နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ

သံယုတ္တနိကာယေ

ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ

ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

ອັດຖະກະຖາ ຂັນທະວັກ

၁. ခန္ဓသံယုတ္တံ

໑. ຂັນທະສັງຍຸດ

၁. နကုလပိတုဝဂ္ဂေါ

໑. ນະກຸລະປິຕຸວັກ

၁. နကုလပိတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍນະກຸລະປິຕຸສູດ

၁. ခန္ဓိယဝဂ္ဂဿ [Pg.229] ပဌမေ ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. သုသုမာရဂိရေတိ သုသုမာရဂိရနဂရေ. တသ္မိံ ကိရ မာပိယမာနေ သုသုမာရော သဒ္ဒမကာသိ, တေနဿ ‘‘သုသုမာရဂိရ’’န္တွေဝ နာမံ အကံသု. ဘေသကဠာဝနေတိ ဘေသကဠာယ နာမ ယက္ခိနိယာ အဓိဝုတ္ထတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဝနေ. တဒေဝ မိဂဂဏဿ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ တသ္မိံ ဇနပဒေ တံ နဂရံ နိဿာယ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတိ. နကုလပိတာတိ နကုလဿ နာမ ဒါရကဿ ပိတာ.

໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງຂັນທິຍະວັກ ຄຳວ່າ 'ໃນແຄວ້ນພັກຄະ' (bhaggesu) ໄດ້ແກ່ ໃນຊົນນະບົດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສຸສຸມາຣະຄິຣະ' ໄດ້ແກ່ ໃນເມືອງສຸສຸມາຣະຄิຣະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອເມືອງນັ້ນກຳລັງຖືກສ້າງຂຶ້ນ ແຂ້ໄດ້ຮ້ອງຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຂົາເຈົ້າຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ເມືອງນັ້ນວ່າ 'ສຸສຸມາຣະຄິຣະ'. ຄຳວ່າ 'ໃນປ່າເພສາກະລະວັນ' ເພາະເປັນປ່າທີ່ຍັກຂິນີຊື່ວ່າ ເພສາກະລະ ອາໄສຢູ່ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ປ່ານັ້ນເອງ ເພາະເປັນປ່າທີ່ພຣະຣາຊາທານໃຫ້ເພື່ອຄວາມປອດໄພແກ່ຝູງເນື້ອ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ມิຄະທາຍະ' (ປ່າອະໄພຍະທານແກ່ສັດເນື້ອ). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງອາໄສເມືອງນັ້ນໃນແຄວ້ນນັ້ນ ແລ້ວປະທັບຢູ່ພາຍໃນປ່າແຫ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະກຸລະປິຕາ' ໄດ້ແກ່ ບິດາຂອງເດັກຊາຍຊື່ວ່າ ນະກຸລະ.

ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏော. ဝုဍ္ဎောတိ ဝယောဝုဍ္ဎော. မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကော. အဒ္ဓဂတောတိ တိယဒ္ဓဂတော. ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ တေသု တီသု အဒ္ဓေသု ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. အာတုရကာယောတိ ဂိလာနကာယော. ဣဒဉှိ သရီရံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမ္ပိ နိစ္စပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန အာတုရံယေဝ နာမ[Pg.230]. ဝိသေသေန ပနဿ ဇရာတုရတာ ဗျာဓာတုရတာ မရဏာတုရတာတိ တိဿော အာတုရတာ ဟောန္တိ. တာသု ကိဉ္စာပိ ဧသော မဟလ္လကတ္တာ ဇရာတုရောဝ, အဘိဏှရောဂတာယ ပနဿ ဗျာဓာတုရတာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အဘိက္ခဏာတင်္ကောတိ အဘိဏှရောဂေါ နိရန္တရရောဂေါ. အနိစ္စဒဿာဝီတိ တာယ အာတုရတာယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ အာဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ကဒါစိဒေဝ ဒဋ္ဌုံ လဘာမိ, န သဗ္ဗကာလန္တိ အတ္ထော. မနောဘာဝနီယာနန္တိ မနဝဍ္ဎကာနံ. ယေသု ဟိ ဒိဋ္ဌေသု ကုသလဝသေန စိတ္တံ ဝဍ္ဎတိ, တေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာထေရာ မနောဘာဝနီယာ နာမ. အနုသာသတူတိ ပုနပ္ပုနံ သာသတု. ပုရိမဉှိ ဝစနံ ဩဝါဒေါ နာမ, အပရာပရံ အနုသာသနီ နာမ. ဩတိဏ္ဏေ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝစနံ ဩဝါဒေါ နာမ, အနောတိဏ္ဏေ တန္တိဝသေန ဝါ ပဝေဏိဝသေန ဝါ ဝုတ္တံ အနုသာသနီ နာမ. အပိစ ဩဝါဒေါတိ ဝါ အနုသာသနီတိ ဝါ အတ္ထတော ဧကမေဝ, ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ နာနံ.

ຄຳວ່າ 'ຊຸດໂຊມ' (jiṇṇo) ຄື ຊຸດໂຊມລົງດ້ວຍຄວາມແກ່ (jarājiṇṇo). ຄຳວ່າ 'ຈະເລີນ' (vuḍḍho) ຄື ຈະເລີນດ້ວຍໄວ (vayovuḍḍho). ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ໃຫຍ່' (mahallako) ຄື ເປັນຜູ້ມີອາຍຸຫຼາຍໂດຍກຳເນີດ (jātimahallako). ຄຳວ່າ 'ເຖິງສະພາບ' (addhagato) ຄື ຜ່ານໄວທັງສາມມາແລ້ວ (tiyaddhagato). ຄຳວ່າ 'ລຸເຖິງໄວແລ້ວ' (vayoanuppatto) ຄື ບັນລຸເຖິງໄວສຸດທ້າຍ (ປັດສິມມະໄວ) ໃນບັນດາໄວທັງສາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີກາຍກະວົນກະວາຍ' (āturakāyo) ຄື ມີກາຍທີ່ເຈັບປ່ວຍ (gilānakāyo). ເພາະວ່າ ຮ່າງກາຍນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຜິວພັນດັ່ງທອງຄຳ ກໍຊື່ວ່າເປັນໄຂ້ (ກະວົນກະວາຍ) ຢູ່ສະເໝີ ເພາະຕ້ອງຫຼັ່ງໄຫຼອອກຢູ່ເປັນນິດ. ແຕ່ໂດຍພິເສດແລ້ວ ຄວາມກະວົນກະວາຍຂອງຮ່າງກາຍນີ້ມີ 3 ປະການ ຄື: ຄວາມກະວົນກະວາຍເພາະความແກ່ (ຊະລາ), ຄວາມກະວົນກະວາຍເພາະຄວາມເຈັບປ່ວຍ (ພະຍາທິ), ແລະຄວາມກະວົນກະວາຍເພາະຄວາມຕາຍ (ມໍຣະນະ). ໃນບັນດາຄວາມກະວົນກະວາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄະຫະບໍດີນີ້ຈະກະວົນກະວາຍເພາະຄວາມແກ່ ຍ້ອນເປັນຜູ້ມີອາຍຸຫຼາຍກོຕາມ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາຄວາມກະວົນກະວາຍເພາະຄວາມເຈັບປ່ວຍ ເພາະເພິ່ນມີໂຣກບຽດບຽນຢູ່ສະເໝີ. ຄຳວ່າ 'ມີໂຣກບຽດບຽນຢູ່ສະເໝີ' (abhikkhaṇātaṅko) ຄື ມີໂຣກປະຈຳ ຫຼືມີໂຣກຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເຫັນຢູ່ສະເໝີ' (aniccadassāvī) ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເຈັບປ່ວຍນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດມາເຂົ້າເຝົ້າໄດ້ໃນທຸກເວລາທີ່ປາດຖະໜາ, ບາງຄັ້ງບາງຄາວເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ເຫັນ, ບໍ່ແມ່ນໄດ້ເຫັນຕະຫຼອດເວລາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເປັນທີ່ຈະເລີນໃຈ' (manobhāvanīyānaṃ) ຄື ຜູ້ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດຈະເລີນຂຶ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະເຖຣະອົງໃດແລ້ວ ຈິດໃຈຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ, ພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍ ມີພຣະສາຣີບຸດ ແລະພຣະໂມຄຄັលລານະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ເປັນທີ່ຈະເລີນໃຈ'. ຄຳວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໂປດສັ່ງສອນ' (anusāsatu) ຄື ຂໍຈົ່ງສັ່ງສອນເນືອງໆ. ເພາະວ່າ ຄຳສອນຄັ້ງທຳອິດ ຊື່ວ່າ 'ໂອວາດ', ຄຳສອນທີ່ກ່າວຢ້ຳໆ ຕໍ່ໆ ມາ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸສາສະນີ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳສອນທີ່ກ່າວເມື່ອມີເລື່ອງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ໂອວາດ', ຄຳສອນທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນຈະມີເລື່ອງເກີດຂຶ້ນ ໂດຍອາໄສພຣະບາລີ ຫຼືອາໄສປະເພນີ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸສາສະນີ'. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ໂອວາດ' ກໍດີ 'ອະນຸສາສະນີ' ກໍດີ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວແມ່ນອັນດຽວກັນ, ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະເທົ່ານັ້ນ.

အာတုရော ဟာယန္တိ အာတုရော ဟိ အယံ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပိယင်္ဂုသာမောပိ သမာနော နိစ္စပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန အာတုရောယေဝ. အဏ္ဍဘူတောတိ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတော ဒုဗ္ဗလော. ယထာ ကုက္ကုဋဏ္ဍံ ဝါ မယူရဏ္ဍံ ဝါ ဂေဏ္ဍုကံ ဝိယ ဂဟေတွာ ခိပန္တေန ဝါ ပဟရန္တေန ဝါ န သက္ကာ ကီဠိတုံ, တာဝဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝမယမ္ပိ ကာယော ကဏ္ဋကေပိ ခါဏုကေပိ ပက္ခလိတဿ ဘိဇ္ဇတီတိ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတောတိ အဏ္ဍဘူတော. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သုခုမေန ဆဝိမတ္တေန ပရိယောနဒ္ဓေါ. အဏ္ဍဉှိ သာရတစေန ပရိယောနဒ္ဓံ, တေန ဍံသမကသာဒယော နိလီယိတွာပိ ဆဝိံ ဆိန္ဒိတွာ ယူသံ ပဂ္ဃရာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဆဝိံ ဆိန္ဒိတွာ ယံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ကရောန္တိ. ဧဝံ သုခုမာယ ဆဝိယာ ပရိယောနဒ္ဓေါ. ကိမညတြ ဗာလျာတိ ဗာလဘာဝတော အညံ ကိမတ္ထိ? ဗာလောယေဝ အယန္တိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အယံ ကာယော ဧဝရူပေါ, တသ္မာ.

ຄຳວ່າ 'āturo hāyaṃ' ແຍກບົດເປັນ 'āturo hi ayaṃ' (ເພາະວ່າ ກາຍນີ້ກະວົນກະວາຍ). ເຖິງແມ່ນວ່າກາຍນີ້ຈະມີຜິວພັນດັ່ງທອງຄຳ ຫຼືເຫຼືອງຄືດອກປະຍັງຄຸ ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຍັງຊື່ວ່າກະວົນກະວາຍຢູ່ສະເໝີ ເພາະຕ້ອງຫຼັ່ງໄຫຼອອກຢູ່ເປັນນິດ. ຄຳວ່າ 'ເປັນດັ່ງຟອງໄຂ່' (aṇḍabhūto) ຄື ເປັນຂອງອ່ອນແອ ປຽບເໝືອນຟອງໄຂ່. ປຽບເໝືອນໄຂ່ໄກ່ ຫຼືໄຂ່ນົກຍູງ ທີ່ບຸກຄົນຈັບເອົາມາແລ້ວ ບໍ່ສາມາດຈະຫຼິ້ນດ້ວຍການໂຍນໄປ ຫຼືຕີໄປຄືກັບໝາກບານໄດ້ ເພາະມັນຈະແຕກທັນທີ, ຮ່າງກາຍນີ້ກໍເໝືອນກັນ ເມື່ອສະດຸດຕໍໄມ້ ຫຼືໜາມ ກໍຍ່ອມຈະແຕກທຳລາຍໄດ້ງ່າຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເປັນດັ່ງຟອງໄຂ່' ເພາະມີສະພາບຄືກັບຟອງໄຂ່. ຄຳວ່າ 'ຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້' (pariyonaddho) ຄື ຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້ດ້ວຍຜິວໜັງອันບາງໆ ເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຟອງໄຂ່ນັ້ນຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້ດ້ວຍເປືອກອັນແຂງ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຫຼືອກ ແລະຍຸງ ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເກາະຢູ່ ກໍບໍ່ສາມາດເຈາະເປືອກເພື່ອໃຫ້ໄຂ່ແດງຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາໄດ້. ແຕ່ໃນຮ່າງກາຍນີ້ ພວກມັນສາມາດເຈາະຜິວໜັງ ແລ້ວດູດກິນເລືອດໄດ້ຕາມໃຈປາດຖະໜາ. ຮ່າງກາຍນີ້ຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້ດ້ວຍຜິວໜັງອັນບາງໆ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ນອກຈາກຄວາມຂາດເຂີນ (ຄວາມໂງ່ເຂົາ)' (kimaññatra bālyā) ມີອະທિບາຍວ່າ ນອກຈາກຄວາມເປັນຄົນໂງ່ເຂົາແລ້ວ ຈະມີຫຍັງອີກ? ຄວາມໝາຍຄື ບຸກຄົນນີ້ເປັນຄົນໂງ່ເຂົາແທ້ໆ. ຄຳວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ' (tasmā) ຄື ເພາະຮ່າງກາຍນີ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້, ເພາະສະນັ້ນ.

တေနုပသင်္ကမီတိ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အနန္တရံ ပရိဏာယကရတနဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ရာဇပုရိသော ဝိယ, သဒ္ဓမ္မစက္ကဝတ္တိဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, အနန္တရံ ဓမ္မသေနာပတိဿ အပစိတိံ ကာတုကာမော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော, တေနုပသင်္ကမိ. ဝိပ္ပသန္နာနီတိ သုဋ္ဌု ပသန္နာနိ. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. ပရိသုဒ္ဓေါတိ နိဒ္ဒေါသော. ပရိယောဒါတောတိ [Pg.231] တဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရုပက္ကိလေသတာယေဝ ဟိ ဧသ ပရိယောဒါတောတိ ဝုတ္တော, န သေတဘာဝေန. ဧတဿ စ ပရိယောဒါတတံ ဒိသွာဝ ဣန္ဒြိယာနံ ဝိပ္ပသန္နတံ အညာသိ. နယဂ္ဂါဟပညာ ကိရေသာ ထေရဿ.

ຄຳວ່າ 'tenupasaṅkami' (ເຂົ້າໄປຫາໂດຍທາງນັ້ນ) ປຽບເໝືອນຣາຊະບຸຣຸດ ຜູ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ ແລ້ວຫຼັງຈາກນັ້ນກໍເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຣາຊະໂອຣົດ (ປະຣິນາຍົກຣັດຕະນະ) ຕໍ່ທັນທີ, ຄະຫະບໍດີນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນພຣະທັມມະຣາຊາ (ຜູ້ຍັງພຣະສັດທັມມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປ) ແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະສະແດງຄວາມເຄົາຣົບຕໍ່ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ເປັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີໃນລຳດັບຖັດມາ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ເຖິງທີ່ຢູ່. ຄຳວ່າ 'ຜ່ອງໃສຍິ່ງ' (vippasannāni) ຄື ເລື່ອມໃສ ຫຼືຜ່ອງໃສຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'ອິນຊີທັງຫຼາຍ' (indriyāni) ຄື ອິນຊີທັງ 6 ມີມະນິນຊີ (ໃຈ) ເປັນທີ 6. ຄຳວ່າ 'ບໍລິສຸດ' (parisuddho) ຄື ປາສະຈາກມົນທິນ (ບໍ່ມີໂທດ). ຄຳວ່າ 'ຂາວຜ່ອງ' (pariyodāto) ເປັນຄຳໄວພົດ (ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ) ຂອງຄຳວ່າ ບໍລິສຸດ ນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ຜິວພັນນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ຂາວຜ່ອງ ກໍເພາະປາສະຈາກອຸປະກິເລດ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຂາວເພາະມີສີຂາວຄືເຈ້ຍ. ພຣະເຖຣະເຫັນຄວາມຂາວຜ່ອງແຫ່ງຜິວພັນຂອງຄະຫະບໍດີນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຮູ້ເຖິງຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ນີ້ເປັນປັນຍາທີ່ກຳນົດຮູ້ໂດຍອາໄສແນວທາງ (ນະຍະ) ຂອງພຣະເຖຣະ.

ကထဉှိ နော သိယာတိ ကေန ကာရဏေန န လဒ္ဓါ ဘဝိဿတိ? လဒ္ဓါယေဝါတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတိ? သတ္ထုဝိဿာသိကဘာဝံ. အယံ ကိရ သတ္ထု ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပိတိပေမံ, ဥပါသိကာ စဿ မာတိပေမံ ပဋိလဘတိ. ဥဘောပိ ‘‘မမ ပုတ္တော’’တိ သတ္ထာရံ ဝဒန္တိ. ဘဝန္တရဂတော ဟိ နေသံ သိနေဟော. သာ ကိရ ဥပါသိကာ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ မာတာဝ, သော စ, ဂဟပတိ, ပိတာဝ အဟောသိ. ပုန ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဥပါသိကာ မဟာမာတာ, ဥပါသကော မဟာပိတာ, တထာ စူဠာမာတာ စူဠပိတာတိ. ဧဝံ သတ္ထာ ဒိယဍ္ဎအတ္တဘာဝသဟဿံ တေသံယေဝ ဟတ္ထေ ဝဍ္ဎိတော. တေနေဝ တေ ယံ နေဝ ပုတ္တဿ, န ပိတု သန္တိကေ ကထေတုံ သက္ကာ, တံ သတ္ထု သန္တိကေ နိသိန္နာ ကထေန္တိ. ဣမိနာယေဝ စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဥပါသကာနံ ဝိဿာသိကာနံ ယဒိဒံ နကုလပိတာ ဂဟပတိ, ယဒိဒံ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၅၇) တေ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဣတိ သော ဣမံ ဝိဿာသိကဘာဝံ ပကာသေန္တော ကထဉှိ နော သိယာတိ အာဟ. အမတေန အဘိသိတ္တောတိ နဿိဓ အညံ ကိဉ္စိ ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနာ ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ ‘‘အမတာဘိသေကော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, မဓုရဓမ္မဒေသနာယေဝ ပန ‘‘အမတာဘိသေကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒူရတောပီတိ တိရောရဋ္ဌာပိ တိရောဇနပဒါပိ.

ຄຳວ່າ 'ຈະບໍ່ມີໄດ້ແນວໃດ' (kathañhi no siyā) ຄື ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຈະບໍ່ໄດ້ຮັບເລົ່າ? ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຮັບແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະເຖຣະສະແດງເຖິງຫຍັງ? ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍຢ່າງຍິ່ງກັບພຣະສາດສະດາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຄະຫະບໍດີນີ້ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ໄດ້ເຫັນພຣະສາດສະດາ ກໍເກີດຄວາມຮັກດັ່ງບຸດ (ຄວາມຮັກຂອງພໍ່), ສ່ວນອຸປາສິກາ (ພັນລະຍາ) ກໍເກີດຄວາມຮັກດັ່ງບຸດ (ຄວາມຮັກຂອງແມ່). ທັງສອງຄົນຕ່າງກໍເອີ້ນພຣະສາດສະດາວ່າ 'ລູກຂອງເຮົາ'. ເພາະວ່າ ຄວາມຮັກຂອງພວກເຂົານັ້ນ ເປັນຄວາມຮັກທີ່ສືບເນື່ອງມາແຕ່ຊາດປາງກ່ອນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ອຸປາສິການັ້ນ ເຄີຍເປັນມານດาຂອງພຣະຕຖາຄົດເຖິງ 500 ຊາດ, ແລະຄະຫະບໍດີນີ້ ກໍເຄີຍເປັນບິດາເຖິງ 500 ຊາດ. ອີກ 500 ຊາດ ອຸປາສິກາເຄີຍເປັນປ້າ, ອຸປາສົກເຄີຍເປັນລຸງ, ແລະອີກ 500 ຊາດ ເຄີຍເປັນນ້າສາວ ແລະນ້າຊາຍ. ພຣະສາດສະດາຊົງຈະເລີນເຕີບໂຕໃນມືຂອງພວກເຂົາທັງສອງເຖິງ 1,500 ອັດຕະພາບ (ຊາດ) ຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຄຳເວົ້າໃດທີ່ພວກເຂົາບໍ່ສາມາດເວົ້າຕໍ່ໜ້າບຸດ ຫຼືຕໍ່ໜ້າບິດາໄດ້, ພວກເຂົາກໍຍັງສາມາດນັ່ງເວົ້າຕໍ່ໜ້າພຣະສາດສະດາໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະຖາປະນາພວກເຂົາທັງສອງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັນດາອຸປາສົກອຸປາສິກາ ຜູ້ເປັນສາວົກຂອງເຮົາ ທີ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍຢ່າງຍິ່ງ, ນະກຸລະປິຕຸຄະຫະບໍດີ ແລະນະກຸລະມາຕາຄະຫະປະຕານີ ເປັນຍອດ (ເອຕະທັກຄະ)'. ຄະຫະບໍດີນັ້ນ ເມື່ອຈະປະກາດຄວາມຄຸ້ນເຄີຍນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວວ່າ 'ຈະບໍ່ມີໄດ້ແນວໃດ'. ຄຳວ່າ 'ຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳອະມຶດ' (amatena abhisitto) ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຄວນເຫັນວ່າເປັນການຫົດສົງດ້ວຍຊານ, ວິປັດສະນາ, ມັກ ຫຼືຜົນ ຢ່າງອື່ນ, ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ພຣະທັມມະເທດສະນາອັນໄພເລາະຫວານປານນ້ຳເຜິ້ງນັ້ນເອງ ເປັນ 'ການຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳອະມຶດ'. ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນຈາກທີ່ໄກ' (dūratopi) ຄື ຈາກຕ່າງແຄວ້ນ ຫຼືຕ່າງຊົນນະບົດ.

အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနောတိ ဣဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အရိယာနံ အဒဿာဝီတိအာဒီသု အရိယာတိ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, အနယေ န ဣရိယနတော, အယေ ဣရိယနတော, သဒေဝကေန စ လောကေန အရဏီယတော ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဝုစ္စန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ဧဝ ဝါ ဣဓ အရိယာ. ယထာဟ – ‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… တထာဂတော အရိယော’’တိ ဝုစ္စတီတိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၈). သပ္ပုရိသာနန္တိ ဧတ္ထ ပန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တထာဂတသာဝကာ စ သပ္ပုရိသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ လောကုတ္တရဂုဏယောဂေန သောဘနာ ပုရိသာတိ သပ္ပုရိသာ. သဗ္ဗေဝ ဝါ ဧတေ ဒွေဓာပိ ဝုတ္တာ. ဗုဒ္ဓါပိ ဟိ အရိယာ စ သပ္ပုရိသာ စ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓသာဝကာပိ. ယထာဟ –

ຄຳວ່າ 'ອັດສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ' (ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ) ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ' (ariyānaṃ adassāvī) ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ພຣະອະຣິຍະ' (ariyā) ເພາະ: ເປັນຜູ້ຫ່າງໄກຈາກກິເລດ, ບໍ່ດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ບໍ່ເກີດປະໂຫຍດ (ອະນາຍະ), ດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ເກີດປະໂຫຍດ (ອາຍະ), ແລະເປັນຜູ້ທີ່ໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ ຄວນເຂົ້າໄປຫາ (ບູຊາ), ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ ທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະອະຣິຍະ'. ຫຼືໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາສະເພาະພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນວ່າເປັນ 'ພຣະອະຣິຍະ'. ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັສໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໃນໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ... ຕຖາຄົດ ເຮົາຮຽກວ່າ ພຣະອະຣິຍະ'. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ສັບປຸຣิສານັງ' (ຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ) ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະຕຖາຄົດສາວົກ ທັງຫຼາຍ ເປັນ 'ສັດຕະບຸຣຸດ'. ເພາະວ່າ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນບຸຣຸດຜູ້ງົດງາມ ເພາະປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະຄຸນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັດຕະບຸຣຸດ' (ສັບປຸຣິສະ). ຫຼືວ່າ ພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຈະຮຽກທັງສອງຢ່າງກໍໄດ້. ເພາະວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍເປັນທັງພຣະອະຣິຍະ ແລະສັດຕະບຸຣຸດ, ເຖິງແມ່ນພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັສໄວ້ວ່າ:

‘‘ယော [Pg.232] ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိ ဓီရော,ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတိ;

ဒုခိတဿ သက္ကစ္စ ကရောတိ ကိစ္စံ,တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသံ ဝဒန္တီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၈);

"ບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ຮູ້ອຸປະການະຄຸນທີ່ທ່ານເຮັດແລ້ວ (ກະຕັນຍູ), ເປັນຜູ້ຕອບແທນອຸປະການະຄຸນນັ້ນ (ກະຕະເວທີ), ເປັນປາດ (ທີໂຣ), ເປັນກັນລະຍານະມິດ, ແລະມີຄວາມພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ, ຍ່ອມຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນແກ່ຜູ້ຕົກທຸກໄດ້ຍາກໂດຍເຄົາຣົບ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຮຽກບຸກຄົນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນວ່າ ເປັນສັດຕະບຸຣຸດ."

‘‘ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဗုဒ္ဓသာဝကော ဝုတ္တော, ကတညုတာဒီဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓါတိ. ဣဒါနိ ယော တေသံ အရိယာနံ အဒဿနသီလော, န စ ဒဿနေ သာဓုကာရီ, သော ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော စ စက္ခုနာ အဒဿာဝီ, ဉာဏေန အဒဿာဝီတိ ဒုဝိဓော. တေသု ဉာဏေန အဒဿာဝီ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. မံသစက္ခုနာ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ အရိယာ ဒိဋ္ဌာပိ အဒိဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ တေသံ စက္ခူနံ ဝဏ္ဏမတ္တဂ္ဂဟဏတော န အရိယဘာဝဂေါစရတော. သောဏသိင်္ဂါလာဒယောပိ စက္ခုနာ အရိယေ ပဿန္တိ, န စေတေ အရိယာနံ ဒဿာဝိနော နာမ.

ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ເປັນກັນລະຍານະມິດ ແລະມີຄວາມພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ' ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະສາວົກ, ສ່ວນຄຳວ່າ 'ກະຕັນຍູ' ເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ທັງຫຼາຍ. ບັດນີ້ ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ມີປົກກະຕິໃນການເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະບໍ່ມີຄວາມເຄົາຣົບໃນການເຫັນ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ' (ariyānaṃ adassāvī). ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນນັ້ນ ມີ 2 ປະການ ຄື: ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນด้วยຕາ (ຈັກຂຸ) ແລະຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນດ້ວຍປັນຍາ (ຍານะ). ໃນ 2 ປະການນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເອົາ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນດ້ວຍປັນຍາ'. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າດ້ວຍເນື້ອຕາ (ມັງສະຈັກຂຸ) ຫຼືດ້ວຍຕາທิບ (ທິບພະຍະຈັກຂຸ) ກໍຕາມ ກໍຊື່ວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເຫັນ' ຢູ່ດີ, ເພາະວ່າ ຕາເຫຼົ່ານັ້ນ ຮັບຮູ້ໄດ້ພຽງແຕ່ສີສັນວັນນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ສາມາດຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນພຣະອະຣິຍະ (ອະຣິຍະພາວະ) ໄດ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ ໝາບ້ານ ແລະໝາຈິ້ງຈອກ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າດ້ວຍຕາໄດ້, ແຕ່ພວກມັນກໍບໍ່ຊື່ວ່າເປັນ 'ຜູ້ໄດ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ'.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – စိတ္တလပဗ္ဗတဝါသိနော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဧကဒိဝသံ ထေရေန သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ, ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ, ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တော ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အရိယာ နာမ, ဘန္တေ, ကီဒိသာ’’တိ? ထေရော အာဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော မဟလ္လကော အရိယာနံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ သဟစရန္တောပိ နေဝ အရိယေ ဇာနာတိ, ဧဝံ ဒုဇ္ဇာနာဝုသော, အရိယာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော နေဝ အညာသိ. တသ္မာ န စက္ခုနာ ဒဿနံ ဒဿနံ, ဉာဏေန ဒဿနမေဝ ဒဿနံ. ယထာဟ – ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတိ. ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇). တသ္မာ စက္ခုနာ ပဿန္တောပိ ဉာဏေန အရိယေဟိ ဒိဋ္ဌံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏံ အပဿန္တော, အရိယာဓိဂတဉ္စ ဓမ္မံ အနဓိဂစ္ဆန္တော အရိယကရဓမ္မာနံ အရိယဘာဝဿ စ အဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຫຼວງຕາອົງໜຶ່ງ ຜູ້ເປັນອຸປັດຖາກຂອງພຣະຂີນາສົບເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ຈິດຕະລະບັນພົດ, ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ເດີນບິນທະບາດຮ່ວມກັບພຣະເຖຣະ, ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່າງຕາມຫຼັງມາ ແລ້ວໄດ້ຖາມພຣະເຖຣະວ່າ: 'ຂ້ານ້ອຍແດ່ພຣະຄຸນເຈົ້າ, ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ມີລັກສະນະແນວໃດ?' ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ: 'ອາວຸໂສ, ຄົນແກ່ບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ ປະຕິບັດວັດປະຕິບັດນ້ອຍໃຫຍ່ ຍ່າງຮ່ວມທາງກັນໄປ ກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອະຣິຍະເຈົ້າເລີຍ, ອາວຸໂສ, ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຮູ້ຈັກໄດ້ຍາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ'. ເຖິງແມ່ນພຣະເຖຣະຈະກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພຣະຫຼວງຕາອົງນັ້ນກໍຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈຢູ່ດີ. ເພາະສະນັ້ນ ການເຫັນດ້ວຍຕາ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການເຫັນ, ແຕ່ການເຫັນດ້ວຍປັນຍາເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນການເຫັນ. ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັສໄວ້ວ່າ: 'ວັກຄະລິ, ປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຈົ້າດ້ວຍການເຫັນກາຍອันເນົ່າເປື່ອຍນີ້? ວັກຄະລິ, ຜູ້ໃດເຫັນທັມ ຜູ້ນັ້ນເຫັນເຮົາ, ຜູ້ໃດເຫັນເຮົາ ຜູ້ນັ້ນເຫັນທັມ'. ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເຫັນດ້ວຍຕາ ແຕ່ຫາກບໍ່ເຫັນລັກສະນະມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫັນແລ້ວດ້ວຍປັນຍາ, ແລະບໍ່ບັນລຸທັມທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າບັນລຸແລ້ວ, ເພາະບໍ່ເຫັນທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນພຣະອະຣິຍະ ແລະບໍ່ເຫັນຄວາມເປັນພຣະອະຣິຍະ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ' ຄວນຊາບຢ່າງນີ້.

အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါတိ, သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ အရိယဓမ္မေ အကုသလော. အရိယဓမ္မေ အဝိနီတောတိ ဧတ္ထ ပန –

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະຣິຍະທັມ' (ariyadhammassa akovido) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະຣິຍະທັມ ມີປະເພດມີສະຕິປັດຖານ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນອະຣິຍະທັມ' (ariyadhamme avinīto) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ:

‘‘ဒုဝိဓော ဝိနယော နာမ, ဧကမေကေတ္ထ ပဉ္စဓာ;

အဘာဝတော တဿ အယံ, အဝိနီတောတိ ဝုစ္စတိ’’.

"ວິໄນມີ 2 ປະການ, ໃນວິໄນ 2 ປະການນັ້ນ ແຕ່ລະປະການມີ 5 ຢ່າງ; ເພາະບໍ່ມີວິໄນນັ້ນ ບຸກຄົນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ (ອະວິນີໂຕ)."

အယဉှိ [Pg.233] သံဝရဝိနယော ပဟာနဝိနယောတိ ဒုဝိဓော ဝိနယော. ဧတ္ထ စ ဒုဝိဓေပိ ဝိနယေ ဧကမေကော ဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတိ. သံဝရဝိနယောပိ ဟိ သီလသံဝရော သတိသံဝရော ဉာဏသံဝရော ခန္တိသံဝရော ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စဝိဓော. ပဟာနဝိနယောပိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓော.

ດ້ວຍວ່າ ວິໄນນີ້ມີ 2 ປະການ ຄື: ສັງວອນວິໄນ (ວິໄນຄືການສັງວອນ) ແລະປະຫານະວິໄນ (ວິໄນຄືການລະ). ແລະໃນວິໄນທັງ 2 ປະການນັ້ນ ແຕ່ລະປະການຍັງແບ່ງອອກເປັນ 5 ຢ່າງ. ຄື ສັງວອນວິໄນ ມີ 5 ປະການ ໄດ້ແກ່: ສີລະສັງວອນ, ສະຕິສັງວອນ, ຍານະສັງວອນ, ຂັນຕິສັງວອນ, ແລະວິຣິຍະສັງວອນ. ສ່ວນປະຫານະວິໄນ ກໍມີ 5 ປະການ ໄດ້ແກ່: ຕະທັງຄະປະຫານ, ວິກຂັມພະນະປະຫານ, ສະມຸດເສທະປະຫານ, ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ, ແລະນິດສະຣະນະປະຫານ.

တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) အယံ သီလသံဝရော. ‘‘ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အယံ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃; မ. နိ. ၁.၂၉၅; သံ. နိ. ၄.၂၃၉; အ. နိ. ၃.၁၆) သတိသံဝရော.

ໃນບັນດາວິໄນເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະບາລີວ່າ 'ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ເຂົ້າເຖິງພ້ອມແລ້ວ ດ້ວຍປາຕિໂມກຂະສັງວອນນີ້' ນີ້ຄື ສີລະສັງວອນ. ພຣະບາລີວ່າ 'ຍ່ອມຮັກສາຈັກຂຸນຊີ, ເຖິງຄວາມສັງວອນໃນຈັກຂຸນຊີ' ນີ້ຄື ສະຕິສັງວອນ.

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ,ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁;

စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ.၄) –

"ກະແສນ້ຳ (ກິເລດ) ເຫຼົ່າໃດມີຢູ່ໃນໂລກ, (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັສວ່າ ອະຊິຕະ) ສະຕິເປັນເຄື່ອງກັ້ນກະແສນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ; ເຮົາກ່າວວ່າ ສະຕິເປັນເຄື່ອງສັງວອນກະແສນ້ຳ, ແລະກະແສນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ."

အယံ ဉာဏသံဝရော. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄; အ. နိ. ၄.၁၁၄; ၆.၅၈) အယံ ခန္တိသံဝရော. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၁၄; ၆.၅၈) အယံ ဝီရိယသံဝရော. သဗ္ဗောပိ စာယံ သံဝရော ယထာသကံ သံဝရိတဗ္ဗာနံ ဝိနေတဗ္ဗာနဉ္စ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံဝရဏတော ‘‘သံဝရော’’ ဝိနယနတော ‘‘ဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ သံဝရဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ນີ້ຄື ຍານະສັງວອນ. ພຣະບາລີວ່າ 'ເປັນຜູ້ອົດທົນຕໍ່ຄວາມໜາວ ຄວາມຮ້ອນ' ນີ້ຄື ຂັນຕິສັງວອນ. ພຣະບາລີວ່າ 'ບໍ່ຍອມຮັບເອົາກາມະວິຕົກທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ນີ້ຄື ວິຣິຍະສັງວອນ. ແລະສັງວອນທັງໝົດນີ້ ທີ່ຮຽກວ່າ 'ສັງວອນ' ເພາະເປັນເຄື່ອງປິດກັ້ນກາຍທຸຈະຣິດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນສັງວອນ ແລະຄວນກຳຈັດ ຕາມສ່ວນຂອງຕົນ, ແລະທີ່ຮຽກວ່າ 'ວິໄນ' ເພາະເປັນເຄື່ອງກຳຈັດ (ຝຶກຝົນ). ຄວນຊາບວ່າ ສັງວອນວິໄນ ແບ່ງອອກເປັນ 5 ປະການ ດ້ວຍປະການສະນີແລ້ວ.

တထာ ယံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒီသု ဝိပဿနာဉာဏေသု ပဋိပက္ခဘာဝတော ဒီပါလောကေနေဝ တမဿ, တေန တေန ဝိပဿနာဉာဏေန တဿ တဿ အနတ္ထဿ ပဟာနံ. သေယျထိဒံ – နာမရူပဝဝတ္ထာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌီနံ, တဿေဝ အပရဘာဂေန ကင်္ခါဝိတရဏေန ကထံကထီဘာဝဿ, ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဂါဟဿ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ, ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ, ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ, ဘယဒဿနေန သဘယေ အဘယသညာယ, အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ အဘိရတိသညာယ[Pg.234], မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေန အမုစ္စိတုကာမတာယ. ဥပေက္ခာဉာဏေန အနုပေက္ခာယ, အနုလောမေန ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ နိဗ္ဗာနေ စ ပဋိလောမဘာဝဿ, ဂေါတြဘုနာ သင်္ခါရနိမိတ္တဂါဟဿ ပဟာနံ, ဧတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ການລະກິເລດດ້ວຍວິປັດສະນາຍານທັງຫຼາຍ ມີນາມຮູບປະຣິຈເສທະຍານເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມເປັນທຳມະຊາດທີ່ເປັນປະຕິປັກກັນ ເໝືອນດັ່ງການກຳຈັດຄວາມມືດດ້ວຍແສງປະທີບ, ຄືການລະສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດນັ້ນໆ ດ້ວຍວິປັດສະນາຍານນັ້ນໆ. ໄດ້ແກ່: ການລະສັກກາຍະທິຖິດ້ວຍການກຳນົດນາມຮູບ, การລະອະເຫຕຸກະລິຖິແລະວິສະມະເຫຕຸກະລິຖິດ້ວຍການກຳນົດປັດໄຈ, ການລະຄວາມສົງໄສດ້ວຍກັງຂາວิຕະຣະນະຍານໃນກາລະຕໍ່ມາແຫ່ງຍານນັ້ນເອງ, ການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນວ່າ 'ຕົວເຮົາ ຂອງເຮົາ' ດ້ວຍການພິຈາລະນາສັງຂານເປັນກຸ່ມກອງ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທາງວ່າເປັນທາງດ້ວຍການກຳນົດທາງແລະບໍ່ແມ່ນທາງ, ການລະອຸຈເສທະທິຖິດ້ວຍການເຫັນຄວາມເກີດ, ການລະສັດສະຕະທິຖິດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າປອດໄພໃນສິ່ງທີ່ມີໄພດ້ວຍການເຫັນໄພ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າເປັນສິ່ງໜ້າຍິນດີດ້ວຍການເຫັນໂທດ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າໜ້າເພີດເພີນດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ, ການລະຄວາມບໍ່ຢາກຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍມຸດຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ, ການລະຄວາມບໍ່ວາງເສີຍດ້ວຍສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ, ການລະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ທຳມະຖິຕິແລະພະນິບພານດ້ວຍອະນຸໂລມຍານ, ແລະການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນນິມິດແຫ່ງສັງຂານດ້ວຍໂຄຕຣະພູຍານ; ການລະທັງໝົດນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'ຕທັງຄະປະຫານ'.

ယံ ပန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ ပဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတော ဃဋပ္ပဟာရေနေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ သေဝါလဿ, တေသံ တေသံ နီဝရဏာဒိဓမ္မာနံ ပဟာနံ, ဧတံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော အတ္တနော သန္တာနေ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန (ဓ. သ. ၂၇၇; ဝိဘ. ၆၂၈) ဝုတ္တဿ သမုဒယပက္ခိကဿ ကိလေသဂဏဿ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ပဟာနံ, ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တံ ကိလေသာနံ, ဧတံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နာမ.

ສ່ວນການລະກິເລດທັງຫຼາຍມີນີວອນເປັນຕົ້ນນັ້ນໆ ດ້ວຍສະມາທິອັນຕ່າງດ້ວຍອຸປະຈາຣະແລະອັບປະນາ ເພາະການຂັດຂວາງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກິເລດ ເໝືອນການເອົາໝໍ້ຕີແໜໃຫ້ກະຈາຍໄປຈາກຜິວນ້ຳ, ການລະນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'ວິກຂັມພະນະປະຫານ'. ການລະກອງກິເລດຝ່າຍສະມຸໄທ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'เพื่อລະທິຖິຄະຕະທັງຫຼາຍ' ໃນສັນດານຂອງຕົນ ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍມັກນັ້ນໆ ເພາະຄວາມທີ່ອະລິຍະມັກທັງສີ່ອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວ ໂດຍຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກເລີຍຢ່າງເດັດຂາດ, ການລະນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'ສະມຸດເສທະປະຫານ'. ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ, ການລະນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ'.

ယံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋတ္တာ ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ဧတံ နိဿရဏပ္ပဟာနံ နာမ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ပဟာနံ ယသ္မာ စာဂဋ္ဌေန ပဟာနံ, ဝိနယဋ္ဌေန ဝိနယော, တသ္မာ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံတံပဟာနဝတော ဝါ တဿ တဿ ဝိနယဿ သမ္ဘဝတောပေတံ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ပဟာနဝိနယောပိ ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ພະນິບພານໃດ ເປັນທີ່ສະຫຼັດອອກຈາກສັງຂະຕະທຳທັງປວງ ແລະເປັນທີ່ລະສັງຂານທັງປວງ, ພະນິບພານນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ນິດສະຣະນະປະຫານ'. ກໍການລະທັງໝົດນີ້ ເພາະມີອັດຖະວ່າສະຫຼະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ປະຫານ', ເພາະມີອັດຖະວ່າກຳຈັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວິນັຍ', ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ປະຫານะວິນັຍ'. ຫຼືວ່າ ເພາະຄວາມອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງການກຳຈັດນັ້ນໆ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີການລະນັ້ນໆ, ການລະນີ້ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ປະຫານະວິນັຍ'. ພຶງຊາບວ່າ ປະຫານະວິນັຍ ແມ່ນແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະການສະນີ.

ဧဝမယံ သင်္ခေပတော ဒုဝိဓော, ဘေဒတော စ ဒသဝိဓော ဝိနယော ဘိန္နသံဝရတ္တာ ပဟာတဗ္ဗဿ စ အပ္ပဟီနတ္တာ ယသ္မာ ဧတဿ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ နတ္ထိ, တသ္မာ အဘာဝတော တဿ အယံ ‘‘အဝိနီတော’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဧသ နယော သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ သပ္ပုရိသဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတောတိ ဧတ္ထာပိ. နိန္နာနာကရဏဉှိ ဧတံ အတ္ထတော. ယထာဟ –

ວິນັຍນີ້ ໂດຍຫຍໍ້ມີ ໒ ປະການ ແລະໂດຍພິສະດານມີ ໑໐ ປະການ ດ້ວຍປະການສະນີ. ເພາະວິນັຍນັ້ນ ບໍ່ມີແກ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບນີ້ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສັງວອນອັນທຳລາຍແລ້ວ ແລະເພາະຄວາມທີ່ກິເລດອັນຄວນລະຍັງລະບໍ່ໄດ້, ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນັຍນັ້ນ ປຸຖຸຊົນນີ້ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ (ອະວິນີຕະ)'. ນັຍນີ້ ພຶງຊາບໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຫັນສັດບຸລຸດ ບໍ່ສະຫຼາດໃນທຳຂອງສັດບຸລຸດ ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນທຳຂອງສັດບຸລຸດ' ນີ້ດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ບົດທັງສອງນັ້ນ ໂດຍອັດຖະແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນເລີຍ. ດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘ယေဝ တေ အရိယာ, တေဝ တေ သပ္ပုရိသာ. ယေဝ တေ သပ္ပုရိသာ, တေဝ တေ အရိယာ. ယော ဧဝ သော အရိယာနံ ဓမ္မော, သော ဧဝ သော သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မော. ယော ဧဝ သော သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မော, သော ဧဝ သော အရိယာနံ ဓမ္မော. ယေဝ တေ အရိယဝိနယာ, တေဝ တေ သပ္ပုရိသဝိနယာ. ယေဝ တေ သပ္ပုရိသဝိနယာ[Pg.235], တေဝ တေ အရိယဝိနယာ. အရိယေတိ ဝါ သပ္ပုရိသေတိ ဝါ, အရိယဓမ္မေတိ ဝါ သပ္ပုရိသဓမ္မေတိ ဝါ, အရိယဝိနယေတိ ဝါ သပ္ပုရိသဝိနယေတိ ဝါ ဧသေသေ ဧကေ ဧကဋ္ဌေ သမေ သမဘာဂေ တဇ္ဇာတေ တညေဝါ’’တိ.

“ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໃດມີຢູ່, ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສັດບຸລຸດ. ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໃດມີຢູ່, ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ພະອະລິຍະເຈົ້າ. ທຳໃດນັ້ນເອງຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ທຳນັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທຳຂອງສັດບຸລຸດ. ທຳໃດນັ້ນເອງຂອງສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ທຳນັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທຳຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ. ວິນັຍຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໃດມີຢູ່, ວິນັຍຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ວິນັຍຂອງສັດບຸລຸດ. ວິນັຍຂອງສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໃດມີຢູ່, ວິນັຍຂອງສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ວິນັຍຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ. ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ 'ພະອະລິຍະເຈົ້າ' ຫຼື 'ສັດບຸລຸດ', 'ອະລິຍະທຳ' ຫຼື 'ສັດບຸລຸດທຳ', 'ອະລິຍະວິນັຍ' ຫຼື 'ສັດບຸລຸດວິນັຍ' ກໍຕາມ, ຄຳເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ກໍເປັນອັນດຽວກັນ ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ ສະເໝີກັນ ມີສ່ວນສະເໝີກັນ ມີສະພາວະຢ່າງດຽວກັນ ແລະເປັນສິ່ງນັ້ນນັ້ນເອງ”.

ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ‘‘ယံ ရူပံ, သော အဟံ, ယော အဟံ, တံ ရူပ’’န္တိ ရူပဉ္စ အတ္တဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. သေယျထာပိ နာမ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော ယာ အစ္စိ, သော ဝဏ္ဏော. ယော ဝဏ္ဏော, သာ အစ္စီတိ အစ္စိဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ, ဧဝမေဝ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ…ပေ… အဒွယံ သမနုပဿတီတိ ဧဝံ ရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌိပဿနာယ ပဿတိ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ဆာယာဝန္တံ ရုက္ခံ ဝိယ တံ ရူပဝန္တံ သမနုပဿတိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အရူပမေဝ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖသ္မိံ ဂန္ဓံ ဝိယ အတ္တနိ ရူပံ သမနုပဿတိ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပမေဝ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ကရဏ္ဍကေ မဏိံ ဝိယ တံ အတ္တာနံ ရူပသ္မိံ သမနုပဿတိ. ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီတိ ပရိယုဋ္ဌာနာကာရေန အဘိဘဝနာကာရေန ဌိတော, ‘‘အဟံ ရူပံ, မမ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှနကော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဿ တံ ရူပန္တိ တဿ တံ ဧဝံ ဂဟိတံ ရူပံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ' ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນວ່າ 'ຮູບໃດມີຢູ່, ຮູບນັ້ນແມ່ນເຮົາ; ເຮົາໃດມີຢູ່, ເຮົານັ້ນແມ່ນຮູບ' ຄືຍ່ອມເຫັນຮູບແລະຕົວຕົນວ່າບໍ່ເປັນສອງ (ເປັນອັນດຽວກັນ). ປຽບເໝືອນ ເມື່ອປະທີບນ້ຳມັນກຳລັງໄໝ້ຢູ່, ແປວໄຟໃດມີຢູ່, ແປວໄຟນັ້ນກໍແມ່ນສີ; ສີໃດມີຢູ່, ສີນັ້ນກໍແມ່ນແປວໄຟ, ຍ່ອມເຫັນແປວໄຟແລະສີວ່າບໍ່ເປັນສອງ (ເປັນອັນດຽວກັນ) ສັນໃດ, ສັນນັ້ນແລ້ວ ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ຍ່ອມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນສອງ; ຍ່ອມເຫັນຮູບວ່າເປັນ 'ຕົວຕົນ' ດ້ວຍການເຫັນດ້ວຍທິຖິ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືເຫັນຕົວຕົນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ' ຄື ຍຶດຖືນາມວ່າເປັນ 'ຕົວຕົນ' ແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນນັ້ນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ ເໝືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີເງົາ. ຄຳວ່າ 'ຫຼືεຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ' ຄື ຍຶດຖືນາມນັ້ນເອງວ່າເປັນ 'ຕົວຕົນ' ແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ ເໝືອນກິ່ນຫອມໃນດອກໄມ້. ຄຳວ່າ 'ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ' ຄື ຍຶດຖືນາມນັ້ນເອງວ່າເປັນ 'ຕົວຕົນ' ແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນນັ້ນໃນຮູບ ເໝືອນແກ້ວມະນີໃນຜອບ. ຄຳວ່າ 'ຕັ້ງຢູ່ໂດຍການຄອບງຳ' ຄື ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການຄອບງຳ ໂດຍອາການຍຶດຄອງ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຍຶດຖືໂດຍການກືນກິນແລະກຳນົດໄວ້ດ້ວຍຕັນຫາແລະທິຖິວ່າ 'ເຮົາແມ່ນຮູບ, ຮູບແມ່ນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'ຮູບນັ້ນຂອງເຂົາ' ຄື ຮູບທີ່ບຸກຄົນນັ້ນຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ သုဒ္ဓရူပမေဝ အတ္တာတိ ကထိတံ. ‘‘ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ, ဝေဒနံ အတ္တတော…ပေ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု အရူပံ အတ္တာတိ ကထိတံ. ‘‘ဝေဒနာဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ဝေဒနံ, ဝေဒနာယ ဝါ အတ္တာန’’န္တိ ဧဝံ စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော. တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ, အဝသေသေသု သဿတဒိဋ္ဌီတိ ဧဝမေတ္ထ ပန္နရသ ဘဝဒိဋ္ဌိယော ပဉ္စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယော ဟောန္တိ, တာ သဗ္ဗာပိ မဂ္ဂါဝရဏာ, န သဂ္ဂါဝရဏာ, ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນບົດວ່າ 'ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງຮູບລ້ວນໆວ່າເປັນຕົວຕົນ. ໃນຖານະທັງ ໗ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ຫຼືເຫັນຕົວຕົນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ, ຫຼືເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ, ຍ່ອມເຫັນເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ຍ່ອມເຫັນວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ' ຕັດໝາຍເຖິງນາມວ່າເປັນຕົວຕົນ. ໃນຖານະທັງ ໑໒ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຍຶດຖືຢ່າງລະ ໓ ໃນນາມມະຂັນທັງ ໔ ຢ່າງນີ້ ຄື 'ຫຼືເຫັນຕົວຕົນວ່າປະກອບດ້ວຍເວທະນາ, ຫຼືເຫັນເວທະນາໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນເວທະນາ' ເປັນຕົ້ນ ຕັດໝາຍເຖິງຂັນທີ່ລະຄົນດ້ວຍຮູບແລະນາມວ່າເປັນຕົວຕົນ. ໃນຖານະທັງ ໕ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື 'ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ, ເວທະນາ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ຍ່ອມເຫັນວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ' ຕັດໝາຍເຖິງອຸຈເສທະທິຖິ, ໃນຖານະທີ່ເຫຼືອ ຕັດໝາຍເຖິງສັດສະຕະທິຖິ; ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງມີພະວະທິຖິ ໑໕ ແລະວິພະວະທິຖິ ໕, ພຶງຊາບວ່າ ທິຖິທັງໝົດນັ້ນ ເປັນສິ່ງກີດຂວາງມັກ ແຕ່ບໍ່ກີດຂວາງສະຫວັນ ແລະເປັນສິ່ງອັນໂສດາປັດຕິມັກພຶງລະໄດ້.

ဧဝံ [Pg.236] ခေါ, ဂဟပတိ, အာတုရကာယော စေဝ ဟောတိ အာတုရစိတ္တော စာတိ ကာယော နာမ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အာတုရောယေဝ. စိတ္တံ ပန ရာဂဒေါသမောဟာနုဂတံ အာတုရံ နာမ, တံ ဣဓ ဒဿိတံ. နော စ အာတုရစိတ္တောတိ ဣဓ နိက္ကိလေသတာယ စိတ္တဿ အနာတုရဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကိယမဟာဇနော အာတုရကာယော စေဝ အာတုရစိတ္တော စာတိ ဒဿိတော, ခီဏာသဝါ အာတုရကာယာ အနာတုရစိတ္တာ, သတ္တ သေခါ နေဝ အာတုရစိတ္တာ, န အနာတုရစိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘဇမာနာ ပန အနာတုရစိတ္တတံယေဝ ဘဇန္တီတိ. ပဌမံ.

ໃນບົດວ່າ 'ຢ່າງນີ້ແລ ຄະຫະບໍດີ ກາຍເປັນໄຂ້ ແລະຈິດກໍເປັນໄຂ້ດ້ວຍ' ນີ້, ຂຶ້ນຊື່ວ່າກາຍ ເຖິງແມ່ນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມເປັນໄຂ້ຢູ່ເອງ. ສ່ວນຈິດທີ່ຖືກລາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ຄອບງຳ ຊື່ວ່າເປັນໄຂ້, ຈິດນັ້ນ ພະທຳມະເສນາບໍດີ ສະແດງໄວ້ໃນສູດນີ້. ໃນບົດວ່າ 'ແຕ່ຈິດບໍ່ເປັນໄຂ້' ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ເປັນໄຂ້ແຫ່ງຈິດ ເພາະຄວາມປາສະຈາກກิເລດ. ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງສະແດງວ່າ ໂລກິຍະມະຫາຊົນ ຍ່ອມມີກາຍເປັນໄຂ້ແລະມີຈິດເປັນໄຂ້ດ້ວຍ, ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ມີກາຍເປັນໄຂ້ ແຕ່ມີຈິດບໍ່ເປັນໄຂ້, ພຶງຊາບວ່າ ພະເສຂະບຸກຄົນທັງ ໗ ບໍ່ແມ່ນມີຈິດເປັນໄຂ້ ແລະກໍບໍ່ແມ່ນມີຈິດບໍ່ເປັນໄຂ້, ແຕ່ເມື່ອຈັດເຂົ້າກຸ່ມ ຍ່ອມຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມຜູ້ມີຈິດບໍ່ເປັນໄຂ້ນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີ ໑.

၂. ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາ ເທວະທະຫະສູດ

၂. ဒုတိယေ ဒေဝဒဟန္တိ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ ရာဇာနော, တေသံ မင်္ဂလဒဟော, သယံဇာတော ဝါ သော ဒဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဒေဝဒဟော’’တိ ဝုတ္တော. တဿ အဝိဒူရေ နိဂမော ဒေဝဒဟန္တွေဝ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန သင်္ခံ ဂတော. ပစ္ဆာဘူမဂမိကာတိ ပစ္ဆာဘူမံ အပရဒိသာယံ နိဝိဋ္ဌံ ဇနပဒံ ဂန္တုကာမာ. နိဝါသန္တိ တေမာသံ ဝဿာဝါသံ. အပလောကိတောတိ အာပုစ္ဆိတော. အပလောကေထာတိ အာပုစ္ဆထ. ကသ္မာ ထေရံ အာပုစ္ဆာပေတိ? တေ သဘာရေ ကာတုကာမတာယ. ယော ဟိ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ သန္တိကံ န ဂစ္ဆတိ ပက္ကမန္တော အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အယံ နိဗ္ဘာရော နာမ. ယော ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ အာဂန္တွာ ပဿတိ, ပက္ကမန္တော အာပုစ္ဆတိ, အယံ သဘာရော နာမ. ဣမေပိ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမိမေ သီလာဒီဟိ ဝဍ္ဎိဿန္တီ’’တိ သဘာရေ ကာတုကာမော အာပုစ္ဆာပေတိ.

໒. ໃນສູດທີ ໒, ບົດວ່າ 'ເທວະທະຫະ' ນັ້ນ, ພະລາຊາທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ 'ເທວະ' (ເທວະດາໂດຍສົມມຸດ), ສະຫຼະມຸງຄຸນຂອງພະລາຊາເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼືວ່າ ສະຫຼະນັ້ນເກີດຂຶ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ເທວະທະຫະ'. ນິຄົມໃນທີ່ບໍ່ໄກຈາກສະຫຼະນັ້ນ ກໍໄດ້ຊື່ວ່າ 'ເທວະທະຫະ' ນັ້ນເອງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ. ບົດວ່າ 'ຜູ້ຈະໄປສູ່ປັດສາພູມ' ຄື ຜູ້ປາດຖະໜາຈະໄປສູ່ຊົນນະບົດອັນຕັ້ງຢູ່ໃນທິດຕາເວັນຕົກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ປັດສາພູມ. ບົດວ່າ 'ຢູ່ອາໄສ' ຄື ການຢູ່ຈຳພັນສາຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນ. ບົດວ່າ 'ອຳລາແລ້ວ' ຄື ຂໍອະນຸຍາດແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງອຳລາ' ຄື ຈົ່ງຂໍອະນຸຍາດ. ເພາະເຫດໃດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍບອກລາພະเຖລະ? ເພາະມີພະປະສົງຈະໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ (ມີພາລະ). ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸໃດ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນ ກໍບໍ່ເຂົ້າໄປຫາ ເມື່ອຈະຫຼີກໄປ ກໍຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ບອກລາ, ພິກຂຸນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ (ບໍ່ມີພາລະ)'. ສ່ວນພິກຂຸໃດ ຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນ ກໍເຂົ້າໄປຫາໄປພົບ ເມື່ອຈະຫຼີກໄປ ກໍບອກລາ, ພິກຂຸນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ (ມີພາລະ)'. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງມີພະດຳຣິວ່າ 'ດ້ວຍການເຮັດແບບນີ້ ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຈະຈະເລີນດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ' ຊົງປາດຖະໜາຈະໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ຈຶ່ງໃຫ້ບອກລາ.

ပဏ္ဍိတောတိ ဓာတုကောသလ္လာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. အနုဂ္ဂါဟကောတိ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန စ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန စာတိ ဒွီဟိပိ အနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂါဟကော. ထေရော ကိရ အညေ ဘိက္ခူ ဝိယ ပါတောဝ ပိဏ္ဍာယ အဂန္တွာ သဗ္ဗဘိက္ခူသု ဂတေသု သကလံ သံဃာရာမံ အနုဝိစရန္တော အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇတိ, အဆဍ္ဍိတံ ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတိ, သံဃာရာမေ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနိ မဉ္စပီဌဒါရုဘဏ္ဍမတ္တိကာဘဏ္ဍာနိ ပဋိသာမေတိ. ကိံ ကာရဏာ? ‘‘မာ အညတိတ္ထိယာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌာ ဒိသွာ ပရိဘဝံ အကံသူ’’တိ. တတော ဂိလာနသာလံ ဂန္တွာ ဂိလာနေ အဿာသေတွာ ‘‘ကေနတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ယေန အတ္ထော ဟောတိ, တဒတ္ထံ [Pg.237] တေသံ ဒဟရသာမဏေရေ အာဒါယ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ပရိယေသိတွာ တေသံ ဒတွာ, ‘‘ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ဝဏ္ဏိတံ, ဂစ္ဆထ သပ္ပုရိသာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ တေ ပေသေတွာ သယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ တာဝဿ နိဗဒ္ဓဝါသဋ္ဌာနေ အာစိဏ္ဏံ.

ບົດວ່າ 'ເປັນບັນດິດ' ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນບັນດິດ ໔ ປະການ ມີຄວາມສະຫຼາດໃນທາດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ຜູ້ສົງເຄາະ' ຄື ຜູ້ສົງເຄາະດ້ວຍການສົງເຄາະທັງ ໒ ປະການ ຄື ອາມິສສົງເຄາະແລະທຳມະສົງເຄາະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະเຖລະບໍ່ໄດ້ຫຼີກໄປເພື່ອບິນທະບາດແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ເໝືອນພິກຂຸອື່ນໆ, ເມື່ອພິກຂຸທັງໝົດຫຼີກໄປແລ້ວ ຍ່ອມທ່ຽວໄປທົ່ວສັງຄາຣາມ ປັດກວາດສະຖານທີ່ທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ, ຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຖິ້ມ, ເກັບມ້ຽນຕັ່ງ ຕຽງ ເຄື່ອງໄມ້ ເຄື່ອງດິນເຜົາ ທີ່ວາງໄວ້ບໍ່ເປັນລະບຽບໃນສັງຄາຣາມ. ເພາະເຫດໃດ? ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຢ່າໃຫ້ພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຂົ້າມາໃນວິຫານແລ້ວເຫັນເຂົ້າ ຈະດູໝິ່ນເອົາໄດ້'. ຈາກນັ້ນ ກໍໄປສູ່ໂຮງຄົນໄຂ້ ປອບໂຍນຄົນໄຂ້ ຖາມວ່າ 'ຕ້ອງການຫຍັງ?' ແລ້ວພາສາມະເນນນ້ອຍຂອງພິກຂຸໄຂ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄປສະແຫວງຫາຍາ ດ້ວຍວັດແຫ່ງການທ່ຽວບິນທະບາດ ຫຼືໃນສະຖານທີ່ທີ່ສົມຄວນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງທີ່ພິກຂຸໄຂ້ຕ້ອງການນັ້ນ ແລ້ວມອບໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ, ແລ້ວສົ່ງພວກເຂົາໄປດ້ວຍຄຳວ່າ 'ການອຸປະຖາກຄົນໄຂ້ ພະພຸດທະເຈົ້າແລະພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງສັນລະເສີນແລ້ວ, ພວກທ່ານຈົ່ງໄປເຖີດ ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ປະໝາດ', ສ່ວນຕົນເອງກໍທ່ຽວບິນທະບາດ ຫຼືເຮັດພັດຕະກິດໃນເຮືອນຂອງອຸປະຖາກ ແລ້ວຈຶ່ງກັບຄືນສູ່ວິຫານ. ນີ້ເປັນວັດປະຕິບັດອັນສະໝ່ຳສະເໝີຂອງພະເຖລະໃນສະຖານທີ່ທີ່ຕົນຢູ່ອາໄສເປັນປະຈຳ.

ဘဂဝတိ ပန စာရိကံ စရမာနေ ‘‘အဟံ အဂ္ဂသာဝကော’’တိ ဥပါဟနံ အာရုယှ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ ပုရတော ပုရတော န ဂစ္ဆတိ. ယေ ပန တတ္ထ မဟလ္လကာ ဝါ အာဗာဓိကာ ဝါ အတိဒဟရာ ဝါ, တေသံ ရုဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ တေလေန မက္ခာပေတွာ ပတ္တစီဝရံ အတ္တနော ဒဟရသာမဏေရေဟိ ဂါဟာပေတွာ တံဒိဝသံ ဝါ ဒုတိယဒိဝသံ ဝါ တေ ဂဏှိတွာဝ ဂစ္ဆတိ. ဧကဒိဝသဉှိ တညေဝ အာယသ္မန္တံ အတိဝိကာလေ သမ္ပတ္တတ္တာ သေနာသနံ အလဘိတွာ, စီဝရကုဋိယံ နိသိန္နံ ဒိသွာ, သတ္ထာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ, ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရဝတ္ထုံ ကထေတွာ, ‘‘ယထာဝုဍ္ဎံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ. ဧဝံ တာဝေသ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှာတိ. ဩဝဒန္တော ပနေသ သတဝါရမ္ပိ သဟဿဝါရမ္ပိ တာဝ ဩဝဒတိ, ယာဝ သော ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, အထ နံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အညံ ဩဝဒတိ. ဣမိနာ နယေန ဩဝဒတော စဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ အတိက္ကန္တာ. ဧဝံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှာတိ.

ແຕ່ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກຳລັງສະເດັດຈາຣິກໄປ, ພະເຖລະບໍ່ໄດ້ຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນອັກຄະສາວົກ' ແລ້ວໃສ່ເກີບ ກັ້ນຮົ່ມ ຍ່າງນຳໜ້າໄປກ່ອນເລີຍ. ແຕ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍໃດໃນໝູ່ນັ້ນ ທີ່ເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ ຫຼືເປັນໄຂ້ ຫຼືຍັງອ່ອນນ້ອຍຫຼາຍ, ພະເຖລະຍ່ອມໃຫ້ນວດທາສະຖານທີ່ທີ່ເຈັບປວດຂອງພວກເຂົາດ້ວຍນ້ຳມັນ, ໃຫ້ສາມະເນນນ້ອຍຂອງຕົນຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພວກເຂົາ, ແລ້ວພາພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເດີນທາງໄປນຳກັນໃນມື້ນັ້ນ ຫຼືໃນມື້ທີສອງ. ດ້ວຍວ່າ ມີມື້ໜຶ່ງ ພະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸນັ້ນເອງ ເດີນທາງມາຮອດໃນເວລາຄ່ຳມືດຫຼາຍ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ເສນາສະນະ, ພະສາດສະດາຊົງເຫັນພະເຖລະນັ່ງຢູ່ໃນກຸຕິຈີວອນ, ໃນມື້ຕໍ່ມາ ຈຶ່ງຊົງຮັບສັ່ງໃຫ້ປະຊຸມພິກຂຸສົງ ຊົງສະແດງເລື່ອງຊ້າງ ລີງ ແລະນົກກະທາ ແລ້ວຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດວ່າ 'ພຶງໃຫ້ເສນາສະນະຕາມລຳດັບພັນສາ'. ພະເຖລະຍ່ອມສົງເຄາະດ້ວຍອາມິສສົງເຄາະ ດ້ວຍປະການສະນີກ່ອນ. ສ່ວນໃນເວລາສັ່ງສອນ, ພະເຖລະຍ່ອມສັ່ງສອນເຖິງ ໑໐໐ ເທື່ອ ຫຼື ໑,໐໐໐ ເທື່ອ ຈົນກວ່າບຸກຄົນນັ້ນຈະຕັ້ງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ, ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງປ່ອຍບຸກຄົນນັ້ນໄປ ແລ້ວສັ່ງສອນບຸກຄົນອື່ນຕໍ່ໄປ. ຜູ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງພະເຖລະຜູ້ສັ່ງສອນດ້ວຍນັຍນີ້ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ມີຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຈົນນັບບໍ່ຖ້ວນ. ພະເຖລະຍ່ອມສົງເຄาະດ້ວຍທຳມະສົງເຄາະ ດ້ວຍປະການສະນີ.

ပစ္စဿောသုန္တိ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အမှာကံ နေဝ ဥပဇ္ဈာယော, န အာစရိယော န သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တော. ကိံ တဿ သန္တိကေ ကရိဿာမာ’’တိ? တုဏှီဘာဝံ အနာပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. ဧဠဂလာဂုမ္ဗေတိ ဂစ္ဆမဏ္ဍပကေ. သော ကိရ ဧဠဂလာဂုမ္ဗော ဓုဝသလိလဋ္ဌာနေ ဇာတော. အထေတ္ထ စတူဟိ ပါဒေဟိ မဏ္ဍပံ ကတွာ တဿ ဥပရိ တံ ဂုမ္ဗံ အာရောပေသုံ, သော တံ မဏ္ဍပံ ဆာဒေသိ. အထဿ ဟေဋ္ဌာ ဣဋ္ဌကာဟိ ပရိစိနိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ အာသနံ ပညာပယိံသု. သီတလံ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဥဒကဝါတော ဝါယတိ. ထေရော တသ္မိံ နိသီဒိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဠဂလာဂုမ္ဗေ’’တိ.

ບົດວ່າ 'ທູນຮັບສະໜອງພະດຳຣັດແລ້ວ' ຄື ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ມິດຢູ່ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ພະເຖລະນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນພະອຸປັດຊາ ບໍ່ແມ່ນພະອາຈານ ແລະບໍ່ແມ່ນເພື່ອນສະໜິດຄຸ້ນເຄີຍຂອງພວກ ເຮົາ, ພວກ ເຮົາຈະໄປຫາເພິ່ນເຮັດຫຍັງ?', ແຕ່ໄດ້ນ້ອມຮັບພະດຳຣັດຂອງພະສາດສະດາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນ ພະພຸດທະເຈົ້າຂ້າ'. ບົດວ່າ 'ທີ່ກໍເອລະຄະລະ' ຄື ທີ່ຊຸ້ມໄມ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ກໍເອລະຄະລານັ້ນ ເກີດຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ທີ່ມີນ້ຳຢູ່ສະເໝີ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ເຮັດມົນທົບດ້ວຍເສົາ ໔ ຕົ້ນໃນທີ່ນັ້ນ ແລ້ວເອົາກໍໄມ້ນັ້ນຂຶ້ນໄປພາດໄວ້ທາງເທິງ, ກໍໄມ້ນັ້ນກໍປົກຄຸມມົນທົບນັ້ນໄວ້. ຈາກນັ້ນ ກໍກໍ່ອິດອ້ອມຮອບທາງກ້ອງມົນທົບນັ້ນ, ເອົາຊາຍມາຫວ່ານລົງ ແລ້ວປູລາດອາສະນະໄວ້. ເປັນສະຖານທີ່ພັກກາງເວັນອັນເຢັນສະບາຍ ມີລົມພັດມາຈາກແຫຼ່ງນ້ຳ. ພະເຖລະໄດ້ນັ່ງພັກຜ່ອນໃນມົນທົບນັ້ນ, ໝາຍເຖິງມົນທົບນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທີ່ກໍເອລະຄະລະ'.

နာနာဝေရဇ္ဇဂတန္တိ ဧကဿ ရညော ရဇ္ဇတော နာနာဝိဓံ ရဇ္ဇဂတံ. ဝိရဇ္ဇန္တိ အညံ ရဇ္ဇံ. ယထာ ဟိ သဒေသတော အညော ဝိဒေသော, ဧဝံ နိဝုတ္ထရဇ္ဇတော အညံ [Pg.238] ရဇ္ဇံ ဝိရဇ္ဇံ နာမ, တံ ဝေရဇ္ဇန္တိ ဝုတ္တံ. ခတ္တိယပဏ္ဍိတာတိ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇာဒယော ပဏ္ဍိတရာဇာနော. ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာတိ စင်္ကီတာရုက္ခာဒယော ပဏ္ဍိတဗြာဟ္မဏာ. ဂဟပတိပဏ္ဍိတာတိ စိတ္တသုဒတ္တာဒယော ပဏ္ဍိတဂဟပတယော. သမဏပဏ္ဍိတာတိ သဘိယပိလောတိကာဒယော ပဏ္ဍိတပရိဗ္ဗာဇကာ. ဝီမံသကာတိ အတ္ထဂဝေသိနော. ကိံဝါဒီတိ ကိံ အတ္တနော ဒဿနံ ဝဒတိ, ကိံ လဒ္ဓိကောတိ အတ္ထော. ကိမက္ခာယီတိ ကိံ သာဝကာနံ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အာစိက္ခတိ? ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မန္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဗျာကရဏဿ အနုဗျာကရဏံ. သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော. ဝါဒါနုဝါဒေါတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝါဒဿ အနုဝါဒေါ. ‘‘ဝါဒါနုပါတော’’တိပိ ပါဌော, သတ္ထု ဝါဒဿ အနုပါတော အနုပတနံ, အနုဂမနန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာပိ ဝါဒံ အနုဂတော ဝါဒေါယေဝ ဒီပိတော ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "nānāverajjagatanti" (ການໄປສູ່ແວ່ນແຄວ້ນຕ່າງໆ) ໝາຍເຖິງ ການໄປສູ່ແວ່ນແຄວ້ນຕ່າງໆ ຈາກແວ່ນແຄວ້ນຂອງພະລາຊາອົງດຽວ. ແວ່ນແຄວ້ນອື່ນ ເອີ້ນວ່າ "virajja" (ວິຣັດຊະ). ປຽບເໝືອນທ້ອງຖິ່ນອື່ນນອກຈາກຖິ່ນຖານຂອງຕົນ ເອີ້ນວ່າ "videso" (ຕ່າງຖິ່ນ) ສັນໃດ, ແວ່ນແຄວ້ນອື່ນນອກຈາກແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຕົນອາໄສຢູ່ ກໍເອີ້ນວ່າ "virajja" (ວິຣັດຊະ) ສັນນັ້ນ, ແລະ ວິຣັດຊະນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ "verajja" (ເວຣັດຊະ). ຄຳວ່າ "khattiyapaṇḍitāti" (ກະສັດຜູ້ເປັນບັນດິດ) ໝາຍເຖິງ ພະລາຊາຜູ້ເປັນບັນດິດ ມີພະເຈົ້າພິມພິສານ ແລະພະເຈົ້າໂກສົນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "brāhmaṇapaṇḍitāti" (ພາມຜູ້ເປັນບັນດິດ) ໝາຍເຖິງ ພາມຜູ້ເປັນບັນດິດ ມີຈັງກີພາມ ແລະຕາຣຸກຂພາມ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "gahapatipaṇḍitāti" (ຄະຫະບໍດີຜູ້ເປັນບັນດິດ) ໝາຍເຖິງ ຄະຫະບໍດີຜູ້ເປັນບັນດິດ ມີຈິດຕະຄະຫະບໍດີ ແລະອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "samaṇapaṇḍitāti" (ສະມະນະຜູ້ເປັນບັນດິດ) ໝາຍເຖິງ ປະຣິພາຊົກຜູ້ເປັນບັນດິດ ມີສະພິຍະ ແລະປິໂລຕິກະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "vīmaṃsakāti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະແຫວງຫາເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "kiṃvādīti" ໝາຍເຖິງ ກ່າວສະແດງທັດສະນະຂອງຕົນແນວໃດ, ມີລັດທິແນວໃດ. ຄຳວ່າ "kimakkhāyīti" ໝາຍເຖິງ ບອກສອນໂອວາດອະນຸສາດສະນີແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍແນວໃດ. ຄຳວ່າ "dhammassa cānudhammanti" ໝາຍເຖິງ ການອະທિບາຍຕາມທຳທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "sahadhammikoti" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີເຫດຜົນ. ຄຳວ່າ "vādānuvādoti" ໝາຍເຖິງ ວาທະທີ່ຄ້ອຍຕາມວາທະທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້. ມີບົດບາລີວ່າ "vādānupāto" ກໍມີ, ໝາຍເຖິງ ການຄ້ອຍຕາມ, ການປະພຶດຕາມ, ການດຳເນີນຕາມວາທະຂອງພະສາດສະດາ. ດ້ວຍບົດນີ້ ກໍສະແດງເຖິງວາທະທີ່ດຳເນີນຕາມວາທະນັ້ນເອງ.

အဝိဂတရာဂဿာတိအာဒီသု တဏှာဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဏှာ ဟိ ရဇ္ဇနတော ရာဂေါ, ဆန္ဒိယနတော ဆန္ဒော, ပိယာယနဋ္ဌေန ပေမံ, ပိဝိတုကာမဋ္ဌေန ပိပါသာ, အနုဒဟနဋ္ဌေန ပရိဠာဟောတိ ဝုစ္စတိ. အကုသလေ စာဝုသော, ဓမ္မေတိအာဒိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဝီတရာဂဿ အာဒီနဝံ, ဝီတရာဂဿ စ အာနိသံသံ ဒဿေတုံ. တတြ အဝိဃာတောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. အနုပါယာသောတိ နိရုပတာပေါ. အပရိဠာဟောတိ နိဒ္ဒါဟော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယံ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "avigatarāgassa" (ຂອງຜູ້ມີລາຄະຍັງບໍ່ປາສະຈາກ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ຕັນຫານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ "ລາຄະ" (rāgo) ເພາະຄວາມກຳໜັດ, ເອີ້ນວ່າ "ຊັນທະ" (chando) ເພາະຄວາມພໍໃຈ, ເອີ້ນວ່າ "ເປມະ" (pemaṃ) ເພາະຄວາມຮັກ, ເອີ້ນວ່າ "ປິປາສາ" (pipāsā) ເພາະຄວາມຢາກດື່ມ, ເອີ້ນວ່າ "ປະຣິລາຫະ" (pariḷāho) ເພາະຄວາມຮ້ອນຮົນ. ຖາມວ່າ: ພະສາຣີບຸດເຖລະເລີ່ມຕົ້ນສະແດງຄຳວ່າ "akusale cāvuso, dhamme" (ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ, ໃນທຳທີ່ເປັນອະກຸສົນ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອສະແດງໂທດຂອງຜູ້ຍັງບໍ່ປາສະຈາກລາຄະ ແລະອານິສົງຂອງຜູ້ປາສະຈາກລາຄະໃນຂັນຫ້າ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ "avighāto" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ມີທຸກ. ຄຳວ່າ "anupāyāso" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ຄຳວ່າ "apariḷāho" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນຮົນ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍທຳນອງນີ້. ຈົບ ສູດທີສອງ.

၃. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາ ຮาລິດທິການິສູດ

၃. တတိယေ အဝန္တီသူတိ အဝန္တိဒက္ခိဏာပထသင်္ခါတေ အဝန္တိရဋ္ဌေ. ကုရရဃရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ပပါတေတိ ဧကတော ပပါတေ. တဿ ကိရ ပဗ္ဗတဿ ဧကံ ပဿံ ဆိန္ဒိတွာ ပါတိတံ ဝိယ အဟောသိ. ‘‘ပဝတ္တေ’’တိပိ ပါဌော, နာနာတိတ္ထိယာနံ လဒ္ဓိပဝတ္တဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဣတိ ထေရော တသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ နဂရံ နိဿာယ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ. ဟာလိဒ္ဒိကာနီတိ ဧဝံနာမကော. အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယေ မာဂဏ္ဍိယပဉှေတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကမှိ မာဂဏ္ဍိယပဉှော နာမ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပဉှေ. ရူပဓာတူတိ ရူပက္ခန္ဓော အဓိပ္ပေတော. ရူပဓာတုရာဂဝိနိဗဒ္ဓန္တိ ရူပဓာတုမှိ ရာဂေန ဝိနိဗဒ္ဓံ. ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ. ဩကသာရီတိ ဂေဟသာရီ အာလယသာရီ.

໓. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ "avantīsu" ໝາຍເຖິງ ໃນແຄວ້ນອະວັນຕີ ອັນນັບເຂົ້າໃນອະວັນຕິດັກຂິນາບົດ. ຄຳວ່າ "kuraraghare" ໝາຍເຖິງ ໃນເມືອງຊື່ວ່າ ກຸຣະຣະຄະຣະ. ຄຳວ່າ "papāte" ໝາຍເຖິງ ທີ່ເຫວຊັນຂ້າງດຽວ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຂ້າງໜຶ່ງຂອງພູເຂົານັ້ນຖືກຕັດຂາດຄືກັບຖືກພັງລົງມາ. ມີບົດບາລີວ່າ "pavatte" ກໍມີ, ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ເຜີຍແຜ່ລັດທິຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີຕ່າງໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະມະຫາກັດຈາຍະນະເຖລະ ຈຶ່ງອາໄສເມືອງນັ້ນໃນແຄວ້ນນັ້ນ ແລ້ວຈຳພັນສາຢູ່ທີ່ພູເຂົານັ້ນ. ຄຳວ່າ "hāliddikāni" ເປັນຊື່ຂອງຄະຫະບໍດີນັ້ນ. ຄຳວ່າ "aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe" ໝາຍເຖິງ ໃນບັນຫາຂອງມາຄັນທິຍະ ທີ່ມີຢູ່ໃນອັດຖະກະວັກ. ໃນບັນຫານັ້ນ: ຄຳວ່າ "rūpadhātu" ໝາຍເຖິງ ຮູບຂັນ. ຄຳວ່າ "rūpadhāturāgavinibaddha" ໝາຍເຖິງ ຜູກພັນດ້ວຍລາຄະໃນຮູບທາດ. ຄຳວ່າ "viññāṇaṃ" ໝາຍເຖິງ ກຳມະວິນຍານ. ຄຳວ່າ "okasārī" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເຮືອນ, ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນອາໄລ (ຄືຂັນຫ້າ).

ကသ္မာ [Pg.239] ပနေတ္ထ ‘‘ဝိညာဏဓာတု ခေါ, ဂဟပတီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ? သမ္မောဟဝိဃာတတ္ထံ. ‘‘ဩကော’’တိ ဟိ အတ္ထတော ပစ္စယော ဝုစ္စတိ, ပုရေဇာတဉ္စ ကမ္မဝိညာဏံ ပစ္ဆာဇာတဿ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ ဝိပါကဝိညာဏဉ္စ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကတရံ နု ခေါ ဣဓ ဝိညာဏ’’န္တိ? သမ္မောဟော ဘဝေယျ, တဿ ဝိဃာတတ္ထံ တံ အဂဟေတွာ အသမ္ဘိန္နာဝ ဒေသနာ ကတာ. အပိစ အာရမ္မဏဝသေန စတဿော အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဋ္ဌိတိယော ဝုတ္တာတိ တာ ဒဿေတုမ္ပိ ဣဓ ဝိညာဏံ န ဂဟိတံ.

ເພາະເຫດໃດໃນບົດນີ້ ພະເຖລະຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ "viññāṇadhātu kho, gahapati" (ວິນຍານທາດແລ ຄະຫະບໍດີ)? ຕອບວ່າ: ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຫຼົງສະໜົນ. ເພາະວ່າ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ "oko" (ເຮືອນ) ໝາຍເຖິງ ປັດໄຈ. ແລະກຳມະວິນຍານທີ່ເກີດກ່ອນ ກໍເປັນປັດໄຈແກ່ກຳມະວິນຍານ ແລະວິບາກວິນຍານທີ່ເກີດພາຍຫຼັງ, ສ່ວນວິບາກວິນຍານ ກໍເປັນປັດໄຈແກ່ວິບາກວິນຍານ ແລະກຳມະວິນຍານ. ດັ່ງນັ້ນ ຫາກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຈະເກີດຄວາມຫຼົງສະໜົນວ່າ "ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງວິນຍານດວງໃດກັນແທ້?". ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຫຼົງສະໜົນນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາວິນຍານນັ້ນ ແລ້ວສະແດງທຳໂດຍບໍ່ໃຫ້ປົນເປກັນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອະພິສັງຂານວິນຍານຖິຕິ 4 ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມໄວ້ແລ້ວ, ເພື່ອຈະສະແດງວິນຍານຖິຕິເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາວິນຍານ.

ဥပယုပါဒါနာတိ တဏှူပယဒိဋ္ဌူပယဝသေန ဒွေ ဥပယာ, ကာမုပါဒါနာဒီနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ စ. စေတသော အဓိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာတိ အကုသလစိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနဘူတာ စေဝ အဘိနိဝေသဘူတာ စ အနုသယဘူတာ စ. တထာဂတဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ ဧတေ ပဟီနာဝ, သတ္ထု ပန ခီဏာသဝဘာဝေါ လောကေ အတိပါကဋောတိ ဥပရိမကောဋိယာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိညာဏဓာတုယာတိ ဣဓ ဝိညာဏံ ကသ္မာ ဂဟိတံ? ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ. ကိလေသာ ဟိ န ကေဝလံ စတူသုယေဝ ခန္ဓေသု ပဟီနာ ပဟီယန္တိ, ပဉ္စသုပိ ပဟီယန္တိယေဝါတိ ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ ဂဟိတံ. ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, အနောကသာရီ ဟောတီတိ ဧဝံ ကမ္မဝိညာဏေန ဩကံ အသရန္တေန အနောကသာရီ နာမ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "upayupādānā" ໝາຍເຖິງ ອຸປະຍະ (ຄວາມເຂົ້າໄປຫາ) 2 ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫູປະຍະ ແລະທິດຖູປະຍະ, ແລະອຸປະທານ 4 ປະການ ມີກາມຸປະທານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā" ໝາຍເຖິງ ທຳທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງ ເປັນທີ່ເຂົ້າໄປຍຶດໝັ້ນ ແລະເປັນອະນຸໄສແຫ່ງອະກຸສົນຈິດ. ຄຳວ່າ "tathāgatassa" ໝາຍເຖິງ ຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ເພາະວ່າ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ພະອໍຣະຫັນຂີນາສົບທັງປວງກໍລະໄດ້ແລ້ວຄືກັນ, ແຕ່ຄວາມເປັນພະຂີນາສົບຂອງພະສາດສະດານັ້ນ ປາກົດຊັດເຈນຢ່າງຍິ່ງໃນໂລກ, ດັ່ງນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ໂດຍຍົກຍອດສູງສຸດ. ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຖືເອົາ "viññāṇadhātuyā" (ໃນວິນຍານທາດ)? ຕອບວ່າ: ເພື່ອສະແດງການລະກິເລດ. ເພາະວ່າ ກິເລດທັງຫຼາຍບໍ່ແມ່ນຈະລະໄດ້ໃນຂັນ 4 ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ລະໄດ້ໃນຂັນທັງ 5 ເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຖືເອົາວິນຍານທາດເພື່ອສະແດງການລະກິເລດ. ຄຳວ່າ "evaṃ kho, gahapati, anokasārī hoti" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຊື່ວ່າເປັນຜູ້ບໍ່ທ່ຽວໄປໃນເຮືອນ ດ້ວຍກຳມະວິນຍານທີ່ບໍ່ເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນ (ຄືຂັນຫ້າ) ຢ່າງນີ້.

ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပမေဝ ကိလေသာနံ ပစ္စယဋ္ဌေန နိမိတ္တံ, အာရမ္မဏကိရိယသင်္ခါတနိဝါသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန နိကေတန္တိ ရူပနိမိတ္တနိကေတံ. ဝိသာရော စ ဝိနိဗန္ဓော စ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ. ဥဘယေနပိ ဟိ ကိလေသာနံ ပတ္ထဋဘာဝေါ စ ဝိနိဗန္ဓနဘာဝေါ စ ဝုတ္တော, ရူပနိမိတ္တနိကေတေ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ, တသ္မာ ရူပနိမိတ္တနိကေတမှိ ဥပ္ပန္နေန ကိလေသဝိသာရေန စေဝ ကိလေသဗန္ဓနေန စာတိ အတ္ထော. နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတီတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဝါသနဋ္ဌာနံ သာရီတိ ဝုစ္စတိ. ပဟီနာတိ တေ ရူပနိမိတ္တနိကေတကိလေသဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ပဟီနာ.

ຄຳວ່າ "rūpanimittaniketavisāravinibandhā" ໝາຍເຖິງ ຮູບນັ້ນເອງເປັນນິມິດ (ເຫດ) ແຫ່ງกິເລດທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນປັດໄຈ, ແລະເປັນນິເກຕະ (ທີ່ຢູ່ອາໄສ) ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການໜ່ວງໜ່ຽວອາລົມ, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ຮູປະນິມິດຕະນິເກຕະ". ສ່ວນ "ວິສາຣະ" (ຄວາມຊ່ານໄປ) ແລະ "ວິນິພັນທະ" (ຄວາມຜູກພັນ) ເອີ້ນວ່າ "ວິສາຣະວິນິພັນທະ". ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມແຜ່ຊ່ານໄປ ແລະຄວາມຜູກມັດແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ວິສາຣະ ແລະວິນິພັນທະ ໃນຮູປະນິມິດຕະນິເກຕະ ເອີ້ນວ່າ "ຮູປະນິມິດຕະນິເກຕະວິສາຣະວິນິພັນທະ". ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມແຜ່ຊ່ານແຫ່ງກິເລດ ແລະຄວາມຜູກມັດແຫ່ງກິເລດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮູປະນິມິດຕະນິເກຕະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "niketasārīti vuccati" ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ທ່ຽວໄປສູ່ທີ່ຢູ່ອາໄສ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ ເອີ້ນວ່າ "ນິເກຕະສາຣີ" (ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນທີ່ຢູ່ອາໄສ). ຄຳວ່າ "pahīnā" ໝາຍເຖິງ ວິສາຣະ ແລະວິນິພັນທະແຫ່ງກິເລດໃນຮູປະນິມິດຕະນິເກຕະເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກລະໄດ້ແລ້ວ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘‘ဩကာ’’တိ ဝုတ္တာ, ဆ အာရမ္မဏာနိ ‘‘နိကေတ’’န္တိ? ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ. သမာနေပိ ဟိ ဧတေသံ အာလယဋ္ဌေန ဝိသယဘာဝေ ဩကောတိ နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနဂေဟမေဝ ဝုစ္စတိ, နိကေတန္တိ [Pg.240] ‘‘အဇ္ဇ အသုကဋ္ဌာနေ ကီဠိဿာမာ’’တိ ကတသင်္ကေတဋ္ဌာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ ဥယျာနာဒိ. တတ္ထ ယထာ ပုတ္တဒါရဓနဓညပုဏ္ဏဂေဟေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ, ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကေသု ခန္ဓေသု. ယထာ ပန ဥယျာနဋ္ဌာနာဒီသု တတော ဒုဗ္ဗလတရော ဟောတိ, ဧဝံ ဗာဟိရေသု ဆသု အာရမ္မဏေသူတိ ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດໃນບົດນີ້ ຂັນຫ້າຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "oka" (ເຮືອນ), ແຕ່ອາລົມ 6 ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "niketa" (ທີ່ພັກຊົ່ວຄາວ)? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມແຮງ ແລະຄວາມອ່ອນແອແຫ່ງຊັນທະຣາຄະ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຂັນຫ້າ ແລະອາລົມ 6 ຈະມີສະພາບເປັນອາລົມຄືກັນໂດຍຄວາມເປັນທີ່ອາໄສ, ແຕ່ຄຳວ່າ "oka" ໝາຍເຖິງ ເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສເປັນປະຈຳ, ສ່ວນຄຳວ່າ "niketa" ໝາຍເຖິງ ທີ່ພັກຊົ່ວຄາວ ເຊັ່ນ ສວນອຸທິຍານ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນບ່ອນນັດໝາຍກັນວ່າ "ມື້ນີ້ພວກເຮົາຈະໄປຫຼິ້ນຢູ່ບ່ອນນັ້ນ". ໃນເຮືອນທີ່ເຕັມไปด้วยລູກ, ເມຍ, ຊັບສິນ ແລະເຂົ້າເປືອກ ຊັນທະຣາຄະຍ່ອມມີກຳລັງແຮງສັນໃດ, ໃນອັດຊັດຕິກະຂັນ (ຂັນພາຍໃນ) ຊັນທະຣາຄະກໍມີກຳລັງແຮງສັນນັ້ນ. ແຕ່ໃນສວນອຸທິຍານ ເປັນຕົ້ນ ຊັນທະຣາຄະຍ່ອມອ່ອນແອກວ່າໃນເຮືອນສັນໃດ, ໃນພາຫິຣະອາລົມ (ອາລົມພາຍນອກ) 6 ປະການ ຊັນທະຣາຄະກໍອ່ອນແອກວ່າສັນນັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງທຳໄວສັນນີ້ ເພາະຄວາມແຮງ ແລະຄວາມອ່ອນແອແຫ່ງຊັນທະຣາຄະ.

သုခိတေသု သုခိတောတိ ဥပဋ္ဌာကေသု ဓနဓညလာဘာဒိဝသေန သုခိတေသု ‘‘ဣဒါနာဟံ မနာပံ ဘောဇနံ လဘိဿာမီ’’တိ ဂေဟသိတသုခေန သုခိတော ဟောတိ, တေဟိ ပတ္တသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဝိယ စရတိ. ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတောတိ တေသံ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ သယံ ဒွိဂုဏေန ဒုက္ခေန ဒုက္ခိတော ဟောတိ. ကိစ္စကရဏီယေသူတိ ကိစ္စသင်္ခါတေသု ကရဏီယေသု. တေသု ယောဂံ အာပဇ္ဇတီတိ ဥပယောဂံ သယံ တေသံ ကိစ္စာနံ ကတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု. ဧဝံ ခေါ, ဂဟပတိ, ကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတိ အန္တော ကာမာနံ ဘာဝေန အတုစ္ဆော. သုက္ကပက္ခော တေသံ အဘာဝေန ရိတ္တော တုစ္ဆောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ "sukhitesu sukhito" (ເມື່ອເຂົາເຈົ້າມີຄວາມສຸກ ກໍມີຄວາມສຸກນຳ) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອພວກອຸປະຖາກມີຄວາມສຸກດ້ວຍຊັບສິນ ແລະເຂົ້າເປືອກ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຄວາມສຸກດ້ວຍເກຫະສິຕະສຸກ (ສຸກອາໄສເຮືອນ) ວ່າ "ບັດນີ້ ເຮົາຈັກໄດ້ໂພຊະນະອັນເພິ່ງພໍໃຈ", ປະພຶດຕົນເໝືອນກັບກຳລັງສະեຫວີຍສົມບັດທີ່ພວກອຸປະຖາກໄດ້ຮັບນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "dukkhitesu dukkhito" (ເມື່ອເຂົາເຈົ້າມີຄວາມທຸກ ກໍມີຄວາມທຸກນຳ) ໝາຍເຖິງ ເມື່ອພວກອຸປະຖາກເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຄວາມທຸກດ້ວຍເຫດໃດເຫດໜຶ່ງ ຕົນເອງກໍມີຄວາມທຸກໃຈທະວີຄູນເປັນສອງເທົ່າ. ຄຳວ່າ "kiccakaraṇīyesu" ໝາຍເຖິງ ໃນກິດຈະການງານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "tesu yogaṃ āpajjati" ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າໄປຂົນຂວາຍ ຮັບພາລະເຮັດກິດຈະການງານເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ "kāmesu" ໝາຍເຖິງ ໃນວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "evaṃ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti" ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ບໍ່ວ່າງເວັ້ນຈາກກິເລດກາມຢ່າງນີ້, ຄືບໍ່ວ່າງເປົ່າເພາະມີກາມທັງຫຼາຍຢູ່ພາຍໃນ. ສ່ວນຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ວ່າງເວັ້ນ ວ່າງເປົ່າ ເພາະບໍ່ມີກິເລດກາມເຫຼົ່ານັ້ນ.

ပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော ကုရုမာနော. ဧဝံရူပေါ သိယန္တိအာဒီသု ဒီဃရဿကာဠောဒါတာဒီသု ရူပေသု ‘‘ဧဝံရူပေါ နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထေတိ. သုခါဒီသု ဝေဒနာသု ဧဝံဝေဒနော နာမ; နီလသညာဒီသု သညာသု ဧဝံ သညော နာမ; ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု သင်္ခါရေသု ဧဝံသင်္ခါရော နာမ; စက္ခုဝိညာဏာဒီသု ဝိညာဏေသု ‘‘ဧဝံ ဝိညာဏော နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထေတိ.

ຄຳວ່າ "purakkharāno" ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວັດຕະສົງສານໄວ້ຂ້າງໜ້າ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "evaṃrūpo siyaṃ" (ເຮົາພຶງມີຮູບຢ່າງນີ້) ເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມປາດຖະໜາໃນຮູບທັງຫຼາຍ ມີຮູບຍາວ, ສັ້ນ, ດຳ, ຂາວ ເປັນຕົ້ນ ວ່າ "ເຮົາພຶງມີຮູບຊື່ແນວນີ້". ໃນເວທະນາທັງຫຼາຍມີສຸກເວທະນາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາດຖະໜາວ່າ "ເຮົາພຶງມີເວທະນາຊື່ແນວນີ້". ໃນສັນຍາທັງຫຼາຍມີນີລະສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາດຖະໜาວ່າ "ເຮົາພຶງມີສັນຍາຊື່ແນວນີ້". ໃນສັງຂານທັງຫຼາຍມີປຸນຍາພິສັງຂານ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາດຖະໜາວ່າ "ເຮົາພຶງມີສັງຂານຊື່ແນວນີ້". ໃນວິນຍານທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸວິນຍານ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາດຖະໜາວ່າ "ເຮົາພຶງມີວິນຍານຊື່ແນວນີ້".

အပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော အကုရုမာနော. သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ အသိလိဋ္ဌံ, မယှံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ မဓုရပါနသဒိသံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃေန ကာလေန ပရိစိတံ သုပ္ပဂုဏံ, တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ သဗ္ဗံ ခဏေန ဝိပရာဝတ္တံ နိဝတ္တံ. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဒေါသော မယာ အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ တံ တံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥတ္တရိ ပရိယေသန္တော ဣမဿ ဝါဒဿ မောက္ခာယ စရ အာဟိဏ္ဍာဟိ. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယမေဝ ပဟောသိ, ဣဓေဝ နိဗ္ဗေဌေဟီတိ. တတိယံ.

ຄຳວ່າ "apurakkharāno" ໝາຍເຖິງ ການບໍ່ເຮັດວັດຕະສົງສານໄວ້ຂ້າງໜ້າ. ຄຳວ່າ "sahitaṃ me, asahitaṃ te" ໝາຍເຖິງ ຄຳເວົ້າຂອງເຈົ້າບໍ່ມີປະໂຫຍດ ບໍ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ, ສ່ວນຄຳເວົ້າຂອງຂ້ອຍມີປະໂຫຍດ ສະຫຼະສະຫຼວຍ ປຽບເໝືອນນ້ຳເຜິ້ງອັນຫວານສະໜິດ. ຄຳວ່າ "adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ" ໝາຍເຖິງ ຄຳເວົ້າໃດທີ່ເຈົ້າສຶກສາຮ່ຳຮຽນມາເປັນເວລາດົນນານ ຈົນຄ່ອງແຄ່ວດີແລ້ວ, ຄຳເວົ້ານັ້ນທັງໝົດກໍກັບກາຍເປັນຄວາມຫຼົ້ມເຫຼວໄປໃນທັນທີ ເພາະມາເຈິວາທະຂອງຂ້ອຍ. ຄຳວ່າ "āropito te vādo" ໝາຍເຖິງ ຂ້ອຍໄດ້ຍົກໂທດ ໃສ່ວາທະຂອງເຈົ້າແລ້ວ. ຄຳວ່າ "cara vādappamokkhāyā" ໝາຍເຖິງ ເຈົ້າຈົ່ງທ່ອງທ່ຽວໄປ ເຂົ້າຫາອາຈານຜู້ນັ້ນຜູ້ນີ້ ເພື່ອສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ເພີ່ມເຕີມ ເພື່ອແກ້ໄຂວາທະນີ້ໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນເຖີດ. ຄຳວ່າ "nibbeṭhehi vā sace pahosī" ໝາຍເຖິງ ຫາກເຈົ້າສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ກໍຈົ່ງແກ້ໄຂໃນທີ່ປະຊຸມນີ້ເລີຍ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

၄. ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະຮາລິດທິການິສູດ

၄. စတုတ္ထေ [Pg.241] သက္ကပဉှေတိ စူဠသက္ကပဉှေ, မဟာသက္ကပဉှေပေတံ ဝုတ္တမေဝ. တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တာတိ တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာ. အစ္စန္တနိဋ္ဌာတိ အန္တံ အတိက္ကန္တနိဋ္ဌာ သတတနိဋ္ဌာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတုတ္ထံ.

໔. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ "sakkapañhe" ໝາຍເຖິງ ໃນຈູລະສັກກະປັນຫາສູດ ແລະມະຫາສັກກະປັນຫາສູດ ກໍມີກ່າວຄຳນີ້ໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "taṇhāsaṅkhayavimuttā" ໝາຍເຖິງ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວດ້ວຍຜົນວິມຸດ ອັນມີພະນິພານເປັນອາລົມ ເຊິ່ງເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາ. ຄຳວ່າ "accantaniṭṭhā" ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມສຳເລັດອັນລ່ວງພົ້ນທີ່ສຸດ, ມີຄວາມສຳເລັດອັນໝັ້ນຄົງຖາວອນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

၅. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາ ສະມາທິສູດ

၅. ပဉ္စမေ သမာဓိန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယန္တေ ဒိသွာ, ‘‘စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘန္တာနံ ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ. အဘိနန္ဒတီတိ ပတ္ထေတိ. အဘိဝဒတီတိ တာယ အဘိနန္ဒနာယ ‘‘အဟော ပိယံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဝဒတိ. ဝါစံ အဘိနန္ဒန္တောပိ စ တံ အာရမ္မဏံ နိဿာယ ဧဝံ လောဘံ ဥပ္ပာဒေန္တော အဘိဝဒတိယေဝ နာမ. အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှာတိ. ယာ ရူပေ နန္ဒီတိ ယာ သာ ရူပေ ဗလဝပတ္ထနာသင်္ခါတာ နန္ဒီ. တဒုပါဒါနန္တိ တံ ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ. နာဘိနန္ဒတီတိ န ပတ္ထေတိ. နာဘိဝဒတီတိ ပတ္ထနာဝသေန န ‘‘ဣဋ္ဌံ ကန္တ’’န္တိ ဝဒတိ. ဝိပဿနာစိတ္တေန စေတသာ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝစီဘေဒံ ကရောန္တောပိ နာဘိဝဒတိယေဝ. ပဉ္စမံ.

໕. ໃນສູດທີຫ້າ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງເຫັນພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເສື່ອມຖອຍຈາກຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ ຈຶ່ງຊົງຊາບວ່າ "ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວແລ້ວ ກຳມະຖານຈັກຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ" ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະທຳມະເທດສະໜານີ້ວ່າ "samādhiṃ" (ສະມາທິ). ຄຳວ່າ "abhinandati" ໝາຍເຖິງ ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ "abhivadati" ໝາຍເຖິງ ກ່າວດ້ວຍຄວາມເພີດເພີນນັ້ນວ່າ "ໂອ້! ເປັນໜ້າຮັກ, ເປັນໜ້າປາດຖະໜາ, ເປັນໜ້າພໍໃຈ, ເປັນໜ້າຊອບໃຈ". ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວອອກມາເປັນວາຈາ ແຕ່ເມື່ອອາໄສອາລົມນັ້ນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ໂລພະເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າ "ກ່າວສັນເສີນ" ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ajjhosāya tiṭṭhati" ໝາຍເຖິງ ກືນກິນແລ້ວ ຍຶດຖືເອົາໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາ. ຄຳວ່າ "yā rūpe nandī" ໝາຍເຖິງ ຄວາມເພີດເພີນໃດໃນຮູບ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງແຮງກ້າໃນຮູບນັ້ນ. ຄຳວ່າ "tadupādānaṃ" ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍຶດໝັ້ນນັ້ນ ເພາະອັດຖະແຫ່ງການຍຶດຖື. ຄຳວ່າ "nābhinandati" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ "nābhivadati" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາວ່າ "ເປັນໜ້າປາດຖະໜາ, ເປັນໜ້າພໍໃຈ". ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວອອກມາເປັນວາຈາດ້ວຍຈິດທີ່ເປັນວິປັດສະນາວ່າ "ບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ" ກໍຊື່ວ່າ "ບໍ່ກ່າວສັນເສີນ" ນັ້ນເອງ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

၆. ပဋိသလ္လာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາ ປະຕิສັນລານະສູດ

၆. ဆဋ္ဌေ ပဋိသလ္လာဏေတိ ဣဒံ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ကာယဝိဝေကေန ပရိဟာယန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကာယဝိဝေကံ လဘန္တာနံ ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ. ဆဋ္ဌံ.

໖. In ສູດທີຫົກ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງເຫັນພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເສື່ອມຖອຍຈາກກາຍະວິເວກ ຈຶ່ງຊົງຊາບວ່າ "ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ກາຍະວິເວກແລ້ວ ກຳມະຖານຈັກຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ" ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະທຳມະເທດສະໜານີ້ວ່າ "paṭisallāṇe" (ໃນການຫຼີກເຣັ້ນ). ຈົບ ສູດທີຫົກ.

၇. ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາ ອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ

၇. သတ္တမေ ဥပါဒါပရိတဿနန္တိ ဂဟဏေန ဥပ္ပန္နံ ပရိတဿနံ. အနုပါဒါအပရိတဿနန္တိ အဂ္ဂဟဏေန အပရိတဿနံ. ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တိဝိညာဏံ ဟောတီတိ ‘‘မမ ရူပံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ဝါ ‘‘အဟု ဝတ မေတံ, ဒါနိ ဝတ မေ နတ္ထီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန ကမ္မဝိညာဏံ ရူပဿ ဘေဒါနုပရိဝတ္တိ ဟောတိ. ဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တိဇာတိ ဝိပရိဏာမဿ အနုပရိဝတ္တိတော ဝိပရိဏာမာရမ္မဏစိတ္တတော [Pg.242] ဇာတာ. ပရိတဿနာ ဓမ္မသမုပ္ပာဒါတိ တဏှာပရိတဿနာ စ အကုသလဓမ္မသမုပ္ပာဒါ စ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ ပရိယာဒိယိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ဥတ္တာသဝါတိ သဥတ္တာသော. ဝိဃာတဝါတိ သဝိဃာတော သဒုက္ခော. အပေက္ခဝါတိ သာလယော. ဥပါဒါယ စ ပရိတဿတီတိ ဂဏှိတွာ ပရိတဿကော နာမ ဟောတိ. န ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ခီဏာသဝဿ ကမ္မဝိညာဏမေဝ နတ္ထိ, တသ္မာ ရူပဘေဒါနုပရိဝတ္တိ န ဟောတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သတ္တမံ.

໗. ໃນສູດທີເຈັດ, ຄຳວ່າ "upādāparitassanaṃ" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຍຶດໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "anupādāaparitassanaṃ" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ ເພາະຄວາມບໍ່ຍຶດໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "rūpavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṃ hoti" ໝາຍເຖິງ ກຳມະວິນຍານທີ່ມີຄວາມແປປວນແຫ່ງຮູບເປັນອາລົມ ຍ່ອມໝູນວຽນໄປຕາມຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງຮູບ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ຮູບຂອງເຮົາແປປວນໄປແລ້ວໜໍ" ຫຼື "ຮູບນັ້ນເຄີຍມີແກ່ເຮົາໜໍ ບັດນີ້ບໍ່ມີແກ່ເຮົາແລ້ວໜໍ". ຄຳວ່າ "vipariṇāmānuparivattijā" ໝາຍເຖິງ ເກີດຂຶ້ນຈາກຈິດທີ່ມີຄວາມແປປວນເປັນອາລົມ ເພາະໝູນວຽນໄປຕາມຄວາມແປປວນ. ຄຳວ່າ "paritassanā dhammasamuppādā" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນຄືຕັນຫາ ແລະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "cittaṃ" ໝາຍເຖິງ ກຸສົນຈິດ. ຄຳວ່າ "pariyādāya tiṭṭhanti" ໝາຍເຖິງ ຄອບງຳກຸສົນຈິດນັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "uttāsavā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວ. ຄຳວ່າ "vighātavā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ ມີຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ "apekkhavā" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມອາໄລຍຶດໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "upādāya ca paritassati" ໝາຍເຖິງ ຍຶດໝັ້ນແລ້ວສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ. ຄຳວ່າ "na rūpavipariṇāmānuparivattī" ໝາຍເຖິງ ສຳລັບພະຂີນາສົບແລ້ວ ກຳມະວິນຍານນັ້ນເອງກໍບໍ່ມີ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ ຈິດທີ່ໝູນວຽນໄປຕາມຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງຮູບຍ່ອມບໍ່ມີ. ຈົບ ສູດທີເຈັດ.

၈. ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ

၈. အဋ္ဌမေ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဒေသနာ ကတာ. ဣတိ ပဋိပါဋိယာ စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. အဋ္ဌမံ.

໘. ໃນສູດທີແປດ, ພຣະທັມມະເທດສະໜາຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະທິດຖິ. ພຣະອົງຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະເທົ່ານັ້ນໃນສູດທັງສີ່ຕາມລຳດັບດ້ວຍປະการສະນີ. ຈົບສູດທີແປດ.

၉. ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍກາລັຕຕະຍະອະນິດຈະສູດ (ສູດວ່າດ້ວຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງໃນກาລທັງສາມ)

၉. နဝမေ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမှိ ကထာဝ ကာ, အနိစ္စမေဝ တံ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ အတီတာနာဂတံ အနိစ္စန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလမိံသု, အထ နေသံ ဣတော အတီတာနာဂတေပိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈိဿန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ သတ္ထာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ. နဝမံ.

໙. ໃນສູດທີເກົ້າ, ຄຳວ່າ 'ko pana vādo paccuppannassa' (ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຮູບປັດຈຸບັນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຈະຕ້ອງກ່າວໄປໃຍເຖິງຮູບປັດຈຸບັນ, ເພາະຮູບປັດຈຸບັນນັ້ນກໍບໍ່ທ່ຽງແທ້ໆ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກຳນົດຮູ້ຮູບນາມອະດີດແລະອະນາຄົດວ່າບໍ່ທ່ຽງ ແລ້ວເກີດຄວາມລຳບາກໃນຮູບນາມປັດຈຸບັນ, ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງຊາບອັດທະຍາໄສຂອງພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ເມື່ອເຮົາກ່າວວ່າ ຮູບນາມປັດຈຸບັນກໍບໍ່ທ່ຽງ ຍິ່ງກວ່າອະດີດແລະອະນາຄົດນີ້ອີກ ພວກເຂົາກໍຈັກຮູ້ແຈ້ງໄດ້ງ່າຍ' ຈຶ່ງຊົງສະແດງພຣະທັມມະເທດສະໜານີ້ດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ. ຈົບສູດທີເກົ້າ.

၁၀-၁၁. ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑໐-໑໑. ອະທິບາຍກາລັຕຕະຍະທຸກຂะສູດເປັນຕົ້ນ

၁၀-၁၁. ဒသမေကာဒသမာနိ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပဒေဟိ ဝိသေသေတွာ တထာရူပေနေဝ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ကထိတာနီတိ. ဒသမေကာဒသမာနိ.

໑໐-໑໑. ໃນສູດທີສິບແລະສູດທີສິບເອັດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ໂດຍຈຳແນກດ້ວຍບົດວ່າ 'ທຸກ' ແລະ 'ອະນັດຕາ'. ຈົບສູດທີສິບແລະສູດທີສິບເອັດ.

နကုလပိတုဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ນະກຸລະປິຕຸວັກ ທີໜຶ່ງ.

၂. အနိစ္စဝဂ္ဂေါ

໒. ອະນິດຈະວັກ

၁-၁၀. အနိစ္စသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໐. ອະທິບາຍອະນິດຈະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၂-၂၁. အနိစ္စဝဂ္ဂေ ပရိယောသာနသုတ္တံ ပုစ္ဆာဝသိကံ, သေသာနိ တထာ တထာ ဗုဇ္ဈနကာနဉ္စ ဝသေန ဒေသိတာနီတိ. ပဌမာဒီနိ.

໑໒-໒໑. ໃນອະນິດຈະວັກນີ້, ສູດສຸດທ້າຍເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳຖາມ (ຂອງພຣະອານົນ), ສ່ວນສູດທີ່ເຫຼືອຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ດ້ວຍອາການນັ້ນໆ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ.

အနိစ္စဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ອະນິດຈະວັກ ທີສອງ.

၃. ဘာရဝဂ္ဂေါ

໓. ພາຣະວັກ

၁. ဘာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍພາຣະສູດ

၂၂. ဘာရဝဂ္ဂဿ [Pg.243] ပဌမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာတိဿ ဝစနီယန္တိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဣတိ အဿ ဝစနီယံ, ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘာရောတိ ယေ ဣမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, အယံ ဘာရောတိ ဝုစ္စတိ. ကေနဋ္ဌေနာတိ? ပရိဟာရဘာရိယဋ္ဌေန. ဧတေသဉှိ ဌာပနဂမနနိသီဒါပနနိပဇ္ဇာပနနှာပနမဏ္ဍနခါဒါပနဘုဉ္ဇာပနာဒိပရိဟာရော ဘာရိယောတိ ပရိဟာရဘာရိယဋ္ဌေန ဘာရောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဒတ္တောတိအာဒိနာမော. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ကဏှာယနော ဝစ္ဆာယနောတိအာဒိဂေါတ္တော. ဣတိ ဝေါဟာရမတ္တသိဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဘာရဟာရော’’တိ ကတွာ ဒဿေတိ. ပုဂ္ဂလော ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ ခန္ဓဘာရံ ဥက္ခိပိတွာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ ဝဿသတမ္ပီတိ ယာဝဇီဝံ ဣမံ ခန္ဓဘာရံ နှာပေန္တော ဘောဇေန္တော မုဒုသမ္ဖဿမဉ္စပီဌေသု နိသီဒါပေန္တော နိပဇ္ဇာပေန္တော ပရိဟရိတွာ စုတိက္ခဏေ ဆဍ္ဍေတွာ ပုန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ အပရံ ခန္ဓဘာရံ အာဒိယတိ, တသ္မာ ဘာရဟာရောတိ ဇာတော.

໒໒. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງພາຣະວັກ, ຄຳວ່າ 'pañcupādānakkhandhātissa vacanīyaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນກ່າວວ່າ 'ປັນຈຸປາດານັກຂັນ' (ຂັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸປາດານທັງຫ້າ), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhāro' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສິ່ງນີ້ເຮົາກ່າວວ່າເປັນພາຣะ) ໄດ້ແກ່ ປັນຈຸປາດານັກຂັນເຫຼົ່ານີ້ ເຮົາก່າວວ່າເປັນພາຣະ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ດ້ວຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ຢ່າງໃດ?' ຕອບວ່າ 'ດ້ວຍອັດຖະວ່າເປັນຂອງໜັກໃນການບໍລິຫານ'. ຈິງຢູ່, ການບໍລິຫານຂັນທັງຫ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການໃຫ້ຢືນ, ໃຫ້ເດີນ, ໃຫ້ນັ່ງ, ໃຫ້ນອນ, ໃຫ້ອາບນ້ຳ, ໃຫ້ແຕ່ງຕົວ, ໃຫ້ກິນ, ໃຫ້ບໍລິໂພກເປັນຕົ້ນ ເປັນຂອງໜັກຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າເປັນພາຣະ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຂອງໜັກໃນການບໍລິຫານ. ຄຳວ່າ 'evaṃnāmo' (ມີຊື່ຢ່າງນີ້) ຄື ມີຊື່ວ່າ ຕິດສະ, ທັດຕະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'evaṃgotto' (ມີໂຄດຢ່າງນີ້) ຄື ມີໂຄດວ່າ ກັນຫາຍະນະ, ວັດສາຍະນະ ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງບຸກຄົນຜູ້ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍພຽງແຕ່ໂວຫານວ່າ 'ຜູ້ແບກພາຣະ'. ຈິງຢູ່, ບຸກຄົນຍົກພາຣະຄືຂັນຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຂະນະປະຕິສົນທິເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວບໍລິຫານພາຣະຄືຂັນນີ້ຕະຫຼອດສິບປີ, ຊາວປີ, ຮ້ອຍປີ ຫຼືຕະຫຼອດຊີວິດ ໂດຍການໃຫ້ອາບນ້ຳ, ໃຫ້ກິນ, ເທິງຕຽງແລະຕັ່ງອັນມີສຳຜັດອ່ອນນຸ້ມ, ຄັ້ນເຖິງຂະນະຈຸຕິກໍປົງພາຣະຄືຂັນນີ້ໄວ້ ແລ້ວຖືເອົາພາຣະຄືຂັນອື່ນອີກໃນຂະນະປະຕິສົນທິໃໝ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ແບກພາຣະ'.

ပေါနောဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တိကာ. နန္ဒီရာဂသဟဂတာတိ နန္ဒိရာဂေန သဟ ဧကတ္တမေဝ ဂတာ. တဗ္ဘာဝသဟဂတဉှိ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တတြ တတြာဘိနန္ဒိနီတိ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနေ ဝါ ရူပါဒီသု ဝါ အာရမ္မဏေသု တတ္ထ တတ္ထ အဘိနန္ဒနသီလာဝ. ကာမတဏှာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမတဏှာ နာမ, ရူပါရူပဘဝရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါတိ အယံ ဘဝတဏှာ နာမ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဝိဘဝတဏှာ နာမ. ဘာရာဒါနန္တိ ဘာရဂဟဏံ. တဏှာယ ဟိ ဧသ ဘာရံ အာဒိယတိ. အသေသဝိရာဂနိရောဓောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝေဝစနံ. တဉှိ အာဂမ္မ တဏှာ အသေသတော ဝိရဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ စဇိယတိ ပဋိနိဿဇ္ဇိယတိ ဝိမုစ္စတိ, နတ္ထိ စေတ္ထ ကာမာလယော ဝါ ဒိဋ္ဌာလယော ဝါတိ နိဗ္ဗာနံ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတိ. သမူလံ တဏှန္တိ တဏှာယ အဝိဇ္ဇာ မူလံ နာမ. အဗ္ဗုယှာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တံ သမူလကံ ဥဒ္ဓရိတွာ. နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတောတိ နိတ္တဏှော ပရိနိဗ္ဗုတော နာမာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ပဌမံ.

ຄຳວ່າ 'ponobbhavikā' (ອັນເຮັດໃຫ້ມີພົບໃໝ່) ຄື ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດໃນພົບໃໝ່ອີກ. ຄຳວ່າ 'nandirāgasahagatā' (ອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດຄວາມເພີດເພີນ) ຄື ເຖິງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນກັບນັນທິຣາຄະ. ຈິງຢູ່, ໃນບົດນີ້ຊົງມຸ່ງໝາຍເອົາຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັບນັນທິຣາຄະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'tatratatrābhinandinī' (ມັກເພີດເພີນຍິ່ງໃນອາລົມນັ້ນໆ) ຄື ມີປົກກະຕິເພີດເພີນຍິ່ງໃນທີ່ເກີດ ຫຼືໃນອາລົມມີຮູບເປັນຕົ້ນໃນພົບນັ້ນໆ. ໃນບັນດາຕັນຫາມີກາມະຕັນຫາເປັນຕົ້ນ, ຄວາມກຳໜັດໃນກາມະຄຸນທັງຫ້າ ຊື່ວ່າ ກາມະຕັນຫາ; ຄວາມກຳໜັດໃນຮູບພົບແລະອະຮູບພົບ ແລະຄວາມກຳໜັດອັນປະກອບດ້ວຍສັດສະຕະທິດຖິ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຄວາມພໍໃຈໃນຊານ ຊື່ວ່າ ພະວະຕັນຫາ; ຄວາມກຳໜັດອັນປະກອບດ້ວຍອຸດເຊທະທິດຖິ ຊື່ວ່າ ວິພະວະຕັນຫາ. ຄຳວ່າ 'bhārādānaṃ' (ການຖືເອົາພາຣະ) ຄື ການຖືເອົາພາຣະຄືຂັນ, ເພາະບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມຖືເອົາພາຣະດ້ວຍຕັນຫາ. ຄຳວ່າ 'asesavirāganirodho' (ความດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອດ້ວຍວິຣາຄະ) ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນ (ເວວົຈຈະ) ຂອງພຣະນິບພານເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່, ເພາະອາໄສພຣະນິບພານນັ້ນ ຕັນຫາຍ່ອມສິ້ນກຳໜັດ, ດັບໄປ, ສະຫຼະໄປ, ສະຫຼັດຄືນ, ຫຼຸດພົ້ນໄປໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ, ແລະໃນພຣະນິບພານນີ້ ບໍ່ມີອາໄລຄືກາມ ຫຼືອາໄລຄືທິດຖິເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະນິບພານຈຶ່ງໄດ້ຊື່ເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ 'samūlaṃ taṇhaṃ' (ຕັນຫາພ້ອມທັງຮາກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ອະວິຊາຊື່ວ່າເປັນຮາກຂອງຕັນຫາ. ຄຳວ່າ 'abbuyha' (ຖອນຂຶ້ນແລ້ວ) ຄື ຖອນຕັນຫາພ້ອມທັງຮາກນັ້ນຂຶ້ນດ້ວຍຈົກຄືອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ 'nicchāto parinibbuto' (ເປັນຜູ້ໝົດຄວາມຢາກ ດັບສະໜິດແລ້ວ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນກ່າວວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາ ຊື່ວ່າດັບສະໜິດແລ້ວ. ຈົບສູດທີໜຶ່ງ.

၂. ပရိညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍປະຣິນຍາສູດ

၂၃. ဒုတိယေ [Pg.244] ပရိညေယျေတိ ပရိဇာနိတဗ္ဗေ, သမတိက္ကမိတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ပရိညန္တိ အစ္စန္တပရိညံ, သမတိက္ကမန္တိ အတ္ထော. ရာဂက္ခယောတိအာဒိ နိဗ္ဗာနဿ နာမံ. တဉှိ အစ္စန္တပရိညာ နာမ. ဒုတိယံ.

໒໓. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ 'pariññeyya' (ຄວນກຳນົດຮູ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາ, ຄວນກ້າວລ່ວງເສຍ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'pariññā' (ປະຣິນຍາ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມກຳນົດຮູ້ຢ່າງເດັດຂາດ, ໄດ້ແກ່ການກ້າວລ່ວງຢ່າງເດັດຂາດ (ຄືພຣະນິບພານ), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'rāgakkhayo' (ຄວາມສິ້ນຣາຄະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ຂອງພຣະນິບພານ. ຈິງຢູ່, ພຣະນິບພານນັ້ນຊື່ວ່າ ຄວາມກຳນົດຮູ້ຢ່າງເດັດຂາດ. ຈົບສູດທີສອງ.

၃. အဘိဇာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍອະພิຊານະສູດ

၂၄. တတိယေ အဘိဇာနန္တိ အဘိဇာနန္တော. ဣမိနာ ဉာတပရိညာ ကထိတာ, ဒုတိယပဒေန တီရဏပရိညာ, တတိယစတုတ္ထေဟိ ပဟာနပရိညာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တိဿော ပရိညာ ကထိတာတိ. တတိယံ.

໒໔. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ 'abhijānaṃ' ຄື ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງ. ດ້ວຍບົດ 'abhijānaṃ' ນີ້ ຊົງສະແດງຍາຕະປະຣິນຍາ, ດ້ວຍບົດທີສອງ (parijānaṃ) ຊົງສະແດງຕີຣະນະປະຣິນຍາ, ດ້ວຍບົດທີສາມແລະສີ່ (virājayaṃ pajahaṃ) ຊົງສະແດງປະຫານະປະຣິນຍາ. ດ້ວຍປະການສະນີ, ในສູດນີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງປະຣິນຍາທັງສາມປະການ. ຈົບສູດທີສາມ.

၄-၉. ဆန္ဒရာဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໙. ອະທິບາຍສັນທະຣາຄະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၅-၃၀. စတုတ္ထာဒီနိ ဓာတုသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပဋိပါဋိယာ ပနေတ္ထ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထိတာနိ, အဋ္ဌမနဝမေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ. စတုတ္ထာဒီနိ.

໒໕-໓໐. ສູດທີສີ່ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນທາຕຸສັງຍຸດ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງຄື: ໃນສູດທີຫ້າ, ທີຫົກ ແລະທີເຈັດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕາມລຳດັບນັ້ນ ຊົງສະແດງອະລิຍະສັດສີ່, ໃນສູດທີແປດແລະທີເກົ້າ ຊົງສະແດງວັດຕະແລະວິວັດຕະ. ຈົບສູດທີສີ່ເປັນຕົ້ນ.

၁၀. အဃမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍອະຄະມູລະສູດ

၃၁. ဒသမေ အဃန္တိ ဒုက္ခံ. ဧဝမေတ္ထ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝ ကထိတံ. ဒသမံ.

໓໑. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ 'agha' ຄື ທຸກ. ດ້ວຍປະການສະນີ, ໃນສູດນີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງທຸກຂະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີສິບ.

၁၁. ပဘင်္ဂုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໑. ອະທິບາຍປະພັງຄຸສູດ

၃၂. ဧကာဒသမေ ပဘင်္ဂုန္တိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. ဧဝမိဓ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ကထိတန္တိ. ဧကာဒသမံ.

໓໒. ໃນສູດທີສິບເອັດ, ຄຳວ່າ 'pabhaṅgu' ຄື ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທຸກໆຂະນະ. ດ້ວຍປະການສະນີ, ໃນສູດນີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີສິບເອັດ.

ဘာရဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ພາຣະວັກ ທີສາມ.

၄. နတုမှာကဝဂ္ဂေါ

໔. ນະຕຸມຫາກະວັກ

၁. နတုမှာကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍນະຕຸມຫາກະສູດ

၃၃. နတုမှာကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပဇဟထာတိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟထ. တိဏာဒီသု တိဏံ နာမ အန္တောဖေဂ္ဂု ဗဟိသာရံ တာလနာဠိကေရာဒိ. ကဋ္ဌံ [Pg.245] နာမ အန္တောသာရံ ဗဟိဖေဂ္ဂု ခဒိရသာလသာကပနသာဒိ. သာခါ နာမ ရုက္ခဿ ဗာဟာ ဝိယ နိက္ခန္တာ. ပလာသံ နာမ တာလနာဠိကေရပဏ္ဏာဒိ. ပဌမံ.

໓໓. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງນະຕຸມຫາກະວັກ, ຄຳວ່າ 'pajahatha' (ຈົ່ງລະເສຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຈົ່ງລະເສຍດ້ວຍການລະສັນທະຣາຄະ. ໃນບັນດາຫຍ້າແລະໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ພືດທີ່ມີກະພີ້ຂ້າງໃນ ມີແກ່ນຂ້າງນອກ ເຊັ່ນ ຕົ້ນຕານ, ຕົ້ນໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຫຍ້າ (tiṇa). ພືດທີ່ມີແກ່ນຂ້າງໃນ ມີກະພີ້ຂ້າງນອກ ເຊັ່ນ ໄມ້ສີສຽດ, ໄມ້ຮັງ, ໄມ້ສັກ, ໄມ້ຂະໜຸນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຟືນ ຫຼືໄມ້ (kaṭṭha). ກິ່ງກ້ານທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກລຳຕົ້ນຄືກັບແຂນຂອງຕົ້ນໄມ້ ຊື່ວ່າ ກິ່ງໄມ້ (sākhā). ໃບຕານ, ໃບໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໃບໄມ້ (palāsa). ຈົບສູດທີໜຶ່ງ.

၂. ဒုတိယနတုမှာကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍທຸຕິຍະນະຕຸມຫາກະສູດ

၃၄. ဒုတိယံ ဝိနာ ဥပမာယ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ဒုတိယံ.

໓໔. ສູດທີສອງ ຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີອຸປະມາ. ຈົບສູດທີສອງ.

၃. အညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ

၃၅. တတိယေ ရူပဉ္စေ, ဘန္တေ, အနုသေတီတိ ယဒိ ရူပံ အနုသေတိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ကာမရာဂါဒီသု ယေန အနုသယေန တံ ရူပံ အနုသေတိ, တေနေဝ အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. န တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တေန အဘူတေန အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ. တတိယံ.

໓໕. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ 'rūpañce, bhante, anuseti' ມີອະທິບາຍວ່າ ຖ້າກິເລດນອນເນື່ອງ (ອະນຸໄສ) ໃນຮູບ. ຄຳວ່າ 'tena saṅkhaṃ gacchati' (ຍ່ອມເຖິງຄວາມນັບວ່າດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບັນດາອະນຸໄສມີກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເຖິງການບັນຍັດວ່າ 'ເປັນຜູ້ກຳໜັດ, ຜູ້ຂັດເຄືອງ, ຜູ້ຫຼົງ' ດ້ວຍອະນຸໄສໃດທີ່ນອນເນື່ອງໃນຮູບນັ້ນ ໂດຍອາໄສອະນຸໄສນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'na tena saṅkhaṃ gacchati' ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມນັບວ່າ 'ເປັນຜູ້ກຳໜັດ, ຜູ້ຂັດເຄືອງ, ຜູ້ຫຼົງ' ດ້ວຍອະນຸໄສທີ່ບໍ່ມີຢູ່ (ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ) ນັ້ນ. ຈົບສູດທີສາມ.

၄. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍທຸຕິຍະອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ

၃၆. စတုတ္ထေ တံ အနုမီယတီတိ တံ အနုသယိတံ ရူပံ မရန္တေန အနုသယေန အနုမရတိ. န ဟိ အာရမ္မဏေ ဘိဇ္ဇမာနေ တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာ တိဋ္ဌန္တိ. ယံ အနုမီယတီတိ ယံ ရူပံ ယေန အနုသယေန အနုမရတိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တေန အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. အထ ဝါ ယန္တိ ကရဏဝစနမေတံ, ယေန အနုသယေန အနုမီယတိ, တေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. စတုတ္ထံ.

໓໖. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ 'taṃ anumīyati' (ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມຖືກກຳນົດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຮູບອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະນຸໄສນັ້ນ ຍ່ອມດັບໄປພ້ອມກັບອະນຸໄສທີ່ດັບໄປ. ຈິງຢູ່, ເມື່ອອາລົມແຕກສະຫຼາຍໄປ ທັມທີ່ອາໄສອາລົມນັ້ນກໍຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'yaṃ anumīyati' ຄື ຮູບໃດຍ່ອມດັບໄປພ້ອມກັບອະນຸໄສໃດ. ຄຳວ່າ 'tena saṅkhaṃ gacchati' ຄື ບຸກຄົນຍ່ອມເຖິງຄວາມນັບວ່າ 'ເປັນຜູ້ກຳໜັດ, ຜູ້ຂັດເຄືອງ, ຜູ້ຫຼົງ' ດ້ວຍອະນຸໄສນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ 'yaṃ' ນີ້ ເປັນກະລານະວິພັດ (ຕະຕິຍາວິພັດ), ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມເຖິງຄວາມນັບວ່າ 'ເປັນຜູ້ກຳໜັດ, ຜູ້ຂັດເຄືອງ, ຜູ້ຫຼົງ' ດ້ວຍອະນຸໄສໃດທີ່ຖືກກຳນົດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຈົບສູດທີສີ່.

၅-၆. အာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໖. ອະທິບາຍອານົນທະສູດເປັນຕົ້ນ

၃၇-၃၈. ပဉ္စမေ ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဓရမာနဿ ဇီဝမာနဿ ဇရာ ပညာယတိ. ဌိတီတိ ဟိ ဇီဝိတိန္ဒြိယသင်္ခါတာယ အနုပါလနာယ နာမံ. အညထတ္တန္တိ ဇရာယ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

໓໗-໓໘. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ 'ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati' (ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ ຄວາມແປປວນຍ່ອມປາກົດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມແກ່ (ຊະລາ) ຍ່ອມປາກົດແກ່ຮູບນามທີ່ຍັງດຳລົງຢູ່ ຍັງມີຊີວິດຢູ່. ຈິງຢູ່, ຄຳວ່າ 'ṭhiti' (ຄວາມຕັ້ງຢູ່) ເປັນຊື່ຂອງການຕາມຮັກສາຄືຊີວິຕິນຊີ. ຄຳວ່າ 'aññathatta' (ຄວາມແປປວນ) ເປັນຊື່ຂອງຄວາມແກ່ (ຊະລາ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘ဥပ္ပာဒေါ ဇာတိ အက္ခာတော, ဘင်္ဂေါ ဝုတ္တော ဝယောတိ စ;

အညထတ္တံ ဇရာ ဝုတ္တာ, ဌိတီ စ အနုပါလနာ’’တိ.

'ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຊົງກ່າວວ່າ ຊາດ, ຄວາມດັບ ຊົງກ່າວວ່າ ວະຍະ (ຄວາມເສື່ອມ), ຄວາມແປປວນ ຊົງກ່າວວ່າ ຊະລາ, ແລະຄວາມຕັ້ງຢູ່ ຊົງກ່າວວ່າ ອະນຸປາລະນາ (ການຕາມຮັກສາ)'.

ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဥပ္ပာဒဇရာဘင်္ဂသင်္ခါတာနိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဟောန္တိ ယာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇).

ດ້ວຍປະການສະນີ, ລັກສະນະສາມປະການ ຄື ຄວາມເກີດ, ຄວາມແກ່ ແລະຄວາມດັບ ຍ່ອມມີແກ່ຂັນແຕ່ລະຂັນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ຊົງໝາຍເອົາລັກສະນະສາມປະການນີ້ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສັງຂະຕະສະລັກສະນະ (ລັກສະນະແຫ່ງສັງຂະຕະທັມ) ຂອງສັງຂະຕະທັມສາມປະການນີ້ມີຢູ່'.

တတ္ထ [Pg.246] သင်္ခတံ နာမ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တော ယော ကောစိ သင်္ခါရော. သင်္ခါရော စ န လက္ခဏံ, လက္ခဏံ န သင်္ခါရော, န စ သင်္ခါရေန ဝိနာ လက္ခဏံ ပညာပေတုံ သက္ကာ, နာပိ လက္ခဏံ ဝိနာ သင်္ခါရော, လက္ခဏေန ပန သင်္ခါရော ပါကဋော ဟောတိ. ယထာ ဟိ န စ ဂါဝီယေဝ လက္ခဏံ, လက္ခဏမေဝ န ဂါဝီ, နာပိ ဂါဝိံ မုဉ္စိတွာ လက္ခဏံ ပညာပေတုံ သက္ကာ, နာပိ လက္ခဏံ မုဉ္စိတွာ ဂါဝိံ, လက္ခဏေန ပန ဂါဝီ ပါကဋာ ဟောတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ 'ສັງຂະຕະ' ໄດ້ແກ່ ສັງຂານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກປັດໄຈ. ສັງຂານບໍ່ແມ່ນລັກສະນະ, ລັກສະນະກໍບໍ່ແມ່ນສັງຂານ, ແລະຈະບັນຍັດລັກສະນະໂດຍປາສະຈາກສັງຂານກໍບໍ່ໄດ້, ຫຼືຈະບັນຍັດສັງຂານໂດຍປາສະຈາກລັກສະນະກໍບໍ່ໄດ້, ແຕ່ສັງຂານຍ່ອມປາກົດໄດ້ດ້ວຍລັກສະນະ. ປຽບເໝືອນແມ່ງົວເອງບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍ (ລັກສະນະ), ເຄື່ອງໝາຍເອງກໍບໍ່ແມ່ນແມ່ງົວ, ແລະຈະສະແດງເຄື່ອງໝາຍໂດຍລະເວັ້ນແມ່ງົວກໍບໍ່ໄດ້, ຫຼືຈະສະແດງແມ່ງົວໂດຍລະເວັ້ນເຄື່ອງໝາຍກໍບໍ່ໄດ້, ແຕ່ແມ່ງົວຍ່ອມປາກົດໄດ້ດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ, ຂໍ້ສະແດງອຸປະມານີ້ພຶງຊາບໂດຍປະການສະນີ.

တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပာဒက္ခဏေ သင်္ခါရောပိ ဥပ္ပာဒလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. ‘‘ဥပ္ပာဒေါပီ’’တိ ဝုတ္တေ သင်္ခါရောပိ ဇရာလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. ဘင်္ဂက္ခဏေ သင်္ခါရောပိ တံလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. အပရေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အရူပဓမ္မာနံ ဇရာခဏော နာမ န သက္ကာ ပညာပေတုံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ‘ဝေဒနာယ ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတိ, ဝယော ပညာယတိ, ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီ’တိ ဝဒန္တော အရူပဓမ္မာနမ္ပိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ပညာပေတိ, တာနိ အတ္ထိက္ခဏံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝတွာ –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຂະນະເກີດ (ອຸບປາດຂະນະ) ແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍ, ສັງຂານກໍດີ, ອຸບປາດລັກສະນະກໍດີ, ຂະນະຂອງສັງຂານນັ້ນອັນນັບວ່າເປັນກາລກໍດີ ຍ່ອມປາກົດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'uppādo pi' (ແມ່ນຄວາມເກີດ), ສັງຂານກໍດີ, ຊະລາລັກສະນະກໍດີ, ຂະນະຂອງສັງຂານນັ້ນອັນນັບວ່າເປັນກາລກໍດີ ຍ່ອມປາກົດ. ໃນຂະນະດັບ (ພັງຄະຂະນະ), ສັງຂານກໍດີ, ພັງຄະລັກສະນະນັ້ນກໍດີ, ຂະນະຂອງສັງຂານນັ້ນອັນນັບວ່າເປັນກາລກໍດີ ຍ່ອມປາກົດ. ແຕ່ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ 'ຂະນະແຫ່ງຊະລາຂອງອະຣູບທັມ (ນາມທັມ) ບໍ່ອາດບັນຍັດໄດ້, ແຕ່ພຣะສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຊົງກ່າວວ່າ ຄວາມເກີດແຫ່ງເວທະນາຍ່ອມປາກົດ, ຄວາມດັບຍ່ອມປາກົດ, ຄວາມແປປວນໃນເມື່ອຕັ້ງຢູ່ຍ່ອມປາກົດ ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າຊົງບັນຍັດລັກສະນະສາມປະການແມ່ນແກ່ອະຣູບທັມທັງຫຼາຍ, ລັກສະນະເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມໄດ້ມາໂດຍອາໄສຂະນະທີ່ມີຢູ່ (ອັດຖິຂະນະ)' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘အတ္ထိတာ သဗ္ဗဓမ္မာနံ, ဌိတိ နာမ ပဝုစ္စတိ;

တဿေဝ ဘေဒေါ မရဏံ, သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ. –

'ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງທັມທັງປວງ ຊື່ວ່າ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ (ຖິຕິ), ຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງຄວາມຕັ້ງຢູ່ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ຄວາມຕາຍ (ມໍລະນະ) ຂອງສັດທັງປວງໃນກາລທຸກເມື່ອ'.

ဣမာယ အာစရိယဂါထာယ တမတ္ထံ သာဓေန္တိ. အထ ဝါ သန္တတိဝသေန ဌာနံ ဌိတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ စ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ပန သုတ္တေ အယံ ဝိသေသော နတ္ထိ, တသ္မာ အာစရိယမတိယာ သုတ္တံ အပဋိဗာဟေတွာ သုတ္တမေဝ ပမာဏံ ကတ္တဗ္ဗံ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ.

ພວກອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຍົກຄາຖາຂອງພຣະອາຈານນີ້ຂຶ້ນມາເພື່ອພิສູດເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພວກອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ ພຶງຊາບວ່າເປັນ 'ຖິຕິ'. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ມີຂໍ้ແຕກຕ່າງນີ້ໃນພຣະສູດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຄັດຄ້ານພຣະສູດດ້ວຍມະຕິຂອງພຣະອາຈານ, ຄວນເຮັດພຣະສູດນັ້ນເອງໃຫ້ເປັນປະມານ. ສູດທີຫົກມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີຫ້າແລະທີຫົກ.

၇-၁၀. အနုဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໗-໑໐. ອະທິບາຍອະນຸທັມມະສູດເປັນຕົ້ນ

၃၉-၄၂. သတ္တမေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နဿာတိ နဝန္နံ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုလောမဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နဿ. အယမနုဓမ္မောတိ အယံ အနုလောမဓမ္မော ဟောတိ. နိဗ္ဗိဒါဗဟုလောတိ ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော ဟုတွာ. ပရိဇာနာတီတိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ. ပရိမုစ္စတီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာယ ပဟာနပရိညာယ ပရိမုစ္စတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မဂ္ဂေါဝ ကထိတော ဟောတိ, တထာ ဣတော ပရေသု တီသု. ဣဓ ပန အနုပဿနာ အနိယမိတာ, တေသု [Pg.247] နိယမိတာ. တသ္မာ ဣဓာပိ သာ တတ္ထ နိယမိတဝသေနေဝ နိယမေတဗ္ဗာ. န ဟိ သက္ကာ တီသု အညတရံ အနုပဿနံ ဝိနာ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ ပရိဇာနိတုံ ဝါတိ. သတ္တမာဒီနိ.

໓໙-໔໒. ໃນສູດທີເຈັດ, ຄຳວ່າ 'dhammānudhammappaṭipannassa' (ຜູ້ປະຕິບັດທັມສົມຄວນແກ່ທັມ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະຕິບັດຂໍ້ປະຕິບັດໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ບຸບພະພາຄະປະຕິປະທາ) ອັນເປັນທັມທີ່ຄ້ອຍຕາມແກ່ໂລກຸດຕະຣະທັມທັງເກົ້າ. ຄຳວ່າ 'ayamanudhammo' ຄື ນີ້ເປັນຂໍ້ປະຕິບັດອັນຄ້ອຍຕາມ. ຄຳວ່າ 'nibbidābahulo' ຄື ເປັນຜູ້ມີຄວາມເບື່ອໜ່າຍຫຼາຍໃນພົບທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'parijānāti' ຄື ຍ່ອມກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປະຣິນຍາທັງສາມ. ຄຳວ່າ 'parimuccati' ຄື ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນມັກຂະນະ. ດ້ວຍປະການສະນີ, ໃນສູດນີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງມັກເທົ່ານັ້ນ, ແລະໃນສູດສາມສູດຖັດຈາກນີ້ກໍຊົງສະແດງມັກເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດອະນຸປັດສະນາໄວ້, ສ່ວນໃນສູດເຫຼົ່ານັ້ນກຳນົດໄວ້. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນໃນສູດນີ້ ກໍພຶງກຳນົດອະນຸປັດສະນານັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນສູດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່, ບຸກຄົນບໍ່ອາດຈະເບື່ອໜ່າຍ ຫຼືກຳນົດຮູ້ໄດ້ ໂດຍປາສະຈາກອະນຸປັດສະນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາອະນຸປັດສະນາທັງສາມ. ຈົບສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນ.

နတုမှာကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ນະຕຸມຫາກะວັກ ທີສີ່.

၅. အတ္တဒီပဝဂ္ဂေါ

໕. ອັດຕະທີປະວັກ

၁. အတ္တဒီပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍອັດຕະທີປະສູດ

၄၃. အတ္တဒီပဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အတ္တဒီပါတိ အတ္တာနံ ဒီပံ တာဏံ လေဏံ ဂတိံ ပရာယဏံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထာတိ အတ္ထော. အတ္တသရဏာတိ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနညသရဏာတိ ဣဒံ အညဿ သရဏပဋိက္ခေပဝစနံ. န ဟိ အညော အညဿ သရဏံ ဟောတိ အညဿ ဝါယာမေန အညဿ အသိဇ္ဈနတော, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

໔໓. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງອັດຕະທີປະວັກ, ຄຳວ່າ 'attadīpā' (ມີຕົນເປັນເກາະ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຈົ່ງເຮັດຕົນ (ຄືທັມ) ໃຫ້ເປັນເກາະ, ເປັນທີ່ຕ້ານທານ, ເປັນທີ່ຫຼົບໄພ, ເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ, ເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ, ເປັນທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ ແລ້ວຢູ່ເຖີດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'attasaraṇā' (ມີຕົນເປັນທີ່ເພິ່ງ) ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນ (ເວວົຈຈະ) ຂອງບົດ 'attadīpā' ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'anaññasaraṇā' (ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນເປັນທີ່ເພິ່ງ) ນີ້ ເປັນຄຳປະຕິເສດທີ່ເພິ່ງອື່ນ. ຈິງຢູ່, ຄົນອື່ນຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຄົນອື່ນໄດ້ ເພາະຄວາມສຳເລັດຂອງຄົນອື່ນຈະມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນອື່ນນັ້ນ ຫາບໍ່ໄດ້, ສົມດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော,ကော ဟိ နာထော ပရော သိယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၆၀);

'ຕົນແລເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຕົນ, ຄົນອື່ນໃຜເລົ່າຈັກເປັນທີ່ເພິ່ງໄດ້'.

တေနာဟ ‘‘အနညသရဏာ’’တိ. ကော ပနေတ္ထ အတ္တာ နာမ? လောကိယလောကုတ္တရော ဓမ္မော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ’’တိ. ယောနီတိ ကာရဏံ – ‘‘ယောနိ ဟေသာ, ဘူမိဇ, ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၇) ဝိယ. ကိံပဟောတိကာတိ ကိံပဘုတိကာ, ကုတော ပဘဝန္တီတိ အတ္ထော? ရူပဿ တွေဝါတိ ဣဒံ တေသံယေဝ သောကာဒီနံ ပဟာနဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. န ပရိတဿတီတိ န ဂဏှာတိ န ဂဟတိ. တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတောတိ တေန ဝိပဿနင်္ဂေန ကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာဝ ကထိတာ. ပဌမံ.

ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ອະນັນຍະສະຣະນາ" (ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນເປັນທີ່ເພິ່ງ). ກໍໃນຄຳວ່ານີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ "ອັດຕາ" (ຕົນ) ນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະທັມ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະທັມ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ທັມມະທີປາ ທັມມະສະຣະນາ ອະນັນຍະສະຣະນາ" (ມີທັມເປັນເກາະ ມີທັມເປັນທີ່ເພິ່ງ ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນເປັນທີ່ເພິ່ງ). ຄຳວ່າ "ໂຍນິ" ໄດ້ແກ່ ເຫດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ "ໂຍນິ ເຫສາ, ພູມິຊະ, ຜະລັດສະ ອະທິຄະມາຍະ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ກິມປະໂຫຕິກາ" ໄດ້ແກ່ ມີຫຍັງເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເກີດມາຈາກໃສ? ຄຳວ່າ "ຣູປັດສະ ເຕວະ" ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງປາຣົບເພື່ອສະແດງການລະຄວາມໂສກເສົ້າເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ນະ ປະຣິຕັດສະຕິ" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຍຶດຖື ບໍ່ຖືໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕະທັງຄະນິບພຸໂຕ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ດັບກິເລດໄດ້ດ້ວຍອົງແຫ່ງວິປັດສະນານັ້ນ ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງກິເລດດ້ວຍອົງແຫ່ງວິປັດສະນານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະນິບພຸໂຕ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງວິປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ ໑.

၂. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັຕຖະກະຖາປະຕິປະທາສູດ

၄၄. ဒုတိယေ ဒုက္ခသမုဒယဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ ယသ္မာ သက္ကာယော ဒုက္ခံ, တဿ စ သမုဒယဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာမ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝံ [Pg.248] ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ဒုက္ခသမုဒယဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဟောတိ. ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ ဧတ္ထ သဟ ဝိပဿနာယ စတုမဂ္ဂဉာဏံ ‘‘သမနုပဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ. ဒုတိယံ.

໔໔. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ "ທຸກຂະສະມຸທະຍະຄາມິນີ ສະມະນຸປັດສະນາ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະεຫດວ່າ ສັກກາຍະເປັນທຸກ, ແລະຂໍ້ປະຕິບັດໃຫ້ເຖິງເຫດເກີດແຫ່ງທຸກນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "ການພິຈາລະນາເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ" ດັ່ງນີ້ ເປັນທິດຖິສະມະນຸປັດສະນາ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດໄວ້, ເພາະສະນັ້ນ ໃນບົດນີ້ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ ການພິຈາລະນາເຫັນອັນເປັນທາງໃຫ້ເຖິງເຫດເກີດແຫ່ງທຸກ. ຄຳວ່າ "ທຸກຂະນິໂຣທະຄາມິນີ ສະມະນຸປັດສະນາ" ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດໝາຍເຖິງ ມັກຄະຍານ ໔ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ ວ່າ "ສະມະນຸປັດສະນາ". ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງທັງວັດຕະແລະວິວັດຕະ. ຈົບສູດທີ ໒.

၃. အနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັຕຖະກະຖາອະນິດຈະສູດ

၄၅. တတိယေ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိရဇ္ဇတိ ဝိမုစ္စတီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရဇ္ဇတိ, ဖလက္ခဏေ ဝိမုစ္စတိ. အနုပါဒါယ အာသဝေဟီတိ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂဟေတွာ ဣတိ ဝိမုစ္စတိ. ရူပဓာတုယာတိအာဒိ ပစ္စဝေက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သဟ ဖလေန ပစ္စဝေက္ခဏဒဿနတ္ထန္တိပိ ဝဒန္တိယေဝ. ဌိတန္တိ ဥပရိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝေန ဌိတံ. ဌိတတ္တာ သန္တုဿိတန္တိ ပတ္တဗ္ဗံ ပတ္တဘာဝေန သန္တုဋ္ဌံ. ပစ္စတ္တံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ သယမေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. တတိယံ.

໔໕. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ "ສັມມັບປັນຍາຍະ ທັດຖັບພັງ" ໄດ້ແກ່ ພຶງເຫັນດ້ວຍມັກຄະປັນຍາ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາປັນຍາ. ຄຳວ່າ "ວິຣັດຊະຕິ ວິມຸດຈະຕິ" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຄາຍຄວາມກຳໜັດໃນມັກຄະຂະນະ, ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນໃນຜະລະຂະນະ. ຄຳວ່າ "ອະນຸປາດາຍະ ອາສະເວຫິ" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນດ້ວຍອາສະວະທັມທັງຫຼາຍທີ່ດັບໄປແລ້ວດ້ວຍອະນຸບປາດະນິໂຣດ (ການດັບບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນອີກ), ຄວນປະກອບຄວາມເຂົ້າກັບຄຳວ່າ "ວິມຸດຈະຕິ" (ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ) ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ "ຣູປະທາຕຸຍາ" ເປັນຕົ້ນ ຕຣັດໄວ້ເພື່ອສະແດງປັດຈະεວັກຂະນະຍານ. ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ວ່າ ເພື່ອສະແດງປັດຈະເວກຂະນະຍານ ພ້ອມທັງຜົນ. ຄຳວ່າ "ຖິຕັງ" ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ ເພາະບໍ່ມີກິດຈະທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດໃຫ້ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ "ຖິຕັດຕາ ສັນຕຸດສິຕັງ" ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມສັນໂດດ ເພາະບັນລຸຄຸນວິເສດທີ່ຄວນບັນລຸແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ປັດຈັດຕັງເຍວະ ປະຣິນິບພາຍະຕິ" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມດັບສະໜິດດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ ໓.

၄. ဒုတိယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັຕຖະກະຖາທຸຕິຍະອະນິດຈະສູດ

၄၆. စတုတ္ထေ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိယောတိ ပုဗ္ဗန္တံ အနုဂတာ အဋ္ဌာရသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ. အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိယောတိ အပရန္တံ အနုဂတာ စတုစတ္တာလီသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ. ထာမသော ပရာမာသောတိ ဒိဋ္ဌိထာမသော စေဝ ဒိဋ္ဌိပရာမာသော စ န ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂေ စ ဖလာနိ စ ဒဿေတုံ ရူပသ္မိန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိယော နာမ ဝိပဿနာယ ဧဝ ပဟီနာ, ဣဒံ ပန ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. စတုတ္ထံ.

໔໖. ໃນສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ "ປຸບພັນຕານຸທິດຖິໂຍ" ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ ໑໘ ປະການ ທີ່ຄ້ອຍຕາມສ່ວນອະດີດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ອະປະຣັນຕານຸທິດຖິໂຍ" ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ ໔໔ ປະການ ທີ່ຄ້ອຍຕາມສ່ວນອະນາຄົດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ຖາມະໂສ ປະຣາມາໂສ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຖືໝັ້ນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງທິດຖິ ແລະຄວາມລູບຄຳດ້ວຍທິດຖິ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງປະຖົມມັກແລ້ວ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງມັກ ໓ ເບື້ອງເທິງ ແລະຜົນ ໔ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງປາຣົບຄຳວ່າ "ຣູປັສມິງ" ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທິດຖິທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຖືກລະໄດ້ດ້ວຍວິປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ພຣະສູດນີ້ ຊົງປາຣົບເພື່ອສະແດງມັກ ໔ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາໃນເບື້ອງເທິງ. ຈົບສູດທີ ໔.

၅. သမနုပဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັຕຖະກະຖາສະມະນຸປັດສະນາສູດ

၄၇. ပဉ္စမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ သမနုပဿန္တိ ဧတေသံ ဝါ အညတရန္တိ ပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမနုပဿန္တိ, အပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေန ဧတေသံ အညတရံ. ဣတိ အယဉ္စေဝ သမနုပဿနာတိ ဣတိ အယဉ္စ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ. အသ္မီတိ စဿ အဝိဂတံ ဟောတီတိ ယဿ အယံ သမနုပဿနာ အတ္ထိ, တသ္မိံ အသ္မီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ ပပဉ္စတ္တယံ အဝိဂတမေဝ ဟောတိ. ပဉ္စန္နံ [Pg.249] ဣန္ဒြိယာနံ အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ တသ္မိံ ကိလေသဇာတေ သတိ ကမ္မကိလေသပစ္စယာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ.

໔໗. ໃນສູດທີ ໕ ຄຳວ່າ "ປັນຈຸປາດານັກຂັນເທ ສະມະນຸປັດສັນຕິ ເອເຕສັງ ວາ ອັນຍະຕະຣັງ" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນອຸປາດານັກຂັນ ໕ ໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ ດ້ວຍອຳນາດການຍຶດຖືຢ່າງເຕັມສ່ວນ, ຫຼືຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນອຸປາດານັກຂັນໃດໜຶ່ງໃນຂັນ ໕ ເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດການຍຶດຖືບາງສ່ວນ. ຄຳວ່າ "ອິຕິ ອະຍັນເຈວະ ສະມະນຸປັດສະນາ" ໄດ້ແກ່ ການພິຈາລະນາເຫັນດ້ວຍທິດຖິນີ້ກໍຍ່ອມມີ. ຄຳວ່າ "ອັສມີຕິ ຈັສສະ ອະວິຄະຕັງ ໂຫຕິ" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດທີ່ມີການພິຈາລະນາເຫັນນີ້ຢູ່, ໃນບຸກຄົນນັ້ນ ປະປັນຈະທັມ ໓ ຄື ຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ ທີ່ກ່າວຄື "ອັສມິ" (ຄວາມເປັນເຮົາ) ຍ່ອມຍັງບໍ່ປາສະຈາກໄປ. ຄຳວ່າ "ປັນຈັນນັງ ອິນທະຣິຍານັງ ອະວັກກັນຕິ ໂຫຕິ" ໄດ້ແກ່ ເມື່ອກິເລດຂ່າຍນັ້ນມີຢູ່, ຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອິນຊີ ໕ ທີ່ມີກັມແລະກິເລດເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມມີ.

အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မနောတိ ဣဒံ ကမ္မမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏံ. အဝိဇ္ဇာဓာတူတိ ဇဝနက္ခဏေ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာသမ္ဖဿဇေနာတိ အဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တဖဿတော ဇာတေန. အပိစ မနောတိ ဘဝင်္ဂက္ခဏေ ဝိပါကမနောဓာတု, အာဝဇ္ဇနက္ခဏေ ကိရိယမနောဓာတု. ဓမ္မာဒယော ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ. အသ္မီတိပိဿ ဟောတီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန အသ္မီတိ ဧဝမ္ပိဿ ဟောတိ. ဣတော ပရေသု အယမဟမသ္မီတိ ရူပါဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ဓမ္မံ ဂဟေတွာ ‘‘အယံ အဟမသ္မီ’’တိ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန ဝုတ္တံ. ဘဝိဿန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိဝသေန. န ဘဝိဿန္တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန. ရူပီ ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ သဿတမေဝ ဘဇန္တိ. အထေတ္ထာတိ အထ တေနေဝါကာရေန ဌိတေသု ဧတေသု ဣန္ဒြိယေသု. အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတီတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတိ. ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေတ္ထ အသ္မီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော. ကမ္မဿ ပဉ္စန္နဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ, ဝိပါကမနံ ပဉ္စိန္ဒြိယပက္ခိကံ ကတွာ ပဉ္စန္နဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ ကမ္မဿ စ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီတိ. ဣတိ တယော ပပဉ္စာ အတီတော အဒ္ဓါ, ဣန္ဒြိယာဒီနိ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ, တတ္ထ ကမ္မမနံ အာဒိံ ကတွာ အနာဂတဿ ပစ္စယော ဒဿိတောတိ. ပဉ္စမံ.

ຄຳວ່າ "ອັດຖິ, ພິກຂະເວ, ມະໂນ" ນີ້ ຕຣັດໝາຍເຖິງ ກັມມະວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ທັມມາ" ໄດ້ແກ່ ອາຣົມ. ຄຳວ່າ "ອະວິຊຊາທາຕຸ" ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາໃນຂະນະແຫ່ງຊະວະນະ. ຄຳວ່າ "ອະວິຊຊາສັມຜັດສະເຊນະ" ໄດ້ແກ່ ທີ່ເກີດຈາກຜັດສະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອະວິຊາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ "ມະໂນ" ໄດ້ແກ່ ວິປາກະມະໂນທາດໃນຂະນະແຫ່ງພະວັງ, ແລະກິຣິຍາມະໂນທາດໃນຂະນະແຫ່ງອາວັດຊະນະ. ທັມມະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ອັສມີຕິປິດສະ ໂຫຕິ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງປະປັນຈະທັມ ໓ ວ່າ "ເຮົາເປັນຢູ່" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ ຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ດັ່ງນີ້. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອຈາກນີ້ ຄຳວ່າ "ອະຍະມະຫະມັສມິ" ຕຣັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຕະທິດຖິ ໂດຍຍຶດຖືທັມບາງຢ່າງໃນຮູບເປັນຕົ້ນແລ້ວຖືວ່າ "ນີ້ເປັນເຮົາ, ເຮົາເປັນນີ້". ຄຳວ່າ "ພະວິສສັງ" ຕຣັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດສະຕະທິດຖິ. ຄຳວ່າ "ນະ ພະວິສສັງ" ຕຣັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸດເຊທະທິດຖິ. ບົດທັງປວງມີ "ຣູປີ ພະວິສສັງ" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສັດສະຕະທິດຖິທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະເຖດຖະ" ໄດ້ແກ່ ເມື່ອອິນຊີເຫຼົ່ານີ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການນັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ອະວິຊຊາ ປະຫີຍະຕິ" ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາອັນເປັນຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນອະຣິຍະສັດ ໔ ຍ່ອມຖືກລະເສຍໄດ້. ຄຳວ່າ "ວິຊຊາ ອຸບປັດຊະຕິ" ໄດ້ແກ່ ວິຊາໃນອະຣະຫັດຕະມັກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ ທີ່ກ່າວຄື "ອັສມິ" ນີ້. ມີຄວາມເຊື່ອມຕໍ່ ໑ ລະຫວ່າງກັມກັບອິນຊີ ໕, ແລະເມື່ອຈັດວິປາກະມະໂນໃຫ້ສົງເຄາະເຂົ້າໃນຝ່າຍອິນຊີ ໕ ແລ້ວ ກໍມີຄວາມເຊື່ອມຕໍ່ ໑ ລະຫວ່າງອິນຊີ ໕ ກັບກັມ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ປະປັນຈະທັມ ໓ ຈຶ່ງເປັນອະດີດຕະການ, ອິນຊີເປັນຕົ້ນເປັນປັດຈຸບັນນະການ, ໃນທັມເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງປັດໄຈແຫ່ງອະນາຄົດຕະການ ໂດຍມີກັມມະວິນຍານເປັນເລີ່ມຕົ້ນ. ຈົບສູດທີ ໕.

၆. ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັຕຖະກະຖາຂັນທະສູດ

၄၈. ဆဋ္ဌေ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော, စတ္တာရော ခန္ဓာ စတုဘူမကာ. သာသဝန္တိ အာသဝါနံ အာရမ္မဏဘာဝေန ပစ္စယဘူတံ. ဥပါဒါနိယန္တိ တထေဝ စ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယဘူတံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေဟိ သဟ အာသဝေဟီတိ သာသဝံ. ဥပါဒါတဗ္ဗန္တိ ဥပါဒါနိယံ. ဣဓာပိ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော, အဝသေသာ တေဘူမကာ ဝိပဿနာစာရဝသေန ဝုတ္တာ. ဧဝမေတ္ထ ရူပံ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌံ, သာသဝရာသဋ္ဌေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. ဝေဒနာဒယော သာသဝါပိ အတ္ထိ, အနာသဝါပိ အတ္ထိ. တေ ရာသဋ္ဌေန သဗ္ဗေပိ ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌာ, တေဘူမကာ ပနေတ္ထ သာသဝဋ္ဌေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌာတိ. ဆဋ္ဌံ.

໔໘. ໃນສູດທີ ໖ ຣູປັກຂັນເປັນກາມາວະຈະຣະ, ນາມະຂັນ ໔ ເປັນຈະຕຸພູມິກະ (ເປັນໄປໃນພູມ ໔). ຄຳວ່າ "ສາສະວັງ" ໄດ້ແກ່ ເປັນປັດໄຈແກ່ອາສະວະທັມທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນອາຣົມ. ຄຳວ່າ "ອຸປາດານiniຍັງ" ໄດ້ແກ່ ເປັນປັດໄຈແກ່ອຸປາດານທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນອາຣົມເຊັ່ນດຽວກັນ. ວິເຄາະສັບໃນຄຳວ່ານີ້ວ່າ ທັມທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອາສະວະທັງຫຼາຍ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສາສະວະ. ທັມທີ່ພຶງຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸປາດານິຍະ. ໃນທີ່ນີ້ ຣູປັກຂັນກໍເປັນກາມາວະຈະຣະ, ສ່ວນຂັນທີ່ເຫຼືອເປັນເຕພູມິກະ (ເປັນໄປໃນພູມ ໓) ຕຣັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມຂອງວິປັດສະນາ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຮູບຈຶ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນກອງ, ແລະສົງເຄາະເຂົ້າໃນອຸປາດານັກຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນກອງແຫ່ງທັມທີ່ມີອາສະວະ. ເວທະນາເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສາສະວະກໍມີ, ທີ່ເປັນອະນາສະວະກໍມີ. ທັມເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນກອງ, ແຕ່ໃນຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຂັນທີ່ເປັນເຕພູມິກະ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນອຸປາດານັກຂັນທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນອາຣົມແຫ່ງອາສະວະ. ຈົບສູດທີ ໖.

၇-၈. သောဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໗-໘. ອັຕຖະກະຖາໂສນະສູດເປັນຕົ້ນ

၄၉-၅၀. သတ္တမေ [Pg.250] သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော အဟမသ္မိ. ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာတိ ယထာဘူတဿ အဒဿနတော အညံ ကိံ ဘဝေယျ? အဒဿနံ အညာဏမေဝ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိဿ တေ ပရိဝဋ္ဋံ ဝဇိရဘေဒဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသိ သောဏောတိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ. သတ္တမအဋ္ဌမာနိ.

໔໙-໕໐. ໃນສູດທີ ໗ ຄຳວ່າ "ເສຍໂຍຫະມັສມິ" ໄດ້ແກ່ ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຜູ້ຍອດຢ້ຽມກວ່າ. ຄຳວ່າ "ກິມັນຍັດຕະຣະ ຍະຖາພູຕັດສະ ອະທັດສະນາ" ມີອະທິບາຍວ່າ ນອກຈາກຄວາມບໍ່ເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ຈະມີເຫດອື່ນໃດອີກ? ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມບໍ່ເຫັນນັ້ນ ກໍຄືຄວາມບໍ່ຮູ້ (ອະວິຊາ) ນັ້ນເອງ ທີ່ເປັນເຫດ. ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຈະຊົງປາຣົບເທດສະໜາອັນມີຮອບ ໓ ທີ່ແຫຼມຄົມດັ່ງວະຊິຣະແກ່ໂສນະຄະຫະບໍດີນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ "ຕັງ ກິມ ມັນຍະສິ ໂສນະ" ເປັນຕົ້ນ. ສູດທີ ໘ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ຈົບສູດທີ ໗ ແລະ ທີ ໘.

၉-၁၀. နန္ဒိက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໙-໑໐. ອັຕຖະກະຖານັນທິກຂະຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၅၁-၅၂. နဝမဒသမေသု နန္ဒိက္ခယာ ရာဂက္ခယော, ရာဂက္ခယာ နန္ဒိက္ခယောတိ ဣဒံ နန္ဒီတိ ဝါ ရာဂေါတိ ဝါ ဣမေသံ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏတာယ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ ဝါ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရာဂါနုပဿနာယ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိပဿနံ နိဋ္ဌပေတွာ ‘‘ရာဂက္ခယာ နန္ဒိက္ခယော’’တိ ဣဓ မဂ္ဂံ ဒဿေတွာ ‘‘နန္ဒိရာဂက္ခယာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ ဖလံ ဒဿိတန္တိ. နဝမဒသမာနိ.

໕໑-໕໒. ໃນສູດທີ ໙ ແລະ ທີ ໑໐ ຄຳວ່າ "ນັນທິກຂະຍາ ຣາກັກຂະໂຍ" ແລະ "ຣາກັກຂະຍາ ນັນທິກຂະໂຍ" ຕຣັດໄວ້ເພາະຄຳວ່າ "ນັນທິ" ແລະ "ຣາຄະ" ນີ້ ໂດຍອັດຖະແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບຸກຄົນເມື່ອເບື່ອໜ່າຍດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ ຍ່ອມລະນັນທິໄດ້, ເມື່ອຄາຍຄວາມກຳໜັດດ້ວຍວິຣາການຸປັດສະນາ ຍ່ອມລະຣາຄະໄດ້. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ຊົງໃຫ້ວິປັດສະນາຈົບລົງແລ້ວ, ຊົງສະແດງມັກໃນບົດວ່າ "ຣາກັກຂະຍາ ນັນທິກຂະໂຍ" ນີ້, ແລ້ວຊົງສະແດງຜົນດ້ວຍບົດວ່າ "ນັນທິຣາກັກຂະຍາ ຈິດຕັງ ວິມຸດຕັງ" (ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງນັນທິແລະຣາຄະ ຈິດຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນ). ຈົບສູດທີ ໙ ແລະ ທີ ໑໐.

အတ္တဒီပဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ຈົບອັດຕະທີປະວັກ ທີ ໕.

မူလပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

ຈົບມູລະປັນນາສັກ.

၆. ဥပယဝဂ္ဂေါ

໖. ອຸປະຍະວັກ

၁. ဥပယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັຕຖະກະຖາອຸປະຍະສູດ

၅၃. ဥပယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဥပယောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပဂတော. ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ. အာပဇ္ဇေယျာတိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ ဝုဒ္ဓိအာဒီနိ အာပဇ္ဇေယျ. ဝိညာဏုပယန္တိ ပဒဿ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတာရမ္မဏန္တိ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ အဘာဝေန အာရမ္မဏံ ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတိ. ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာ န ဟောတိ. တဒပ္ပတိဋ္ဌိတန္တိ တံ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ. အနဘိသင်္ခစ္စ ဝိမုတ္တန္တိ ပဋိသန္ဓိံ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဝိမုတ္တံ. ပဌမံ.

໕໓. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງອຸປະຍະວັກ ຄຳວ່າ "ອຸປະໂຍ" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງອຸປາດານັກຂັນ ໕ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ. ຄຳວ່າ "ວິນຍານັງ" ໄດ້ແກ່ ກັມມະວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ອາປັດເຊຍຍະ" ໄດ້ແກ່ ພຶງεຖິງຄວາມຈະເລີນງອກງາມໄພບູນ ເພາະຄວາມທີ່ກັມມີກຳລັງແລ່ນໄປ ແລະສາມາດຈະໜ່ຽວຮັ້ງປະຕິສົນທິມາໄດ້. ເຫດຜົນໃນການບໍ່ຖືເອົາບົດວ່າ "ວິນຍານຸປະຍັງ" ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ໂວຈສິດຊະຕາຣັມມະນັງ" ໄດ້ແກ່ ອາຣົມຍ່ອມຂາດໄປ ເພາະບໍ່ມີຄວາມສາມາດທີ່ຈະໜ່ຽວຮັ້ງປະຕິສົນທິມາໄດ້. ຄຳວ່າ "ປະຕິດຖາ ວິນຍານັດສະ" ໄດ້ແກ່ ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງກັມມະວິນຍານ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ຕະທັບປະຕິດຖິຕັງ" ໄດ້ແກ່ ວິນຍານນັ້ນເປັນທັມທີ່ບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ອະນະພິສັງຂັດຈະ ວິມຸດຕັງ" ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ເພາະບໍ່ປຸງແຕ່ງປະຕິສົນທິອີກ. ຈົບສູດທີ ໑.

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັຕຖະກະຖາພີຊະສູດ

၅၄. ဒုတိယေ ဗီဇဇာတာနီတိ ဗီဇာနိ. မူလဗီဇန္တိ ဝစံ ဝစတ္တံ ဟလိဒ္ဒံ သိင်္ဂိဝေရန္တိ ဧဝမာဒိ. ခန္ဓဗီဇန္တိ အဿတ္ထော နိဂြောဓောတိ ဧဝမာဒိ. ဖလုဗီဇန္တိ [Pg.251] ဥစ္ဆု ဝေဠု နဠောတိ ဧဝမာဒိ. အဂ္ဂဗီဇန္တိ အဇ္ဇုကံ ဖဏိဇ္ဇကန္တိ ဧဝမာဒိ. ဗီဇဗီဇန္တိ သာလိဝီဟိအာဒိ ပုဗ္ဗဏ္ဏဉ္စေဝ မုဂ္ဂမာသာဒိ အပရဏ္ဏဉ္စ. အခဏ္ဍာနီတိ အဘိန္နာနိ. ဘိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အပူတိကာနီတိ ဥဒကတေမနေန အပူတိကာနိ. ပူတိဗီဇဉှိ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတေန စ အာတပေန စ န ဟတာနိ, နိရောဇတံ န ပါပိတာနိ. နိရောဇဉှိ ကသဋံ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သာရာဒါနီတိ ဂဟိတသာရာနိ ပတိဋ္ဌိတသာရာနိ. နိဿာရဉှိ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သုခသယိတာနီတိ စတ္တာရော မာသေ ကောဋ္ဌေ ပက္ခိတ္တနိယာမေနေဝ သုခံ သယိတာနိ. ပထဝီတိ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာနပထဝီ. အာပေါတိ ဥပရိသ္နေဟနအာပေါ. စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယောတိ ကမ္မဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘူတာ ရူပါဒယော စတ္တာရော ခန္ဓာ. တေ ဟိ အာရမ္မဏဝသေန ပတိဋ္ဌာဘူတတ္တာ ပထဝီဓာတုသဒိသာ. နန္ဒိရာဂေါ သိနေဟနဋ္ဌေန အာပေါဓာတုသဒိသော. ဝိညာဏံ သာဟာရန္တိ သပ္ပစ္စယံ ကမ္မဝိညာဏံ. တဉှိ ဗီဇံ ဝိယ ပထဝိယံ အာရမ္မဏပထဝိယံ ဝိရုဟတိ. ဒုတိယံ.

໕໔. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ "ພີຊະຊາຕານິ" ໄດ້ແກ່ ພືດພັນ. ຄຳວ່າ "ມູລະພີຊັງ" ໄດ້ແກ່ ຫວ້ານ, ຫວ້ານນ້ຳ, ຂີ້ໝິ້ນ, ຂີງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຂັນທະພີຊັງ" ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໂພ, ຕົ້ນໄຮ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຜະລຸພີຊັງ" ໄດ້ແກ່ ອ້ອຍ, ໄມ້ຊາງ, ໄມ້ອໍ້ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອັກຄະພີຊັງ" ໄດ້ແກ່ ຜັກອີ່ຕູ່, ຜັກກະເພົາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ພີຊະພີຊັງ" ໄດ້ແກ່ ບຸບພັນນະ ມີເຂົ້າສາລີ ເຂົ້າເປືອກ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອະປະຣັນນະ ມີຖົ່ວຂຽວ ຖົ່ວດຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະຂັນດານິ" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແຕກຫັກ, ນັບແຕ່ເວລາທີ່ແຕກຫັກໄປ ພືດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການເປັນພືດພັນ. ຄຳວ່າ "ອະປູຕິການິ" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເນົ່າເປື່ອຍເພາະຖືກນ້ຳຊຸ່ມ, ເພາະວ່າ ພືດທີ່ເນົ່າເປື່ອຍ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການເປັນພືດພັນ. ຄຳວ່າ "ອະວາຕາຕະປະຫະຕານິ" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖືກລົມແລະແດດທຳລາຍ, ບໍ່ຖືກເຮັດໃຫ້ໝົດໂອຊາ, ເພາະວ່າ ພືດທີ່ໝົດໂອຊາ ມີແຕ່ແກບ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການເປັນພືດພັນ. ຄຳວ່າ "ສາຣາດານິ" ໄດ້ແກ່ ພືດທີ່ມີເນື້ອໃນຕັ້ງໝັ້ນຢູ່, ເພາະວ່າ ພືດທີ່ບໍ່ມີແກ່ນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການເປັນພືດພັນ. ຄຳວ່າ "ສຸຂະສະຍິຕານິ" ໄດ້ແກ່ ພືດທີ່ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ໃນສາງຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນ ຢ່າງປອດໄພ. ຄຳວ່າ "ປະຖະວີ" ໄດ້ແກ່ ແຜ່ນດິນທີ່ຮອງຮັບຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ "ອາໂປ" ໄດ້ແກ່ ນ້ຳທີ່ຫຼັ່ງຫົດໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ຄຳວ່າ "ຈະຕັສໂສ ວິນຍານັດຖິຕິໂຍ" ໄດ້ແກ່ ຂັນ ໔ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອາຣົມແຫ່ງກັມມະວິນຍານ, ເພາະວ່າ ຂັນ ໔ ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນເໝືອນປະຖະວີທາດ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງໂດຍຄວາມເປັນອາຣົມ. ນັນທິຣາຄະ ເປັນເໝືອນອາໂປທາດ ເພາະເຮັດໜ້າທີ່ໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ. ຄຳວ່າ "ວິນຍານັງ ສາຫາຣັງ" ໄດ້ແກ່ ກັມມະວິນຍານ ພ້ອມທັງປັດໄຈ, ເພາະວ່າ ກັມມະວິນຍານນັ້ນ ຍ່ອມງອກງາມໃນແຜ່ນດິນຄືອາຣົມ ເໝືອນເມັດພືດງອກງາມໃນແຜ່ນດິນ. ຈົບສູດທີ ໒.

၃. ဥဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັຕຖະກະຖາອຸທານະສູດ

၅၅. တတိယေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဗလဝသောမနဿသမုဋ္ဌာနံ ဥဒါနံ ဥဒါဟရိ. ကိံ နိဿာယ ပနေသ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နောတိ. သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ. ကထံ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ, ‘‘တယောမေ ဥပနိဿယာ – ဒါနူပနိဿယော သီလူပနိဿယော ဘာဝနူပနိဿယော စာ’’တိ. တေသု ဒါနသီလူပနိဿယာ ဒုဗ္ဗလာ, ဘာဝနူပနိဿယော ဗလဝါ. ဒါနသီလူပနိဿယာ ဟိ တယော မဂ္ဂေ စ ဖလာနိ စ ပါပေန္တိ, ဘာဝနူပနိဿယော အရဟတ္တံ ပါပေတိ. ဣတိ ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ ဗန္ဓနာနိ ဆေတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ‘‘အဟော သာသနံ နိယျာနိက’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အယံ ဥဒပါဒိ.

໕໕. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ "ອຸທານັງ ອຸທາເນສິ" ໄດ້ແກ່ ຊົງເປັ່ງອຸທານທີ່ມີໂສມະນັດຢ່າງແຮງກ້າເປັນສະມຸດຖານ. ຖ້າຖາມວ່າ ກໍອຸທານນີ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເພາະຊົງອາໄສຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເພາະຊົງອາໄສຄວາມເປັນທັມນຳອອກຈາກທຸກແຫ່ງພຣະສາສະໜາ. ຢ່າງໃດ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະອົງຊົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ "ອຸປະນິດໄສ ໓ ປະການນີ້ ຄື ທານູປະນິດໄສ ສີລູປະນິດໄສ ແລະ ພາວະນູປະນິດໄສ". ໃນອຸປະນິດໄສ ໓ ປະການນັ້ນ ທານູປະນິດໄສແລະສີລູປະນິດໄສ ເປັນອຸປະນິດໄສທີ່ມີກຳລັງອ່ອນ, ສ່ວນພາວະນູປະນິດໄສ ເປັນອຸປະນິດໄສທີ່ມີກຳລັງກ້າ. ເພາະວ່າ ທານູປະນິດໄສແລະສີລູປະນິດໄສ ຍ່ອມນຳໄປສູ່ມັກ ໓ ແລະ ຜົນ ໓ ເບື້ອງຕ່ຳ, ສ່ວນພາວະນູປະນິດໄສ ຍ່ອມນຳໄປສູ່ອະຣະຫັດຕະຜົນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອຸປະນິດໄສ ເມື່ອພະຍາຍາມພາກພຽນຢູ່ ຍ່ອມຕັດສັງໂຍດເບື້ອງຕ່ຳ ໕ ປະການ ແລ້ວເຮັດມັກແລະຜົນ ໓ ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນໄດ້. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງພິຈາລະນາວ່າ "ໂອ້! ພຣະສາສະໜານີ້ເປັນນິຍານິກະທັມແທ້ໆ" ດັ່ງນີ້, ອຸທານນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

တတ္ထ ‘‘ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌတွာ ဃဋမာနော တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏာတီ’’တိ ဣမဿတ္ထဿာဝိဘာဝနတ္ထံ မိလကတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဝေဒိတဗ္ဗံ – သော ကိရ ဂိဟိကာလေ ပါဏာတိပါတကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အရညေ ပါသသတဉ္စေဝ အဒူဟလသတဉ္စ ယောဇေသိ. အထေကဒိဝသံ အင်္ဂါရပက္ကမံသံ ခါဒိတွာ ပါသဋ္ဌာနေသု ဝိစရန္တော ပိပါသာဘိဘူတော ဧကဿ အရညဝါသိတ္ထေရဿ [Pg.252] ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရဿ စင်္ကမန္တဿ အဝိဒူရေ ဌိတံ ပါနီယဃဋံ ဝိဝရိ, ဟတ္ထတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ နာဒ္ဒသ. သော ကုဇ္ဈိတွာ အာဟ – ‘‘ဘိက္ခု, ဘိက္ခု တုမှေ ဂဟပတိကေဟိ ဒိန္နံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ သုပထ, ပါနီယဃဋေ အဉ္ဇလိမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဌပေထ, န ယုတ္တမေတ’’န္တိ. ထေရော ‘‘မယာ ပါနီယဃဋော ပူရေတွာ ဌပိတော, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? ဂန္တွာ ဩလောကေန္တော ပရိပုဏ္ဏဃဋံ ဒိသွာ ပါနီယသင်္ခံ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော ဒွတ္တိသင်္ခပူရံ ပိဝိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ ပူရိတဃဋော နာမ မမ ကမ္မံ အာဂမ္မ တတ္တကပါလော ဝိယ ဇာတော. ကိံ နု ခေါ အနာဂတေ အတ္တဘာဝေ ဘဝိဿတီ’’တိ? သံဝိဂ္ဂစိတ္တော ဓနုံ ဆဍ္ဍေတွာ, ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ မံ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ.

ໃນບັນດາອຸປະນິດໄສ 3 ປະການນັ້ນ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸພພະລູປະນິດໄສ (ອຸປະນິດໄສອັນມີກຳລັງອ່ອນ) ແລ້ວພະຍາຍາມຢູ່ ຍ່ອມບັນລຸມັກແລະຜົນ 3 ປະການ' ພຶງຊາບເລື່ອງຂອງພະມິລະກະເຖລະ ດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝເປັນຄະລຶຫັດ ທ່ານລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍປານາຕິບາດ (ການຂ້າສັດ) ໄດ້ດັກບ້ວງຮ້ອຍໜຶ່ງ ແລະກັບດັກຮ້ອຍໜຶ່ງໄວ້ໃນປ່າ. ວັນໜຶ່ງ ທ່ານກິນເນື້ອທີ່ປິ້ງດ້ວຍຖ່ານໄຟແລ້ວ ທ່ຽວໄປໃນບ່ອນທີ່ດັກບ້ວງໄວ້ ຖືກຄວາມຫິວນ້ຳຄອບງຳ ຈຶ່ງໄປສູ່ວິຫານຂອງພະເຖລະຜູ້ຢູ່ໃນປ່າຮູບໜຶ່ງ ແລ້ວເປີດໝໍ້ນ້ຳດື່ມທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກບ່ອນທີ່ພະເຖລະກຳລັງເດີນຈົງກົມຢູ່ ແຕ່ບໍ່ເຫັນນ້ຳແມ່ນແຕ່ພໍໃຫ້ມືປຽກ. ເຂົາໂກດແລ້ວກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸ! ພິກຂຸ! ພວກທ່ານສັນແຕ່ຂອງຂົບສັນອັນດີທີ່ພວກຄະລຶຫັດຖວາຍແລ້ວໆກໍນອນ ໃນໝໍ້ນ້ຳດື່ມ ແມ່ນແຕ່ນ້ຳພໍກຳມືໜຶ່ງກໍບໍ່ຈົ່ງໄວ້ ການເຮັດແນວນີ້ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. ພະເຖລະຄິດວ່າ 'ເຮົາຕັກນ້ຳໃສ່ໝໍ້ໄວ້ຈົນເຕັມແລ້ວ ນີ້ມັນເລື່ອງຫຍັງກັນນໍ?' ຈຶ່ງເດີນໄປເບິ່ງ ເຫັນໝໍ້ນ້ຳເຕັມຢູ່ ຈຶ່ງຕັກນ້ຳໃສ່ສັງຂ໌ຈົນເຕັມແລ້ວສົ່ງໃຫ້. ເຂົາດື່ມນ້ຳເຕັມສັງຂ໌ເຖິງ 32 ຄັ້ງ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ໝໍ້ນ້ຳທີ່ເຕັມຢູ່ປານນີ້ ເພາະອາໄສບາບກຳຂອງເຮົາ ຈຶ່ງປາກົດເໝືອນກະທະອັນຮ້ອນແດງ ໃນອັດຕະພາບເບື້ອງໜ້າ ຈະເປັນແນວໃດນໍ?' ເຂົາມີຈິດສະຫຼົດສັງເວດ ຈຶ່ງຖິ້ມທະນູເສຍ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍທ່ານຈົ່ງບວດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍເຖີດ'. ພະເຖລະບອກຕະຈະປັນຈະກະກຳມະຖານ ແລ້ວຈຶ່ງບວດໃຫ້ເຂົາ.

တဿ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿ ဗဟူနံ မိဂသူကရာနံ မာရိတဋ္ဌာနံ ပါသအဒူဟလာနဉ္စ ယောဇိတဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာတိ. တံ အနုဿရတော သရီရေ ဒါဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကူဋဂေါဏော ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ဝီထိံ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သော ‘‘ကိံ ကရိဿာမိ ဘိက္ခုဘာဝေနာ’’တိ? အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘န သက္ကောမိ, ဘန္တေ, သမဏဓမ္မံ ကာတု’’န္တိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ဥဒုမ္ဗရာဒယော အလ္လရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ မဟန္တံ ရာသိံ ကတွာ, ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမီ’’တိ ပုစ္ဆိ? ဈာပေဟိ နန္တိ. သော စတူသု ဒိသာသု အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဈာပေတုံ အသက္ကောန္တော, ‘‘ဘန္တေ, န သက္ကောမီ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘တေန ဟိ အပေဟီ’’တိ ပထဝိံ ဒွိဓာ ကတွာ အဝီစိတော ခဇ္ဇောပနကမတ္တံ အဂ္ဂိံ နီဟရိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိ. သော တာဝ မဟန္တံ ရာသိံ သုက္ခပဏ္ဏံ ဝိယ ခဏေန ဈာပေသိ. အထဿ ထေရော အဝီစိံ ဒဿေတွာ, ‘‘သစေ ဝိဗ္ဘမိဿသိ, ဧတ္ထ ပစ္စိဿသီ’’တိ သံဝေဂံ ဇနေသိ. သော အဝီစိဒဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဝေဓမာနော ‘‘နိယျာနိကံ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ, အာမာဝုသောတိ. ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသာသနဿ နိယျာနိကတ္တေ သတိ မိလကော အတ္တမောက္ခံ ကရိဿတိ, မာ စိန္တယိတ္ထာတိ. တတော ပဋ္ဌာယ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ ဃဋေတိ, တဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတိ, နိဒ္ဒါယ ဗာဓယမာနာယ တိန္တံ ပလာလံ သီသေ ဌပေတွာ ပါဒေ သောဏ္ဍိယံ ဩတာရေတွာ နိသီဒတိ. သော ဧကဒိဝသံ ပါနီယံ [Pg.253] ပရိဿာဝေတွာ ဃဋံ ဦရုမှိ ဌပေတွာ ဥဒကမဏိကာနံ ပစ္ဆေဒံ အာဂမယမာနော အဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ထေရော သာမဏေရဿ ဣမံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေတိ –

ເມື່ອທ່ານບຳເພັນສະມະນະທຳຢູ່ ບ່ອນທີ່ເຄີຍຂ້າເນື້ອແລະໝູເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ແລະບ່ອນທີ່ເຄີຍດັກບ້ວງແລະກັບດັກໄວ້ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນໃນໃຈ. ເມື່ອທ່ານລະນຶກເຖິງເລື່ອງນັ້ນຢູ່ ຄວາມຮ້ອນຮົນໃນຮ່າງກາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຖິງແມ່ນກຳມະຖານກໍບໍ່ດຳເນີນໄປຕາມວິຖີ ເໝືອນດັ່ງໂຄໂກງ. ທ່ານຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະບວດເປັນພິກຂຸໄປເຮັດຫຍັງ?' ຖືກຄວາມບໍ່ຍິນດີບີບຄັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພະເຖລະ ໄຫວ້ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດບຳເພັນສະມະນະທຳໄດ້ແລ້ວ'. ຄັ້ງນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງກ່າວກັບທ່ານວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງເຮັດວຽກມືກ່ອນເຖີດ'. ທ່ານຮັບຄຳວ່າ 'ດີລະ ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ' ແລ້ວຕັດຕົ້ນໄມ້ສົດມີຕົ້ນເດື່ອເປັນຕົ້ນ ມາກອງໄວ້ເປັນກອງໃຫຍ່ ແລ້ວຖາມວ່າ 'ບັດນີ້ ຈະໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແນວໃດຕໍ່?' ພະເຖລະກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງeຜົາກອງໄມ້ນັ້ນເສຍ'. ທ່ານຈຸດໄຟທັງ 4 ທິດ ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຜົາມັນໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ข້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດເຜົາໄດ້'. ພະເຖລະກ່າວວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງຖອຍອອກໄປ' ແລ້ວແຫວກແຜ່ນດິນອອກເປັນສອງສ່ວນ ນຳເອົາໄຟຂະໜາດເທົ່າແມງຫິ່ງຫ້ອຍຈາກອະເວຈີມະຫານະລົກຂຶ້ນມາ ແລ້ວໂຍນໃສ່ກອງໄມ້ສົດນັ້ນ. ໄຟນັ້ນເຜົາກອງໄມ້ໃຫຍ່ປານນັ້ນໃຫ້ໄໝ້ໝົດສິ້ນໃນຊົ່ວພິບຕາ ເໝືອນດັ່ງເຜົາໃບໄມ້ແຫ້ງ. ລຳດັບນັ້ນ ພະເຖລະໄດ້ສະແດງອະເວຈີນະລົກໃຫ້ທ່ານເຫັນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼົດສັງເວດວ່າ 'ຖ້າທ່ານສຶກອອກໄປ ທ່ານຈະຕ້ອງມາໝົກໄໝ້ຢູ່ໃນນະລົກນີ້'. ທ່ານຕັ້ງແຕ່ໄດ້ເຫັນອະເວຈີນະລົກແລ້ວ ກໍຕົວສັ່ນເທົາ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພະພຸດທະສາສະໜານີ້ ເປັນທຳເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກແທ້ຫຼືບໍ່?' ພະເຖລະຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ອາວຸໂສ'. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອພະພຸດທະສາສະໜາເປັນທຳເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກໄດ້ແທ້ ມິລະກະຈະເຮັດການປົດປ່ອຍຕົນເອງໃຫ້ພົ້ນທຸກໃຫ້ໄດ້ ຂໍທ່ານຢ່າໄດ້ກັງວົນເລີຍ'. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ທ່ານກໍບຳເພັນສະມະນະທຳ ພາກພຽນພະຍາຍາມ ປະຕິບັດວັດປະຕິບັດພັດວີແກ່ພະອຸປັດຊາ ເມື່ອຖືກຄວາມງ້ວງນອນບີບຄັ້ນ ກໍເອົາເຟືອງປຽກວາງໄວ້ເທິງຫົວ ແລ້ວຢ່ອນຕີນລົງໃນແຫຼ່ງນ້ຳ ນັ່ງຢູ່. ວັນໜຶ່ງ ທ່ານຕອງນ້ຳດື່ມແລ້ວ ອຸ້ມໝໍ້ນ້ຳໄວ້ເທິງຕັກ ຢືນລໍຖ້າໃຫ້ນ້ຳຢົດສຸດທ້າຍຂາດສາຍ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະເຖລະໄດ້ໃຫ້ອຸເທດນີ້ແກ່ສາມະເນນວ່າ:

‘‘ဥဋ္ဌာနဝတော သတီမတော,သုစိကမ္မဿ နိသမ္မကာရိနော;

သညတဿ ဓမ္မဇီဝိနော,အပ္ပမတ္တဿ ယသောဘိဝဍ္ဎတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၄);

“ຍົດຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມໝັ່ນ, ມີສະຕິ, ມີການງານອັນສະອາດ, ໃຄ່ຄວນແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ, ມີຄວາມສຳລວມ, ລ້ຽງຊີວິດໂດຍທຳ ແລະບໍ່ປະມາດ”.

သော စတုပ္ပဒိကမ္ပိ တံ ဂါထံ အတ္တနိယေဝ ဥပနေသိ – ‘‘ဥဋ္ဌာနဝတာ နာမ မာဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သတိမတာပိ မာဒိသေနေဝ…ပေ… အပ္ပမတ္တေနပိ မာဒိသေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧဝံ တံ ဂါထံ အတ္တနိ ဥပနေတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒဝါရေ ဌိတော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒိတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော –

ທ່ານໄດ້ນ້ອມນຳເອົາພະຄາຖາທີ່ມີ 4 ບາດນັ້ນ ເຂົ້າມາສູ່ຕົນເອງວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມໝັ່ນ ຄວນເປັນຜູ້ເຊັ່ນດຽວກັບເຮົາ, ບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິ ກໍຄວນເປັນຜູ້ເຊັ່ນດຽວກັບເຮົາ... ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ປະມາດ ກໍຄວນເປັນຜູ້ເຊັ່ນດຽວກັບເຮົາ'. ເມື່ອນ້ອມນຳເອົາພະຄາຖານັ້ນເຂົ້າມາສູ່ຕົນເອງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ທ່ານຢືນຢູ່ບ່ອນນັ້ນເອງ ໄດ້ຕັດໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດ 5 ປະການ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມิຜົນ ມີຄວາມປິຕິຍິນດີວ່າ:

‘‘အလ္လံ ပလာလပုဉ္ဇာဟံ, သီသေနာဒါယ စင်္ကမိံ;

ပတ္တောသ္မိ တတိယံ ဌာနံ, ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော’’တိ. –

“ເຮົາທູນກອງເຟືອງປຽກໄວ້ເທິງຫົວ ແລ້ວເດີນຈົງກົມ ບັດນີ້ ເຮົາໄດ້ບັນລຸເຖິງຖານະທີສາມ (ອະນາຄາມິຜົນ) ແລ້ວ ຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງນີ້ບໍ່ມີແກ່ເຮົາເລີຍ”.

ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အာဟ. ဧဝံ ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌိတော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒိတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နော စဿံ, နော စ မေ သိယာ, နာဘဝိဿ, န မေ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနီ’’တိ.

ທ່ານໄດ້ກ່າວຄາຖາອຸທານນີ້. ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸພພະລູປະນິດໄສ ເມື່ອພະຍາຍາມ ພາກພຽນຢູ່ ຍ່ອມຕັດໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດ 5 ປະການ ແລະເຮັດມັກແລະຜົນ 3 ປະການໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້ວ່າ: ຖ້າເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວ, ສິ່ງຂອງຂອງເຮົາກໍບໍ່ພຶງມີ, (ບາບກຳໃນອະດີດ) ບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວ, (ອັດຕະພາບໃນປັດຈຸບັນ) ກໍຈະບໍ່ມີແກ່ເຮົາ, ພຶງຕັດໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດທັງຫຼາຍໄດ້'.

တတ္ထ နော စဿံ, နော စ မေ သိယာတိ သစေ အဟံ န ဘဝေယျံ, မမ ပရိက္ခာရောပိ န ဘဝေယျ. သစေ ဝါ ပန မေ အတီတေ ကမ္မာဘိသင်္ခါရော နာဘဝိဿ, ဣဒံ မေ ဧတရဟိ ခန္ဓပဉ္စကံ န ဘဝေယျ. နာဘဝိဿ, န မေ ဘဝိဿတီတိ ဣဒါနိ ပန တထာ ပရက္ကမိဿာမိ, ယထာ မေ အာယတိံ ခန္ဓာဘိနိဗ္ဗတ္တကော ကမ္မသင်္ခါရော န ဘဝိဿတိ, တသ္မိံ အသတိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိ နာမ န မေ ဘဝိဿတိ. ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနောတိ ဧဝံ အဓိမုစ္စန္တော ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌိတော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒေယျ. ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ အာဝဇ္ဇေန္တေန ဘဂဝတာ [Pg.254] ဣမသ္မိံ ဥဒါနေ ဝုတ္တေ. ရူပံ ဝိဘဝိဿတီတိ ရူပံ ဘိဇ္ဇိဿတိ. ရူပဿ ဝိဘဝါတိ ဝိဘဝဒဿနေန သဟဝိပဿနေန. သဟဝိပဿနကာ ဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ရူပါဒီနံ ဝိဘဝဒဿနံ နာမ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျာတိ, ဘန္တေ, ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျေဝ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ. ကသ္မာ န ဆိန္ဒိဿတီတိ?

ໃນບົດອຸທານນັ້ນ ບົດວ່າ 'no cassaṃ, no ca me siyā' (ຖ້າເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວ, ສິ່ງຂອງຂອງເຮົາກໍບໍ່ພຶງມີ) ອະທິບາຍວ່າ ຖ້າຕົວເຮົາບໍ່ມີ, ເຄື່ອງບໍລິຂານຂອງເຮົາກໍບໍ່ພຶງມີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຖ້າກຳມາພິສັງຂານໃນອະດີດຂອງເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວ, ຂັນ 5 ໃນປັດຈຸບັນນີ້ກໍບໍ່ພຶງມີແກ່ເຮົາ. ບົດວ່າ 'nābhavissa, na me bhavissatī' (ບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວ, ກໍຈະບໍ່ມີແກ່ເຮົາ) ອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ໃນບັດນີ້ ເຮົາຈະພະຍາຍາມໂດຍປະການທີ່ກຳມະສັງຂານອັນເຮັດໃຫ້ຂັນເກີດຂຶ້ນໃນອະນາຄົດຈະບໍ່ມີແກ່ເຮົາ, ເມື່ອກຳມະສັງຂານນັ້ນບໍ່ມີ, ປະຕິສົນທິໃນອະນາຄົດກໍຈະບໍ່ມີແກ່ເຮົາ. ບົດວ່າ 'evaṃ adhimuccamāno' (ຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້) ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້ ຕັ້ງຢູ່ໃນທຸພພະລູປະນິດໄສ ພຶງຕັດໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດ 5 ປະການໄດ້. ບົດວ່າ 'evaṃ vutte' (ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກຕັດຢ່າງນີ້) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກຜູ້ຊົງພິຈາລະນາຄວາມເປັນທຳເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກຂອງພະສາສະໜາ ໄດ້ຕັດຄຳອຸທານນີ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ 'rūpaṃ vibhavissatī' ອະທິບາຍວ່າ ຮູບຈະແຕກສະຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'rūpassa vibhavā' ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບ (ຄວາມເສື່ອມສິ້ນໄປ) ພ້ອມດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະວ່າ ມັກທັງ 4 ທີ່ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍວິປັດສະນາ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນການເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ບົດວ່າ 'evaṃ adhimuccamāno, bhante, bhikkhu chindeyya' ອະທິບາຍວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕັດໂອຣັມພາຄິຍະສັງໂຍດ 5 ປະການໄດ້ແທ້ ເພາະເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງຈະຕັດບໍ່ໄດ້?'

ဣဒါနိ ဥပရိ မဂ္ဂဖလံ ပုစ္ဆန္တော ကထံ ပန, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနန္တရာတိ ဒွေ အနန္တရာနိ အာသန္နာနန္တရဉ္စ ဒူရာနန္တရဉ္စ. ဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ အာသန္နာနန္တရံ နာမ, ဖလဿ ဒူရာနန္တရံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ကထံ ပန, ဘန္တေ, ဇာနတော ကထံ ပဿတော ဝိပဿနာနန္တရာ ‘အာသဝါနံ ခယော’တိ သင်္ခံ ဂတံ အရဟတ္တဖလံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အတသိတာယေတိ အတသိတဗ္ဗေ အဘာယိတဗ္ဗေ ဌာနမှိ. တာသံ အာပဇ္ဇတီတိ ဘယံ အာပဇ္ဇတိ. တာသော ဟေသောတိ ယာ ဧသာ ‘‘နော စဿံ, နော စ မေ သိယာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ, သာ ယသ္မာ အတ္တသိနေဟံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ တာသော နာမ ဟောတိ. သော ဟိ ‘‘ဣဒါနာဟံ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ, န ဒါနိ ကိဉ္စိ ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တာနံ ပပါတေ ပတန္တံ ဝိယ ပဿတိ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ဝိယ. လောဟပါသာဒဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော တိလက္ခဏာဟတံ ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေတိ. အထ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧကမန္တေ ဌတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ သင်္ခါရာ သုညတော ဥပဋ္ဌဟိံသု. သော ပပါတေ ပတန္တော ဝိယ ဟုတွာ ဝိဝဋဒွါရေန တတော ပလာယိတွာ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ, ပုတ္တံ ဥရေ သယာပေတွာ, ‘‘တာတ, သကျသမယံ အာဝဇ္ဇေန္တော မနမှိ နဋ္ဌော’’တိ အာဟ. န ဟေသော ဘိက္ခု တာသောတိ ဧသာ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဗလဝဝိပဿနာ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ န တာသော နာမ ဟောတိ. န ဟိ တဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘အဟံ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဝိနဿိဿာမီ’’တိ ဝါတိ. ဧဝံ ပန ဟောတိ ‘‘သင်္ခါရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သင်္ခါရာဝ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ. တတိယံ.

ບັດນີ້ ພິກຂຸຜູ້ຖາມເພື່ອຕ້ອງການຮູ້ມັກແລະຜົນເບື້ອງສູງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'kathaṃ pana, bhante' (ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ກໍແນວໃດ...). ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ 'anantarā' (ບໍ່ມີລະຫວ່າງ) ໄດ້ແກ່ ອະນັນຕະຣະ 2 ປະການ ຄື ອາສັນນານັນຕະຣະ (ບໍ່ມີລະຫວ່າງອັນໃກ້) ແລະ ທູຣານันຕະຣະ (ບໍ່ມີລະຫວ່າງອັນໄກ). ວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າເປັນອາສັນນານັນຕະຣະແກ່ມັກ, ຊື່ວ່າເປັນທູຣານັນຕະຣະແກ່ຜົນ. ພະເຖລະໝາຍເຖິງອະນັນຕະຣະນັ້ນ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອບຸກຄົນຮູ້ຢູ່ຢ່າງໃດ ເຫັນຢູ່ຢ່າງໃດ ພາຍຫຼັງວິປັດສະນາ ຈຶ່ງມີອະຣະຫັດຕະຜົນອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ?'. ບົດວ່າ 'atasitāye' ອະທິບາຍວ່າ ໃນສະຖານທີ່ອັນບໍ່ຄວນສະດຸ້ງກົວ (ບໍ່ຄວນຢ້ານ). ບົດວ່າ 'tāsaṃ āpajjati' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມກົວ. ບົດວ່າ 'tāso heso' ອະທິບາຍວ່າ ວິປັດສະນາອັນມີກຳລັງອ່ອນ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'no cassaṃ, no ca me siyā' ນັ້ນ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດກຳຈັດຄວາມຮັກໃນຕົນ (ອັດຕະສິເນຫະ) ໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມສະດຸ້ງກົວ (ຕາສະ) ຍ່ອມມີແກ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ. ເພາະວ່າ ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບນັ້ນ ຍ່ອມເຫັນຕົນເອງເໝືອນກຳລັງຕົກລົງໄປໃນເຫວເລິກ ໂດຍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາຈະຂາດສູນ ບັດນີ້ ເຮົາຈະບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ' ເໝືອນດັ່ງພາມຄົນໜຶ່ງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະຕິປິຕະກະຈູລະນາຄະເຖລະ ກຳລັງສາທະຍາຍທຳອັນກຳນົດດ້ວຍໄຕລັກ ຢູ່ກ້ອງໂລຫະປະສາດ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພາມຄົນໜຶ່ງຢືນຟັງທຳຢູ່ໃນບ່ອນສົມຄວນແຫ່ງໜຶ່ງ ສັງຂານທັງຫຼາຍໄດ້ປາກົດແກ່ເຂົາໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ. ພາມນັ້ນຮູ້ສຶກເໝືອນຕົນເອງກຳລັງຕົກລົງໄປໃນເຫວເລິກ ຈຶ່ງແລ່ນໜີອອກໄປທາງປະຕູທີ່ເປີດຢູ່ ເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນຂອງຕົນ ແລ້ວໃຫ້ລູກຮັກນອນເທິງເອິກ ກ່າວວ່າ 'ລູກເອີຍ ເມື່ອພໍ່ພິຈາລະນາຄຳສອນຂອງພະສາກະຍະບຸດ ຈິດຂອງພໍ່ເກືອບຈະເສຍໄປແລ້ວ'. ບົດວ່າ 'na heso bhikkhu tāso' ອະທິບາຍວ່າ ວິປັດສະນາອັນມີກຳລັງແຮງ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງກົວແກ່ພະອະລິຍະສາວົກຜູ້ໄດ້ສະດັບເລີຍ. ເພາະວ່າ ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາຈະຂາດສູນ' ຫຼື 'ເຮົາຈະຈິບຫາຍ' ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະອະລິຍະສາວົກນັ້ນ. ແຕ່ຍ່ອມມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ສັງຂານທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປ'. ຈົບສູດທີສາມ.

၄. ဥပါဒါနပရိပဝတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍອຸປາດານະປະຣິວັດຕະສູດ

၅၆. စတုတ္ထေ စတုပရိဝဋ္ဋန္တိ ဧကေကသ္မိံ ခန္ဓေ စတုန္နံ ပရိဝဋ္ဋနဝသေန. ရူပံ အဗ္ဘညာသိန္တိ ရူပံ ဒုက္ခသစ္စန္တိ အဘိညာသိံ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု စတုသစ္စဝသေနေဝ [Pg.255] အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဟာရသမုဒယာတိ ဧတ္ထ သစ္ဆန္ဒရာဂေါ ကဗဠီကာရာဟာရော အာဟာရော နာမ. ပဋိပန္နာတိ သီလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. ဂါဓန္တီတိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. ဧတ္တာဝတာ သေက္ခဘူမိံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိံ ကထေန္တော ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. သုဝိမုတ္တာတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တာ. ကေဝလိနောတိ သကလိနော ကတသဗ္ဗကိစ္စာ. ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ ယေန တေ အဝသိဋ္ဌေန ဝဋ္ဋေန ပညာပေယျုံ, တံ နေသံ ဝဋ္ဋံ နတ္ထိ ပညာပနာယ. အထ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ ကာရဏံ, ပညာပနာယ ကာရဏံ နတ္ထီတိ. ဧတ္တာဝတာ အသေက္ခဘူမိဝါရော ကထိတော. စတုတ္ထံ.

໕໖. ໃນສູດທີສີ່ ບົດວ່າ 'catuparivaṭṭaṃ' (ມີຮອບ 4) ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໝູນວຽນໄປແຫ່ງອະລິຍະສັດ 4 ໃນຂັນແຕ່ລະຂັນ. ບົດວ່າ 'rūpaṃ abbhaññāsiṃ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາໄດ້ຮູ້ຍິ່ງແລ້ວວ່າ ຮູບເປັນທຸກຂະສັດ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຈະ 4 ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'āhārasamudayā' ໃນບົດນີ້ ກະວະລີກາຣາຫານ ທີ່ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍສັນທະຣາຄະ ຊື່ວ່າ ອາຫານ. ບົດວ່າ 'paṭipannā' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ສີລວິສຸດທິ ຈົນຮອດອະຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ 'gādhanti' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຢັ່ງລົງ (ຕັ້ງໝັ້ນ). ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງເສກຂະພູມіດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງອະເສກຂະພູມິ ຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທิວ່າ 'ye ca kho keci, bhikkhave' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍຊົນເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ...). ບົດວ່າ 'suvimuttā' ອະທິບາຍວ່າ ຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວດ້ວຍອະຣະຫັດຕະຜົນວິມຸດ. ບົດວ່າ 'kevalino' ອະທິບາຍວ່າ ມີກິດທັງປວງອັນເຮັດສຳເລັດແລ້ວ. ບົດວ່າ 'vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya' ອະທິບາຍວ່າ ວັດຕະອັນເປັນເຄື່ອງບັນຍັດໃດໆ ທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ ເພື່ອຈະບັນຍັດບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ວັດຕະນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພວກທ່ານ ເພື່ອການບັນຍັດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'vaṭṭaṃ' ໄດ້ແກ່ ເຫດ, ເຫດເພື່ອການບັນຍັດຍ່ອມບໍ່ມີ. ພະອົງຊົງສະແດງອະເສກຂະພູມິວານດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້. ຈົບສູດທີສີ່.

၅. သတ္တဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍສັດຕະຖານະສູດ

၅၇. ပဉ္စမေ သတ္တဋ္ဌာနကုသလောတိ သတ္တသု ဩကာသေသု ဆေကော. ဝုသိတဝါတိ ဝုသိတဝါသော. ဥတ္တမပုရိသောတိ သေဋ္ဌပုရိသော. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပန သုတ္တံ ဥဿဒနန္ဒိယဉ္စေဝ ပလောဘနီယဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ ရာဇာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော သင်္ဂါမေ ဝိဇယိနော ယောဓေ ဥစ္စဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ တေသံ သက္ကာရံ ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဧတေသံ သက္ကာရံ ဒိသွာ သေသာပိ သူရာ ဘဝိတုံ မညိဿန္တီတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ အပ္ပမေယျံ ကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ ကိလေသမာရဝိဇယံ ကတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော သာဝတ္ထိယံ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေန္တော ခီဏာသဝေ ဥက္ခိပိတွာ ထောမေသိ ဝဏ္ဏေသိ. ကိံ ကာရဏာ? ဧဝံ အဝသေသာ သေက္ခပုဂ္ဂလာ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိ. ဧဝမေတံ သုတ္တံ ခီဏာသဝါနံ ဥက္ခိပိတွာ ပသံသိတတ္တာ ဥဿဒနန္ဒိယံ, သေက္ခာနံ ပလောဘိတတ္တာ ပလောဘနီယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໕໗. ໃນສູດທີຫ້າ ບົດວ່າ 'sattaṭṭhānakusalo' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖານະ 7 ປະການ. ບົດວ່າ 'vusitavā' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີການຢູ່ຈົບພົມມະຈັນແລ້ວ. ບົດວ່າ 'uttamapuriso' ອະທິບາຍວ່າ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ກໍພຶງຊາບວ່າ ພະສູດນີ້ຊື່ວ່າ 'ອຸດສະທະນັນທິຍະ' (ທຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ) ແລະ 'ປະໂລພະນີຍະ' (ທຳອັນຊັກຊວນໃຫ້ປາດຖະໜາ). ເໝືອນດັ່ງພະລາຊາຜູ້ຊະນະສົງຄາມແລ້ວ ຊົງແຕ່ງຕັ້ງພວກທະຫານຜູ້ຊະນະໃນສະໜາມຮົບໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອັນສູງ ແລ້ວຊົງເຮັດສັກກາລະແກ່ພວກເຂົາ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຊົງດຳລິວ່າ 'ເມື່ອທະຫານທີ່ເຫຼືອເຫັນສັກກາລະຂອງທະຫານເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ກໍຈະປາດຖະໜາຢາກເປັນຜູ້ກ້າຫານແດ່'. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງບຳເພັນບາລະມີທັງຫຼາຍຕະຫຼອດການອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຊົງຊະນະກิເລສມານທີ່ໂພທິມົນທົນ ແລ້ວບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານ ປະທັບຢູ່ ທີ່ພະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານ ໃນກຸງສາວັດຖີ ເມື່ອຊົງສະແດງພະສູດນີ້ ໄດ້ຊົງຍົກຍ້ອງສັນເສີນພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຊົງດຳລິວ່າ 'ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ພວກເສກຂະບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອ ກໍຈະປາດຖະໜາຢາກບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນແດ່'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະສູດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸດສະທະນັນທິຍະ' ເພາະຊົງຍົກຍ້ອງສັນເສີນພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ, ແລະຊື່ວ່າ 'ປະໂລພະນີຍະ' ເພາະຊົງຊັກຊວນພວກເສກຂະບຸກຄົນ ດັ່ງນີ້.

ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သတ္တဋ္ဌာနကုသလော ဟောတီတိ ဧတ္တာဝတာ စေတ္ထ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေတွာပိ ပုန ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တိဝိဓူပပရိက္ခီ ဟောတီတိ ဣဒံ ‘‘ခီဏာသဝေါ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ သတတဝိဟာရေန ဝိဟရတိ, တံ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ န ဟောတိ, ဓာတုအာဒိမတ္တမေဝ ပန ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ခီဏာသဝဿ သတတဝိဟာရဉ္စ, ‘‘ဣမေသု ဓမ္မေသု ကမ္မံ ကတွာ အယံ အာဂတော’’တိ အာဂမနီယပဋိပဒဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဓာတုသော ဥပပရိက္ခတီတိ ဓာတုသဘာဝေန ပဿတိ ဩလောကေတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စမံ.

ບົດວ່າ 'evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖານະ 7 ປະການຢ່າງນີ້ແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນພະຜູ້ມີພະພາກຊົງຈົບພະເທດສະໜານີ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາມັກແລະຜົນດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ກໍຍັງຕັດຄຳນີ້ອີກວ່າ 'kathañca, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hoti' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍພິກຂຸເປັນຜູ້ພิຈາລະນາໂດຍວິທີ 3 ປະການຢ່າງໃດ) ເພື່ອສະແດງວິຫານທຳອັນເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນນິດຂອງພະຂີນາສົບວ່າ 'ອາລົມທີ່ພະຂີນາສົບຢູ່ເປັນນິດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສັດ ຫຼືບຸກຄົນ, ແຕ່ເປັນພຽງທາດເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ' ແລະເພື່ອສະແດງອາຄະມະນີຍະປະຕິປະທາ (ທາງດຳເນີນມາ) ວ່າ 'ພະຂີນາສົບນີ້ ໄດ້ເຮັດກິດໃນທຳເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບັນລຸເຖິງຖານະນີ້'. ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ 'dhātuso upaparikkhati' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຫັນ ຍ່ອມພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນສະພາວະທາດ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອອີກ 2 ບົດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບສູດທີຫ້າ.

၆. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍສຳມາສຳພຸດທະສູດ

၅၈. ဆဋ္ဌေ [Pg.256] ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပယောဂေါ. အနုပ္ပန္နဿာတိ ဣမဉှိ မဂ္ဂံ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပာဒေသိ, အန္တရာ အညော သတ္ထာ ဥပ္ပာဒေတုံ နာသက္ခိ, ဣတိ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ နာမ. နဂရောပမသ္မိဉှိ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေသု ပုရာဏမဂ္ဂေါ ဇာတော, ဣဓ အဝတ္တမာနဋ္ဌေန အနုပ္ပန္နမဂ္ဂေါ နာမ. အသဉ္ဇာတဿာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနက္ခာတဿာတိ အကထိတဿ. မဂ္ဂံ ဇာနာတီတိ မဂ္ဂညူ. မဂ္ဂံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ အကာသီတိ မဂ္ဂဝိဒူ. မဂ္ဂေ စ အမဂ္ဂေ စ ကောဝိဒေါတိ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါတိ မဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆန္တာ. ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာတိ အဟံ ပဌမံ ဂတော, သာဝကာ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ. ဆဋ္ဌံ.

໕໘. ໃນສູດທີ 6 ຄຳວ່າ 'ko adhippāyo' (ມີຄວາມໝາຍແນວໃດ) ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແນວໃດ. ຄຳວ່າ 'anuppannassa' (ແກ່ມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ) ອະທິບາຍວ່າ ພຣະກັດສະປະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າໄດ້ຊົງເຮັດໃຫ້ມັກນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ ບໍ່ມີພຣະສາດສະດາອື່ນໃດສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຄວາມຈິງ ໃນອຸປະມາເລື່ອງເມືອງ, ທາງເກົ່າເກີດຂຶ້ນໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ມີຄົນໃຊ້ສອຍ, ແຕ່ໃນສູດນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ' ເພາະຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນໃນຍຸກພຸດທຸບາດນີ້. ຄຳວ່າ 'asañjātassa' ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'anuppannassa' ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'anakkhātassā' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຍັງບໍ່ມີໃຜສະແດງໄວ້. ຄຳວ່າ 'maggaññū' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງມັກ. ຄຳວ່າ 'maggavidū' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ມັກປາກົດແຈ້ງແກ່ຄົນອື່ນ ເໝືອນດັ່ງໝາກຂາມປ້ອມໃນຝາມື. ຄຳວ່າ 'maggakovido' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະຫຼາດໃນມັກ ແລະ ບໍ່ແມ່ນມັກ. ຄຳວ່າ 'maggānugā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ດຳເນີນຕາມມັກ. ຄຳວ່າ 'pacchā samannāgatā' ໝາຍເຖິງ ຕະຖາຄົດໄປກ່ອນ, ສ່ວນພຣະສາວົກທັງຫຼາຍບັນລຸຕາມພາຍຫຼັງ. ຈົບສູດທີ 6.

၇. အနတ္တလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ການພັນລະນາອະນັດຕະຮັກຂະນະສູດ

၅၉. သတ္တမေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေတိ အညာသိ ကောဏ္ဍညတ္ထေရာဒိကေ ပဉ္စ ဇနေ ပုရာဏုပဋ္ဌာကေ. အာမန္တေသီတိ အာသာဠှိပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော ပဋ္ဌာယ အနုက္ကမေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတေ ‘‘ဣဒါနိ နေသံ အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ပဉ္စမိယံ ပက္ခဿ အာမန္တေသိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနတ္တာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ အဝေါစ. တတ္ထ အနတ္တာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနတ္တာ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဧတ္တကေန ဌာနေန အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတံ, န အနိစ္စဒုက္ခလက္ခဏာနိ, ဣဒါနိ တာနိ ဒဿေတွာ သမောဓာနေတွာ တီဏိပိ လက္ခဏာနိ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ, တသ္မာ. ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီသု ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပညာဘာဝနာဓိကာရေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာဝ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတန္တိ. သတ္တမံ.

໕໙. ໃນສູດທີ 7 ຄຳວ່າ 'pañcavaggiyā' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນ 5 ຄົນ ມີພຣະອັນຍາໂກນທັນຍະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເຄີຍເປັນອຸປັດຖາກໃນການບຳເພັນສະມະນະທຳໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'āmantesi' ໝາຍເຖິງ ໃນວັນເພັງເດືອນ 8 (ອາສາລະຫະ) ນັບແຕ່ການສະແດງທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດເປັນຕົ້ນມາ ໂດຍລຳດັບ ເມື່ອພຣະປັນຈະວັກຄີທັງ 5 ນັ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນແລ້ວ, ພຣະອົງຊົງດຳຣິວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາຈະສະແດງທຳເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະແກ່ພວກເຂົາ' ຈຶ່ງຊົງຮຽກມາໃນວັນແຮມ 5 ຄ່ຳ. ຄຳວ່າ 'etadavoca' ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຊົງສະແດງອະນັດຕະຮັກຂະນະສູດນີ້ ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'rūpaṃ, bhikkhave, anattā' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຮູບເປັນອະນັດຕາ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'anattā' ໝາຍເຖິງ ເປັນອະນັດຕາ ດ້ວຍເຫດຜົນ 4 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳຖາມທີ່ວ່າ 'taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພວກເຈົ້າຄິດແນວໃດໃນເລື່ອງນັ້ນ) ນີ້ ຊົງປາຣົບຂຶ້ນເພື່ອຫຍັງ? ຄວນຊາບວ່າ ໃນຕອນຕົ້ນຊົງສະແດງແຕ່ອະນັດຕະຮັກສະນະເທົ່ານັ້ນ ຍັງບໍ່ໄດ້ສະແດງອະນິດຈະຮັກສະນະ ແລະ ທຸກຂະຮັກສະນະ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຮັກສະນະທັງ 3 ປະການໂດຍລວມກັນ ຈຶ່ງຊົງປາຣົບຄຳຖາມນີ້. ຄຳວ່າ 'tasmā' ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດທີ່ປັນຈະຂັນເຫຼົ່ານີ້ເປັນອəນິດຈະ ເປັນທຸກ ເປັນອະນັດຕາ. ສ່ວນຄຳອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດໃນຄຳວ່າ 'yaṃkiñci rūpaṃ' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ໃນສ່ວນປັນຍາພາວະນາ ນິເທດແຫ່ງຂັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ຄວນຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງແຕ່ອະນັດຕະຮັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 7.

၈. မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ການພັນລະນາມະຫາລິສູດ

၆၀. အဋ္ဌမေ ဧကန္တဒုက္ခန္တိအာဒီနိ ဓာတုသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယာနေဝ. အဋ္ဌမံ.

໖໐. ໃນສູດທີ 8 ຄຳວ່າ 'ekantadukkha' (ເປັນທຸກໂດຍສ່ວນດຽວ) ເປັນຕົ້ນ ມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນທາຕຸສັງຍຸດ. ຈົບສູດທີ 8.

၉. အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ການພັນລະນາອາທິດຕະສູດ

၆၁. နဝမေ [Pg.257] အာဒိတ္တန္တိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တံ ပဇ္ဇလိတံ. ဣတိ ဒွီသုပိ ဣမေသု သုတ္တေသု ဒုက္ခလက္ခဏမေဝ ကထိတံ. နဝမံ.

໖໑. In ໃນສູດທີ 9 ຄຳວ່າ 'āditta' (ຮ້ອນຮົນ) ໝາຍເຖິງ ຖືກແຜດເຜົາຮ້ອນຮົນດ້ວຍໄຟ 11 ກອງ. ໃນສູດທັງສອງນີ້ (ສູດທີ 8 ແລະ ທີ 9) ຊົງສະແດງແຕ່ທຸກຂະຮັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 9.

၁၀. နိရုတ္တိပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ການພັນລະນານິຣຸດຕິປະຖະສູດ

၆၂. ဒသမေ နိရုတ္တိယောဝ နိရုတ္တိပထာ, အထ ဝါ နိရုတ္တိယော စ တာ နိရုတ္တိဝသေန ဝိညာတဗ္ဗာနံ အတ္ထာနံ ပထတ္တာ ပထာ စာတိ နိရုတ္တိပထာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တီဏိပိ စေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အသံကိဏ္ဏာတိ အဝိဇဟိတာ, ‘‘ကော ဣမေဟိ အတ္ထော’’တိ ဝတွာ အဆဍ္ဍိတာ. အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာတိ အတီတေပိ န ဇဟိတပုဗ္ဗာ. န သံကီယန္တီတိ ဧတရဟိပိ ‘‘ကိမေတေဟီ’’တိ န ဆဍ္ဍီယန္တိ. န သံကီယိဿန္တီတိ အနာဂတေပိ န ဆဍ္ဍီယိဿန္တိ. အပ္ပဋိကုဋ္ဌာတိ အပ္ပဋိဗာဟိတာ. အတီတန္တိ အတ္တနော သဘာဝံ ဘင်္ဂမေဝ ဝါ အတိက္ကန္တံ. နိရုဒ္ဓန္တိ ဒေသန္တရံ အသင်္ကမိတွာ တတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓံ ဝူပသန္တံ. ဝိပရိဏတန္တိ ဝိပရိဏာမံ ဂတံ နဋ္ဌံ. အဇာတန္တိ အနုပ္ပန္နံ. အပါတုဘူတန္တိ အပါကဋီဘူတံ.

໖໒. ໃນສູດທີ 10 ຄຳວ່າ 'niruttipathā' (ທາງແຫ່ງພາສາ) ໝາຍເຖິງ ຕົວພາສາເອງ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພາສາເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'niruttipathā' ເພາະເປັນທາງແຫ່ງການຮູ້ຄວາມໝາຍທີ່ຄວນຮູ້ໂດຍຜ່ານພາສາ. ໃນອີກສອງຄຳທີ່ເຫຼືອ (ອະທິວະຈະນະປະຖະ ແລະ ປັນຍັດຕິປະຖະ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄວນຊາບວ່າ ທັງສາມຄຳນີ້ເປັນຄຳໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ 'asaṃkiṇṇā' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ໄດ້ຖືກລະຖິ້ມ, ຄືບໍ່ໄດ້ຖືກຖິ້ມໄປໂດຍກ່າວວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບສິ່ງເຫຼົ່ານີ້'. ຄຳວ່າ 'asaṃkiṇṇapubbā' ໝາຍເຖິງ ໃນອະດີດກໍບໍ່ເຄີຍຖືກລະຖິ້ມມາກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'na saṃkīyanti' ໝາຍເຖິງ ໃນປັດຈຸບັນກໍບໍ່ຖືກລະຖິ້ມໂດຍກ່າວວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບສິ່ງເຫຼົ່ານີ້'. ຄຳວ່າ 'na saṃkīyissanti' ໝາຍເຖິງ ໃນອະນາຄົດກໍຈະບໍ່ຖືກລະຖິ້ມ. ຄຳວ່າ 'appaṭikuṭṭhā' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຖືກຄັດຄ້ານ. ຄຳວ່າ 'atīta' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ລ່ວງພົ້ນສະພາວະຂອງຕົນ ຫຼືລ່ວງພົ້ນຄວາມດັບໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'niruddha' ໝາຍເຖິງ ດັບໄປ ແລະ ສະຫງົບໄປໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຍ້າຍໄປສູ່ສະຖານທີ່ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'vipariṇata' ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມແປປວນ ແລະ ເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ. ຄຳວ່າ 'ajāta' ໝາຍເຖິງ ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'apātubhūta' ໝາຍເຖິງ ຍັງບໍ່ປາກົດແຈ້ງ.

ဥက္ကလာတိ ဥက္ကလဇနပဒဝါသိနော. ဝဿဘညာတိ ဝဿော စ ဘညော စ. ဒွေပိ ဟိ တေ မူလဒိဋ္ဌိဂတိကာ. အဟေတုကဝါဒါတိအာဒီသု ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော’’တိ ဂဟိတတ္တာ အဟေတုကဝါဒါ. ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပ’’န္တိ ဂဟိတတ္တာ အကိရိယဝါဒါ. ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဂဟဏတော နတ္ထိကဝါဒါ. တတ္ထ ဣမေ ဒွေ ဇနာ, တိဿော ဒိဋ္ဌိယော, ကိံ ဧကေကဿ ဒိယဍ္ဎာ ဟောတီတိ? န တထာ, ယထာ ပန ဧကော ဘိက္ခု ပဋိပါဋိယာ စတ္တာရိပိ ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝမေတ္ထ ဧကေကော တိဿောပိ ဒိဋ္ဌိယော နိဗ္ဗတ္တေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော’’တိ ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အာဟရန္တဿ အဘိနန္ဒန္တဿ အဿာဒေန္တဿ မဂ္ဂဒဿနံ ဝိယ ဟောတိ. သော မိစ္ဆတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ, သော ဧကန္တကာဠကောတိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ပန အဟေတုကဒိဋ္ဌိယံ, ဧဝံ ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ ဣမေသုပိ ဌာနေသု မိစ္ဆတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ.

ຄຳວ່າ 'ukkalā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນອຸກກະລະຊົນນະບົດ. ຄຳວ່າ 'vassabhaññā' ໝາຍເຖິງ ວັດສະ ແລະ ພັນຍະ. ຊົນທັງສອງນັ້ນເປັນຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນມິດສາທິຖິໃນກັປນີ້. ໃນຄຳວ່າ 'ahetukavādā' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະເຫຕຸກວາດ' ເພາະຍຶດຖືວ່າ 'ບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ'. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະກิຣິຍະວາດ' ເພາະຍຶດຖືວ່າ 'ເມື່ອເຮັດຢູ່ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເຮັດບາບ'. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ນັດຖິກະວາດ' ເພາະຍຶດຖືວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາຊົນທັງສອງ ແລະ ທິຖິທັງສາມນັ້ນ, ຖາມວ່າ ແຕ່ລະຄົນມີທິຖິຄົນລະເຄິ່ງ (ໜຶ່ງສ່ວນເຄິ່ງ) ບໍ? ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຄວນຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງພິກຂຸຮູບດຽວເຮັດໃຫ້ຊານທັງ 4 ເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບ, ໃນທີ່ນີ້ ແຕ່ລະຄົນກໍເຮັດໃຫ້ທິຖິທັງ 3 ເກີດຂຶ້ນໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອບຸກຄົນພິຈາລະນາ, ນຶກເຖິງ, ເພີດເພີນ ແລະ ຍິນດີໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ' ຢູ່ເລື້ອຍໆ, ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຈິດກໍເກີດຂຶ້ນເໝືອນດັ່ງການເຫັນມັກ. ເຂົາຍ່ອມກ້າວລົງສູ່ມິດສັດຕະນິຍາມ (ຄວາມເຫັນຜິດທີ່ດຳເນີນໄປຢ່າງແນ່ນອນ), ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ekantakāḷaka' (ຜູ້ດຳສະໜິດໂດຍສ່ວນດຽວ). ເໝືອນດັ່ງໃນອະເຫຕຸກທິຖິ, ໃນທິຖິທີ່ວ່າ 'ເມື່ອເຮັດຢູ່ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເຮັດບາບ' ແລະ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເຫຼົ່ານີ້, ເຂົາກໍກ້າວລົງສູ່ມິດສັດຕະນιຍາມເຊັ່ນກັນ.

န ဂရဟိတဗ္ဗံ နပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ အမညိံသူတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒေတံ အတီတံ နာမ, နယိဒံ အတီတံ, ဣဒမဿ အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ’’တိ ဝဒန္တော ဂရဟတိ နာမ. တတ္ထ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဂရဟိတေနာ’’တိ? ဝဒန္တော [Pg.258] ပဋိက္ကောသတိ နာမ. ဣမေ ပန နိရုတ္တိပထေ တေပိ အစ္စန္တကာဠကာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ န ဂရဟိတဗ္ဗေ န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗေ မညိံသု. အတီတံ ပန အတီတမေဝ, အနာဂတံ အနာဂတမေဝ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ကထယိံသု. နိန္ဒာဃဋ္ဋနဗျာရောသဥပါရမ္ဘဘယာတိ ဝိညူနံ သန္တိကာ နိန္ဒာဘယေန စ ဃဋ္ဋနဘယေန စ ဒေါသာရောပနဘယေန စ ဥပါရမ္ဘဘယေန စ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုဘူမိကခန္ဓာနံ ပဏ္ဏတ္တိ ကထိတာတိ. ဒသမံ.

In ໃນຄຳວ່າ 'na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsu' (ບໍ່ຄິດວ່າຄວນຕິຕຽນ ບໍ່ຄວນຄັດຄ້ານ) ນີ້, ບຸກຄົນເມື່ອກ່າວວ່າ 'ສິ່ງໃດທີ່ຊື່ວ່າອະດີດ, ສິ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນອະດີດ, ສິ່ງນີ້ຄວນເປັນອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນຂອງມັນ' ຊື່ວ່າ ຕິຕຽນ. ເມື່ອສະແດງໂທດໃນຄຳນັ້ນແລ້ວ ກ່າວວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການຕິຕຽນນີ້' ຊື່ວ່າ ຄັດຄ້ານ. ແຕ່ເຈົ້າລັດທິມິດສາທິຖິຜູ້ດຳສະໜິດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ຄິດວ່າທາງແຫ່ງພາສາເຫຼົ່ານີ້ຄວນຕິຕຽນ ຫຼືຄວນຄັດຄ້ານ ເພາະບໍ່ອາດລ່ວງພົ້ນສົມມຸດຂອງໂລກໄດ້. ພວກເຂົາຈຶ່ງກ່າວເຖິງອະດີດວ່າເປັນອະດີດແທ້ໆ, ອະນາຄົດວ່າເປັນອະນາຄົດແທ້ໆ, ປັດຈຸບັນວ່າເປັນປັດຈຸບັນແທ້ໆ. ຄຳວ່າ 'nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayā' ໝາຍເຖິງ ເພາະຢ້ານການຕິຕຽນ, ຢ້ານການກະທົບກະທັ່ງ, ຢ້ານການຖືກກ່າວໂທດ ແລະ ຢ້ານການຖືກຕຳນິຈາກສຳນັກຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງບັນຍັດແຫ່ງຂັນໃນພູມ 4. ຈົບສູດທີ 10.

ဥပယဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

ຈົບອຸປາຍະວັກ ທີ 6.

၇. အရဟန္တဝဂ္ဂေါ

໗. ອະຣະຫັນຕະວັກ

၁. ဥပါဒိယမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການພັນລະນາອຸປາທິຍະມານະສູດ

၆၃. အရဟန္တဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဥပါဒိယမာနောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဂဏှမာနော. ဗဒ္ဓေါ မာရဿာတိ မာရဿ ပါသေန ဗဒ္ဓေါ နာမ. မုတ္တော ပါပိမတောတိ ပါပိမတော ပါသေန မုတ္တော နာမ ဟောတိ. ပဌမံ.

໖໓. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງອະຣະຫັນຕະວັກ ຄຳວ່າ 'upādiyamāno' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິຖິ. ຄຳວ່າ 'baddho mārassā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊື່ວ່າຖືກຜူກມັດໄວ້ດ້ວຍບ້ວງແຫ່ງມານ. ຄຳວ່າ 'mutto pāpimato' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊື່ວ່າຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກບ້ວງແຫ່ງມານຜູ້ມີບາບ. ຈົບສູດທີ 1.

၂. မညမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ການພັນລະນາມັນຍະມານະສູດ

၆၄. ဒုတိယေ မညမာနောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိမညနာဟိ မညမာနော. ဒုတိယံ.

໖໔. ໃນສູດທີ 2 ຄຳວ່າ 'maññamāno' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສຳຄັນໝາຍໝັ້ນດ້ວຍຄວາມສຳຄັນໝາຍໝັ້ນອັນເກີດຈາກຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິຖິ. ຈົບສູດທີ 2.

၃. အဘိနန္ဒမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການພັນລະນາອະພິນັນທະມານະສູດ

၆၅. တတိယေ အဘိနန္ဒမာနောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိအဘိနန္ဒနာဟိယေဝ အဘိနန္ဒမာနော. တတိယံ.

໖໕. ໃນສູດທີ 3 ຄຳວ່າ 'abhinandamāno' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເພີດເພີນຍິນດີດ້ວຍຄວາມເພີດເພີນຍິນດີອັນເກີດຈາກຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິຖິ ນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີ 3.

၄-၅. အနိစ္စသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໕. ການພັນລະນາອະນິດຈະສູດເປັນຕົ້ນ

၆၆-၆၈. စတုတ္ထေ ဆန္ဒောတိ တဏှာဆန္ဒော. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတုတ္ထာဒီနိ.

໖໖-໖໘. ໃນສູດທີ 4 ຄຳວ່າ 'chando' ໝາຍເຖິງ ຕັນຫາສັນທະ. ໃນສູດທີ 5 ແລະ ທີ 6 ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຈົບສູດທີ 4 ເປັນຕົ້ນ.

၇. အနတ္တနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ການພັນລະນາອະນັດຕະນິຍະສູດ

၆၉. သတ္တမေ အနတ္တနိယန္တိ န အတ္တနော သန္တကံ, အတ္တနော ပရိက္ခာရဘာဝေန သုညတန္တိ အတ္ထော. သတ္တမံ.

໖໙. ໃນສູດທີ 7 ຄຳວ່າ 'anattaniya' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ວ່າງເປົ່າຈາກຄວາມເປັນບໍລິວານ ຫຼືຊັບສິນຂອງຕົນ. ຈົບສູດທີ 7.

၈-၁၀. ရဇနီယသဏ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໑໐. ການພັນລະນາຣະຊະນີຍະສັນຖິຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၇၀-၇၂. အဋ္ဌမေ [Pg.259] ရဇနီယသဏ္ဌိတန္တိ ရဇနီယေန အာကာရေန သဏ္ဌိတံ, ရာဂဿ ပစ္စယဘာဝေန ဌိတန္တိ အတ္ထော. နဝမဒသမာနိ ရာဟုလသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ. အဋ္ဌမာဒီနိ.

໗໐-໗໒. ໃນສູດທີ 8 ຄຳວ່າ 'rajanīyasaṇṭhita' ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການທີ່ໜ້າຍິນດີ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງລາຄະ. ສ່ວນສູດທີ 9 ແລະ ທີ 10 ຄວນຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຣາຫຸລະສັງຍຸດ. ຈົບສູດທີ 8 ເປັນຕົ້ນ.

အရဟန္တဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

ຈົບອະຣະຫັນຕະວັກ ທີ 7.

၈. ခဇ္ဇနီယဝဂ္ဂေါ

໘. ຂັດຊະນີຍະວັກ

၁-၃. အဿာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໓. ການພັນລະນາອັດສາທະສູດເປັນຕົ້ນ

၇၃-၇၅. ခဇ္ဇနီယဝဂ္ဂဿ အာဒိတော တီသု သုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ. ပဌမာဒီနိ.

໗໓-໗໕. ໃນ 3 ສູດທຳອິດແຫ່ງຂັດຊະນີຍະວັກ ຊົງສະແດງແຕ່ອະລິຍະສັດ 4 ເທົ່ານັ້ນ. ຈົບສູດທີ 1 ເປັນຕົ້ນ.

၄. အရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ການພັນລະນາອະຣະຫັນຕະສູດ

၇၆. စတုတ္ထေ ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာဝါသာတိ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္တကာ သတ္တာဝါသာ နာမ အတ္ထိ. ယာဝတာ ဘဝဂ္ဂန္တိ ယတ္တကံ ဘဝဂ္ဂံ နာမ အတ္ထိ. ဧတေ အဂ္ဂါ ဧတေ သေဋ္ဌာတိ ဧတေ အဂ္ဂဘူတာ စေဝ သေဋ္ဌဘူတာ စ. ယဒိဒံ အရဟန္တောတိ ယေ ဣမေ အရဟန္တော နာမ. ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ ပုရိမနယေနေဝ ဥဿဒနန္ဒိယဉ္စ ပလောဘနီယဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໗໖. ໃນສູດທີ 4 ຄຳວ່າ 'yāvatā, bhikkhave, sattāvāsā' ໝາຍເຖິງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທີ່ຢູ່ແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່າໃດ. ຄຳວ່າ 'yāvatā bhavaggaṃ' ໝາຍເຖິງ ພົບອັນເປັນຍອດ (ພະວັກຄະພູມ) ມີປະມານເທົ່າໃດ. ຄຳວ່າ 'ete aggā ete seṭṭhā' ໝາຍເຖິງ ທ່ານເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ປະເສີດທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ 'yadidaṃ arahanto' ໝາຍເຖິງ ພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ຄວນຊາບວ່າ ສູດນີ້ກໍມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຕອນຕົ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ.

အထာပရံ ဧတဒဝေါစာတိ တဒတ္ထပရိဒီပနာဟိ စေဝ ဝိသေသတ္ထပရိဒီပနာဟိ စ ဂါထာဟိ ဧတံ ‘‘သုခိနော ဝတ အရဟန္တော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ သုခိနောတိ ဈာနသုခေန မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခေန စ သုခိတာ. တဏှာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ တေသံ အပါယဒုက္ခဇနိကာ တဏှာ န ဝဇ္ဇတိ. ဧဝံ တေ ဣမဿပိ တဏှာမူလကဿ အဘာဝေန သုခိတာဝ. အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နောတိ နဝဝိဓော အသ္မိမာနော အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နော. မောဟဇာလံ ပဒါလိတန္တိ ဉာဏေန အဝိဇ္ဇာဇာလံ ဖာလိတံ.

ຄຳວ່າ 'athāparaṃ etadavoca' ໝາຍເຖິງ ພຣະອົງໄດ້ຊົງກ່າວຄຳວ່າ 'sukhino vata arahanto' (ພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍມີຄວາມສຸກແທ້ໜໍ) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແລະ ສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດ. ໃນຄາຖານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'sukhinoti' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສຸກດ້ວຍຊານະສຸກ, ມັກຄະສຸກ ແລະ ຜະລະສຸກ. ຄຳວ່າ 'taṇhā tesaṃ na vijjati' ໝາຍເຖິງ ຕັນຫາອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດທຸກໃນອະບາຍຍະພູມ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກເພິ່ນຈຶ່ງມີຄວາມສຸກແທ້ ເພາະບໍ່ມີຕັນຫາອັນເປັນມູນເຫດນີ້. ຄຳວ່າ 'asimāno samucchinno' ໝາຍເຖິງ ມານະ 9 ປະການ ຖືກຕັດຂາດແລ້ວດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ 'mohajālaṃ padālitaṃ' ໝາຍເຖິງ ຂ່າຍຄືອະວິຊາ ຖືກທຳລາຍແລ້ວດ້ວຍຍານ.

အနေဇန္တိ ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ ပဟာနဘူတံ အရဟတ္တံ. အနုပလိတ္တာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပေဟိ အလိတ္တာ. ဗြဟ္မဘူတာတိ သေဋ္ဌဘူတာ. ပရိညာယာတိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ. သတ္တသဒ္ဓမ္မဂေါစရာတိ သဒ္ဓါ ဟိရီ [Pg.260] ဩတ္တပ္ပံ ဗာဟုသစ္စံ အာရဒ္ဓဝီရိယတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ ပညာတိ ဣမေ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ ဂေါစရော ဧတေသန္တိ သတ္တသဒ္ဓမ္မဂေါစရာ.

ຄຳວ່າ 'anejaṃ' ໝາຍເຖິງ ພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນອັນເປັນທີ່ລະເສຍເຊິ່ງຕັນຫາທີ່ຊື່ວ່າ 'ເອຊາ'. ຄຳວ່າ 'anupalittā' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງໄລ້ທາຄືຕັນຫາ ແລະ ທິຖິ. ຄຳວ່າ 'brahmabhūtā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ 'pariññāya' ໝາຍເຖິງ ກຳນົດຮູ້ແລ້ວດ້ວຍປະຣິນຍາ 3 ປະການ. ຄຳວ່າ 'sattasaddhammagocarā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີສັດທຳ 7 ປະການເປັນໂຄຈອນ (ທີ່ທ່ຽວໄປແຫ່ງຈິດ) ຄື: ສັດທາ, ຫິຣິ, ໂອຕຕັບປະ, ພາຫຸສັດຈະ, ວິຣິຍາຣັມພະ, ອຸປັດຖິຕະສະຕິ ແລະ ປັນຍາ.

သတ္တရတနသမ္ပန္နာတိ သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနေဟိ သမန္နာဂတာ. အနုဝိစရန္တီတိ လောကိယမဟာဇနာပိ အနုဝိစရန္တိယေဝ. ဣဓ ပန ခီဏာသဝါနံ နိရာသင်္ကစာရော နာမ ဂဟိတော. တေနေဝါဟ ‘‘ပဟီနဘယဘေရဝါ’’တိ. တတ္ထ ဘယံ ဘယမေဝ, ဘေရဝံ ဗလဝဘယံ. ဒသဟင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နာတိ အသေက္ခေဟိ ဒသဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ. မဟာနာဂါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ မဟာနာဂါ. သမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာဟိ သမာဟိတာ. တဏှာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဦနော လောကော အတိတ္တော တဏှာဒါသောတိ ခေါ, မဟာရာဇ, တေန ဘဂဝတာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၀၅) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဒါသကာရိကာ တဏှာပိ တေသံ နတ္ထိ. ဣမိနာ ခီဏာသဝါနံ ဘုဇိဿဘာဝံ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'sattaratanasampannā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂພດຊົງຄະຣັດຕະນະ 7 ປະການ. ຄຳວ່າ 'anuvicaranti' ໝາຍເຖິງ ແມ້ແຕ່ມະຫາຊົນຜູ້ເປັນໂລກິຍະກໍຍັງທ່ຽວໄປຢູ່, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງການທ່ຽວໄປໂດຍປາສະຈາກຄວາມລະແວງສົງໄສຂອງພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'pahīnabhayabheravā' (ຜູ້ລະໄພ ແລະ ຄວາມສະດຸ້ງກົວໄດ້ແລ້ວ). ໃນຄຳນັ້ນ, 'bhaya' ຄື ໄພທົ່ວໄປ, 'bherava' ຄື ໄພອັນຮ້າຍແຮງ. ຄຳວ່າ 'dasahaṅgehi sampannā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງແຫ່ງພຣະອະເສຂະ 10 ປະການ. ຄຳວ່າ 'mahānāgā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊື່ວ່າເປັນມະຫານາກ ດ້ວຍເຫດຜົນ 4 ປະການ. ຄຳວ່າ 'samāhitā' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວດ້ວຍອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແລະ ອັບປະນາສະມາທິ. ຄຳວ່າ 'taṇhā tesaṃ na vijjati' ໝາຍເຖິງ ຕັນຫາອັນເຮັດໃຫ້ເປັນທາດ ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ວ່າ 'ມະຫາຣາດ, ໂລກພ່ອງຢູ່ເປັນນິດ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມ ເປັນທາດແຫ່ງຕັນຫາ' ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະຂີນາສົບເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ.

အသေခဉာဏန္တိ အရဟတ္တဖလဉာဏံ. အန္တိမောယံ သမုဿယောတိ ပစ္ဆိမော အယံ အတ္တဘာဝေါ. ယော သာရော ဗြဟ္မစရိယဿာတိ သာရော နာမ ဖလံ. တသ္မိံ အပရပစ္စယာတိ တသ္မိံ အရိယဖလေ, န အညံ ပတ္တိယာယန္တိ, ပစ္စက္ခတောဝ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ. ဝိဓာသု န ဝိကမ္ပန္တီတိ တီသု မာနကောဋ္ဌာသေသု န ဝိကမ္ပန္တိ. ဒန္တဘူမိန္တိ အရဟတ္တံ. ဝိဇိတာဝိနောတိ ရာဂါဒယော ဝိဇေတွာ ဌိတာ.

ຄຳວ່າ 'asekhañāṇa' ໝາຍເຖິງ ອໍຣະຫັດຕະຜະລະຍານ. ຄຳວ່າ 'antimoyaṃ samussayo' ໝາຍເຖິງ ອັດຕະພາບນີ້ເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ. ໃນຄຳວ່າ 'yo sāro brahmacariyassa' ນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'sāra' (ແກ່ນສານ) ຄື ຜົນ. ຄຳວ່າ 'tasmiṃ aparapaccayā' ໝາຍເຖິງ ໃນອະລິຍະຜົນນັ້ນ ພວກເພິ່ນບໍ່ຕ້ອງເຊື່ອຄົນອື່ນ ເພາະໄດ້ແທງຕະຫຼອດດ້ວຍຕົນເອງຢ່າງປະຈັກແຈ້ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'vidhāsu na vikampanti' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນມານະ 3 ສ່ວນ. ຄຳວ່າ 'dantabhūmi' ໝາຍເຖິງ ພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ 'vijitāvino' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊະນະກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່.

ဥဒ္ဓန္တိအာဒီသု ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတိ ကေသမတ္ထကော, အပါစီနံ ပါဒတလံ, တိရိယံ ဝေမဇ္ဈံ. ဥဒ္ဓံ ဝါ အတီတံ, အပါစီနံ အနာဂတံ, တိရိယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ. ဥဒ္ဓံ ဝါ ဝုစ္စတိ ဒေဝလောကော, အပါစီနံ အပါယလောကော, တိရိယံ မနုဿလောကော. နန္ဒီ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတေသု ဌာနေသု သင်္ခေပတော ဝါ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု တေသံ တဏှာ နတ္ထိ. ဣဓ ဝဋ္ဋမူလကတဏှာယ အဘာဝေါ ဒဿိတော. ဗုဒ္ဓါတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓါ.

ໃນຄຳວ່າ 'uddhaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'uddhaṃ' (ເບື້ອງບົນ) ໝາຍເຖິງ ປາຍຜົມ, 'apācīnaṃ' (ເບື້ອງລຸ່ມ) ໝາຍເຖິງ ຝາຕີນ, 'tiriyaṃ' (ເບື້ອງຂວາງ) ໝາຍເຖິງ ທ່າມກາງລຳຕົວ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'uddhaṃ' ຄື ອະດີດ, 'apācīnaṃ' ຄື ອະນາຄົດ, 'tiriyaṃ' ຄື ປັດຈຸບັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'uddhaṃ' ໝາຍເຖິງ ເທວະໂລກ, 'apācīnaṃ' ໝາຍເຖິງ ອະບາຍຍະໂລກ, 'tiriyaṃ' ໝາຍເຖິງ ມະນຸດສະໂລກ. ຄຳວ່າ 'nandī tesaṃ na vijjati' ໝາຍເຖິງ ໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຫຼືໂດຍຫຍໍ້ຄືໃນຂັນທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ຕັນຫາຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ໃນທີ່ນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີຕັນຫາອັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງວັດຕະສົງສານ. ຄຳວ່າ 'buddhā' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຊື່ວ່າພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເພາະຊົງຮູ້ແຈ້ງອະລິຍະສັດ 4.

ဣဒံ ပနေတ္ထ သီဟနာဒသမောဓာနံ – ‘‘ဝိမုတ္တိသုခေနမှာ သုခိတာ, ဒုက္ခဇနိကာ နော တဏှာ ပဟီနာ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ, ဒါသကာရိကတဏှာ စေဝ ဝဋ္ဋမူလိကတဏှာ စ ပဟီနာ, အနုတ္တရမှာ အသဒိသာ, စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဘဝပိဋ္ဌေ ဌတွာ အဘီတနာဒသင်္ခါတံ သီဟနာဒံ နဒန္တိ ခီဏာသဝါတိ. စတုတ္ထံ.

ນີ້ຄືການປະມວນສີຫະນາດໃນຄາຖານີ້ວ່າ: 'ພວກເຮົາເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກແລ້ວດ້ວຍວິມຸດຕິສຸກ, ຕັນຫາອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດທຸກຂອງພວກເຮົາຖືກລະໄດ້ແລ້ວ, ປັນຈະຂັນພວກເຮົາກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ຕັນຫາອັນເຮັດໃຫ້ເປັນທາດ ແລະ ຕັນຫາອັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງວັດຕະສົງສານຖືກລະໄດ້ແລ້ວ, ພວກເຮົາເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມ ບໍ່ມີໃຜສະເໝີເໝືອນ, ພວກເຮົາເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າເພາະຮູ້ແຈ້ງອະລິຍະສັດ 4' ພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ເໜືອຍອດແຫ່ງພົບ ແລ້ວບັນລືສີຫະນາດອັນປາສະຈາກຄວາມສະດຸ້ງກົວດ້ວຍປະການສະນີ. ຈົບສູດທີ 4.

၅. ဒုတိယအရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການພັນລະນາທຸຕິຍະອະຣະຫັນຕະສູດ

၇၇. ပဉ္စမံ [Pg.261] ဝိနာ ဂါထာဟိ သုဒ္ဓိကမေဝ ကတွာ ကထိယမာနံ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ပဉ္စမံ.

໗໗. ໃນສູດທີ 5 ຊົງສະແດງໂດຍບໍ່ມີຄາຖາ ຄືຊົງສະແດງເປັນຈຸນນິຍະບົດ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ລ້ວນໆ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້. ຈົບສູດທີ 5.

၆. သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ຄຳອະທິບາຍສີຫະສູດ

၇၈. ဆဋ္ဌေ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော, ကာဠသီဟော, ပဏ္ဍုသီဟော, ကေသရသီဟောတိ. တေသု တိဏသီဟော ကပေါတဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခော စ ဟောတိ. ကာဠသီဟော ကာဠဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခောယေဝ. ပဏ္ဍုသီဟော ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော မံသဘက္ခော. ကေသရသီဟော လာခါရသပရိကမ္မကတေနေဝ မုခေန အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌေန စတူဟိ စ ပါဒပရိယန္တေဟိ သမန္နာဂတော, မတ္ထကတောပိဿ ပဋ္ဌာယ လာခါတူလိကာယ ကတွာ ဝိယ တိဿော ရာဇိယော ပိဋ္ဌိမဇ္ဈေန ဂန္တွာ အန္တရသတ္ထိမှိ ဒက္ခိဏာဝတ္တာ ဟုတွာ ဌိတာ, ခန္ဓေ ပနဿ သတသဟဿဂ္ဃနိကကမ္ဗလပရိက္ခေပေါ ဝိယ ကေသရဘာရော ဟောတိ, အဝသေသဋ္ဌာနံ ပရိသုဒ္ဓံ သာလိပိဋ္ဌသင်္ခစုဏ္ဏပိစုဝဏ္ဏံ ဟောတိ. ဣမေသု စတူသု သီဟေသု အယံ ကေသရသီဟော ဣဓ အဓိပ္ပေတော.

໗໘. ໃນສູດທີ ຫົກ (ສີຫະສູດ), ຄຳວ່າ 'ສີຫະ' (ສິງ) ມີ ໔ ຈຳພວກ ຄື: ຕິໂນສີຫະ (ສິງກິນຫຍ້າ), ກາລະສີຫະ (ສິງດຳ), ປັສສຸສີຫະ (ສິງເຫຼືອງຊີດ), ແລະ ເກສອນສີຫະ (ສິງແຜງ). ໃນບັນດາສິງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕິໂນສີຫະ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບແມ່ໂຄທີ່ມີສີຄືກັບນົກກາງແກ ແລະ ກິນຫຍ້າເປັນອາຫານ. ກາລະສີຫະ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບແມ່ໂຄດຳ ແລະ ກິນຫຍ້າເປັນອາຫານເຊັ່ນກັນ. ປັສສຸສີຫະ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບແມ່ໂຄທີ່ມີສີຄືກັບໃບໄມ້ແຫ້ງເຫຼືອງ ແລະ ກິນຊີ້ນເປັນອາຫານ. ສ່ວນເກສອນສີຫະ ນັ້ນ ປະກອບດ້ວຍປາກ, ປາຍຫາງ ແລະ ປາຍຕີນທັງສີ່ ທີ່ມີສີແດງເຂັ້ມຄືກັບຖືກຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງ; ຕັ້ງແຕ່ສ່ວນຫົວຂອງມັນລົງໄປ ມີເສັ້ນສາມເສັ້ນແລ່ນຜ່ານກາງຫຼັງ ແລ້ວມ້ວນວຽນໄປທາງຂວາ (ທັກສິນາວັດ) ຢູ່ລະຫວ່າງຂາຫຼັງ ທັງສາມເສັ້ນນີ້ປາກົດຄືກັບຖືກຂຽນດ້ວຍພູ່ກັນຍ້ອມນ້ຳຄັ່ງ; ສ່ວນທີ່ຄໍຂອງມັນ ມີແຜງຄໍທີ່ງົດງາມຄືກັບຜ້າກຳມະບານທີ່ມີມູນຄ່າແສນຕຳລຶງຄຸມຢູ່; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນມີສີຂາວບໍລິສຸດ ດັ່ງສີຂອງແປ້ງເຂົ້າສາລີ, ສີຂອງຜົງຫອຍສັງ ຫຼື ສີຂອງປຸຍຝ້າຍ. ໃນບັນດາສິງທັງ ໔ ຈຳພວກນີ້, ເກສອນສີຫະ ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາໃນພະສູດນີ້.

မိဂရာဇာတိ မိဂဂဏဿ ရာဇာ. အာသယာတိ ဝသနဋ္ဌာနတော သုဝဏ္ဏဂုဟတော ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာဂုဟတော ဝါ နိက္ခမတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ခမမာနော ပနေသ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နိက္ခမတိ အန္ဓကာရပီဠိတော ဝါ အာလောကတ္ထာယ, ဥစ္စာရပဿာဝပီဠိတော ဝါ တေသံ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထာယ, ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော ဝါ ဂေါစရတ္ထာယ, သမ္ဘဝပီဠိတော ဝါ အဿဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနတ္ထာယ. ဣဓ ပန ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခန္တောတိ အဓိပ္ပေတော.

ຄຳວ່າ 'ມิຄະລາຊາ' ໄດ້ແກ່ ພະຍາແຫ່ງຝູງສັດຈະຕຸບາດ (ຫຼື ພະຍາເນື້ອ). ຄຳວ່າ 'ອາສະຍາ' ໝາຍເຖິງ ການອອກໄປຈາກທີ່ຢູ່ອາໄສ ຄື ຖ້ຳຄຳ, ຖ້ຳເງິນ, ຖ້ຳແກ້ວມະນີ, ຖ້ຳແກ້ວຜລຶກ ຫຼື ຖ້ຳຫີນສະຫຼີ (ມະໂນສິລາ). ແຕ່ພະຍາສິງນັ້ນ ເມື່ອຈະອອກໄປ ຍ່ອມອອກໄປດ້ວຍເຫດ ໔ ປະການ ຄື: ຖືກຄວາມມືດບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງອອກໄປເພື່ອຕ້ອງການແສງສະຫວ່າງ ໑, ຖືກປວດອຸຈະລະປັດສະວະບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງອອກໄປເພື່ອຖ່າຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ໑, ຖືກຄວາມຫິວໂຫຍບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງອອກໄປເພື່ອຫາກິນ ໑, ຖືກຄວາມກຳໜັດບີບຄັ້ນ ຈຶ່ງອອກໄປເພື່ອເສບອະສັດທຳ (ເມຖຸນ) ໑. ແຕ່ໃນພະສູດນີ້ ປະສົງເອົາການອອກໄປເພື່ອຫາກິນ.

ဝိဇမ္ဘတီတိ သုဝဏ္ဏတလေ ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာတလာနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုရိမပါဒေ ပုရတော ပသာရေတွာ သရီရဿ ပစ္ဆာဘာဂံ အာကဍ္ဎိတွာ ပုရိမဘာဂံ အဘိဟရိတွာ ပိဋ္ဌိံ နာမေတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ အသနိသဒ္ဒံ ကရောန္တော ဝိယ နာသပုဋာနိ ပေါထေတွာ သရီရလဂ္ဂံ ရဇံ ဝိဓုနန္တော ဝိဇမ္ဘတိ. ဝိဇမ္ဘနဘူမိယဉ္စ ပန တရုဏဝစ္ဆကော ဝိယ အပရာပရံ ဇဝတိ. ဇဝတော ပနဿ သရီရံ အန္ဓကာရေ ပရိဗ္ဘမန္တံ အလာတံ ဝိယ ခါယတိ.

ຄຳວ່າ 'ຢຽດກາຍ' (ວິຊັມພະຕິ) ໝາຍເຖິງ ການທີ່ພະຍາສິງຢືນຢູ່ເທິງແຜ່ນຄຳ ຫຼື ເທິງແຜ່ນເງິນ, ແຜ່ນແກ້ວມະນີ, ແຜ່ນແກ້ວຜລຶກ ຫຼື ແຜ່ນຫີນສະຫຼີ ແຜ່ນໃດແຜ່ນໜຶ່ງ, ຕັ້ງຕີນຫຼັງທັງສອງໃຫ້ສະເໝີກັນເທິງພື້ນດິນ, ຢຽດຕີນໜ້າທັງສອງໄປທາງໜ້າ, ດຶງກາຍສ່ວນຫຼັງເຂົ້າມາ, ຍົກກາຍສ່ວນໜ້າຂຶ້ນ, ກົ້ມຫຼັງລົງ, ຍົກຄໍຂຶ້ນ, ສັ່ນຮູດັງ, ສະບັດຝຸ່ນລະອອງທີ່ຕິດຢູ່ຕາມກາຍ, ແລ້ວຢຽດກາຍຄືກັບຈະເຮັດສຽງດັງດັ່ງຟ້າຮ້ອງ. ແລະ ໃນບໍລິເວນທີ່ຢຽດກາຍນັ້ນ ມັນຍ່ອມແລ່ນໄປແລ່ນມາຄືກັບລູກໂຄໜຸ່ມ. ເມື່ອມັນແລ່ນໄປ, ຮ່າງກາຍຂອງມັນໃນຄວາມມືດ ຈະປາກົດຄືກັບດຸ້ນໄຟທີ່ກຳລັງໝູນວຽນຢູ່.

အနုဝိလောကေတီတိ [Pg.262] ကသ္မာ အနုဝိလောကေတိ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ. တသ္မိံ ကိရ သီဟနာဒံ နဒန္တေ ပပါတာဝါဋာဒီသု ဝိသမဋ္ဌာနေသု စရန္တာ ဟတ္ထိဂေါကဏ္ဏမဟိံသာဒယော ပါဏာ ပပါတေပိ အာဝါဋေပိ ပတန္တိ, တေသံ အနုဒ္ဒယာယ အနုဝိလောကေတိ. ကိံ ပနဿ လုဒ္ဒကမ္မဿ ပရမံသခါဒိနော အနုဒ္ဒယာ နာမ အတ္ထီတိ? အာမ အတ္ထိ. တထာ ဟေသ ‘‘ကိံ မေ ဗဟူဟိ ဃာတိတေဟီ’’တိ? အတ္တနော ဂေါစရတ္ထာယပိ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ န ဂဏှာတိ, ဧဝံ အနုဒ္ဒယံ ကရောတိ. ဝုတ္တမ္ပိစေတံ – ‘‘မာဟံ ခေါ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝိသမဂတေ သံဃာတံ အာပါဒေသိ’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁).

ຄຳວ່າ 'ຫຼຽວເບິ່ງ' (ອະນຸວິໂລເກຕິ) ມີຄຳຖາມວ່າ: ເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງຫຼຽວເບິ່ງ? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມເອັນດູໃນສັດອື່ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພະຍາສິງນັ້ນບັນລືສີຫະນາດ, ພວກສັດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຊ້າງ, ກະທິງ, ຄວາຍປ່າ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຫາກິນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ສະເໝີ ເຊັ່ນ ຜາຊັນ ແລະ ຫ້ວຍເລິກ ຍ່ອມຕົກລົງໄປໃນຜາຊັນ ແລະ ຫ້วยເລິກນັ້ນ, ມັນຈຶ່ງຫຼຽວເບິ່ງດ້ວຍຄວາມເອັນດູໃນສັດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ສັດທີ່ມີກຳເນີດອັນຮ້າຍກາດ ກິນຊີ້ນສັດອື່ນເປັນອາຫານ ເຊັ່ນພະຍາສິງນີ້ ຈະມີຄວາມເອັນດູຢູ່ບໍ? ຕອບວ່າ: ມີຢູ່. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຍາສິງຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍສັດທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຂ້າຕາຍ (ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນ) ນີ້' ດັ່ງນີ້, ມັນຈຶ່ງບໍ່ຈັບສັດນ້ອຍໆ ເຖິງແມ່ນເພື່ອເປັນອາຫານຂອງຕົນ, ມັນສະແດງຄວາມເອັນດູຢ່າງນີ້. ສົມກັບຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ເຮົາຢ່າໄດ້ເຮັດໃຫ້ສັດນ້ອຍໆ ທີ່ຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ສະເໝີ ຕ້ອງເຖິງແກ່ຄວາມພິນາດເລີຍ' (ອັງ. ນິ. ໑໐.໒໑).

သီဟနာဒံ နဒတီတိ တိက္ခတ္တုံ တာဝ အဘီတနာဒံ နဒတိ. ဧဝဉ္စ ပနဿ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ နဒန္တဿ သဒ္ဒေါ သမန္တာ တိယောဇနပဒေသံ ဧကနိန္နာဒံ ကရောတိ, တမဿ နိန္နာဒံ သုတွာ တိယောဇနဗ္ဘန္တရဂတာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒဂဏာ ယထာဌာနေ ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂေါစရာယ ပက္ကမတီတိ အာဟာရတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ. ကထံ? သော ဟိ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏတော ဝါ ဝါမတော ဝါ ဥပ္ပတန္တော ဥသဘမတ္တံ ဌာနံ ဂဏှာတိ, ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပတန္တော စတ္တာရိပိ အဋ္ဌပိ ဥသဘာနိ ဥပ္ပတတိ, သမဋ္ဌာနေ ဥဇုကံ ပက္ခန္ဒန္တော သောဠသဥသဘမတ္တမ္ပိ ဝီသတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, ထလာ ဝါ ပဗ္ဗတာ ဝါ ပက္ခန္ဒန္တော သဋ္ဌိဥသဘမတ္တမ္ပိ အသီတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ ရုက္ခံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဒိသွာ တံ ပရိဟရန္တော ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ, ဥသဘမတ္တမ္ပိ အပက္ကမတိ. တတိယံ ပန သီဟနာဒံ နဒိတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ တိယောဇနေ ဌာနေ ပညာယတိ. တိယောဇနံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဌိတော အတ္တနောဝ နာဒဿ အနုနာဒံ သုဏာတိ. ဧဝံ သီဃေန ဇဝေန ပက္ကမတီတိ.

ຄຳວ່າ 'ບັນລືສີຫະນາດ' ໝາຍເຖິງ ການຮ້ອງຢ່າງອົງອາດບໍ່ສະທ້ານຢ້ານກົວເຖິງ ໓ ຄັ້ງກ່ອນ. ເມື່ອມັນຢືນຢູ່ເທິງບໍລິເວນທີ່ຢຽດກາຍແລ້ວບັນລືສີຫະນາດຢ່າງນີ້, ສຽງຂອງມັນຍ່ອມດັງກ້ອງກັງວານໄປທົ່ວບໍລິເວນ ໓ ໂຍດ, ພວກສັດສອງຕີນແລະສີ່ຕີນທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ໃນຮັດສະໝີ ໓ ໂຍດນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງກ້ອງກັງວານນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດຢືນຢູ່ກັບທີ່ໄດ້. ຄຳວ່າ 'ອອກໄປຫາກິນ' (ໂຄຈະລາຍະ ປັກກະມະຕິ) ໝາຍເຖິງ ອອກໄປເພື່ອຫາອາຫານ. ມັນອອກໄປແນວໃດ? ຄື ມັນຢືນຢູ່ເທິງບໍລິເວນທີ່ຢຽດກາຍ ແລ້ວໂດດໄປທາງຂວາ ຫຼື ທາງຊ້າຍ ຍ່ອມໂດດໄປໄດ້ໄກປະມານ ໑ ອຸສຸພະ, ໂດດຂຶ້ນເທີງ ຍ່ອມໂດດຂຶ້ນໄດ້ສູງ ໔ ຫາ ໘ ອຸສຸພະ, ໂດດໄປທາງໜ້າໃນພື້ນທີ່ສະເໝີ ຍ່ອມໂດດໄປໄດ້ໄກ ໑໖ ຫາ ໒໐ ອຸສຸພະ, ໂດດລົງຈາກບ່ອນສູງ ຫຼື ພູເຂົາ ຍ່ອມໂດດໄປໄດ້ໄກ ໖໐ ຫາ ໘໐ ອຸສຸພະ, ຫາກເຫັນຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ພູເຂົາໃນລະຫວ່າງທາງ ມັນຍ່ອມຫຼີກໄປທາງຊ້າຍ ຫຼື ທາງຂວາ ປະມານ ໑ ອຸສຸພະ. ເມື່ອມັນບັນລືສີຫະນາດຄັ້ງທີ ໓ ແລ້ວ ມັນຍ່ອມໄປປາກົດຕົວຢູ່ທີ່ໄກ ໓ ໂຍດພ້ອມກັບສຽງນັ້ນເອງ. ເມື່ອມັນໄປໄດ້ ໓ ໂຍດແລ້ວ ມັນຍ່ອມຢຸດຢືນຟັງສຽງສະທ້ອນແຫ່ງການບັນລືສີຫະນາດຂອງຕົນເອງ. ມັນຍ່ອມອອກໄປດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງນີ້.

ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန. ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသန္တိ သဗ္ဗံ စိတ္တုတြာသဿေဝ နာမံ. သီဟဿ ဟိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗဟူ သတ္တာ ဘာယန္တိ, အပ္ပကာ န ဘာယန္တိ. ကေ ပန တေတိ? သမသီဟော ဟတ္ထာဇာနီယော အဿာဇာနီယော ဥသဘာဇာနီယော ပုရိသာဇာနီယော ခီဏာသဝေါတိ. ကသ္မာ ပနေတေ န ဘာယန္တီတိ? သမသီဟော နာမ ‘‘ဇာတိဂေါတ္တကုလသူရဘာဝေဟိ သမာနောသ္မီ’’တိ န ဘာယတိ, ဟတ္ထာဇာနီယာဒယော အတ္တနော သက္ကာယဒိဋ္ဌိဗလဝတာယ န ဘာယန္တိ, ခီဏာသဝေါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပဟီနတ္တာ န ဘာယတိ.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ' (ເຍພຸຍເຍນະ) ໝາຍເຖິງ ໂດຍທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າ 'ໄພ' (ພະຍັງ), 'ຄວາມສະດຸ້ງ' (ສັນຕາສັງ), 'ຄວາມສັງເວດ' (ສັງເວຄັງ) ທັງໝົດນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມຫວາດກົວແຫ່ງຈິດທັງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຂອງພະຍາສິງ, ສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນຫຼາຍຍ່ອມຢ້ານກົວ, ສ່ວນສັດທີ່ບໍ່ຢ້ານກົວມີພຽງສ່ວນນ້ອຍ. ສັດທີ່ບໍ່ຢ້ານກົວເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນໃຜແດ່? ຄື: ສິງທີ່ມີກຳເນີດສະເໝີກັນ ໑, ຊ້າງອາຊານໄນ ໑, ມ້າອາຊານໄນ ໑, ໂຄອຸສຸພະອາຊານໄນ ໑, ບຸລຸດອາຊານໄນ ໑, ແລະ ພະຂີນາສົບ ໑. ເປັນຫຍັງສັດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງບໍ່ຢ້ານກົວ? ເພາະວ່າ ສິງທີ່ມີກຳເນີດສະເໝີກັນ ຍ່ອມບໍ່ຢ້ານກົວດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ສະເໝີກັນໂດຍຊາດ, ໂຄດ, ຕະກູນ ແລະ ຄວາມກ້າຫານ', ພວກຊ້າງອາຊານໄນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຢ້ານກົວດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສັກກາຍະທິດຖິຂອງຕົນ, ສ່ວນພະຂີນາສົບ ຍ່ອມບໍ່ຢ້ານກົວເພາະລະສັກກາຍະທິດຖິໄດ້ແລ້ວ.

ဗိလာသယာတိ [Pg.263] ဗိလေ သယန္တာ ဗိလဝါသိနော အဟိနကုလဂေါဓာဒယော. ဒကာသယာတိ ဥဒကဝါသိနော မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော. ဝနာသယာတိ ဝနဝါသိနော ဟတ္ထိအဿဂေါကဏ္ဏမိဂါဒယော. ပဝိသန္တီတိ ‘‘ဣဒါနိ အာဂန္တွာ ဂဏှိဿတီ’’တိ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တာဝ ပဝိသန္တိ. ဒဠှေဟီတိ ထိရေဟိ. ဝရတ္တေဟီတိ စမ္မရဇ္ဇူဟိ. မဟိဒ္ဓိကောတိအာဒီသု ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏပဿာဒီဟိ ဥသဘမတ္တံ, ဥဇုကံ ဝီသတိဥသဘမတ္တာဒိလင်္ဃနဝသေန မဟိဒ္ဓိကတာ, သေသမိဂါနံ အဓိပတိဘာဝေန မဟေသက္ခတာ, သမန္တာ တိယောဇနေ သဒ္ဒံ သုတွာ ပလာယန္တာနံ ဝသေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'Sັດອາໄສຮູ' (ພິລາສະຍາ) ໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ນອນໃນຮູ ຫຼື ອາໄສຢູ່ໃນຮູ ເຊັ່ນ ງູ, ພັງພອນ, ແລນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສັດອາໄສນ້ຳ' (ທະກາສະຍາ) ໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳ ເຊັ່ນ ປາ, ເຕົ່າ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສັດອາໄສປ່າ' (ວະນາສະຍາ) ໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ເຊັ່ນ ຊ້າງ, ມ້າ, ກະທິງ, ເນື້ອ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຂົ້າໄປ' (ປະວິສັນຕິ) ໝາຍເຖິງ ພວກມັນຍ່ອມຫຼຽວເບິ່ງທາງແລ້ວເຂົ້າໄປດ້ວຍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ພະຍາສິງຈະມາຈັບເຮົາກິນ'. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກອັນໝັ້ນຄົງ' (ທະເລຫິ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກອັນແໜ້ນໜາ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຊືອກໜັງ' (ວະຣັດເຕຫິ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍເຊືອກໜັງສັດ. ໃນຄຳວ່າ 'ມີລິດຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຄວາມມີລິດຫຼາຍ ໂດຍການຢືນຢູ່ເທິງບໍລິເວນຢຽດກາຍ ແລ້ວໂດດໄປທາງຂ້າງມີປະມານ ໑ ອຸສຸພະ ແລະ ໂດດໄປທາງໜ້າໄດ້ໄກ ໒໐ ອຸສຸພະ ເປັນຕົ້ນ; ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ມີສັກໃຫຍ່ (ມະເຫສັກຂະຕາ) ໂດຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ເໜືອສັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ; ແລະ ພຶງຊາບຄວາມມີອານຸພາບຫຼາຍ (ມະຫານຸພາວະຕາ) ໂດຍການທີ່ສັດທັງຫຼາຍພາກັນແແລ່ນໜີໄປເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຂອງມັນໃນບໍລິເວນ ໓ ໂຍດ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဘဂဝါ တေသု တေသု သုတ္တေသု တထာ တထာ အတ္တာနံ ကထေသိ. ‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (အ. နိ. ၅.၉၉; ၁၀.၂၁) ဣမသ္မိံ တာဝ သုတ္တေ သီဟသဒိသံ အတ္တာနံ ကထေသိ. ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၆၅) ဣမသ္မိံ ဝေဇ္ဇသဒိသံ. ‘‘ဗြာဟ္မဏောတိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၅) ဣမသ္မိံ ဗြာဟ္မဏသဒိသံ. ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၈၄) ဣမသ္မိံ မဂ္ဂဒေသကပုရိသသဒိသံ. ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာ’’တိ (သု. နိ. ၅၅၉) ဣမသ္မိံ ရာဇသဒိသံ. ‘‘သီဟောတိ ခေါ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၉၉; ၁၀.၂၁) ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီဟသဒိသမေဝ ကတွာ အတ္တာနံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ.

ຄຳວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນນັ້ນແລ' (ເອວະເມວະ ໂຂ) ໝາຍເຖິງ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງປຽບທຽບພະອົງເອງຢ່າງນັ້ນໆ ໃນພະສູດນັ້ນໆ. ໃນພະສູດນີ້ກ່ອນ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບພະຍາສິງ ໂດຍຕັດວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ 'ສີຫະ' (ສິງ) ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕະຖາຄົດ ຜູ້ເປັນພະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພະອົງເອງ' (ອັງ. ນิ. ໕.໙໙; ໑໐.໒໑). ໃນພະສູດນີ້ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບແພດ ໂດຍຕັດວ່າ: 'ສຸນັກຂັດຕະ, ຄຳວ່າ 'ແພດຜ່າຕັດ' ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕະຖາຄົດ' (ມັດ. ນິ. ໓.໖໕). ໃນພະສູດນີ້ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບພາມ ໂດຍຕັດວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ 'ພາມ' ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕະຖາຄົດ' (ອັງ. ນິ. ໘.໘໕). ໃນພະສູດນີ້ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບຄົນບອກທາງ ໂດຍຕັດວ່າ: 'ຕິດສະ, ຄຳວ່າ 'ຄົນຜູ້ສະຫຼາດໃນທາງ' ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕະຖາຄົດ' (ສັງ. ນິ. ໓.໔). ໃນພະສູດນີ້ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບພະຍາ ໂດຍຕັດວ່າ: 'ເສລະ, ເຮົາເປັນພະຍາທຳ' (ສຸ. ນິ. ໕໕໙). ສ່ວນໃນພະສູດນີ້ ພະອົງຊົງປຽບພະອົງເອງຄືກັບພະຍາສິງເທົ່ານັ້ນ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ເອວະເມວະ ໂຂ' ເປັນຕົ້ນ.

တတြာယံ သဒိသတာ – သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒီသု ဝသနကာလော ဝိယ ဟိ တထာဂတဿ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရဿ အပရိမိတကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ပစ္ဆိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန စေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေန စ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ တီသု ပါသာဒေသု နိဝါသကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒိတော နိက္ခန္တကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဧကူနတိံသေ သံဝစ္ဆရေ ဝိဝဋေန ဒွါရေန ကဏ္ဍကံ အာရုယှ ဆန္နသဟာယဿ နိက္ခမိတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရေ ဗြဟ္မုနာ ဒိန္နာနိ ကာသာယာနိ [Pg.264] ပရိဒဟိတွာ ပဗ္ဗဇိတဿ သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝဂိရိပဗ္ဘာရေ ကတဘတ္တကိစ္စဿ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ, ပဌမမေဝ မဂဓရဋ္ဌံ အာဂမနတ္ထာယ ယာဝ ရညော ပဋိညာဒါနကာလော.

ໃນຂໍ້ປຽບທຽບນັ້ນ ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນດັ່ງນີ້: ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳຄຳເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ຜູ້ຊົງຕັ້ງປາຖະໜາໄວ້ແທບພະບາດຂອງພະທີປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ ຊົງບຳເພັນບາລະມີທັງຫຼາຍຕະຫຼອດການເວລາອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້, ໃນພົບສຸດທ້າຍ ຊົງຖືປະຕິສົນທິ ແລະ ສະແດງການສະເດັດອອກຈາກພະຄັນຂອງພະມານດາ ເຮັດໃຫ້ໝື່ນໂລກທາດຫວັ່ນໄຫວ, ຊົງຈະເລີນໄວໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະ ຊົງສະເຫວີຍສົມບັດອັນຄ້າຍຄືກັບທິບພະຍະສົມບັດ ປະທັບຢູ່ໃນປາສາດທັງສາມ. ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງອອກຈາກຖ້ຳຄຳເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ມີພະຊົນມາຍຸ ໒໙ ປີ ຊົງສະເດັດອອກທາງປະຕູທີ່ເປີດໄວ້ ຊົງມ້າກັນທະກະ ມີນາຍສັນນະເປັນສະຫາຍ ສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ລ່ວງກາຍສາມແຄວ້ນ ເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳອະໂນມາ ຊົງຄອງຜ້າກາສາວະພັດທີ່ທ້າວຄະຕິການພົມຖວາຍ ແລ້ວຊົງຜະໜວດ, ໃນວັນທີ ໗ ຊົງສະເດັດໄປຍັງກຸງລາຊະຄຶ ເພື່ອບິນທະບາດໃນກຸງລາຊະຄຶນັ້ນ, ຊົງເຮັດພັດຕະກິດທີ່ເງື້ອມເຂົາປັສສຸວະບັນພົດ ແລ້ວຊົງບັນລຸພະສຳມາສຳໂພທິຍານ, ແລະ ຊ່ວງເວລາທີ່ຊົງຮັບຄຳປະຕິຍານຂອງພະຍາພິມພິສານ ເພື່ອຈະສະເດັດມາຍັງມະຄົດລັດເປັນຄັ້ງທຳອິດ.

သီဟဿ ဝိဇမ္ဘနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဒိန္နပဋိညဿ အာဠာရကာလာမဥပသင်္ကမနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ သုဇာတာယ ဒိန္နပါယာသဿ ဧကူနပဏ္ဏာသာယ ပိဏ္ဍေဟိ ပရိဘုတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီဟဿ ကေသရဝိဓုနနံ ဝိယ သာယနှသမယေ သောတ္တိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ထောမိယမာနဿ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇိယမာနဿ တိက္ခတ္တုံ ဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စုဒ္ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေ ဌာနေ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ တံခဏံယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝိသောဓေတွာ အနုလောမပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒမဟာသမုဒ္ဒံ ယမကဉာဏမန္ထနေန မန္ထေန္တဿ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိဝိဒ္ဓေ တဒနုဘာဝေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງຢຽດກາຍ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ຜູ້ຊົງໃຫ້ຄຳປະຕິຍານແລ້ວ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ການສະເດັດໄປຫາອາຣາດາທາບົດ ກາລາມະໂຄດ ຈົນເຖິງຊ່ວງເວລາທີ່ຊົງສະເຫວີຍຂ້າມທิບຍາຄູ (ຂ້າວມະທຸປາຍາດ) ໔໙ ປັ້ນ ທີ່ນາງສຸຊາດາຖວາຍ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງສະບັດແຜງຄໍ ປຽບເໝືອນໃນເວລາແລງ ຊົງຮັບກຳຫຍ້າ ໘ ກຳ ທີ່ນາຍໂສດຖິຍະຖວາຍ, ຊົງໄດ້ຮັບການສັນເສີນຈາກເທວະດາໃນໝື່ນຈັກກະວານ, ຊົງໄດ້ຮັບການບູຊາດ້ວຍຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ, ຊົງເຮັດປະທັກສິນຕົ້ນພະສີມະຫາໂພ ໓ ຮອບ ແລ້ວສະເດັດຂຶ້ນສູ່ໂພທິບັນລັງ, ຊົງລາດກຳຫຍ້າເທິງພື້ນທີ່ກວ້າງ ໑໔ ສອກ, ຊົງອະທິຖານຈະຕຸຣັງຄະວິຣິຍະ (ຄວາມພຽນມີອົງ ໔) ແລ້ວປະທັບນັ່ງ, ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຊົງກຳຈັດກອງທັບມານ, ຊົງຊຳຮະລາຍວິຊາ ໓ ໃນຍາມທັງສາມແຫ່ງລາຕີ, ຊົງພິຈາລະນາປະຕິດຈະສະມຸບບາດທັງອະນຸໂລມແລະປະຕິໂລມອັນປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍການກວນຄືຍະມະກະຍານ, ເມື່ອຊົງແທງຕະຫຼອດພະສັບພັນຍຸຕະຍານແລ້ວ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພະສັບພັນຍຸຕະຍານນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ໝື່ນໂລກທາດຫວັ່ນໄຫວ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.

သီဟဿ စတုဒ္ဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏဿ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ ပရိဘုတ္တမဓုပိဏ္ဍိကာဟာရဿ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တဿ ဧကာဒသမေ ဒိဝသေ ‘‘သွေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပစ္စူသသမယေ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ? အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဩလောကနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီဟဿ ဂေါစရတ္ထာယ တိယောဇနံ ဂမနကာလော ဝိယ အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ပစ္ဆာဘတ္တေ အဇပါလနိဂြောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂမနကာလော.

ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງຫຼຽວເບິ່ງທິດທັງສີ່ ປຽບເໝືອນພະຕະຖາຄົດຜູ້ຊົງແທງຕະຫຼອດພະສັບພັນຍຸຕະຍານແລ້ວ ປະທັບຢູ່ທີ່ໂພທິບັນລັງຕະຫຼອດ ໗ ສັບດາ (ສັດຕະມະຫາສະຖານ), ຊົງສະເຫວີຍຂ້າວມະທຸປາຍາດ (ຫຼື ຂ້າວສັດຕູຜົງສັດຕູກ້ອນ) ທີ່ນາງສຸຊາດາຖວາຍ (ຫຼື ທີ່ພໍ່ຄ້າທັງສອງຖວາຍ), ຊົງຮັບຄຳອາຣາດທະນາສະແດງທຳຂອງທ້າວມະຫາພົມ ຢູ່ທີ່ໂຄນຕົ້ນໄມ້ອະຊະປາລະນິໂຄດ, ໃນວັນທີ ໑໑ (ນັບແຕ່ມື້ຕັດສະຮູ້) ຊົງດຳຣິໃນເວລາໃກ້ຮຸ່ງວ່າ 'ມື້ຄ້າຍວັນເພັງເດືອນ ໘ (ອາສາລະຫະ) ຈະມີໃນມື້ອື່ນ, ເຮົາຄວນສະແດງທຳແກ່ໃຜກ່ອນນໍ?', ຊົງຊາບວ່າອາຣາດາທາບົດແລະອຸທະກະທາບົດໄດ້ກາລະກິຣິຍາ (ຕາຍ) ແລ້ວ, ຊົງຫຼຽວເບິ່ງປັນຈະວັກຄີເພື່ອສະແດງທຳ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງອອກເດີນທາງໄປ ໓ ໂຍດເພື່ອຫາກິນ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ຊົງຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພະອົງເອງ ດ້ວຍຕັ້ງພະໄທວ່າ 'ເຮົາຈະສະແດງທຳມະຈັກແກ່ປັນຈະວັກຄີ', ຊົງສະເດັດອອກຈາກໂຄນຕົ້ນອະຊະປາລະນິໂຄດໃນເວລາຫຼັງພັດຕະກິດ ແລ້ວສະເດັດເດີນທາງໄປສູ່ຫົນທາງໄກ ໑໘ ໂຍດ.

သီဟနာဒကာလော ဝိယ တထာဂတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ အစလပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတေန ဒေဝဂဏေန ပရိဝုတဿ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၃) နယေန ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ပဒေ ဒေသိယမာနေ တထာဂတသီဟဿ ဓမ္မဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ [Pg.265] ပဋိစ္ဆာဒေသိ. သီဟဿ သဒ္ဒေန ခုဒ္ဒကပါဏာနံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဒီပေတွာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ ဒီဃာယုကဒေဝတာနံ ဉာဏသန္တာသဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຊ່ວງເວລາທີ່ພະຍາສິງບັນລືສີຫະນາດ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ສະເດັດເດີນທາງໄປ ໑໘ ໂຍດ ແລ້ວຊົງເຮັດໃຫ້ປັນຈະວັກຄີເຊື່ອໝັ້ນ, ປະທັບນັ່ງເທິງອະຈະລະບັນລັງ (ບັນລັງອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ), ແວດລ້ອມດ້ວຍຝູງເທວະດາທີ່ມາປະຊຸມກັນຈາກໝື່ນຈັກກະວານ, ຊົງສະແດງທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທີ່ສຸດ ໒ ປະການນີ້ ອັນບັນພະຊິດບໍ່ພຶງເສບ' ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ແລະ ເມື່ອພະທຳມະເທດສະໜານີ້ກຳລັງດຳເນີນຢູ່, ສຽງແຫ່ງພະທຳຂອງພະຕະຖາຄົດຜູ້ປຽບເໝືອນພະຍາສິງ ໄດ້ດັງກ້ອງກັງວານແຜ່ໄປທົ່ວໝື່ນໂລກທາດ ຕັ້ງແຕ່ອະເວຈີມະຫານະລົກເບື້ອງລຸ່ມ ຈົນເຖິງພະວັກຄະພູມເບື້ອງເທິງ. ຊ່ວງເວລາທີ່ພວກສັດນ້ອຍໆ ພາກັນສະດຸ້ງຢ້ານກົວເພາະສຽງຂອງພະຍາສິງ ປຽບເໝືອນຊ່ວງເວລາທີ່ພະຕະຖາຄົດ ຊົງສະແດງໄຕລັກ, ຊົງຈຳແນກອະລິຍະສັດ ໔ ໂດຍອາການ ໑໖ ແລະ ໂດຍນັຍ ໖໐,໐໐໐, ເມື່ອຊົງສະແດງທຳຢູ່ ຍ່ອມເປັນຊ່ວງເວລາທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວດ້ວຍຍານ (ຍານະສັນຕາດ) ໃນວັດຕະສົງສານ ແກ່ພວກເທວະດາທີ່ມີອາຍຸຍືນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.

ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. တထာဂတောတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော – တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော, တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော, တထဒဿိတာယ တထာဂတော, တထာဝါဒိတာယ တထာဂတော, တထာကာရိတာယ တထာဂတော. အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယမ္ပိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇) မူလပရိယာယဝဏ္ဏနာယမ္ပိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂) ဝုတ္တောယေဝ. လောကေတိ သတ္တလောကေ. ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကာ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပန ပတ္တေ ဥပ္ပန္နော နာမ. အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနိ.

ຄຳວ່າ Yadā ໄດ້ແກ່ ໃນການໃດ. ຄຳວ່າ Tathāgato ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງພຣະນາມວ່າ ຕະຖາຄົດ ດ້ວຍເຫດ ໘ ປະການ ຄື: ຊົງສະເດັດມາຢ່າງນັ້ນ, ຊົງສະເດັດໄປຢ່າງນັ້ນ, ຊົງບັນລຸລັກສະນະທີ່ແທ້ຈິງ, ຊົງຕຣັສຮູ້ທັມມະທີ່ແທ້ຈິງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຊົງເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຊົງຕຣັສຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຊົງເຮັດຕາມທີ່ຕຣັສ, ແລະ ຊົງຄອບງຳ. ເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັຖກຖາພຣົຫມຊາລសູຕ ແລະ ອັຖກຖາມູລປະຣິຍາຍສູຕ. ຄຳວ່າ Loke ໄດ້ແກ່ ໃນສັດຕະໂລກ. ຄຳວ່າ Uppajjati ມີອະທິບາຍວ່າ ນັບຕັ້ງແຕ່ການຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາ (ອະພິນິຫານ) ເປັນຕົ້ນມາ ຈົນເຖິງໂພທິບັນລັງ ຫຼື ຈົນເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ ຊື່ວ່າກຳລັງອຸບັດຂຶ້ນ, ແຕ່ເມື່ອບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ ຊື່ວ່າອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ Arahaṃ sammāsambuddho ເປັນຕົ້ນ ມີອະທິບາຍໂດຍລະອຽດໄວ້ແລ້ວໃນພຸດທານຸສສະຕິນิເທດ ແຫ່ງຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပံ, န ဣတော ဘိယျော ရူပံ အတ္ထီတိ. ဧတ္တာဝတာ သဘာဝတော သရသတော ပရိယန္တတော ပရိစ္ဆေဒတော ပရိစ္ဆိန္ဒနတော ယာဝတာ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ, တံ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ အယံ ရူပဿ သမုဒယော နာမ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ‘‘အာဟာရသမုဒယော ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ အယံ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော. ဣမိနာပိ ‘‘အာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ Iti rūpaṃ ມີອະທິບາຍວ່າ ຮູບນີ້ມີພຽງເທົ່ານີ້, ຮູບທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານີ້ບໍ່ມີ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນສະແດງຮູບທັງໝົດ ຄື ມະຫາພູດຮູບ ໔ ແລະ ອຸປາດາຍະຮູບ ໕ ຂອງມະຫາພູດຮູບ ໔ ນັ້ນ ໂດຍສະພາວະ, ໂດຍກິດ, ໂດຍກຳນົດຂອບເຂດ, ໂດຍການກຳນົດໝາຍ ແລະ ໂດຍການຕັດຕອນ. ຄຳວ່າ Iti rūpassa samudayo ໄດ້ແກ່ ນີ້ຊື່ວ່າຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ. ເພາະດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນສະແດງທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ມີອາການເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອາຫານ ເປັນຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ'. ຄຳວ່າ Iti rūpassa atthaṅgamo ໄດ້ແກ່ ນີ້ຄືຄວາມດັບໄປແຫ່ງຮູບ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ເປັນອັນສະແດງທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ມີອາການເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະອາຫານດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ'. ໃນຄຳວ່າ Iti vedanā ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဝဏ္ဏဝန္တောတိ သရီရဝဏ္ဏေန ဝဏ္ဏဝန္တော. ဓမ္မဒေသနံ သုတွာတိ ဣမံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပဏ္ဏာသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ. ယေဘုယျေနာတိ ဣဓ ကေ ဌပေတိ? အရိယသာဝကေ ဒေဝေ. တေသဉှိ ခီဏာသဝတ္တာ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သံဝိဂ္ဂဿ ယောနိသော ပဓာနေန ပတ္တဗ္ဗံ [Pg.266] ပတ္တတာယ ဉာဏသံဝေဂေါပိ. ဣတရေသံ ပန ဒေဝါနံ ‘‘တာသော ဟေသော ဘိက္ခူ’’တိ အနိစ္စတံ မနသိကရောန္တာနံ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ, ဗလဝဝိပဿနာကာလေ ဉာဏဘယမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဘောတိ ဓမ္မာလပနမတ္တမေတံ. သက္ကာယပရိယာပန္နာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ. ဣတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဝဋ္ဋဒေါသံ ဒဿေတွာ တိလက္ခဏာဟတံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဉာဏဘယံ နာမ ဩက္ကမတိ.

ຄຳວ່າ Vaṇṇavanto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຜິວພັນດີດ້ວຍຜິວພັນແຫ່ງຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ Dhammadesanaṃ sutvā ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທສນາຂອງພຣະຕະຖາຄົດນີ້ ທີ່ປະດັບດ້ວຍລັກສະນະ ໕໐ ປະການໃນຂัน ໕. ຄຳວ່າ Yebhuyyena (ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ) ໃນທີ່ນີ້ ເວັ້ນໃຜໄວ້? ເວັ້ນພວກເທວະດາທີ່ເປັນພຣະອະຣິຍະສາວົກ. ເພາະວ່າ ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນພຣະຂີນາສົບ ຄວາມສະດຸ້ງກົວທາງຈິດກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ແລະ ຍານສັງເວຄະຂອງຜູ້ມີຄວາມສັງເວດ ຜູ້ບັນລຸທັມທີ່ຄວນບັນລຸດ້ວຍຄວາມພຽນໂດຍແຍບຄາຍ ກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ສ່ວນເທວະດາພວກອື່ນນອກນີ້ ເມື່ອມົນສິການເຖິງຄວາມບໍ່ທ່ຽງວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄວາມສະດຸ້ງນີ້ມີຢູ່ແທ້' ຄວາມສະດຸ້ງກົວທາງຈິດກໍເກີດຂຶ້ນ, ແລະ ໃນກາລະແຫ່ງວິປັດສະນາກ້າແກ່ ຍານພະຍະກໍເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Bho ນີ້ ເປັນພຽງຄຳຮ້ອງເອີ້ນຕາມທັມມະດາ. ຄຳວ່າ Sakkāyapariyāpannā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເນື່ອງໃນປັນຈະຂັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເມື່ອພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຊົງສະແດງໂທດແຫ່ງວັດຕະສົງສານ ແລ້ວຊົງນ້ອມໄປສູ່ໄຕລັກສະນະ ສະແດງທັມແກ່ເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍານພະຍະຈຶ່ງຢັ່ງລົງ.

အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ. ဓမ္မစက္ကန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ. ပဋိဝေဓဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဒေသနာဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. ဥဘယမ္ပိ တံ ဒသဗလဿ ဥရေ ဇာတဉာဏမေဝ. တေသု ဣဓ ဒေသနာဉာဏံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ ပနေသ ယာဝ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ သောတာပတ္တိဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ပဝတ္တေတိ နာမ. တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော. ယသဿိနောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ. တာဒိနောတိ လာဘာလာဘာဒီဟိ ဧကသဒိသဿ. ဆဋ္ဌံ.

ຄຳວ່າ Abhiññāyā ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Dhammacakkaṃ ໄດ້ແກ່ ປະຕິເວທະຍານ ແລະ ເທສນາຍານ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິເວທະຍານ ຄື ຍານທີ່ພຣະອົງປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງໂພທິບັນລັງ ແລ້ວຊົງແທງຕະຫຼອດອະຣິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍອາການ ໑໖ ແລະ ດ້ວຍນັຍ ໖໐,໐໐໐. ທີ່ຊື່ວ່າ ເທສນາຍານ ຄື ຍານທີ່ພຣະອົງຊົງຍັງທັມມະຈັກ ອັນມີຮອບ ໓ ມີອາການ ໑໒ ໃຫ້ເປັນໄປ. ຍານທັງສອງນັ້ນ ກໍຄືຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພຣະຫືຣະໄທຂອງພຣະທົດສະພົນນັ້ນເອງ. ໃນຍານທັງສອງນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ພຶງຖືເອົາເທສນາຍານ. ກໍເທສນາຍານນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຍັງໃຫ້ເປັນໄປ ຕະຫຼອດກາລະທີ່ໂສດາປັດຕິຜົນເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະອັນຍาໂກນທັນຍະເຖຣະ ພ້ອມກັບພຣົມ ໑໘ ໂກດ. ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອໂສດາປັດຕິຜົນນັ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າຊົງຍັງທັມມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ Appaṭipuggaloti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີບຸກຄົນສະເໝີເໝືອນ. ຄຳວ່າ Yasassino ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍບໍລິວານ. ຄຳວ່າ Tādino ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະພາບຄົງທີ່ ເປັນຢ່າງດຽວກັນໃນລາບແລະເສື່ອມລາບເປັນຕົ້ນ. ສູດທີ ໖ ຈົບ.

၇. ခဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັຖກຖາຂັດຊະນີຍສູຕ

၇၉. သတ္တမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ န ဣဒံ အဘိညာဝသေန အနုဿရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဝိပဿနာဝသေန ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တေ သမဏဗြာဟ္မဏေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗေတေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အနုဿရန္တိ, ဧတေသံ ဝါ အညတရ’’န္တိ. အဘိညာဝသေန ဟိ သမနုဿရန္တဿ ခန္ဓာပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာပိ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓါပိ ပဏ္ဏတ္တိပိ အာရမ္မဏံ ဟောတိယေဝ. ရူပံယေဝ အနုဿရတီတိ ဧဝဉှိ အနုဿရန္တော န အညံ ကိဉ္စိ သတ္တံ ဝါ ပုဂ္ဂလံ ဝါ အနုဿရတိ, အတီတေ ပန နိရုဒ္ဓံ ရူပက္ခန္ဓမေဝ အနုဿရတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ. သုညတာပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ.

໗໙. ໃນສູດທີ ໗ ຄຳວ່າ Pubbenivāsaṃ ນີ້ ພຣະອົງບໍ່ໄດ້ຕຣັສໝາຍເຖິງການລະນຶກຊາດດ້ວຍອຳນາດອະພິນຍາ, ແຕ່ຕຣັສໝາຍເຖິງສະມະນະພຣາມທັງຫຼາຍ ຜູ້ລະນຶກເຖິງຂັນໃນອະດີດດ້ວຍອຳນາດວິປັດສະນາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສວ່າ 'ชົນເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ເມື່ອລະນຶກ ກໍຍ່ອມລະນຶກເຖິງອຸປາດານະຂັນ ໕ ຫຼື ຂັນໃດຂັນໜຶ່ງໃນຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ'. ເພາະວ່າ ສຳລັບຜູ້ລະນຶກດ້ວຍອຳນາດອະພິນຍາ ຂັນກໍດີ, ອຸປາດານະຂັນກໍດີ, ສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຂັນກໍດີ, ບັນຍັດກໍດີ ຍ່ອມເປັນອາຣົມໄດ້ແທ້. ຄຳວ່າ Rūpaṃyeva anussarati ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ລະນຶກຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ລະນຶກເຖິງສັດ ຫຼື ບຸກຄົນອື່ນໃດເລີຍ, ແຕ່ຍ່ອມລະນຶກເຖິງພຽງຮູບຂັນທີ່ດັບໄປແລ້ວໃນອະດີດເທົ່ານັ້ນ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ວາຣະວ່າດ້ວຍຄວາມວ່າງເປົ່າ (ສຸນຍະຕາບັນ) ຈົບ.

ဣဒါနိ သုညတာယ လက္ခဏံ ဒဿေတုံ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ ဝဒေထာတိအာဒိမာဟ. ယထာ ဟိ နဋ္ဌံ ဂေါဏံ ပရိယေသမာနော ပုရိသော ဂေါဂဏေ စရမာနေ ရတ္တံ ဝါ ကာဠံ ဝါ ဗလီဗဒ္ဒံ ဒိသွာပိ န ဧတ္တကေနေဝ ‘‘အယံ မယှံ ဂေါဏော’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ [Pg.267] ကာတုံ သက္ကောတိ. ကသ္မာ? အညေသမ္ပိ တာဒိသာနံ အတ္ထိတာယ. သရီရပဒေသေ ပနဿ သတ္တိသူလာဒိလက္ခဏံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မယှံ သန္တကော’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ သုညတာယ ကထိတာယပိ ယာဝ သုညတာလက္ခဏံ န ကထီယတိ, တာဝ သာ အကထိတာဝ ဟောတိ, လက္ခဏေ ပန ကထိတေ ကထိတာ နာမ ဟောတိ. ဂေါဏော ဝိယ ဟိ သုညတာ, ဂေါဏလက္ခဏံ ဝိယ သုညတာလက္ခဏံ. ယထာ ဂေါဏလက္ခဏေ အသလ္လက္ခိတေ ဂေါဏော န သုဋ္ဌု သလ္လက္ခိတော ဟောတိ, တသ္မိံ ပန သလ္လက္ခိတေ သော သလ္လက္ခိတော နာမ ဟောတိ, ဧဝမေဝ သုညတာလက္ခဏေ အကထိတေ သုညတာ အကထိတာဝ ဟောတိ, တသ္မိံ ပန ကထိတေ သာ ကထိတာ နာမ ဟောတီတိ သုညတာလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ ဝဒေထာတိအာဒိမာဟ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍພວກເທີຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນວ່າຮູບ ເພາະເຫດໃດ'. ປຽບເໝືອນບຸຣຸດຜູ້ສະແຫວງຫາໂຄທີ່ເສຍໄປ ເຖິງຈະເຫັນໂຄຖຶກຕົວສີແດງ ຫຼື ສີດຳ ໃນຝູງໂຄທີ່ກຳលັງຫາກິນຢູ່ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດຕັດສິນໃຈໄດ້ພຽງແຕ່ການເຫັນເທົ່ານັ້ນວ່າ 'ນີ້ແມ່ນໂຄຂອງຂ້ອຍ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໂຄທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນຂອງຄົນອື່ນກໍມີຢູ່. ແຕ່ເມື່ອລາວເຫັນເຄື່ອງໝາຍ ເຊັ່ນ ຮອຍຫອກ ຫຼື ຮອຍຫຼາວ ຢູ່ທີ່ຮ່າງກາຍຂອງມັນ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈໄດ້ວ່າ 'ນີ້ແມ່ນໂຄຂອງຂ້ອຍ', ຊັ້ນໃດກໍດີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວເຖິງຄວາມວ່າງເປົ່າແລ້ວ ແຕ່ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ ຕາບນັ້ນຄວາມວ່າງເປົ່າກໍຊື່ວ່າຄືຍັງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວເຖິງລັກສະນະແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກ່າວເຖິງແລ້ວ. ເພາະຄວາມວ່າງເປົ່າປຽບເໝືອນໂຄ, ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າປຽບເໝືອນເຄື່ອງໝາຍຂອງໂຄ. ປຽບເໝືອນເມື່ອຍັງບໍ່ໄດ້ກຳນົດໝາຍເຄື່ອງໝາຍຂອງໂຄ ໂຄກໍຊື່ວ່າຄືຍັງບໍ່ໄດ້ກຳນົດໝາຍໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ແຕ່ເມື່ອກຳນົດໝາຍເຄື່ອງໝາຍນັ້ນແລ້ວ ມັນຈຶ່ງຊື່ວ່າຖືກກຳນົດໝາຍໄວ້ແລ້ວ, ຊັ້ນນັ້ນເໝືອນກັນ ເມື່ອຍັງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ ຄວາມວ່າງເປົ່າກໍຊື່ວ່າຄືຍັງບໍ່ໄດ້ก່າວເຖິງ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວເຖິງລັກສະນະນັ້ນແລ້ວ ຄວາມວ່າງເປົ່າກໍຊື່ວ່າກ່າວເຖິງແລ້ວ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍພວກເທີຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນວ່າຮູບ ເພາະເຫດໃດ' ເພື່ອສະແດງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ.

တတ္ထ ကိဉ္စာတိ ကာရဏပုစ္ဆာ, ကေန ကာရဏေန ရူပံ ဝဒေထ, ကေန ကာရဏေနေတံ ရူပံ နာမာတိ အတ္ထော. ရုပ္ပတီတိ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ ကာရဏုဒ္ဒေသော, ယသ္မာ ရုပ္ပတိ, တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ရုပ္ပတီတိ ကုပ္ပတိ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠီယတိ, ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. သီတေနပိ ရုပ္ပတီတိအာဒီသု သီတေန တာဝ ရုပ္ပနံ လောကန္တရိကနိရယေ ပါကဋံ. တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏဉှိ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရေ ဧကေကော လောကန္တရိကနိရယော နာမ ဟောတိ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏော. ယဿ နေဝ ဟေဋ္ဌာ ပထဝီ အတ္ထိ, န ဥပရိ စန္ဒိမသူရိယဒီပမဏိအာလောကော, နိစ္စန္ဓကာရော. တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ တိဂါဝုတော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, တေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ ပဗ္ဗတပါဒေ ဒီဃပုထုလေဟိ နခေဟိ လဂ္ဂိတွာ အဝံသိရာ ဩလမ္ဗန္တိ. ယဒါ သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသာဂတာ ဟောန္တိ, အထ ‘‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’’တိ? မညမာနာ တတ္ထ ဗျာဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကေ ဥဒကေ ပတန္တိ, ဝါတေ ပဟရန္တေပိ မဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ, ပတိတမတ္တာဝ အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ တတ္တတေလေ ပတိတပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ပဋပဋာယမာနာ ဝိလီယန္တိ. ဧဝံ သီတေန ရုပ္ပနံ လောကန္တရိကနိရယေ ပါကဋံ. မဟိံသကရဋ္ဌာဒီသုပိ ဟိမပါတသီတလေသု ပဒေသေသု ဧတံ ပါကဋမေဝ. တတ္ထ ဟိ သတ္တာ သီတေန ဘိန္နသရီရာ ဇီဝိတက္ခယမ္ပိ ပါပုဏန္တိ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ Kiñca ເປັນຄຳຖາມຫາເຫດ ມີອະທິບາຍວ່າ ພວກເທີຮ້ອງເອີ້ນວ່າຮູບເພາະເຫດໃດ, ສິ່ງນີ້ຊື່ວ່າຮູບເພາະເຫດໃດ. ໃນຄຳວ່າ Ruppatīti kho ນີ້ ຄຳວ່າ Iti ເປັນການສະແດງເຫດ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະມັນຍ່ອມສະຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮ້ອງເອີ້ນວ່າຮູບ. ຄຳວ່າ Ruppati ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມກຳເລີບ, ຍ່ອມກະທົບກະທັ່ງ, ຍ່ອມຖືກບີບຄັ້ນ, ຍ່ອມແຕກທຳລາຍ. ໃນຄຳວ່າ Sītenapi ruppati ເປັນຕົ້ນ ການສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມໜາວ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກກ່ອນ. ເພາະວ່າ ໃນລະຫວ່າງຈັກກະວານ ໓ ຈັກກະວານ ຍ່ອມມີໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກແຫ່ງໜຶ່ງ ມີປະມານ ໘,໐໐໐ ໂຍດ. ນະຣົກນັ້ນ ດ້ານລຸ່ມບໍ່ມີແຜ່ນດິນ, ດ້ານເທິງບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພຣະຈັນ, ພຣະອາທິດ, ປະທີບ ຫຼື ດວງມະນີ, ມີແຕ່ຄວາມມືດມິດເປັນນິດ. ສັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນນະຣົກນັ້ນ ມີຮ່າງກາຍສູງ ໓ ຄາວຸດ, ພວກເຂົາຫ້ອຍຫົວລົງຄືກັບເຈຍ ເກາະຢູ່ຕາມເຊີງເຂົາຈັກກະວານດ້ວຍເລັບທີ່ຍາວແລະກວ້າງ. ເມື່ອພວກເຂົາໄຕ່ໄປມາແລະເຂົ້າໃກ້ກັນໃນໄລຍະມືເອື້ອມເຖິງ ກໍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາໄດ້ອາຫານແລ້ວ' ຈຶ່ງຍາດແຍ່ງກັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລ້ວພັດຕົກລົງໄປໃນນ້ຳທີ່ຮອງຮັບໂລກ, ເຖິງແມ່ນເມື່ອລົມພັດມາ ພວກເຂົາກໍຫຼຸດຕົກລົງໄປໃນນ້ຳ ເໝືອນດັ່ງໝາກມ່ວງປ່າທີ່ຫຼົ່ນລົງ, ພໍແຕ່ຕົກລົງໄປໃນນ້ຳທີ່ມີຄວາມເຄັມແລະເຢັນຈັດນັ້ນ ພວກເຂົາກໍລະລາຍຕົວໄປ ສົ່ງສຽງດັງ ຜັດໆ ປຽບເໝືອນກ້ອນແປ້ງທີ່ຕົກລົງໄປໃນນ້ຳມັນທີ່ຮ້ອນເດືອດ. ການສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມໜາວ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກຢ່າງນີ້. ເຖິງແມ່ນໃນແຄວ້ນມະຫິງສະກະເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຂດທີ່ມີຫິມະຕົກແລະໜາວຈັດ ເລື່ອງນີ້ກໍປາກົດຊັດເຈນເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ສັດທັງຫຼາຍໃນແຄວ້ນນັ້ນ ມີຮ່າງກາຍແຕກທຳລາຍເພາະຄວາມໜາວ ຈົນເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍກໍມີ.

ဥဏှေန ရုပ္ပနံ အဝီစိမဟာနိရယေ ပါကဋံ ဟောတိ. ဇိဃစ္ဆာယ ရုပ္ပနံ ပေတ္တိဝိသယေ စေဝ ဒုဗ္ဘိက္ခကာလေ စ ပါကဋံ. ပိပါသာယ ရုပ္ပနံ ကာလကဉ္ဇိကာဒီသု ပါကဋံ. ဧကော ကိရ ကာလကဉ္ဇိကအသုရော ပိပါသံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော [Pg.268] ယောဇနဂမ္ဘီရဝိတ္ထာရံ မဟာဂင်္ဂံ ဩတရိ, တဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇတိ, ဓူမော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, တတ္တေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ စင်္ကမနကာလော ဝိယ ဟောတိ. တဿ ဥဒကသဒ္ဒံ သုတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တဿေဝ ရတ္တိ ဝိဘာယိ. အထ နံ ပါတောဝ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ တိံသမတ္တာ ပိဏ္ဍစာရိကဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကော နာမ တွံ သပ္ပုရိသာ’’တိ? ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ပေတောဟမသ္မိ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပရိယေသသီ’’တိ? ‘‘ပါနီယံ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အယံ ဂင်္ဂါ ပရိပုဏ္ဏာ, ကိံ တွံ န ပဿသီ’’တိ? ‘‘န ဥပကပ္ပတိ, ဘန္တေ’’တိ. တေန ဟိ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ နိပဇ္ဇ, မုခေ တေ ပါနီယံ အာသိဉ္စိဿာမာ’’တိ. သော ဝါလိကာပုဠိနေ ဥတ္တာနော နိပဇ္ဇိ. ဘိက္ခူ တိံသမတ္တေ ပတ္တေ နီဟရိတွာ ဥဒကံ အာဟရိတွာ တဿ မုခေ အာသိဉ္စိံသု. တေသံ တထာ ကရောန္တာနံယေဝ ဝေလာ ဥပကဋ္ဌာ ဇာတာ. တတော ‘‘ဘိက္ခာစာရကာလော အမှာကံ သပ္ပုရိသ, ကစ္စိ တေ အဿာဒမတ္တာ လဒ္ဓါ’’တိ အာဟံသု. ပေတော ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, တိံသမတ္တာနံ အယျာနံ တိံသပတ္တေဟိ အာသိတ္တဥဒကတော အဍ္ဎပသတမတ္တမ္ပိ ပရဂလံ ဂတံ, ပေတတ္တဘာဝတော မောက္ခော မာ ဟောတူ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ပိပါသာယ ရုပ္ပနံ ပေတ္တိဝိသယေ ပါကဋံ.

ການສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມຮ້ອນ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນອະເວຈີມະຫານະຣົກ. การສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມຫິວໂຫຍ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນເຜດພູມ ແລະ ໃນຍາມເກີດທຸພິກຂະພັຍ. ການສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມຢາກນ້ຳ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນພວກອະສູຣະກາລະກັນຊິກະເປັນຕົ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ມີອະສູຣະກາລະກັນຊິກະຕົນໜຶ່ງ ບໍ່ສາມາດອົດກັ້ນຕໍ່ຄວາມຢາກນ້ຳໄດ້ ຈຶ່ງລົງໄປສູ່ແມ່ນ້ຳຄົງຄາໃຫຍ່ ທີ່ມີຄວາມເລິກແລະຄວາມກວ້າງ ໑ ໂຍດ, ແຕ່ໃນທຸກໆ ບ່ອນທີ່ລາວໄປ ນ້ຳຍ່ອມຂາດສາຍ, ມີຄວັນໄຟພຸ່ງຂຶ້ນ, ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ຍ່າງຈົງກົມຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນທີ່ຮ້ອນຈັດ. ເມື່ອລາວໄດ້ຍິນສຽງນ້ຳ ແລ້ວທ່ຽວຊອກຫາຢູ່ທາງນັ້ນທາງນີ້ ຈົນກະທັ່ງຮຸ່ງເຊົ້າ. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດປະມານ ໓໐ ຮູບ ເດີນທາງໄປບິນທະບາດໃນຕອນເຊົ້າ ໄດ້ເຫັນລາວເຂົ້າ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານແມ່ນໃຜ'. ລາວກາບທູນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເປັນເຜດ, ຂ້ານັບຖື'. ພິກຂຸຖາມວ່າ 'ທ່ານກຳລັງຊອກຫາຫຍັງ'. ລາວກາບທູນວ່າ 'ຊອກຫານ້ຳດື່ມ, ຂ້ານຖື'. ພິກຂຸຖາມວ່າ 'ແມ່ນ້ຳຄົງຄານີ້ເຕັມຝັ່ງຢູ່ ທ່ານບໍ່ເຫັນບໍ'. ລາວກາບທູນວ່າ 'ມັນບໍ່ປາກົດແກ່ຂ້ານ້ອຍເລີຍ, ຂ້ານັບຖື'. ພິກຂຸຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຈົ່ງນອນລົງທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາເຖີດ ພວກເຮົາຈະຖອກນ້ຳໃສ່ປາກໃຫ້'. ເຜດຕົນນັ້ນຈຶ່ງນອນຫງາຍລົງເທິງຫາດຊາຍ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງນຳບາດ ໓໐ ໃບໄປຕັກນ້ຳມາ ແລ້ວຖອກໃສ່ປາກຂອງລາວ. ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍກຳລັງເຮັດຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ເວລາບິນທະບາດກໍໃກ້ເຂົ້າມາ. ລຳດັບນັ້ນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເຖິງເວລາບິນທະບາດຂອງພວກເຮົາແລ້ວ ທ່ານໄດ້ຮັບຄວາມສົດຊື່ນບາງຫຼືບໍ່'. ເຜດກາບທູນວ່າ 'ຂ້ານັບຖື ຖ້ານ້ຳທີ່ພຣະຄຸນເຈົ້າທັງ ໓໐ ຮູບ ຖອກລົງຈາກບາດ ໓໐ ໃບນັ້ນ ຈະລົງຄໍຂອງຂ້ານ້ອຍໄປແມ້ພຽງເຄິ່ງຟ້ອນມື ກໍຂໍຢ່າໃຫ້ຂ້ານ້ອຍພົ້ນຈາກຄວາມເປັນເຜດນີ້ເລີຍ'. ການສະຫຼາຍຕົວເພາະຄວາມຢາກນ້ຳ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນເຜດພູມຢ່າງນີ້.

ဍံသာဒီဟိ ရုပ္ပနံ ဍံသမက္ခိကာဒိဗဟုလေသု ပဒေသေသု ပါကဋံ. ဧတ္ထ စ ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ. မကသာတိ မကသာဝ. ဝါတာတိ ကုစ္ဆိဝါတပိဋ္ဌိဝါတာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သရီရသ္မိဉှိ ဝါတရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိအာဒီနိ ဘိန္ဒတိ, ကာဏံ ကရောတိ, ခုဇ္ဇံ ကရောတိ, ပီဌသပ္ပိံ ကရောတိ. အာတပေါတိ သူရိယာတပေါ. တေန ရုပ္ပနံ မရုကန္တာရာဒီသု ပါကဋံ. ဧကာ ကိရ ဣတ္ထီ မရုကန္တာရေ ရတ္တိံ သတ္ထတော ဩဟီနာ ဒိဝါ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဝါလိကာယ တပ္ပမာနာယ ပါဒေ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တီ သီသတော ပစ္ဆိံ ဩတာရေတွာ အက္ကမိ. ကမေန ပစ္ဆိယာ ဥဏှာဘိတတ္တာယ ဌာတုံ အသက္ကောန္တီ တဿာ ဥပရိ သာဋကံ ဌပေတွာ အက္ကမိ. တသ္မိမ္ပိ သန္တတ္တေ အတ္တနော အင်္ကေန ဂဟိတပုတ္တကံ အဓောမုခံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ကန္ဒန္တံယေဝ အက္ကမိတွာ သဒ္ဓိံ တေန တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဥဏှာဘိတတ္တာ ကာလမကာသိ.

ການສະຫຼາຍຕົວເພາະເຫຼືອກແລະຍຸງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີເຫຼືອກແລະຍຸງຫຼາຍ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ Ḍaṃsā ໄດ້ແກ່ ເຫຼືອກ. ຄຳວ່າ Makasā ໄດ້ແກ່ ຍຸງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Vātā ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງລົມໃນທ້ອງ ແລະ ລົມໃນຫຼັງເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໂຣກລົມເກີດຂຶ້ນໃນຮ່າງກາຍ ຍ່ອມທຳລາຍມື, ເທົ້າ ແລະ ຫຼັງເປັນຕົ້ນ, ເຮັດໃຫ້ຕາບອດ, ເຮັດໃຫ້ຫຼັງກົ່ງ, ເຮັດໃຫ້ເປັນອຳມະພາດ. ຄຳວ່າ Ātapo ໄດ້ແກ່ ແສງແດດ. ການສະຫຼາຍຕົວເພາະແສງແດດນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນໃນທະເລຊາຍເປັນຕົ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ມີຍິງຄົນໜຶ່ງຫຼົງທາງຈາກກອງກວຽນໃນທະເລຊາຍໃນເວລາກາງຄືນ, ໃນເວລາກາງເວັນເມື່ອພຣະອາທິດຂຶ້ນມາ ຊາຍຮ້ອນຈັດຈົນນາງບໍ່ສາມາດຢຽບຕີນລົງໄດ້ ຈຶ່ງເອົາກະບຸງລົງຈາກຫົວແລ້ວຢຽບຂຶ້ນໄປ. ຕໍ່ມາ ເມື່ອກະບຸງຮ້ອນຈັດຈົນຢືນຢູ່ບໍ່ໄດ້ ນາງຈຶ່ງເອົາຜ້າປູທັບເທິງກະບຸງນັ້ນແລ້ວຢຽບຂຶ້ນໄປ. ເມື່ອຜ້ານັ້ນຮ້ອນຈັດຂຶ້ນອີກ ນາງຈຶ່ງເອົາລູກນ້ອຍທີ່ອຸ້ມໄວ້ໃນຕັກນອນຂວ້ຳລົງ ແລ້ວຢຽບລູກທີ່ກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ນັ້ນ, ໃນທີ່ສຸດ ນາງກໍຕາຍໄປພ້ອມກັບລູກໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ເພາະຄວາມຮ້ອນແຮງແຫ່ງແດດ.

သရီသပါတိ ယေ ကေစိ ဒီဃဇာတိကာ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ သမ္ဖဿေန ရုပ္ပနံ အာသီဝိသဒဋ္ဌကာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝတာ ယာနိ ဣမာနိ သာမညပစ္စတ္တဝသေန ဓမ္မာနံ ဒွေ လက္ခဏာနိ, တေသု ရူပက္ခန္ဓဿ တာဝ ပစ္စတ္တလက္ခဏံ ဒဿိတံ. ရူပက္ခန္ဓဿေဝ ဟိ ဧတံ, န ဝေဒနာဒီနံ, တသ္မာ ပစ္စတ္တလက္ခဏန္တိ [Pg.269] ဝုစ္စတိ. အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏံ ပန ဝေဒနာဒီနမ္ပိ ဟောတိ, တသ္မာ တံ သာမညလက္ခဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

ຄຳວ່າ Sarīsapa ໄດ້ແກ່ ສັດເລືອຄານທຸກຊະນິດທີ່ເລືອໄປ. ການສະຫຼາຍຕົວເພາະການກະທົບຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖືກງູພິດກັດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງລັກສະນະສະເພາະຕົວຂອງຮູບຂັນກ່ອນ ໃນບັນດາລັກສະນະທັງສອງແຫ່ງທັມທັງຫຼາຍ ຄື ສາມັນຍະລັກສະນະ ແລະ ປັດຈັດຕະລັກສະນະ. ເພາະວ່າ ລັກສະນະນີ້ມີສະເພາະແກ່ຮູບຂັນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີແກ່ເວທະນາເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮ້ອງວ່າ ປັດຈັດຕະລັກສະນະ. ສ່ວນລັກສະນະຄືຄວາມບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນອະນັດຕາ ຍ່ອມມີແກ່ເວທະນາເປັນຕົ້ນນຳ, ເພາະສະນັ້ນ ລັກສະນະນັ້ນຈຶ່ງຮ້ອງວ່າ ສາມັນຍະລັກສະນະ.

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနံ ဝဒေထာတိအာဒီသု ပုရိမသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန ပုရိမေန အသဒိသံ, တဿာယံ ဝိဘာဝနာ – သုခမ္ပိ ဝေဒယတီတိ သုခံ အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ အနုဘဝတိ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကထံ ပနေတံ အာရမ္မဏံ သုခံ ဒုက္ခံ အဒုက္ခမသုခံ နာမ ဇာတန္တိ? သုခါဒီနံ ပစ္စယတော. သွာယမတ္ထော ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တ’’န္တိ ဣမသ္မိံ မဟာလိသုတ္တေ (သံ. နိ. ၃.၆၀) အာဂတောယေဝ. ဝေဒယတီတိ ဧတ္ထ စ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတိ, န အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ. ဝေဒနာ ဟိ ဝေဒယိတလက္ခဏာ, တသ္မာ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီတိ. ဧဝမိဓ ဘဂဝါ ဝေဒနာယပိ ပစ္စတ္တလက္ခဏမေဝ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ.

ໃນພຣະບາລີມີອາທິວ່າ "ກິຎຈະ ພິກຂະເວ ເວດະນັງ ວະເທຖະ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍເວທະນາເປັນໄກນ?) ຂໍ້ຄວາມທີ່ເໝືອນກັບຫົນຫຼັງ (ທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຮູບຂັນ) ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ບໍ່ເໝືອນກັບຫົນຫຼັງ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ (ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ) ຂອງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ສຸຂັມປິ ເວດະຍະຕິ" (ຍ່ອມສະເຫວີຍແມ່ນແຕ່ສຸກ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍ ຄື ຍ່ອມສະເຫວີຍອາຣົມທີ່ເປັນສຸກ (ອິຕຖາຣົມ). ໃນສອງບົດຖັດໄປ (ທຸກຂັງ ເວດະຍະຕິ, ອະທຸກຂະມະສຸຂັງ ເວດະຍະຕິ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ກໍອາຣົມນີ້ ຊື່ວ່າ ສຸກ, ທຸກ, ອະທຸກຂະມະສຸກ ເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ສຸຂະເວທະນາເປັນຕົ້ນ (ດ້ວຍອຳນາດອາຣັມມະນະປັດໄຈ). ເນື້ອຄວາມນີ້ ປາກົດຢູ່ໃນມະຫາລິສູດວ່າ "ຍັສມາ ຈະ ໂຂ ມະຫາລິ ຣູປັງ ສຸຂັງ ສຸຂານຸປະຕິຕັງ ສຸຂາວັກກັນຕັງ" (ດູກ່ອນມະຫາລິ ເພາະຣູບເປັນສຸກ, ຢັ່ງລົງສູ່ສຸກ, ຕົກໄປໃນສຸກ...). ໃນບົດວ່າ "ເວດະຍະຕິ" ນີ້, ເວດະນາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍ, ບໍ່ແມ່ນສັດ ຫຼື ບຸກຄົນອື່ນໃດຍ່ອມສະເຫວີຍ. ເພາະວ່າ ເວດະນາມີການສະເຫວີຍ (ອາຣົມ) ເປັນລັກສະນະ, ດັ່ງນັ້ນ ເວດະນາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍອາຣົມ ເພາະອາໄສວັດຖຸແລະອາຣົມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນເວທະນານິເທດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສະແດງສະພາວະລັກສະນະ (ປັດຈັດຕະຣັກສະນະ) ຂອງເວທະນາເທົ່ານັ້ນ.

နီလမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီတိ နီလပုပ္ဖေ ဝါ ဝတ္ထေ ဝါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တော သဉ္ဇာနာတိ. အယဉှိ သညာ နာမ ပရိကမ္မသညာပိ ဥပစာရသညာပိ အပ္ပနာသညာပိ ဝဋ္ဋတိ, နီလံ နီလန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနသညာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပီတကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓာပိ ဘဂဝါ သဉ္ဇာနနလက္ခဏာယ သညာယ ပစ္စတ္တလက္ခဏမေဝ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ.

ຄຳວ່າ "ນີລັມປິ ສັນຊານາຕິ" (ຍ່ອມຈຳໄດ້ແມ່ນແຕ່ສີຂຽວ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນເຮັດບໍລິກຳໃນດອກໄມ້ສີຂຽວ ຫຼື ຜ້າສີຂຽວ ແລ້ວບັນລຸເຖິງອຸປະຈາຣະ ຫຼື ອັບປະນາ ຍ່ອມຈຳໄດ້. ເພາະວ່າ ສັນຍານີ້ ຊື່ວ່າ ບໍລິກຳສັນຍາກໍຄວນ, ອຸປະຈາຣະສັນຍາກໍຄວນ, ອັບປະນາສັນຍາກໍຄວນ, ແມ່ນແຕ່ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ "ສີຂຽວ ສີຂຽວ" ກໍຄວນແທ້. ໃນສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນສັນຍານິເທດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງຈຳແນກສະແດງສະພາວະລັກສະນະຂອງສັນຍາທີ່ມີການຈຳໝາຍ (ໝາຍຮູ້) ເປັນລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ.

ရူပံ ရူပတ္တာယ သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ ယထာ ယာဂုမေဝ ယာဂုတ္တာယ, ပူဝမေဝ ပူဝတ္တာယ ပစတိ နာမ, ဧဝံ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတဘာဝေန သင်္ခတန္တိ လဒ္ဓနာမံ ရူပမေဝ ရူပတ္တာယ ယထာ အဘိသင်္ခတံ ရူပံ နာမ ဟောတိ, တထတ္တာယ ရူပဘာဝါယ အဘိသင်္ခရောတိ အာယူဟတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ, နိပ္ဖာဒေတီတိ အတ္ထော. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – အတ္တနာ သဟ ဇာယမာနံ ရူပံ သမ္ပယုတ္တေ စ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မေ အဘိသင်္ခရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ. ဣဓာပိ ဘဂဝါ စေတယိတလက္ခဏဿ သင်္ခါရဿ ပစ္စတ္တလက္ခဏမေဝ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ.

ຄຳວ່າ "ຣູປັງ ຣູປັດຖາຍະ ສັງຂະຕັມອະພິສັງຂະຣົນຕິ" (ຍ່ອມປຸງແຕ່ງຣູບທີ່ຖືກປຸງແຕ່ງແລ້ວ ເພື່ອຄວາມເປັນຣູບ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ປຽບເໝືອນບຸກຄົນຫຸງຕົ້ມເຂົ້າຢາຄູ ເພື່ອຄວາມເປັນເຂົ້າຢາຄູ, ຫຼື ເຮັດເຂົ້າໜົມ ເພື່ອຄວາມເປັນເຂົ້າໜົມ, ສັນໃດ; ຣູບທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ສັງຂະຕະ" ເພາະຄວາມທີ່ປັດໄຈທັງຫຼາຍມາປະຊຸມກັນປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ, ຍ່ອມປຸງແຕ່ງ, ຂະເໝັກຂະໝີ, ຮວບຮວມ, ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມເປັນຣູບນັ້ນ, ຄື ເພື່ອຄວາມເປັນຣູບຕາມທີ່ຖືກປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ, ສັນນັ້ນ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມຫຍໍ້ໃນຂໍ້ນີ້ມີວ່າ: ຍ່ອມປຸງແຕ່ງ ຄື ຍ່ອມໃຫ້ເກີດຣູບທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຕົນ ແລະ ທຳທີ່ມີເວທະນາເປັນຕົ້ນທີ່ສຳປະຍຸດກັນ. ໃນສັງຂາຣັກຂັນທະນິເທດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງຈຳແນກສະແດງສະພາວະລັກສະນະຂອງສັງຂານທີ່ມີການຄິດອ່ານ (ເຈດຕະນາ) ເປັນລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ.

အမ္ဗိလမ္ပိ ဝိဇာနာတီတိ အမ္ဗအမ္ဗာဋကမာတုလုင်္ဂါဒိအမ္ဗိလံ ‘‘အမ္ဗိလ’’န္တိ ဝိဇာနာတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗပဒေသု. အပိ စေတ္ထ တိတ္တကန္တိ နိမ္ဗပဋောလာဒိနာနပ္ပကာရံ ကဋုကန္တိ ပိပ္ပလိမရိစာဒိနာနပ္ပကာရံ. မဓုရန္တိ သပ္ပိဖာဏိတာဒိနာနပ္ပကာရံ[Pg.270]. ခါရိကန္တိ ဝါတိင်္ဂဏနာဠိကေရ စတုရဿဝလ္လိဝေတ္တင်္ကုရာဒိနာနပ္ပကာရံ. အခါရိကန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဖလဇာတံ ကာရပဏ္ဏာဒိမိဿကပဏ္ဏံ. လောဏိကန္တိ လောဏယာဂုလောဏမစ္ဆလောဏဘတ္တာဒိနာနပ္ပကာရံ. အလောဏိကန္တိအလောဏယာဂုအလောဏမစ္ဆအလောဏဘတ္တာဒိနာနပ္ပကာရံ. တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ ဣမံ အမ္ဗိလာဒိဘေဒံ အညမညဝိသိဋ္ဌေန အမ္ဗိလာဒိဘာဝေန ဇာနာတိ, တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ဧဝမိဓာပိ ဘဂဝါ ဝိဇာနနလက္ခဏဿ ဝိညာဏဿ ပစ္စတ္တလက္ခဏမေဝ ဘာဇေတွာ ဒဿေသိ.

ຄຳວ່າ "ອັມພິລັມປິ ວິຊານາຕິ" (ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງແມ່ນແຕ່ຣົດສົ້ມ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງຣົດສົ້ມມີໝາກມ່ວງ, ໝາກກອກ, ໝາກນາວເປັນຕົ້ນ ວ່າ "ສົ້ມ". ໃນບົດທັງປວງກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້: ບົດວ່າ "ຕິດຕະກັງ" (ຣົດຂົມ) ໄດ້ແກ່ ຣົດຂົມມີປະການຕ່າງໆ ມີສະເດົາແລະບວບຂົມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ກະຕຸກັງ" (ຣົດເຜັດ) ໄດ້ແກ່ ຣົດເຜັດມີປະການຕ່າງໆ ມີດີປີແລະໝາກເຜັດ/ພິກໄທເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ມະທຸຣັງ" (ຣົດຫວານ) ໄດ້ແກ່ ຣົດຫວານມີປະການຕ່າງໆ ມີເນີຍໃສແລະນ້ຳອ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ຂາຣິກັງ" (ຣົດຝາດ/ເຄັມ/ດ່າງ) ໄດ້ແກ່ ຣົດຝາດມີປະການຕ່າງໆ ມີໝາກເຂືອ, ໝາກພ້າວ, ຜັກໜາມ, ໜໍ່ຫວາຍເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ອະຂາຣິກັງ" (ຣົດບໍ່ຝາດ) ໄດ້ແກ່ ຜົນໄມ້ຊະນິດຕ່າງໆ ຫຼື ໃບໄມ້ປະສົມມີໃບຜັກກາດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ໂລນິກັງ" (ຣົດເຄັມ) ໄດ້ແກ່ ຣົດເຄັມມີປະການຕ່າງໆ ມີເຂົ້າຢາຄູໃສ່ເກືອ, ປາເຄັມ, ເຂົ້າໃສ່ເກືອເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ອະໂລນິກັງ" (ຣົດຈືດ) ໄດ້ແກ່ ຣົດຈືດມີປະການຕ່າງໆ ມີເຂົ້າຢາຄູບໍ່ໃສ່ເກືອ, ປາຈືດ, ເຂົ້າຈືດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "ຕັສມາ ວິນຍານັນຕິ ວຸດຈະຕິ" (ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິນຍານ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຍ່ອມຮູ້ຣົດມີຣົດສົ້ມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແລະກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິນຍານ. ໃນວິນຍານະນิເທດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງຈຳແນກສະແດງສະພາວະລັກສະນະຂອງວິນຍານທີ່ມີການຮູ້ແຈ້ງເປັນລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ.

ယသ္မာ ပန အာရမ္မဏဿ အာကာရသဏ္ဌာနဂဟဏဝသေန သညာ ပါကဋာ ဟောတိ, တသ္မာ သာ စက္ခုဒွါရေ ဝိဘတ္တာ. ယသ္မာ ဝိနာပိ အာကာရသဏ္ဌာနာ အာရမ္မဏဿ ပစ္စတ္တဘေဒဂဟဏဝသေန ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဇိဝှာဒွါရေ ဝိဘတ္တံ. ဣမေသံ ပန သညာဝိညာဏပညာနံ အသမ္မောဟတော သဘာဝသလ္လက္ခဏတ္ထံ သဉ္ဇာနာတိ, ဝိဇာနာတိ, ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိသေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ ဝိသေသော, ဇာနာတီတိ ပဒံ ပန အဝိသေသော. တဿပိ ဇာနနဋ္ဌေန ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သညာ ဟိ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏသဉ္ဇာနနမတ္တမေဝ, အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝိညာဏံ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏဉ္စေဝ ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓဉ္စ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ ပန မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ပညာ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ.

ກໍເພາະວ່າ ສັນຍາຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາອາການແລະສັນຖານຂອງອາຣົມ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສັນຍານັ້ນໄວ້ໃນຈັກຂຸທະວານ. ເພາະວ່າ ວິນຍານຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາຄວາມຕ່າງແຫ່ງສະພາວະຂອງອາຣົມ ແມ່ນປາສະຈາກອາການແລະສັນຖານ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຈຳແນກວິນຍານນັ້ນໄວ້ໃນຊິວຫາທະວານ. ແຕ່ເພື່ອຄວາມກຳນົດຮູ້ສະພາວະໂດຍບໍ່ຫຼົງລືມ ແຫ່ງສັນຍາ, ວິນຍານ ແລະ ປັນຍາເຫຼົ່ານີ້, ຄວາມຕ່າງກັນໃນບົດວ່າ "ສັນຊານາຕິ" (ຍ່ອມໝາຍຮູ້), "ວິຊານາຕິ" (ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງ), "ປະຊານາຕິ" (ຍ່ອມຮູ້ທົ່ວ) ເພິ່ງຊາບດັ່ງນີ້: ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນມີພຽງແຕ່ອຸປະສັກ (ຄຳຂຶ້ນຕົ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນບົດວ່າ "ຊານາຕິ" ບໍ່ຕ່າງກັນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບົດນັ້ນ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍອັດຖະຄືການຮູ້. ເພາະວ່າ ສັນຍາຍ່ອມອາດພຽງແຕ່ໝາຍຮູ້ອາຣົມ ດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ອາດຈະໃຫ້ບັນລຸເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະວ່າ "ບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນອະນັດຕາ" ໄດ້. ວິນຍານຍ່ອມຮູ້ອາຣົມດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນນຳ, ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະດ້ວຍອຳນາດຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນນຳ, ແຕ່ບໍ່ອາດຈະຍົກຂຶ້ນສູ່ວິປັດສະນາແລ້ວໃຫ້ບັນລຸເຖິງຄວາມປາກົດແຫ່ງມັກໄດ້. ສ່ວນປັນຍາຍ່ອມຮູ້ອາຣົມດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນນຳ, ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະດ້ວຍອຳນາດຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນນຳ, ຍົກຂຶ້ນສູ່ວິປັດສະນາແລ້ວ ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງຄວາມປາກົດແຫ່ງມັກໄດ້ນຳ.

ယထာ ဟိ ဟေရညိကဖလကေ ကဟာပဏရာသိမှိ ကတေ အဇာတဗုဒ္ဓိဒါရကော ဂါမိကပုရိသော မဟာဟေရညိကောတိ တီသု ဇနေသု ဩလောကေတွာ ဌိတေသု အဇာတဗုဒ္ဓိဒါရကော ကဟာပဏာနံ စိတ္တဝိစိတ္တစတုရဿမဏ္ဍလာဒိဘာဝမေဝ ဇာနာတိ, ‘‘ဣဒံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ရတနသမ္မတ’’န္တိ န ဇာနာတိ. ဂါမိကပုရိသော စိတ္တာဒိဘာဝဉ္စ ဇာနာတိ, မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂရတနသမ္မတဘာဝဉ္စ, ‘‘အယံ ကူဋော, အယံ ဆေကော, အယံ ကရဋော, အယံ သဏှော’’တိ န ဇာနာတိ. မဟာဟေရညိကော စိတ္တာဒိဘာဝမ္ပိ ရတနသမ္မတဘာဝမ္ပိ ကူဋာဒိဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ. ဇာနန္တော စ ပန [Pg.271] ရူပံ ဒိသွာပိ သဒ္ဒံ သုတွာပိ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာပိ ရသံ သာယိတွာပိ ဟတ္ထေန ဂရုလဟုဘာဝံ ဥပဓာရေတွာပိ ‘‘အသုကဂါမေ ကတော’’တိပိ ဇာနာတိ, ‘‘အသုကနိဂမေ အသုကနဂရေ အသုကပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ အသုကနဒီတီရေ ကတော’’တိပိ, ‘‘အသုကာစရိယေန ကတော’’တိပိ ဇာနာတိ. ဧဝမေဝ သညာ အဇာတဗုဒ္ဓိဒါရကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမတ္တမေဝ ဇာနာတိ. ဝိညာဏံ ဂါမိကပုရိသဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ. ပညာ မဟာဟေရညိကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ.

ປຽບເໝືອນເມື່ອມີກອງຫຼຽນກະສາບ (ກະຫາປະນະ) ວາງໄວ້ເທິງແຜ່ນກະດານຂອງນາຍຮ້ອຍເງິນ, ມີຄົນສາມຄົນຄື: ເດັກນ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ຄວາມ, ຊາວບ້ານ ແລະ ນາຍຮ້ອຍເງິນຜູ້ສະຫຼາດ ຢືນເບິ່ງຢູ່. ໃນຄົນສາມຄົນນັ້ນ, ເດັກນ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ຄວາມ ຍ່ອມຮູ້ພຽງແຕ່ຄວາມວິຈິດພິສະດານ, ຄວາມເປັນຮູບສີ່ຫຼ່ຽມ ຫຼື ຮູບກົມເປັນຕົ້ນ ຂອງຫຼຽນກະສາບເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ຮູ້ວ່າ "ນີ້ຄືສິ່ງຂອງທີ່ມະນຸດໃຊ້ສອຍ ແລະ ສົມມຸດວ່າເປັນຣັດຕະນະ (ມີຄ່າ)". ສ່ວນຊາວບ້ານ ຍ່ອມຮູ້ທັງຄວາມວິຈິດເປັນຕົ້ນ ແລະ ຮູ້ທັງຄວາມທີ່ຫຼຽນນັ້ນເປັນສິ່ງຂອງທີ່ມະນຸດໃຊ້ສອຍແລະສົມມຸດວ່າເປັນຣັດຕະນະ, ແຕ່ບໍ່ຮູ້ວ່າ "ຫຼຽນນີ້ປອມ, ຫຼຽນນີ້ແທ້, ຫຼຽນນີ້ມີສ່ວນປະສົມທອງແດງ, ຫຼຽນນີ້ເນື້ອເງິນບໍລິສຸດ". ສ່ວນນາຍຮ້ອຍເງິນຜູ້ສະຫຼາດ ຍ່ອມຮູ້ທັງຄວາມວິຈິດເປັນຕົ້ນ, ຮູ້ທັງຄວາມເປັນຣັດຕະນະທີ່ສົມມຸດ, ແລະ ຮູ້ທັງຄວາມເປັນຫຼຽນປອມເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຮູ້ຢູ່ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ແມ່ນແຕ່ການເບິ່ງຮູບ, ຟັງສຽງ, ດົມກິ່ນ, ຊີມຣົດ, ແລະ ການຈັບບາຍດ້ວຍມືເພື່ອຊັ່ງນ້ຳໜັກວ່າໜັກຫຼືເບົາ, ທັງຮູ້ວ່າ "ຫຼຽນນີ້ເຮັດຢູ່ບ້ານນັ້ນ", "ເຮັດຢູ່ຕຳບົນນັ້ນ, ເມືອງນັ້ນ, ທີ່ຮົ່ມພູເຂົານັ້ນ, ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳນັ້ນ", ແລະ "ເຮັດໂດຍອາຈານຊື່ນັ້ນ". ສັນໃດກໍດີ, ສັນຍາ ປຽບເໝືອນການເບິ່ງຫຼຽນກະສາບແຫ່ງເດັກນ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ຄວາມ, ຍ່ອມຮູ້ພຽງແຕ່ອາຣົມດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ວິນຍານ ປຽບເໝືອນການເບິ່ງຫຼຽນກະສາບແຫ່ງຊາວບ້ານ, ຍ່ອມຮູ້ອາຣົມດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນນຳ, ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະດ້ວຍອຳນາດຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນນຳ. ປັນຍາ ປຽບເໝືອນການເບິ່ງຫຼຽນກະສາບແຫ່ງນາຍຮ້ອຍເງິນຜູ້ສະຫຼາດ, ຍ່ອມຮູ້ອາຣົມດ້ວຍອຳນາດສີຂຽວເປັນຕົ້ນນຳ, ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະດ້ວຍອຳນາດຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນນຳ, ຍົກຂຶ້ນສູ່ວິປັດສະນາແລ້ວ ຍ່ອມໃຫ້ບັນລຸເຖິງຄວາມປາກົດແຫ່ງມັກໄດ້ນຳ.

သော ပန နေသံ ဝိသေသော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော. တေနာဟ အာယသ္မာ နာဂသေနော –

ກໍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງທຳ (ສັນຍາ ວິນຍານ ປັນຍາ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ແທງຕະຫຼອດໄດ້ຍາກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຍັສມາ ນາຄະເສນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ, ဘန္တေ နာဂသေန, ဘဂဝတာ ဒုက္ကရံ ကတန္တိ? ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတံ, ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာတံ ‘အယံ ဖဿော, အယံ ဝေဒနာ, အယံ သညာ, အယံ စေတနာ, ဣဒံ စိတ္တ’’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၇.၁၆).

"ມະຫາຣາດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກແລ້ວ. ພຣະຄຸນເຈົ້ານາຄະເສນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກອັນໃດ? ມະຫາຣາດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກະທຳສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ໂດຍການຊົງສະແດງການກຳນົດແຍກແຍະທຳທີ່ບໍ່ມີຣູບ ຄື ຈິດແລະເຈຕະສິກເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມດຽວກັນວ່າ 'ນີ້ຄືຜັດສະ, ນີ້ຄືເວທະນາ, ນີ້ຄືສັນຍາ, ນີ້ຄືເຈດຕະນາ, ນີ້ຄືຈິດ'."

ယထာ ဟိ တိလတေလံ သာသပတေလံ မဓုကတေလံ ဧရဏ္ဍကတေလံ ဝသာတေလန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ တေလာနိ ဧကစာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ ဒိဝသံ ယမကမန္ထေ ဟိ မန္ထေတွာ တတော ‘‘ဣဒံ တိလတေလံ, ဣဒံ သာသပတေလ’’န္တိ ဧကေကဿ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒ္ဓရဏံ နာမ ဒုက္ကရံ, ဣဒံ တတော ဒုက္ကရတရံ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဓမ္မိဿရော ဓမ္မရာဇာ ဣမေသံ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အကာသိ. ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ‘‘ဣဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ, ဣဒံ ယမုနာယာ’’တိ ဧဝံ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒကုဒ္ဓရဏေနာပိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ປຽບເໝືອນການເອົານ້ຳມັນຫ້າຊະນິດນີ້ ຄື: ນ້ຳມັນງາ, ນ້ຳມັນຜັກກາດ, ນ້ຳມັນມະຊາງ (ໝາກຊາງ), ນ້ຳມັນລະຫຸ່ງ, น້ຳມັນເປວ ໃສ່ລົງໃນໝໍ້ດຽວກັນ ແລ້ວຄົນດ້ວຍໄມ້ພາຍຄູ່ຕະຫຼອດທັງວັນ, ການທີ່ຈະຕັກເອົານ້ຳມັນແຕ່ລະຊະນິດແຍກອອກມາຕ່າງຫາກວ່າ "ນີ້ຄືນ້ຳມັນງາ, ນ້ຳມັນນີ້ຄືນ້ຳມັນຜັກກາດ" ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກສັນໃດ; ການກຳນົດແຍກແຍະນາມທຳນີ້ ຍັງເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກກວ່ານັ້ນອີກ. ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນເຈົ້າແຫ່ງທຳ ເປັນພຣະທຳມະຣາດ ເພາະຄວາມທີ່ຊົງແທງຕະຫຼອດພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານເປັນຢ່າງດີແລ້ວ, ຈຶ່ງຊົງກະທຳການກຳນົດແຍກແຍະທຳທີ່ບໍ່ມີຣູບເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມດຽວກັນໄດ້. ເພິ່ງຊາບເນື້ອຄວາມນີ້ ແມ່ນດ້ວຍອຸປະມາແຫ່ງການຕັກນ້ຳແຍກອອກມາຕ່າງຫາກໃນບ່ອນທີ່ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຫ້າສາຍໄຫຼໄປປະສົມກັນໃນມະຫາສະໝຸດວ່າ "ນີ້ຄືນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ນ້ຳນີ້ຄືນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ" ດັ່ງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဣတိ ပဌမပဗ္ဗေန သုညတံ, ဒုတိယေန သုညတာလက္ခဏန္တိ ဒွီဟိ ပဗ္ဗေဟိ အနတ္တလက္ခဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဒုက္ခလက္ခဏံ ဒဿေတုံ တတြ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခဇ္ဇာမီတိ န ရူပံ သုနခေါ ဝိယ မံသံ လုဉ္စိတွာ လုဉ္စိတွာ ခါဒတိ, ယထာ ပန ကိလိဋ္ဌဝတ္ထနိဝတ္ထော တတောနိဒါနံ ပီဠံ သန္ဓာယ ‘‘ခါဒတိ မံ [Pg.272] ဝတ္ထ’’န္တိ ဘဏတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ပီဠံ ဥပ္ပာဒေန္တံ ခါဒတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ သီလံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နော ဟောတိ. ယော ပနေတ္ထ ဗလဝဉာဏော တိက္ခဗုဒ္ဓိ ဉာဏုတ္တရော ယောဂါဝစရော ပဓာနဘူမိယံ ဝါယမန္တော ခါဏုနာ ဝါ ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓေါ အာဝုဓေန ဝါ ပဟဋော ဗျဂ္ဃာဒီဟိ ဝါ ဂဟေတွာ ခဇ္ဇမာနော တံ ဝေဒနံ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသန္တော အရဟတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, အယံ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ ပီတမလ္လတ္ထေရော ဝိယ ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တမဟာတိဿတ္ထေရော ဝိယ ဝတ္တနိအဋဝိယံ တိံသမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ အညတရော ဗျဂ္ဃမုခေ နိပန္နဘိက္ခု ဝိယ ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓတ္ထေရော ဝိယ စ.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອະນັດຕະລັກສະນະ ດ້ວຍສອງຕອນດັ່ງນີ້ ຄື: ຕອນທຳອິດຊົງສະແດງຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ (ສຸນຍະຕະ), ຕອນທີສອງຊົງສະແດງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມວ່າງເປົ່າ (ສຸນຍະຕະລັກສະນະ), ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງທຸກຂະລັກສະນະ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "ຕັຕຣະ ພິກຂະເວ" (ໃນຂໍ້ວ່ານັ້ນ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ "ຂັດຊາມິ" (ເຮົາຖືກກັດກິນ) ບໍ່ແມ່ນຣູບຍ່ອມກັດກິນເໝືອນໝູກັດທຶ້ງເນື້ອ, ແຕ່ປຽບເໝືອນບຸກຄົນຜູ້ສຸບນຸ່ງຜ້າທີ່ເປິເປື້ອນ ຍ່ອມກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມເດືອດຮ້ອນອັນມີຜ້ານັ້ນເປັນເຫດວ່າ "ຜ້າກັດກິນເຮົາ", ສັນໃດ; ເພິ່ງຊາບວ່າ ຣູບນີ້ກໍຊື່ວ່າກັດກິນ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເດືອດຮ້ອນ (ບີບຄັ້ນ) ສັນນັ້ນ. ບົດວ່າ "ປະຕິປັນໂນ ໂຫຕິ" (ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະຕິບັດ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດຕັ້ງແຕ່ສີລເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ. ກໍບັນດາຜູ້ປະຕິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂຍຄາວະຈອນຜູ້ມີຍານອັນກ້າຫານ ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ ມີຍານອັນຍອດຢ້ຽມ ເມື່ອພະຍາຍາມຢູ່ໃນພູມິແຫ່ງຄວາມພຽນ ຖືກຕໍໄມ້ ຫຼື ໜາມແທງກໍດີ, ຖືກອາວຸດຟັນກໍດີ, ຖືກເສືອເປັນຕົ້ນຄາບເອົາໄປກັດກິນຢູ່ກໍດີ, ເຮັດເວທະນານັ້ນໃຫ້ເປັນເໝືອນບໍ່ມີ (ບໍ່ໃສ່ໃຈ) ແລ້ວພິຈາລະນາເບິ່ງມູນກຳມະຖານ ຍ່ອມບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນໄດ້ແທ້, ໂຍຄາວະຈອນນີ້ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ເພື່ອຄວາມຄາຍກຳໜັດ ເພື່ອຄວາມດັບແຫ່ງເວທະນາ, ປຽບເໝືອນພຣະປີຕະມັລລະເຖຣະ, ປຽບເໝືອນພຣະກຸຕຸມພິຍະປຸດຕະມະຫາຕິສສະເຖຣະ, ປຽບເໝືອນພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໃນບັນດາພິກຂຸປະມານສາມສິບຮູບໃນປ່າວັດຕະນິຍະອະຣັນຍະ ຜູ້ມອນນອນຢູ່ໃນປາກເສືອ, ແລະ ປຽບເໝືອນພຣະເຖຣະຜູ້ຖືກໜາມແທງ.

ဒွါဒသသု ကိရ ဘိက္ခူသု ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ အရညေ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တေသု ဧကော သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတမတ္တေယေဝ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ စင်္ကမံ ဩရုယှ စင်္ကမန္တော တိရိယံ နိမ္မထေန္တော တိဏပဋိစ္ဆန္နံ ကဏ္ဋကံ အက္ကမိ. ကဏ္ဋကော ပိဋ္ဌိပါဒေန နိက္ခန္တော. တတ္တဖာလေန ဝိနိဝိဒ္ဓကာလော ဝိယ ဝေဒနာ ဝတ္တတိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ ဣမံ ကဏ္ဋကံ ဥဒ္ဓရာမိ, ဥဒါဟု ပကတိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတကဏ္ဋက’’န္တိ? တဿ ဧဝမဟောသိ – ‘‘ဣမိနာ ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓတ္တာ နိရယာဒီသု ဘယံ နာမ နတ္ထိ, ပကတိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတကဏ္ဋကံယေဝါ’’တိ. သော တံ ဝေဒနံ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ စင်္ကမိတွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ အညဿ သညံ အဒါသိ. သော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိ? ‘‘ကဏ္ဋကေနမှိ, အာဝုသော, ဝိဒ္ဓေါ’’တိ. ‘‘ကာယ ဝေလာယ, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘သာယမေဝ, အာဝုသော’’တိ. ‘‘ကသ္မာ န အမှေ ပက္ကောသိတ္ထ, ကဏ္ဋကံ ဥဒ္ဓရိတွာ တတ္ထ တေလမ္ပိ သိဉ္စေယျာမာ’’တိ? ‘‘ပကတိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတကဏ္ဋကမေဝ ဥဒ္ဓရိတုံ ဝါယမိမှာ, အာဝုသော’’တိ. ‘‘သက္ကုဏိတ္ထ, ဘန္တေ, ဥဒ္ဓရိတု’’န္တိ. ‘‘ဧကဒေသမတ္တေန မေ, အာဝုသော, ဥဒ္ဓဋော’’တိ. သေသဝတ္ထူနိ ဒီဃမဇ္ဈိမဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆) သတိပဋ္ဌာနသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.

ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພິກຂຸສິບສອງຮູບຕີລະຄັງແລ້ວ ປະກອບຄວາມພຽນຢູ່ໃນປ່າ, ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ພໍຕາເວັນຕົກດິນກໍຕີລະຄັງ ແລ້ວລົງສູ່ທາງຈົງກົມ ເມື່ອຍ່າງຈົງກົມຫຼຽວໄປຫຼຽວມາ ໄດ້ຢຽບຖືກໜາມທີ່ຫຍ້າປົກຄຸມໄວ້. ໜາມນັ້ນແທງທະລຸຫຼັງຕີນຂຶ້ນມາ. ເວທະນາກ້າເກີດຂຶ້ນ ປຽບເໝືອນຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວເຫຼັກຮ້ອນ. ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ "ເຮົາຈະຖອນໜາມນີ້ອອກ ຫຼື ຈະຖອນໜາມທີ່ແທງຄາຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ (ກິເລດ)?" ທ່ານໄດ້ມີຄວາມຄິດດັ່ງນີ້ວ່າ "ເພາະການຖືກໜາມນີ້ແທງ ໄພໃນນະຣົກເປັນຕົ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ, ເຮົາຈະຖອນແຕ່ໜາມທີ່ແທງຄາຢູ່ໂດຍປົກກະຕິເທົ່ານັ້ນ". ທ່ານເຮັດເວທະນານັ້ນໃຫ້ເປັນເໝືອນບໍ່ມີ ແລ້ວຍ່າງຈົງກົມຕະຫຼອດທັງຄືນ, ເມື່ອຮຸ່ງເຊົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ສັນຍານແກ່ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ. ພິກຂຸຮູບນັ້ນມາແລ້ວ ຖາມວ່າ "ມີຫຍັງຫຼື ພຣະຄຸນເຈົ້າ?" ທ່ານຕອບວ່າ "ອາວຸໂສ ເຮົາຖືກໜາມແທງ". "ແທງຕອນໃດ ພຣະຄຸນເຈົ້າ?" "ຕອນແລງຫັ້ນລະ ອາວຸໂສ". "ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຮ້ອງເອີ້ນພວກຂ້ານ້ອຍ, ພວກຂ້ານ້ອຍຈະໄດ້ຖອນໜາມອອກ ແລ້ວຢອດນ້ຳມັນໃສ່ໃຫ້?" "ອາວຸໂສ ພວກ ເຮົາພະຍາຍາມຈະຖອນແຕ່ໜາມທີ່ແທງຄາຢູ່ໂດຍປົກກະຕິເທົ່ານັ້ນ". "ພຣະຄຸນເຈົ້າ ອາດຖອນໄດ້ບໍ່?" "ອາວຸໂສ ເຮົາຖອນໄດ້ພຽງສ່ວນໜຶ່ງ (ຄືບັນລຸອະນາຄາມີຜົນ)". ເລື່ອງລາວທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຢ່າງລະອຽດໃນອັດຖະກະຖາທີຄະນິກາຍແລະມັດຊິມະນິກາຍ ໃນອະທິບາຍສະຕິປັດຖານສູດແລ້ວ.

တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗေ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝ ကထိတံ, န အနိစ္စလက္ခဏံ. တံ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ. တီဏိ လက္ခဏာနိ သမောဓာနေတွာ ဒဿေတုမ္ပိ အာရဒ္ဓမေဝ. အပစိနာတိ နော အာစိနာတီတိ ဝဋ္ဋံ ဝိနာသေတိ, နေဝ စိနာတိ. ပဇဟတိ န ဥပါဒိယတီတိ တဒေဝ ဝိဿဇ္ဇေတိ, န [Pg.273] ဂဏှာတိ. ဝိသိနေတိ န ဥဿိနေတီတိ ဝိကိရတိ န သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဝိဓူပေတိ န သန္ဓူပေတီတိ နိဗ္ဗာပေတိ န ဇာလာပေတိ.

ຄຳຖາມວ່າ "ຕັງ ກິງ ມັນຍະຖະ ພິກຂະເວ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີຍ່ອມສຳຄັນຄວາມນັ້ນເປັນໄກນ?) ພຣະອົງຊົງເລີ່ມຕົ້ນເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ໃນຕອນນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງແຕ່ທຸກຂະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະ. ເພື່ອຈະສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງເລີ່ມຕົ້ນຂໍ້ຄວາມນີ້. ຫຼືວ່າ ຊົງເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອຈະສະແດງໂດຍຮວບຮວມລັກສະນະທັງສາມປະການນຳ. ບົດວ່າ "ອະປະຈິນາຕິ ໂນ ອາຈິນາຕິ" (ຍ່ອມຫຼຸດອອກ ບໍ່ສັ່ງສົມ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມທຳລາຍວັດຕະ, ບໍ່ສັ່ງສົມເລີຍ. ບົດວ່າ "ປະຊະຫະຕິ ນະ ອຸປາທິຍະຕິ" (ຍ່ອມລະ ບໍ່ຍຶດໝັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະຫຼະວັດຕະນັ້ນເອງ, ບໍ່ຍຶດຖືເອົາ. ບົດວ່າ "ວິສິເນຕິ ນະ ອຸສສິເນຕິ" (ຍ່ອມກະຈັດກະຈາຍ ບໍ່ຮວບຮວມ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກະຈັດກະຈາຍ, ບໍ່ຮວບຮວມໄວ້. ບົດວ່າ "ວິທູເປຕິ ນະ ສັນທູເປຕິ" (ຍ່ອມມອດ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ດັບ, ບໍ່ເຮັດໃຫ້ລຸກໄໝ້.

ဧဝံ ပဿံ, ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဝဋ္ဋံ ဝိနာသေတွာ ဌိတံ မဟာခီဏာသဝံ ဒဿေဿာမီတိ အာရဒ္ဓံ. ဧတ္တကေန ဝါ ဌာနေန ဝိပဿနာ ကထိတာ, ဣဒါနိ သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဒဿေတုံ ဣဒံ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ဧတ္တကေန ဌာနေန ပဌမမဂ္ဂေါ ကထိတော, ဣဒါနိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂေ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ. ဧတ္တကေန ဝါ ဌာနေန တီဏိ မဂ္ဂါနိ ကထိတာနိ, ဣဒါနိ သဟ ဝိပဿနာယ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဒဿေတုမ္ပိ ဣဒံ အာရဒ္ဓမေဝ.

ພຣະດຳຣັດວ່າ "ເອວໍ ປສ຺ສໍ ພິກ຺ຂເວ" ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປາຣົບຍ້ອນເຫດໃດ? ຊົງປາຣົບເພື່ອສະແດງເຖິງພຣະມະຫາຂີນາສົບ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍທຳລາຍວັດຕະສັງສານແລ້ວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງວິປັດສະນາແລ້ວ, ບັດນີ້ ຊົງປາຣົບພຣະດຳຣັດນີ້ ເພື່ອສະແດງມັກທັງສີ່ຮ່ວມກັບວິປັດສະນາ. ຫຼືວ່າ ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງປະຖົມມັກແລ້ວ, ບັດນີ້ ຊົງປາຣົບພຣະດຳຣັດນີ້ ເພື່ອສະແດງມັກເບື້ອງເທິງສາມຮ່ວມກັບວິປັດສະນາ. ຫຼືວ່າ ດ້ວຍພຣະບາລີພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງມັກທັງສາມແລ້ວ, ບັດນີ້ ຊົງປາຣົບພຣະດຳຣັດນີ້ ເພື່ອສະແດງອໍຣະຫັດຕະມັກຮ່ວມກັບວິປັດສະນາດ້ວຍເຊັ່ນກັນ.

သပဇာပတိကာတိ သဒ္ဓိံ ပဇာပတိနာ ဒေဝရာဇေန. အာရကာဝ နမဿန္တီတိ ဒူရတောဝ နမဿန္တိ, ဒူရေပိ ဌိတံ နမဿန္တိယေဝ အာယသ္မန္တံ နီတတ္ထေရံ ဝိယ.

ຄຳວ່າ "ສປຊາປຕິກາ" ໄດ້ແກ່ ຮ່ວມກັບທ້າວປຣະຊາບໍດີເທວະຣາດ. ຄຳວ່າ "ອາຣກາວ ນມສ຺ສນ຺ຕิ" ໄດ້ແກ່ ນະມັດສະການແຕ່ທາງໄກ, ຄືແມ່ນແຕ່ພຣະເຖຣະຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນທີ່ໄກ ກໍຍັງນະມັດສະການຢູ່ເລື້ອຍໆ ເໝືອນດັ່ງນະມັດສະການພຣະອາຍັສມາ ນີຕະເຖຣະ.

ထေရော ကိရ ပုပ္ဖစ္ဆဍ္ဍကကုလတော နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတော, ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိတော အဇ္ဇေဝ မေ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ, စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမမဏ္ဍိတံ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေဿာမီ’’တိ. သော ပံသုကူလတ္ထာယ သာဝတ္ထိံ ပဝိသိတွာ စောဠကံ ပရိယေသန္တော ဝိစရိ. အထေကော မဟာဗြဟ္မာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ မနုဿပထံ ဩလောကေန္တော ထေရံ ဒိသွာ – ‘‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အဇ္ဇေဝ ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေတုံ စောဠကံ ပရိယေသတီ’’တိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. တမညော မဟာဗြဟ္မာ ဒိသွာ ‘‘ကံ နမဿသီ’’တိ? ပုစ္ဆိ. နီတတ္ထေရံ နမဿာမီတိ. ကိံ ကာရဏာတိ? အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အဇ္ဇေဝ ခုရဂ္ဂေ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေတုံ စောဠကံ ပရိယေသတီတိ. သောပိ နံ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. အထညော, အထညောတိ သတ္တသတာ မဟာဗြဟ္မာနော နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု. တေန ဝုတ္တံ –

ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະນັ້ນອອກບວດຈາກຕະກູນຄົນຖິ້ມດອກໄມ້, ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໃນຂະນະທີ່ປົງຜົມນັ້ນເອງ ແລ້ວດຳຣິວ່າ "ເຮົາບວດໃນມື້ນີ້ເອງ ແລະກິດແຫ່ງການບວດຂອງເຮົາກໍເຖິງທີ່ສຸດໃນມື້ນີ້ເອງ, ເຮົາຈັກບຳເພັນມະຫາອະຣິຍະວົງສະປະຕິປະທາ ອັນປະດັບປະດາດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນປັດໄຈສີ່ ແລະຄວາມຍິນດີໃນການຈະເລີນພາວະນາ". ພຣະເຖຣະນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜ້າບັງສະກຸນ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປສູ່ເມືອງສາວັດຖີ ທ່ຽວສະແຫວງຫາເສດຜ້າຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ທ້າວມະຫາພຣົມອົງໜຶ່ງ ອອກຈາກສະມາບັດແລ້ວ ເລັງແລເບິ່ງທາງມະນຸດ ເຫັນພຣະເຖຣະແລ້ວ ຄິດວ່າ "ພຣະເຖຣະອົງນີ້ ບວດໃນມື້ນີ້ເອງ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໃນຂະນະປົງຜົມໃນມື້ນີ້ເອງ ແລະກຳລັງສະແຫວງຫາເສດຜ້າເພື່ອບຳເພັນມະຫາອະຣິຍະວົງສະປະຕິປະທາ" ຈຶ່ງປະນົມມືຢືນນະມັດສະການຢູ່. ທ້າວມະຫາພຣົມອີກອົງໜຶ່ງເຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງຖາມວ່າ "ທ່ານນະມັດສະການໃຜ?" ຕອບວ່າ "ນະມັດສະການພຣະນີຕະເຖຣະ." ຖາມວ່າ "ຍ້ອນເຫດໃດ?" ຕອບວ່າ "ເພາະທ່ານບວດໃນມື້ນີ້ເອງ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໃນຂະນະປົງຜົມໃນມື້ນີ້ເອງ ແລະກຳລັງສະແຫວງຫາເສດຜ້າເພື່ອບຳເພັນມະຫາອະຣິຍະວົງສະປະຕິປະທາ." ພຣົມອົງນັ້ນກໍຢືນນະມັດສະການພຣະເຖຣະນັ້ນດ້ວຍ. ຈາກນັ້ນ ພຣົມອົງອື່ນໆ ກໍພາກັນຢືນນະມັດສະການ ໂດຍທຳນອງນີ້ ຈົນເຖິງເຈັດຮ້ອຍອົງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ:

‘‘တာ ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ,ဗြဟ္မာ ဝိမာနာ အဘိနိက္ခမိတွာ;

နီတံ နမဿန္တိ ပသန္နစိတ္တာ,‘ခီဏာသဝေါ ဂဏှတိ ပံသုကူလံ’’’.

"ເທວະດາທັງຫຼາຍເຈັດຮ້ອຍອົງ ຜູ້ມີສັກໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ອອກມາຈາກພຣົມມະວິມານແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ນະມັດສະການພຣະນີຕະເຖຣະ ວ່າ 'ພຣະຂີນາສົບກຳລັງຖືເອົາຜ້າບັງສະກຸນ'."

‘‘တာ [Pg.274] ဒေဝတာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ,ဗြဟ္မာ ဝိမာနာ အဘိနိက္ခမိတွာ;

နီတံ နမဿန္တိ ပသန္နစိတ္တာ,‘ခီဏာသဝေါ ကယိရတိ ပံသုကူလံ’’’.

"ເທວະດາທັງຫຼາຍເຈັດຮ້ອຍອົງ ຜູ້ມີສັກໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ອອກມາຈາກພຣົມມະວິມານແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ນະມັດສະການພຣະນີຕະເຖຣະ ວ່າ 'ພຣະຂີນາສົບກຳລັງຈັດແຈງຜ້າບັງສະກຸນ'."

‘‘‘ခီဏာသဝေါ ဓောဝတိ ပံသုကူလံ’;

‘ခီဏာသဝေါ ရဇတိ ပံသုကူလံ’;

‘ခီဏာသဝေါ ပါရုပတိ ပံသကူလ’’’န္တိ.

"'ພຣະຂີນາສົບກຳລັງຊັກຜ້າບັງສະກຸນ', 'ພຣະຂີນາສົບກຳລັງຍ້ອມຜ້າບັງສະກຸນ', 'ພຣະຂີນາສົບກຳລັງຫົ່ມຜ້າບັງສະກຸນ'."

ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒေသနံ တီဟိ ဘဝေဟိ ဝိနိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တဿ ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္တမံ.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງນຳພຣະທັມມະເທດສະນາໃນສູດນີ້ ໃຫ້ໝູນວຽນໄປດ້ວຍສາມປະການ ແລ້ວຊົງຖືເອົາພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ. ໃນເວລາຈົບພຣະທັມມະເທດສະນາ ພຣະພິກຂຸຫ້າຮ້ອຍຮູບໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະອໍຣະຫັດ. ຈົບສູດທີເຈັດ.

၈. ပိဏ္ဍောလျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ພັນລະນາປิຍໂດລຍະສູດ

၈၀. အဋ္ဌမေ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပကရဏေတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာရဏေ. ပဏာမေတွာတိ နီဟရိတွာ. ကိသ္မိံ ပန ကာရဏေ ဧတေ ဘဂဝတာ ပဏာမိတာတိ? ဧကသ္မိဉှိ အန္တောဝဿေ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝသိတွာ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတွာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ကပိလဝတ္ထုံ ပတွာ နိဂြောဓာရာမံ ပါဝိသိ. သကျရာဇာနော ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ကပ္ပိယာနိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ ပါနကာနိ စ ကာဇသတေဟိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သံဃဿ နိယျာတေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တာ ဧကမန္တေ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တေသံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သေနာသနံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ, ဧကစ္စေ မဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာပေန္တိ, သာမဏေရာ အပ္ပဟရိတံ ကရောန္တိ. ဘာဇနီယဋ္ဌာနေ သမ္ပတ္တဘိက္ခူပိ အတ္ထိ, အသမ္ပတ္တဘိက္ခူပိ အတ္ထိ. သမ္ပတ္တာ အသမ္ပတ္တာနံ လာဘံ ဂဏှန္တာ, ‘‘အမှာကံ ဒေထ, အမှာကံ အာစရိယဿ ဒေထ ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေထာ’’တိ ကထေန္တာ မဟာသဒ္ဒမကံသု. သတ္ထာ သုတွာ ထေရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကေ ပန တေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ထေရော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ သုတွာ ‘‘အာမိသဟေတု, အာနန္ဒ, ဘိက္ခူ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ, အာနန္ဒ, အပ္ပတိရူပံ. န [Pg.275] ဟိ မယာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ စီဝရာဒိဟေတု ပါရမိယော ပူရိတာ, နာပိ ဣမေ ဘိက္ခူ စီဝရာဒိဟေတု အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ, အရဟတ္တဟေတု ပဗ္ဗဇိတွာ အနတ္ထံ အတ္ထသဒိသံ အသာရံ သာရသဒိသံ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆာနန္ဒ, တေ ဘိက္ခူ ပဏာမေဟီ’’တိ.

໘໐. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ "ກິສ຺ມິຍ຺ຈິເທວ ປກຣເຍ" ໄດ້ແກ່ ຍ້ອນເຫດບາງຢ່າງ. ຄຳວ່າ "ປຍາເມຕ຺ວາ" ໄດ້ແກ່ ຂັບໄລ່ອອກໄປ. ກໍຍ້ອນເຫດໃດ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຖືກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂັບໄລ່ອອກໄປ? ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນພັນສາໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ເມືອງສາວັດຖີ ເມື່ອອອກພັນສາຊົງປະວໍຣະນາແລ້ວ ມີພຣະພິກຂຸສົງໝູ່ໃຫຍ່ເປັນບໍລິວານ ສະເດັດອອກຈາກເມືອງສາວັດຖີ ຈາຣິກໄປຕາມຊົນນະບົດ ເຖິງເມືອງກະບິນລະພັດ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປສູ່ພຣະນິໂຄຣທາຣາມ. ພວກກະສັດສាកະຍະຊົງສະດັບວ່າ "ພຣະສາດສະດາສະເດັດມາແລ້ວ" ໃນເວລາຫຼັງອາຫານ ຈຶ່ງຊົງໃຫ້ຄົນຖືເອົາປັດໄຈອັນຄວນມີນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ ແລະນ້ຳປານะທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຫາບທັງຫຼາຍເປັນຮ້ອຍໆ ແລ້ວສະເດັດໄປສູ່ວິຫານ ນ້ອມຖວາຍແກ่ພຣະສົງ ຖວາຍອະພິວາດພຣະສາດສະດາ ຊົງເຮັດປະຕິສັນຖາຣະແລ້ວ ປະທັບນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງພຣະທັມມະເທດສະນາອັນມີຣົດໄພເລາະແກ່ພວກກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວປະທັບນັ່ງຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະພິກຂຸບາງພວກກຳລັງຈັດແຈງເສນາສະນະ, ບາງພວກກຳລັງປູລາດຕຽງຕັ່ງເປັນຕົ້ນ, ພວກສາມະເນນກຳລັງຖາກຖາງຫຍ້າ. ໃນສະຖານທີ່ແຈກຢາຍປັດໄຈ ພຣະພິກຂຸຜູ້ມາເຖິງແລ້ວກໍມີ, ຜູ້ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງກໍມີ. ພຣະພິກຂຸຜູ້ມາເຖິງແລ້ວ ເມື່ອຈະຖືເອົາສ່ວນແບ່ງຂອງຜູ້ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງ ຈຶ່ງເວົ້າວ່າ "ຈົ່ງຖວາຍແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ, ຈົ່ງຖວາຍແກ່ພຣະອາຈານຂອງພວກຂ້ານ້ອຍ, ຈົ່ງຖວາຍແກ່ພຣະອຸປັດຊາ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໄດ້ເຮັດສຽງດັງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະດັບແລ້ວ ຈຶ່ງຕຣັດຖາມພຣະອານົນເຖຣະວ່າ "ອານົນ, ນັ້ນແມ່ນສຽງດັງ ສຽງອຶກກະທຶກຂອງໃຜກັນ? ເໝືອນດັ່ງພວກຊາວປະມົງກຳລັງຍາດແຍ່ງປາກັນຢູ່." ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກາບທູນເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ຊົງຊາບ. ພຣະສາດສະດາຊົງສະດັບແລ້ວ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "ອານົນ, ພວກພິກຂຸເຮັດສຽງດັງຍ້ອນເຫດແຫ່ງອາມິດ." ພຣະອານົນກາບທູນວ່າ "ຢ່າງນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍ." ພຣະອົງຕຣັດວ່າ "ອານົນ, ການກະທຳນີ້ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ, ບໍ່ເໝາະສົມເລີຍ. ເພາະເຮົາບໍ່ໄດ້ບຳເພັນບາຣະມີທັງຫຼາຍຕະຫຼອດສີ່ອະສົງໄຂແສນມະຫາກັບ ເພື່ອເຫດແຫ່ງຈີວອນເປັນຕົ້ນເລີຍ, ແລະພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ກໍບໍ່ໄດ້ອອກບວດຈາກເຮືອນເປັນບັນພະຊິດ ເພື່ອເຫດແຫ່ງຈີວອນເປັນຕົ້ນເລີຍ. ພວກເຂົາບວດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະອໍຣະຫັດ ແຕ່ກັບມາເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໃຫ້ເໝືອນມີປະໂຫຍດ, ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີສາຣະໃຫ້ເໝືອນມີສາຣະ. ໄປເຖີດອານົນ, ຈົ່ງໄລ່ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນອອກໄປ."

ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ဒုတိယဒိဝသေ ပုဗ္ဗဏှသမယံ. ဗေလုဝလဋ္ဌိကာယ မူလေတိ တရုဏဗေလုဝရုက္ခမူလေ. ပဗာဠှောတိ ပဗာဟိတော. ပဝါဠှောတိပိ ပါဌော, ပဝါဟိတောတိ အတ္ထော. ဥဘယမ္ပိ နီဟဋဘာဝမေဝ ဒီပေတိ. သိယာ အညထတ္တန္တိ ပသာဒညထတ္တံ ဝါ ဘာဝညထတ္တံ ဝါ ဘဝေယျ. ကထံ? ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မယံ လဟုကေ ကာရဏေ ပဏာမိတာ’’တိ ပသာဒံ မန္ဒံ ကရောန္တာနံ ပသာဒညထတ္တံ နာမ ဟောတိ. သလိင်္ဂေနေဝ တိတ္ထာယတနံ ပက္ကမန္တာနံ ဘာဝညထတ္တံ နာမ. သိယာ ဝိပရိဏာမောတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘မယံ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဏှိတုံ သက္ခိဿာမာတိ ပဗ္ဗဇိတာ, နံ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တာနံ ကိံ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ? သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တနံ ဝိပရိဏာမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝစ္ဆဿာတိ ခီရူပကဝစ္ဆဿ. အညထတ္တန္တိ မိလာယနအညထတ္တံ. ခီရူပကော ဟိ ဝစ္ဆော မာတု အဒဿနေန ခီရံ အလဘန္တော မိလာယတိ ကမ္ပတိ ပဝေဓတိ. ဝိပရိဏာမောတိ မရဏံ. သော ဟိ ခီရံ အလဘမာနော ခီရပိပါသာယ သုဿန္တော ပတိတွာ မရတိ.

ຄຳວ່າ "ປຸພພັນຫະສະມະຍັງ" ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາເຊົ້າຂອງວັນທີສອງ. ຄຳວ່າ "ເພລຸວະລັຕຖິກາຍະ ມູເລ" ໄດ້ແກ່ ທີ່ໂຄນຕົ້ນໝາກຕູມໜຸ່ມ. ຄຳວ່າ "ປະບາໂລ" ໄດ້ແກ່ ຖືກຂັບໄລ່ໄປແລ້ວ. ມີບົດບາລີວ່າ "ປະວາໂລ" ດ້ວຍ, ອະທິບາຍວ່າ ຖືກຂັບໄລ່ໄປແລ້ວ ເຊັ່ນກັນ. ທັງສອງບົດນັ້ນ ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ສິຍາ ອັນຍະຖັດຕັງ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຫຼືຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງພາວະ ພຶງມີ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ເມື່ອພວກພິກຂຸເຮັດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃຫ້ຫຼຸດໜ້ອຍລົງດ້ວຍຄິດວ່າ "ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງຂັບໄລ່ພວກຂ້ານ້ອຍຍ້ອນເຫດພຽງເລັກນ້ອຍ" ນີ້ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ສ່ວນການທີ່ພວກພິກຂຸຫຼີກເວັ້ນໄປສູ່ສຳນັກເດຍຣະຖີທັງທີ່ຍັງຄົງເພດຢູ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງພາວະ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ສິຍາ ວິປະຣິຍາໂມ" ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ "ພວກຂ້ານ້ອຍບວດດ້ວຍຄິດວ່າ ຈັກອາດສາມາດຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາໄດ້, ເມື່ອບໍ່ສາມາດຖືເອົາພຣະອັດທະຍາໄສນັ້ນໄດ້ ປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການບວດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍ?" ການບອກຄືນສິກຂາແລ້ວວຽນມາເພື່ອເພດຕ່ຳ ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມແປປວນ. ຄຳວ່າ "ວັດສັດສະ" ໄດ້ແກ່ ລູກງົວທີ່ຍັງກິນນົມຢູ່. ຄຳວ່າ "ອັນຍະຖັດຕັງ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນຄືຄວາມຫ່ຽວແຫ້ງ. ເພາະລູກງົວທີ່ຍັງກິນນົມຢູ່ ເມື່ອບໍ່ເຫັນແມ່ ບໍ່ໄດ້ກິນນົມ ຍ່ອມຫ່ຽວແຫ້ງ, ສັ່ນສະທ້ານ ແລະຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ "ວິປະຣິຍາໂມ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕາຍ. ເພາະລູກງົວນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ກິນນົມ ຍ່ອມຫ່ຽວແຫ້ງໄປດ້ວຍຄວາມຢາກນົມ ແລ້ວລົ້ມລົງຕາຍ.

ဗီဇာနံ တရုဏာနန္တိ ဥဒကေန အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနံ ဝိရူဠှဗီဇာနံ. အညထတ္တန္တိ မိလာယနညထတ္တမေဝ. တာနိ ဟိ ဥဒကံ အလဘန္တာနိ မိလာယန္တိ. ဝိပရိဏာမောတိ ဝိနာသော. တာနိ ဟိ ဥဒကံ အလဘန္တာနိ သုက္ခိတွာ ဝိနဿန္တိ, ပလာလမေဝ ဟောန္တိ. အနုဂ္ဂဟိတောတိ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန စေဝ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန စ အနုဂ္ဂဟိတော. အနုဂ္ဂဏှေယျန္တိ ဒွီဟိပိ ဧတေဟိ အနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂဏှေယျံ. အစိရပဗ္ဗဇိတာ ဟိ သာမဏေရာ စေဝ ဒဟရဘိက္ခူ စ စီဝရာဒိပစ္စယဝေကလ္လေ ဝါ သတိ ဂေလညေ ဝါ သတ္ထာရာ ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ဝါ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန အနနုဂ္ဂဟိတာ ကိလမန္တာ န သက္ကောန္တိ သဇ္ဈာယံ ဝါ မနသိကာရံ ဝါ ကာတုံ, ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန အနနုဂ္ဂဟိတာ ဥဒ္ဒေသေန စေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိယာ စ ပရိဟာယမာနာ န သက္ကောန္တိ အကုသလံ ပရိဝဇ္ဇေတွာ ကုသလံ ဘာဝေတုံ. ဣမေဟိ ပန ဒွီဟိ အနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ ကာယေန အကိလမန္တာ သဇ္ဈာယမနသိကာရေ ပဝတ္တိတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ [Pg.276] အပရဘာဂေ တံ အနုဂ္ဂဟံ အလဘန္တာပိ တေနေဝ ပုရိမာနုဂ္ဂဟေန လဒ္ဓဗလာ သာသနေ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝတော ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ.

ຄຳວ່າ "ພີຊານັງ ຕະລຸນານັງ" ໄດ້ແກ່ ພືດພັນທີ່ກຳລັງງອກງາມ ອັນຄວນໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍນ້ຳ. ຄຳວ່າ "ອັນຍະຖັດຕັງ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນຄືຄວາມຫ່ຽວແຫ້ງນັ້ນເອງ. ເພາະພືດພັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຮັບນ້ຳ ຍ່ອມຫ່ຽວແຫ້ງໄປ. ຄຳວ່າ "ວິປະຣິຍາໂມ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມພິນາດ. ເພາະພືດພັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຮັບນ້ຳ ຍ່ອມແຫ້ງຫ່ຽວແລ້ວພິນາດໄປ ກາຍເປັນພຽງເຟືອງເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນຸກຄະຫິໂຕ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍອາມິສານuເຄາະ ແລະທັມມານຸເຄາະ. ຄຳວ່າ "ອະນຸກຄັນເຫຍຍັງ" ໄດ້ແກ່ ເຮົາພຶງອຸປະຖຳດ້ວຍການອຸປະຖຳທັງສອງປະການນີ້. ເພາະວ່າ ພວກສາມະເນນ ແລະພິກຂຸໜຸ່ມຜູ້ບວດໃໝ່ ເມື່ອຂາດແຄນປັດໄຈມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຫຼືເມື່ອເກີດອາການໄຂ້ເຈັບ ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍອາມິສານຸເຄາະ ຈາກພຣະສາດສະດາ ຫຼືຈາກພຣະອາຈານ ແລະພຣະອຸປັດຊາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລຳບາກ ບໍ່ສາມາດຈະເລີນສາທະຍາຍ ຫຼືທຳມະນະສິການໄດ້, ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍທັມມານຸເຄາະ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍຈາກການຮຽນບາລີ ແລະຈາກໂອວາດອະນຸສາດສະນີ ບໍ່ສາມາດລະເວັ້ນອະກຸສົນແລ້ວຈະເລີນກຸສົນໄດ້. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດ້ວຍການອຸປະຖຳທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ລຳບາກທາງກາຍ ສາມາດດຳເນີນການສາທະຍາຍ ແລະມະນະສິການ ປະຕິບັດຕາມທີ່ຊົງສັ່ງສອນໄວ້, ໃນກາລະຕໍ່ມາ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳນັ້ນອີກ ກໍຍັງສາມາດຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນພຣະສາດສະໜາໄດ້ ດ້ວຍກຳລັງທີ່ໄດ້ຮັບຈາກການອຸປະຖຳໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມດຳຣິຢ່າງນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ.

ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟောသီတိ သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတာ ပဏာမိတာ, ဣဒါနိ နေသံ အနုဂ္ဂဟံ ကာတုကာမော ဧဝံ စိန္တေသိ, ကာရဏံ ဘဂဝါ စိန္တေသိ, အဟမေတ္ထ ဥဿာဟံ ဇနေဿာမီ’’တိ ပုရတော ပါကဋော အဟောသိ. သန္တေတ္ထ ဘိက္ခူတိ ဣဒံ သော မဟာဗြဟ္မာ ယထာ နာမ ဗျတ္တော သူဒေါ ယဒေဝ အမ္ဗိလဂ္ဂါဒီသု ရသဇာတံ ရညော ရုစ္စတိ, တံ အဘိသင်္ခါရေန သာဒုတရံ ကတွာ ပုနဒိဝသေ ဥပနာမေတိ, ဧဝမေဝ အတ္တနော ဗျတ္တတာယ ဘဂဝတာ အာဟဋဥပမံယေဝ ဧဝမေတံ ဘဂဝါတိအာဒိဝစနေဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ ဘဂဝန္တံ ယာစန္တော ဘိက္ခုသံဃဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ ဝဒတိ. တတ္ထ အဘိနန္ဒတူတိ ‘‘မမ သန္တိကံ ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ. ဧဝမဿ အာဂမနံ သမ္ပိယာယမာနော အဘိနန္ဒတု. အဘိဝဒတူတိ အာဂတဿ စ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ဒဒန္တော အဘိဝဒတု.

ຄຳວ່າ "ພຄວໂຕ ປຸຣະໂຕ ປາຕຸຣະໂຫສິ" ໄດ້ແກ່ ທ້າວມະຫາພຣົມຮູ້ພຣະອັດທະຍາໄສຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວຄິດວ່າ "ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຖືກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂັບໄລ່ແລ້ວ, ບັດນີ້ ພຣະອົງຊົງມີພຣະປະສົງຈະເກື້ອກູນພວກເຂົາ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິຫາເຫດຜົນແລ້ວ, ເຮົາຈັກເຮັດຄວາມພະຍາຍາມໃນເລື່ອງນີ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງປາກົດກາຍຂຶ້ນຕໍ່ພຣະພັກ. ພຣະດຳຣັດວ່າ "ສັນເຕັດຖະ ພິກຂູ" ນີ້ ທ້າວມະຫາພຣົມນັ້ນ ປຽບເໝືອນພໍ່ຄົວຜູ້ສະຫຼາດ ຮູ້ວ່າຣົດຊາດໃດມີຣົດສົ້ມເປັນຕົ້ນທີ່ພຣະຣາຊາໂປດປານ ກໍປຸງຣົດຊາດນັ້ນໃຫ້ປະນີດຍິ່ງຂຶ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍໃນວັນຕໍ່ມາ, ສັນນັ້ນຄືກັນ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງຕົນ ທ້າວມະຫາພຣົມຈຶ່ງນຳເອົາອຸປະມາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງນຳມາສະແດງນັ້ນເອງ ມາປຸງແຕ່ງດ້ວຍຄຳເວົ້າເປັນຕົ້ນວ່າ "ເອວເມຕໍ ພຄວາ" ແລ້ວກາບທູນວິງວອນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອຸປະຖຳເກື້ອກູນແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ອະພິນັນທະຕຸ" ມີອະທິບາຍວ່າ "ຂໍພຣະພິກຂຸສົງຈົ່ງມາສູ່ສຳນັກຂອງເຮົາເຖີດ", ຂໍພຣະອົງຊົງເພີດເພີນຕ້ອນຮັບການມາຂອງພຣະພິກຂຸສົງນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່ສະໜິດສະໜົມ. ຄຳວ່າ "ອະພິວະທະຕຸ" ໄດ້ແກ່ ຂໍພຣະອົງຊົງຕ້ອນຮັບພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ມາເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍການປະທານໂອວາດອະນຸສາດສະນີ.

ပဋိသလ္လာနာတိ ဧကီဘာဝါ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသီတိ ဣဒ္ဓိံ အကာသိ. ဧကဒွီဟိကာယာတိ ဧကေကော စေဝ ဒွေ ဒွေ စ ဟုတွာ. သာရဇ္ဇမာနရူပါတိ ဩတ္တပ္ပမာနသဘာဝါ ဘာယမာနာ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တေသံ တထာ ဥပသင်္ကမနာယ ဣဒ္ဓိမကာသီတိ? ဟိတပတ္ထနာယ. ယဒိ ဟိ တေ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဟုတွာ အာဂစ္ဆေယျုံ, ‘‘ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏာမေတွာ အရညံ ပဝိဋ္ဌော ဧကဒိဝသမ္ပိ တတ္ထ ဝသိတုံ နာသက္ခိ, ဝေဂေနေဝ အာဂတော’’တိ ကေဠိမ္ပိ ကရေယျုံ. အထ နေသံ နေဝ ဗုဒ္ဓဂါရဝံ ပစ္စုပဋ္ဌဟေယျ, န ဓမ္မဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ သမတ္ထာ ဘဝေယျုံ. သဘယာနံ ပန သသာရဇ္ဇာနံ ဧကဒွီဟိကာယ အာဂစ္ဆန္တာနံ ဗုဒ္ဓဂါရဝဉ္စေဝ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ, ဓမ္မဒေသနဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ သက္ခိဿန္တီတိ စိန္တေတွာ တေသံ ဟိတပတ္ထနာယ တထာရူပံ ဣဒ္ဓိံ အကာသိ.

ຄຳວ່າ "ປະຕິສັນລານາ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ດຽວ. ຄຳວ່າ "ອິດທາພิສັງຂາຣັງ ອະພິສັງຂາສິ" ໄດ້ແກ່ ຊົງບັນດານລິດ. ຄຳວ່າ "ເອກະທວີຫິກາຍະ" ໄດ້ແກ່ ມາຮູບດຽວແດ່ ສອງຮູບແດ່. ຄຳວ່າ "ສາຣັດຊະມານະຣູປາ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະພາບສະດຸ້ງຢ້ານ ຄືມີຄວາມຢ້ານກົວ. ກໍຍ້ອນເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງບັນດານລິດ ເພື່ອໃຫ້ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າໄປເຝົ້າຢ່າງນັ້ນ? ຕອບວ່າ ເພາະຊົງຫວັງປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ພວກເຂົາ. ເພາະວ່າ ຫາກພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນພາກັນມາເປັນກຸ່ມໆ ກໍອາດຈະເວົ້າຢອກໄຍກັນວ່າ "ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຂັບໄລ່ພຣະພິກຂຸສົງແລ້ວສະເດັດເຂົ້າປ່າ ປະທັບຢູ່ປ່າແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວກໍບໍ່ໄດ້ ຈຶ່ງຟ້າວສະເດັດກັບມາຢ່າງໄວວາ". ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວາມເຄົາຣົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າກໍຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພວກເຂົາ, ແລະພວກເຂົາກໍຈະບໍ່ສາມາດຮັບເອົາພຣະທັມມະເທດສະນາໄດ້. ແຕ່ເມື່ອພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຢ້ານກົວ ແລະສະດຸ້ງຢ້ານ ພາກັນມາຮູບດຽວແດ່ ສອງຮູບແດ່ ຄວາມເຄົາຣົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າກໍຈະຕັ້ງໝັ້ນຂຶ້ນ, ແລະພວກເຂົາກໍຈະສາມາດຮັບເອົາພຣະທັມມະເທດສະນາໄດ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງບັນດານລິດເຊັ່ນນັ້ນ ເພື່ອຫວັງປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ພວກເຂົາ.

နိသီဒိံသူတိ တေသု ဟိ သာရဇ္ဇမာနရူပေသု အာဂစ္ဆန္တေသု ဧကော ဘိက္ခု ‘‘မမံယေဝ သတ္ထာ ဩလောကေတိ, မံယေဝ မညေ နိဂ္ဂဏှိတုကာမော’’တိ သဏိကံ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ, အထညော အထညောတိ ဧဝံ ပဉ္စဘိက္ခုသတာနိ နိသီဒိံသု. ဧဝံ နိသိန္နံ ပန ဘိက္ခုသံဃံ သီဒန္တရေ သန္နိသိန္နံ မဟာသမုဒ္ဒံ ဝိယ နိဝါတေ ပဒီပံ ဝိယ စ နိစ္စလံ ဒိသွာ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ [Pg.277] ဘိက္ခူနံ ကီဒိသီ ဓမ္မဒေသနာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ အာဟာရဟေတု ပဏာမိတာ, ပိဏ္ဍိယာလောပဓမ္မဒေသနာဝ နေသံ သပ္ပာယာ, တံ ဒဿေတွာ မတ္ထကေ တိပရိဝဋ္ဋဒေသနံ ဒေသေဿာမိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ. အထ နေသံ တံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေန္တော အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

ຄຳວ່າ "ນິສີທິງສຸ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີສະພາບສະດຸ້ງຢ້ານທະຍອຍກັນມາ ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງຄິດວ່າ "ພຣະສາດສະດາກຳລັງຈ້ອງເບິ່ງເຮົາຜູ້ດຽວ, ພຣະອົງຄົງຈະຊົງຂົ່ມຂູ່ເຮົາຜູ້ດຽວເປັນແນ່" ຈຶ່ງຄ່ອຍໆ ເຂົ້າໄປກາບໄຫວ້ແລ້ວນັ່ງລົງ, ຈາກນັ້ນ ພິກຂຸຮູບອື່ນໆ ກໍທະຍອຍກັນເຂົ້າມານັ່ງ ໂດຍທຳນອງນີ້ ຈົນຄົບຫ້າຮ້ອຍຮູບ. ເມື່ອພຣະສາດສະດາທອດພຣະເນດເຫັນພຣະພິກຂຸສົງຜູ້ນັ່ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ງຽບສະຫງົບ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດທີ່ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງພູເຂົາສີທັນດອນ ແລະປຽບເໝືອນດວງປະທີບໃນທີ່ອັບລົມ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ "ພຣະທັມມະເທດສະນາແບບໃດຈຶ່ງຈະເໝາະສົມແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້?" ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະອົງຊົງດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຖືກຂັບໄລ່ຍ້ອນເຫດແຫ່ງອາຫານ, ພຣະທັມມະເທດສະນາເລື່ອງບິນທະບາດນັ້ນເອງຈຶ່ງຈະເໝາະສົມແກ່ພວກເຂົາ, ເຮົາຈັກສະແດງພຣະທັມມະເທດສະນານັ້ນ ແລ້ວສະແດງຕິປະຣິວັດຕະເທດສະນາໃນທີ່ສຸດ, ໃນເວລາຈົບພຣະທັມມະເທດສະນາ ພວກເຂົາທັງໝົດຈັກບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ". ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງພຣະທັມມະເທດສະນານັ້ນແກ່ພວກເຂົາ ຈຶ່ງຕຣັດພຣະດຳຣັດເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ອນ຺ຕມິທໍ ພິກ຺ຂເວ" ເປັນຕົ້ນ.

တတ္ထ အန္တန္တိ ပစ္ဆိမံ လာမကံ. ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျန္တိ ယံ ဧဝံ ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တဿ ဇီဝိတံ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ပိဏ္ဍာယ ဥလတီတိ ပိဏ္ဍောလော, ပိဏ္ဍောလဿ ကမ္မံ ပိဏ္ဍောလျံ, ပိဏ္ဍပရိယေသနေန နိပ္ဖာဒိတဇီဝိတန္တိ အတ္ထော. အဘိသာပေါတိ အက္ကောသော. ကုပိတာ ဟိ မနုဿာ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘စီဝရံ နိဝါသေတွာ ကပါလံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍံ ပရိယေသမာနော စရိဿတီ’’တိ အက္ကောသန္တိ. အထ ဝါ ပန ‘‘ကိံ တုယှံ အကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယော တွံ ဧဝံ ဗလဝါ ဝီရိယသမ္ပန္နောပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကပဏော ဝိယ ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’တိ? ဧဝမ္ပိ အက္ကောသန္တိယေဝ. တဉ္စ ခေါ ဧတန္တိ ဧဝံ တံ အဘိသာပံ သမာနမ္ပိ ပိဏ္ဍောလျံ. ကုလပုတ္တာ ဥပေန္တိ အတ္ထဝသိကာတိ မမ သာသနေ ဇာတိကုလပုတ္တာ စ အာစာရကုလပုတ္တာ စ အတ္ထဝသိကာ ကာရဏဝသိကာ ဟုတွာ ကာရဏဝသံ ပဋိစ္စ ဥပေန္တိ.

ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'anta' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຕ່ຳຊ້າທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ 'yadidaṃ piṇḍolyaṃ' ໄດ້ແກ່ ຊີວິດຂອງຜູ້ທີ່ລ້ຽງຊີບດ້ວຍການສະແຫວງຫາບິນທະບາດຢ່າງນີ້. ສ່ວນວິເຄາະສັບໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຜູ້ໃດຍ່ອມທ່ຽວໄປເພື່ອບິນທະບາດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'piṇḍola' (ຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດ), ກິດຂອງຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດ ຊື່ວ່າ 'piṇḍolya' (ການທ່ຽວພິຂາຈານ), ມີອະທິບາຍວ່າ ຊີວິດທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການສະແຫວງຫາບິນທະບາດ. ຄຳວ່າ 'abhisāpa' ໄດ້ແກ່ ຄຳດ່າ. ດ້ວຍວ່າ ພວກມະນຸດເມື່ອໂກດເຄືອງ ຍ່ອມດ່າສັດຕູຂອງຕົນວ່າ 'ມຶງຈົ່ງນຸ່ງຫົ່ມຈີວອນ ຖືບາດ ທ່ຽວສະແຫວງຫາອາຫານບິນທະບາດໄປເຖີດ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມດ່າວ່າ 'ສິ່ງທີ່ມຶງບໍ່ຄວນເຮັດມີຢູ່ຫຼື? ມຶງເປັນຄົນມີກຳລັງ ມີຄວາມພຽນເຖິງປານນີ້ ແຕ່ກັບລະຖິ້ມຄວາມລະອາຍແລະຄວາມຢ້ານກົວບາບ ແລ້ວທ່ຽວຂໍທານເໝືອນຄົນອະນາຖາ ຖືບາດທ່ຽວຂໍອາຫານຢູ່'. ຍ່ອມດ່າຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'tañca kho etaṃ' ໄດ້ແກ່ ການທ່ຽວພິຂາຈານນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເປັນຄຳສາບແຊ່ງຢ່າງນັ້ນກۆຕາມ. ຄຳວ່າ 'kulaputtā upenti atthavasikā' ໄດ້ແກ່ ກຸນລະບຸດໂດຍກຳເນີດ ແລະກຸນລະບຸດໂດຍຄວາມປະພຶດ ໃນສາສະໜາຂອງຕະຖາຄົດ ເປັນຜູ້ມີອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດ ຈຶ່ງອາໄສອຳນາດແຫ່ງເຫດນັ້ນ ເຂົ້າມາສູ່ (ບັນພະຊາ).

ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ယေ ရညော သန္တကံ ခါဒိတွာ ရညာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ရာဇာဘိနီတာ နာမ. တေ ဟိ ရညာ ဗန္ဓနံ အဘိနီတတ္တာ ရာဇာဘိနီတာ နာမ. ယေ ပန စောရေဟိ အဋဝိယံ ဂဟေတွာ ဧကစ္စေသု မာရိယမာနေသု ဧကစ္စေ ‘‘မယံ သာမိ တုမှေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ဂေဟံ အနဇ္ဈာဝသိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမ, တတ္ထ ယံ ယံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိပုညံ ကရိဿာမ, တတော တုမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿာမာ’’တိ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ စောရာဘိနီတာ နာမ. တေပိ ဟိ စောရေဟိ မာရေတဗ္ဗတံ အဘိနီတာတိ စောရာဘိနီတာ နာမ. ယေ ပန ဣဏံ ဂဟေတွာ ပဋိဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ဣဏဋ္ဋာ နာမ, ဣဏပီဠိတာတိ အတ္ထော. ဣဏဋ္ဌာတိပိ ပါဌော, ဣဏေ ဌိတာတိ အတ္ထော. ယေ ရာဇစောရဆာတကရောဂဘယာနံ အညတရေန အဘိဘူတာ ဥပဒ္ဒုတာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ဘယဋ္ဋာ နာမ, ဘယပီဠိတာတိ အတ္ထော. ဘယဋ္ဌာတိပိ ပါဌော, ဘယေ [Pg.278] ဌိတာတိ အတ္ထော. အာဇီဝိကာပကတာတိ အာဇီဝိကာယ ဥပဒ္ဒုတာ အဘိဘူတာ, ပုတ္တဒါရံ ပေါသေတုံ အသက္ကောန္တာတိ အတ္ထော. ဩတိဏ္ဏာမှာတိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ.

ໃນບົດວ່າ 'rājābhinītā' ເປັນຕົ້ນ ບຸກຄົນເຫຼົ່າໃດກິນຊັບຂອງພະລາຊາ ແລ້ວຖືກພະລາຊາສັ່ງຂັງຄຸກ ຫຼົບໜີມາບວດ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'rājābhinītā' (ຜູ້ຖືກພະລາຊາບັງຄັບໃຫ້ບວດ). ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຖືກພະລາຊານຳຕົວໄປສູ່ເຮືອນຈຳ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'rājābhinītā'. ສ່ວນບຸກຄົນເຫຼົ່າໃດ ຖືກພວກໂຈນຈັບຕົວໄວ້ໃນປ່າ ເມື່ອເພື່ອນບາງຄົນຖືກຂ້າ ບາງຄົນຈຶ່ງຂໍຮ້ອງວ່າ 'ທ່ານເຈົ້າຂ້າ ຖ້າພວກທ່ານປ່ອຍພວກຂ້ານ້ອຍໄປ ພວກຂ້ານ້ອຍຈະບໍ່ຢູ່ຄອງເຮືອນ ແຕ່ຈະບວດ ແລະຈະເຮັດບຸນມີການບູຊາພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນໃນເພດບັນພະຊິດນັ້ນ ແລ້ວຈະແບ່ງສ່ວນບຸນໃຫ້ແກ່ພວກທ່ານ' ເມື່ອຖືກພວກໂຈນປ່ອຍຕົວແລ້ວກໍບວດ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'corābhinītā' (ຜູ້ຖືກໂຈນບັງຄັບໃຫ້ບວດ). ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຖືກພວກໂຈນນຳຕົວໄປສູ່ຄວາມຕາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'corābhinītā'. ສ່ວນບຸກຄົນເຫຼົ່າໃດກູ້ໜີ້ມາແລ້ວ ບໍ່ສາມາດໃຊ້ຄືນໄດ້ ຈຶ່ງຫຼົບໜີມາບວດ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'iṇaṭṭā' (ຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບບັງຄັບ), ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບຄັ້ນ. ມີບົດບາລີວ່າ 'iṇaṭṭhā' ກໍມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ດຳລົງຢູ່ໃນໜີ້ສິນ. ບຸກຄົນເຫຼົ່າໃດຖືກໄພຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາໄພຄື ພະລາຊາ, ໂຈນ, ຄວາມອຶດຢາກ ແລະໂລກໄພ ບີບຄັ້ນຄຸກຄາມແລ້ວບວດ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ 'bhayaṭṭā' (ຜູ້ຖືກໄພບີບບັງຄັບ), ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຖືກໄພບີບຄັ້ນ. ມີບົດບາລີວ່າ 'bhayaṭṭhā' ກໍມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ດຳລົງຢູ່ໃນໄພ. ຄຳວ່າ 'ājīvikāpakatā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຖືກການລ້ຽງຊີບຄຸກຄາມບີບຄັ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດລ້ຽງດູລູກແລະເມຍໄດ້. ຄຳວ່າ 'otiṇṇāmha' ໄດ້ແກ່ ຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ (ຫຼື ເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນຈິດໃຈ).

သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလူတိ ဣဒံ သော ကုလပုတ္တော ‘‘ဒုက္ခဿ အန္တံ ကရိဿာမီ’’တိအာဒိဝသေန စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပဗ္ဗဇိတော, အပရဘာဂေ, တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ တထာရူပံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာလူတိ ပရဘဏ္ဍာနံ အဘိဇ္ဈာယိတာ. တိဗ္ဗသာရာဂေါတိ ဗဟလရာဂေါ. ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ပူတိဘာဝေန ဝိပန္နစိတ္တော. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပောတိ တိခိဏသိင်္ဂေါ ဝိယ ဂေါဏော ဒုဋ္ဌစိတ္တော. မုဋ္ဌဿတီတိ ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကော ဝိယ နဋ္ဌဿတိ, ဣဓ ကတံ ဧတ္ထ နဿတိ. အသမ္ပဇာနောတိ နိပ္ပညော. ခန္ဓာဒိပရိစ္ဆေဒရဟိတော. အသမာဟိတောတိ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါ ဝိယ ဥပစာရပ္ပနာဘာဝေန အသဏ္ဌိတော. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ဗန္ဓာရုဠှမဂေါ ဝိယ သန္တမနော. ပါကတိန္ဒြိယောတိ ယထာ ဂိဟီ ပုတ္တဓီတရော ဩလောကေန္တော အသံဝုတိန္ဒြိယော ဟောတိ, ဧဝံ အသံဝုတိန္ဒြိယော.

ບົດວ່າ 'so ca hoti abhijjhālū' ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ກຸນລະບຸດນັ້ນ ເມື່ອເລີ່ມຕົ້ນໄດ້ຕັ້ງຈິດບວດດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ' ແຕ່ໃນການຕໍ່ມາ ບໍ່ສາມາດປະພຶດພົມມະຈັນໃຫ້ສົມຄວນແກ່ການບວດນັ້ນໄດ້. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'abhijjhālū' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມັກເພ່ງເລັງຢາກໄດ້ຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'tibbasārāgo' ໄດ້ແກ່ ມີລາຄະໜາແໜ້ນ. ຄຳວ່າ 'byāpannacitto' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດເສຍຫາຍດ້ວຍໂທສະ. ຄຳວ່າ 'paduṭṭhamanasaṅkappo' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດປະທຸສະຮ້າຍ ເໝືອນດັ່ງງົວເຖິກທີ່ມີເຂົາຄົມ. ຄຳວ່າ 'muṭṭhassati' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ເໝືອນດັ່ງກາທີ່ຄອຍຈ້ອງເບິ່ງຖາດເຂົ້າ, ສິ່ງທີ່ເຮັດໄວ້ໃນທີ່ນີ້ກໍຫຼົງລືມໄປໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ 'asampajāno' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາ, ປາສະຈາກການກຳນົດຮູ້ຂັນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'asamāhito' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອຸປະຈາຣະແລະອັບປະນາ ເໝືອນດັ່ງເຮືອທີ່ຜູກໄວ້ໃນກະແສນ້ຳອັນຊ່ຽວການ. ຄຳວ່າ 'vibbhantacitto' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດຫວັ່ນໄຫວ ເໝືອນດັ່ງກວາງທີ່ຕິດບ້ວງແຮ້ວ. ຄຳວ່າ 'pākatindriyo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ສຳລວມອິນຊີ ເໝືອນດັ່ງຄະລຶຫັດທີ່ຄອຍຈ້ອງເບິ່ງລູກຊາຍລູກສາວຢູ່.

ဆဝါလာတန္တိ ဆဝါနံ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနေ အလာတံ. ဥဘတောပဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ ပမာဏေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဒွီသု ဌာနေသု အာဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထမက္ခိတံ. နေဝ ဂါမေတိ သစေ ဟိ တံ ယုဂနင်္ဂလဂေါပါနသိပက္ခပါသကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ, ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. သစေ ခေတ္တကုဋိယံ ကဋ္ဌတ္ထရမဉ္စကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ, အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. ယသ္မာ ပန ဥဘယထာပိ န သက္ကာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဂိဟိဘောဂါ စ ပရိဟီနောတိ ယော အဂါရေ ဝသန္တေဟိ ဂိဟီဟိ ဒါယဇ္ဇေ ဘာဇိယမာနေ ဘောဂေါ လဒ္ဓဗ္ဗော အဿ, တတော စ ပရိဟီနော. သာမညတ္ထဉ္စာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဝသေန ပတ္တဗ္ဗံ သာမညတ္ထဉ္စ. ဣမဉ္စ ပန ဥပမံ သတ္ထာ န ဒုဿီလဿ ဝသေန အာဟရိ, ပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပန အလသဿ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒေါသေဟိ ဥပဟတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမံ ဥပမံ အာဟရိ.

ຄຳວ່າ 'chavālāta' ໄດ້ແກ່ ດຸ້ນຟືນໃນປ່າຊ້າ (ບ່ອນເຜົາສົບ). ຄຳວ່າ 'ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ' ໄດ້ແກ່ ດຸ້ນຟືນທີ່ມີຂະໜາດປະມານ 8 ນິ້ວ ໄຟໄໝ້ທັງສອງສົ້ນ ແລະກາງດຸ້ນຟືນເປື້ອນອາຈົມ. ຄຳວ່າ 'neva gāme' (ບໍ່ໃຊ້ເປັນຟືນໃນບ້ານ) ດ້ວຍວ່າ ຫາກດຸ້ນຟືນນັ້ນສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໃນການເຮັດແອກ, ໄຖ, ກອນ, ຫຼືໄມ້ຄ້ຳໄດ້ ມັນກໍຈະສຳເລັດປະໂຫຍດເປັນໄມ້ໃຊ້ສອຍໃນບ້ານ. ຫາກສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໃນການເຮັດຕັ່ງ, ຕຽງ ໃນຖຽງນາໄດ້ ມັນກໍຈະສຳເລັດປະໂຫຍດເປັນໄມ້ໃຊ້ສອຍໃນປ່າ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ທັງສອງຢ່າງ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'gihibhogā ca parihīno' ໄດ້ແກ່ ເສື່ອມຈາກໂພຄະທັງຫຼາຍທີ່ຄະລຶຫັດຜູ້ຢູ່ຄອງເຮືອນຄວນຈະໄດ້ຮັບໃນເວລາແບ່ງມໍລະດົກ. ຄຳວ່າ 'sāmaññatthañca' ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດແຫ່ງຄວາມເປັນສະມະນະ ທີ່ຄວນຈະບັນລຸດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຣິຍັດແລະປະຕິເວດ ໂດຍຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງພະອາຈານແລະພະອຸປັດຊາ. ກໍແລ້ວ ພະສາດສະດາບໍ່ໄດ້ຊົງນຳອຸປະມານີ້ມາສະແດງແກ່ພິກຂຸຜູ້ທຸສີລ, ແຕ່ຊົງນຳອຸປະມານີ້ມາສະແດງແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດ ແຕ່ເປັນຜູ້ກຽດຄ້ານ ແລະຖືກກິເລດມີອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນຄອບງຳ.

တယောမေ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဆဝါလာတသဒိသဘာဝေါ နေဝ မာတာပိတူဟိ ကတော, န အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ, ဣမေဟိ ပန ပါပဝိတက္ကေဟိ ကတောတိ ဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. အနိမိတ္တံ ဝါ သမာဓိန္တိ [Pg.279] ဝိပဿနာသမာဓိံ. သော ဟိ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ သမုဂ္ဃာတနေန အနိမိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ မိဿကာ, အနိမိတ္တသမာဓိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ. အနိမိတ္တသမာဓိ ဝါ မိဿကော, သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ພະສູດທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນວ່າ 'tayome, bhikkhave' ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງປາລົບເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ເໝືອນດັ່ງດຸ້ນຟືນໃນປ່າຊ້າຂອງບຸກຄົນນີ້ ບໍ່ແມ່ນບິດາມານດາເຮັດໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນພະອາຈານແລະພະອຸປັດຊາເຮັດໃຫ້, ແຕ່ແມ່ນອກຸສົນວິດຕົກອັນຊົ່ວຊ້າເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້. ຄຳວ່າ 'animittaṃ vā samādhiṃ' ໄດ້ແກ່ ວິປັດສະນາສະມາທິ. ດ້ວຍວ່າ ວິປັດສະນາສະມາທິນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'animitta' (ບໍ່ມີນິມິດ) ເພາະຖອນນິມິດວ່າມີຄວາມທ່ຽງເປັນຕົ້ນອອກໄດ້. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ສະຕິປັດຖານ 4 ເປັນມິດສະກະ (ປົນກັນທັງໂລກີແລະໂລກຸດຕະຣະ), ສ່ວນອະນິມິດຕະສະມາທິ ເປັນບຸບພະພາກ (ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກ). ຫຼືວ່າ ອະນິມິດຕະສະມາທິ ເປັນມິດສະກະ, ສ່ວນສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ ເປັນບຸບພະພາກ.

ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယောတိ ဣဒံ ပန န ကေဝလံ အနိမိတ္တသမာဓိဘာဝနာ ဣမေသံယေဝ တိဏ္ဏံ မဟာဝိတက္ကာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တတိ, သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌီနမ္ပိ ပန သမုဂ္ဃာတံ ကရောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. န ဝဇ္ဇဝါ အဿန္တိ နိဒ္ဒေါသော ဘဝေယျံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ဒေသနံ တီဟိ ဘဝေဟိ ဝိနိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာဝသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ. အဋ္ဌမံ.

ບົດວ່າ 'dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo' ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້เพื่อສະແດງວ່າ ການຈະເລີນອະນິມິດຕະສະມາທິ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນໄປເພື່ອລະມະຫາວິດຕົກ 3 ປະການນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງສາມາດຖອນສັດສະຕະທິດຖິແລະອຸຈເສທະທິດຖິໄດ້ອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ 'na vajjavā assaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂທດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ ງ່າຍທັງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງໝູນວຽນເທດສະໜາໃນພະສູດນີ້ດ້ວຍພົບ 3 ແລ້ວ ຊົງຈົບເທດສະໜາດ້ວຍພະອໍຣະຫັດ. ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ພິກຂຸ 500 ຮູບ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດພ້ອມດ້ວຍປະຕິສຳພິທາທັງຫຼາຍ. ຈົບພະສູດທີ 8.

၉. ပါလိလေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາ ປາລິເລຍຍະສູດ

၈၁. နဝမေ စာရိကံ ပက္ကာမီတိ ကောသမ္ဗိကာနံ ဘိက္ခူနံ ကလဟကာလေ သတ္ထာ ဧကဒိဝသံ ဒီဃီတိဿ ကောသလရညော ဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ ‘‘န ဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ, သမ္မန္တီဓ ကုဒါစန’’န္တိအာဒီဟိ (ဓ. ပ. ၅) ဂါထာဟိ ဩဝဒတိ. တံဒိဝသံ တေသံ ကလဟံ ကရောန္တာနံယေဝ ရတ္တိ ဝိဘာတာ. ဒုတိယဒိဝသေပိ ဘဂဝါ တမေဝ ဝတ္ထုံ ကထေသိ. တံဒိဝသမ္ပိ တေသံ ကလဟံ ကရောန္တာနံယေဝ ရတ္တိ ဝိဘာတာ. တတိယဒိဝသေပိ ဘဂဝါ တမေဝ ဝတ္ထုံ ကထေသိ. အထ နံ အညတရော ဘိက္ခု ဧဝမာဟ – ‘‘အပ္ပောဿုက္ကော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတု, မယမေတေန ဘဏ္ဍနေန ကလဟေန ဝိဂ္ဂဟေန ဝိဝါဒေန ပညာယိဿာမာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ပရိယာဒိဏ္ဏရူပစိတ္တာ ခေါ ဣမေ မောဃပုရိသာ, န ဣမေ သက္ကာ သညာပေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ကိံ မယှံ ဣမေဟိ, ဧကစာရဝါသံ ဝသိဿာမီ’’တိ? သော ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကဉ္စိပိ အနာမန္တေတွာ ဧကောဝ အဒုတိယော စာရိကံ ပက္ကာမိ.

໘໑. ໃນພະສູດທີ 9 ບົດວ່າ 'cārikaṃ pakkāmi' ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໃນສະໄໝທີ່ພິກຂຸຊາວເມືອງໂກສຳພີທະເລາະວິວາດກັນ ພະສາດສະດາໄດ້ຊົງນຳເລື່ອງຂອງພະເຈົ້າທີຄີຕິໂກສົນມາສະແດງໃນວັນໜຶ່ງ ແລ້ວຊົງໂອວາດດ້ວຍຄາຖາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນວັນນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຍັງຄົງທະເລາະກັນຢູ່ ຈົນຮຸ່ງເຊົ້າ. ໃນວັນທີສອງ ພະຜູ້ມີພະພາກກໍຊົງສະແດງເລື່ອງນັ້ນອີກ. ໃນວັນນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຍັງຄົງທະເລາະກັນຢູ່ ຈົນຮຸ່ງເຊົ້າ. ໃນວັນທີສາມ ພະຜູ້ມີພະພາກກໍຊົງສະແດງເລື່ອງນັ້ນອີກ. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄດ້ກາບທູນພະອົງວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມຂວົນຂວາຍໜ້ອຍ ປະກອບຄວາມສຸກໃນທຳມະຊາດອັນເຫັນປະຈັກໃນປັດຈຸບັນຢູ່ເຖີດ, ພວກຂ້ານ້ອຍຈັກປາກົດດ້ວຍການຜິດຖຽງກັນ ການທະເລາະກັນ ການຂັດແຍ້ງກັນ ແລະການໂຕ້ຖຽງກັນນີ້ເອງ'. ພະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ໂມຄະບຸລຸດເຫຼົ່ານີ້ ມີຈິດຖືກກິເລດຄອບງຳເສຍແລ້ວ, ບໍ່ສາມາດຈະເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາເຂົ້າໃຈໄດ້' ແລ້ວຊົງດຳຣິຕໍ່ວ່າ 'ເຮົາຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້, ເຮົາຈັກຢູ່ຜູ້ດຽວເຖີດ'. ພະອົງຊົງປະຕິບັດພັດຕະກິດແຕ່ເຊົ້າຕູ່ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນເມືອງໂກສຳພີ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາພິກຂຸຮູບໃດເລີຍ ສະເດັດຈາຣິກໄປແຕ່ພະອົງດຽວ ບໍ່ມີເພື່ອນສອງ.

ယသ္မိံ, အာဝုသော, သမယေတိ ဣဒံ ထေရော ယသ္မာဿ အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ပက္ကမိဿတိ, အဇ္ဇ ဒွီဟိ, အဇ္ဇ သတေန, အဇ္ဇ သဟဿေန, အဇ္ဇ ဧကကောဝါတိ သဗ္ဗော ဘဂဝတော စာရော ဝိဒိတော ပါကဋော ပစ္စက္ခော, တသ္မာ အာဟ.

ບົດວ່າ 'yasmiṃ, āvuso, samaye' ນີ້ ພະອານົນເຖລະກ່າວໄວ້ ເພາະວ່າ ຈະຣິຍາວັດທັງປວງຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ ພະເຖລະຮູ້ແຈ້ງ ປາກົດປະຈັກແກ່ຕົນເອງວ່າ 'ວັນນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຈັກສະເດັດໄປກັບພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ, ວັນນີ້ ຈັກສະເດັດໄປກັບພິກຂຸ 2 ຮູບ, ວັນນີ້ ຈັກສະເດັດໄປກັບພິກຂຸ 100 ຮູບ, ວັນນີ້ ຈັກສະເດັດໄປກັບພິກຂຸ 1,000 ຮູບ, ວັນນີ້ ຈັກສະເດັດໄປແຕ່ພະອົງດຽວ'.

အနုပုဗ္ဗေနာတိ [Pg.280] ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဧကစာရဝါသံ တာဝ ဝသမာနံ ဘိက္ခုံ ပဿိတုကာမော ဟုတွာ ဗာလကလောဏကာရဂါမံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဘဂုတ္ထေရဿ သကလပစ္ဆာဘတ္တဉ္စေဝ တိယာမရတ္တိဉ္စ ဧကစာရဝါသေ အာနိသံသံ ကထေတွာ ပုနဒိဝသေ တေန ပစ္ဆာသမဏေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ တံ တတ္ထေဝ နိဝတ္တေတွာ ‘‘သမဂ္ဂဝါသံ ဝသမာနေ တယော ကုလပုတ္တေ ပဿိဿာမီ’’တိ ပါစီနဝံသမိဂဒါယံ အဂမာသိ. တေသမ္ပိ သကလပစ္ဆာဘတ္တဉ္စေဝ တိယာမရတ္တိဉ္စ ဧကစာရဝါသေ အာနိသံသံ ကထေတွာ တေ တတ္ထေဝ နိဝတ္တေတွာ ဧကကောဝ ပါလိလေယျ နဂရာဘိမုခေါ ပက္ကမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ပါလိလေယျနဂရံ သမ္ပတ္တော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ယေန ပါလိလေယျကံ, တဒဝသရီ’’တိ.

ຄຳວ່າ 'anupubbena' ໄດ້ແກ່ ສະເດັດທ່ຽວບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບບ້ານແລະນິຄົມ. ພະອົງຊົງມີພະປະສົງຈະພົບພິກຂຸຜູ້ຢູ່ຜູ້ດຽວກ່ອນ ຈຶ່ງສະເດັດໄປຍັງບ້ານພະລາກະໂລນະກາຣະ. ໃນບ້ານນັ້ນ ພະອົງຊົງສະແດງອານິສົງຂອງການຢູ່ຜູ້ດຽວແກ່ພະພະຄຸເຖລະ ຕະຫຼອດເວລາຫຼັງພັດຕະກິດແລະຕະຫຼອດລາຕີ 3 ຍາມ. ໃນວັນຕໍ່ມາ ພະອົງຊົງທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັບພະພະຄຸເຖລະຜູ້ເປັນພິກຂຸຜູ້ຕິດຕາມ ແລ້ວຊົງໃຫ້ພະເຖລະກັບຄືນໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ຈາກນັ້ນ ພະອົງຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈັກໄປພົບກຸນລະບຸດ 3 ຮູບ ຜູ້ຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍຄວາມສາມັກຄີ' ຈຶ່ງສະເດັດໄປຍັງປ່າປາຈີນາວັນສະມິຄະທາຍະ. ພະອົງຊົງສະແດງອານິສົງຂອງການຢູ່ຜູ້ດຽວແກ່ກຸນລະບຸດທັງ 3 ຮູບນັ້ນ ຕະຫຼອດເວລາຫຼັງພັດຕະກິດແລະຕະຫຼອດລາຕີ 3 ຍາມເຊັ່ນກັນ ແລ້ວຊົງໃຫ້ພວກເພິ່ນກັບຄືນໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ຈາກນັ້ນ ພະອົງສະເດັດແຕ່ພະອົງດຽວມຸ່ງໜ້າໄປຍັງເມືອງປາລິເລຍຍະກະ ແລະໄດ້ສະເດັດເຖິງເມືອງປາລິເລຍຍະກະໂດຍລຳດັບ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'anupubbena cārikaṃ caramāno yena pālileyyakaṃ, tadavasari'.

ဘဒ္ဒသာလမူလေတိ ပါလိလေယျဝါသိနော ဘဂဝတော ဒါနံ ဒတွာ ပါလိလေယျတော အဝိဒူရေ ရက္ခိတဝနသဏ္ဍော နာမ အတ္ထိ, တတ္ထ ဘဂဝတော ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ‘‘ဧတ္ထ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါသယိံသု. ဘဒ္ဒသာလော ပန တတ္ထေကော မနာပေါ လဒ္ဓကော သာလရုက္ခော. ဘဂဝါ တံ နဂရံ ဥပနိဿာယ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ပဏ္ဏသာလသမီပေ တသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘဒ္ဒသာလမူလေ’’တိ.

ບົດວ່າ 'bhaddasālamūle' ມີອະທິບາຍວ່າ: ພວກຊາວເມືອງປາລິເລຍຍະກະ ຖວາຍທານແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກແລ້ວ ໄດ້ສ້າງບັນນະສາລາຖວາຍພະຜູ້ມີພະພາກໃນປ່າຊື່ວ່າ ຣັກຂິຕະວັນສະນະ ເຊິ່ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກເມືອງປາລິເລຍຍະກະ ແລ້ວກາບທູນຂໍປະຕິຍານວ່າ 'ຂໍພະອົງຈົ່ງປະທັບຢູ່ທີ່ນີ້ເຖີດ' ແລ້ວໃຫ້ພະອົງປະທັບຢູ່. ກໍແລ້ວ ໃນປ່ານັ້ນ ມີຕົ້ນໄມ້ຮັງຕົ້ນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ພັດທະສາລະ ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ໜ້າຮັກແລະງົດງາມ. ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອາໄສເມືອງນັ້ນບິນທະບາດ ແລ້ວປະທັບຢູ່ທີ່ໂຄນໄມ້ຮັງນັ້ນ ໃກ້ກັບບັນນະສາລາໃນປ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'bhaddasālamūle'.

ဧဝံ ဝိဟရန္တေ ပနေတ္ထ တထာဂတေ အညတရော ဟတ္ထိနာဂေါ ဟတ္ထိနီဟိ ဟတ္ထိပေါတကာဒီဟိ ဂေါစရဘူမိတိတ္ထောဂါဟနာဒီသု ဥဗ္ဗာဠှော ယူထေ ဥက္ကဏ္ဌိတော ‘‘ကိံ မေ ဣမေဟိ ဟတ္ထီဟီ’’တိ? ယူထံ ပဟာယ မနုဿပထံ ဂစ္ဆန္တော ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဃဋသဟဿေန နိဗ္ဗာပိတသန္တာပေါ ဝိယ နိဗ္ဗုတော ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ သတ္ထု ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောန္တော မုခဓောဝနံ ဒေတိ, နှာနောဒကံ အာဟရတိ, ဒန္တကဋ္ဌံ ဒေတိ, ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇတိ, အရညတော မဓုရာနိ ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ သတ္ထုနော ဒေတိ. သတ္ထာ ပရိဘောဂံ ကရောတိ.

ເມື່ອພະຕະຖາຄົດປະທັບຢູ່ຢ່າງນີ້ ມີຊ້າງຕົວໜຶ່ງ ຖືກພວກຊ້າງພັງແລະລູກຊ້າງເປັນຕົ້ນ ລົບກວນໃນບ່ອນຫາກິນແລະທ່າອາບນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍໃນໂຂງຊ້າງ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບຊ້າງເຫຼົ່ານີ້' ຈຶ່ງລະໂຂງຊ້າງແລ້ວເດີນທາງມາຕາມທາງມະນຸດ. ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກໃນປ່າປາລິເລຍຍະກະ ກໍມີຄວາມສະຫງົບເຢັນ ເໝືອນດັ່ງຖືກດັບຄວາມຮ້ອນດ້ວຍນ້ຳ 1,000 ໝໍ້ ແລ້ວໄດ້ເຂົ້າໄປຢືນຢູ່ໃກ້ພະສາດສະດາ. ຊ້າງນັ້ນຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ໄດ້ປະຕິບັດວັດປະຕິວັດແກ່ພະສາດສະດາ ເຊັ່ນ ຖວາຍນ້ຳລ້າງພະພັກ, ນຳນ້ຳສົງມາຖວາຍ, ຖວາຍໄມ້ສີຟັນ, ປັດກວາດບໍລິເວນ, ແລະນຳໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ອັນມີລົດຫວານຈາກປ່າມາຖວາຍພະສາດສະດາ. ພະສາດສະດາກໍຊົງບໍລິໂພກໝາກໄມ້ນັ້ນ.

ဧကဒိဝသံ သတ္ထာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ စင်္ကမိတွာ ပါသာဏဖလကေ နိသီဒိ. ဟတ္ထီပိ အဝိဒူရေ ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ပစ္ဆတော ဩလောကေတွာ န ကိဉ္စိ အဒ္ဒသ, ဧဝံ ပုရတော စ ဥဘယပဿေသု စ. အထဿ ‘‘သုခံ ဝတာဟံ အညတြ တေဟိ ဘဏ္ဍနကာရကေဟိ ဝသာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဟတ္ထိနောပိ ‘‘မယာ နာမိတသာခံ အညေ ခါဒန္တာ နတ္ထီ’’တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ – ‘‘သုခံ ဝတ ဧကကောဝ [Pg.281] ဝသာမိ, သတ္ထု ဝတ္တံ ကာတုံ လဘာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သတ္ထာ အတ္တနော စိတ္တံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မမ တာဝ ဤဒိသံ စိတ္တံ, ကီဒိသံ နု ခေါ ဟတ္ထိဿာ’’တိ တဿာပိ တာဒိသမေဝ ဒိသွာ ‘‘သမေတိ နော စိတ္တ’’န္တိ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

ວັນໜຶ່ງ ພະສາດສະດາຊົງຈົງກົມໃນເວລາປາຍລາຕີ ແລ້ວປະທັບນັ່ງເທິງແຜ່ນຫີນ. ຊ້າງກໍຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ. ພະສາດສະດາຊົງຫຼຽວເບິ່ງທາງຫຼັງ ບໍ່ເຫັນໃຜ, ຫຼຽວເບິ່ງທາງໜ້າແລະທັງສອງຂ້າງກໍບໍ່ເຫັນໃຜ. ຄັ້ງນັ້ນ ພະອົງຊົງເກີດຄວາມດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຢູ່ຜູ້ດຽວ ປາສະຈາກພິກຂຸຜູ້ມັກທະເລາະວິວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຄວາມສຸກແທ້ໜໍ'. ຝ່າຍຊ້າງກໍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ບໍ່ມີຊ້າງອື່ນມາແຍ່ງກິນກິ່ງໄມ້ທີ່ເຮົາໂນ້ມລົງມາໃຫ້' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເກີດຄວາມຄິດວ່າ 'ເຮົາຢູ່ຜູ້ດຽວ ເປັນຄວາມສຸກແທ້ໜໍ, ເຮົາໄດ້ໂອກາດເຮັດວັດປະຕິວັດແກ່ພະສາດສະດา'. ພະສາດສະດາຊົງກວດເບິ່ງຈິດຂອງພະອົງເອງແລ້ວຊົງດຳຣິວ່າ 'ຈິດຂອງເຮົາເກີດຄວາມຄິດຢ່າງນີ້, ສ່ວນຈິດຂອງຊ້າງເກີດຄວາມຄິດຢ່າງໃດໜໍ?' ເມື່ອຊົງເຫັນວ່າຊ້າງກໍມີຄວາມຄິດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ 'ຈິດຂອງເຮົາທັງສອງສະເໝີກັນ' ແລ້ວຊົງເປັ່ງອຸທານນີ້ວ່າ:

‘‘ဧတံ နာဂဿ နာဂေန, ဤသာဒန္တဿ ဟတ္ထိနော;

သမေတိ စိတ္တံ စိတ္တေန, ယဒေကော ရမတီ ဝနေ’’တိ. (မဟာဝ. ၄၆၇);

'ຈິດຂອງພະຕະຖາຄົດຜູ້ປະເສີດ (ນາກ) ກັບຈິດຂອງຊ້າງຜູ້ມີງາເໝືອນງອນໄຖ ຍ່ອມສະເໝີກັນ ໃນການທີ່ຢູ່ຜູ້ດຽວ ແລະຍິນດີໃນປ່າ.'

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ အထ ဧဝံ တထာဂတေ တတ္ထ ဝိဟရန္တေ ပဉ္စသတာ ဒိသာသု ဝဿံဝုတ္ထာ ဘိက္ခူ. ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ‘‘သတ္ထာ ကိရ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏာမေတွာ အရညံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော, တေနုပသင်္ကမိံသု.

ບົດວ່າ 'atha kho sambahulā bhikkhū' ໄດ້ແກ່ ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພະຕະຖາຄົດປະທັບຢູ່ທີ່ນັ້ນຢ່າງນີ້ ພິກຂຸ 500 ຮູບ ຜູ້ຈຳພັນສາໃນທິດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'yenāyasmā ānando' ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຍິນວ່າ 'ພະສາດສະດາຊົງຫຼີກເວັ້ນຈາກໝູ່ພິກຂຸ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າໄປປະທັບຢູ່ໃນປ່າ' ພວກເພິ່ນບໍ່ກ້າສະເດັດໄປເຝົ້າພະສາດສະດາໂດຍກົງຕາມລຳພັງ ຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພະອານົນເຖລະໃນທີ່ທີ່ເພິ່ນຢູ່.

အနန္တရာ အာသဝါနံ ခယောတိ မဂ္ဂါနန္တရံ အရဟတ္တဖလံ. ဝိစယသောတိ ဝိစယေန, တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝဝိစိနနသမတ္ထေန ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မောတိ သာသနဓမ္မော. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိအာဒိ ယေ ယေ ကောဋ္ဌာသေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓမ္မော ဒေသိတော, တေသံ ပကာသနတ္ထာယ ဝုတ္တံ. သမနုပဿနာတိ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ. သင်္ခါရော သောတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရော သော. တတောဇော သော သင်္ခါရောတိ တတော တဏှာတော သော သင်္ခါရော ဇာတော. တဏှာသမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တေသုပိ စတူသု စိတ္တေသု ဧသ ဇာယတိ. သာပိ တဏှာတိ သာ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရဿ ပစ္စယဘူတာ တဏှာ. သာပိ ဝေဒနာတိ သာ တဏှာယ ပစ္စယဘူတာ ဝေဒနာ. သောပိ ဖဿောတိ သော ဝေဒနာယ ပစ္စယော အဝိဇ္ဇာသမ္ဖဿော. သာပိ အဝိဇ္ဇာတိ သာ ဖဿသမ္ပယုတ္တာ အဝိဇ္ဇာ.

ຄຳວ່າ Anantarā āsavānaṃ khayo (ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະໃນລຳດັບທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ) ໄດ້ແກ່ ພະອະຣະຫັດຕະຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງມັກ. ຄຳວ່າ Vicayeso ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການວິໄຈ, ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍການກຳນົດແຍກແຍະດ້ວຍຍານອັນສາມາດວິໄຈສະພາວະແຫ່ງທຳນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ Dhammo ໄດ້ແກ່ ສາສະໜາທຳ. ຄຳວ່າ Cattāro satipaṭṭhānā (ສະຕິປັດຖານ 4) ເປັນຕົ້ນ ພະອົງຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງສ່ວນນັ້ນໆ ທີ່ຊົງກຳນົດແລ້ວສະແດງທຳ. ຄຳວ່າ Samanupassanā ໄດ້ແກ່ ທິດຖິສະມະນຸປັດສະນາ (ການຕາມເຫັນດ້ວຍທິດຖິ). ຄຳວ່າ Saṅkhāro so ໄດ້ແກ່ ທິດຖິສັງຂານນັ້ນ. ຄຳວ່າ Tatojo so saṅkhāro ໄດ້ແກ່ ສັງຂານນັ້ນເກີດແຕ່ຕັນຫານັ້ນ. ແມ່ນໃນຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຕັນຫາ 4 ດວງ ສັງຂານນີ້ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Sāpi taṇhā ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາອັນເປັນປັດໄຈແກ່ທິດຖິສັງຂານນັ້ນ. ຄຳວ່າ Sāpi vedanā ໄດ້ແກ່ ເວທະນາອັນເປັນປັດໄຈແກ່ຕັນຫານັ້ນ. ຄຳວ່າ Sopi phasso ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາສຳຜັດອັນເປັນປັດໄຈແກ່ເວທະນານັ້ນ. ຄຳວ່າ Sāpi avijjā ໄດ້ແກ່ ອະວິຊາອັນສຳປະຍຸດດ້ວຍຜັດສະນັ້ນ.

နော စဿံ, နော စ မေ သိယာတိ သစေ အဟံ န ဘဝေယျံ, မမ ပရိက္ခာရောပိ န ဘဝေယျ. နာဘဝိဿံ, န မေ ဘဝိဿတီတိ သစေ ပန အာယတိမ္ပိ အဟံ န ဘဝိဿာမိ, ဧဝံ မမ ပရိက္ခာရောပိ န ဘဝိဿတိ. ဧတ္တကေ ဌာနေ ဘဂဝါ တေန ဘိက္ခုနာ ဂဟိတဂဟိတဒိဋ္ဌိံ ဝိဿဇ္ဇာပေန္တော အာဂတော ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေနပိ ဒေသနာဝိလာသေနပိ. တတောဇော သော သင်္ခါရောတိ တဏှာသမ္ပယုတ္တစိတ္တေ ဝိစိကိစ္ဆာဝ နတ္ထိ, ကထံ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါရော တဏှာတော ဇာယတီတိ? အပ္ပဟီနတ္တာ. ယဿ ဟိ တဏှာယ အပ္ပဟီနာယ သော [Pg.282] ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိယာပိ ဧသေဝ နယော လဗ္ဘတိယေဝ စတူသု ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒေသု သမ္ပယုတ္တဒိဋ္ဌိ နာမ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပန တဏှာယ အပ္ပဟီနတ္တာ သာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ သန္ဓာယ တတြာပိ အယမတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တေဝီသတိယာ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ. နဝမံ.

ຄຳວ່າ No cassaṃ, no ca me siyā ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີ, ເຄື່ອງບໍລິຂານຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ Nābhavissaṃ, na me bhavissati ໄດ້ແກ່ ແຕ່ຖ້າວ່າໃນອະນາຄົດ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ມີ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເຄື່ອງບໍລິຂານຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະບໍ່ມີ. ໃນຂໍ້ຄວາມພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນລະທິດຖິທີ່ຍຶດຖືແລ້ວ ໂດຍຊົງອາໄສອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນແດ່ ໂດຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງເທດສະໜາແດ່. ມີຄຳຖາມວ່າ ໃນຄຳວ່າ Tatojo so saṅkhāro ນີ້ ໃນຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຕັນຫາ ຍ່ອມບໍ່ມີວິຈິກິດສາເລີຍ, ກໍວິຈິກິດສາສັງຂານຈະເກີດແຕ່ຕັນຫາໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະຕັນຫາຍັງລະບໍ່ໄດ້. ຈິງຢູ່ ວິຈິກິດສາສັງຂານນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອຕັນຫາຍັງລະບໍ່ໄດ້, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ແມ່ນໃນທິດຖິກໍຍ່ອມໄດ້ນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ, ຈິງຢູ່ ໃນຈິດຕຸບປາດ 4 ດວງ (ໂລພະມູນລະຈິດວິບປະຍຸດດ້ວຍທິດຖິ) ທິດຖິອັນສຳປະຍຸດຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ເພາະຕັນຫາຍັງລະບໍ່ໄດ້ ທິດຖິນັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ສະນັ້ນ ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ແມ່ນໃນຈິດຕຸບປາດ 4 ດວງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມນີ້ກໍຍ່ອມສົມຄວນ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວິປັດສະນາໂດຍນຳໄປສູ່ພະອະຣະຫັດໃນ 23 ສະຖານທີ່. ຈົບ ສູດທີເກົ້າ.

၁၀. ပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາປຸນນະມະສູດ

၈၂. ဒသမေ တဒဟုပေါသထေတိအာဒိ ပဝါရဏသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကိဉ္စိ ကာရဏံ. သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? သော ကိရ ဘိက္ခု ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရော. အာစရိယေ ပန ဌိတကေ ပုစ္ဆန္တေ သစေ တေ ဘိက္ခူ နိသီဒန္တိ, သတ္ထရိ ဂါရဝံ ကတံ ဟောတိ, အာစရိယေ အဂါရဝံ. သစေ ဥဋ္ဌဟန္တိ, အာစရိယေ ဂါရဝံ ကတံ ဟောတိ, သတ္ထရိ အဂါရဝံ. ဣတိ နေသံ စိတ္တံ အနေကဂ္ဂံ ဘဝိဿတိ, ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န သက္ခိဿန္တိ. တသ္မိံ ပန နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆန္တေ တေသံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဘဝိဿတိ, ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ သက္ခိဿန္တီတိ ဉတွာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ. ဣမေ နု ခေါ, ဘန္တေတိ အယံ ထေရော ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အာစရိယော, ပဉ္စက္ခန္ဓမတ္တမ္ပိ နပ္ပဇာနာတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ပဉှံ ပုစ္ဆန္တေန ပန ‘‘ဣမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, န အညေ’’တိ ဧဝံ ဇာနန္တေန ဝိယ ဟုတွာ ပုစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ. တေပိ စဿ အန္တေဝါသိကာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ‘အဟံ ဇာနာမီ’တိ န ကထေတိ, သဗ္ဗညုတညာဏေန ပန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာဝ ကထေတီ’’တိ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိပိ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ.

໘໒. ໃນສູດທີສິບ ຄຳວ່າ tadahuposathe ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ຢ່າງພິສະດານແລ້ວໃນປະວາຣະນາສູດ. ຄຳວ່າ Kiñcideva desaṃ ໄດ້ແກ່ ເຫດຜົນບາງຢ່າງ. ຄຳວ່າ Sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasi (ຈົ່ງນັ່ງເທິງອາສະນະຂອງຕົນແລ້ວຖາມບັນຫາຕາມທີ່ປາດຖະໜາເຖີດ) ເປັນຫຍັງພະອົງຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້? ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸນັ້ນມີພິກຂຸ 500 ຮູບເປັນບໍລິວານ. ແຕ່ເມື່ອອາຈານຢືນຖາມ ຖ້າພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງຢູ່ ກໍຊື່ວ່າເຮັດຄວາມເຄົາລົບໃນພະສາດສະດາ ແຕ່ບໍ່ເຄົາລົບໃນອາຈານ. ຖ້າພວກເຂົາຢືນຂຶ້ນ ກໍຊື່ວ່າເຮັດຄວາມເຄົາລົບໃນອາຈານ ແຕ່ບໍ່ເຄົາລົບໃນພະສາດສະດາ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈິດຂອງພວກເຂົາກໍຈະບໍ່ມີອາລົມເປັນໜຶ່ງ ແລະຈະບໍ່ສາມາດຮັບເອົາພະເທດສະໜາໄດ້. ແຕ່ເມື່ອອາຈານນັ້ນນັ່ງຖາມ ຈິດຂອງພິກຂຸ 500 ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນກໍຈະມີອາລົມເປັນໜຶ່ງ ແລະຈະສາມາດຮັບເອົາພະເທດສະໜາໄດ້, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບເຫດຜົນນີ້ ຈຶ່ງຕັດຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Ime nu kho, bhante ນີ້ ບໍ່ຄວນກ่าວວ່າ ພະເຖຣະອົງນີ້ເປັນອາຈານຂອງພິກຂຸ 500 ຮູບ ແຕ່ແມ່ນແຕ່ຂັນ 5 ກໍຍັງບໍ່ຮູ້. ແຕ່ການທີ່ຜູ້ຖາມບັນຫາຈະເຮັດຄືກັບວ່າຕົນເອງຮູ້ແລ້ວວ່າ 'ອຸປາດານະຂັນ 5 ເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຢ່າງອື່ນ' ແລ້ວຖາມນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ, ສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງຖາມເໝືອນຜູ້ບໍ່ຮູ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ພວກອັນເຕວາສິກຂອງເພິ່ນກໍຈະຄິດວ່າ 'ອາຈານຂອງພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ຂ້ອຍຮູ້, ແຕ່ເພິ່ນກ່າວໂດຍທຽບຄຽງກັບພະສັບພັນຍຸຕະຍານເທົ່ານັ້ນ' ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຟັງແລະຄວນເຊື່ອຖື, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງຖາມເໝືອນຜູ້ບໍ່ຮູ້.

ဆန္ဒမူလကာတိ တဏှာဆန္ဒမူလကာ. န ခေါ ဘိက္ခု တညေဝ ဥပါဒါနံ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာတိ ယသ္မာ ဆန္ဒရာဂမတ္တံ ပဉ္စက္ခန္ဓာ န ဟောတိ, တသ္မာ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန သဟဇာတတော ဝါ အာရမ္မဏတော ဝါ ခန္ဓေ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒါနံ နတ္ထိ, တသ္မာ နာပိ အညတြ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ ဥပါဒါနန္တိ ဝုတ္တံ. တဏှာသမ္ပယုတ္တသ္မိဉှိ စိတ္တေ ဝတ္တမာနေ တံစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ရူပက္ခန္ဓော, ဌပေတွာ တံ တဏှံ သေသာ အရူပဓမ္မာ စတ္တာရော ခန္ဓာတိ သဟဇာတတောပိ ခန္ဓေ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒါနံ နတ္ထိ. ဥပါဒါနဿ ပန ရူပါဒီသု အညတရံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနတော အာရမ္မဏတောပိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒါနံ နတ္ထိ. ဆန္ဒရာဂဝေမတ္တတာတိ ဆန္ဒရာဂနာနတ္တံ. ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခူတိ ဧဝံ ရူပါရမ္မဏဿ ဆန္ဒရာဂဿ [Pg.283] ဝေဒနာဒီသု အညတရံ အာရမ္မဏံ အကရဏတော သိယာ ဆန္ဒရာဂဝေမတ္တတာ. ခန္ဓာဓိဝစနန္တိ ခန္ဓာတိ အယံ ပညတ္တိ. အယံ ပန အနုသန္ဓိ န ဃဋိယတိ, ကိဉ္စာပိ န ဃဋိယတိ, သာနုသန္ဓိကာဝ ပုစ္ဆာ, သာနုသန္ဓိကံ ဝိဿဇ္ဇနံ. အယဉှိ ထေရော တေသံ တေသံ ဘိက္ခူနံ အဇ္ဈာသယေန ပုစ္ဆတိ, သတ္ထာပိ တေသံ တေသံ အဇ္ဈာသယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒသမံ.

ຄຳວ່າ Chandamūlakā ໄດ້ແກ່ ມີຕັນຫາສັນທະເປັນມູນເຄົ້າ. ຄຳວ່າ Na kho bhikkhu taññeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā (ພິກຂຸ ອຸປາດານບໍ່ແມ່ນອຸປາດານະຂັນ 5 ນັ້ນເລີຍ) ທີ່ຕັດໄວ້ເພາະຂັນ 5 ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ສັນທະຣາຄະເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເພາະບໍ່ມີອຸປາດານທີ່ເວັ້ນຈາກຂັນໂດຍສະຫະຊາດຕະປັດໄຈ ຫຼືໂດຍອາຣົມມະນະປັດໄຈ, ສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ແຕ່ອຸປາດານທີ່ເວັ້ນຈາກອຸປາດານະຂັນ 5 ກໍບໍ່ມີ'. ຈິງຢູ່ ເມື່ອຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຕັນຫາເກີດຂຶ້ນ ຮູບທີ່ມີຈິດນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ ຄື ຮູບຂັນ, ເවັ້ນຕັນຫານັ້ນເສຍ ນາມະທຳທີ່ເຫຼືອ ຄື ຂັນ 4, ດ້ວຍເຫດນີ້ ແມ່ນໂດຍສະຫະຊາດຕະປັດໄຈ ກໍບໍ່ມີອຸປາດານທີ່ເວັ້ນຈາກຂັນ. ສ່ວນໂດຍອາຣົມມະນະປັດໄຈ ເພາະອຸປາດານເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດຮູບເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃຫ້ເປັນອາລົມ, ສະນັ້ນ ແມ່ນໂດຍອາຣົມມະນະປັດໄຈ ກໍບໍ່ມີອຸປາດານທີ່ເວັ້ນຈາກຂັນ 5. ຄຳວ່າ Chandarāgavemattatā ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນທະຣาຄະ. ຄຳວ່າ Evaṃ kho bhikkhū ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນທະຣาຄະ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການບໍ່ເຮັດເວທະນາເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃຫ້ເປັນອາລົມແຫ່ງສັນທະຣาຄະທີ່ມີຮູບເປັນອາລົມຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Khandhādhivacanaṃ ໄດ້ແກ່ ບັນຍັດວ່າ ຂັນ. ແຕ່ອະນຸສົນທິນີ້ບໍ່ເຂົ້າກັນ, ເຖິງວ່າຈະບໍ່ເຂົ້າກັນ ແຕ່ຄຳຖາມກໍມີອະນຸສົນທິ ຄຳແກ້ກໍມີອະນຸສົນທິ. ຈິງຢູ່ ພະເຖຣະອົງນີ້ຖາມຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໆ, ແມ່ນພະສາດສະດາກໍຊົງແກ້ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໆ ເຊັ່ນກັນ. ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

ဣမဿ စ ပန ဝဂ္ဂဿ ဧကေကသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စသတာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ.

ກໍໃນແຕ່ລະສູດແຫ່ງວັກນີ້ ພິກຂຸເທື່ອລະ 500 ຮູບ ໄດ້ບັນລຸພະອະຣະຫັດແລ້ວ.

ခဇ္ဇနီယဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

ຂັດຊະນີຍະວັກ ທີແປດ ຈົບແລ້ວ.

၉. ထေရဝဂ္ဂေါ

໙. ເຖຣະວັກ

၁. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາອານັນທະສູດ

၈၃. ထေရဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မန္တာဏိပုတ္တောတိ, မန္တာဏိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ဥပါဒါယာတိ အာဂမ္မ အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ အသ္မီတိ ဧဝံ ပဝတ္တံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စတ္တယံ ဟောတိ. ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ မဏ္ဍနကသဘာဝေါ မဏ္ဍနကသီလော. မုခနိမိတ္တန္တိ မုခပဋိဗိမ္ဗံ. တဉှိ ပရိသုဒ္ဓံ အာဒါသမဏ္ဍလံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ကိံ ပန တံ ဩလောကယတော သကမုခံ ပညာယတိ, ပရမုခန္တိ? ယဒိ သကံ ဘဝေယျ, ပရမ္မုခံ ဟုတွာ ပညာယေယျ, အထ ပရဿ ဘဝေယျ, ဝဏ္ဏာဒီဟိ အသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယေယျ. တသ္မာ န တံ အတ္တနော, န ပရဿ, အာဒါသံ ပန နိဿာယ နိဘာသရူပံ နာမ တံ ပညာယတီတိ ဝဒန္တိ. အထ ယံ ဥဒကေ ပညာယတိ, တံ ကေန ကာရဏေနာတိ? မဟာဘူတာနံ ဝိသုဒ္ဓတာယ. ဓမ္မော မေ အဘိသမိတောတိ မယာ ဉာဏေန စတုသစ္စဓမ္မော အဘိသမာဂတော, သောတာပန္နောသ္မိ ဇာတောတိ ကထေသိ. ပဌမံ.

໘໓. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງເຖຣະວັກ ຄຳວ່າ Mantāṇiputto ໄດ້ແກ່ ບຸດຂອງນາງພຣາມມະນີຊື່ວ່າ ມັນຕານີ. ຄຳວ່າ Upādāya ໄດ້ແກ່ ອາໄສ, ປາຣົບ, ໝາຍເຖິງ, ເພາະອາໄສ. ຄຳວ່າ Asmīti hoti ໄດ້ແກ່ ທຳເຄື່ອງເນີນຊ້າ 3 ຄື ຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາເປັນ'. ຄຳວ່າ Daharo ໄດ້ແກ່ ຍັງໜຸ່ມນ້ອຍ. ຄຳວ່າ Yuvā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍໄວໜຸ່ມ. ຄຳວ່າ Maṇḍanakajātiko ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະມັກແຕ່ງຕົວ, ມີປົກກະຕິມັກແຕ່ງຕົວ. ຄຳວ່າ Mukhanimittaṃ ໄດ້ແກ່ ເງົາໜ້າ. ຈິງຢູ່ ເງົາໜ້ານັ້ນຍ່ອມປາກົດເພາະອາໄສແວ່ນອັນບໍລິສຸດ. ມີຄຳຖາມວ່າ ກໍເມື່ອບຸກຄົນແນມເບິ່ງແວ່ນນັ້ນ ໜ້າຂອງຕົນເອງປາກົດ ຫຼືໜ້າຂອງຄົນອື່ນປາກົດ? ຖ້າວ່າເປັນໜ້າຂອງຕົນເອງ ກໍຄວນປາກົດເປັນໜ້າທີ່ຫັນຫຼັງໃຫ້ (ແວ່ນ), ແຕ່ຖ້າເປັນໜ້າຂອງຄົນອື່ນ ກໍຄວນປາກົດເປັນໜ້າທີ່ບໍ່ຄືກັນໂດຍສີຜິວເປັນຕົ້ນ. ສະນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ ເງົາໜ້ານັ້ນບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນເອງ ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ, ແຕ່ເພາະອາໄສແວ່ນ ຮູບສະທ້ອນຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ມີຄຳຖາມວ່າ ກໍເງົາທີ່ປາກົດໃນນ້ຳນັ້ນ ປາກົດເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະຄວາມໃສສະອາດແຫ່ງມະຫາພູດຮູບ. ຄຳວ່າ Dhammo me abhisamito ໄດ້ແກ່ ເພິ່ນກ່າວວ່າ 'ທຳຄືອະລິຍະສັດ 4 ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍຍານ, ຂ້າພະເຈົ້າເປັນພະໂສດາບັນແລ້ວ'. ຈົບ ສູດທຳອິດ.

၂. တိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາຕິດສະສູດ

၈၄. ဒုတိယေ [Pg.284] မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ ဝိယ အကမ္မညော. ဒိသာပိ မေတိ အယံ ပုရတ္ထိမာ အယံ ဒက္ခိဏာတိ ဧဝံ ဒိသာပိ မယှံ န ပက္ခာယန္တိ, န ပါကဋာ ဟောန္တီတိ ဝဒတိ. ဓမ္မာပိ မံ န ပဋိဘန္တီတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာပိ မယှံ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဥဂ္ဂဟိတံ သဇ္ဈာယိတံ န ဒိဿတီတိ ဝဒတိ. ဝိစိကိစ္ဆာတိ နော မဟာဝိစိကိစ္ဆာ. န ဟိ တဿ ‘‘သာသနံ နိယျာနိကံ နု ခေါ, န နု ခေါ’’တိ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပနဿ ဟောတိ ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ, ဥဒါဟု ပတ္တစီဝရဓာရဏမတ္တမေဝ ကရိဿာမီ’’တိ.

໘໔. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ Madhurakajāto viya ໄດ້ແກ່ ເໝືອນມີຄວາມໜັກໜ່ວງເກີດຂຶ້ນ ຄື ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ. ຄຳວ່າ Disāpi me ໄດ້ແກ່ ເພິ່ນກ່າວວ່າ 'ທິດທັງຫຼາຍກໍບໍ່ປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຄື ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ນີ້ແມ່ນທິດຕາເວັນອອກ ນີ້ແມ່ນທິດໃຕ້'. ຄຳວ່າ Dhammāpi maṃ na paṭibhanti ໄດ້ແກ່ ເພິ່ນກ່າວວ່າ 'ແມ່ນປະຣິຍັດຕິທຳກໍບໍ່ປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ທຳທີ່ຮຽນມາແລະທ່ອງຈຳມາ ກໍບໍ່ປາກົດ'. ຄຳວ່າ Vicikicchā ບໍ່ແມ່ນວິຈິກິດສາໃຫຍ່ (ຄວາມລັງເລສົງໄສໃນພະສາດສະດາເປັນຕົ້ນ). ຈິງຢູ່ ຄວາມສົງໄສຂອງກຸນນະບຸດນັ້ນວ່າ 'ພະສາສະໜານີ້ເປັນທຳນຳອອກຈາກທຸກໄດ້ແທ້ຫຼືບໍ່' ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ຄວາມຄິດຂອງເພິ່ນຍ່ອມມີຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາຈະສາມາດບຳເພັນສະມະນະທຳໄດ້ຫຼືບໍ່ ຫຼືວ່າຈະເປັນພຽງແຕ່ຜູ້ຊົງບາດແລະຈີວອນເທົ່ານັ້ນ'.

ကာမာနမေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ နိန္နံ ပလ္လလံ ဩလောကေန္တဿ ဒဿနရာမဏေယျကမတ္တံ အတ္ထိ, ယော ပနေတ္ထ ဩတရတိ, တံ စဏ္ဍမီနာကုလတာယ အာကဍ္ဎိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေတိ, ဧဝမေဝံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စက္ခုဒွါရာဒီနံ အာရမ္မဏေ ရာမဏေယျကမတ္တံ အတ္ထိ, ယော ပနေတ္ထ ဂေဓံ အာပဇ္ဇတိ, တံ အာကဍ္ဎိတွာ နိရယာဒီသု ဧဝ ပက္ခိပန္တိ. အပ္ပဿာဒါ ဟိ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျောတိ ဣမံ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘‘ကာမာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဟမနုဂ္ဂဟေနာတိ အဟံ ဓမ္မာမိသာနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂဏှာမိ. အဘိနန္ဒီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. န ကေဝလဉ္စ အဘိနန္ဒိ, ဣမံ ပန သတ္ထု သန္တိကာ အဿာသံ လဘိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ကတိပါဟေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဒုတိယံ.

ຄຳວ່າ Kāmānametaṃ adhivacanaṃ ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນໜອງນ້ຳອັນເລິກ ຍ່ອມມີພຽງຄວາມງາມໜ້າເບິ່ງແກ່ຜູ້ແນມເບິ່ງ, ແຕ່ບຸກຄົນໃດລົງໄປໃນໜອງນັ້ນ ປາຮ້າຍທັງຫຼາຍກໍຈະສະກັດດຶງບຸກຄົນນັ້ນໃຫ້ເຖິງຄວາມພິນາດຍ່ອຍຍັບ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນກາມະຄຸນ 5 ຍ່ອມມີພຽງຄວາມໜ້າຍິນດີໃນອາລົມແຫ່ງຈັກຂຸທວານເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບຸກຄົນໃດເຖິງຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນກາມະຄຸນນັ້ນ ພວກມັນກໍຈະສະກັດດຶງບຸກຄົນນັ້ນໄປຖິ້ມລົງໃນນະຣົກເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່ ກາມທັງຫຼາຍມີຄວາມຍິນດີໜ້ອຍ ມີທຸກຫຼາຍ ມີຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈຫຼາຍ, ໂທດໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ, ພະອົງຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄຳວ່ານັ້ນເປັນຊື່ແຫ່ງກາມທັງຫຼາຍ'. ຄຳວ່າ Ahamanuggahena ໄດ້ແກ່ ເຮົາຈະອະນຸເຄາະດ້ວຍທຳແລະອາມິດ. ຄຳວ່າ Abhinandi ໄດ້ແກ່ ຮັບເອົາດ້ວຍດີ. ແລະບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຮັບເອົາດ້ວຍດີເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະໄດ້ຮັບຄວາມເບົາໃຈຈາກສຳນັກຂອງພະສາດສະດານີ້ແລ້ວ ເພິ່ນຈຶ່ງພຽນພະຍາຍາມ ບໍ່ດົນກໍໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພະອະຣະຫັດ. ຈົບ ສູດທີສອງ.

၃. ယမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາຢະມະກະສູດ

၈၅. တတိယေ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ သစေ ဟိဿ ဧဝံ ဘဝေယျ ‘‘သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ စ, သင်္ခါရပ္ပဝတ္တမေဝ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတီ’’တိ, ဒိဋ္ဌိဂတံ နာမ န ဘဝေယျ, သာသနာဝစရိကံ ဉာဏံ ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပနဿ ‘‘သတ္တော ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီ’’တိ အဟောသိ, တသ္မာ ဒိဋ္ဌိဂတံ နာမ ဇာတံ. ထာမသာ ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန စေဝ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန စ.

໘໕. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ Diṭṭhigataṃ ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າຄວາມຄິດຂອງພະຍະມະກະນັ້ນມີຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັງຂານເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ເປັນໄປອີກ', ທິດຖິຄົດກໍຈະບໍ່ມີ, ແຕ່ຈະເປັນຍານອັນຢັ່ງລົງສູ່ພະສາສະໜາ. ແຕ່ເພາະຄວາມຄິດຂອງເພິ່ນມີຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດຍ່ອມຂາດສູນ ຍ່ອມຈິບຫາຍ', ສະນັ້ນ ທິດຖິຄົດຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Thāmasā parāmāsā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງທິດຖິແດ່ ດ້ວຍການລູບຄຳດ້ວຍທິດຖິແດ່.

ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ယထာ နာမ ပစ္စန္တေ ကုပိတေ တံ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တာ ရာဇပုရိသာ သေနာပတိဿ ဝါ ရညော ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဂတဝသေန တသ္မိံ ထေရေ ကုပိတေ တံ ဝူပသမေတုံ အသက္ကောန္တာ တေ ဘိက္ခူ ယေန ဓမ္မရာဇဿ ဓမ္မသေနာပတိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော[Pg.285], တေနုပသင်္ကမိံသု. ဧဝံဗျာခေါတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဝိယ ထေရဿ သမ္မုခါ ပဂ္ဂယှ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ဩလမ္ဗန္တေန ဟဒယေန ‘‘ဧဝံဗျာခေါ’’တိ အာဟ. တံ ကိံ မညသိ, အာဝုသောတိ? ဣဒံ ထေရော တဿ ဝစနံ သုတွာ, ‘‘နာယံ အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ဒေါသံ ပဿတိ, ဓမ္မဒေသနာယ အဿ တံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒေသနံ ဒေသေတုံ အာရဘိ.

ຄຳວ່າ Yenāyasmā sāriputto ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນເມື່ອຊາຍແດນເກີດຄວາມວຸ່ນວາຍ ພວກລາຊະບຸລຸດທີ່ບໍ່ສາມາດສະຫງົບຄວາມວຸ່ນວາຍນັ້ນໄດ້ ຍ່ອມໄປຫາເສນາບໍດີ ຫຼືພະລາຊາ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ເມື່ອພະເຖຣະອົງນັ້ນເກີດຄວາມວຸ່ນວາຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ສາມາດສະຫງົບທິດຖິນັ້ນໄດ້ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພະສາຣີບຸດ ຜູ້ເປັນທຳມະເສນາບໍດີຂອງພະທຳມະລາຊາ. ຄຳວ່າ Evaṃbyākho ໄດ້ແກ່ ພະຍະມະກະບໍ່ສາມາດຈະຍົກຍ້ອງວາທະຂອງຕົນກ່າວຕໍ່ໜ້າພະເຖຣະ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງມີໃຈຫົດຫູ່ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ທ່ານ'. ຄຳວ່າ Taṃ kiṃ maññasi, āvuso ນີ້ ພະເຖຣະ (ພະສາຣີບຸດ) ໄດ້ຟັງຄຳຂອງເພິ່ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ພິກຂຸອົງນີ້ບໍ່ເຫັນໂທດໃນລັດທິຂອງຕົນ, ເຮົາຈະເຮັດໂທດນັ້ນໃຫ້ປາກົດແກ່ເພິ່ນດ້ວຍທຳມະເທດສະໜາ' ຈຶ່ງເລີ່ມສະແດງເທດສະໜາອັນມີຮອບ 3.

တံ ကိံ မညသိ, အာဝုသော ယမက, ရူပံ တထာဂတောတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? အနုယောဂဝတ္တံ ဒါပနတ္ထံ. တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနသ္မိဉှိ ထေရော သောတာပန္နော ဇာတော. အထ နံ အနုယောဂဝတ္တံ ဒါပေတုံ ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ? တထာဂတောတိ သတ္တော. ရူပံ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏန္တိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘တထာဂတော’’တိ သမနုပဿသီတိ ပုစ္ဆတိ. ဧတ္ထ စ တေ, အာဝုသောတိ ဣဒံ ထေရဿ အနုယောဂေ ဘုမ္မံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတ္ထ စ တေ ဧတ္တကေ ဌာနေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သစ္စတော ထိရတော သတ္တေ အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ. သစေ တံ, အာဝုသောတိ ဣဒမေတံ အညံ ဗျာကရာပေတုကာမော ပုစ္ဆတိ. ယံ ဒုက္ခံ တံ နိရုဒ္ဓန္တိ ယံ ဒုက္ခံ, တဒေဝ နိရုဒ္ဓံ, အညော သတ္တော နိရုဇ္ဈနကော နာမ နတ္ထိ, ဧဝံ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော.

ຄຳຖາມວ່າ ຄຳວ່າ Taṃ kiṃ maññasi, āvuso yamaka, rūpaṃ tathāgato ນີ້ ເລີ່ມຕົ້ນເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພື່ອໃຫ້ຍອມຮັບຂໍ້ຊັກຖາມ. ຈິງຢູ່ ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາອັນມີຮອບ 3 ພະເຖຣະໄດ້ບັນລຸເປັນພະໂສດາບັນແລ້ວ. ລຳດັບນັ້ນ ພະສາຣີບຸດເພື່ອໃຫ້ເພິ່ນຍອມຮັບຂໍ້ຊັກຖາມ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ທ່ານຍ່ອມເຫັນວ່າ ຮູບ ເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ວິນຍານ ເປັນຕະຖາຄົດ ຫຼື?' ຄຳວ່າ Tathāgato ໄດ້ແກ່ ສັດ. ພະສາຣີບຸດຖາມວ່າ ທ່ານຍ່ອມຕາມເຫັນຂັນ 5 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຮູບ ເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ວິນຍານ ໂດຍລວມກັນວ່າ 'ຕະຖາຄົດ' ຫຼື? ຄຳວ່າ Ettha ca te, āvuso ນີ້ ເປັນພູມມະວິບັດໃນຂໍ້ຊັກຖາມຂອງພະເຖຣະ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອທ່ານບໍ່ໄດ້ອັດຕະພາບໃນປັດຈຸບັນໂດຍຄວາມຈິງ ໂດຍຄວາມໝັ້ນຄົງໃນຂໍ້ຄວາມພຽງເທົ່ານີ້. ຄຳວ່າ Sace taṃ, āvuso ນີ້ ພະເຖຣະຖາມເພາະປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເພິ່ນพະຍາກອນຢ່າງອື່ນ. ຄຳວ່າ Yaṃ dukkhaṃ taṃ niruddhaṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດເປັນທຸກ ສິ່ງນັ້ນແຫຼະດັບໄປ, ສັດອື່ນທີ່ຊື່ວ່າຜູ້ດັບຍ່ອມບໍ່ມີ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວນພະຍາກອນຢ່າງນີ້.

ဧတဿေဝ အတ္ထဿာတိ ဧတဿ ပဌမမဂ္ဂဿ. ဘိယျောသောမတ္တာယ ဉာဏာယာတိ အတိရေကပ္ပမာဏဿ ဉာဏဿ အတ္ထာယ, သဟဝိပဿနကာနံ ဥပရိ စ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အာဝိဘာဝတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အာရက္ခသမ္ပန္နောတိ အန္တောအာရက္ခေန စေဝ ဗဟိအာရက္ခေန စ သမန္နာဂတော. အယောဂက္ခေမကာမောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဘာဝံ အနိစ္ဆန္တော. ပသယှာတိ ပသယှိတွာ အဘိဘဝိတွာ. အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပဝိသိတွာ.

ບົດວ່າ "Etasseva atthassa" ຄວາມວ່າ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ຄື ແຫ່ງປະຖົມມັກນີ້. ບົດວ່າ "Bhiyyosomattāya ñāṇāya" ຄວາມວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຍານອັນມີປະມານຍິ່ງ ຄື ເພື່ອຄວາມປາກົດແຫ່ງມັກເບື້ອງເທິງ 3 ປະການ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ. ບົດວ່າ "Ārakkhasampanno" ຄວາມວ່າ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍການຮັກສາ ຄື ປະກອບດ້ວຍການຮັກສາທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ບົດວ່າ "Ayogakkhemakāmo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມກະເສມຈາກໂຍຄະທັງ 4. ບົດວ່າ "Pasayha" ຄວາມວ່າ ຂົ່ມຂີ່ແລ້ວ ຄື ຄອບງຳແລ້ວ. ບົດວ່າ "Anupakhajja" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປແຊກແຊງ ຄື ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ.

ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီတိအာဒီသု ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အာသနတော ပဌမတရံ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. တဿ အာသနံ ဒတွာ တသ္မိံ နိသိန္နေ ပစ္ဆာ နိပတတိ နိသီဒတီတိ, ပစ္ဆာနိပါတီ. ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ကသိတုံ ဂစ္ဆထ, ဧတ္တကာ ဝပိတု’’န္တိ ဝါ သဗ္ဗပဌမံ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. သာယံ သဗ္ဗေသု အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတေသု ဂေဟဿ သမန္တတော အာရက္ခံ သံဝိဓာယ ဒွါရာနိ ထကေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ နိပဇ္ဇနတောပိ ပစ္ဆာနိပါတီ. ‘‘ကိံ ကရောမိ[Pg.286], အယျပုတ္တ? ကိံ ကရောမိ အယျပုတ္တာ’’တိ? မုခံ ဩလောကေန္တော ကိံကာရံ ပဋိသာဝေတီတိ ကိံကာရပဋိဿာဝီ. မနာပံ စရတီတိ မနာပစာရီ. ပိယံ ဝဒတီတိ ပိယဝါဒီ. မိတ္တတောပိ နံ သဒ္ဒဟေယျာတိ မိတ္တော မေ အယန္တိ သဒ္ဒဟေယျ. ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဧကတော ပါနဘောဇနာဒိံ ကရောန္တော ဝိဿာသိကော ဘဝေယျ. သံဝိဿတ္ထောတိ သုဋ္ဌု ဝိဿတ္ထော.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "Pubbuṭṭhāyī" ຄວາມວ່າ ເຫັນນາຍກຳລັງເດີນມາແຕ່ໄກ ແລ້ວລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະກ່ອນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຜູ້ລຸກຂຶ້ນກ່ອນ". ໃຫ້ອາສະນະແກ່ນາຍນັ້ນ ເມື່ອນາຍນັ້ນນັ່ງແລ້ວ ຈຶ່ງນອນ (ຫຼື ນັ່ງ) ພາຍຫຼັງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຜູ້ນອນພາຍຫຼັງ" (pacchānipātī). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ລຸກຂຶ້ນແຕ່ເຊົ້າຕູ່ ແລ້ວສັ່ງວ່າ "ພວກເຈົ້າເທົ່ານີ້ຈົ່ງໄປໄຖນາ ພວກເຈົ້າເທົ່ານີ້ຈົ່ງໄປຫວ່ານກ້າ" ດັ່ງນີ້ ຄື ລຸກຂຶ້ນກ່ອນຄົນທັງປວງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຜູ້ລຸກຂຶ້ນກ່ອນ". ໃນເວລາແລງ ເມື່ອຄົນທັງປວງໄປສູ່ທີ່ຢູ່ຂອງຕົນໆແລ້ວ ຈັດແຈງການຮັກສາອ້ອມເຮືອນ ປິດປະຕູທັງຫຼາຍ ແລ້ວນອນພາຍຫຼັງຄົນທັງປວງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຜູ້ນອນພາຍຫຼັງ" ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ "kiṃkārapaṭissāvī" ຄວາມວ່າ ຄອຍເບິ່ງໜ້າແລ້ວທູນຖາມວ່າ "ຂ້ານ້ອຍຈະເຮັດຫຍັງ, ພໍ່ເຈົ້າ? ຂ້ານ້ອຍຈະເຮັດຫຍັງ, ພໍ່ເຈົ້າ?" ດັ່ງນີ້ ຄື ຄອຍຮັບຟັງຄຳສັ່ງວ່າຈະໃຫ້ເຮັດຫຍັງ. ບົດວ່າ "manāpacārī" ຄວາມວ່າ ປະພຶດສິ່ງອັນເປັນທີ່ພໍໃຈ. ບົດວ່າ "piyavādī" ຄວາມວ່າ ເວົ້າຄຳອັນເປັນທີ່ຮັກ. ບົດວ່າ "mittatopi naṃ saddaheyyā" ຄວາມວ່າ ເພິ່ງເຊື່ອຖືຜູ້ນັ້ນໂດຍຄວາມເປັນມິດວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນມິດຂອງເຮົາ". ບົດວ່າ "vissāsaṃ āpajjeyyā" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ຄຸ້ນເຄີຍກັນ ໂດຍການດື່ມແລະກິນຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "saṃvissattho" ຄວາມວ່າ ຄຸ້ນເຄີຍກັນເປັນຢ່າງດີ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဗာလဂဟပတိပုတ္တော ဝိယ ဟိ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတကာလေ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော, ဝဓကပစ္စာမိတ္တော ဝိယ အဗလဒုဗ္ဗလာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဝဓကပစ္စာမိတ္တဿ ‘‘ဗာလဂဟပတိပုတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဥပဂတကာလော ဝိယ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပဂတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, တဿ ဟိ ‘‘န မေ အယံ သဟာယော, ဝဓကပစ္စတ္ထိကော အယ’’န္တိ အဇာနနကာလော ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတပုထုဇ္ဇနဿ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ‘‘န ဣမေ မယှ’’န္တိ အဂဟေတွာ ‘‘မမ ရူပံ, မမ ဝေဒနာ, မမ သညာ, မမ သင်္ခါရာ, မမ ဝိညာဏ’’န္တိ ဂဟိတကာလော, ဝဓကပစ္စတ္ထိကဿ ‘‘မိတ္တော မေ အယ’’န္တိ ဂဟေတွာ သက္ကာရကရဏကာလော ဝိယ ‘‘မမ ဣမေ’’တိ ဂဟေတွာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နှာပနဘောဇနာဒီဟိ သက္ကာရကရဏကာလော, ‘‘အတိဝိဿတ္ထော မေ အယ’’န္တိ ဉတွာ သက္ကာရံ ကရောန္တဿေဝ အသိနာ သီသစ္ဆိန္ဒနံ ဝိယ ဝိဿတ္ထဿ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ တိခိဏေဟိ ဘိဇ္ဇမာနေဟိ ခန္ဓေဟိ ဇီဝိတပရိယာဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນບົດວ່າ "Evameva kho" ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາດັ່ງນີ້: ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ ໃນເວລາທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວັດຕະສົງສານ ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງບຸດຄະຫะບໍດີຜູ້ໂງ່ເຂົາ. ຂັນ 5 ອັນບໍ່ມີກຳລັງແລະອອນແອ ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງເພຊະຄາດຜູ້ເປັນສັດຕູ. ຂັນ 5 ທີ່ເຂົ້າεຖິງໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ເພຊະຄາດຜູ້ເປັນສັດຕູເຂົ້າໄປຫາບຸດຄະຫะບໍດີຜູ້ໂງ່ເຂົາ ໂດຍຄິດວ່າ "ເຮົາຈະບຳລຸງບຸດຄະຫะບໍດີຜູ້ໂງ່ເຂົານັ້ນ". ເວລາທີ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ອາໄສວັດຕະ ຍຶດຖືຂັນ 5 ວ່າ "ຮູບຂອງເຮົາ, ເວທະນາຂອງເຮົາ, ສັນຍາຂອງເຮົາ, ສັງຂານຂອງເຮົາ, ວິຍານຂອງເຮົາ" ໂດຍບໍ່ກຳນົດວ່າ "ຂັນເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນຂອງເຮົາ" ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ບຸດຄະຫະບໍດີຜູ້ໂງ່ເຂົານັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນສະຫາຍຂອງເຮົາ ຜູ້ນີ້ເປັນເພຊະຄາດຜູ້ເປັນສັດຕູ". ເວລາທີ່ປຸຖຸຊົນບຳລຸງຂັນ 5 ດ້ວຍການອາບນ້ຳແລະໃຫ້ອາຫານເປັນຕົ້ນ ໂດຍຍຶດຖືວ່າ "ຂັນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຂອງເຮົາ" ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງເວລາທີ່ບຸດຄະຫະບໍດີຍຶດຖືເພຊະຄາດວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນມິດຂອງເຮົາ" ແລ້ວເຮັດສັກກາລະບູຊາ. ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຊີວິດຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ໂງ່ເຂົາ ຜູ້ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ຍ້ອນຂັນທັງຫຼາຍອັນຄົມກ້າແລະກຳລັງແຕກສະຫຼາຍ ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງການຕັດຫົວด้วยດາບ ໃນຂະນະທີ່ບຸດຄະຫະບໍດີຜູ້ເຮັດສັກກາລະບູຊາ ເພາະເຂົ້າໃຈວ່າ "ຜູ້ນີ້ຄຸ້ນເຄີຍກັບເຮົາຢ່າງຍິ່ງ".

ဥပေတီတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ဥပါဒိယတီတိ ဂဏှာတိ. အဓိဋ္ဌာတီတိ အဓိတိဋ္ဌတိ. အတ္တာ မေတိ အယံ မေ အတ္တာတိ. သုတဝါ စ ခေါ, အာဝုသော, အရိယသာဝကောတိ ယထာ ပန ပဏ္ဍိတော ဂဟပတိပုတ္တော ဧဝံ ဥပဂတံ ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘ပစ္စတ္ထိကော မေ အယ’’န္တိ ဉတွာ အပ္ပမတ္တော တာနိ တာနိ ကမ္မာနိ ကာရေတွာ အနတ္ထံ ပရိဟရတိ, အတ္ထံ ပါပုဏာတိ, ဧဝံ သုတဝါ အရိယသာဝကောပိ ‘‘န ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အဂဟေတွာ, ‘‘ပစ္စတ္ထိကာ မေ ဧတေ’’တိ ဉတွာ ရူပသတ္တကအရူပသတ္တကာဒိဝသေန ဝိပဿနာယ ယောဇေတွာဝ တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ပရိဝဇ္ဇေတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တတိယံ.

ບົດວ່າ "Upeti" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຫາ (ດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິ). ບົດວ່າ "Upādiyati" ຄວາມວ່າ ຍຶດໝັ້ນ. ບົດວ່າ "Adhiṭṭhāti" ຄວາມວ່າ ຕັ້ງໝັ້ນ (ດ້ວຍການໃສ່ໃຈ). ບົດວ່າ "Attā me" ຄວາມວ່າ "ນີ້ເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຕັ້ງໝັ້ນຢູ່. ບົດວ່າ "Sutavā ca kho, āvuso, ariyasāvako" ຄວາມວ່າ ແຕ່ສ່ວນບຸດຄະຫะບໍດີຜູ້ມີປັນຍາ ຮູ້ວ່າສັດຕູທີ່ເຂົ້າມາຫານັ້ນວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນສັດຕູຂອງເຮົາ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດ ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດການງານນັ້ນໆ ແລ້ວຫຼີກເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະເຂົ້າເຖິງປະໂຫຍດໄດ້ສັນໃດ, ພະອະລິຍะສາວົກຜູ້ໄດ້ສະດັບແລ້ວກໍສັນນັ້ນ ເປັນຜູ້ບໍ່ຍຶດຖືຂັນ 5 ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ບໍ່ພິຈາລະນາເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ" ເປັນຕົ້ນ ວ່າ "ເຮົາ" ຫຼື ວ່າ "ຂອງເຮົາ" ແຕ່ຮູ້ວ່າ "ຂັນເຫຼົ່ານີ້ເປັນສັດຕູຂອງເຮົາ (ເພາະນຳມາເຊິ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ)" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວປະກອບວິປັດສະນາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບສັດຕະກະແລະອະລູບສັດຕະກະເປັນຕົ້ນ ຫຼີກເວັ້ນທຸກຂ໌ອັນມີຂັນນັ້ນເປັນເຫດ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັນອັນເປັນຜົນຢ່າງຍິ່ງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ງ່າຍທັງນັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສາມ.

၄. အနုရာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍອະນຸຣາທະສູດ

၈၆. စတုတ္ထေ အရညကုဋိကာယန္တိ တဿေဝ ဝိဟာရဿ ပစ္စန္တေ ပဏ္ဏသာလာယံ. တံ တထာဂတောတိ တုမှာကံ သတ္ထာ တထာဂတော တံ သတ္တံ [Pg.287] တထာဂတံ. အညတြ ဣမေဟီတိ တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ဣမေ သာသနဿ ပဋိပက္ခာ ပဋိဝိလောမာ, ယထာ ဣမေ ဘဏန္တိ, န ဧဝံ သတ္ထာ ပညာပေဿတိ, အညထာ ပညာပေဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ တေ အညတိတ္ထိယာတိ ဧဝံ ထေရေန အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ သမယံ အဇာနိတွာ ဝုတ္တေ ဧကဒေသေန သာသနသမယံ ဇာနန္တာ ထေရဿ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒါတုကာမာ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အာယသ္မန္တံ အနုရာဓံ ဧတဒဝေါစုံ.

໘໖. ໃນສູດທີສີ່ ບົດວ່າ "araññakuṭikāyaṃ" ຄວາມວ່າ ໃນສາລາໃບໄມ້ (ກຸຕິມຸງໃບໄມ້) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ປາຍສຸດແຫ່ງວິຫານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "taṃ tathāgato" ຄວາມວ່າ ພະຕຖາຄົດຜູ້ເປັນພະສາດສະດາຂອງພວກທ່ານ ຍ່ອມບັນຍັດເຊິ່ງສັດ ຄື ພະຕຖາຄົດນັ້ນ. ບົດວ່າ "aññatra imehi" ຄວາມວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພະອະນຸຣາທະເຖຣະມີຄວາມຄິດດັ່ງນີ້ວ່າ "ອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ປະຕິປັກແລະຂັດຂວາງຕໍ່ພະສາດສະໜາ, ພະສາດສະດາຈະບໍ່ບັນຍັດໂດຍປະການທີ່ພວກນີ້ກ່າວ, ແຕ່ຈະບັນຍັດໂດຍປະການອື່ນ" ດັ່ງນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ. ບົດວ່າ "evaṃ vutte te aññatitthiyā" ຄວາມວ່າ ເມື່ອພະເຖຣະກ່າວຢ່າງນີ້ ໂດຍບໍ່ຮູ້ລັດທິຂອງຕົນແລະຂອງຜູ້ນັ້ນ, ພວກອັນຍະເດຍລະຖີປະຣິພາຊົກເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຮູ້ລັດທິແຫ່ງພະສາດສະໜາພຽງບາງສ່ວນ ແລະປາດຖະໜາຈະຍົກໂທດໃນວາທະຂອງພະເຖຣະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ກັບພະອະນຸຣາທະ.

တံ ကိံ မညသိ အနုရာဓာတိ သတ္ထာ တဿ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ဒေါသံ န ဇာနာတိ, ကာရကော ပနေသ ယုတ္တယောဂေါ, ဓမ္မဒေသနာယ ဧဝ နံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒေသနံ ဒေသေတုကာမော ‘‘တံ ကိံ မညသိ, အနုရာဓာ’’တိအာဒိမာဟ. အထဿ တာယ ဒေသနာယ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ အနုယောဂဝတ္တံ အာရောပေန္တော တံ ကိံ မညသိ, အနုရာဓ? ရူပံ တထာဂတောတိအာဒိမာဟ. ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညပေမိ, ဒုက္ခဿ စ နိရောဓန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပညပေမိ. ဒုက္ခန္တိ ဝါ ဝစနေန ဒုက္ခသစ္စံ ဂဟိတံ. တသ္မိံ ဂဟိတေ သမုဒယသစ္စံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, တဿ မူလတ္တာ. နိရောဓန္တိ ဝစနေန နိရောဓသစ္စံ ဂဟိတံ. တသ္မိံ ဂဟိတေ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ တဿ ဥပါယတ္တာ. ဣတိ ပုဗ္ဗေ စာဟံ, အနုရာဓ, ဧတရဟိ စ စတုသစ္စမေဝ ပညပေမီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. စတုတ္ထံ.

ບົດວ່າ "Taṃ kiṃ maññasi anurādha" ຄວາມວ່າ ພະສາດສະດາຊົງສະດັບຄຳຂອງພະອະນຸຣາທະນັ້ນແລ້ວ ຊົງດຳຣິວ່າ "ພິກຂຸນີ້ບໍ່ຮູ້ໂທດໃນລັດທິຂອງຕົນ, ແຕ່ພິກຂຸນີ້ນັ້ນເປັນຜູ້ປະຕິບັດທຳ ຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນ, ເຮົາຈະໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍທຳມະເທດສະໜາ" ດັ່ງນີ້, ຊົງປາດຖະໜາຈະສະແດງເທດສະໜາອັນມີຮອບ 3 ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳມີຄຳວ່າ "Taṃ kiṃ maññasi, anurādha" ເປັນຕົ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ພະອົງຊົງນ້ອມນຳຂໍ້ປະຕິບັດເພື່ອບັນລຸພະອໍຣະຫັດແກ່ພະອະນຸຣາທະນັ້ນ ຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດດ້ວຍເທດສະໜານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳມີຄຳວ່າ "Taṃ kiṃ maññasi, anurādha? Rūpaṃ tathāgato" ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "dukkhañceva paññapemi, dukkhassa ca nirodhaṃ" ຄວາມວ່າ ຕະຖາຄົດຍ່ອມບັນຍັດວັດຕະທຸກຂ໌ ແລະຄວາມດັບວັດຕະທຸກຂ໌ ຄື ພະນິພານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍຄຳວ່າ "dukkhaṃ" ພະອົງຊົງຖືເອົາທຸກຂະສັດຈະ. ເມື່ອຊົງຖືເອົາທຸກຂະສັດຈະນັ້ນແລ້ວ ສມຸທະຍະສັດຈະກໍຊື່ວ່າຊົງຖືເອົາແລ້ວເຊັ່ນກັນ ເພາະເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງທຸກຂະສັດຈະນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ "nirodhaṃ" ພະອົງຊົງຖືເອົານິໂຣທະສັດຈະ. ເມື່ອຊົງຖືເອົານິໂຣທະສັດຈະນັ້ນແລ້ວ ມັກຄະສັດຈະກໍຊື່ວ່າຊົງຖືເອົາແລ້ວເຊັ່ນກັນ ເພາະເປັນຫົນທາງ (ອຸບາຍ) ແຫ່ງນິໂຣທະສັດຈະນັ້ນ. ພະອົງຊົງສະແດງວ່າ "ອະນຸຣາທະ, ທັງໃນກ່ອນແລະໃນບັດນີ້ ຕະຖາຄົດຍ່ອມບັນຍັດແຕ່ອະລິຍະສັດຈະ 4 ເທົ່ານັ້ນ". ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນສູດນີ້ ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງແຕ່ວັດຕະແລະວິວັດຕະເທົ່ານັ້ນ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

၅. ဝက္ကလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍວັກຄະລິສູດ

၈၇. ပဉ္စမေ ကုမ္ဘကာရနိဝေသနေတိ ကုမ္ဘကာရသာလာယံ. ထေရော ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂစ္ဆတိ. တဿ နဂရမဇ္ဈေ မဟာအာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပါဒါ န ဝဟန္တိ. အထ နံ မဉ္စကသိဝိကာယ ကုမ္ဘကာရသာလံ အာဟရိံသု. သာ စ သာလာ တေသံ ကမ္မသာလာ, န နိဝေသနသာလာ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကုမ္ဘကာရနိဝေသနေ ဝိဟရတီ’’တိ. ဗာဠှဂိလာနောတိ အဓိမတ္တဂိလာနော. သမဓောသီတိ သမန္တတော အဓောသိ, စလနာကာရေန အပစိတိံ ဒဿေသိ. ဝတ္တံ ကိရေတံ ဗာဠှဂိလာနေနပိ ဗုဍ္ဎတရံ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာနာကာရေန အပစိတိ ဒဿေတဗ္ဗာ. တေန ပန ‘‘မာ စလိ မာ စလီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သန္တိမာနိ အာသနာနီတိ ဗုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဧကဿပိ ဘိက္ခုနော [Pg.288] ဝသနဋ္ဌာနေ ‘‘သစေ သတ္ထာ အာဂစ္ဆိဿတိ, ဣဓ နိသီဒိဿတီ’’တိ အာသနံ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ အန္တမသော ဖလကမတ္တမ္ပိ ပဏ္ဏသန္ထာရမတ္တမ္ပိ. ခမနီယံ ယာပနီယန္တိ ကစ္စိ ဒုက္ခံ ခမိတုံ ဣရိယာပထံ ဝါ ယာပေတုံ သက္ကာတိ ပုစ္ဆတိ. ပဋိက္ကမန္တီတိ နိဝတ္တန္တိ. အဘိက္ကမန္တီတိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. ပဋိက္ကမောသာနန္တိ ပဋိက္ကမော ဧတာသံ. သီလတော န ဥပဝဒတီတိ သီလံ အာရဗ္ဘ သီလဘာဝေန န ဥပဝဒတိ. စိရပဋိကာဟန္တိ စိရပဋိကော အဟံ, စိရတော ပဋ္ဌာယ အဟန္တိ အတ္ထော. ပူတိကာယေနာတိ အတ္တနော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမ္ပိ ကာယံ ဘဂဝါ ဓုဝပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန ဧဝမာဟ. ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မန္တိ ဣဓ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မကာယော ခေါ, မဟာရာဇ, တထာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ ဓမ္မကာယတံ ဒဿေတိ. နဝဝိဓော ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မော တထာဂတဿ ကာယော နာမ.

໘໗. ໃນສູດທີຫ້າ ບົດວ່າ "kumbhakāranivesane" ຄວາມວ່າ ໃນໂຮງງານປັ້ນໝໍ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖຣະຢູ່ຈຳພັນສາແລ້ວ ປະວໍຣະນາແລ້ວ ເດີນທາງມາເພື່ອເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເມື່ອທ່ານເດີນທາງມາຮອດກາງເມືອງ ກໍເກີດອາພາດຢ່າງແຮງ ຈົນຂາທັງສອງບໍ່ສາມາດພະຍຸງຮ່າງກາຍໄວ້ໄດ້. ລຳດັບນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສິດໄດ້ຫາມທ່ານດ້ວຍຕຽງນ້ອຍ (ຫຼື ຄານຫາມ) ໄປສູ່ໂຮງງານປັ້ນໝໍ້. ສາລານັ້ນເປັນໂຮງງານເຮັດວຽກຂອງຊ່າງປັ້ນໝໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຮືອນນອນ. ພະອົງຊົງໝາຍເອົາໂຮງງານນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "kumbhakāranivesane viharati" (ຢູ່ອາໄສໃນເຮືອນຂອງຊ່າງປັ້ນໝໍ້). ບົດວ່າ "bāḷhagilāno" ຄວາມວ່າ ເປັນໄຂ້ໜັກ (ເຈັບປ່ວຍຢ່າງຮຸນແຮງ). ບົດວ່າ "samadhosi" ຄວາມວ່າ ໄຫວໄປທົ່ວ ຄື ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ນີ້ເປັນວັດປະຕິບັດ: ພິກຂຸຜູ້ປ່ວຍໜັກ ເມື່ອເຫັນ ພະເຖຣະຜູ້ແກ່ພັນສາກວ່າ ກໍຄວນສະແດງຄວາມເຄົາລົບດ້ວຍການສະແດງອາການຈະລຸກຂຶ້ນ, ແຕ່ພະເຖຣະຜູ້ແກ່ພັນສານັ້ນ ຄວນກ່າວຫ້າມວ່າ "ຢ່າລຸກເລີຍ, ຢ່າລຸກເລີຍ". ບົດວ່າ "santimāni āsanāni" ຄວາມວ່າ ໃນສະໄໝພຸດທະການ ໃນທີ່ຢູ່ຂອງພິກຂຸແມ່ນແຕ່ຮູບດຽວ ອາສະນະຍ່ອມຖືກຈັດຕັ້ງໄວ້ພ້ອມສະເໝີ ໂດຍຄິດວ່າ "ຫາກພະສາດສະດາສະເດັດມາ ຈະໄດ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ທີ່ນີ້" ຢ່າງຕ່ຳທີ່ສຸດກໍແມ່ນແຜ່ນກະດານ ຫຼື ເຄື່ອງມຸງຫຍ້າ. ບົດວ່າ "khamanīyaṃ yāpanīyaṃ" ຄວາມວ່າ ພະອົງຊົງຖາມວ່າ "ພໍຈະອົດທົນຕໍ່ທຸກຂະເວທະນາໄດ້ຢູ່ບໍ? ພໍຈະຍັງອິຣິຍາບົດໃຫ້ເປັນໄປໄດ້ຢູ່ບໍ?". ບົດວ່າ "paṭikkamanti" ຄວາມວ່າ ຫຼຸດນ້ອຍຖອຍລົງ. ບົດວ່າ "abhikkamanti" ຄວາມວ່າ ກ້າວຂຶ້ນ (ເພີ່ມຂຶ້ນ). ບົດວ່າ "paṭikkamosānaṃ" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫຼຸດລົງແຫ່ງເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ "sīlato na upavadatīti" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຕິຕຽນຕົນເອງໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລ ໂດຍປາຣົບສີລ. ບົດວ່າ "cirapaṭikāhaṃ" ຕັດບົດເປັນ "cirapaṭiko ahaṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້ານ້ອຍເປັນຜູ້ປ່ວຍມາໂດນແລ້ວ ຄື ຕັ້ງແຕ່ດົນນານມາແລ້ວ. ບົດວ່າ "pūtikāyena" ຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງເອີ້ນພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງ ແມ້ຈະມີວັນນະດັ່ງທອງຄຳ ວ່າ "ກາຍເນົ່າ" ເພາະມີສິ່ງສົກກະປົກໄຫຼອອກຢູ່ສະເໝີ. ບົດວ່າ "yo kho, vakkali, dhammaṃ" ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງຄວາມເປັນທຳມະກາຍ ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ມະຫາຣາດ, ຕະຖາຄົດຄືທຳມະກາຍແທ້ຈິງ". ເພາະວ່າ ໂລກຸດຕະຣະທຳ 9 ປະການ ຊື່ວ່າເປັນກາຍຂອງພະຕະຖາຄົດ.

ဣဒါနိ ထေရဿ တိပရိဝဋ္ဋဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. ကာဠသိလာတိ ကာဠသိလာဝိဟာရော. ဝိမောက္ခာယာတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခတ္ထာယ. သုဝိမုတ္တော ဝိမုစ္စိဿတီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော ဟုတွာ ဝိမုစ္စိဿတိ. တာ ကိရ ဒေဝတာ ‘‘ယေန နီဟာရေန ဣမိနာ ဝိပဿနာ အာရဒ္ဓါ, အနန္တရာယေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဧဝမာဟံသု. အပါပကန္တိ အလာမကံ. သတ္ထံ အာဟရေသီတိ ထေရော ကိရ အဓိမာနိကော အဟောသိ. သော သမာဓိဝိပဿနာဟိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ကိလေသာနံ သမုဒါစာရံ အပဿန္တော ‘‘ခီဏာသဝေါမှီ’’တိ သညီ ဟုတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ဒုက္ခေန ဇီဝိတေန? သတ္ထံ အာဟရိတွာ မရိဿာမီ’’တိ တိခိဏေန သတ္ထေန ကဏ္ဌနာဠံ ဆိန္ဒိ. အထဿ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော တသ္မိံ ခဏေ အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနတ္တာ သီဃံ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာဒါယ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာဝ ကာလမကာသိ. ပစ္စဝေက္ခဏာ ပနဿ စ ကထံ အဟောသီတိ? ခီဏာသဝဿ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စဝေက္ခဏာ န သဗ္ဗာဝ အဝဿံ လဒ္ဓဗ္ဗာ, တိခိဏေနာပိ ပန အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေ ဧကံ ဒွေ ဉာဏာနိ အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

ບັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງປາຣົບທຳມະເທດສະໜາອັນມີຮອບ 3 ແກ່ພະເຖຣະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳມີຄຳວ່າ "Taṃ kiṃ maññasi" ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Kāḷasilā" ຄວາມວ່າ ວິຫານກາລະສິລາ. ບົດວ່າ "Vimokkhāya" ຄວາມວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກຄະວິມຸດ (ວິມຸດຄືອະລິຍະມັກ). ບົດວ່າ "Suvimutto vimuccissati" ຄວາມວ່າ ຈະຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະຜົນວິມຸດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເທວະດາ (ພົມຊັ້ນສຸດທາວາດ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຮູ້ວ່າ "ພະຍາຍາມວິປັດສະນາດ້ວຍວິທີໃດ ພິກຂຸວັກຄະລິນີ້ກໍຈະບັນລຸພະອໍຣະຫັດໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກດ້ວຍວິທີນັ້ນ" จຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "Apāpakaṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ (ດີງາມ). ບົດວ່າ "Satthaṃ āharesi" ຄວາມວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖຣະເປັນຜູ້ມີອະທິມານ (ສຳຄັນຕົນຜິດ). ທ່ານບໍ່ເຫັນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍອັນຖືກຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ຈຶ່ງສຳຄັນຕົນວ່າ "ເຮົາເປັນພະຂີນາສົບແລ້ວ" ແລ້ວຄິດວ່າ "ຊີວິດອັນເປັນທຸກຂ໌ນີ້ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາ? ເຮົາຈະນຳສັດຕຣາ (ອາວຸດ) ມາຂ້າຕົວຕາຍ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຊ້ສັດຕຣາອັນຄົມກ້າປາດຄໍຫອຍຂອງຕົນ. ລຳດັບນັ້ນ ທຸກຂະເວທະນາຢ່າງແຮງກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ທ່ານ. ໃນຂະນະນັ້ນ ທ່ານຮູ້ຄວາມເປັນປຸຖຸຊົນຂອງຕົນ ເພາະເປັນຜູ້ບໍ່ປ່ອຍປະລະກຳມະຖານ ຈຶ່ງຮີບຖືເອົາມູລະກຳມະຖານມາພິຈາລະນາ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດແລ້ວຈຶ່ງມໍຣະນະພາບ (ປໍຣິນິພານ). ຖ້າຖາມວ່າ "ປັດຈະເວກຂະນະຍານຂອງພະເຖຣະນັ້ນເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?" ຕອບວ່າ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ 19 ປະການ ຂອງພະຂີນາສົບ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງເກີດຂຶ້ນທັງໝົດສະເໝີໄປ, ແຕ່ເມື່ອຫົວຖືກຕັດດ້ວຍດາບອັນຄົມກ້າ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ 1 ຫຼື 2 ວາລະ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍສະພາວະຢ່າງແນ່ນອນ.

ဝိဝတ္တက္ခန္ဓန္တိ ပရိဝတ္တက္ခန္ဓံ. သေမာနန္တိ သယမာနံ. ထေရော ကိရ ဥတ္တာနကော နိပန္နော သတ္ထံ အာဟရိ. တဿ သရီရံ ယထာဌိတမေဝ အဟောသိ. သီသံ ပန ဒက္ခိဏပဿေန ပရိဝတ္တိတွာ အဋ္ဌာသိ. အရိယသာဝကာ ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေနေဝ ကာလံ ကရောန္တိ. တေနဿ သရီရံ ယထာဌိတံယေဝ အဟောသိ. သီသံ ပန ဒက္ခိဏပဿေန ပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ. တံ သန္ဓာယ ဝိဝတ္တက္ခန္ဓော နာမ ဇာတောတိပိ ဝဒန္တိ. ဓူမာယိတတ္တန္တိ ဓူမာယနဘာဝံ[Pg.289]. တိမိရာယိတတ္တန္တိ တိမိရာယနဘာဝံ. ဓူမဝလာဟကံ ဝိယ တိမိရဝလာဟကံ ဝိယ စာတိ အတ္ထော. ပဉ္စမံ.

ບົດວ່າ "Vivattakkhandhaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄໍອັນບິດໄປ (ຄໍອັນປ່ຽນທິດທາງ). ບົດວ່າ "Semānaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ນອນຢູ່. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖຣະນອນຫງາຍແລ້ວໃຊ້ສັດຕຣາປາດຄໍ. ຮ່າງກາຍຂອງພະເຖຣະນັ້ນກໍຄົງຢູ່ໃນທ່າເດີມ (ນອນຫງາຍ), ແຕ່ສ່ວນສີສະ (ຫົວ) ບິດໄປທາງເບື້ອງຂວາແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ເພາະວ່າ ພະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມເຮັດກາລະ (ມໍຣະນະພາບ) ໂດຍຫັນໄປທາງເບື້ອງຂວາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຮ່າງກາຍຂອງພະເຖຣະນັ້ນຈຶ່ງຄົງຢູ່ໃນທ່າເດີມ, ແຕ່ສີສະບິດໄປທາງເບື້ອງຂວາແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ພວກອາຈານກ່າວໝາຍເອົາອາການນັ້ນວ່າ "ເປັນຜູ້ມີຄໍອັນບິດໄປແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ບົດວ່າ "Dhūmāyitattaṃ" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນຄືກຸ່ມຄວັນ. ບົດວ່າ "Timirāyitattaṃ" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນຄືກຸ່ມໝອກມົວ (ຄວາມມືດມົນ). ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງກຸ່ມຄວັນ ແລະເໝືອນດັ່ງກຸ່ມເມກໝອກອັນມືດມົວ. ຈົບ ສູດທີຫ້າ.

၆. အဿဇိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍອັດສະຊິສູດ

၈၈. ဆဋ္ဌေ ကဿပကာရာမေတိ ကဿပသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ. ကာယသင်္ခါရေတိ အဿာသပဿာသေ. သော ဟိ တေ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ပဿမ္ဘိတွာ ပဿမ္ဘိတွာ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဟောတီတိ ဣဒါနိ တံ သမာဓိံ အပ္ပဋိလဘန္တဿ ဧဝံ ဟောတိ. နော စဿာဟံ ပရိဟာယာမီတိ ကစ္စိ နု ခေါ အဟံ သာသနတော န ပရိဟာယာမိ? တဿ ကိရ အာဗာဓဒေါသေန အပ္ပိတပ္ပိတာ သမာပတ္တိ ပရိဟာယိ, တသ္မာ ဧဝံ စိန္တေသိ. သမာဓိသာရကာ သမာဓိသာမညာတိ သမာဓိံယေဝ သာရဉ္စ သာမညဉ္စ မညန္တိ. မယှံ ပန သာသနေ န ဧတံ သာရံ, ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ သာရံ. သော တွံ သမာဓိတော ပရိဟာယန္တော ကသ္မာ စိန္တေသိ ‘‘သာသနတော ပရိဟာယာမီ’’တိ. ဧဝံ ထေရံ အဿာသေတွာ ဣဒါနိဿ တိပရိဝဋ္ဋံ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. အထဿ တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ သတတဝိဟာရံ ဒဿေန္တော သော သုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာယ တာဝ အဘိနန္ဒနာ ဟောတု, ဒုက္ခဝေဒနာယ ကထံ ဟောတီတိ? ဒုက္ခံ ပတွာ သုခံ ပတ္ထေတိ, ယဒဂ္ဂေန သုခံ ပတ္ထေတိ, တဒဂ္ဂေန ဒုက္ခံ ပတ္ထေတိယေဝ. သုခဝိပရိဏာမေန ဟိ ဒုက္ခံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဒုက္ခေ အဘိနန္ဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. ဆဋ္ဌံ.

໘໘. ໃນສູດທີ ຫົກ ຄຳວ່າ kassapakārāme ໄດ້ແກ່ ໃນອາຮາມທີ່ກັດສະປະເສດຖີສ້າງໄວ້. ຄຳວ່າ Kāyasaṅkhāre ໄດ້ແກ່ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກ. ດ້ວຍວ່າ ພະອັດສະຊິເຖລະນັ້ນ ໄດ້ລະງັບລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຈະຕຸດຖະຊານແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ Evaṃ hoti ຄວາມວ່າ ໃນການບັດນີ້ ເມື່ອພະອັດສະຊິເຖລະນັ້ນບໍ່ໄດ້ສະມາທິນັ້ນຄືນ ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ No cassāhaṃ parihāyāmi ຄວາມວ່າ ເຮົາຈະບໍ່ເສື່ອມຖອຍຈາກພະສາສະໜາບໍ? ໄດ້ຍິນວ່າ ສະມາບັດທີ່ພະເຖລະເຂົ້າແລ້ວເຂົ້າອີກນັ້ນໄດ້ເສື່ອມຖອຍໄປເພາະໂທດແຫ່ງອາພາດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຄິດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Samādhisārakā samādhisāmaññā ຄວາມວ່າ ພວກເຂົາສຳຄັນໝາຍໝັ້ນເອົາສະມາທິນັ້ນເອງວ່າເປັນແກ່ນສານ ແລະເປັນຄວາມເປັນສະມະນະ. ແຕ່ໃນສາສະໜາຂອງເຮົາ ສະມາທິພຽງເທົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນແກ່ນສານ, ວິປັດສະນາມັກແລະຜົນຕ່າງຮາກເປັນແກ່ນສານ. ເມື່ອທ່ານເສື່ອມຖອຍຈາກສະມາທິ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາເສື່ອມຖອຍຈາກສາສະໜາ'? ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປອບໂຍນພະເຖລະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງເລີ່ມສະແດງທຳມະເທດສະໜາອັນມີຮອບສາມ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ taṃ kiṃ maññasi (ທ່ານຄິດເຫັນແນວໃດໃນເລື່ອງນັ້ນ). ລຳດັບນັ້ນ ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາອັນມີຮອບສາມ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງສະຕະຕະວິຫານ (ທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນນິດ) ຂອງພະເຖລະຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ so sukhaṃ ce vedanaṃ vedayati (ຖ້າລາວສະເຫວີຍສຸຂະເວທະນາ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ anabhinanditā pajānāti ຄວາມວ່າ ການເພີດເພີນໃນສຸຂະເວທະນານັ້ນຈົ່ງມີກ່ອນ, ແຕ່ການເພີດເພີນໃນທຸກຂະເວທະນາຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ເພາະເມື່ອປະສົບກັບຄວາມທຸກ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄວາມສຸກ, ເມື່ອປາດຖະໜາຄວາມສຸກໂດຍສ່ວນໃດ ກໍຊື່ວ່າປາດຖະໜາຄວາມທຸກໂດຍສ່ວນນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຄວາມສຸກຜັນແປໄປ ຄວາມທຸກຍ່ອມມາເຖິງຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວາມເພີດເພີນໃນທຸກຂະເວທະນາ ພຶງຊາບໂດຍນັຍນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ສູດທີ ຫົກ ຈົບ.

၇. ခေမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາເຂມະກະສູດ

၈၉. သတ္တမေ အတ္တနိယန္တိ အတ္တနော ပရိက္ခာရဇာတံ. အသ္မီတိ အဓိဂတန္တိ အသ္မီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ တဏှာမာနာ အဓိဂတာ. သန္ဓာဝနိကာယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနေန. ဥပသင်္ကမီတိ ဗဒရိကာရာမတော ဂါဝုတမတ္တံ ဃောသိတာရာမံ အဂမာသိ. ဒါသကတ္ထေရော ပန စတုက္ခတ္တုံ ဂမနာဂမနေန တံဒိဝသံ ဒွိယောဇနံ အဒ္ဓါနံ အာဟိဏ္ဍိ. ကသ္မာ ပန တံ ထေရာ ပဟိဏိံသု? ဝိဿုတဿ ဓမ္မကထိကဿ သန္တိကာ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာတိ. သယံ ကသ္မာ န ဂတာတိ? ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အရညံ သမ္ဗာဓံ, တတ္ထ သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနံ ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ ဩကာသော နတ္ထီတိ န ဂတာ. ‘‘ဣဓာဂန္တွာ အမှာကံ ဓမ္မံ ကထေတူ’’တိပိ [Pg.290] ကသ္မာ ပန န ပဟိဏိံသူတိ? ထေရဿ အာဗာဓိကတ္တာ. အထ ကသ္မာ ပုနပ္ပုနံ ပဟိဏိံသူတိ? သယမေဝ ဉတွာ အမှာကံ ကထေတုံ အာဂမိဿတီတိ. ထေရောပိ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာဝ အဂမာသီတိ.

໘໙. ໃນສູດທີ ເຈັດ ຄຳວ່າ attaniyaṃ ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງບໍລິຂານອັນເປັນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Asmīti adhigataṃ ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາແລະມານະທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເປັນເຮົາ' ທີ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ. ຄຳວ່າ Sandhāvanikāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການໄປແລະການມາເນືອງໆ. ຄຳວ່າ Upasaṅkami ຄວາມວ່າ ໄດ້ເດີນທາງຈາກພະທະຣິກາຣາມ ໄປສູ່ໂຄສິຕາຣາມ ປະມານໜຶ່ງຄາວຸດ. ສ່ວນພະທາສະກະເຖລະ ໄດ້ເດີນທາງໄປແລະກັບເຖິງສີ່ເທື່ອ ໄດ້ເດີນທາງເປັນໄລຍະທາງສອງໂຍດໃນມື້ນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ ພະເຖລະທັງຫຼາຍຈຶ່ງສົ່ງພະທາສະກະເຖລະນັ້ນໄປ? ເພາະຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈັກຟັງທຳອັນວິຈິດຈາກສຳນັກຂອງພະທຳມະກະຖຶກຜູ້ມີຊື່ສຽງ'. ເພາະເຫດໃດ ພະເຖລະທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ໄປເອງ? ເພາະສະຖານທີ່ຢູ່ຂອງພະເຖລະ (ເຂມະກະ) ເປັນປ່າທີ່ຄັບແຄບ, ໃນປ່ານັ້ນ ບໍ່ມີບ່ອນຫວ່າງພໍທີ່ຈະໃຫ້ພະເຖລະປະມານຫົກສິບຮູບຢືນຫຼືນັ່ງໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄປເອງ. ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງບໍ່ສົ່ງໄປບອກວ່າ 'ຂໍຈົ່ງມາສະແດງທຳແກ່ພວກເຮົາໃນທີ່ນີ້'? ເພາະພະເຖລະອາພາດຢູ່. ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງສົ່ງໄປສົ່ງມາຫຼາຍເທື່ອ? ເພາະຄິດວ່າ 'ທ່ານຄົງຈະຮູ້ເອງແລ້ວຈັກເດີນທາງມາສະແດງທຳແກ່ພວກເຮົາ'. ພະເຖລະ (ເຂມະກະ) ເມື່ອຮູ້ອັດທະຍາໄສຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ເດີນທາງມາ.

န ခွာဟံ, အာဝုသော, ရူပန္တိ ယော ဟိ ရူပမေဝ အသ္မီတိ ဝဒတိ, တေန ဣတရေ စတ္တာရော ခန္ဓာ ပစ္စက္ခာတာ ဟောန္တိ. ယော အညတြ ရူပါ ဝဒတိ, တေန ရူပံ ပစ္စက္ခာတံ ဟောတိ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ထေရဿ ပန သမူဟတော ပဉ္စသုပိ ခန္ဓေသု အသ္မီတိ အဓိဂတော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဟောတေဝါတိ ဟောတိယေဝ. အနုသဟဂတောတိ သုခုမော. ဦသေတိ ဆာရိကာခါရေ. ခါရေတိ ဦသခါရေ. သမ္မဒ္ဒိတွာတိ တေမေတွာ ခါဒေတွာ.

ຄຳວ່າ Na khvāhaṃ, āvuso, rūpaṃ ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນໃດກ່າວໝາຍເອົາແຕ່ຮູບເທົ່ານັ້ນວ່າ 'ເປັນເຮົາ', ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າລະຖິ້ມຂັນທີ່ເຫຼືອອີກສີ່ຂັນ. ບຸກຄົນໃດກ່າວໝາຍເອົາຂັນອື່ນນອກຈາກຮູບ, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າລະຖິ້ມຮູບ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ສຳລັບພະເຖລະ (ເຂມະກະ) ທ່ານໄດ້ບັນລຸຄວາມເຫັນວ່າ 'ເປັນເຮົາ' ໃນຂັນທັງຫ້າໂດຍລວມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Hotevā ໄດ້ແກ່ ມີຢູ່ແທ້ໆ. ຄຳວ່າ Anusahagato ໄດ້ແກ່ ລະອຽດອ່ອນ. ຄຳວ່າ Ūseti ໄດ້ແກ່ ໃນນ້ຳດ່າງຂີ້ເຖົ່າ. ຄຳວ່າ Khāreti ໄດ້ແກ່ ໃນນ້ຳດ່າງດິນເຄັມ. ຄຳວ່າ Sammadditvā ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມແລ້ວຂັດສີເອົາສິ່ງສົກກະປົກອອກ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ ဝိယ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ စိတ္တာစာရော, တယော ခါရာ ဝိယ တိဿော အနုပဿနာ, တီဟိ ခါရေဟိ ဓောတဝတ္ထံ ဝိယ ဒေသနာယ မဒ္ဒိတွာ ဌိတော အနာဂါမိနော စိတ္တာစာရော, အနုသဟဂတော ဦသာဒိဂန္ဓော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ, ဂန္ဓကရဏ္ဍကော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဂန္ဓကရဏ္ဍကံ အာဂမ္မ အနုသဟဂတာနံ ဦသဂန္ဓာဒီနံ သမုဂ္ဃာတော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသက္ခယော, ဂန္ဓပရိဘာဝိတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဆဏဒိဝသေ အန္တရဝီထိယံ သုဂန္ဓဂန္ဓိနော ဝိစရဏံ ဝိယ ခီဏာသဝဿ သီလဂန္ဓာဒီဟိ ဒသ ဒိသာ ဥပဝါယန္တဿ ယထာကာမစာရော.

ຄຳວ່າ Evameva kho ໃນທີ່ນີ້ ມີການປຽບທຽບອຸປະມາດັ່ງນີ້: ຈິດທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປຂອງປຸຖຸຊົນ ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ເປິເປື້ອນ, ອະນຸປັດສະນາສາມ ປຽບເໝືອນນ້ຳດ່າງສາມຊະນິດ (ເພາະຊຳຮະກິເລດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດເປິເປື້ອນ), ຈິດທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປຂອງພະອະນາຄາມີ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍການຂັດສີໃນພະທຳມະເທດສະໜາ ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ຊັກຟອກດີແລ້ວດ້ວຍນ້ຳດ່າງສາມຊະນິດ, ກິເລດທີ່ຕ້ອງລະດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ປຽບເໝືອນກິ່ນດິນເຄັມເປັນຕົ້ນທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່, ອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ ປຽບເໝືອນອົບອົບກິ່ນຫອມ, ການກຳຈັດກິເລດທັງປວງດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ປຽບເໝືອນ... ການກຳຈັດກິ່ນດິນເຄັມເປັນຕົ້ນທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ໂດຍອາໄສອົບກິ່ນຫອມ, ການດຳເນີນຊີວິດໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາຂອງພະຂີນາສົບ ຜູ້ມີກິ່ນສີລເປັນຕົ້ນຫອມຟຸ້ງໄປທົ່ວທິດທັງສິບ ປຽບເໝືອນການທ່ຽວໄປໃນລະຫວ່າງຖະໜົນໃນວັນສະຫຼອງຂອງຊາຍໜຸ່ມຜູ້ມີກິ່ນຕົວຫອມຟຸ້ງ ໂດຍນຸ່ງຫົ່ມຜ້າທີ່ອົບກິ່ນຫອມແລ້ວ.

အာစိက္ခိတုန္တိ ကထေတုံ. ဒေသေတုန္တိ ပကာသေတုံ. ပညာပေတုန္တိ ဇာနာပေတုံ. ပဋ္ဌပေတုန္တိ ပတိဋ္ဌာပေတုံ. ဝိဝရိတုန္တိ ဝိဝဋံ ကာတုံ. ဝိဘဇိတုန္တိ သုဝိဘတ္တံ ကာတုံ. ဥတ္တာနီကာတုန္တိ ဥတ္တာနကံ ကာတုံ. သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနန္တိ တေ ကိရ ထေရေန ကထိတကထိတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥပရူပရိ သမ္မသန္တာ ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ထေရောပိ အညေန နီဟာရေန အကထေတွာ ဝိပဿနာသဟဂတစိတ္တေနေဝ ကထေသိ. တသ္မာ သောပိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဋ္ဌိမတ္တာနံ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသု အာယသ္မတော ခေမကဿ စာ’’တိ. သတ္တမံ.

ຄຳວ່າ Ācikkhituṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອບອກ (ໂດຍຫົວຂໍ້). ຄຳວ່າ Desetuṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອສະແດງ (ໂດຍອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ). ຄຳວ່າ Paññāpetuṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອບັນຍັດ (ໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍເຫດຜົນ). ຄຳວ່າ Paṭṭhapetuṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຕັ້ງໄວ້ (ໂດຍການຍົກຕົວຢ່າງປຽບທຽບ). ຄຳວ່າ Vivarituṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເປີດເຜີຍ (ໂດຍການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ). ຄຳວ່າ Vibhajituṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຈຳແນກ (ໂດຍການແບ່ງສ່ວນໃຫ້ດີ). ຄຳວ່າ Uttānīkātuṃ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ງ່າຍ (ໂດຍການສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ຈະແຈ້ງດ້ວຍອຸປະມາແລະບົດສະຫຼຸບ). ຄຳວ່າ Saṭṭhimattānaṃ therānaṃ ຄວາມວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະປະມານຫົກສິບຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ຕັ້ງວິປັດສະນາໄວ້ໃນທຸກໆຕອນທີ່ພະເຖລະ (ເຂມະກະ) ສະແດງແລ້ວ ພິຈາລະນາສູງຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ ກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ. ຝ່າຍພະເຖລະ (ເຂມະກະ) ກໍບໍ່ໄດ້ສະແດງດ້ວຍຈິດອື່ນ ແຕ່ໄດ້ສະແດງດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານເອງກໍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຈິດຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍປະມານຫົກສິບຮູບ ແລະຂອງພະເຂມະກະຜູ້ມີອາຍຸ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ'. ສູດທີ ເຈດ ຈົບ.

၈. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາສັນນະສູດ

၉၀. အဋ္ဌမေ [Pg.291] အာယသ္မာ ဆန္နောတိ တထာဂတေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသေ ဇာတော မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပုန အပရဘာဂေ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ အမှာကံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ မက္ခီ စေဝ ပဠာသီ စ ဟုတွာ သဗြဟ္မစာရီနံ ဖရုသဝါစာယ သံဃဋ္ဋနံ ကရောန္တော ထေရော. အဝါပုရဏံ အာဒါယာတိ ကုဉ္စိကံ ဂဟေတွာ. ဝိဟာရေန ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဧကံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ တတော အညံ, တတော အညန္တိ ဧဝံ တေန တေန ဝိဟာရေန တံ တံ ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ. ဧတဒဝေါစ ဩဝဒန္တု မန္တိ ကသ္မာ ဧဝံ မဟန္တေန ဥဿာဟေန တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧတံ အဝေါစာတိ? ဥပ္ပန္နသံဝေဂတာယ. တဿ ဟိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ပေသိတော အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ ဗြဟ္မဒဏ္ဍံ အဒါသိ. သော ဒိန္နေ ဗြဟ္မဒဏ္ဍေ သဉ္ဇာတပရိဠာဟော ဝိသညီဘူတော ပတိတွာ ပုန သညံ လဘိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဧကဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂတော, သော တေန သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ န ကထေသိ. အညဿ သန္တိကံ အဂမာသိ, သောပိ န ကထေသီတိ ဧဝံ သကလဝိဟာရံ ဝိစရိတွာ နိဗ္ဗိန္နော ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ဧဝံ အဝေါစ.

໙໐. ໃນສູດທີ ແປດ ຄຳວ່າ āyasmā channo ໄດ້ແກ່ ພະສັນນະເຖລະ ຜູ້ເກີດຮ່ວມມື້ດຽວກັນກັບພະຕາຖາຄົດ ໄດ້ອອກບວດຕາມສະເດັດໃນມື້ສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ແລະໃນການຕໍ່ມາ ໄດ້ບວດໃນສຳນັກຂອງພະສາດສະດາ ເປັນຜູ້ລົບລູ່ຄຸນທ່ານ (ມັກຂະ) ແລະຕີສະເໝີ (ປະລາສະ) ວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ພະທຳຂອງພວກເຮົາ' ດັ່ງນີ້ ແລະໄດ້ກ່າວຄຳຫຍາບຄາຍກະທົບກະທັ່ງເພື່ອນພົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ Avāpuraṇaṃ ādāya ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາລູກກະແຈ. ຄຳວ່າ Vihārena vihāraṃ upasaṅkamitvā ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປສູ່ວິຫານຫຼັງໜຶ່ງແລ້ວ ອອກຈາກວິຫານຫຼັງນັ້ນໄປສູ່ວิຫານຫຼັງອື່ນ ຈາກວິຫານຫຼັງນັ້ນໄປສູ່ວິຫານຫຼັງອື່ນອີກ ໂດຍເຂົ້າໄປສູ່ວິຫານນັ້ນໆ ດ້ວຍວິຫານນັ້ນໆ. ເພາະເຫດໃດ ພະເຖລະຈຶ່ງມີຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງແຮງກ້າ ເດີນທາງໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ແລ້ວກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງໂປດສັ່ງສອນຂ້າພະເຈົ້າ'? ເພາະເກີດຄວາມສັງເວດ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພະສາດສະດາສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນິບພານແລ້ວ ພະອານົນເຖລະ ຜູ້ທີ່ພະເຖລະທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດສັງຄາຍະນາສົ່ງໄປ ໄດ້ເດີນທາງໄປສູ່ເມືອງໂກສຳພີ ແລ້ວໄດ້ມອບພົມມະທັນແກ່ພະສັນນະເຖລະນັ້ນ. ເມື່ອພົມມະທັນນັ້ນຖືກມອບໃຫ້ແລ້ວ ພະສັນນະເຖລະນັ້ນເກີດຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງແຮງ ຈົນສະຫຼົບລົ້ມລົງ ຕໍ່ມາໄດ້ສະຕິຄືນມາແລ້ວລຸກຂຶ້ນ ໄດ້ໄປຫາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້ານຳທ່ານເລີຍແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ. ທ່ານໄດ້ໄປຫາພິກຂຸຮູບອື່ນ ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍບໍ່ເວົ້ານຳທ່ານເຊັ່ນກັນ. ທ່ານໄດ້ທ່ຽວໄປທົ່ວທຸກວິຫານຢ່າງນີ້ ກໍເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ຈຶ່ງຖືເອົາບາດແລະຈີວອນ ເດີນທາງໄປສູ່ເມືອງພາຣານະສີ ເກີດຄວາມສັງເວດແລ້ວ ເດີນທາງໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້.

သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ အနိစ္စာ. သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ သဗ္ဗေ စတုဘူမကဓမ္မာ အနတ္တာ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ ထေရံ ဩဝဒန္တာ အနိစ္စလက္ခဏံ အနတ္တလက္ခဏန္တိ ဒွေဝ လက္ခဏာနိ ကထေတွာ ဒုက္ခလက္ခဏံ န ကထယိံသု. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရ နေသံ အဟောသိ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ဝါဒီ ဒုက္ခလက္ခဏေ ပညာပိယမာနေ ရူပံ ဒုက္ခံ…ပေ… ဝိညာဏံ ဒုက္ခံ, မဂ္ဂေါ ဒုက္ခော, ဖလံ ဒုက္ခန္တိ ‘တုမှေ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ ဘိက္ခူ နာမာ’တိ ဂဟဏံ ဂဏှေယျ, ယထာ ဂဟဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ နိဒ္ဒေါသမေဝဿ ကတွာ ကထေဿာမာ’’တိ ဒွေဝ လက္ခဏာနိ ကထယိံသု.

ຄຳວ່າ Sabbe saṅkhārā aniccā ຄວາມວ່າ ສັງຂານທັງປວງໃນພູມສາມ ບໍ່ທ່ຽງ. ຄຳວ່າ Sabbe dhammā anattā ຄວາມວ່າ ທຳທັງປວງໃນພູມສີ່ ເປັນອະນັດຕາ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອສັ່ງສອນພະເຖລະ ໄດ້ກ່າວແຕ່ລັກສະນະສອງປະການ ຄື ອະນິດຈະລັກສະນະ ແລະອະນັດຕະລັກສະນະ ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງທຸກຂະລັກສະນະ. ເພາະເຫດໃດ? ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພະພິກຂຸຮູບນີ້ເປັນຄົນປາກໄວ ເມື່ອສະແດງທຸກຂະລັກສະນະວ່າ ຮູບເປັນທຸກ... ເຖິງ... ວິນຍານເປັນທຸກ, ມັກເປັນທຸກ, ຜົນເປັນທຸກ ທ່ານກໍຈັກຍຶດຖືເອົາຄວາມເຫັນຜິດວ່າ "ພວກທ່ານຊື່ວ່າເປັນພິກຂຸຜູ້ປະສົບກັບຄວາມທຸກ" ດັ່ງນີ້, ພວກເຮົາຈັກສະແດງທຳໃຫ້ປາສະຈາກໂທດແກ່ທ່ານ ໂດຍວິທີທີ່ທ່ານຈະບໍ່ສາມາດຍຶດຖືເອົາຄວາມເຫັນຜິດໄດ້' ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວແຕ່ລັກສະນະສອງປະການເທົ່ານັ້ນ.

ပရိတဿနာ ဥပါဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပရိတဿနာ စ ဥပါဒါနဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပစ္စုဒါဝတ္တတိ မာနသံ, အထ ကော စရဟိ မေ အတ္တာတိ ယဒိ ရူပါဒီသု ဧကောပိ အနတ္တာ, အထ ကော နာမ မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ပဋိနိဝတ္တတိ ‘‘မယှံ မာနသ’’န္တိ. အယံ ကိရ ထေရော ပစ္စယေ အပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, သာဿ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ အတ္တဂါဟံ ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏန္တီ သင်္ခါရေသု သုညတော [Pg.292] ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ ဝိနဿိဿာမီ’’တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ စေဝ ပရိတဿနာယ စ ပစ္စယော အဟောသိ. သော စ အတ္တာနံ ပါပတေ ပပတန္တံ ဝိယ ဒိသွာ, ‘‘ပရိတဿနာ ဥပါဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပစ္စုဒါဝတ္တတိ မာနသံ, အထ ကော စရဟိ မေ အတ္တာ’’တိ အာဟ. န ခေါ ပနေဝံ ဓမ္မံ ပဿတော ဟောတီတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဿန္တဿ ဧဝံ န ဟောတိ. တာဝတိကာ ဝိဿဋ္ဌီတိ တတ္တကော ဝိဿာသော. သမ္မုခါ မေတန္တိ ထေရော တဿ ဝစနံ သုတွာ, ‘‘ကီဒိသာ နု ခေါ ဣမဿ ဓမ္မဒေသနာ သပ္ပာယာ’’တိ? စိန္တေန္တော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝိစိနိတွာ ကစ္စာနသုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၅) အဒ္ဒသ ‘‘ဣဒံ အာဒိတောဝ ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌနံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ သဏှသုခုမပစ္စယာကာရံ ပကာသယမာနံ ဂတံ, ဣဒမဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္မုခါ မေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌမံ.

ຄຳວ່າ Paritassanā upādānaṃ uppajjati ຄວາມວ່າ ຄວາມສະດຸ້ງກົວແລະອຸປາດານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Paccudāvattati mānasaṃ, atha ko carahi me attā ຄວາມວ່າ ຖ້າໃນຮູບເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວກໍເປັນອະນັດຕາ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ສິ່ງໃດເລົ່າເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ? ຈິດຂອງເຮົາກໍຖອຍຫຼັງກັບຢ່າງນີ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະຮູບນີ້ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດປັດໄຈແລ້ວຕັ້ງວິປັດສະນາໄວ້, ວິປັດສະນາອັນມີກຳລັງອ່ອນນັ້ນ ບໍ່ສາມາດກຳຈັດອັດຕາຄາຫະ (ການຍຶດຖືວ່າເປັນຕົວຕົນ) ໄດ້ ເມື່ອສັງຂານທັງຫຼາຍປາກົດໂດຍຄວາມເປັນຂອງຫວ່າງເປົ່າ ທ່ານຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກຂາດສູນ ເຮົາຈັກຈິບຫາຍ' ເຊິ່ງເປັນປັດໄຈແກ່ອຸດເສທະທິດຖິແລະຄວາມສະດຸ້ງກົວ. ແລະທ່ານເຫັນຕົນເອງປຽບເໝືອນຄົນທີ່ກຳລັງຕົກເຫວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄວາມສະດຸ້ງກົວແລະອຸປາດານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ຈິດຍ່ອມຖອຍຫຼັງ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ສິ່ງໃດເລົ່າເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ Na kho panevaṃ dhammaṃ passato hoti ຄວາມວ່າ ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ເຫັນທຳຄືອະລິຍະສັດສີ່. ຄຳວ່າ Tāvatikā vissaṭṭhi ໄດ້ແກ່ ຄວາມໄວ້ວາງໃຈມີປະມານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Sammukhā metaṃ ຄວາມວ່າ ພະອານົນເຖລະໄດ້ຟັງຄຳຂອງພະສັນນະເຖລະນັ້ນແລ້ວ ເມື່ອຄິດວ່າ 'ພະທຳມະເທດສະໜາແບບໃດໜໍຈຶ່ງຈະເປັນທີ່ສະບາຍແກ່ພະສັນນະເຖລະນີ້'? ຈຶ່ງໄດ້ຄົ້ນຄວ້າພະພຸດທະພົດຄືພະໄຕປີດົກ ແລ້ວໄດ້ເຫັນກັດຈານະສູດ ໂດຍເຫັນວ່າ 'ກັດຈານະສູດນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ຖອນມິດສາທິດຖິ, ໃນທ່າມກາງໄດ້ສະແດງພະພຸດທະພະລັງ, ແລະສະແດງປັດຈະຍາການອັນລະອຽດອ່ອນ, ເຮົາຈັກສະແດງສູດນີ້ແກ່ທ່ານ' ເມື່ອຈະສະແດງ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ sammukhā metaṃ (ເລື່ອງນີ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງມາສະເພາະພະພັກ). ສູດທີ ແປດ ຈົບ.

၉-၁၀. ရာဟုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໙-໑໐. ອັດຖະກະຖາຣາຫຸລະສູດເປັນຕົ້ນ

၉၁-၉၂. နဝမဒသမာနိ ရာဟုလသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈) ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ကေဝလံ ဟေတာနိ အယံ ထေရဝဂ္ဂေါတိ ကတွာ ဣဓာဂတာနီတိ. နဝမဒသမာနိ.

໙໑-໙໒. ສູດທີ ເກົ້າ ແລະ ສູດທີ ສິບ ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຣາຫຸລະສັງຍຸດ. ແຕ່ພະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ນຳສູດເຫຼົ່ານີ້ມາໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍຄິດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນເຖຣะວັກ'. ສູດທີ ເກົ້າ ແລະ ສູດທີ ສິບ ຈົບ.

ထေရဝဂ္ဂေါ နဝမော.

ເຖຣະວັກ ທີ ເກົ້າ ຈົບ.

၁၀. ပုပ္ဖဝဂ္ဂေါ

໑໐. ປຸບຜະວັກ

၁. နဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖານະທີສູດ

၉၃. ပုပ္ဖဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပဗ္ဗတေယျာတိ ပဗ္ဗတေ ပဝတ္တာ. ဩဟာရိနီတိ သောတေ ပတိတပတိတာနိ တိဏပဏ္ဏကဋ္ဌာဒီနိ ဟေဋ္ဌာဟာရိနီ. ဒူရင်္ဂမာတိ နိက္ခန္တဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ စတုပဉ္စယောဇနသတဂါမိနီ. သီဃသောတာတိ စဏ္ဍသောတာ. ကာသာတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ တိဏဇာတာနိ. ရုက္ခာတိ ဧရဏ္ဍာဒယော ဒုဗ္ဗလရုက္ခာ. တေ နံ အဇ္ဈောလမ္ဗေယျုန္တိ တေ တီရေ ဇာတာပိ ဩနမိတွာ အဂ္ဂေဟိ ဥဒကံ ဖုသန္တေဟိ အဓိဩလမ္ဗေယျုံ, ဥပရိ လမ္ဗေယျုန္တိ အတ္ထော. ပလုဇ္ဇေယျုန္တိ သမူလမတ္တိကာယ သဒ္ဓိံ သီသေ ပတေယျုံ. သော တေဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဝါလုကမတ္တိကောဒကေဟိ မုခံ ပဝိသန္တေဟိ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏေယျ.

໙໓. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງປຸບຜະວັກ ຄຳວ່າ pabbateyyā ໄດ້ແກ່ ທີ່ເກີດໃນພູເຂົາ. ຄຳວ່າ Ohārinī ໄດ້ແກ່ ທີ່ພັດພາເອົາຫຍ້າ ໃບໄມ້ ແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົກລົງໄປໃນກະແສນ້ຳ ໃຫ້ໄຫຼລົງໄປສູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ Dūraṅgamā ໄດ້ແກ່ ທີ່ໄຫຼໄປໄກຕັ້ງແຕ່ບ່ອນເກີດ ປະມານສີ່ຮ້ອຍຫາຫ້າຮ້ອຍໂຍດ. ຄຳວ່າ Sīghasotā ໄດ້ແກ່ ມີກະແສນ້ຳໄຫຼຊ່ຽວ. ຄຳວ່າ Kāsā ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນັ້ນແມ່ນຊະນິດຂອງຫຍ້າ. ຄຳວ່າ Rukkhā ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ອ່ອນແອ ມີຕົ້ນລະຫຸ່ງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Te naṃ ajjholambeyyuṃ ຄວາມວ່າ ຕົ້ນໄມ້ແລະຫຍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຢູ່ແຄມຝັ່ງ ກໍໂນ້ມລົງມາແລ້ວຫ້ອຍຍ້ອຍຢູ່ເໜືອນ້ຳ ດ້ວຍປາຍທີ່ແຕະຖືກນ້ຳ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ Palujjeyyuṃ ຄວາມວ່າ ພຶງຫຼຸດຖອນຫຼົ້ມລົງມາໃສ່ຫົວ ພ້ອມກັບກ້ອນດິນທີ່ຕິດຮາກມາ. ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ຖືກຕົ້ນໄມ້ແລະຫຍ້າເຫຼົ່ານັ້ນທັບຖົມແລ້ວ ເມື່ອຊາຍ, ກ້ອນດິນ ແລະນ້ຳ ເຂົ້າໄປໃນປາກ ກໍພຶງເຖິງຄວາມຈິບຫາຍຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ.

ဧဝမေဝ [Pg.293] ခေါတိ ဧတ္ထ သောတေ ပတိတပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတော ဗာလပုထုဇ္ဇနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥဘတောတီရေ ကာသာဒယော ဝိယ ဒုဗ္ဗလပဉ္စက္ခန္ဓာ, ‘‘ဣမေ ဂဟိတာပိ မံ တာရေတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ တဿ ပုရိသဿ အဇာနိတွာ ဂဟဏံ ဝိယ ဣမေ ခန္ဓာ ‘‘န မယှံ သဟာယာ’’တိ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ အဇာနိတွာ စတူဟိ ဂါဟေဟိ ဂဟဏံ, ဂဟိတဂဟိတာနံ ပလုဇ္ဇနတ္တာ ပုရိသဿ ဗျသနပ္ပတ္တိ ဝိယ စတူဟိ ဂါဟေဟိ ဂဟိတာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပရိဏာမေ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ သောကာဒိဗျသနပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမံ.

ຄຳວ່າ Evameva kho ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນປຸຖຸຊົນຜູ້ເຂົາ ຜູ້ອາໄສວັດຕະສົງສານ ປຽບເໝືອນຊາຍຜູ້ຕົກລົງໄປໃນກະແສນ້ຳ, ພຶງເຫັນເບນຈະຂັນອັນອ່ອນແອ ປຽບເໝືອນຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນຢູ່ແຄມຝັ່ງທັງສອງ, ພຶງເຫັນການຍຶດຖືດ້ວຍການຖືໝັ້ນສີ່ປະການ ຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ເຂົາ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຂັນເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງເຮົາຈະຍຶດຖືໄວ້ ກໍບໍ່ສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາຂ້າມພົ້ນໄດ້' ປຽບເໝືອນການຈັບຍຶດຂອງຊາຍຜູ້ນັ້ນໂດຍບໍ່ຮູ້, ແລະພຶງຊາບຄວາມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍມີຄວາມໂສກເປັນຕົ້ນ ຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ເຂົາ ເພາະຄວາມຜັນແປໄປຂອງຂັນທັງຫຼາຍ ທີ່ຕົນຍຶດຖືໄວ້ດ້ວຍການຖືໝັ້ນສີ່ປະການ ປຽບເໝືອນຄວາມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍຂອງຊາຍຜູ້ນັ້ນ ເພາະການຫຼຸດຖອນຫຼົ້ມລົງຂອງຫຍ້າແລະຕົ້ນໄມ້ແຄມຝັ່ງ ທີ່ຕົນຈັບຍຶດໄວ້ແລ້ວໆ. ສູດທຳອິດ ຈົບ.

၂. ပုပ္ဖသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາປຸບຜະສູດ

၉၄. ဒုတိယေ ဝိဝဒတီတိ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ အသုဘ’’န္တိ ယထာသဘာဝေန ဝဒန္တေန သဒ္ဓိံ ‘‘နိစ္စံ သုခံ အတ္တာ သုဘ’’န္တိ ဝဒန္တော ဝိဝဒတိ. လောကဓမ္မောတိ ခန္ဓပဉ္စကံ. တဉှိ လုဇ္ဇနသဘာဝတ္တာ လောကဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ. ကိန္တိ ကရောမီတိ ကထံ ကရောမိ? မယှဉှိ ပဋိပတ္တိကထနမေဝ ဘာရော, ပဋိပတ္တိပူရဏံ ပန ကုလပုတ္တာနံ ဘာရောတိ ဒဿေတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တယော လောကာ ကထိတာ. ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, လောကေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ သတ္တလောကော ကထိတော, ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ လောကဓမ္မော’’တိ ဧတ္ထ သင်္ခါရလောကော, ‘‘တထာဂတော လောကေ ဇာတော လောကေ သံဝဍ္ဎော’’တိ ဧတ္ထ ဩကာသလောကော ကထိတော. ဒုတိယံ.

໙໔. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ vivadatīti (ຂັດແຍ້ງ) ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວວ່າ “ທ່ຽງ, ເປັນສຸກ, ເປັນອັດຕາ, ງາມ (ສຸພະ)” ຊື່ວ່າ ຂັດແຍ້ງ ກັບເຮົາ (ຕະຖາຄົດ) ຜູ້ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງວ່າ “ບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນອະນັດຕາ, ບໍ່ຈົບງາມ (ອະສຸພະ)”. ຄຳວ່າ Lokadhammo ໄດ້ແກ່ ຂັນຫ້າ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ຂັນຫ້ານັ້ນ ເພາະມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ໂລກະທຳ”. ຄຳວ່າ Kinti karomīti ໄດ້ແກ່ ຈະໃຫ້ເຮົາເຮັດແນວໃດ? ຊົງສະແດງວ່າ “ແທ້ຈິງແລ້ວ ການສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດເທົ່ານັ້ນ ເປັນໜ້າທີ່ຂອງເຮົາ, ສ່ວນການປະຕິບັດໃຫ້ບໍລິບູນ ເປັນໜ້າທີ່ຂອງກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ”. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງໂລກ 3 ປະເພດ. ຄື ໃນບົດວ່າ “Nāhaṃ, bhikkhave, lokenā” ຊົງສະແດງ ສັດຕະໂລກ, ໃນບົດວ່າ “atthi, bhikkhave, loke lokadhammo” ຊົງສະແດງ ສັງຂານໂລກ, ໃນບົດວ່າ “tathāgato loke jāto loke saṃvaḍḍho” ຊົງສະແດງ ໂອກາດໂລກ. ຈົບສູດທີສອງ.

၃. ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການອະທິບາຍເຜນະປິຍດູປະມະສູດ

၉၅. တတိယေ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တီရေတိ အယုဇ္ဈပုရဝါသိနော အပရိမာဏဘိက္ခုပရိဝါရံ စာရိကံ စရမာနံ တထာဂတံ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တံ ဒိသွာ ဧကသ္မိံ ဂင်္ဂါယ နိဝတ္တနဋ္ဌာနေ မဟာဝနသဏ္ဍမဏ္ဍိတပ္ပဒေသေ သတ္ထု ဝိဟာရံ ကတွာ အဒံသု. ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တီရေ’’တိ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဂင်္ဂါတီရေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ဂင်္ဂါယ နဒိယာ အာဂစ္ဆန္တံ မဟန္တံ ဖေဏပိဏ္ဍံ ဒိသွာ, ‘‘မမ သာသနေ ပဉ္စက္ခန္ဓနိဿိတံ ဧကံ ဓမ္မံ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ.

໙໕. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ gaṅgāya nadiyā tīre (ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຊາວເມືອງອະຍຸດຊະ ເຫັນພຣະຕະຖາຄົດຜູ້ສະເດັດຈາລິກໄປກັບດ້ວຍບໍລິວານພິກຂຸຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ບໍ່ມີປະມານ ສະເດັດມາເຖິງເມືອງຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ສ້າງວິຫານຖວາຍແດ່ພຣະສາດສະດา ໃນບໍລິເວນປ່າໃຫຍ່ອັນເປັນຕາໜ້າລື່ນລົມ ທີ່ຄຸ້ງນ້ຳແຫ່ງໜຶ່ງຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງປະທັບຢູ່ ທີ່ວິຫານນັ້ນ. ໝາຍເຖິງວິຫານນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “gaṅgāya nadiyā tīre”. ຄຳວ່າ Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອປະທັບຢູ່ໃນວິຫານນັ້ນ ໃນເວລາແລງ ໄດ້ສະເດັດອອກຈາກພຣະຄັນທະກຸຕິ ປະທັບນັ່ງເໜືອພຣະພຸດທະອາສະນະອັນປະເສີດທີ່ຈັດຕັ້ງໄວ້ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊົງທອດພຣະເນດເຫັນກ້ອນຟອງນ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ລອຍມາຕາມແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊົງດຳລິວ່າ “ເຮົາຈະສະແດງທຳມະບົດໜຶ່ງອັນອາໄສເບນຈະຂັນໃນພຣະສາດສະໜາຂອງເຮົາ” ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ນັ່ງແວດລ້ອມຢູ່.

မဟန္တံ [Pg.294] ဖေဏပိဏ္ဍန္တိ ဥဋ္ဌာနုဋ္ဌာနေ ဗဒရပက္ကပ္ပမာဏတော ပဋ္ဌာယ အနုသောတာဂမနေန အနုပုဗ္ဗေန ပဝဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဗတကူဋမတ္တံ ဇာတံ, ယတ္ထ ဥဒကသပ္ပာဒယော အနေကပါဏယော နိဝသန္တိ, ဧဝရူပံ မဟန္တံ ဖေဏပိဏ္ဍံ. အာဝဟေယျာတိ အာဟရေယျ. သော ပနာယံ ဖေဏပိဏ္ဍော ဥဋ္ဌိတဋ္ဌာနေပိ ဘိဇ္ဇတိ, ထောကံ ဂန္တွာပိ, ဧကဒွိယောဇနာဒိဝသေန ဒူရံ ဂန္တွာပိ, အန္တရာ ပန အဘိဇ္ဇန္တောပိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ. နိဇ္ဈာယေယျာတိ ဩလောကေယျ. ယောနိသော ဥပပရိက္ခေယျာတိ ကာရဏေန ဥပပရိက္ခေယျ. ကိဉှိ သိယာ, ဘိက္ခဝေ, ဖေဏပိဏ္ဍေ သာရောတိ, ဘိက္ခဝေ, ဖေဏပိဏ္ဍမှိ သာရော နာမ ကိံ ဘဝေယျ? ဝိလီယိတွာ ဝိဒ္ဓံသေယျေဝ.

ຄຳວ່າ Mahantaṃ pheṇapiṇḍaṃ (ກ້ອນຟອງນ້ຳໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ກ້ອນຟອງນ້ຳທີ່ມີຂະໜາດເລີ່ມຕົ້ນເທົ່າໝາກທັນສຸກ (ໝາກພຸດທາສຸກ) ໃນບ່ອນທີ່ມັນເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວລອຍໄປຕາມກະແສນ້ຳ ຄ່ອຍໆໃຫຍ່ຂຶ້ນຕາມລຳດັບ ຈົນມີຂະໜາດເທົ່າກັບຍອດພູເຂົາ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງສັດຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ ມີງູນ້ຳເປັນຕົ້ນ ກ້ອນຟອງນ້ຳໃຫຍ່ມີສະພາບປານນັ້ນ. ຄຳວ່າ Āvaheyyā ໄດ້ແກ່ ພັດພາໄປ. ກໍແຕ່ກ້ອນຟອງນ້ຳນັ້ນ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໃນບ່ອນທີ່ມັນເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງກໍມີ, ລອຍໄປໄດ້ໜ້ອຍໜຶ່ງແລ້ວແຕກສະຫຼາຍກໍມີ, ລອຍໄປໄດ້ໄກດ້ວຍອຳນາດໜຶ່ງຫຼືສອງໂຍດເປັນຕົ້ນແລ້ວແຕກສະຫຼາຍກໍມີ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ແຕກສະຫຼາຍໃນລະຫວ່າງທາງ ເມື່ອໄປເຖິງມະຫາສະໝຸດແລ້ວ ກໍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ Nijjhāyeyya ໄດ້ແກ່ ຄວນເພັ່ງພິນິດ. ຄຳວ່າ Yoniso upaparikkheyya ໄດ້ແກ່ ຄວນພິຈາລະນາໂດຍແຍບຄາຍດ້ວຍເຫດຜົນ. ຄຳວ່າ Kiñhi siyā, bhikkhave, pheṇapiṇḍe sāro ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແກ່ນສານໃນກ້ອນຟອງນ້ຳ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ມັນມີແຕ່ຈະລະລາຍ ແລະ ແຕກທຳລາຍໄປເທົ່ານັ້ນ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ဖေဏပိဏ္ဍော နိဿာရော, ဧဝံ ရူပမ္ပိ နိစ္စသာရဓုဝသာရအတ္တသာရဝိရဟေန နိဿာရမေဝ. ယထာ စ သော ‘‘ဣမိနာ ပတ္တံ ဝါ ထာလကံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, ဂဟိတောပိ တမတ္ထံ န သာဓေတိ, ဘိဇ္ဇတိ ဧဝ, ဧဝံ ရူပမ္ပိ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, ဂဟိတမ္ပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ, အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ အသုဘညေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသမေဝ ဟောတိ. ယထာ ဝါ ပန ဖေဏပိဏ္ဍော ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒေါ အနေကသန္ဓိဃဋိတော ဗဟူနံ ဥဒကသပ္ပာဒီနံ ပါဏာနံ အာဝါသော, ဧဝံ ရူပမ္ပိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ အနေကသန္ဓိဃဋိတံ, ကုလဝသေနေဝေတ္ထ အသီတိ ကိမိကုလာနိ ဝသန္တိ, တဒေဝ တေသံ သူတိဃရမ္ပိ ဝစ္စကုဋိပိ ဂိလာနသာလာပိ သုသာနမ္ပိ, န တေ အညတ္ထ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနာဒီနိ ကရောန္တိ, ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ.

ຄຳວ່າ Evameva kho (ອຸປະມານີ້ສັນໃດ อຸປະໄມກໍສັນນັ້ນ) ອະທິບາຍວ່າ ກ້ອນຟອງນ້ຳ ບໍ່ມີແກ່ນສານສັນໃດ, ຮູບກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ນສານ ເພາະປາສະຈາກແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງ, ແກ່ນສານຄືຄວາມຍັ່ງຍືນ ແລະ ແກ່ນສານຄືຕົວຕົນ. ແລະ ກ້ອນຟອງນ້ຳນັ້ນ ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາດ້ວຍຄິດວ່າ “ເຮົາຈະເຮັດບາດ ຫຼື ເຮັດຖ້ວຍດ້ວຍກ້ອນຟອງນ້ຳນີ້”, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຈັບເອົາໄປ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດນັ້ນໄດ້ ມີແຕ່ຈະແຕກສະຫຼາຍໄປເທົ່ານັ້ນ ສັນໃດ; ຮູບກໍສັນນັ້ນ ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຍຶດຖືວ່າ “ທ່ຽງ” ຫຼື “ຍັ່ງຍືນ” ຫຼື “ເປັນຕົວເຮົາ” ຫຼື “ເປັນຂອງເຮົາ”, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍຶດຖືໄວ້ ກໍບໍ່ຄົງຢູ່ຕາມສະພາບທີ່ຍຶດຖືນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງບໍ່ທ່ຽງ, ເປັນທຸກ, ເປັນອະນັດຕາ ແລະ ບໍ່ຈົບງາມ (ອະສຸພະ) ເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຮູບຈຶ່ງຄືກັນກັບກ້ອນຟອງນ້ຳນັ້ນເອງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ກ້ອນຟອງນ້ຳ ເປັນສິ່ງທີ່ມີຮູພຸນ ມີຂໍ້ຕໍ່ຫຼາກຫຼາຍເຊື່ອມຕໍ່ກັນ ແລະ ເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງສັດນ້ຳທັງຫຼາຍ ມີງູນ້ຳເປັນຕົ້ນ ສັນໃດ; ຮູບກໍສັນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ມີຮູພຸນ ມີຂໍ້ຕໍ່ຫຼາກຫຼາຍເຊື່ອມຕໍ່ກັນ ແລະ ໃນຮູບກາຍນີ້ ມີຕະກູນພະຍາດເຖິງ 80 ຕະກູນ ອາໄສຢູ່, ຮູບກາຍນັ້ນເອງ ເປັນທັງເຮືອນເກີດ, ເປັນວັດຈະກຸຕິ (ວິດຖ່າຍ), ເປັນໂຮງໝໍ ແລະ ເປັນປ່າຊ້າ ຂອງຕະກູນພະຍາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກມັນບໍ່ໄດ້ໄປເກີດ ຫຼື ຖ່າຍໃນບ່ອນອື່ນ ນອກຈາກໃນຮູບກາຍນີ້, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຮູບຈຶ່ງຄືກັນກັບກ້ອນຟອງນ້ຳ.

ယထာ စ ဖေဏပိဏ္ဍော အာဒိတော ဗဒရပက္ကမတ္တော ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ပဗ္ဗတကူဋမတ္တောပိ ဟောတိ, ဧဝံ ရူပမ္ပိ အာဒိတော ကလလမတ္တံ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဗျာမမတ္တမ္ပိ ဂေါမဟိံသဟတ္ထိအာဒီနံ ဝသေန ပဗ္ဗတကူဋာဒိမတ္တံ ဟောတိ မစ္ဆကစ္ဆပါဒီနံ ဝသေန အနေကယောဇနသတပမာဏမ္ပိ, ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ. ယထာ စ ဖေဏပိဏ္ဍော ဥဋ္ဌိတမတ္တောပိ ဘိဇ္ဇတိ, ထောကံ ဂန္တွာပိ, ဒူရံ ဂန္တွာပိ, သမုဒ္ဒံ ပတွာ ပန အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝံ ရူပမ္ပိ ကလလဘာဝေပိ ဘိဇ္ဇတိ အဗ္ဗုဒါဒိဘာဝေပိ, အန္တရာ ပန အဘိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဝဿသတာယုကာနံ ဝဿသတံ ပတွာ အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ, မရဏမုခေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ, ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ.

ແລະ ກ້ອນຟອງນ້ຳ ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີຂະໜາດເທົ່າໝາກທັນສຸກ ແລ້ວຄ່ອຍໆໃຫຍ່ຂຶ້ນຕາມລຳດັບ ຈົນມີຂະໜາດເທົ່າກັບຍອດພູເຂົາກໍມີ ສັນໃດ; ຮູບກໍສັນນັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີຂະໜາດເທົ່າກັບນ້ຳເມືອກ (ກະລລະ) ແລ້ວຄ່ອຍໆໃຫຍ່ຂຶ້ນຕາມລຳດັບ ຈົນມີຂະໜາດເທົ່າກັບໜຶ່ງວາ (ໃນມະນຸດ) ກໍມີ, ດ້ວຍອຳນາດຂອງສັດ ມີງົວ, ຄວາຍ, ຊ້າງ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຂະໜາດເທົ່າກັບຍອດພູເຂົາກໍມີ, ດ້ວຍອຳນາດຂອງປາ ແລະ ເຕົ່າ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຂະໜາດຫຼາຍຮ້ອຍໂຍດກໍມີ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຮູບຈຶ່ງຄືກັນກັບກ້ອນຟອງນ້ຳ. ແລະ ກ້ອນຟອງນ້ຳ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ກໍແຕກສະຫຼາຍທັນທີກໍມີ, ລອຍໄປໄດ້ໜ້ອຍໜຶ່ງແລ້ວແຕກສະຫຼາຍກໍມີ, ລອຍໄປໄດ້ໄກແລ້ວແຕກສະຫຼາຍgໍມີ, ແຕ່ເມື່ອໄປເຖິງມະຫາສະໝຸດແລ້ວ ກໍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍຢ່າງແນ່ນອນ ສັນໃດ; ຮູບກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ຢູ່ໃນສະພາບgະລລະກໍມີ, ໃນສະພາບອັບພຸທະເປັນຕົ້ນກໍມີ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ແຕກສະຫຼາຍໃນລະຫວ່າງທາງ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ມີອາຍຸຮ້ອຍປີ ເມື່ອເຖິງຮ້ອຍປີແລ້ວ ກໍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍຢ່າງແນ່ນອນ, ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍເປັນຜົງລະອຽດໃນປາກຂອງມັດຈຸລາດ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຮູບຈຶ່ງຄືກັນກັບກ້ອນຟອງນ້ຳ.

ကိဉှိ [Pg.295] သိယာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာယ သာရောတိအာဒီသု ဝေဒနာဒီနံ ပုဗ္ဗုဠာဒီဟိ ဧဝံ သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ပုဗ္ဗုဠော အသာရော ဧဝံ ဝေဒနာပိ. ယထာ စ သော အဗလော အဂယှူပဂေါ, န သက္ကာ တံ ဂဟေတွာ ဖလကံ ဝါ အာသနံ ဝါ ကာတုံ, ဂဟိတောပိ ဘိဇ္ဇတေဝ, ဧဝံ ဝေဒနာပိ အဗလာ အဂယှူပဂါ, န သက္ကာ နိစ္စာတိ ဝါ ဓုဝါတိ ဝါ ဂဟေတုံ, ဂဟိတာပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ အဂယှူပဂတာယပိ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ. ယထာ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ဥဒကဗိန္ဒုမှိ ပုဗ္ဗုဠော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဘိဇ္ဇတိ စ, န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတိ, ဧဝံ ဝေဒနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဘိဇ္ဇတိ စ, န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ. ဧကစ္ဆရက္ခဏေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. ယထာ စ ပုဗ္ဗုဠော ဥဒကတလံ, ဥဒကဗိန္ဒုံ, ဥဒကဇလ္လံ, သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပုဋံ ကတွာ ဂဟဏဝါတဉ္စာတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဝေဒနာပိ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကိလေသဇလ္လံ ဖဿသံဃဋ္ဋနဉ္စာတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမ္ပိ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍ ມີບົດວ່າ Kiñhi siyā, bhikkhave, vedanāya sāro (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແກ່ນສານໃນເວທະນາ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ?) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຄືກັນຂອງເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກັບຕ່ອມນ້ຳ (pubbuḷa) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໄດ້ໂດຍວິທີນີ້. ແທ້ຈິງແລ້ວ ຕ່ອມນ້ຳ ບໍ່ມີແກ່ນສານສັນໃດ, ເວທະນາກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ນສານ. ແລະ ຕ່ອມນ້ຳນັ້ນ ເປັນສິ່ງອ່ອນແອ ບໍ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້, ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາມັນມາເຮັດເປັນແຜ່ນກະດານ ຫຼື ເຮັດເປັນບ່ອນນັ່ງໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຈັບເອົາໄປ ມັນກໍແຕກສະຫຼາຍທັນທີ ສັນໃດ; ເວທະນາກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມອ່ອນແອ ບໍ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້, ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຍຶດຖືວ່າ “ທ່ຽງ” ຫຼື “ຍັ່ງຍືນ” ໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍຶດຖືໄວ້ ກໍບໍ່ຄົງຢູ່ຕາມສະພາບທີ່ຍຶດຖືນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດທີ່ບໍ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້ນີ້ ເວທະນາຈຶ່ງຄືກັນກັບຕ່ອມນ້ຳ. ອີກປະການໜຶ່ງ ເມື່ອຢົດນ້ຳນັ້ນໆຕົກລົງມາ ຕ່ອມນ້ຳຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ແຕກສະຫຼາຍໄປທັນທີ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນ ສັນໃດ; ເວທະນາກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ດັບໄປທັນທີ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນ, ໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວ ຍ່ອມເກີດດັບເຖິງແສນໂກດຄັ້ງ. ແລະ ຕ່ອມນ້ຳ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສເຫດ 4 ປະການ ຄື: ພື້ນນ້ຳ, ຢົດນ້ຳ, ເມືອກນ້ຳ ທີ່ຮວບຮວມກັນເຂົ້າເປັນປຸ່ມ ແລະ ລົມທີ່ກັກຂັງຢູ່ພາຍໃນ ສັນໃດ; ເວທະນາກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສເຫດ 4 ປະການ ຄື: ວັດຖຸ, ອາລົມ, ກິເລດເມືອກ ແລະ ຜັດສະ ສັນນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເວທະນາຈຶ່ງຄືກັນກັບຕ່ອມນ້ຳ.

သညာပိ အသာရကဋ္ဌေန မရီစိသဒိသာ. တထာ အဂယှူပဂဋ္ဌေန. န ဟိ သက္ကာ တံ ဂဟေတွာ ပိဝိတုံ ဝါ နှာယိတုံ ဝါ ဘာဇနံ ဝါ ပူရေတုံ. အပိစ ယထာ မရီစိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ, သဉ္ဇာတူမိဝေဂါ ဝိယ ခါယတိ, ဧဝံ နီလသညာဒိဘေဒါ သညာပိ နီလာဒိအနုဘဝနတ္ထာယ ဖန္ဒတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ယထာ စ မရီစိ မဟာဇနံ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ ‘‘ပုဏ္ဏဝါပိ ဝိယ ပုဏ္ဏနဒီ ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ ဝဒါပေတိ, ဧဝံ သညာပိ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ, ‘‘ဣဒံ နီလကံ သုဘံ သုခံ နိစ္စ’’န္တိ ဝဒါပေတိ. ပီတကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ သညာ ဝိပ္ပလမ္ဘနေနာပိ မရီစိသဒိသာ.

ສັນຍາກໍຄືກັນກັບພະຍັບແດດ (marīci) ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ. ແລະ ຄືກັນກັບພະຍັບແດດ ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້. ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາພະຍັບແດດນັ້ນມາເພື່ອດື່ມ, ເpreື່ອອາບ ຫຼື ເພື່ອໃສ່ໃຫ້ເຕັມພາຊະນະໄດ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ພະຍັບແດດ ຍ່ອມສັ່ນໄຫວ ປາກົດຄືກັບລະລອກຄື້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງແຮງ ສັນໃດ; ສັນຍາທີ່ມີປະເພດຕ່າງໆ ມີນີລະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍວ່າສີຂຽວ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມສັ່ນໄຫວ ກະວົນກະວາຍ ເພື່ອສະແຫວງຫາການສະເຫວີຍອາລົມ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ສັນນັ້ນ. ແລະ ພະຍັບແດດ ຍ່ອມຫຼອກລວງມະຫາຊົນ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາກ່າວວ່າ “ປາກົດຄືກັບສະນ້ຳທີ່ເຕັມປ່ຽມ ຫຼື ຄືກັບແມ່ນ້ຳທີ່ເຕັມປ່ຽມ” ສັນໃດ; ສັນຍາກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມຫຼອກລວງ ເຮັດໃຫ້ກ່າວວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນສີຂຽວ, ງາມ, ເປັນສຸກ, ທ່ຽງ”. ໃນອາລົມມີສີເyellowງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັນຍາຈຶ່ງຄືກັນກັບພະຍັບແດດ ເພາະການຫຼອກລວງນັ້ນເອງ.

အကုက္ကုကဇာတန္တိ အန္တော အသဉ္ဇာတဃနဒဏ္ဍကံ. သင်္ခါရာပိ အသာရကဋ္ဌေန ကဒလိက္ခန္ဓသဒိသာ, တထာ အဂယှူပဂဋ္ဌေန. ယထေဝ ဟိ ကဒလိက္ခန္ဓတော ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ န သက္ကာ ဂေါပါနသိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ, ဥပနီတမ္ပိ န တထာ ဟောတိ, ဧဝံ သင်္ခါရာပိ န သက္ကာ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟေတုံ, ဂဟိတာပိ န တထာ ဟောန္တိ. ယထာ စ ကဒလိက္ခန္ဓော ဗဟုပတ္တဝဋ္ဋိသမောဓာနော ဟောတိ, ဧဝံ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဗဟုဓမ္မသမောဓာနော. ယထာ စ ကဒလိက္ခန္ဓော နာနာလက္ခဏော. အညောယေဝ ဟိ ဗာဟိရာယ ပတ္တဝဋ္ဋိယာ ဝဏ္ဏော, အညော တတော အဗ္ဘန္တရအဗ္ဘန္တရာနံ, ဧဝမေဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓေပိ [Pg.296] အညဒေဝ ဖဿဿ လက္ခဏံ, အညာ စေတနာဒီနံ, သမောဓာနေတွာ ပန သင်္ခါရက္ခန္ဓောဝ ဝုစ္စတီတိ ဧဝမ္ပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ကဒလိက္ခန္ဓသဒိသော.

ຄຳວ່າ Akukkukajātaṃ ໄດ້ແກ່ ຕົ້ນກ້ວຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີແກນແຂງຢູ່ພາຍໃນ. ສັງຂານທັງຫຼາຍກໍຄືກັນກັບຕົ້ນກ້ວຍ (kadalikkhandha) ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ, ແລະ ຄືກັນກັບຕົ້ນກ້ວຍ ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້. ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຈັບເອົາສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງຈາກຕົ້ນກ້ວຍ ເພື່ອນຳໄປໃຊ້ເປັນໄມ້ກອນເປັນຕົ້ນໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່ານຳໄປໃຊ້ ກໍບໍ່ສາມາດເປັນໄປຕາມຄວາມຕ້ອງການນັ້ນໄດ້ ສັນໃດ; ສັງຂານທັງຫຼາຍກໍສັນນັ້ນ ໃຜໆບໍ່ສາມາດຈະຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງເປັນຕົ້ນໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍຶດຖືໄວ້ ກໍບໍ່ເປັນໄປຕາມສະພາບທີ່ຍຶດຖືນັ້ນ. ແລະ ຕົ້ນກ້ວຍ ເປັນສິ່ງທີ່ຮວບຮວມເອົາກາບກ້ວຍຫຼາກຫຼາຍຊັ້ນເຂົ້າກັນ ສັນໃດ; ສັງຂານຂັນກໍສັນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຮວບຮວມເອົາທຳມະຫຼາກຫຼາຍ ມີຜັດສະ ແລະ ເຈດຕະນາເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າກັນ. ແລະ ຕົ້ນກ້ວຍ ມີລັກສະນະຕ່າງໆກັນ, ແທ້ຈິງແລ້ວ ສີຂອງກາບກ້ວຍຊັ້ນນອກ ກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ສີຂອງກາບກ້ວຍຊັ້ນໃນໆເຂົ້າໄປ ກໍເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສັນໃດ; ສັງຂານຂັນກໍສັນນັ້ນ ລັກສະນະຂອງຜັດສະ ກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ, ລັກສະນະຂອງເຈດຕະນາເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ເມື່ອຮວບຮວມກັນແລ້ວ ກໍຮຽກວ່າ “ສັງຂານຂັນ” ເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຂານຂັນຈຶ່ງຄືກັນກັບຕົ້ນກ້ວຍ.

စက္ခုမာ ပုရိသောတိ မံသစက္ခုနာ စေဝ ပညာစက္ခုနာ စာတိ ဒွီဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ. မံသစက္ခုမ္ပိ ဟိဿ ပရိသုဒ္ဓံ ဝဋ္ဋတိ အပဂတပဋလပိဠကံ, ပညာစက္ခုမ္ပိ အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထံ. ဝိညာဏမ္ပိ အသာရကဋ္ဌေန မာယာသဒိသံ, တထာ အဂယှူပဂဋ္ဌေန. ယထာ စ မာယာ ဣတ္တရာ လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနာ, ဧဝံ ဝိညာဏံ. တဉှိ တတောပိ ဣတ္တရတရဉ္စေဝ လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနတရဉ္စ. တေနေဝ ဟိ စိတ္တေန ပုရိသော အာဂတော ဝိယ ဂတော ဝိယ ဌိတော ဝိယ နိသိန္နော ဝိယ ဟောတိ. အညဒေဝ စ အာဂမနကာလေ စိတ္တံ, အညံ ဂမနကာလာဒီသု. ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာသဒိသံ. မာယာ စ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတိ, ယံကိဉ္စိဒေဝ ‘‘ဣဒံ သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ မုတ္တာ’’တိ ဂါဟာပေတိ, ဝိညာဏမ္ပိ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတိ. တေနေဝ ဟိ စိတ္တေန အာဂစ္ဆန္တံ ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ ဝိယ ဌိတံ ဝိယ နိသိန္နံ ဝိယ ကတွာ ဂါဟာပေတိ. အညဒေဝ စ အာဂမနေ စိတ္တံ, အညံ ဂမနာဒီသု. ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာသဒိသံ.

ຄຳວ່າ Cakkhumā puriso (ຄົນມີຕາ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ມີຕາດ້ວຍຕາສອງປະເພດ ຄື ມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ) ແລະ ປັນຍາຈັກຂຸ (ຕາປັນຍາ). ໃນທີ່ນີ້ ມັງສະຈັກຂຸອັນບໍລິສຸດ ປາສະຈາກຕໍ້ ແລະ ຝ້າ ກໍຄວນໄດ້, ປັນຍາຈັກຂຸອັນສາມາດເຫັນຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານ ກໍຄວນໄດ້. ວິນຍານກໍຄືກັນກັບມາຍາກົນ (māyā) ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ, ແລະ ຄືກັນກັບມາຍາກົນ ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ສາມາດຈັບຕ້ອງໄດ້. ແລະ ມາຍາກົນ ເປັນສິ່ງເລັກນ້ອຍ (ຊົ່ວຄາວ) ແລະ ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງຮວດໄວ ສັນໃດ, ວິນຍານກໍສັນນັ້ນ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ວິນຍານນັ້ນ ຍັງເປັນສິ່ງເລັກນ້ອຍກວ່າ ແລະ ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງຮວດໄວກວ່າມາຍາກົນນັ້ນເສຍອີກ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ປາກົດຄືກັບວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນມາແລ້ວ, ໄປແລ້ວ, ຢືນຢູ່ແລ້ວ, ນັ່ງຢູ່ແລ້ວ ດ້ວຍຈິດດວງດຽວກັນນັ້ນເອງ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຈິດໃນເວລາສະເດັດມາ ກໍເປັນດວງໜຶ່ງ, ຈິດໃນເວລາສະເດັດໄປເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອີກດວງໜຶ່ງ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ວິນຍານຈຶ່ງຄືກັນກັບມາຍາກົນ. ແລະ ມາຍາກົນ ຍ່ອມຫຼອກລວງມະຫາຊົນ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາຍຶດຖືສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນຄຳ, ເປັນເງິນ, ເປັນໄຂ່ມຸກ” ສັນໃດ; ວິນຍານກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມຫຼອກລວງມະຫາຊົນ, ມັນເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາຍຶດຖືວ່າ ປາກົດຄືກັບວ່າມີຜູ້ກຳລັງມາ, ກຳລັງໄປ, ກຳລັງຢືນ, ກຳລັງນັ່ງ ດ້ວຍຈິດດວງດຽວກັນນັ້ນເອງ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຈິດໃນເວລາສະເດັດມາ ກໍເປັນດວງໜຶ່ງ, ຈິດໃນເວລາສະເດັດໄປເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອີກດວງໜຶ່ງ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ວິນຍານຈຶ່ງຄືກັນກັບມາຍາກົນ.

ဘူရိပညေနာတိ သဏှပညေန စေဝ ဝိပုလဝိတ္ထတပညေန စ. အာယူတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဥသ္မာတိ ကမ္မဇတေဇောဓာတု. ပရဘတ္တန္တိ နာနာဝိဓာနံ ကိမိဂဏာဒီနံ ဘတ္တံ ဟုတွာ. ဧတာဒိသာယံ သန္တာနောတိ ဧတာဒိသီ အယံ ပဝေဏီ မတကဿ ယာဝ သုသာနာ ဃဋ္ဋီယတီတိ. မာယာယံ ဗာလလာပိနီတိ ယွာယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမ, အယံ ဗာလမဟာဇနလပါပနိကမာယာ နာမ. ဝဓကောတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အယံ ခန္ဓသင်္ခါတော ဝဓကော အညမညဃာတနေနပိ, ခန္ဓေသု သတိ ဝဓော ပညာယတီတိပိ. ဧကာ ဟိ ပထဝီဓာတု ဘိဇ္ဇမာနာ သေသဓာတုယော ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ, တထာ အာပေါဓာတုအာဒယော. ရူပက္ခန္ဓော စ ဘိဇ္ဇမာနော အရူပက္ခန္ဓေ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ, တထာ အရူပက္ခန္ဓေသု ဝေဒနာဒယော သညာဒိကေ. စတ္တာရောပိ စေတေ ဝတ္ထုရူပန္တိ ဧဝံ အညမညဝဓနေနေတ္ထ ဝဓကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ခန္ဓေသု ပန သတိ ဝဓဗန္ဓနစ္ဆေဒါဒီနိ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝံ ဧတေသု သတိ ဝဓဘာဝတောပိ ဝဓကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗသံယောဂန္တိ သဗ္ဗံ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ. အစ္စုတံ ပဒန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တတိယံ.

ຄຳວ່າ Bhūripaññena ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ມີປັນຍາອັນລະອຽດອ່ອນ ແລະ ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງແຜ່ຫຼາຍ (ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ). ຄຳວ່າ Āyu ໄດ້ແກ່ ຊີວິຕິນຊີ. ຄຳວ່າ Usmā ໄດ້ແກ່ ເຕໂຊທາດທີ່ເກີດຈາກກຳ (ກຳມະຊະເຕໂຊທາດ). ຄຳວ່າ Parabhattaṃ ໄດ້ແກ່ ການເປັນອາຫານຂອງຝູງພະຍາດຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ. ຄຳວ່າ Etādisāyaṃ santāno ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງທຳມະນີ້ຂອງຄົນຕາຍ ຍ່ອມດຳເນີນໄປຈົນເຖິງປ່າຊ້າ. ຄຳວ່າ Māyāyaṃ bālalāpinī ໄດ້ແກ່ ວິນຍານຂັນນີ້ ຊື່ວ່າເປັນມາຍາກົນທີ່ເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນຜູ້ເຂົາບົ່ນເພີ້. ຄຳວ່າ Vadhako (ຜູ້ຂ້າ) ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທີ່ຮຽກວ່າຂັນນີ້ ເປັນຜູ້ຂ້າ ດ້ວຍເຫດ 2 ປະການ ຄື: ເພາະການຂ້າເຊິ່ງກັນແລະກັນກໍດີ, ແລະ ເພາະເມື່ອມີຂັນຢູ່ ການຂ້າຈຶ່ງປາກົດກໍດີ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ເມື່ອປະຖະວີທາດແຕກສະຫຼາຍ ຍ່ອມດຶງເອົາທາດທີ່ເຫຼືອໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍໄປນຳ, ອາໂປທາດເປັນຕົ້ນກໍສັນນັ້ນ. ແລະ ເມື່ອຮູບຂັນແຕກສະຫຼາຍ ຍ່ອມດຶງເອົານາມຂັນໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍໄປນຳ, ໃນນາມຂັນທັງຫຼາຍ ເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍດຶງເອົາສັນຍາເປັນຕົ້ນໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍໄປນຳ. ແລະ ນາມຂັນທັງ 4 ນີ້ ກໍດຶງເອົາວັດຖຸຮູບໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍໄປນຳ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ຂ້າໃນຂັນເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍການຂ້າເຊິ່ງກັນແລະກັນ ດ້ວຍປະການນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ເມື່ອມີຂັນຢູ່ ການຂ້າ, ການຈອງຈຳ, ການຕັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ຂ້າ ເພາະມີສະພາວະທີ່ຖືກຂ້າ ເມື່ອມີຂັນເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ ດ້ວຍປະການນີ້. ຄຳວ່າ Sabbasaṃyogaṃ ໄດ້ແກ່ ສັງໂຍດທັງ 10 ປະການ ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ Accutaṃ padaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະນิພານ. ຈົບສູດທີສາມ.

၄-၆. ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໖. การອະທິບາຍໂຄມະຍະປິຍດະສູດເປັນຕົ້ນ

၉၆-၉၈. စတုတ္ထေ [Pg.297] သဿတိသမန္တိ သိနေရုမဟာပထဝီစန္ဒိမသူရိယာဒီဟိ သဿတီဟိ သမံ. ပရိတ္တံ ဂေါမယပိဏ္ဍန္တိ အပ္ပမတ္တကံ မဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏံ ဂေါမယခဏ္ဍံ. ကုတော ပနာနေနေတံ လဒ္ဓန္တိ. ပရိဘဏ္ဍကရဏတ္ထာယ အာဘတတော ဂဟိတန္တိ ဧကေ. အတ္ထဿ ပန ဝိညာပနတ္ထံ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ ဟတ္ထာရုဠှံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ. အတ္တဘာဝပဋိလာဘောတိ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝေါ. န ယိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ပညာယေထာတိ အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော နာမ န ပညာယေယျ. မဂ္ဂေါ ဟိ တေဘူမကသင်္ခါရေ ဝိဝဋ္ဋေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒိ စ ဧတ္တကော အတ္တဘာဝေါ နိစ္စော ဘဝေယျ, မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ သင်္ခါရဝဋ္ဋံ ဝိဝဋ္ဋေတုံ န သက္ကုဏေယျာတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ပညာယေထ.

໙໖-໙໘. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ sassatisamaṃ ໄດ້ແກ່ ເທົ່າກັນກັບສິ່ງທີ່ທ່ຽງແທ້ທັງຫຼາຍ ມີພູເຂົາສิເນຣຸ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່, ດວງຈັນ ແລະ ດວງອາທິດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Parittaṃ gomayapiṇḍaṃ (ກ້ອນຂີ້ງົວເລັກນ້ອຍ) ໄດ້ແກ່ ກ້ອນຂີ້ງົວຂະໜາດເລັກນ້ອຍ ເທົ່າກັບດອກໝາກຊາງ. ຖ້າຖາມວ່າ “ກໍພຣະອົງຊົງໄດ້ກ້ອນຂີ້ງົວນັ້ນມາຈາກໃສ?”, ບາງພວກກ່າວວ່າ “ຊົງຢິບເອົາຈາກຂີ້ງົວທີ່ພວກພິກຂຸນຳມາເພື່ອທາພື້ນ”, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ “ຊົງບັນດານດ້ວຍລິດ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນໃນຝາມື”. ຄຳວ່າ Attabhāvapaṭilābho ໄດ້ແກ່ ອັດຕະພາບທີ່ໄດ້ມາ. ຄຳວ່າ Na yidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha ໄດ້ແກ່ ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນຄືມັກນີ້ ຈະບໍ່ປາກົດ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພື່ອໝູນກັບສັງຂານໃນພູມສາມ. ແລະ ຫາກວ່າອັດຕະພາບພຽງເທົ່ານີ້ ຈະທ່ຽງແທ້, ມັກເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນ ກໍບໍ່ສາມາດຈະໝູນກັບສັງຂາຣະວັດໄດ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນຈຶ່ງຈະບໍ່ປາກົດ.

ဣဒါနိ သစေ ကောစိ သင်္ခါရော နိစ္စော ဘဝေယျ, မယာ မဟာသုဒဿနရာဇကာလေ အနုဘူတာ သမ္ပတ္တိ နိစ္စာ ဘဝေယျ, သာပိ စ အနိစ္စာတိ တံ ဒဿေတုံ ဘူတပုဗ္ဗာဟံ ဘိက္ခု ရာဇာ အဟောသိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကုသာဝတီရာဇဓာနိပ္ပမုခါနီတိ ကုသာဝတီရာဇဓာနီ တေသံ နဂရာနံ ပမုခါ, သဗ္ဗသေဋ္ဌာတိ အတ္ထော. သာရမယာနီတိ ရတ္တစန္ဒနသာရမယာနိ. ဥပဓာနံ ပန သဗ္ဗေသံ သုတ္တမယမေဝ. ဂေါဏကတ္ထတာနီတိ စတုရင်္ဂုလာဓိကလောမေန ကာဠကောဇဝေန အတ္ထတာနိ, ယံ မဟာပိဋ္ဌိယကောဇဝေါတိ ဝဒန္တိ. ပဋကတ္ထတာနီတိ ဥဘတောလောမေန ဥဏ္ဏာမယေန သေတကမ္ဗလေန အတ္ထတာနိ. ပဋလိကတ္ထတာနီတိ ဃနပုပ္ဖေန ဥဏ္ဏာမယအတ္ထရဏေန အတ္ထတာနိ. ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏာနီတိ ကဒလိမိဂစမ္မမယေန ဥတ္တမပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထတာနိ. တံ ကိရ ပစ္စတ္ထရဏံ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ကဒလိမိဂစမ္မံ အတ္ထရိတွာ သိဗ္ဗေတွာ ကရောန္တိ. သဥတ္တရစ္ဆဒါနီတိ သဟ ဥတ္တရစ္ဆဒေန, ဥပရိ ဗဒ္ဓေန ရတ္တဝိတာနေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနီတိ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ပလ္လင်္ကာနံ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနာနိ. ဝေဇယန္တရထပ္ပမုခါနီတိ ဧတ္ထ ဝေဇယန္တော နာမ တဿ ရညော ရထော, ယဿ စက္ကာနံ ဣန္ဒနီလမဏိမယာ နာဘိ, သတ္တရတနမယာ အရာ, ပဝါဠမယာ နေမိ, ရဇတမယော အက္ခော, ဣန္ဒနီလမဏိမယံ ဥပက္ခရံ, ရဇတမယံ ကုဗ္ဗရံ. သော တေသံ ရထာနံ ပမုခေါ အဂ္ဂေါ. ဒုကူလသန္ဒာနာနီတိ ဒုကူလသန္ထရာနိ. ကံသူပဓာရဏာနီတိ ရဇတမယဒေါဟဘာဇနာနိ. ဝတ္ထကောဋိသဟဿာနီတိ ယထာရုစိတံ [Pg.298] ပရိဘုဉ္ဇိဿတီတိ နှတွာ ဌိတကာလေ ဥပနီတဝတ္ထာနေဝ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဘတ္တာဘိဟာရောတိ အဘိဟရိတဗ္ဗဘတ္တံ.

ບັດນີ້ ຫາກສັງຂານບາງຢ່າງເປັນຂອງທ່ຽງແທ້, ສົມບັດທີ່ເຮົາໄດ້ສະເຫວີຍໃນການເປັນພະຍາມະຫາສຸທັດສະນະກໍເພິ່ງເປັນຂອງທ່ຽງແທ້, ແຕ່ສົມບັດນັ້ນກໍບໍ່ທ່ຽງແທ້. ເພື່ອສະແດງຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເລື່ອງເຄີຍມີມາແລ້ວ ເຮົາໄດ້ເປັນພະຍາ...' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນພະບາລີນັ້ນ ຄຳວ່າ 'kusāvatīrājadhānippamukhāni' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເມືອງກຸສາວະດີເປັນເມືອງເອກ ເປັນເມືອງປະເສີດສຸດໃນບັນດາເມືອງເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'sāramayāni' ຄື ເຮັດດ້ວຍແກ່ນໄມ້ຈັນແດງ. ສ່ວນໝອນໜູນຂອງບັນລັງທັງໝົດນັ້ນ ເຮັດດ້ວຍຜ້າຝ້າຍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'goṇakatthatāni' ຄື ລາດດ້ວຍຜ້າຂົນສັດສີດຳ ທີ່ມີຂົນຍາວກວ່າສີ່ອະງຸ່ນ ທີ່ເອີ້ນກັນວ່າ ຜ້າຂົນສັດຜືນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'paṭakatthatāni' ຄື ລາດດ້ວຍຜ້າກຳພົນສີຂາວ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຂົນສັດມີຂົນທັງສອງດ້ານ. ຄຳວ່າ 'paṭalikatthatāni' ຄື ລາດດ້ວຍເຄື່ອງລາດຂົນສັດ ທີ່ມີລວດລາຍດອກໄມ້ໜາແໜ້ນ. ຄຳວ່າ 'kadalimigapavarapaccattharaṇāni' ຄື ລາດດ້ວຍເຄື່ອງລາດອັນປະເສີດ ທີ່ເຮັດດ້ວຍໜັງສະມັນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເຄື່ອງລາດນັ້ນ ເຂົາເຮັດໂດຍການລາດໜັງສະມັນໄວ້ເທິງຜ້າສີຂາວ ແລ້ວຫຍິບຕິດກັນ. ຄຳວ່າ 'sauttaracchadāni' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງມຸງເທິງ ຄື ເພດານສີແດງທີ່ຜູກໄວ້ທາງເທິງ. ຄຳວ່າ 'ubhatolohitakūpadhānāni' ຄື ໝອນໜູນຫົວ ແລະ ໝອນໜູນຕີນ ທີ່ມີສີແດງທັງສອງດ້ານຂອງບັນລັງ. ຄຳວ່າ 'vejayantarathappamukhāni' ໃນບົດນີ້ ລົດຊື່ວ່າ ເວດຊະຍົນ ເປັນລົດຊົງຂອງພະຍາອົງນັ້ນ, ເຊິ່ງດຸມລົດເຮັດດ້ວຍແກ້ວອິນທະນິນ, ກຳລົດເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ 7 ປະການ, ກົງລົດເຮັດດ້ວຍປະວານ, ເພົາເຮັດດ້ວຍເງິນ, ອຸປະກອນປະກອບເຮັດດ້ວຍແກ້ວອິນທະນິນ, ງອນລົດເຮັດດ້ວຍເງິນ. ລົດນັ້ນເປັນຍອດ ເປັນເລີດກວ່າລົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'dukūlasandānāni' ຄື ມີເຄື່ອງລາດເຮັດດ້ວຍຜ້າທຸກູລ. ຄຳວ່າ 'kaṃsūpadhāraṇāni' ຄື ມີພາຊະນະຮອງຮັບນ້ຳນົມທີ່ເຮັດດ້ວຍເງິນແທ້. ຄຳວ່າ 'vatthakoṭisahassāni' ທີ່ວ່າ 'ຈະຊົງໃຊ້ສອຍຕາມຄວາມພໍພະໄທ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງສະເພາະຜ້າສະເຫວີຍຊົງ ທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍໃນເວລາທີ່ຊົງສົງແລ້ວປະທັບຢືນຢູ່. ຄຳວ່າ 'bhattābhihāro' ຄື ພັດຕາຫານທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍ.

ယမဟံ တေန သမယေန အဇ္ဈာဝသာမီတိ ယတ္ထ ဝသာမိ, တံ ဧကညေဝ နဂရံ ဟောတိ, အဝသေသေသု ပုတ္တဓီတာဒယော စေဝ ဒါသမနုဿာ စ ဝသိံသု. ပါသာဒကူဋာဂါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပလ္လင်္ကာဒီသု ဧကံယေဝ သယံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သေသာ ပုတ္တာဒီနံ ပရိဘောဂါ ဟောန္တိ. ဣတ္ထီသု ဧကာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, သေသာ ပရိဝါရမတ္တာ ဟောန္တိ. ဝေလာမိကာတိ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏိယာ, ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ခတ္တိယာနိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဇာတာ. ပရိဒဟာမီတိ ဧကံယေဝ ဒုဿယုဂံ နိဝါသေမိ, သေသာနိ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရန္တာနံ အသီတိသဟဿာဓိကာနံ သောဠသန္နံ ပုရိသသတသဟဿာနံ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဘုဉ္ဇာမီတိ ပရမပ္ပမာဏေန နာဠိကောဒနမတ္တံ ဘုဉ္ဇာမိ, သေသံ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရန္တာနံ စတ္တာလီသသဟဿာဓိကာနံ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသသတသဟဿာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧကထာလိပါကော ဟိ ဒသန္နံ ဇနာနံ ပဟောတိ.

ຄຳວ່າ 'yamahaṃ tena samayena ajjhāvasāmi' ຄື ເມືອງທີ່ເຮົາອາໄສຢູ່ນັ້ນ ມີພຽງເມືອງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນເມືອງທີ່ເຫຼືອນັ້ນ ພວກພະຣາຊະບຸດ ພະຣາຊະທິດາ ແລະ ພວກຂ້າຄົນອາໄສຢູ່. ເຖິງແມ່ນໃນປາສາດ ແລະ ກູຕາຄານເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນບັນດາບັນລັງເປັນຕົ້ນ ພະອົງຊົງໃຊ້ສອຍດ້ວຍພະອົງເອງພຽງບັນລັງດຽວ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເປັນເຄື່ອງໃຊ້ສອຍຂອງພວກພະຣາຊະບຸດເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດານາງສະໜົມທັງຫຼາຍ ມີພຽງນາງດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ຄອຍບຳເລີ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເປັນພຽງບໍລິວານ. ຄຳວ່າ 'velāmikā' ຄື ນາງຜູ້ເກີດໃນທ້ອງຂອງສະຕີພຣາມ ໂດຍມີບິດາເປັນກະສັດ ຫຼື ເກີດໃນທ້ອງຂອງສະຕີກະສັດ ໂດຍມີບິດาເປັນພຣາມ. ຄຳວ່າ 'paridahāmi' ຄື ຊົງນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຄູ່ດຽວເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຜ້າທີ່ເຫຼືອເປັນຂອງພວກບຸຣຸດໜຶ່ງລ້ານຫົກແສນແປດໝື່ນຄົນ ທີ່ແວດລ້ອມທ່ຽວໄປ, ພະອົງຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'bhuñjāmi' ຄື ຊົງສະແດງວ່າສະေຫວີຍພັດຕາຫານພຽງໜຶ່ງທະນານໂດຍປະມານຢ່າງຍິ່ງ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເປັນຂອງພວກບໍລິວານແປດແສນສີ່ໝື່ນຄົນ ທີ່ແວດລ້ອມທ່ຽວໄປ. ເພາະວ່າ ເຂົ້າໝໍ້ໜຶ່ງຍ່ອມພຽງພໍສຳລັບຄົນສິບຄົນ.

ဣတိ ဣမံ မဟာသုဒဿနကာလေ သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿာ အနိစ္စတံ ဒဿေန္တော ဣတိ ခေါ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိပရိဏတာတိ ပကတိဇဟနေန နိဗ္ဗုတပဒီပေါ ဝိယ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာ. ဧဝံ အနိစ္စာ ခေါ ဘိက္ခု သင်္ခါရာတိ ဧဝံ ဟုတွာအဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ပုရိသော သတဟတ္ထုဗ္ဗေဓေ စမ္ပကရုက္ခေ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ အဘိရုဟိတွာ စမ္ပကပုပ္ဖံ အာဒါယ နိဿေဏိံ မုဉ္စန္တော ဩတရေယျ, ဧဝမေဝံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓန္တော ဝိယ အနေကဝဿကောဋိသတသဟဿုဗ္ဗေဓံ မဟာသုဒဿနသမ္ပတ္တိံ အာရုယှ သမ္ပတ္တိမတ္ထကေ ဌိတံ အနိစ္စလက္ခဏံ အာဒါယ နိဿေဏိံ မုဉ္စန္တော ဝိယ ဩတိဏ္ဏော. ဧဝံ အဒ္ဓုဝါတိ ဧဝံ ဥဒကပုဗ္ဗုဠာဒယော ဝိယ ဓုဝဘာဝရဟိတာ. ဧဝံ အနဿာသိကာတိ ဧဝံ သုပိနကေ ပီတပါနီယံ ဝိယ အနုလိတ္တစန္ဒနံ ဝိယ စ အဿာသဝိရဟိတာ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ. ပဉ္စမေ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဆဋ္ဌံ တထာ ဗုဇ္ဈနကဿ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. စတုတ္ထာဒီနိ.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສົມບັດໃນການເປັນພະຍາມະຫາສຸທັດສະນະນີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ທ່ຽງແທ້ຂອງສົມບັດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'iti kho bhikkhū' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'vipariṇatā' ຄື ເຖິງຄວາມບໍ່ມີບັນຍັດ ເພາະລະສະພາບເດີມ ເໝືອນດັ່ງປະທີບທີ່ດັບໄປ. ຄຳວ່າ 'evaṃ aniccā kho bhikkhu saṅkhārā' ຄື ສັງຂານທັງຫຼາຍບໍ່ທ່ຽງແທ້ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີຢ່າງນີ້. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປຽບເໝືອນບຸຣຸດຜູ້ຜູກຂັ້ນໄດໄວ້ທີ່ຕົ້ນຈຳປາສູງຮ້ອຍສອກ ແລ້ວຂຶ້ນໄປເກັບດອກຈຳປາ ແລ້ວແກ້ຂັ້ນໄດລົງມາ, ອຸປະມານີ້ກໍສັນນັ້ນ ຊົງຂຶ້ນສູ່ມະຫາສຸທັດສະນະສົມບັດອັນສູງສົ່ງຫຼາຍແສນໂກດປີ ປຽບເໝືອນການຜູກຂັ້ນໄດ ແລ້ວຊົງຖືເອົາອະນິດຈະລັກສະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຍອດແຫ່ງສົມບັດນັ້ນ ແລ້ວຊົງສະເດັດລົງມາ ປຽບເໝືອນການແກ້ຂັ້ນໄດລົງມາ. ຄຳວ່າ 'evaṃ addhuvā' ຄື ປາສະຈາກຄວາມຍັ່ງຍືນ ເໝືອນດັ່ງຟອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'evaṃ anassāsikā' ຄື ປາສະຈາກຄວາມໜ້າຊື່ນຊົມ ເໝືອນດັ່ງການດື່ມນ້ຳຫວານໃນຝັນ ຫຼື ເໝືອນດັ່ງການທາດ້ວຍແກ່ນຈັນ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະໄວ້ຢ່າງນີ້. ໃນສູດທີຫ້າ ທຸກຢ່າງກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ສູດທີຫົກ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງຜູ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ຢ່າງນັ້ນ. ສູດທີສີ່ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

၇. ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ການອະທິບາຍຄັດທຸລະພັນທະສູດ

၉၉. သတ္တမေ ယံ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ ယသ္မိံ သမယေ ပဉ္စမေ သူရိယေ ဥဋ္ဌိတေ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဥဿုဿတိ. ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယန္တိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတာနံယေဝ သတံ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယံ ပရိစ္ဆေဒံ [Pg.299] န ဝဒါမိ. သာ ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓေါတိ ဂဒ္ဒုလေန ဗဒ္ဓသုနခေါ. ခီလေတိ ပထဝိယံ အာကောဋိတေ မဟာခီလေ. ထမ္ဘေတိ နိခဏိတွာ ဌပိတေ ထမ္ဘေ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သုနခေါ ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ဗာလော, ဂဒ္ဒုလော ဝိယ ဒိဋ္ဌိ, ထမ္ဘော ဝိယ သက္ကာယော, ဂဒ္ဒုလရဇ္ဇုယာ ထမ္ဘေ ဥပနိဗဒ္ဓသုနခဿ ထမ္ဘာနုပရိဝတ္တနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိတဏှာယ သက္ကာယေ ဗဒ္ဓဿ ပုထုဇ္ဇနဿ သက္ကာယာနုပရိဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တမံ.

໙໙. Inສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'yaṃ mahāsamuddo' ຄື ໃນສະໄໝທີ່ພະອາທິດດວງທີຫ້າປາກົດຂຶ້ນ ມະຫາສະໝຸດຍ່ອມເຫືອດແຫ້ງໄປ. ຄຳວ່າ 'dukkhassa antakiriyaṃ' ຄື ເຮົາບໍ່ກ່າວເຖິງການເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ ຄື ການກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງວັດຕະທຸກ ຂອງພວກສັດຜູ້ຖືກອະວິຊຊາປິດບັງໄວ້ ເພາະບໍ່ໄດ້ແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດ 4. ຄຳວ່າ 'sā gaddulabaddho' ຄື ໝາທີ່ຖືກຜູກໄວ້ດ້ວຍເຊືອກຜູກຄໍ. ຄຳວ່າ 'khīle' ຄື ທີ່ຫຼັກໃຫຍ່ທີ່ຕອກໄວ້ໃນແຜ່ນດິນ. ຄຳວ່າ 'thambhe' ຄື ທີ່ເສົາທີ່ຝັງຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ 'evameva kho' ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ປຽບເໝືອນໝາ ຄື ຄົນພານຜູ້ອາໄສວັດຕະ, ປຽບເໝືອນເຊືອກຜູກຄໍ ຄື ທິດຖິ, ປຽບເໝືອນເສົາ ຄື ສັກກາຍະ, ປຽບເໝືອນການໝູນວຽນຮອບເສົາຂອງໝາທີ່ຖືກຜູກໄວ້ດ້ວຍເຊືອກຜູກຄໍທີ່ເສົາ ຄື ການໝູນວຽນຮອບສັກກາຍະຂອງປຸຖຸຊົນຜູ້ຖືກຜູກໄວ້ໃນສັກກາຍະດ້ວຍທິດຖິແລະຕັນຫາ. ສູດທີເຈັດ ຈົບແລ້ວ.

၈. ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ການອະທິບາຍທຸຕιຍະຄັດທຸລະພັນທະສູດ

၁၀၀. အဋ္ဌမေ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယ တဏှာရဇ္ဇုယာ သက္ကာယထမ္ဘေ ဥပနိဗဒ္ဓေါ ဝဋ္ဋနိဿိတော ဗာလပုထုဇ္ဇနော သဗ္ဗိရိယာပထေသု ခန္ဓပဉ္စကံ နိဿာယေဝ ပဝတ္တတိ, ယသ္မာ ဝါ ဒီဃရတ္တမိဒံ စိတ္တံ သံကိလိဋ္ဌံ ရာဂေန ဒေါသေန မောဟေန, တသ္မာ. စိတ္တသံကိလေသာတိ သုနှာတာပိ ဟိ သတ္တာ စိတ္တသံကိလေသေနေဝ သံကိလိဿန္တိ, မလဂ္ဂဟိတသရီရာပိ စိတ္တဿ ဝေါဒါနတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

໑໐໐. Inສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'tasmā' ຄື ເພາະເຫດທີ່ປຸຖຸຊົນຄົນພານຜູ້ອາໄສວັດຕະ ຖືກຜູກໄວ້ທີ່ເສົາຄືສັກກາຍະ ດ້ວຍເຊືອກຄືຕັນຫາ ທີ່ອາໄສເຊືອກຜູກຄໍຄືທິດຖິ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອິຣິຍາບົດທັງປວງ ໂດຍອາໄສຂັນ 5 ເທົ່ານັ້ນ, ຫຼື ເພາະເຫດທີ່ຈິດນີ້ຖືກເປິເປື້ອນດ້ວຍລາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ມາຕະຫຼອດການລະນານ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'cittasaṃkilesā' ຄື ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນພວກສັດຈະອາບນ້ຳສະອາດດີແລ້ວ ກໍຍັງເປິເປື້ອນເພາະຈິດເປິເປື້ອນເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນຮ່າງກາຍຈະມີມົນທິນຈັບ ກໍຍ່ອມບໍລິສຸດໄດ້ເພາະຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງຈິດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກບູຮານາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘ရူပမှိ သံကိလိဋ္ဌမှိ, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ;

ရူပေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, အနက္ခာတံ မဟေသိနာ.

"ເມື່ອຮູບເປິເປື້ອນ ພວກສັດຍ່ອມເປິເປື້ອນ, ເມື່ອຮູບບໍລິສຸດ ພວກສັດຍ່ອມບໍລິສຸດ, ຂໍ້ຄວາມນີ້ ພະມະເຫສີເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຕັດໄວ້."

‘‘စိတ္တမှိ သံကိလိဋ္ဌမှိ, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ;

စိတ္တေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’တိ.

"ເມື່ອຈິດເປິເປື້ອນ ພວກສັດຍ່ອມeປິເປື້ອນ, ເມື່ອຈິດບໍລິສຸດ ພວກສັດຍ່ອມບໍລິສຸດ, ຂໍ້ຄວາມນີ້ ພະມະເຫສີເຈົ້າຕັດໄວ້ແລ້ວ."

စရဏံ နာမ စိတ္တန္တိ ဝိစရဏစိတ္တံ. သင်္ခါ နာမ ဗြာဟ္မဏပါသဏ္ဍိကာ ဟောန္တိ, တေ ပဋကောဋ္ဌကံ ကတွာ တတ္ထ နာနပ္ပကာရာ သုဂတိဒုဂ္ဂတိဝသေန သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယော လေခါပေတွာ, ‘‘ဣမံ ကမ္မံ ကတွာ ဣဒံ ပဋိလဘတိ, ဣဒံ ကတွာ ဣဒ’’န္တိ ဒဿေန္တာ တံ စိတ္တံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ. စိတ္တေနေဝ စိတ္တိတန္တိ စိတ္တကာရေန စိန္တေတွာ ကတတ္တာ စိတ္တေန စိန္တိတံ နာမ. စိတ္တညေဝ စိတ္တတရန္တိ တဿ စိတ္တဿ ဥပါယပရိယေသနစိတ္တံ တတောပိ စိတ္တတရံ. တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ စိတ္တေနေဝ စိတ္တိတာတိ ကမ္မစိတ္တေနေဝ စိတ္တိတာ. တံ ပန ကမ္မစိတ္တံ ဣမေ ဝဋ္ဋကတိတ္တိရာဒယော ‘‘ဧဝံ စိတ္တာ ဘဝိဿာမာ’’တိ အာယူဟန္တာ နာမ နတ္ထိ. ကမ္မံ ပန ယောနိံ ဥပနေတိ, ယောနိမူလကော တေသံ စိတ္တဘာဝေါ. ယောနိဥပဂတာ ဟိ သတ္တာ တံတံယောနိကေဟိ သဒိသစိတ္တာဝ ဟောန္တိ. ဣတိ ယောနိသိဒ္ဓေါ စိတ္တဘာဝေါ, ကမ္မသိဒ္ဓါ ယောနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'caraṇaṃ nāma cittaṃ' ຄື ພາບວາດທີ່ທ່ຽວສະແດງໄປ. ມີພວກພຣາມນອກສາສະໜາພວກໜຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂະ, ພວກເຂົາເຮັດແຜ່ນຜ້າ ແລ້ວຂຽນພາບສະແດງສົມບັດແລະວິບັດຕ່າງໆ ຕາມອຳນາດແຫ່ງສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິໄວ້ໃນຜ້ານັ້ນ ໂດຍສະແດງວ່າ 'ເຮັດກຳນີ້ແລ້ວຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນນີ້, ເຮັດກຳນີ້ແລ້ວຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນນີ້' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຖືເອົາພາບວາດນັ້ນທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ 'citteneva cittitaṃ' ຄື ຊື່ວ່າອັນຈິດຄິດຂຶ້ນ ເພາະນາຍຊ່າງແຕ້ມຮູບຄິດແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ. ຄຳວ່າ 'cittaññeva cittataraṃ' ຄື ຈິດທີ່ຄິດຄົ້ນຫາອຸບາຍໃນການແຕ້ມຮູບນັ້ນ ຍັງວິຈິດກວ່າພາບວາດນັ້ນອີກ. ຄຳວ່າ 'tiracchānagatā pāṇā citteneva cittitā' ຄື ວິຈິດເພາະກຳມະຈິດນັ້ນເອງ. ແຕ່ກຳມະຈິດນັ້ນ ພວກນົກຄຸ້ມແລະນົກກະທາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ຄິດສ້າງສັນວ່າ 'ເຮົາຈັກເປັນຜູ້ວິຈິດຢ່າງນີ້'. ແຕ່ກຳຍ່ອມນຳໄປສູ່ກຳເນີດ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກາຍວິຈິດຂອງພວກສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີກຳເນີດເປັນມູນເຄົ້າ. ເພາະວ່າ ພວກສັດທີ່ເຂົ້າເຖິງກຳເນີດນັ້ນໆ ຍ່ອມມີກາຍວິຈິດຄ້າຍຄືກັບສັດໃນກຳເນີດນັ້ນໆ. ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ມີກາຍວິຈິດສຳເລັດມາຈາກກຳເນີດຢ່າງນີ້, ແລະກຳເນີດກໍສຳເລັດມາຈາກກຳຢ່າງນີ້.

အပိစ [Pg.300] စိတ္တံ နာမေတံ သဟဇာတံ သဟဇာတဓမ္မစိတ္တတာယ ဘူမိစိတ္တတာယ ဝတ္ထုစိတ္တတာယ ဒွါရစိတ္တတာယ အာရမ္မဏစိတ္တတာယ ကမ္မနာနတ္တမူလကာနံ လိင်္ဂနာနတ္တသညာနာနတ္တဝေါဟာရနာနတ္တာဒီနံ အနေကဝိဓာနံ စိတ္တာနံ နိပ္ဖာဒနတာယပိ တိရစ္ဆာနဂတစိတ္တတော စိတ္တတရမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ຈິດນີ້ເປັນສະຫະຊາດ ຍ່ອມວິຈິດກວ່າຈິດຂອງສັດເດຍລະສານ ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ, ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງພູມ, ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງວັດຖຸ, ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງທະວານ, ເພາະຄວາມວິຈິດແຫ່ງອາລົມ, ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ສ້າງສັນຈິດຕ່າງໆ ຫຼາຍປະການ ມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງເພດ, ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາ, ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໂවຫານເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳເປັນມູນເຄົ້າ.

ရဇကောတိ ဝတ္ထေသု ရင်္ဂေန ရူပသမုဋ္ဌာပနကော. သော ပန အဆေကော အမနာပံ ရူပံ ကရောတိ, ဆေကော မနာပံ ဒဿနီယံ, ဧဝမေဝ ပုထုဇ္ဇနော အကုသလစိတ္တေန ဝါ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တကုသလေန ဝါ စက္ခုသမ္ပဒါဒိဝိရဟိတံ ဝိရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလေန စက္ခုသမ္ပဒါဒိသမ္ပန္နံ အဘိရူပံ. အဋ္ဌမံ.

ຄຳວ່າ 'rajako' ຄື ຊ່າງຍ້ອມຜ້າ ຜູ້ເຮັດຮູບພາບໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນດ້ວຍນ້ຳຍ້ອມໃນຜ້າທັງຫຼາຍ. ແຕ່ວ່າ ຊ່າງຍ້ອມຜ້າຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດ ຍ່ອມເຮັດຮູບພາບທີ່ບໍ່ໜ້າພໍໃຈ, ສ່ວນຊ່າງຍ້ອມຜ້າຜູ້ສະຫຼາດ ຍ່ອມເຮັດຮູບພາບທີ່ໜ້າພໍໃຈ ໜ້າເບິ່ງຊົມ, ອຸປະມານີ້ກໍສັນນັ້ນ ປຸຖຸຊົນຍ່ອມເຮັດຮູບພາບທີ່ຂີ້ຮ້າຍ ປາສະຈາກຄວາມສົມບູນແຫ່ງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ ດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ ຫຼື ດ້ວຍກຸສົນຈິດທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປັນຍา, ແຕ່ຍ່ອມເຮັດຮູບພາບທີ່ງົດງາມ ປະກອບດ້ວຍຄວາມສົມບູນແຫ່ງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ ດ້ວຍກຸສົນຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍປັນຍา. ສູດທີແປດ ຈົບແລ້ວ.

၉. ဝါသိဇဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ການອະທິບາຍວາສີຊະຕະສູດ

၁၀၁. နဝမေ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနီတိ ဣမာ ကဏှပက္ခသုက္ကပက္ခဝသေန ဒွေ ဥပမာ ဝုတ္တာ. တာသု ကဏှပက္ခဥပမာ အတ္ထဿ အသာဓိကာ, ဣတရာ သာဓိကာတိ. သုက္ကပက္ခဥပမာယ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – သေယျထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော, အပီတိ သမ္ဘာဝနတ္ထေ. ဥဘယေနာပိ သေယျထာ နာမ, ဘိက္ခဝေတိ ဒဿေတိ. ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနိ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ ကုက္ကုဋိယာ ဝုတ္တပ္ပကာရတော ဦနာဓိကာနိပိ အဏ္ဍာနိ ဟောန္တိ, ဝစနသိလိဋ္ဌတာယ ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ လောကေ သိလိဋ္ဌဝစနံ ဟောတိ. တာနဿူတိ တာနိ အဿု, တာနိ ဘဝေယျုန္တိ အတ္ထော. ကုက္ကုဋိယာ သမ္မာ အဓိသယိတာနီတိ တာယ စ ဇနေတ္တိယာ ကုက္ကုဋိယာ ပက္ခေ ပသာရေတွာ တေသံ ဥပရိ သယန္တိယာ သမ္မာ အဓိသယိတာနိ. သမ္မာ ပရိသေဒိတာနီတိ ကာလေန ကာလံ ဥတုံ ဂဏှာပေန္တိယာ သုဋ္ဌု သမန္တတော သေဒိတာနိ ဥသ္မီကတာနိ. သမ္မာ ပရိဘာဝိတာနီတိ ကာလေန ကာလံ သုဋ္ဌု သမန္တတော ဘာဝိတာနိ, ကုက္ကုဋဂန္ဓံ ဂါဟာပိတာနီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာတိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာ ဣမိနာ တိဝိဓကိရိယာကရဏေန အပ္ပမာဒံ ကတွာ ကိဉ္စာပိ န ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပဇ္ဇေယျ. အထ ခေါ ဘဗ္ဗာဝ တေတိ အထ ခေါ တေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ဝုတ္တနယေန သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗာဝ. တေ ဟိ ယသ္မာ တာယ ကုက္ကုဋိယာ ဧဝံ တီဟာကာရေဟိ တာနိ အဏ္ဍာနိ ပရိပါလိယမာနာနိ န ပူတီနိ [Pg.301] ဟောန္တိ, ယော နေသံ အလ္လသိနေဟော, သောပိ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, ကပါလံ တနုကံ ဟောတိ, ပါဒနခသိခါ စ မုခတုဏ္ဍကဉ္စ ခရံ ဟောတိ, သယမ္ပိ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆန္တိ, ကပါလဿ တနုတ္တာ ဗဟိ အာလောကော အန္တော ပညာယတိ, တသ္မာ ‘‘စိရံ ဝတ မယံ သင်္ကုဋိတဟတ္ထပါဒါ သမ္ဗာဓေ သယိမှာ, အယဉ္စ ဗဟိ အာလောကော ဒိဿတိ, ဧတ္ထ ဒါနိ နော သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတီ’’တိ နိက္ခမိတုကာမာ ဟုတွာ ကပါလံ ပါဒေန ပဟရန္တိ, ဂီဝံ ပသာရေန္တိ, တတော တံ ကပါလံ ဒွေဓာ ဘိဇ္ဇတိ. အထ တေ ပက္ခေ ဝိဓုနန္တာ တံခဏာနုရူပံ ဝိရဝန္တာ နိက္ခမန္တိယေဝ, နိက္ခမိတွာ စ ဂါမက္ခေတ္တံ ဥပသောဘယမာနာ ဝိစရန္တိ.

໑໐໑. Inສູດທີເກົ້າ ບົດວ່າ 'seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni' ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອຸປະມາສອງຢ່າງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການດຳແລະການຂາວ. ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ອຸປະມາຝ່າຍດຳບໍ່ອາດເຮັດເນື້ອຄວາມໃຫ້ສຳເລັດໄດ້, ສ່ວນອຸປະມາຝ່າຍຂາວອາດເຮັດເນື້ອຄວາມໃຫ້ສຳເລັດໄດ້. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງອຸປະມາຝ່າຍຂາວດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'seyyathā' ເປັນນิບາດໃນອັດອຸປະມາ, ຄຳວ່າ 'api' ເປັນນິບາດໃນອັດສັນນິຖານ. ດ້ວຍບົດທັງສອງນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນ...' ດັ່ງນີ້. ໃນບົດວ່າ 'kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dasa vā dvādasa vā' ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໄຂ່ຂອງແມ່ໄກ່ຈະມີໜ້ອຍກວ່າຫຼືຫຼາຍກວ່າຈຳນວນທີ່ກ່າວມາແລ້ວກໍຕາມ, ແຕ່ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້ ກໍເພື່ອຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ. ເພາະວ່າ ໃນໂລກຍ່ອມມີຖ້ອຍຄຳທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'tānassu' ຄື 'tāni assu' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ 'tāni bhaveyyuṃ'. ຄຳວ່າ 'kukkuṭiyā sammā adhisayitāni' ຄື ໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນອັນແມ່ໄກ່ຜູ້ເປັນມານດານັ້ນ ກາງປີກອອກແລ້ວນອນທັບໄວ້ທາງເທິງເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ 'sammā pariseditāni' ຄື ອັນແມ່ໄກ່ໃຫ້ໄດ້ຮັບໄອອຸ່ນຕາມເວລາ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນແຫ່ງໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນເຫືອດແຫ້ງໄປ ໂດຍອົບອຸ່ນໄວ້ເປັນຢ່າງດີໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ 'sammā paribhāvitāni' ຄື ອັນແມ່ໄກ່ອົບຮົມໄວ້ເປັນຢ່າງດີໂດຍຮອບຕາມເວລາ ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຮັບກິ່ນອາຍຂອງແມ່ໄກ່. ຄຳວ່າ 'kiñcāpi tassā kukkuṭiyā' ຄື ເຖິງແມ່ນວ່າແມ່ໄກ່ນັ້ນ ຈະບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງນີ້ ເພາະໄດ້ເຮັດກິດ 3 ປະການນີ້ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'atha kho bhabbāva te' ຄື ແຕ່ພວກລູກໄກ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຄວນທີ່ຈະເຈາະເປືອກໄຂ່ອອກມາໄດ້ໂດຍສະຫວັດດີພາບ ຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນອັນແມ່ໄກ່ຮັກສາໄວ້ດ້ວຍອາການ 3 ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເນົ່າເສຍ, ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນທີ່ມີຢູ່ໃນໄຂ່ເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມເຫືອດແຫ້ງໄປ, ເປືອກໄຂ່ກໍບາງລົງ, ປາຍເລັບຕີນແລະປາຍຈະງອຍປາກກໍແຂງຂຶ້ນ, ຕົວລູກໄກ່ເອງກໍເຖິງຄວາມແກ່ກ້າ, ເພາະເປືອກໄຂ່ບາງລົງ ແສງສະຫວ່າງພາຍນອກຈຶ່ງປາກົດເຂົ້າໄປເຖິງພາຍໃນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກລູກໄກ່ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຄູ້ມືຄູ້ຕີນນອນຢູ່ໃນບ່ອນຄັບແຄບນີ້ມາດົນນານແລ້ວໜໍ, ແລະແສງສະຫວ່າງພາຍນອກນີ້ກໍປາກົດແລ້ວ, ບັດນີ້ ຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພວກເຮົາຈັກມີໃນບ່ອນນີ້' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວມີຄວາມປາດຖະໜາຈະອອກມາ ຈຶ່ງເອົາຕີນຖີບເປືອກໄຂ່ ຢຽດຄໍອອກ, ຈາກນັ້ນ ເປືອກໄຂ່ນັ້ນກໍແຕກອອກເປັນສອງສ່ຽງ. ລຳດັບນັ້ນ ພວກລູກໄກ່ກໍສະບັດປີກ ຮ້ອງຕາມຄວນແກ່ຂະນະນັ້ນ ແລ້ວອອກມາແທ້ໆ, ຄັນອອກມາແລ້ວ ກໍທ່ຽວຫາກິນເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນບ້ານງົດງາມຢູ່.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣဒံ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ. တံ ဧဝံ အတ္ထေန သံသန္ဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ – တဿာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယာကရဏံ ဝိယ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဘာဝါနုယောဂံ အနုယုတ္တကာလော, ကုက္ကုဋိယာ တိဝိဓကိရိယာသမ္ပာဒနေန အဏ္ဍာနံ အပူတိဘာဝေါ ဝိယ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော တိဝိဓာနုပဿနာသမ္ပာဒနေန ဝိပဿနာဉာဏဿ အပရိဟာနိ, တဿာ တိဝိဓကိရိယာကရဏေန အလ္လသိနေဟပရိယာဒါနံ ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော တိဝိဓာနုပဿနာသမ္ပာဒနေန ဘဝတ္တယာနုဂတနိကန္တိသိနေဟပရိယာဒါနံ, အဏ္ဍကပါလာနံ တနုဘာဝေါ ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ တနုဘာဝေါ, ကုက္ကုဋပေါတကာနံ ပါဒနခသိခမုခတုဏ္ဍကာနံ ထဒ္ဓခရဘာဝေါ ဝိယ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနာဉာဏဿ တိက္ခခရဝိပ္ပသန္န သူရဘာဝေါ, ကုက္ကုဋပေါတကာနံ ပရိဏာမကာလော ဝိယ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနာဉာဏဿ ပရိဏာမကာလော ဝဍ္ဎိတကာလော ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလော, ကုက္ကုဋပေါတကာနံ ပါဒနခသိခါယ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ ပက္ခေ ပပ္ဖောဋေတွာ သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဒါကာလော ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနာဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ ဝိစရန္တဿ တဇ္ဇာတိကံ ဥတုသပ္ပာယံ ဝါ ဘောဇနသပ္ပာယံ ဝါ ပုဂ္ဂလသပ္ပာယံ ဝါ ဓမ္မဿဝနသပ္ပာယံ ဝါ လဘိတွာ ဧကာသနေ နိသိန္နဿေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တဿ အနုပုဗ္ဗာဓိဂတေန အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ အဘိညာပက္ခေ ပပ္ဖောဋေတွာ သောတ္ထိနာ အရဟတ္တပတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ပန ကုက္ကုဋပေါတကာနံ ပရိဏတဘာဝံ ဉတွာ မာတာပိ အဏ္ဍကောသံ ဘိန္ဒတိ, ဧဝံ တထာရူပဿ ဘိက္ခုနော ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ သတ္ထာပိ –

ຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້ ເປັນການສະແດງອຸປະມາອຸປະໄມ. ການປຽບທຽບນັ້ນ ພຶງສົມທຽບກັບເນື້ອຄວາມແລ້ວຊາບຢ່າງນີ້: ຄວາມຈິງ, ການເຮັດກິດ 3 ຢ່າງໃນໄຂ່ທັງຫຼາຍຂອງແມ່ໄກ່ນັ້ນ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ພິກຂຸນີ້ປະກອບຄວາມພຽນໃນພາວະນາ, ຄວາມບໍ່ເນົ່າເສຍຂອງໄຂ່ທັງຫຼາຍ ເພາະການເຮັດກິດ 3 ຢ່າງໃຫ້ບໍລິບູນຂອງແມ່ໄກ່ ປຽບເໝືອນຄວາມບໍ່ເສື່ອມຖອຍແຫ່ງວິປັດສະນາຢານ ເພາະການເຮັດອະນຸປັດສະນາ 3 ຢ່າງໃຫ້ບໍລິບູນ ຂອງພິກຂຸຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນໃນພາວະນາ, ຄວາມໝົດໄປແຫ່ງຍາງໜຽວ ເພາະການເຮັດກິດ 3 ຢ່າງຂອງແມ່ໄກ່ນັ້ນ ປຽບເໝືອນຄວາມໝົດໄປແຫ່ງຄວາມຮັກແລະຄວາມໃຄ່ທີ່ຕິດຕາມໄປໃນພົບທັງສາມ ເພາະການເຮັດອະນຸປັດສະນາ 3 ຢ່າງໃຫ້ບໍລິບູນ ຂອງພິກຂຸນັ້ນ, ຄວາມບາງລົງແຫ່ງເປືອກໄຂ່ທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນຄວາມບາງລົງແຫ່ງກະເປາະໄຂ່ຄືອະວິຊາ ຂອງພິກຂຸນັ້ນ, ຄວາມແຂງແລະຄວາມຄົມແຫ່ງປາຍເລັບຕີນແລະປາຍປາກຂອງລູກໄກ່ທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນຄວາມຄົມ, ຄວາມກ້າ, ຄວາມຜ່ອງໃສ ແລະຄວາມແກ້ວຫານແຫ່ງວິປັດສະນາຢານຂອງພິກຂຸ, ເວລາແກ່ຮອບຂອງລູກໄກ່ທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນເວລາແກ່ຮອບ, ເວລາຈະເລີນເຕັມທີ ແລະເວລາຖືຄັນແຫ່ງວິປັດສະນາຢານຂອງພິກຂຸ, ເວລາທີ່ລູກໄກ່ທັງຫຼາຍທຳລາຍເpolກໄຂ່ດ້ວຍປາຍເລັບຕີນ ຫຼືດ້ວຍປາຍປາກ ແລ້ວຂະຢັບປີກອອກມາໂດຍສະຫວັດດີພາບ ປຽບເໝືອນເວລາທີ່ພິກຂຸນັ້ນ ຜູ້ປະພຶດປະຕິບັດຢູ່ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຄັນຄືວິປັດສະນາຢານ ໄດ້ຮັບອຸຕຸສັບປາຍະ, ໂພຊະນະສັບປາຍະ, ບຸກຄະລະສັບປາຍະ ຫຼືທັມມັດສະວະນະສັບປາຍະ ທີ່ເໝາະສົມແກ່ການປະຕິບັດນັ້ນ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະດຽວ ຈະເລີນວິປັດສະນາຢູ່ ທຳລາຍກະເປາະໄຂ່ຄືອະວິຊາດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກທີ່ບັນລຸໂດຍລຳດັບ ແລ້ວຂະຢັບປີກຄືອະພິນຍາ ອອກມາໂດຍສະຫວັດດີພາບ ຄືການບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ແມ່ໄກ່ເມື່ອຮູ້ຄວາມແກ່ຮອບຂອງລູກໄກ່ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຈາະເປືອກໄຂ່ໃຫ້ ສັນໃດ, ພຣະສາດສະດາເມື່ອຊົງຊາບຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງຢານຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ ກໍຍ່ອມຊົງ...

‘‘ဥစ္ဆိန္ဒ [Pg.302] သိနေဟမတ္တနော, ကုမုဒံ သာရဒိကံဝ ပါဏိနာ;

သန္တိမဂ္ဂမေဝ ဗြူဟယ, နိဗ္ဗာနံ သုဂတေန ဒေသိတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၈၅) –

“ຈົ່ງຕັດຄວາມຮັກຂອງຕົນເອງ ເໝືອນດັ່ງບຸກຄົນເກັບດອກບົວໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນດ້ວຍມື, ຈົ່ງຈະເລີນທາງສະຫງົບຢ່າງດຽວ ຄືພຣະນິພານທີ່ພຣະສຸຄົດຊົງສະແດງແລ້ວ”.

အာဒိနာ နယေန ဩဘာသံ ဖရိတွာ ဂါထာယ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဟရတိ. သော ဂါထာပရိယောသာနေ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ဘိန္ဒိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယထာ တေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ဂါမက္ခေတ္တံ ဥပသောဘယမာနာ တတ္ထ ဝိစရန္တိ, ဧဝံ အယမ္ပိ မဟာခီဏာသဝေါ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ သံဃာရာမံ ဥပသောဘယမာနော ဝိစရတိ.

ດ້ວຍໄນຍະມີອາທິຢ່າງນີ້ ຊົງແຜ່ພຣະຣັດສະໝີໄປ ແລ້ວຊົງທຳລາຍກະເປາະໄຂ່ຄືອະວິຊາດ້ວຍພຣະຄາຖາ. ພິກຂຸນັ້ນໃນເວລາຈົບຄາຖາ ທຳລາຍກະເປາະໄຂ່ຄືອະວິຊາແລ້ວ ບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ລູກໄກ່ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນບ້ານງົດງາມ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນທີ່ນັ້ນ ສັນໃດ, ພຣະມະຫາຂີນາສົບອົງນີ້ກໍສັນນັ້ນ ເຂົ້າຜະລະສະມາບັດທີ່ມີພຣະນິພານເປັນອາລົມ ເຮັດໃຫ້ສັງຄາຣາມງົດງາມ ແລ້ວທ່ຽວໄປ.

ပလဂဏ္ဍဿာတိ ဝဍ္ဎကိဿ. သော ဟိ ဩလမ္ဗကသင်္ခါတံ ပလံ ဓာရေတွာ ဒါရူနံ ဂဏ္ဍံ ဟရတီတိ ပလဂဏ္ဍောတိ ဝုစ္စတိ. ဝါသိဇဋေတိ ဝါသိဒဏ္ဍကဿ ဂဟဏဋ္ဌာနေ. ဧတ္တကံ ဝတ မေ အဇ္ဇ အာသဝါနံ ခီဏန္တိ ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခေပေန ဥဒ္ဒေသေန ပရိပုစ္ဆာယ ယောနိသော မနသိကာရေန ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ စ နိစ္စကာလံ အာသဝါ ခီယန္တိ. ဧဝံ ခီယမာနာနံ ပန တေသံ ‘‘ဧတ္တကံ အဇ္ဇ ခီဏံ, ဧတ္တကံ ဟိယျော’’တိ ဧဝမဿ ဉာဏံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣမာယ ဥပမာယ ဝိပဿနာယာနိသံသော ဒီပိတော. ဟေမန္တိကေနာတိ ဟေမန္တသမယေန. ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ထိရဘာဝေန ပရိဟာယန္တိ.

ຄຳວ່າ 'Palagaṇḍassāti' ໄດ້ແກ່ ນາຍຊ່າງໄມ້. ຄວາມຈິງ, ນາຍຊ່າງໄມ້ນັ້ນ ຖືເອົາເຊືອກວັດແທກທີ່ເອີ້ນວ່າ ເຊືອກດິ່ງ ແລ້ວຖາກປຸ່ມປົມຂອງໄມ້ທັງຫຼາຍອອກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'Palagaṇḍa'. ຄຳວ່າ 'Vāsijaṭe' ໄດ້ແກ່ ບ່ອນຈັບຂອງດ້າງຂວານ. ຄຳວ່າ 'Ettakaṃ vata me ajja āsavānaṃ khīṇaṃ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມຈິງ, ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ບວດແລ້ວ ຍ່ອມສິ້ນໄປຕະຫຼອດເວລາ ດ້ວຍການຫຍໍ້ແຫ່ງການບວດ, ດ້ວຍການຮຽນບາລີ, ດ້ວຍການສອບຖາມອັດຖະກະຖາ, ດ້ວຍການເຮັດໃນໃຈໂດຍແຍບຄາຍ ແລະດ້ວຍວັດປະຕິບັດ. ແຕ່ເມື່ອອາສະວະເຫຼົ່ານັ້ນສິ້ນໄປຢ່າງນີ້, ຢານຂອງພິກຂຸນັ້ນ ທີ່ຈະຮູ້ວ່າ 'ມື້ນີ້ອາສະວະສິ້ນໄປເທົ່ານີ້, ມື້ວານນີ້ສິ້ນໄປເທົ່ານີ້' ຍ່ອມບໍ່ມີ. ດ້ວຍອຸປະມານີ້ ຊົງສະແດງອານິສົງແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ 'Hemantikena' ໄດ້ແກ່ ໃນລະດູໜາວ. ຄຳວ່າ 'Paṭippassambhanti' ໄດ້ແກ່ ເສື່ອມຖອຍຈາກຄວາມໝັ້ນຄົງ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ သာသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, နာဝါ ဝိယ ယောဂါဝစရော, နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒေ ပရိယာဒါနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဦနပဉ္စဝဿကာလေ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ဝိစရဏံ, နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒေါဒကေန ခဇ္ဇမာနာနံ ဗန္ဓနာနံ တနုဘာဝေါ ဝိယ ဘိက္ခုနော ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခေပေန ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ စေဝ သံယောဇနာနံ တနုဘာဝေါ, နာဝါယ ထလေ ဥက္ခိတ္တကာလော ဝိယ ဘိက္ခုနော နိဿယမုစ္စကဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝသနကာလော, ဒိဝါ ဝါတာတပေန သံသုဿနံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏေန တဏှာသ္နေဟသံသုဿနံ, ရတ္တိံ ဟိမောဒကေန တေမနံ ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နေန ပီတိပါမောဇ္ဇေန စိတ္တတေမနံ, ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝါတာတပေန စေဝ ဟိမောဒကေန စ ပရိသုက္ခပရိတိန္တာနံ ဗန္ဓနာနံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ ဝိယ ဧကဒိဝသံ ဥတုသပ္ပာယာဒီနိ လဒ္ဓါ ဝိပဿနာဉာဏပီတိပါမောဇ္ဇေဟိ သံယောဇနာနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ, ပါဝုဿကမေဃော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ, မေဃဝုဋ္ဌိဥဒကေန နာဝါယ ဗန္ဓေ ပူတိဘာဝေါ ဝိယ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ [Pg.303] ရူပသတ္တကာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တဿ ဩက္ခာယမာနေ ပက္ခာယမာနေ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဧကဒိဝသံ ဥတုသပ္ပာယာဒီနိ လဒ္ဓါ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ အရဟတ္တဖလာဓိဂမော, ပူတိဗန္ဓနာဝါယ ကဉ္စိ ကာလံ ဌာနံ ဝိယ ခီဏသံယောဇနဿ အရဟတော မဟာဇနံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ယာဝတာယုကံ ဌာနံ, ပူတိဗန္ဓနာဝါယ အနုပုဗ္ဗေန ဘိဇ္ဇိတွာ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝူပဂမော ဝိယ ခီဏာသဝဿ ဥပါဒိဏ္ဏက္ခန္ဓဘေဒေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝူပဂမောတိ ဣမာယ ဥပမာယ သံယောဇနာနံ ဒုဗ္ဗလတာ ဒီပိတာ. နဝမံ.

ໃນຄຳວ່າ 'Evameva kho' ນີ້ ພຶງເຫັນພຣະສາດສະໜາເໝືອນມະຫາສະໝຸດ, ພຶງເຫັນໂຍຄາວະຈອນເໝືອນເຮືອ, ພຶງເຫັນການທ່ຽວໄປໃນສຳນັກຂອງພຣະອາຈານແລະພຣະອຸປັດຊາ ໃນເວລາທີ່ພັນສາບໍ່ທັນຄົບ 5 ຂອງພິກຂຸນີ້ ເໝືອນການແລ່ນໄປໃນມະຫາສະໝຸດຂອງເຮືອ, ພຶງເຫັນຄວາມເບົາບາງລົງແຫ່ງສັງໂຍດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການຫຍໍ້ແຫ່ງການບວດ ແລະດ້ວຍການຮຽນບາລີ, การສອບຖາມອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນ ຂອງພິກຂຸ ເໝືອນຄວາມເປື່ອຍຜຸແຫ່ງເຄື່ອງຜူກມັດທີ່ຖືກນ້ຳເຄັມໃນມະຫາສະໝຸດກັດເຊາະຂອງເຮືອ, ພຶງເຫັນເວລາທີ່ພິກຂຸຜູ້ພົ້ນນິດໄສແລ້ວ ຖືເອົາກຳມະຖານແລ້ວຢູ່ປ່າ ເໝືອນເວລາທີ່ເຮືອຖືກຍົກຂຶ້ນບົກ, ພຶງເຫັນການແຫ້ງໄປແຫ່ງຍາງຄືຕັນຫາດ້ວຍວິປັດສະນາຢານ ເໝືອນການແຫ້ງແດດແຫ້ງລົມໃນເວລາກາງເວັນ, ພຶງເຫັນຄວາມຊຸ່ມຊື່ນແຫ່ງຈິດດ້ວຍປີຕິແລະປາໂມດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກຳມະຖານ ເໝືອນການປຽກຊຸ່ມດ້ວຍນ້ຳໝອກໃນເວລາກາງຄືນ, ພຶງເຫັນຄວາມອ່ອນກຳລັງລົງຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງສັງໂຍດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍປີຕິແລະປາໂມດອັນເກີດຈາກວິປັດສະນາຢານ ໃນວັນໜຶ່ງທີ່ໄດ້ຮັບອຸຕຸສັບປາຍະເປັນຕົ້ນ ເໝືອນຄວາມອ່ອນແອແຫ່ງເຄື່ອງຜူກມັດທີ່ແຫ້ງແລະປຽກສະຫຼັບກັນດ້ວຍລົມ, ແດດ ແລະນ້ຳໝອກທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ, ພຶງເຫັນອະຣະຫັດຕະມັກຄະຢານ ເໝືອນຝົນໃຫຍ່ໃນຕົ້ນລະດູຝົນ, ພຶງເຫັນການບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນຂອງພິກຂຸຜູ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ຈະເລີນວິປັດສະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບສັດຕະກະເປັນຕົ້ນ ເມື່ອກຳມະຖານປາກົດແຈ່ມແຈ້ງ ໄດ້ຮັບອຸຕຸສັບປາຍະເປັນຕົ້ນໃນວັນໜຶ່ງ ແລ້ວນັ່ງຂັດສະໝາດດຽວ ເໝືອນຄວາມເປື່ອຍເນົ່າແຫ່ງເຄື່ອງຜူກມັດຂອງເຮືອດ້ວຍນ້ຳຝົນທີ່ຕົກລົງມາຢ່າງໜັກ, ພຶງເຫັນການດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂອງພຣະອະຣະຫັນຜູ້ສິ້ນສັງໂຍດແລ້ວ ເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ມະຫາຊົນ ເໝືອນການຄົງຢູ່ໄດ້ຊົ່ວໄລຍະໜຶ່ງຂອງເຮືອທີ່ມີເຄື່ອງຜူກມັດເpolຍຜຸແລ້ວ, ພຶງເຫັນການເຖິງຄວາມບໍ່ມີບັນຍັດຂອງພຣະຂີນາສົບຜູ້ປໍຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ເພາະຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງອຸປາດິນນະຂັນ ເໝືອນການແຕກສະຫຼາຍໄປໂດຍລຳດັບຈົນເຖິງຄວາມບໍ່ມີບັນຍັດວ່າເປັນເຮືອຂອງເຮືອທີ່ມີເຄື່ອງຜူກມັດເpolຍຜຸແລ້ວ. ດ້ວຍອຸປະມານີ້ ຊົງສະແດງຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງສັງໂຍດທັງຫຼາຍ. ຈົບ ສູດທີເກົ້າ.

၁၀. အနိစ္စသညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍອະນິດຈະສັນຍາສູດ

၁၀၂. ဒသမေ အနိစ္စသညာတိ အနိစ္စံ အနိစ္စန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ပရိယာဒိယတီတိ ခေပယတိ. သဗ္ဗံ အသ္မိမာနန္တိ နဝဝိဓံ အသ္မိမာနံ. မူလသန္တာနကာနီတိ သန္တာနေတွာ ဌိတမူလာနိ. မဟာနင်္ဂလံ ဝိယ ဟိ အနိစ္စသညာ, ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ မူလသန္တာနကာနိ ဝိယ ကိလေသာ, ယထာ ကဿကော ကသန္တော နင်္ဂလေန တာနိ ပဒါလေတိ, ဧဝံ ယောဂီ အနိစ္စသညံ ဘာဝေန္တော အနိစ္စသညာဉာဏေန ကိလေသေ ပဒါလေတီတိ ဣဒမေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ.

໑໐໒. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ 'Aniccasaññā' ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ຈະເລີນວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ ບໍ່ທ່ຽງ'. ຄຳວ່າ 'Pariyādiyati' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'Sabbaṃ asmimānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອັດສະມິມານະ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'Mūlasantānakāni' ໄດ້ແກ່ ຮາກທີ່ແຜ່ຂะຫຍາຍອອກໄປ. ຄວາມຈິງ, ອະນິດຈະສັນຍາປຽບເໝືອນໄຖໃຫຍ່, ກິເລດທັງຫຼາຍປຽບເໝືອນຮາກນ້ອຍຮາກໃຫຍ່ທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກໄປ, ຊາວນາເມື່ອໄຖນາ ຍ່ອມຕັດຮາກເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍໄຖ ສັນໃດ, ໂຍຄີເມື່ອຈະເລີນອະນິດຈະສັນຍາ ກໍຍ່ອມຕັດກິເລດທັງຫຼາຍດ້ວຍຢານອັນປະກອບດ້ວຍອະນິດຈະສັນຍາ ສັນນັ້ນ, ນີ້ຄືການສົມທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມໃນທີ່ນີ້.

ဩဓုနာတီတိ ဟေဋ္ဌာ ဓုနာတိ. နိဒ္ဓုနာတီတိ ပပ္ဖောဋေတိ. နိစ္ဆောဋေတီတိ ပပ္ဖောဋေတွာ ဆဍ္ဍေတိ. ဣဓာပိ ပဗ္ဗဇာနိ ဝိယ ကိလေသာ, လာယနံ နိစ္ဆောဋနံ ဝိယ အနိစ္စသညာဉာဏန္တိ ဣမိနာ အတ္ထေန ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'Odhunāti' ໄດ້ແກ່ ສະບັດລົງຂ້າງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ 'Niddhunāti' ໄດ້ແກ່ ສະບັດອອກ. ຄຳວ່າ 'Nicchoṭeti' ໄດ້ແກ່ ສະບັດແລ້ວຖິ້ມໄປ. ໃນອຸປະມານີ້ກໍຄືກັນ, ກິເລດທັງຫຼາຍປຽບເໝືອນຕົ້ນແຝກ, ຢານອັນປະກອບດ້ວຍອະນິດຈະສັນຍາປຽບເໝືອນການກ່ຽວແລະການສະບັດຖິ້ມ, ພຶງສົມທຽບອຸປະມານີ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມນີ້.

ဝဏ္ဋစ္ဆိန္နာယာတိ တိဏှေန ခုရပ္ပေန ဝဏ္ဋစ္ဆိန္နာယ. တဒနွယာနိ ဘဝန္တီတိ တံ အမ္ဗပိဏ္ဍိံ အနုဂစ္ဆန္တိ, တဿာ ပတမာနာယ အမ္ဗာနိ ဘူမိယံ ပတန္တိ. ဣဓာပိ အမ္ဗပိဏ္ဍိ ဝိယ ကိလေသာ, တိဏှခုရပ္ပော ဝိယ အနိစ္စသညာ, ယထာ ခုရပ္ပေန ဆိန္နာယ အမ္ဗပိဏ္ဍိယာ သဗ္ဗာနိ အမ္ဗာနိ ဘူမိယံ ပတန္တိ, ဧဝံ အနိစ္စသညာဉာဏေန ကိလေသာနံ မူလဘူတာယ အဝိဇ္ဇာယ ဆိန္နာယ သဗ္ဗကိလေသာ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆန္တီတိ, ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ.

ຄຳວ່າ 'Vaṇṭacchinnāya' ໄດ້ແກ່ ຖືກຕັດຂົ້ວດ້ວຍລູກສອນອັນຄົມ. ຄຳວ່າ 'Tadanvayāni bhavanti' ໄດ້ແກ່ ຕິດຕາມໝາກມ່ວງຂົ້ວນັ້ນໄປ, ເມື່ອຂົ້ວມ່ວງນັ້ນຕົກລົງມາ ໝາກມ່ວງທັງຫຼາຍກໍຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ. ໃນອຸປະມານີ້ກໍຄືກັນ, ກິເລດທັງຫຼາຍປຽບເໝືອນຂົ້ວໝາກມ່ວງ, ອະນິດຈະສັນຍາປຽບເໝືອນລູກສອນອັນຄົມ, ເມື່ອຂົ້ວໝາກມ່ວງຖືກຕັດດ້ວຍລູກສອນແລ້ວ ໝາກມ່ວງທັງຫຼາຍຍ່ອມຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ ສັນໃດ, ເມື່ອອະວິຊາອັນເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງກິເລດທັງຫຼາຍຖືກຕັດດ້ວຍຢານອັນປະກອບດ້ວຍອະນິດຈະສັນຍາແລ້ວ ກິເລດທັງປວງກໍຍ່ອມຖືກຖອນຮາກໂຄນໄປ ສັນນັ້ນ, ນີ້ຄືການສົມທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມ.

ကူဋင်္ဂမာတိ ကူဋံ ဂစ္ဆန္တိ. ကူဋနိန္နာတိ ကူဋံ ပဝိသနဘာဝေန ကူဋေ နိန္နာ. ကူဋသမောသရဏာတိ ကူဋေ သမောသရိတွာ ဌိတာ. ဣဓာပိ ကူဋံ ဝိယ အနိစ္စသညာ, ဂေါပါနသိယော ဝိယ စတုဘူမကကုသလဓမ္မာ, ယထာ သဗ္ဗဂေါပါနသီနံ [Pg.304] ကူဋံ အဂ္ဂံ, ဧဝံ ကုသလဓမ္မာနံ အနိစ္စသညာ အဂ္ဂါ. နနု စ အနိစ္စသညာ လောကိယာ, သာ လောကိယကုသလာနံ တာဝ အဂ္ဂံ ဟောတု, လောကုတ္တရာနံ ကထံ အဂ္ဂန္တိ? တေသမ္ပိ ပဋိလာဘကရဏတ္ထေန အဂ္ဂန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗာသု ဥပမာသု ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမာဟိ ပနေတ္ထ တီဟိ အနိစ္စသညာယ ကိစ္စံ, ပစ္ဆိမာဟိ ဗလန္တိ. ဒသမံ.

ຄຳວ່າ 'Kūṭaṅgamā' ໄດ້ແກ່ ໄປສູ່ຍອດ. ຄຳວ່າ 'Kūṭaninnā' ໄດ້ແກ່ ນ້ອມໄປສູ່ຍອດໂດຍການເຂົ້າໄປສູ່ຍອດ. ຄຳວ່າ 'Kūṭasamosaraṇā' ໄດ້ແກ່ ປະຊຸມກັນຕັ້ງຢູ່ທີ່ຍອດ. ໃນອຸປະມານີ້ກໍຄືກັນ, ອະນິດຈະສັນຍາປຽບເໝືອນຍອດ, ກຸສົນທັມໃນພູມ 4 ປຽບເໝືອນກອນ, ຍອດຍ່ອມເປັນຍອດຂອງກອນທັງປວງ ສັນໃດ, ອະນິດຈະສັນຍາກໍຍ່ອມເປັນຍອດຂອງກຸສົນທັມທັງຫຼາຍ ສັນນັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ອະນິດຈະສັນຍາເປັນໂລກີຍະ, ມັນອາດເປັນຍອດຂອງໂລກີຍະກຸສົນໄດ້, ແຕ່ຈະເປັນຍອດຂອງໂລກຸດຕະຣະກຸສົນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ພຶງຊາບວ່າ ອະນິດຈະສັນຍານັ້ນເປັນຍອດຂອງໂລກຸດຕະຣະກຸສົນເຫຼົ່ານັ້ນຄືກັນ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ໄດ້ມາ. ພຶງຊາບການສົມທຽບອຸປະມາກັບອຸປະໄມໃນອຸປະມາທັງປວງໂດຍໄນຍະນີ້. ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍອຸປະມາ 3 ຢ່າງທຳອິດ ຊົງສະແດງກິດຂອງອະນິດຈະສັນຍາ, ດ້ວຍອຸປະມາທີ່ເຫຼືອ ຊົງສະແດງກຳລັງ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

ပုပ္ဖဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

ປຸບຜະວັກ ທີສິບ.

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

ມັດຊິມະປັນນາສົກ ຈົບບໍລິບູນ.

၁၁. အန္တဝဂ္ဂေါ

໑໑. ອັນຕະວັກ

၁. အန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍອັນຕະສູດ

၁၀၃. အန္တဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အန္တာတိ ကောဋ္ဌာသာ. ဣဒံ သုတ္တံ စတုသစ္စဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ယောဇေတွာ အန္တောတိ ဝစနေန ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တံ. ပဌမံ.

໑໐໓. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງອັນຕະວັກ, ຄຳວ່າ 'Antā' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນທັງຫຼາຍ. ພຣະສູດນີ້ ຊົງສະແດງໂດຍການປະກອບຂັນ 5 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຈະ 4 ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Anta'. ຈົບ ສູດທຳອິດ.

၂-၃. ဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໓. ອະທິບາຍທຸກຂະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၀၄-၁၀၅. ဒုတိယမ္ပိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ စတုသစ္စဝသေန ယောဇေတွာ ဒုက္ခန္တိ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ကထိတံ. တတိယမ္ပိ တထေဝ သက္ကာယောတိ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ကထိတံ. ဒုတိယတတိယာနိ.

໑໐໔-໑໐໕. ສູດທີສອງກໍຄືກັນ ຊົງສະແດງໂດຍການປະກອບຂັນ 5 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຈະ 4 ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Dukkha'. ສູດທີສາມກໍຄືກັນ ຊົງສະແດງຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຈະຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Sakkāya'. ຈົບ ສູດທີສອງແລະທີສາມ.

၄. ပရိညေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍປະຣິນເຍຍຍະສູດ

၁၀၆. စတုတ္ထေ ပရိညေယျေတိ ပရိဇာနိတဗ္ဗေ သမတိက္ကမိတဗ္ဗေ. ပရိညန္တိ သမတိက္ကမံ. ပရိညာတာဝိန္တိ တာယ ပရိညာယ ပရိဇာနိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတံ. ရာဂက္ခယောတိအာဒီဟိ နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ. စတုတ္ထံ.

໑໐໖. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ 'Pariññeyya' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້ ຄວນກ້າວລ່ວງ. ຄຳວ່າ 'Pariñña' ໄດ້ແກ່ ການກ້າວລ່ວງ. ຄຳວ່າ 'Pariññātāvī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳນົດຮູ້ແລະກ້າວລ່ວງຕັ້ງຢູ່ແລ້ວດ້ວຍປະຣິນຍານັ້ນ. ຊົງສະແດງພຣະນິພານด้วยຄຳວ່າ 'Rāgakkhaya' ເປັນຕົ້ນ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

၅-၁၀. သမဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໑໐. ອະທິບາຍສະມະນະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၀၇-၁၁၂. ပဉ္စမာဒီသု စတူသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထိတာနိ. နဝမဒသမေသု ကိလေသပ္ပဟာနန္တိ. ပဉ္စမာဒီနိ.

໑໐໗-໑໑໒. ໃນສູດທັງຫຼາຍ 4 ສູດ ມີສູດທີຫ້າເປັນຕົ້ນ ຊົງສະແດງສັດຈະ 4. ໃນສູດທີເກົ້າແລະທີສິບ ຊົງສະແດງການລະກิເລດ. ຈົບ ສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີຫ້າເປັນຕົ້ນ.

အန္တဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

ອັນຕະວັກ ທີສິບເອັດ.

၁၂. ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂေါ

໑໒. ທັມມະກະຖິກະວັກ

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອະທິບາຍອະວິຊາສູດເປັນຕົ້ນ

၁၁၃-၁၁၄. ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ [Pg.305] ဧတ္တာဝတာ စ အဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီတိ ယာဝတာ ဣမာယ စတူသု သစ္စေသု အညာဏဘူတာယ အဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော, ဧတ္တာဝတာ အဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဒုတိယေပိ ဧသေဝ နယော. ပဌမဒုတိယာနိ.

໑໑໓-໑໑໔. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງທັມມະກະຖິກະວັກ, ຄຳວ່າ 'Ettāvatā ca avijjāgato hoti' ມີອະທິບາຍວ່າ: ບຸກຄົນປະກອບດ້ວຍອະວິຊາອັນເປັນຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນສັດຈະ 4 ນີ້ ພຽງໃດ, ຜູ້ນັ້ນກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຕົກຢູ່ໃນອະວິຊາພຽງນັ້ນ. ໃນສູດທີສອງກໍມີໄນຍະນີ້ຄືກັນ. ຈົບ ສູດທຳອິດແລະທີສອງ.

၃. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍທັມມະກະຖິກະສູດ

၁၁၅. တတိယေ ပဌမေန ဓမ္မကထိကော, ဒုတိယေန သေခဘူမိ, တတိယေန အသေခဘူမီတိ ဧဝံ ဓမ္မကထိကံ ပုစ္ဆိတေန ဝိသေသေတွာ ဒွေ ဘူမိယော ကထိတာ. တတိယံ.

໑໑໕. ໃນສູດທີສາມ, ດ້ວຍວາລະທຳອິດ ຊົງສະແດງທັມມະກະຖິກະ, ດ້ວຍວາລະທີສອງ ຊົງສະແດງເສຂະພູມ, ດ້ວຍວາລະທີສາມ ຊົງສະແດງອະເສຂະພູມ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຖືກທູນຖາມເຖິງທັມມະກະຖິກະ ຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສະແດງພູມທັງສອງຢ່າງນີ້. ຈົບ ສູດທີສາມ.

၄. ဒုတိယဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍທຸຕິຍະທັມມະກະຖິກະສູດ

၁၁၆. စတုတ္ထေ တိဿန္နမ္ပိ ပုစ္ဆာနံ တီဏိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ကထိတာနိ. စတုတ္ထံ.

໑໑໖. ໃນສູດທີສີ່, ຊົງສະແດງຄຳຕອບ 3 ປະການ ສຳລັບຄຳຖາມທັງ 3 ປະການ. ຈົບ ສູດທີສີ່.

၅-၉. ဗန္ဓနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໙. ອະທິບາຍພັນທະນະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၁၇-၁၂၁. ပဉ္စမေ အတီရဒဿီတိ တီရံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋံ, တံ န ပဿတိ. အပါရဒဿီတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ န ပဿတိ. ဗဒ္ဓေါတိ ကိလေသဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဇီယတိ စ မီယတိ စ အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂစ္ဆတီတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကထိတန္တိ. ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. ပဉ္စမာဒီနိ.

໑໑໗-໑໒໑. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ 'Atīradassī' ມີອະທິບາຍວ່າ: ຝັ່ງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ວັດຕະ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຫັນວັດຕະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Apāradassī' ມີອະທິບາຍວ່າ: ຝັ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ພຣະນິພານ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຫັນພຣະນິພານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Baddha' ໄດ້ແກ່ ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກຄືກິເລດ ແລ້ວແກ່ແລະຕາຍ ຍ່ອມໄປຈາກໂລກນີ້ສູ່ໂລກໜ້າ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງວັດຕະທຸກ. ສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີຫົກເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ຈົບ ສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີຫ້າເປັນຕົ້ນ.

၁၀. သီလဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍສີລະວັນຕະສູດ

၁၂၂. ဒသမေ အနိစ္စတောတိအာဒီသု ဟုတွာ အဘာဝါကာရေန အနိစ္စတော, ပဋိပီဠနာကာရေန ဒုက္ခတော, အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂတော, အန္တောဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍတော, တေသံ တေသံ ဂဏ္ဍာနံ ပစ္စယဘာဝေန ဝါ ခဏနဋ္ဌေန ဝါ သလ္လတော ဒုက္ခဋ္ဌေန အဃတော, ဝိသဘာဂမဟာဘူတသမုဋ္ဌာနအာဗာဓပစ္စယဋ္ဌေန အာဗာဓတော, အသကဋ္ဌေန ပရတော, ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပလောကတော[Pg.306], သတ္တသုညတဋ္ဌေန သုညတော, အတ္တာဘာဝေန အနတ္တတော. ဧဝမေတ္ထ ‘‘အနိစ္စတော ပလောကတော’’တိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စမနသိကာရော, ‘‘သုညတော အနတ္တတော’’တိ ဒွီဟိ အနတ္တမနသိကာရော, သေသေဟိ ဒုက္ခမနသိကာရော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒသမံ.

໑໒໒. ໃນສູດທີສິບ, ໃນຄຳວ່າ 'Aniccato' ເປັນຕົ້ນ: ຊື່ວ່າ 'Aniccato' (ໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ) ເພາະມີແລ້ວກໍບໍ່ມີ. ຊື່ວ່າ 'Dukkhato' (ໂດຍຄວາມເປັນທຸກ) ເພາະບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ. ຊື່ວ່າ 'Rogato' (ໂດຍຄວາມເປັນໂລກ) ເພາະບຽດບຽນຄືກັບໂລກ. ຊື່ວ່າ 'Gaṇḍato' (ໂດຍຄວາມເປັນຝີ) ເພາະມີໂທດຢູ່ພາຍໃນ ຫຼືເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ຝີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຊື່ວ່າ 'Sallato' (ໂດຍຄວາມເປັນລູກສອນ) ເພາະສຽbແທງ. ຊື່ວ່າ 'Aghato' (ໂດຍຄວາມເປັນໄພ) ເພາະເປັນທຸກທີ່ທົນໄດ້ຍາກ. ຊື່ວ່າ 'Ābādhato' (ໂດຍຄວາມເປັນພະຍາດ) ເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ຄວາມເຈັບປ່ວຍທີ່ເກີດຈາກມະຫາພູດຮູບທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີກັນ. ຊື່ວ່າ 'Parato' (ໂດຍຄວາມເປັນຂອງຄົນອື່ນ) ເພາະບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນ. ຊື່ວ່າ 'Palokato' (ໂດຍຄວາມຜຸພັງ) ເພາະແຕກສະຫຼາຍໄປ. ຊື່ວ່າ 'Suññato' (ໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ) ເພາະວ່າງເປົ່າຈາກຄວາມເປັນສັດ. ຊື່ວ່າ 'Anattato' (ໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ) ເພາະບໍ່ມີຕົວຕົນ. ພຶງຊາບວ່າ ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອະນິດຈະມະນະສິການດ້ວຍ 2 ຄຳນີ້ ຄື 'Aniccato' ແລະ 'Palokato', ຊົງສະແດງອະນັດຕາມະນະສິການດ້ວຍ 2 ຄຳນີ້ ຄື 'Suññato' ແລະ 'Anattato', ແລະຊົງສະແດງທຸກຂະມະນະສິການດ້ວຍຄຳທີ່ເຫຼືອ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ແຈ່ມແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ຈົບ ສູດທີສິບ.

၁၁. သုတဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໑. ອະທິບາຍສຸຕະວັນຕະສູດ

၁၂၃. တထာ ဧကာဒသမေ. ဒသမသ္မိဉှိ ‘‘သီလဝတာ’’တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဝုတ္တံ, ဣဓ သုတဝတာတိ ကမ္မဋ္ဌာနသုတံ ဣဒမေဝ နာနာကရဏံ. ဧကာဒသမံ.

໑໒໓. ໃນສູດທີສິບເອັດ ກໍມີນັຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສູດທີສິບ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດເຖິງຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສີລວຕາ” (ຜູ້ມີສີລ), ແຕ່ໃນສູດນີ້ (ສູດທີສິບເອັດ) ຕຣັດເຖິງກັມມັດຖານສຸຕະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສຸຕວຕາ” (ຜູ້ມີສຸຕະ), ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ຈົບສູດທີສິບເອັດ.

၁၂-၁၃. ကပ္ပသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑໒-໑໓. ອັຖຖະກະຖາກັບປະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၂၄-၁၂၅. ဒွါဒသမတေရသမာနိ ရာဟုလောဝါဒသဒိသာနေဝါတိ. ဒွါဒသမတေရသမာနိ.

໑໒໔-໑໒໕. ສູດທີສິບສອງແລະສູດທີສິບສາມ ມີເນື້ອຄວາມຄືກັນກັບຣາຫຸໂລວາດສູດນັ້ນເອງ. ຈົບສູດທີສິບສອງແລະສູດທີສິບສາມ.

ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.

ທັມມະກະຖິກະວັກ ທີສິບສອງ.

၁၃. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

໑໓. ອະວິຊຊາວັກ

၁-၁၀. သမုဒယဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໐. ອັຖຖະກະຖາສະມຸທະຍະທັມມະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၂၆-၁၃၅. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ဥတ္တာနတ္ထောဝ. ဣမသ္မိဉှိ ဝဂ္ဂေ သဗ္ဗသုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ.

໑໒໖-໑໓໕. ອະວິຊຊາວັກ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວັກນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດສະແດງພຽງແຕ່ອະຣິຍະສັດສີ່ເທົ່ານັ້ນ ໃນທຸກໆສູດ.

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ တေရသမော.

ອະວິຊຊາວັກ ທີສິບສາມ.

၁၄. ကုက္ကုဠဝဂ္ဂေါ

໑໔. ກຸກກຸລະວັກ

၁-၁၃. ကုက္ကုဠသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໓. ອັຖຖະກະຖາກຸກກຸລະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၃၆-၁၄၉. ကုက္ကုဠဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကုက္ကုဠန္တိ သန္တတ္တံ အာဒိတ္တံ ဆာရိကရာသိံ ဝိယ မဟာပရိဠာဟံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ကထိတံ, သေသေသု အနိစ္စလက္ခဏာဒီနိ. သဗ္ဗာနိ စေတာနိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ကထိတာနီတိ.

໑໓໖-໑໔໙. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງກຸກກຸລະວັກ, ຄຳວ່າ “ກຸກກຸລະ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງກອງຂີ້ເຖົ່າທີ່ຮ້ອນລະອຸແລະລຸກເປັນໄຟ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດສະແດງທຸກຂະລັກສະນະ, ສ່ວນໃນສູດທີ່ເຫຼືອ ຕຣັດສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ. ແລະສູດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຕຣັດສະແດງແຍກກັນຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ.

ကုက္ကုဠဝဂ္ဂေါ စုဒ္ဒသမော.

ກຸກກຸລະວັກ ທີສິບສີ່.

၁၅. ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂေါ

໑໕. ທິດຖິວັກ

၁-၉. အဇ္ဈတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໙. ອັຖຖະກະຖາອັດຊັດຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၅၀-၁၅၈. ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂဿ [Pg.307] ပဌမေ ကိံ ဥပါဒါယာတိ ကိံ ပဋိစ္စ. ဒုတိယေ ကိံ အဘိနိဝိဿာတိ ကိံ အဘိနိဝိသိတွာ, ပစ္စယံ ကတွာတိ အတ္ထော. တတိယာဒီသု ဒိဋ္ဌီတိအာဒီနိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တာနိ. ပဌမာဒီနိ.

໑໕໐-໑໕໘. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງທິດຖິວັກ, ຄຳວ່າ “ກິໍ ອຸປາດາຍ” ໝາຍເຖິງ ເພາະອາໄສສິ່ງໃດ. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ “ກິໍ ອະພິນິວິດສະ” ມີອັດຖະວ່າ ເພາະເຂົ້າໄປຍຶດໝັ້ນສິ່ງໃດ ຄືເຮັດການເຂົ້າໄປຍຶດໝັ້ນນັ້ນໃຫ້ເປັນປັດໄຈ. ໃນສູດທີສາມເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດສະແດງເລື່ອງທິດຖິເປັນຕົ້ນ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ. ຈົບສູດທຳອິດເປັນຕົ້ນ.

၁၀. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັຖຖະກະຖາອານັນທະສູດ

၁၅၉. ဒသမေ ဥပသင်္ကမီတိ အညေ ဘိက္ခူ ပဉ္စက္ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ယုဉ္ဇိတွာ ဃဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အညံ ဗျာကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘အဟမ္ပိ ပဉ္စက္ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ယုဉ္ဇန္တော ဃဋေန္တော, အရဟတ္တံ ပတွာ အညံ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ. သတ္ထာ ပန အတ္တနော ဓရမာနကာလေ ထေရဿ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ အပဿန္တောပိ ‘‘ဣမဿ စိတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကထေသိ. တဿာပိ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ မနသိ ကတွာဝ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနဝေလာ ဇာတာတိ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဣတိဿ စိတ္တံ သမ္ပဟံသမာနော ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မောဝ သော ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေါ ဇာတောတိ. ဒသမံ.

໑໕໙. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ “ອຸປະສັງກະມິ” (ເຂົ້າໄປເຝົ້າ) ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະອານົນທະເຖຣະເຫັນພິກຂຸອື່ນໆ ໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະແດງປັນຈະຂັນທະກັມມັດຖານໃຫ້ ແລ້ວພາກັນພຽນພະຍາຍາມຈົນບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ແລະໄດ້ພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັນໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ, ທ່ານຈຶ່ງຄິດວ່າ “ແມ່ນແຕ່ເຮົາກໍຈະໃຫ້ພຣະອົງສະແດງປັນຈະຂັນທະກັມມັດຖານໃຫ້ ແລ້ວພຽນພະຍາຍາມ ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ ແລະຈະພະຍາກອນພຣະອໍຣະຫັນແດ່” ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າ. ແຕ່ພຣະສາດສະດາ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຊົງເຫັນການລະກິເລດທີ່ຕ້ອງລະດ້ວຍມັກເບື້ອງເທິງສາມຂອງພຣະເຖຣະໃນເວລາທີ່ພຣະອົງຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຊົງດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈັກປະຄອງຈິດຂອງພຣະເຖຣະນີ້ໄວ້” ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງທັມ. ສ່ວນພຣະເຖຣະນັ້ນ ມົນສິການພຽງຄັ້ງໜຶ່ງຫຼືສອງຄັ້ງ ກໍເຖິງເວລາອຸປະຖາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງຕ້ອງໄປອຸປະຖາກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການປະກອບຄວາມພຽນໃນກັມມັດຖານນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງພຣະເຖຣະຜ່ອງໃສ ແລະເປັນທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ວິມຸດແກ່ກ້າ. ຈົບສູດທີສິບ.

ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂေါ ပန္နရသမော.

ທິດຖິວັກ ທີສິບຫ້າ.

ဥပရိပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

ອຸປະຣິປັນນາດສະກະ ຈົບແລ້ວ.

ခန္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂັນທະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၂. ရာဓသံယုတ္တံ

໒. ຣາທະສັງຍຸດ

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

໑. ປະຖົມມະວັກ

၁. မာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັຖຖະກະຖາມາຣะສູດ

၁၆၀. ရာဓသံယုတ္တဿ [Pg.308] ပဌမေ မာရော ဝါ အဿာတိ မရဏံ ဝါ ဘဝေယျ. မာရေတာ ဝါတိ မာရေတဗ္ဗော ဝါ. ယော ဝါ ပန မီယတီတိ ယော ဝါ ပန မရတိ. နိဗ္ဗိဒတ္ထန္တိ နိဗ္ဗိဒါဉာဏတ္ထံ. နိဗ္ဗာနတ္ထာတိ ဖလဝိမုတ္တိ နာမေသာ အနုပါဒါနိဗ္ဗာနတ္ထာတိ အတ္ထော. အစ္စယာသီတိ အတိက္ကန္တောသိ. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနေ ပတိဋ္ဌိတံ. ဣဒံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ နာမ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရေ ဝုဿတိ, န နိဗ္ဗာနံ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနပရိယောသာနန္တိ နိဗ္ဗာနံ အဿ ပရိယောသာနံ, နိပ္ဖတ္တိ နိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ပဌမံ.

໑໖໐. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງຣາທະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ “ມາໂຣ ວາ ອັດສະ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕາຍກໍພຶງມີ. ຄຳວ່າ “ມາເຣຕາ ວາ” ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ພຶງຖືກຂ້າ. ຄຳວ່າ “ໂຍ ວາ ປະນະ ມີຍະຕິ” ໝາຍເຖິງ ຫຼືຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຕາຍ. ຄຳວ່າ “ນິບພິທັດຖັງ” ໝາຍເຖິງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ນິບພິທາຄານ. ຄຳວ່າ “ນິບພານັດຖາ” ມີອັດຖະວ່າ ຜະລະວິມຸດຕິນີ້ ມີອະນຸປາທານິບພານເປັນປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ “ອັດຈະຍາສິ” ໝາຍເຖິງ ທ່ານກ້າວລ່ວງແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ນິບພານໂອຄະທັງ” ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນພຣະນິບພານ. ຄຳວ່າ “ມັກຄະພຣົມມະຈະຣິຍະ” ນີ້ ຍ່ອມປະພຶດຢູ່ພາຍໃນຂອບເຂດແຫ່ງພຣະນິບພານ, ບໍ່ແມ່ນປະພຶດກ້າວລ່ວງພຣະນິບພານໄປ ດັ່ງນີ້ຄືອັດຖະ. ຄຳວ່າ “ນິບພານະປະຣິໂຍສານັງ” ມີອັດຖະວ່າ ພຣະນິບພານເປັນທີ່ສຸດ, ເປັນຄວາມສຳເຣັດ ແລະເປັນທີ່ຈົບແຫ່ງມັກຄະພຣົມມະຈະຣິຍະນັ້ນ. ຈົບສູດທຳອິດ.

၂-၁၀. သတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໑໐. ອັຖຖະກະຖາສັດຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၆၁-၁၆၉. ဒုတိယေ သတ္တော သတ္တောတိ လဂ္ဂပုစ္ဆာ. တတြ သတ္တော တတြ ဝိသတ္တောတိ တတြ လဂ္ဂေါ တတြ ဝိလဂ္ဂေါ. ပံသွာဂါရကေဟီတိ ပံသုဃရကေဟိ. ကေဠာယန္တီတိ ကီဠန္တိ. ဓနာယန္တီတိ ဓနံ ဝိယ မညန္တိ. မမာယန္တီတိ ‘‘မမ ဣဒံ, မမ ဣဒ’’န္တိ မမတ္တံ ကရောန္တိ, အညဿ ဖုသိတုမ္ပိ န ဒေန္တိ. ဝိကီဠနိယံ ကရောန္တီတိ ‘‘နိဋ္ဌိတာ ကီဠာ’’တိ တေ ဘိန္ဒမာနာ ကီဠာဝိဂမံ ကရောန္တိ. တတိယေ ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု. စတုတ္ထံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမာဒီသု စတူသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထိတာနိ, ဒွီသု ကိလေသပ္ပဟာနန္တိ. ဒုတိယာဒီနိ.

໑໖໑-໑໖໙. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ “ສັດໂຕ ສັດໂຕ” ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບຄວາມຂ້ອງຢູ່. ຄຳວ່າ “ຕັຕຣະ ສັດໂຕ ຕັຕຣະ ວິສັດໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຂ້ອງຢູ່ໃນຮູບນັ້ນ, ຕິດແໜ້ນຢູ່ໃນຮູບນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ປັງສວາຄາຣะເກຫິ” ໝາຍເຖິງ ເຮືອນນ້ອຍໆ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຂີ້ຝຸ່ນ. ຄຳວ່າ “ເກລາຍັນຕິ” ໝາຍເຖິງ ຫຼິ້ນກັນຢູ່. ຄຳວ່າ “ທະນາຍັນຕິ” ໝາຍເຖິງ ສຳຄັນວ່າເປັນເໝືອນຊັບສົມບັດ. ຄຳວ່າ “ມະມາຍັນຕິ” ໝາຍເຖິງ ເຮັດຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນວ່າ “ນີ້ຂອງເຮົາ, ນີ້ຂອງເຮົາ” ບໍ່ຍອມໃຫ້ຄົນອື່ນແຕະຕ້ອງເລີຍ. ຄຳວ່າ “ວິກີລານິຍັງ ກະຣົນຕິ” ໝາຍເຖິງ ເມື່ອຄິດວ່າ “ການຫຼິ້ນສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ” ກໍພາກັນມ້າງເພທຳລາຍເຮືອນຂີ້ຝຸ່ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ການຫຼິ້ນນັ້ນໝົດໄປ. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ “ພະວະເນດຕິ” ໝາຍເຖິງ ເຍືອກຜູກພົບ. ສູດທີສີ່ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. ໃນສູດທັງສີ່ ມີສູດທີຫ້າເປັນຕົ້ນ ຕຣັດສະແດງອະຣິຍະສັດສີ່, ແລະໃນສອງສູດ ຕຣັດສະແດງການລະກິເລດ. ຈົບສູດທີສອງເປັນຕົ້ນ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

ປະຖົມມະວັກ.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

໒. ທຸຕິຍະວັກ

၁-၁၂. မာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໒. ອັຖຖະກະຖາມາຣະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၇၀-၁၈၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မာရော, မာရောတိ မရဏံ ပုစ္ဆတိ. ယသ္မာ ပန ရူပါဒိဝိနိမုတ္တံ မရဏံ နာမ နတ္ထိ, တေနဿ ဘဂဝါ ရူပံ ခေါ, ရာဓ, မာရောတိအာဒိမာဟ[Pg.309]. ဒုတိယေ မာရဓမ္မောတိ မရဏဓမ္မော. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

໑໗໐-໑໘໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງທຸຕິຍະວັກ, ພຣະຣາທະທູນຖາມເຖິງຄວາມຕາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ມາໂຣ ມາໂຣ” (ມານ ມານ). ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ຄວາມຕາຍທີ່ແຍກອອກຈາກຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນບໍ່ມີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດແກ່ພຣະຣາທະນັ້ນວ່າ “ຣູປັງ ໂຂ ຣາທະ ມາໂຣ” (ຮູບແລ້ວ ຣາທະ ເປັນມານ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ “ມາຣະທັມໂມ” ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມຕາຍເປັນທັມມະດา. ໂດຍວິທີນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນທຸກໆສູດ.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

ທຸຕິຍະວັກ.

၃-၄. အာယာစနဝဂ္ဂါဒိ

໓-໔. ອາຢາຈະນະວັກເປັນຕົ້ນ

၁-၁၁. မာရာဒိသုတ္တဧကာဒသကဝဏ္ဏနာ

໑-໑໑. ອັຖຖະກະຖາມາຣະສູດເປັນຕົ້ນ ສິບເອັດສູດ

၁၈၂-၂၀၅. တတော ပရံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. အယဉှိ ရာဓတ္ထေရော ပဋိဘာနိယတ္ထေရော နာမ. တထာဂတဿ ဣမံ ထေရံ ဒိသွာ သုခုမံ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတိ. တေနဿ ဘဂဝါ နာနာနယေဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ ရာဓသံယုတ္တေ အာဒိတော ဒွေ ဝဂ္ဂါ ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတာ, တတိယော အာယာစနေန, စတုတ္ထော ဥပနိသိန္နကကထာဝသေန. သကလမ္ပိ ပနေတံ ရာဓသံယုတ္တံ ထေရဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မဝသေနေဝ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໑໘໒-໒໐໕. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຣາທະເຖຣะນີ້ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີປະຕິພານ. ເມື່ອພຣະຕຖາຄົດຊົງເຫັນພຣະເຖຣະນີ້ແລ້ວ ເຫດການອັນລະອຽດອ່ອນຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງທັມແກ່ພຣະເຖຣະນັ້ນດ້ວຍອະເນກນັຍ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນຣາທະສັງຍຸດນີ້ ສອງວັກທຳອິດ ຕຣັດສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳຖາມ, ວັກທີສາມ ຕຣັດສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອາຣາດທະນາ, ວັກທີສີ່ ຕຣັດສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນັ່ງສົນທະນາກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ຣາທະສັງຍຸດທັງໝົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ວິມຸດແກ່ກ້າຂອງພຣະເຖຣະນັ້ນເອງ.

ရာဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

การอธิบายราธสังยุต จบแล้ว.

၃. ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တံ

໓. ທິດຖິສັງຍຸດ

၁. သောတာပတ္တိဝဂ္ဂေါ

໑. ໂសຕາປັດຕິວັກ

၁. ဝါတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັຖຖະກະຖາວາຕະສູດ

၂၀၆. ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တေ [Pg.310] န ဝါတာ ဝါယန္တီတိအာဒီသု ဧဝံ ကိရ တေသံ ဒိဋ္ဌိ – ‘‘ယေပိ ဧတေ ရုက္ခသာခါဒီနိ ဘဉ္ဇန္တာ ဝါတာ ဝါယန္တိ, န ဧတေ ဝါတာ, ဝါတလေသော နာမေသော, ဝါတော ပန ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ စ ဌိတော. တထာ ယာပိ ဧတာ တိဏကဋ္ဌာဒီနိ ဝဟန္တိယော နဒိယော သန္ဒန္တိ, န ဧတ္ထ ဥဒကံ သန္ဒကိ, ဥဒကလေသော နာမေသ, ဥဒကံ ပန ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ စ ဌိတံ. ယာပိမာ ဂဗ္ဘိနိယော ဝိဇာယန္တီတိ စ ဝုစ္စန္တိ, ကိဉ္စာပိ တာ မိလာတုဒရာ ဟောန္တိ, ဂဗ္ဘော ပန န နိက္ခမတိ, ဂဗ္ဘလေသော နာမေသော, ဂဗ္ဘော ပန ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ စ ဌိတော. ယေပိ ဧတေ စန္ဒိမသူရိယာ ဥဒေန္တိ ဝါ အပေန္တိ ဝါ, နေဝ တေ ဥဒေန္တိ န အပေန္တိ, စန္ဒိမသူရိယလေသော နာမေသ, စန္ဒိမသူရိယာ ပန ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ စ ဌိတာ’’တိ.

໒໐໖. ໃນທິດຖິສັງຍຸດ, ໃນຄຳວ່າ “ນະ ວາຕາ ວາຍັນຕິ” (ລົມບໍ່ໄດ້ພັດໄປ) ເປັນຕົ້ນ, ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກມິດສາທິດຖິມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ – “ເຖິງແມ່ນວ່າລົມເຫຼົ່ານີ້ຈະພັດມາຫັກກິ່ງໄມ້ໃບໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ພວກມັນກໍບໍ່ແມ່ນລົມແທ້, ມັນເປັນພຽງແຕ່ເງົາຂອງລົມ (ວາຕະເລສະ) ເທົັ້ນັ້ນ, ສ່ວນລົມແທ້ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເໝືອນດັ່ງເສົາຫີນ ແລະເໝືອນດັ່ງຍອດພູເຂົາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າແມ່ນ້ຳເຫຼົ່ານີ້ຈະໄຫຼພັດພາເອົາຫຍ້າແລະຟືນເປັນຕົ້ນໄປ, ແຕ່ນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳນີ້ກໍບໍ່ໄດ້ໄຫຼໄປແທ້, ມັນເປັນພຽງແຕ່ເງົາຂອງນ້ຳ (ອຸທະກະເລສະ) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນນ້ຳແທ້ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເໝືອນດັ່ງເສົາຫີນ ແລະເໝືອນດັ່ງຍອດພູເຂົາ. ແລະເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວເຖິງຍິງມີຄັນເຫຼົ່ານີ້ວ່າເກີດລູກ, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກນາງຈະມີທ້ອງແຟບລົງກໍຕາມ, ແຕ່ຄັນ (ທາຣົກໃນທ້ອງ) ກໍບໍ່ໄດ້ອອກມາແທ້, ມັນເປັນພຽງແຕ່ເງົາຂອງຄັນ (ຄັບພະເລສະ) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄັນແທ້ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເໝືອນດັ່ງເສົາຫີນ ແລະເໝືອນດັ່ງຍອດພູເຂົາ. ເຖິງແມ່ນວ່າດວງຈັນແລະດວງອາທິດເຫຼົ່ານີ້ຈະຂຶ້ນຫຼືຕົກກໍຕາມ, ແຕ່ພວກມັນກໍບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນຫຼືຕົກແທ້, ມັນເປັນພຽງແຕ່ເງົາຂອງດວງຈັນແລະດວງອາທິດ (ຈັນທິມະສຸຣິຍະເລສະ) ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນດວງຈັນແລະດວງອາທິດແທ້ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເໝືອນດັ່ງເສົາຫີນ ແລະເໝືອນດັ່ງຍອດພູເຂົາ” ດັ່ງນີ້.

၂-၄. ဧတံမမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໔. ອັຖຖະກະຖາເອຕັງມະມະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၀၇-၂၀၉. ဒိဋ္ဌန္တိအာဒီသု ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ. သုတံ သဒ္ဒါယတနံ. မုတံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ. တဉှိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော မုတန္တိ စ ဝုတ္တံ. အဝသေသာနိ သတ္တာယတနာနိ ဝိညာတံ နာမ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ. လောကသ္မိဉှိ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ, အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ. တတ္ထ ပရိယေသိတွာ ပတ္တံ ပတ္တံ နာမ, ပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ ပရိယေသိတံ နာမ. အပရိယေသိတွာ ပတ္တဉ္စ အပရိယေသိတွာ နောပတ္တဉ္စ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. အထ ဝါ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ ပတ္တဋ္ဌေန ပတ္တံ နာမ, ပရိယေသိတွာ နောပတ္တမေဝ ပရိယေသိတံ နာမ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. သဗ္ဗံ ဝါ ဧတံ မနသာ အနုဝိစရိတမေဝ.

໒໐໗-໒໐໙. ໃນຄຳວ່າ “ທິດຖັງ” (ເຫັນແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “ທິດຖັງ” ໝາຍເຖິງ ຣູປາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸປະສາດ. ຄຳວ່າ “ສຸຕັງ” (ໄດ້ຍິນແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ສັດທາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນດ້ວຍໂສຕະປະສາດ. ຄຳວ່າ “ມຸຕັງ” (ຮູ້ສຶກແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ຄັນທາຍະຕະນະ, ຣະສາຍະຕະນະ ແລະໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ. ດ້ວຍວ່າ ອາຍະຕະນະທັງສາມມີຄັນທາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນນັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ອະໄວຍະວະຮັບສຳຜັດມີຄານະປະສາດເປັນຕົ້ນເຂົ້າໄປເຖິງແລ້ວຈຶ່ງຮັບເອົາໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ມຸຕັງ”. ອາຍະຕະນະທີ່ເຫຼືອອີກເຈັດປະການ ເອີ້ນວ່າ “ວິນຍາຕັງ” (ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ). ຄຳວ່າ “ປັດຕັງ” (ເຖິງແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມທີ່ໄດ້ຮັບ ບໍ່ວ່າຈະສະແຫວງຫາຫຼືບໍ່ສະແຫວງຫາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ປະຣິເຢສິຕັງ” (ສະແຫວງຫາແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາ ບໍ່ວ່າຈະໄດ້ຮັບຫຼືບໍ່ໄດ້ຮັບກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “ອະນຸວິຈະຣິຕັງ ມະນະສາ” ໝາຍເຖິງ ອາຣົມທີ່ຄິດໄຕ່ຕອງດ້ວຍໃຈ. ດ້ວຍວ່າ ໃນໂລກນີ້ ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບກໍມີ, ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບກໍມີ, ບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບກໍມີ, ບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບກໍມີ. ໃນສີ່ຢ່າງນັ້ນ, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບ ເອີ້ນວ່າ “ປັດຕັງ”, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບ ເອີ້ນວ່າ “ປະຣິເຢສິຕັງ”, ອາຣົມທີ່ບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບ ແລະບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບ ເອີ້ນວ່າ “ມະນະສານຸວິຈະຣິຕັງ”. ອີກນັຍໜຶ່ງ, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບກໍດີ, ບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ຮັບກໍດີ ເອີ້ນວ່າ “ປັດຕັງ” ເພາະມີອັດຖະວ່າໄດ້ຮັບ, ອາຣົມທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບເທົ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ “ປະຣິເຢສິຕັງ”, ອາຣົມທີ່ບໍ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ຮັບ ເອີ້ນວ່າ “ມະນະສານຸວິຈະຣິຕັງ”. ຫຼືວ່າ ອາຣົມທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ກໍຄືສິ່ງທີ່ຄິດໄຕ່ຕອງດ້ວຍໃຈນັ້ນເອງ.

၅. နတ္ထိဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັຖຖະກະຖາຢັງນັດຖิທິນນະສູດ

၂၁၀. နတ္ထိ [Pg.311] ဒိန္နန္တိအာဒီသု နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယာဂေါ. ဟုတန္တိ ပဟေဏကသက္ကာရော အဓိပ္ပေတော. တမ္ပိ ဥဘယံ ဖလာဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပန္တိ. သုကတဒုက္ကဋာနန္တိ သုကတဒုက္ကတာနံ, ကုသလာကုသလာနန္တိ အတ္ထော. ဖလံ ဝိပါကောတိ ယံ ဖလန္တိ ဝါ ဝိပါကောတိ ဝါ ဝုစ္စတိ, တံ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ. နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထိ. နတ္ထိ ပရော လောကောတိ ဣဓ လောကေ ဌိတဿပိ ပရော လောကော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေန္တိ. နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာတိ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလာဘာဝဝသေန ဝဒန္တိ. နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာတိ စဝိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ. နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ လောကေ သမ္မာပဋိပန္နာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ.

໒໑໐. ໃນຄຳວ່າ “ນັດຖິ ທິນນັງ” ເປັນຕົ້ນ, ພວກເຂົາກ່າວຄຳວ່າ “ນັດຖິ ທິນນັງ” (ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວບໍ່ມີຜົນ) ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຜົນແຫ່ງເຈດຕະນາໃນການໃຫ້ທານ. ຄຳວ່າ “ຍິດຖັງ” ໝາຍເຖິງ ມະຫາທານ. ຄຳວ່າ “ຫຸຕັງ” ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງສັກກາລະທີ່ຕ້ອນຮັບແຂກ. ພວກເຂົາປະຕິເສດທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຜົນຂອງມັນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ສຸກກະຕະທຸກກະຕານັງ” ໝາຍເຖິງ ກັມດີແລະກັມຊົ່ວ ຄືກຸສົນກັມແລະອະກຸສົນກັມ. ຄຳວ່າ “ຜະລັງ ວິປາໂກ” ໝາຍເຖິງ ຜົນວິບາກໃດໆ ທີ່ເອີ້ນວ່າຜົນຫຼືວິບາກ, ພວກເຂົາກ່າວວ່າຜົນວິບາກນັ້ນບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ນັດຖິ ອະຍັງ ໂລໂກ” ໝາຍເຖິງ ໂລກນີ້ບໍ່ມີແກ່ຜູ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນປໍຣະໂລກ (ໂລກໜ້າ) ທີ່ຈະໄດ້ຮັບດ້ວຍກັມ. ຄຳວ່າ “ນັດຖິ ປະໂຣ ໂລໂກ” ໝາຍເຖິງ ປໍຣະໂລກກໍບໍ່ມີແກ່ຜູ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກນີ້ທີ່ຈະໄດ້ຮັບດ້ວຍກັມ, ພວກເຂົາສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຂາດສູນໃນພົບນັ້ນໆ ເອງ. ຄຳວ່າ “ນັດຖິ ມາຕາ ນັດຖິ ປິຕາ” ພວກເຂົາກ່າວໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຜົນແຫ່ງການປະຕິບັດດີແລະປະຕິບັດຊົ່ວຕໍ່ມານດາແລະບິດາເຫຼົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງມານດาແລະບິດາ. ຄຳວ່າ “ນັດຖິ ສັດຕາ ໂອປະປາຕິກາ” ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ສັດທັງຫຼາຍທີ່ຈຸຕິແລ້ວເກີດຂຶ້ນ (ຜຸດຂຶ້ນເກີດ) ນັ້ນບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ນັດຖິ ໂລເກ ສະມະນະພຣາມະນາ” ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ສະມະນະພຣາມຜູ້ປະຕິບັດຊອບໃນໂລກນັ້ນບໍ່ມີ.

စာတုမဟာဘူတိကောတိ စတုမဟာဘူတမယော. ပထဝီ ပထဝီကာယန္တိ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု ဗာဟိရံ ပထဝီဓာတုံ. အနုပေတီတိ အနုယာတိ. အနုပဂစ္ဆတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, အနုဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော. ဥဘယေနာပိ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဒဿေန္တိ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. သင်္ကမန္တီတိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တိ. အာသန္ဒိပဉ္စမာတိ နိပန္နမဉ္စေန ပဉ္စမာ, မဉ္စော စေဝ, စတ္တာရော မဉ္စပါဒေ ဂဟေတွာ ဌိတာ စတ္တာရော ပုရိသာ စာတိ အတ္ထော. ယာဝ အာဠာဟနာတိ ယာဝ သုသာနာ. ပဒါနီတိ ‘‘အယံ ဧဝံ သီလဝါ အဟောသိ, ဧဝံ ဒုဿီလော’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာနိ ဂုဏာဂုဏပဒါနိ. သရီရမေဝ ဝါ ဧတ္ထ ပဒါနီတိ အဓိပ္ပေတံ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတကဝဏ္ဏာနိ, ပါရာဝတပက္ခဝဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော. ဘဿန္တာတိ ဘသ္မန္တာ. အယမေဝ ဝါ ပါဠိ. အာဟုတိယောတိ ယံ ပဟေဏကသက္ကာရာဒိဘေဒံ ဒိန္နဒါနံ, သဗ္ဗံ တံ ဆာရိကာဝသာနမေဝ ဟောတိ, န တတော ပရံ ဖလဒါယကံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဒတ္တုပညတ္တန္တိ ဒတ္တူဟိ ဗာလမနုဿေဟိ ပညတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗာလေဟိ အဗုဒ္ဓီဟိ ပညတ္တမိဒံ ဒါနံ, န ပဏ္ဍိတေဟိ. ဗာလာ ဒေန္တိ, ပဏ္ဍိတာ ဂဏှန္တီတိ ဒဿေန္တိ.

ຄຳວ່າ “ຈາຕຸມະຫາພູຕิໂກ” ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍມະຫາພູຕະຮູບສີ່. ຄຳວ່າ “ປະຖະວີ ປະຖະວີກາຍັງ” ໝາຍເຖິງ ປະຖະວີທາດພາຍໃນ ເຂົ້າເຖິງປະຖະວີທາດພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “ອະນຸເປຕິ” ໝາຍເຖິງ ຕິດຕາມໄປ. ຄຳວ່າ “ອະນຸປະຄັດສະຕິ” ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ ອະນຸເປຕິ ນັ້ນເອງ, ແລະມີອັດຖະວ່າ ຕິດຕາມໄປ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ພວກເຂົາສະແດງວ່າ ເຂົ້າເຖິງ, ເຂົ້າຮ່ວມ. ໃນທາດມີອາໂປທາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ອິນທະຣິຍານິ” ໝາຍເຖິງ ອິນຊີຫົກມີມະນິນຊີເປັນທີຫົກ. ຄຳວ່າ “ສັງກະມັນຕິ” ໝາຍເຖິງ ແລ່ນໄປສູ່ອາກາດ. ຄຳວ່າ “ອາສັນທິປັນຈະມາ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຕັ່ງນອນເປັນທີຫ້າ ຄື ຕັ່ງນອນ ແລະຊາຍສີ່ຄົນທີ່ຫາມຂາຕັ່ງນອນທັງສີ່ຂາ. ຄຳວ່າ “ຍາວະ ອາລາຫະນາ” ໝາຍເຖິງ ຈົນເຖິງປ່າຊ້າ. ຄຳວ່າ “ປະທານິ” ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳສະແດງຄຸນແລະໂທດທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ມີສີລຢ່າງນີ້, ເປັນຜູ້ທຸສີລຢ່າງນີ້”. ຫຼືວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ປະທານິ” ໝາຍເຖິງ ຮ່າງກາຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ກາໂປຕະການິ” ໝາຍເຖິງ ມີສີເໝືອນນົກກາງແກ ຄືມີສີເໝືອນຂົນນົກກາງແກ. ຄຳວ່າ “ພັດສັນຕາ” ໝາຍເຖິງ ມີຂີ້ເຖົ່າເປັນທີ່ສຸດ. ຫຼືວ່າ ຄຳນີ້ເປັນບົດບາລີເດີມ. ຄຳວ່າ “ອາຫຸຕิໂຍ” ໝາຍເຖິງ ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວມີເຄື່ອງສັກກາລະຕ້ອນຮັບແຂກເປັນຕົ້ນ, ທານທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມມີຂີ້ເຖົ່າເປັນທີ່ສຸດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະໃຫ້ຜົນຕໍ່ໄປໃນພາຍໜ້າ. ຄຳວ່າ “ທັດຕຸປັນຍັດຕັງ” ໝາຍເຖິງ ຖືກບັນຍັດໄວ້ໂດຍຄົນເຂົາຄົນພານ. ອະທິບາຍວ່າ ທານນີ້ຖືກບັນຍັດໄວ້ໂດຍຄົນເຂົາຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາ, ບໍ່ແມ່ນບັນຍັດໄວ້ໂດຍບັນດິດ. ພວກເຂົາສະແດງວ່າ ຄົນເຂົາຍ່ອມໃຫ້, ບັນດິດຍ່ອມຮັບ.

၆. ကရောတောသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັຖຖະກະຖາກະໂຣໂຕສູດ

၂၁၁. ကရောတောတိ [Pg.312] သဟတ္ထာ ကရောန္တဿ. ကာရယတောတိ အာဏတ္တိယာ ကာရေန္တဿ. ဆိန္ဒတောတိ ပရေသံ ဟတ္ထာဒီနိ ဆိန္ဒန္တဿ. ဆေဒါပယတောတိ ပရေဟိ ဆေဒါပေန္တဿ. ပစတောတိ ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ. ပစာပယတောတိ ပရေဟိ ဒဏ္ဍာဒိနာ ပီဠာပေန္တဿ. သောစတော သောစာပယတောတိ ပရဿ ဘဏ္ဍဟရဏာဒီဟိ သောကံ သယံ ကရောန္တဿာပိ ပရေဟိ ကာရေန္တဿာပိ. ကိလမတော ကိလမာပယတောတိ အာဟာရုပစ္ဆေဒဗန္ဓနာဂါရပဝေသနာဒီဟိ သယံ ကိလမေန္တဿပိ ပရေဟိ ကိလမာပေန္တဿပိ. ဖန္ဒတော ဖန္ဒာပယတောတိ ပရံ ဖန္ဒန္တံ ဖန္ဒနကာလေ သယမ္ပိ ဖန္ဒတော ပရေမ္ပိ ဖန္ဒာပယတော. ပါဏမတိပါတယတောတိ ပါဏံ ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿပိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကရဏကာရာပနဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

໒໑໑. ຄຳວ່າ “ກະໂຣໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “ກາຣະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດດ້ວຍຄຳສັ່ງ. ຄຳວ່າ “ສິນທະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຕັດມືແລະຕີນເປັນຕົ້ນຂອງຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ “ເສທາປະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນຕັດ. ຄຳວ່າ “ປະຈະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບຽດບຽນດ້ວຍອາຊຍາ. ຄຳວ່າ “ປະຈາປະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນບຽດບຽນດ້ວຍອາຊຍາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂສຈະໂຕ ໂສຈາປະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດຄວາມເສົ້າໝອງດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດຄວາມເສົ້າໝອງແກ່ຄົນອື່ນ ດ້ວຍການລັກຊັບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ກິລະມະໂຕ ກິລະມາປະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ລຳບາກດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດໃຫ້ລຳບາກ ດ້ວຍການອົດອາຫານແລະການຂັງຄຸກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ພັນທະໂຕ ພັນທາປະຍະໂຕ” (ໃນບາລີແມ່ນ ຜັນທະໂຕ ຜັນທາປະຍະໂຕ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ດິ້ນຮົນດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ຄົນອື່ນດິ້ນຮົນ ໃນເວລາທີ່ຖືກມັດແລະຖືກບຽດບຽນ. ຄຳວ່າ “ປານະມະຕິປາຕະຍະໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຂ້າສັດດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນຂ້າ. ໂດຍວິທີນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດເອງແລະການໃຊ້ໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດ.

သန္ဓိန္တိ ဃရသန္ဓိံ. နိလ္လောပန္တိ မဟာဝိလောပံ. ဧကာဂါရိကန္တိ ဧကမေဝ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ ဝိလုမ္ပနံ. ပရိပန္ထေ တိဋ္ဌတောတိ အာဂတာဂတာနံ အစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ မဂ္ဂေ တိဋ္ဌတော. ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ယံကိဉ္စိ ပါပံ ကရောမီတိ သညာယ ကရောတောပိ ပါပံ န ကရီယတိ, နတ္ထိ ပါပံ. သတ္တာ ပန ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ ဒီပေန္တိ. ခုရပရိယန္တေနာတိ ခုရနေမိနာ, ခုရဓာရသဒိသပရိယန္တေန ဝါ. ဧကမံသခလန္တိ ဧကမံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တတောနိဒါနန္တိ ဧကမံသခလကရဏနိဒါနံ.

ຄຳວ່າ Sandhi (ຊ່ອງ) ໄດ້ແກ່ ຊ່ອງຝາເຮືອນ. ຄຳວ່າ Nillopa (ການປຸ້ນສະດົມ) ໄດ້ແກ່ ການປຸ້ນສະດົມຄັ້ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ Ekāgārika (ການປິດລ້ອມເຮືອນຫຼັງດຽວ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າປິດລ້ອມເຮືອນຫຼັງດຽວແລ້ວປຸ້ນສະດົມ. ຄຳວ່າ Paripanthe tiṭṭhato (ຜູ້ຢືນສະກັດຢູ່ຕາມຫົນທາງ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢືນຢູ່ຕາມຫົນທາງ ເພື່ອຍາດຊີງເອົາຊັບຂອງຜູ້ຜ່ານໄປມາ. ຄຳວ່າ Karoto na karīyati pāpaṃ (ເມື່ອເຮັດ ກໍບໍ່ຊື່ວ່າເຮັດບາບ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າບຸກຄົນຈະເຮັດບາບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍຄວາມສຳຄັນໝາຍວ່າ 'ເຮົາກຳລັງເຮັດບາບ' ບາບນັ້ນກໍບໍ່ຊື່ວ່າຖືກເຮັດ, ບາບບໍ່ມີເລີຍ. ແຕ່ສັດທັງຫຼາຍມີຄວາມສຳຄັນໝາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພວກ ເຮົາກຳລັງເຮັດບາບ' ພວກມິດສາທິດຖິສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ Khurapariyantena (ດ້ວຍຂອບອັນຄົມຄືກັບມີດແຖ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກົງຈັກທີ່ມີຄົມຄືກັບມີດແຖ, ຫຼື ດ້ວຍຂອບອັນຄົມຄືກັບຄົມມີດແຖ. ຄຳວ່າ Ekamaṃsakhala (ໃຫ້ເປັນກອງຊີ້ນກອງດຽວ) ໄດ້ແກ່ ໃຫ້ເປັນກອງຊີ້ນກອງດຽວ. ຄຳວ່າ Puñja (ກອງ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ Ekamaṃsakhala ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Tatonidāna (ມີສິ່ງນັ້ນເປັນເຫດ) ໄດ້ແກ່ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນກອງຊີ້ນກອງດຽວນັ້ນເປັນເຫດ.

ဒက္ခိဏန္တိ ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ ဒါရုဏာ, တေ သန္ဓာယ ဟနန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တရန္တိ ဥတ္တရတီရေ သဒ္ဓါ ဟောန္တိ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ, တေ သန္ဓာယ ဒဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဇန္တောတိ မဟာယာဂံ ကရောန္တော. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန ဥပေါသထကမ္မေန. သံယမေနာတိ သီလသံယမေန. သစ္စဝဇ္ဇေနာတိ သစ္စဝစနေန. အာဂမောတိ အာဂမနံ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗထာပိ ပါပပုညာနံ ကိရိယမေဝ ပဋိက္ခိပန္တိ.

ຄຳວ່າ Dakkhiṇa (ຝັ່ງໃຕ້) ໝາຍເຖິງ ພວກມະນຸດຢູ່ຝັ່ງທາງໃຕ້ (ຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ) ເປັນຄົນຫຍາບຊ້າ ໂຫດຮ້າຍ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງພວກເຂົາ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ຂ້າຢູ່' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Uttara (ຝັ່ງເໜືອ) ໝາຍເຖິງ ພວກມະນຸດຢູ່ຝັ່ງທາງເໜືອ ເປັນຜູ້ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ເປັນຜູ້ຖືພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ ເປັນທີ່ເພິ່ງ, ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງພວກເຂົາ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ໃຫ້ຢູ່' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ Yajanto (ບູຊາຢູ່) ໝາຍເຖິງ ເຮັດມະຫາຢັນ (ການບູຊາຄັ້ງໃຫຍ່). ຄຳວ່າ Damena (ດ້ວຍການຂົ່ມ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການຂົ່ມອິນຊີ ແລະ ດ້ວຍການຮັກສາອຸໂປສົດ. ຄຳວ່າ Saṃyamena (ດ້ວຍການສຳລວມ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການສຳລວມໃນສີລ. ຄຳວ່າ Saccavajjena (ດ້ວຍການເວົ້າຄຳສັດ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການເວົ້າຄຳຈິງ. ຄຳວ່າ Āgamo (ອາຄົມ) ໝາຍເຖິງ ການມາ ຫຼື ຄວາມເປັນໄປ. ໂດຍປະການທັງປວງ ພວກມິດສາທິດຖິຍ່ອມປະຕິເສດການກະທຳບຸນແລະບາບທັງຫຼາຍ.

၇. ဟေတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາ ເຫຕຸສູດ

၂၁၂. နတ္ထိ [Pg.313] ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပစ္စယောတိ ဟေတုဝေဝစနမေဝ. ဥဘယေနာပိ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံကိလေသပစ္စယံ, ကာယသုစရိတာဒီနဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိပစ္စယံ ပဋိက္ခိပန္တိ. နတ္ထိ ဗလန္တိ ယမှိ အတ္တနော ဗလေ ပတိဋ္ဌိတာ ဣမေ သတ္တာ ဒေဝတ္တမ္ပိ မာရတ္တမ္ပိ ဗြဟ္မတ္တမ္ပိ သာဝကဗောဓိမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိမ္ပိ သဗ္ဗညုတမ္ပိ ပါပုဏန္တိ, တံ ဗလံ ပဋိက္ခိပန္တိ. နတ္ထိ ဝီရိယန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ. ‘‘ဣဒံ နော ဝီရိယေန, ဣဒံ ပုရိသထာမေန, ဣဒံ ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တ’’န္တိ, ဧဝံ ပဝတ္တဝစနပဋိက္ခေပကရဏဝသေန ပနေတာနိ ဝိသုံ အာဒိယန္တိ.

໒໑໒. ໃນຄຳວ່າ Natthi hetu natthi paccayo (ບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ) ນີ້ ຄຳວ່າ Paccayo (ປັດໄຈ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ Hetu (ເຫດ) ນັ້ນເອງ. ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ພວກເຂົາປະຕິເສດປັດໄຈແຫ່ງຄວາມເສົ້າໝອງຂອງກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ ແລະປັດໄຈແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດຂອງກາຍສຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ແທ້ໆ. ຄຳວ່າ Natthi balaṃ (ບໍ່ມີກຳລັງ) ຄື ພວກເຂົາປະຕິເສດກຳລັງອັນເປັນທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຂອງສັດທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍພະຍາຍາມແລ້ວບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນເທວະດາ, ຄວາມເປັນພະຍາມານ, ຄວາມເປັນພຣະພົມ, ສາວົກພູມ, ປັດເຈກພູມ ແລະສັບພັນຍຸຕະຍານ, ພວກເຂົາປະຕິເສດກຳລັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Natthi vīriya (ບໍ່ມີຄວາມພຽນ) ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດເປັນຄຳໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ. ແຕ່ການທີ່ພວກເຂົາກ່າວແຍກກັນໄວ້ ກໍເພື່ອປະຕິເສດຄຳເວົ້າຂອງຄົນອື່ນທີ່ກ່າວວ່າ 'ສິ່ງນີ້ພວກເຮົາບັນລຸໄດ້ດ້ວຍຄວາມພຽນ, ສິ່ງນີ້ບັນລຸໄດ້ດ້ວຍກຳລັງຂອງບຸລຸດ, ສິ່ງນີ້ບັນລຸໄດ້ດ້ວຍຄວາມບາກບັ່ນຂອງບຸລຸດ'.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘာဒယော အနဝသေသေ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. သဗ္ဗေ ပါဏာတိ ဧကိန္ဒြိယော ပါဏော, ဒွိန္ဒြိယော ပါဏောတိအာဒိဝသေန ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဘူတာတိ အဏ္ဍကောသဝတ္ထိကောသေသု ဘူတေ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဇီဝါတိ သာလိယဝဂေါဓုမာဒယော သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. တေသု ဟိ တေ ဝိရုဟနဘာဝေန ဇီဝသညိနော. အဝသာ အဗလာ အဝီရိယာတိ တေသံ အတ္တနော ဝသော ဝါ ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ နတ္ထိ. နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာတိ ဧတ္ထ နိယတီတိ နိယတတာ. သင်္ဂတီတိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ဘာဝေါတိ သဘာဝေါယေဝ. ဧဝံ နိယတိယာ စ သင်္ဂတိယာ စ ဘာဝေန စ ပရိဏတာ နာနပ္ပကာရတံ ပတ္တာ. ယေန ဟိ ယထာ ဘဝိတဗ္ဗံ, သော တထေဝ ဘဝတိ. ယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ, သော န ဘဝတီတိ ဒဿေန္တိ. ဆသွေဝါဘိဇာတီသူတိ ဆသု ဧဝ အဘိဇာတီသု ဌတွာ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, အညာ သုခဒုက္ခဘူမိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တိ.

ຄຳວ່າ Sabbe sattā (ສັດທັງປວງ) ໝາຍເຖິງ ສັດບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ມີອູດ, ງົວ, ລາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sabbe pāṇā (ສິ່ງມີຊີວິດທັງປວງ) ພວກເຂົາກ່າວໂດຍແບ່ງເປັນ ສັດມີອິນຊີດຽວ, ສັດມີສອງອິນຊີ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sabbe bhūtā (ພູຕະທັງປວງ) ພວກເຂົາກ່າວໝາຍເຖິງ ສັດທີ່ເກີດໃນຟອງໄຂ່ ແລະໃນມົດລູກ. ຄຳວ່າ Sabbe jīvā (ຊີວະທັງປວງ) ພວກເຂົາກ່າວໝາຍເຖິງ ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າບາເລ ເປັນຕົ້ນ ເພາະພວກເຂົາມີຄວາມສຳຄັນໝາຍໃນພືດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າເປັນສິ່ງມີຊີວິດ ໂດຍຄວາມທີ່ມັນຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້. ຄຳວ່າ Avasā abalā avīriyā (ບໍ່ມີອຳນາດ ບໍ່ມີກຳລັງ ບໍ່ມີຄວາມພຽນ) ຄື ພວກເຂົາບໍ່ມີອຳນາດ, ກຳລັງ ຫຼືຄວາມພຽນຂອງຕົນເອງ ໃນຄວາມເສົ້າໝອງແລະຄວາມບໍລິສຸດ. ໃນຄຳວ່າ Niyatisaṅgatibhāvapariṇatā ນີ້ ຄຳວ່າ Niyati ໄດ້ແກ່ ຄວາມແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ Saṅgati ໄດ້ແກ່ ການໄປຮ່ວມກັນໃນກຳເນີດຕ່າງໆ ຂອງອະພິຊາດທັງ 6. ຄຳວ່າ Bhāva ໄດ້ແກ່ ສະພາວະນັ້ນເອງ. ແປຮູບໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂຊກຊະຕາ, ຄວາມປະຈົບບັງເອີນ ແລະສະພາວະ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນຕ່າງໆ ນາໆ. ພວກເຂົາສະແດງວ່າ ສິ່ງໃດຈະຕ້ອງເປັນຢ່າງໃດ ມັນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ສິ່ງໃດບໍ່ຕ້ອງເປັນຢ່າງໃດ ມັນກໍບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Chasvevābhijātīsu (ໃນອະພິຊາດທັງ 6 ເທົ່ານັ້ນ) ຄື ຕັ້ງຢູ່ໃນອະພິຊາດທັງ 6 ເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກ, ພວກເຂົາສະແດງວ່າ ພູມіແຫ່ງຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກອື່ນບໍ່ມີ.

၈-၁၀. မဟာဒိဋ္ဌိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໑໐. ອັດຖະກະຖາ ມະຫາທິດຖິສູດ ເປັນຕົ້ນ

၂၁၃-၂၁၅. အကဋာတိ အကတာ. အကဋဝိဓာတိ အကတဝိဓာနာ, ‘‘ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ ကေနစိ ကာရိတာပိ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အနိမ္မိတာတိ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မာတာတိ အနိမ္မာပိတာ. ‘‘အနိမ္မိတဗ္ဗာ’’တိပိ ပါဌော, န နိမ္မိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဝဉ္ဈာတိ ဝဉ္ဈပသုဝဉ္ဈတာလာဒယော ဝိယ အဖလာ ကဿစိ အဇနကာ. ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ ဌိတာတိ ကူဋဋ္ဌာ. ဧသိကဋ္ဌာယိနော ဝိယ ဟုတွာ ဌိတာတိ ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာ, ယထာ သုနိခါတော ဧသိကတ္ထမ္ဘော နိစ္စလော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဌိတာတိ အတ္ထော. န ဣဉ္ဇန္တီတိ ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ဌိတတ္တာ [Pg.314] န စလန္တိ. န ဝိပရိဏမန္တီတိ ပကတိံ န ဝိဇဟန္တိ. န အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ အညမညံ န ဥပဟနန္တိ. နာလန္တိ န သမတ္ထာ. ပထဝီကာယောတိအာဒီသု ပထဝီယေဝ ပထဝီကာယော, ပထဝီသမူဟော ဝါ. သတ္တန္နံတွေဝ ကာယာနန္တိ ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသု ပဟဋံ သတ္ထံ မုဂ္ဂရာသိအာဒီနံ အန္တရေနေဝ ပဝိသတိ, ဧဝံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ အန္တရေန ဆိဒ္ဒေန ဝိဝရေန သတ္ထံ ပဝိသတိ. တတ္ထ ‘‘အဟံ ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေမီ’’တိ ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေန္တိ.

໒໑໓-໒໑໕. ຄຳວ່າ Akaṭā ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Akaṭavidhā ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີການຈັດແຈງໄວ້, ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມີໃຜສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ Animmitā ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກນິມິດຂຶ້ນດ້ວຍລິດ. ຄຳວ່າ Animmātā ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກສັ່ງໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ. ມີບົດບາລີວ່າ Animmitabbā ກໍມີ, ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນນິມິດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Vañjhā (ເປັນໝັນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ມີຜົນ ບໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນແກ່ໃຜໆ ເໝືອນດັ່ງແມ່ພັນທີ່ເປັນໝັນ ຫຼືຕົ້ນຕານທີ່ບໍ່ມີໝາກ. ຄຳວ່າ Kūṭaṭṭhā (ຕັ້ງໝັ້ນດັ່ງຍອດພູ) ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງຢູ່ຄືກັບຍອດພູເຂົາ. ຄຳວ່າ Esikaṭṭhāyiṭṭhitā (ຕັ້ງຢູ່ຄືກັບເສົາລະນຽດ) ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງຢູ່ຄືກັບເສົາປະຕູທີ່ຝັງໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ Na iñjanti (ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ເພາະຕັ້ງຢູ່ຄືກັບເສົາລະນຽດ. ຄຳວ່າ Na vipariṇamanti (ບໍ່ແປຜັນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ລະທິ້ມສະພາວະປົກກະຕิຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Na aññamaññaṃ byābādhenti (ບໍ່ບຽດບຽນກັນແລະກັນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ທຳຮ້າຍກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ Nālam (ບໍ່ຄວນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ສາມາດ. ໃນຄຳວ່າ Pathavīkāyo (ກາຍດິນ) ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ປັດຖະວີທາດນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ກາຍດິນ ຫຼືວ່າ ກອງແຫ່ງດິນ. ຄຳວ່າ Sattannaṃtveva kāyānaṃ (ແຫ່ງກາຍທັງ 7 ເທົ່ານັ້ນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເໝືອນດັ່ງສັດຕຣາທີ່ຟັນລົງໄປໃນກອງຖົ່ວຂຽວເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປໃນລະຫວ່າງກອງຖົ່ວຂຽວນັ້ນເອງ, ຢ່າງໃດກໍດີ ສັດຕຣາຍ່ອມເຂົ້າໄປໃນຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງກາຍທັງ 7. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ພວກເຂົາສະແດງວ່າ ຄວາມຄິດທີ່ວ່າ 'ເຮົາຈະປິດຊີວິດຂອງຜູ້ນີ້' ເປັນພຽງຄວາມສຳຄັນໝາຍເທົ່ານັ້ນ.

ယောနိပမုခသတသဟဿာနီတိ ပမုခယောနီနံ ဥတ္တမယောနီနံ စုဒ္ဒသသတသဟဿာနိ အညာနိ စ သဋ္ဌိသတာနိ အညာနိ စ ဆသတာနိ ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနီတိ ပဉ္စကမ္မသတာနိ စာတိ ကေဝလံ တက္ကမတ္တကေန နိရတ္ထကဒိဋ္ဌိံ ဒီပေန္တိ. ပဉ္စ စ ကမ္မာနိ တီဏိ စ ကမ္မာနီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေစိ ပနာဟု ‘‘ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ ပဉ္စိန္ဒြိယဝသေန ဂဏှန္တိ, တီဏီတိ ကာယကမ္မာဒိဝသေနာ’’တိ. ကမ္မေ စ အဍ္ဎကမ္မေ စာတိ ဧတ္ထ ပနဿ ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ ကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ, မနောကမ္မံ ဥပဍ္ဎကမ္မန္တိ. ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါတိ ဒွါသဋ္ဌိပဋိပဒါတိ ဝဒန္တိ. ဒွဋ္ဌန္တရကပ္ပာတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ စတုသဋ္ဌိ အန္တရကပ္ပာ နာမ ဟောန္တိ, အယံ ပန အညေ ဒွေ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ.

ຄຳວ່າ Yonipamukhasatasahassāni (ກຳເນີດທີ່ເປັນປະທານແສນກຳເນີດ) ໝາຍເຖິງ ກຳເນີດອັນປະເສີດທີ່ເປັນປະທານ 1,400,000 ກຳເນີດ, ອີກ 6,000 ກຳເນີດ, ອີກ 600 ກຳເນີດ. ຄຳວ່າ Pañca ca kammuno satāni (ກຳ 500) ໝາຍເຖິງ ກຳ 500 ປະການ, ພວກເຂົາສະແດງທິດຖິອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດ ດ້ວຍການຄາດຄະເນລ້າໆ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວ່າ Pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni (ກຳ 5 ປະການ, ກຳ 3 ປະການ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ກຳ 5 ປະການ ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິນຊີ 5, ກຳ 3 ປະການ ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາຍະກຳເປັນຕົ້ນ'. ໃນຄຳວ່າ Kamme ca aḍḍhakamme ca (ກຳ ແລະ ເຄິ່ງກຳ) ນັ້ນ ລັດທິຂອງພວກເຂົາມີວ່າ ກາຍະກຳແລະວະຈີກຳ ເປັນກຳເຕັມ ເພາະເປັນຂອງຫຍາບ, ສ່ວນມະໂນກຳ ເປັນເຄິ່ງກຳ ເພາະບໍ່ຫຍາບ. ຄຳວ່າ Dvaṭṭhipaṭipadā ໄດ້ແກ່ ປະຕິປະທາ 62 ປະການ. ຄຳວ່າ Dvaṭṭhantarakappā ໝາຍເຖິງ ໃນກັບໜຶ່ງມີອັນຕະຣະກັບ 64 ປະການ, ແຕ່ມັກຂະລິໂກສາລະນີ້ ບໍ່ຮູ້ຈັກອັນຕະຣະກັບອີກ 2 ປະການ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້.

ဆဠာဘိဇာတိယောတိ ကဏှာဘိဇာတိ နီလာဘိဇာတိ လောဟိတာဘိဇာတိ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ သုက္ကာဘိဇာတိ ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ ဣမာ ဆ အဘိဇာတိယော ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ သာကုဏိကာ မာဂဝိကာ လုဒ္ဒါ မစ္ဆဃာတကာ စောရာ စောရဃာတကာ ဗန္ဓနာဂါရိကာ, ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကုရူရကမ္မန္တာ, အယံ ကဏှာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဘိက္ခူ နီလာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ စတူသု ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တိ, ‘‘ဘိက္ခူ စ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၅၇) အယံ ဟိဿ ပါဠိ ဧဝ. အထ ဝါ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ ဧဝ နာမ ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒန္တိ. လောဟိတာဘိဇာတိ နာမ နိဂဏ္ဌာ ဧကသာဋကာတိ ဝဒန္တိ. ဣမေ ကိရ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဏ္ဍရတရာ. ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ အစေလကသာဝကာ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ အတ္တနော ပစ္စယဒါယကေ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ဇေဋ္ဌကတရေ ကရောန္တိ. အာဇီဝကာ အာဇီဝိနိယော အယံ သုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ ပုရိမေဟိ စတူဟိ ပဏ္ဍရတရာ[Pg.315]. နန္ဒော ဝစ္ဆော, ကိသော သံကိစ္စော, မက္ခလိ ဂေါသာလော ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍရတရာ.

ຄຳວ່າ Chaḷābhijātiyo (ອະພิຊາດ 6) ຄື ພວກເຂົາກ່າວເຖິງອະພິຊາດ 6 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກັນຫາພิຊາດ (ຊາດດຳ), ນີລາພິຊາດ (ຊາດຂຽວ), ໂລຫິຕາພິຊາດ (ຊາດແດງ), ຫະລິດທາພິຊາດ (ຊາດເຫຼືອງ), ສຸກກາພິຊາດ (ຊາດຂາວ), ປະຣະມະສຸກກາພິຊາດ (ຊາດຂາວຢ່າງຍິ່ງ). ໃນອະພິຊາດ 6 ນັ້ນ ພວກຄົນຂ້າແກະ, ຄົນຂ້າໝູ, ຄົນຂ້ານົກ, ຄົນລ່າເນື້ອ, ຄົນປ່າ, ຄົນຂ້າປາ, ໂຈນ, ເພັດຊະຄາດ, ຜູ້ຄຸມຄຸກ ຫຼືຄົນອື່ນໆ ທີ່ເຮັດການງານອັນໂຫດຮ້າຍ ພວກເຂົາກ່າວວ່າເປັນ 'ກັນຫາພິຊາດ'. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເປັນ 'ນີລາພິຊາດ'. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໃສ່ໜາມລົງໃນປັດໄຈ 4 ແລ້ວຈຶ່ງຂົບສັນ, ບົດບາລີຂອງມັກຂະລິໂກສາລະນັ້ນມີວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມີຄວາມເປັນຢູ່ດ້ວຍໜາມ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ບັນພະຊິດບາງພວກນອກພຣະພຸດທະສາສະໜາ ທີ່ມີຄວາມເປັນຢູ່ດ້ວຍໜາມ ເປັນ 'ນີລາພິຊາດ'. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ພວກນິຄົນຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຜືນດຽວ ເປັນ 'ໂລຫິຕາພິຊາດ'. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຫຼົ່ານີ້ບໍລິສຸດກວ່າສອງພວກທຳອິດ. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ຄະລຶຫັດຜູ້ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າຂາວ ເຊິ່ງເປັນສາວົກຂອງອະເຈລົກ ເປັນ 'ຫະລິດທາພິຊາດ'. ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ທາຍົກຜູ້ໃຫ້ປັດໄຈຂອງຕົນ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ກວ່າພວກນິຄົນເສຍອີກ. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ພວກອາຊີວົກຊາຍແລະອາຊີວົກຍິງ ເປັນ 'ສຸກກາພິຊາດ'. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຫຼົ່ານີ້ບໍລິສຸດກວ່າ 4 ພວກທຳອິດ. ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ນັນທະ, ວັດຈະ, ກິສະ, ສັງກິດຈະ ແລະມັກຂະລິໂກສາລະ ເປັນ 'ປະຣະມະສຸກກາພິຊາດ'. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຫຼົ່ານີ້ບໍລິສຸດກວ່າຄົນທັງປວງ.

အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ မန္ဒဘူမိ ခိဍ္ဍာဘူမိ ဝီမံသကဘူမိ ဥဇုဂတဘူမိ သေခဘူမိ သမဏဘူမိ ဇာနနဘူမိ ပန္နဘူမီတိ ဣမာ အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တ ဒိဝသေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနတော နိက္ခန္တတ္တာ သတ္တာ မန္ဒာ ဟောန္တိ မောမူဟာ, အယံ မန္ဒဘူမီတိ ဝဒန္တိ. ယေ ပန ဒုဂ္ဂတိတော အာဂတာ ဟောန္တိ, တေ အဘိဏှံ ရောဒန္တိ စေဝ ဝိရဝန္တိ စ, သုဂတိတော အာဂတာ တံ အနုဿရိတွာ အနုဿရိတွာ ဟသန္တိ, အယံ ခိဍ္ဍာဘူမိ နာမ. မာတာပိတူနံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပဒနိက္ခိပနံ ဝီမံသကဘူမိ နာမ. ပဒသာ ဂန္တုံ သမတ္ထကာလော ဥဇုဂတဘူမိ နာမ. သိပ္ပာနိ သိက္ခနကာလော သေခဘူမိ နာမ. ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇနကာလော သမဏဘူမိ နာမ. အာစရိယံ သေဝိတွာ ဇာနနကာလော ဇာနနဘူမိ နာမ. ‘‘ဘိက္ခု စ ပန္နကော ဇိနော န ကိဉ္စိ အာဟာ’’တိ ဧဝံ အလာဘိံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ Aṭṭha purisabhūmiyo (ພູມິຂອງບຸລຸດ 8) ຄື ພວກເຂົາກ່າວເຖິງພູມິຂອງບຸລຸດ 8 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ມັນທະພູມິ (ພູມິຄົນເຂົາ), ຂິດທາພູມິ (ພູມິຫຼິ້ນ), ວີມັງສະກະພູມິ (ພູມິທົດລອງ), ອຸຊຸຄະຕະພູມິ (ພູມິເດີນກົງ), ເສຂະພູມິ (ພູມິສຶກສາ), ສະມະນະພູມິ (ພູມິສະມະນະ), ຊານະນະພູມິ (ພູມິຮູ້), ປັນນະພູມິ (ພູມິເສື່ອມ). ໃນພູມິ 8 ນັ້ນ ນັບແຕ່ມື້ເກີດໄດ້ 7 ມື້ ເພາະອອກມາຈາກບ່ອນຄັບແຄບ (ທ້ອງແມ່) ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ອ່ອນແອແລະຫຼົງໄຫຼ, ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ນີ້ເປັນ 'ມັນທະພູມິ'. ສ່ວນພວກທີ່ມາຈາກທຸຄະຕິ ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້ແລະຮ້ອງຄວນຄາງເລື້ອຍໆ, ພວກທີ່ມາຈາກສຸຄະຕິ ຍ່ອມລະນຶກເຖິງສຸຄະຕິນັ້ນແລ້ວຫົວເລາະ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ຂິດທາພູມິ'. ການຈັບມື, ຕີນ, ຕຽງ ຫຼືຕັ່ງ ຂອງພໍ່ແມ່ ແລ້ວຢຽບຕີນລົງເທິງພື້ນດິນ ຊື່ວ່າ 'ວີມັງສະກະພູມິ'. ໄລຍະເວລາທີ່ສາມາດຍ່າງໄປໄດ້ດ້ວຍຕີນ ຊື່ວ່າ 'ອຸຊຸຄະຕະພູມິ'. ໄລຍະເວລາຮຽນສິລະປະວິຊາ ຊື່ວ່າ 'ເສຂະພູມິ'. ໄລຍະເວລາອອກຈາກເຮືອນບວດ ຊື່ວ່າ 'ສະມະນະພູມິ'. ໄລຍະເວລາທີ່ເຂົ້າຫາອາຈານແລ້ວຮູ້ສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ ຊື່ວ່າ 'ຊານະນະພູມິ'. ພວກເຂົາກ່າວເຖິງພິກຂຸຜູ້ແກ່ຊະລາ ຜູ້ບໍ່ມີລາບ ຜູ້ບໍ່ກ່າວຄຳໃດໆ ແກ່ໃຜໆ ວ່າເປັນ 'ປັນນະພູມິ'.

ဧကူနပညာသ အာဇီဝကသတေတိ ဧကူနပညာသ အာဇီဝဝုတ္တိသတာနိ. ပရိဗ္ဗာဇကသတေတိ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာသတာနိ. နာဂဝါသသတေတိ နာဂမဏ္ဍလသတာနိ. ဝီသေ ဣန္ဒြိယသတေတိ ဝီသ ဣန္ဒြိယသတာနိ. တိံသေ နိရယသတေတိ တိံသ နိရယသတာနိ. ရဇောဓာတုယောတိ ရဇဩကိရဏဋ္ဌာနာနိ. ဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒပိဋ္ဌာဒီနိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ သညီဂဗ္ဘာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘအဇပသုမိဂမဟိံသေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ အသညီဂဗ္ဘာတိ သာလိယဝဂေါဓုမမုဂ္ဂကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိဂဏ္ဌိဂဗ္ဘာတိ ဂဏ္ဌိမှိ ဇာတဂဗ္ဘာ, ဥစ္ဆုဝေဠုနဠာဒယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ ဒေဝါတိ ဗဟူ ဒေဝါ, သော ပန သတ္တာတိ ဝဒတိ. မနုဿာပိ အနန္တာ, သော သတ္တာတိ ဝဒတိ. သတ္တ ပေသာစာတိ ပိသာစာ မဟန္တမဟန္တာ, သတ္တာတိ ဝဒတိ. သရာတိ မဟာသရာ. ကဏ္ဏမုဏ္ဍ-ရထကာရ-အနောတတ္တ-သီဟပ္ပပါတ-ဆဒ္ဒန္တ-မုစလိန္ဒ-ကုဏာလဒဟေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ.

ຄຳວ່າ Ekūnapaññāsa ājīvakasate (ຮ້ອຍແຫ່ງອາຊີວົກ 49) ໝາຍເຖິງ ວິທີການລ້ຽງຊີບຂອງອາຊີວົກ 4,900 ວິທີ. ຄຳວ່າ Paribbājakasate (ຮ້ອຍແຫ່ງປະຣິພາຊົກ) ໝາຍເຖິງ ການບວດເປັນປະຣິພາຊົກ 100 ປະການ. ຄຳວ່າ Nāgavāsasate (ຮ້ອຍແຫ່ງທີ່ຢູ່ຂອງນາກ) ໝາຍເຖິງ ມົນທົນນາກ 100 ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ Vīse indriyasate (ຮ້ອຍແຫ່ງອິນຊີ 20) ໝາຍເຖິງ ອິນຊີ 2,000 ປະການ. ຄຳວ່າ Tiṃse nirayasate (ຮ້ອຍແຫ່ງນະລົກ 30) ໝາຍເຖິງ ນະລົກ 3,000 ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ Rajodhātuyo (ຣะໂຊທາຕຸ) ໝາຍເຖິງ ບ່ອນທີ່ມີຝຸ່ນລະອອງປົກຄຸມ, ມັກຂະລິໂກສາລະກ່າວໝາຍເຖິງ ຫຼັງມື, ຫຼັງຕີນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Satta saññīgabbhā (ກຳເນີດທີ່ມີສັນຍາ 7) ກ່າວໝາຍເຖິງ ອູດ, ງົວ, ລາ, ແກະ, ເນື້ອ, ງົວປ່າ, ຄວາຍ. ຄຳວ່າ Satta asaññīgabbhā (ກຳເນີດທີ່ບໍ່ມີສັນຍາ 7) ກ່າວໝາຍເຖິງ ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າບາເລ, ຖົ່ວຂຽວ, ເຂົ້າຟ່າງ, ລູກເດືອຍ, ຫຍ້າກັບແກ້. ຄຳວ່າ Nigaṇṭhigabbhā (ກຳເນີດມີຂໍ້) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກີດຢູ່ທີ່ຂໍ້, ກ່າວໝາຍເຖິງ ອ້ອຍ, ໄມ້ໄຜ່, ໄມ້ອໍ້ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Satta devā (ເທວະດາ 7) ຄື ເທວະດາມີຫຼາຍ ແຕ່ມັກຂະລິໂກສາລະນັ້ນບໍ່ຮູ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີ 7. ເຖິງແມ່ນມະນຸດກໍມີມາກມາຍນັບບໍ່ຖ້ວນ ແຕ່ມັກຂະລິໂກສາລະນັ້ນບໍ່ຮູ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມີ 7. ຄຳວ່າ Satta pesācā (ປີສາດ 7) ຄື ປີສາດມີມາກມາຍ ແຕ່ມັກຂະລິໂກສາລະກ່າວວ່າ ມີ 7. ຄຳວ່າ Sarā (ສະ) ໝາຍເຖິງ ສະໃຫຍ່ 7 ແຫ່ງ ຄື: ສະກັນນະມຸນທະ, ສະຣະຖະກາຣະ, ສະອະໂນດາດ, ສະສີຫະປະປາຕະ, ສະສັດທັນ, ສະມຸຈະລິນ, ສະກຸນາລະ.

ပဝုဋာတိ ဂဏ္ဌိကာ. ပပါတာတိ မဟာပပါတာ. ပပါတသတာနီတိ ခုဒ္ဒကပပါတသတာနိ. သုပိနာတိ မဟာသုပိနာ. သုပိနသတာနီတိ ခုဒ္ဒကသုပိနသတာနိ. မဟာကပ္ပိနောတိ မဟာကပ္ပာနံ. ဧတ္ထ ဧကမှာ မဟာသရာ ဝဿသတေ [Pg.316] ဝဿသတေ ကုသဂ္ဂေန ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုံ နီဟရိတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ တမှိ သရေ နိရုဒကေ ကတေ ဧကော မဟာကပ္ပောတိ ဝဒတိ. ဧဝရူပါနံ မဟာကပ္ပာနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ ခေပေတွာ ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောန္တီတိ အယမဿ လဒ္ဓိ. ပဏ္ဍိတောပိ ကိရ အန္တရာဝိသုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ, ဗာလောပိ တတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ.

ຄຳວ່າ Pavuṭā ໝາຍເຖິງ ຂໍ້, ປຸ່ມ. ຄຳວ່າ Papātā ໝາຍເຖິງ ເຫວໃຫຍ່. ຄຳວ່າ Papātasatāni ໝາຍເຖິງ ເຫວຂະໜາດນ້ອຍ 100 ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ Supinā ໝາຍເຖິງ ຄວາມຝັນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ Supinasatāni ໝາຍເຖິງ ຄວາມຝັນນ້ອຍ 100 ປະການ. ຄຳວ່າ Mahākappino ໝາຍເຖິງ ມະຫາກັບທັງຫຼາຍ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມັກຂະລິໂກສາລະກ່າວວ່າ: ທຸກໆ 100 ປີ ໃຫ້ເອົາປາຍຫຍ້າຄາຈຸ່ມເອົານ້ຳ 1 ຢົດ ອອກຈາກສະໃຫຍ່ແຫ່ງໜຶ່ງ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ນ້ຳໃນສະນັ້ນແຫ້ງໝົດໄປ 7 ເທື່ອ ຈຶ່ງນັບເປັນ 1 ມະຫາກັບ. ລັດທິຂອງມັກຂະລິໂກສາລະນັ້ນມີວ່າ: ທັງຄົນພານແລະບັນດິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປຕະຫຼອດ 8,400,000 ມະຫາກັບເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຈະເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ເຖິງແມ່ນບັນດິດກໍບໍ່ສາມາດບໍລິສຸດໄດ້ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ, ສ່ວນຄົນພານກໍບໍ່ກ້າວລ່ວງໄປກວ່ານັ້ນ.

သီလေန ဝါတိ အစေလကသီလေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ. ဝတေနာတိ တာဒိသေနေဝ ဝတေန. တပေနာတိ တပေါကမ္မေန. အပရိပက္ကံ ပရိပါစေတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ အန္တရာ ဝိသုဇ္ဈတိ. ပရိပက္ကံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီကရောတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ ဝုတ္တပရိမာဏကာလံ အတိက္ကမိတွာ ယာတိ. ဟေဝံ နတ္ထီတိ ဧဝံ နတ္ထိ. တဉှိ ဥဘယမ္ပိ န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒီပေတိ. ဒေါဏမိတေတိ ဒေါဏေန မိတံ ဝိယ. သုခဒုက္ခေတိ သုခဒုက္ခံ. ပရိယန္တကတေတိ ဝုတ္တပရိမာဏေန ကာလေန ကတပရိယန္တော. နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနေတိ နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနာနိ, န သံသာရော ပဏ္ဍိတဿ ဟာယတိ, န ဗာလဿ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. ဥက္ကံသာဝကံသေတိ ဥက္ကံသာဝကံသာ. ဟာယနဝဍ္ဎနာနမေဝေတံ ဝေဝစနံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော သေယျထာပိ နာမာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုတ္တဂုဠေတိ ဝေဌေတွာ ကတသုတ္တဂုဠေ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ပဗ္ဗတေ ဝါ ရုက္ခဂ္ဂေ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တံ သုတ္တပ္ပမာဏေန နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ဂစ္ဆတိ, သုတ္တေ ခီဏေ တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတိ, န ဂစ္ဆတိ ဧဝမေဝ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ ကာလဝသေန နိဗ္ဗေဌိယမာနာ သုခဒုက္ခံ ပလေန္တိ, ယထာဝုတ္တေန ကာလေန အတိက္ကမန္တီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ Sīlena vā (ດ້ວຍສິນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອະເຈລະກະສິນ (ສິນຂອງຜູ້ບໍ່ນຸ່ງຫົ່ມ) ຫຼື ດ້ວຍສິນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງອື່ນໆ. ຄຳວ່າ Vatenāti (ດ້ວຍວັດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວັດປະຕິບັດທີ່ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນ. ຄຳວ່າ Tapenāti (ດ້ວຍຕະບະ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການບຳເພັນຕະບະ (ການທໍລະມານກາຍ). ທີ່ຊື່ວ່າ ເຮັດກຳທີ່ຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າໃຫ້ແກ່ກ້າ ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດທີ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນບັນດິດ' ແລ້ວພະຍາຍາມຊຳລະຕົນໃຫ້ບໍລິສຸດໃນລະຫວ່າງ (ດ້ວຍສິນ ແລະ ວັດ ເປັນຕົ້ນ). ທີ່ຊື່ວ່າ ເຮັດກຳທີ່ແກ່ກ້າແລ້ວໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປ ໂດຍການສະເຫວີຍຜົນກຳນັ້ນເລື້ອຍໆ ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດທີ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາເປັນຄົນພານ' ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປລ່ວງກຳນົດເວລາທີ່ກ່າວໄວ້ (໘໔,໐໐໐ ມະຫາກັບ). ຄຳວ່າ Hevaṃ natthīti (ແບບນັ້ນບໍ່ມີ) ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ມີການເຮັດກຳທີ່ຍັງບໍ່ແກ່ກ້າໃຫ້ແກ່ກ້າ ແລະ ການເຮັດກຳທີ່ແກ່ກ້າແລ້ວໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປ ທັງສອງຢ່າງນີ້. ທ່ານສະແດງວ່າ ເພາະວ່າທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້. ຄຳວ່າ Doṇamiteti (ຕວງດ້ວຍທະນານ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງສິ່ງທີ່ຕວງດ້ວຍທະນານ (ເຄື່ອງຕວງເຂົ້າ). ຄຳວ່າ Sukhadukkheti ໄດ້ແກ່ ສຸກແລະທຸກ. ຄຳວ່າ Pariyantakateti ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ມີຂອບເຂດກຳນົດດ້ວຍເວລາທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Natthi hāyanavaḍḍhaneti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຄວາມເສື່ອມແລະຄວາມຈະເລີນ, ອະທິບາຍວ່າ ສັງສານວັດຂອງບັນດິດກໍບໍ່ຫຼຸດລົງ, ຂອງຄົນພານກໍບໍ່ເພີ່ມຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Ukkaṃsāvakaṃseti ໄດ້ແກ່ ການຍົກຂຶ້ນແລະການຫຼຸດລົງ, ເຊິ່ງເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄວາມເສື່ອມແລະຄວາມຈະເລີນນັ້ນເອງ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍອຸປະມາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ seyyathāpi nāma (ປຽບເໝືອນດັ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ suttaguḷeti ໄດ້ແກ່ ກ້ອນດ້າຍທີ່ພັນໄວ້ເປັນກ້ອນ. ຄຳວ່າ Nibbeṭhiyamānameva paletīti (ເມື່ອຄາຍອອກຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ກໍກິ້ງໄປ) ໝາຍຄວາມວ່າ ກ້ອນດ້າຍທີ່ບຸກຄົນຢືນຢູ່ເທິງພູເຂົາ ຫຼື ເທິງຍອດໄມ້ ແລ້ວໂຍນລົງໄປ ຍ່ອມກິ້ງໄປຕະຫຼອດເວລາທີ່ດ້າຍຄາຍອອກຕາມປະມານຂອງດ້າຍ, ເມື່ອດ້າຍໝົດແລ້ວ ກໍຢຸດຢູ່ ນະ ທີ່ນັ້ນເອງ ບໍ່ກິ້ງໄປອີກ, ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ທັງຄົນພານແລະບັນດິດ ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກ ຕະຫຼອດເວລາທີ່ດ້າຍຄືສັງສານວັດຄາຍອອກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເວລາ, ຍ່ອມລ່ວງພົ້ນສັງສານວັດໄປຕາມກຳນົດເວລາທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ສະແດງໄວ້.

၁၁-၁၈. အန္တဝါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑໑-໑໘. ການອະທິບາຍອັນຕະວາສູດ ເປັນຕົ້ນ

၂၁၆-၂၂၃. အန္တဝါ လောကောတိ ဧကတော ဝဍ္ဎိတနိမိတ္တံ လောကောတိ ဂါဟေန ဝါ တက္ကေန ဝါ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. အနန္တဝါတိ သဗ္ဗတော ဝဍ္ဎိတံ အပ္ပမာဏနိမိတ္တံ လောကောတိ ဂါဟေန ဝါ တက္ကေန ဝါ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဇီဝဉ္စ သရီရဉ္စ ဧကမေဝါတိ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဣမာနိ တာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝသေန အဋ္ဌာရသ ဝေယျာကရဏာနိ ဧကံ ဂမနံ.

໒໑໖-໒໒໓. ຄຳວ່າ Antavā lokoti (ໂລກມີທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນ (ທິດຖິ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຍຶດຖື (ດ້ວຍຈັກຂຸຄືຊານ) ຫຼື ດ້ວຍການຄາດຄະເນ ວ່າ 'ໂລກ' ຄື ນິມິດແຫ່ງກະສິນທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປພຽງດ້ານດຽວ. ຄຳວ່າ Anantavāti (ໂລກບໍ່ມີທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຍຶດຖື ຫຼື ດ້ວຍການຄາດຄະເນ ວ່າ 'ໂລກ' ຄື ນິມິດແຫ່ງກະສິນທີ່ບໍ່ມີປະມານ ເຊິ່ງແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti (ຊີວະກໍອັນນັ້ນ ສະລີລະກໍອັນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ ຊີວະແລະສະລີລະເປັນສິ່ງດຽວກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຕ່າງກໍແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ພະສູດເຫຼົ່ານີ້ ໑໘ ພະສູດ ທີ່ເປັນໄວຍາກອນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກ ຈັດເປັນວາລະທຳອິດ (ການໄປຄັ້ງທີໜຶ່ງ).

၂. ဒုတိယဂမနာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໒. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະຄະມະນະວັກ ເປັນຕົ້ນ

၂၂၄-၃၀၁. ဒုတိယံ [Pg.317] ဂမနံ ဒုက္ခဝသေန ဝုတ္တံ. တတြာပိ အဋ္ဌာရသေဝ ဝေယျာကရဏာနိ, တတော ပရာနိ ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတီ’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌ ဝေယျာကရဏာနိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ တံ ဒုတိယပေယျာလောတိ ဝုတ္တော.

໒໒໔-໓໐໑. ວາລະທີສອງ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຸກຂະ. ໃນວາລະທີສອງນັ້ນ ກໍມີພະສູດທີ່ເປັນໄວຍາກອນ ໑໘ ພະສູດຄືກັນ, ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ມີພະສູດທີ່ເປັນໄວຍາກອນ ໘ ພະສູດ ມີຄຳວ່າ 'rūpī attā hoti' (ອັດຕາມີຮູບ) ເປັນຕົ້ນ, ວາລະທີສອງນັ້ນ ລວມກັບພະສູດ ໘ ພະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທຸຕິຍະເเปຍຍາລະ'.

တတ္ထ ရူပီတိ အာရမ္မဏမေဝ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ. အရူပီတိ ဈာနံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ. ရူပီ စ အရူပီ စာတိ အာရမ္မဏဉ္စ ဈာနဉ္စ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ. နေဝ ရူပီ နာရူပီတိ တက္ကမတ္တေန ဂဟိတဒိဋ္ဌိ. ဧကန္တသုခီတိ လာဘီတက္ကီဇာတိဿရာနံ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. ဈာနလာဘိနောပိ ဟိ အတီတေ ဧကန္တသုခံ အတ္တဘာဝံ မနသိကရောတော ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တက္ကိနောပိ ‘‘ယထာ ဧတရဟိ အဟံ ဧကန္တသုခီ, ဧဝံ သမ္ပရာယေပိ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဇာတိဿရဿပိ သတ္တဋ္ဌဘဝေ သုခိတဘာဝံ ပဿန္တဿ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧကန္တဒုက္ခီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ໃນພະສູດ ໘ ພະສູດນັ້ນ, ຄຳວ່າ rūpī (ມີຮູບ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຍຶດຖືເອົາອາລົມ (ກະສິນ) ນັ້ນເອງວ່າເປັນອັດຕາ. ຄຳວ່າ arūpī (ບໍ່ມີຮູບ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຍຶດຖືເອົາຊານວ່າເປັນອັດຕາ. ຄຳວ່າ rūpī ca arūpī ca (ມີຮູບແລະບໍ່ມີຮູບ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຍຶດຖືເອົາທັງອາລົມແລະຊານວ່າເປັນອັດຕາ. ຄຳວ່າ neva rūpī nārūpī (ມີຮູບກໍບໍ່ແມ່ນ ບໍ່ມີຮູບກໍບໍ່ແມ່ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ຍຶດຖືເອົາດ້ວຍການຄາດຄະເນລ້ວນໆ. ຄຳວ່າ ekantasukhī (ມີສຸກໂດຍສ່ວນດຽວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ໄດ້ຊານ, ຜູ້ມັກຄາດຄະເນ, ແລະຜູ້ລະນຶກຊາດໄດ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອຜູ້ໄດ້ຊານມານຶກເຖິງອັດຕະພາບໃນອະດີດທີ່ມີແຕ່ຄວາມສຸກໂດຍສ່ວນດຽວ, ຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນຜູ້ມັກຄາດຄະເນ ກໍຍ່ອມເກີດຄວາມເຫັນຂຶ້ນວ່າ 'ໃນປັດຈຸບັນເຮົາມີສຸກໂດຍສ່ວນດຽວຢ່າງໃດ, ໃນພົບໜ້າກໍຈັກມີສຸກໂດຍສ່ວນດຽວຢ່າງນັ້ນ'. ເຖິງແມ່ນຜູ້ລະນຶກຊາດໄດ້ ເມື່ອເຫັນຄວາມເປັນຜູ້ມີສຸກໃນ ໗-໘ ພົບຊາດ, ຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ໃນຄຳວ່າ ekantadukkhī (ມີທຸກໂດຍສ່ວນດຽວ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

တတိယပေယျာလော အနိစ္စဒုက္ခဝသေန တေဟိယေဝ ဆဗ္ဗီသတိယာ သုတ္တေဟိ ဝုတ္တော, စတုတ္ထပေယျာလော တိပရိဝဋ္ဋဝသေနာတိ.

ຕະຕິຍະເປຍຍາລະ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນິດຈະແລະທຸກຂະ ດ້ວຍພະສູດ ໒໖ ພະສູດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ, ຈະຕຸດຖະເປຍຍາລະ ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການວຽນຮອບ ໓ (ຕິປະລິວັດ).

ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍທິດຖິສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၄. ဩက္ကန္တသံယုတ္တံ

໔. ໂອກກັນຕະສັງຍຸດ

၁-၁၀. စက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໐. 精度: ການອະທິບາຍຈັກຂຸສູດ ເປັນຕົ້ນ

၃၀၂-၃၁၁. ဩက္ကန္တသံယုတ္တေ အဓိမုစ္စတီတိ သဒ္ဓါဓိမောက္ခံ ပဋိလဘတိ. ဩက္ကန္တော သမ္မတ္တနိယာမန္တိ ပဝိဋ္ဌော အရိယမဂ္ဂံ. အဘဗ္ဗော စ တာဝ ကာလံ ကာတုန္တိ ဣမိနာ ဥပ္ပန္နေ မဂ္ဂေ ဖလဿ အနန္တရာယတံ ဒီပေတိ. ဥပ္ပန္နသ္မိဉှိ မဂ္ဂေ ဖလဿ အန္တရာယကရဏံ နာမ နတ္ထိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အယဉ္စ ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော အဿ, ကပ္ပဿ စ ဥဍ္ဍယှနဝေလာ အဿ, နေဝ တာဝ ကပ္ပော ဥဍ္ဍယှေယျ, ယာဝါယံ ပုဂ္ဂလော န သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဌိတကပ္ပီ’’တိ (ပု. ပ. ၁၇). မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ပမာဏတော ဩလောကနံ ခမန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໓໐໒-໓໑໑. ໃນໂອກກັນຕະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ adhimuccatīti (ນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບຄວາມປັກໃຈເຊື່ອດ້ວຍສັດທາ (ສັດທາທິໂມກ). ຄຳວ່າ Okkanto sammattaniyāmanti (ກ້າວເຂົ້າສູ່ສັມມັດຕະນິຍາມ) ໝາຍເຖິງ ກ້າວເຂົ້າສູ່ອະລິຍະມັກ. ດ້ວຍຄຳວ່າ Abhabbo ca tāva kālaṃ kātunti (ແລະຍັງບໍ່ຄວນທີ່ຈະເຮັດກາລະ) ນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ (ຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກ) ແຫ່ງຜົນ ໃນເມື່ອມັກເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມັກເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ສິ່ງທີ່ຈະເຮັດອັນຕະລາຍ (ຂັດຂວາງ) ແກ່ຜົນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແລະຫາກບຸກຄົນນີ້ເປັນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງໂສດາປັດຕິຜົນ, ແລະເປັນເວລາທີ່ກັບຈັກໄໝ້, ກັບກໍຍັງບໍ່ທັນໄໝ້ຕະຫຼອດເວລາທີ່ບຸກຄົນນີ້ຍັງບໍ່ທັນເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງໂສດາປັດຕິຜົນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ມີກັບຕັ້ງຢູ່ (ຖິຕະກັບປີ)'. ຄຳວ່າ Mattaso nijjhānaṃ khamantīti (ຍ່ອມທົນຕໍ່ການເພ່ງພິຈາລະນາໂດຍປະມານ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມທົນຕໍ່ການເບິ່ງໂດຍປະມານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຕ່າງກໍແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

ဩက္ကန္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໂອກກັນຕະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၅. ဥပ္ပာဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການອະທິບາຍອຸບປາດະສັງຍຸດ

၃၁၂-၃၂၁. ဥပ္ပာဒသံယုတ္တေ [Pg.318] သဗ္ဗံ ပါကဋမေဝ.

໓໑໒-໓໒໑. ໃນອຸບປາດະສັງຍຸດ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

ဥပ္ပာဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

精度: ການອະທິບາຍອຸບປາດະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၆. ကိလေသသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ການອະທິບາຍກິເລສະສັງຍຸດ

၃၂၂-၃၃၁. ကိလေသသံယုတ္တေ စိတ္တဿေသော ဥပက္ကိလေသောတိ ကတရစိတ္တဿ? စတုဘူမကစိတ္တဿ. တေဘူမကစိတ္တဿ တာဝ ဟောတု, လောကုတ္တရဿ ကထံ ဥပက္ကိလေသော ဟောတီတိ? ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော. သော ဟိ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေန ဥပက္ကိလေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နေက္ခမ္မနိန္နန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မနိန္နံ. စိတ္တန္တိ သမထဝိပဿနာစိတ္တံ. အဘိညာ သစ္ဆိကရဏီယေသု ဓမ္မေသူတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန အဘိဇာနိတွာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗေသု ဆဠဘိညာဓမ္မေသု, ဧကံ ဓမ္မံ ဝါ ဂဏှန္တေန နေက္ခမ္မန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໓໒໒-໓໓໑. ໃນກິເລສະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ cittessasoupakkileso (ນີ້ເປັນອຸປະກິເລດແຫ່ງຈິດ) ມີຄຳຖາມວ່າ ແຫ່ງຈິດດວງໃດ? ຕອບວ່າ ແຫ່ງຈິດໃນພູມ ໔. ຈິດໃນພູມ ໓ ຍົກໄວ້ກ່ອນ, ແຕ່ຈະເປັນອຸປະກິເລດແກ່ໂລກຸດຕະລະຈິດໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະເປັນເຄື່ອງກີດຂວາງ (ຫ້າມ) ການເກີດຂຶ້ນ. ເພາະວ່າ ອຸປະກິເລດນັ້ນ (ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດໃນຈັກຂຸ) ບໍ່ເປີດໂອກາດໃຫ້ໂລກຸດຕະລະຈິດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນອຸປະກິເລດ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Nekkhammaninnanti (ນ້ອມໄປໃນເນກຂຳມະ) ໝາຍເຖິງ ນ້ອມໄປໃນໂລກຸດຕະລະທຳ ໙ ປະການ. ຄຳວ່າ Cittanti (ຈິດ) ໝາຍເຖິງ ສະມະຖະແລະວິປັດສະນາຈິດ. ຄຳວ່າ Abhiññā sacchikaraṇīyesu dhammesūti (ໃນທຳທີ່ພຶງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍອະພິນຍາ) ໝາຍເຖິງ ໃນອະພິນຍາທຳ ໖ ປະການ ທີ່ພຶງຮູ້ຍິ່ງດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ, ຫຼື ຫາກຕ້ອງການຖືເອົາທຳຢ່າງໜຶ່ງ (ຄື ພະນິພານ) ໃນບັນດາໂລກຸດຕະລະທຳ, ກໍພຶງຖືເອົາຄຳວ່າ nekkhammanti (ເນກຂຳມະ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຕ່າງກໍແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

ကိလေသသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍກິເລສະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၇. သာရိပုတ္တသံယုတ္တံ

໗. ສາລິປຸດຕະສັງຍຸດ

၁-၉. ဝိဝေကဇသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໙. ການອະທິບາຍວິເວກະຊະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၃၃၂-၃၄၀. သာရိပုတ္တသံယုတ္တဿ ပဌမေ န ဧဝံ ဟောတီတိ အဟင်္ကာရမမင်္ကာရာနံ ပဟီနတ္တာ ဧဝံ န ဟောတိ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဌမာဒီနိ.

໓໓໒-໓໔໐. ໃນພະສູດທຳອິດແຫ່ງສາລິປຸດຕະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ na evaṃ hotīti (ບໍ່ມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະລະອະຫັງການ (ຄວາມຖືຕົວວ່າເຮົາ) ແລະມະມັງການ (ຄວາມຖືຕົວວ່າຂອງເຮົາ) ໄດ້ແລ້ວ, ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ໃນຊານທີສອງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ພະສູດທີໜຶ່ງ ເປັນຕົ້ນ.

၁၀. သုစိမုခီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ການອະທິບາຍສຸຈິມຸຂີສູດ

၃၄၁. ဒသမေ သုစိမုခီတိ ဧဝံနာမိကာ. ဥပသင်္ကမီတိ ထေရံ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမန္တပါသာဒိကံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဟာသံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိ. အထ ထေရေန တသ္မိံ ဝစနေ ပဋိက္ခိတ္တေ ‘‘ဣဒါနိဿ [Pg.319] ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ မညမာနာ တေန ဟိ, သမဏ, ဥဗ္ဘမုခေါ ဘုဉ္ဇသီတိ အာဟ. ဒိသာမုခေါတိ စတုဒ္ဒိသာမုခေါ, စတဿော ဒိသာ ဩလောကေန္တောတိ အတ္ထော. ဝိဒိသာမုခေါတိ စတဿော ဝိဒိသာ ဩလောကေန္တော.

໓໔໑. ໃນພະສູດທີ ໑໐, ຄຳວ່າ sucimukhī (ສຸຈິມຸຂີ) ໄດ້ແກ່ ປະຣິພາຊິກາທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Upasaṅkamīti (ເຂົ້າໄປຫາ) ໝາຍຄວາມວ່າ ນາງເຫັນພະເຖລະຜູ້ມີຮູບງາມ, ໜ້າເບິ່ງ, ມີຜິວພັນດັ່ງທອງ, ໜ້າເຫຼື້ອມໃສໂດຍຮອບ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກເວົ້າຢອກໄຍກັບພະສະມະນະນີ້' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພະເຖລະປະຕິເສດຄຳເວົ້ານັ້ນ, ນາງຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາຈັກຍົກໂທດແກ່ພະສະມະນະນີ້' ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ, ທ່ານສະມະນະ, ທ່ານເງີຍໜ້າສັນຫຼື?'. ຄຳວ່າ Disāmukhoti (ບ່າຍໜ້າໄປສູ່ທິດ) ໝາຍເຖິງ ບ່າຍໜ້າໄປສູ່ທິດທັງ ໔, ຄື ຫຼຽວເບິ່ງທິດທັງ ໔, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ Vidisāmukhoti (ບ່າຍໜ້າໄປສູ່ອະນຸທິດ) ໝາຍເຖິງ ຫຼຽວເບິ່ງອະນຸທິດທັງ ໔.

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာတိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယာတိ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာသင်္ခါတာယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ. ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ နာမ လာဗုဝတ္ထု-ကုမ္ဘဏ္ဍဝတ္ထု-မူလကဝတ္ထု-အာဒီနံ ဝတ္ထူနံ ဖလသမ္ပတ္တိကာရဏကာလဇာနနုပါယော. မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီတိ တေနေဝ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာတိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာသင်္ခါတေန မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ, တေသံ ဝတ္ထူနံ သမ္ပာဒနေန ပသန္နေဟိ မနုဿေဟိ ဒိန္နေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဇီဝန္တီတိ အတ္ထော. အဓောမုခါတိ ဝတ္ထုံ ဩလောကေတွာ ဘုဉ္ဇမာနဝသေန အဓောမုခါ ဘုဉ္ဇန္တိ နာမ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အပိ စေတ္ထ နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာတိ ‘‘အဇ္ဇ ဣမံ နက္ခတ္တံ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဂန္တဗ္ဗံ, ဣမိနာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနနဝိဇ္ဇာ. ဒူတေယျန္တိ ဒူတကမ္မံ, တေသံ တေသံ သာသနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနန္တိ ဧကဂါမသ္မိံယေဝ ဧကကုလဿ သာသနေန အညကုလံ ဥပသင်္ကမနံ. အင်္ဂဝိဇ္ဇာတိ ဣတ္ထိလက္ခဏပုရိသလက္ခဏဝသေန အင်္ဂသမ္ပတ္တိံ ဉတွာ ‘‘တာယ အင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဣဒံ နာမ လဗ္ဘတီ’’တိ ဧဝံ ဇာနနဝိဇ္ဇာ. ဝိဒိသာမုခါတိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာ ဟိ တံ တံ သရီရကောဋ္ဌာသံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ ဝိဒိသာယ ပဝတ္တာ နာမ, တသ္မာ တာယ ဝိဇ္ဇာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာ ဝိဒိသာမုခါ ဘုဉ္ဇန္တိ နာမ. ဧဝမာရောစေသီတိ ‘‘ဓမ္မိကံ သမဏာ’’တိအာဒီနိ ဝဒမာနာ သာသနဿ နိယျာနိကံ ဂုဏံ ကထေသိ. တဉ္စ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကထံ သုတွာ ပဉ္စမတ္တာနိ ကုလသတာနိ သာသနေ ဩတရိံသူတိ.

ຄຳວ່າ Vatthuvijjātiracchānavijjāyāti (ດ້ວຍວິຊາເບິ່ງພື້ນທີ່ ເຊິ່ງເປັນຕิລັດສານວິຊາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕິລັດສານວິຊາ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວັດຖຸວິຊາ (ວິຊາເບິ່ງພື້ນທີ່). ທີ່ຊື່ວ່າ ວັດຖຸວິຊາ ໄດ້ແກ່ ອຸບາຍເຄື່ອງຮູ້ການເວລາອັນເປັນເຫດໃຫ້ຜົນລະປູກສຳເລັດ ແຫ່ງພື້ນທີ່ປູກນ້ຳເຕົ້າ, ພື້ນທີ່ປູກຟັກຂຽວ, ພື້ນທີ່ປູກຫົວຜັກກາດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Micchājīvena jīvikaṃ kappentīti (ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍມິດສາຊີວະ) ໝາຍຄວາມວ່າ ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍມິດສາຊີວະນັ້ນເອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວັດຖຸວິຊາແລະຕິລັດສານວິຊາ, ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ພວກມະນຸດຜູ້ເຫຼື້ອມໃສເພາະການເຮັດໃຫ້ພື້ນທີ່ (ສວນ) ເຫຼົ່ານັ້ນສຳເລັດຜົນ ໄດ້ຖວາຍແລ້ວ, ຈຶ່ງລ້ຽງຊີວິດຢູ່. ຄຳວ່າ Adhomukhāti (ກົ້ມໜ້າ) ໝາຍເຖິງ ພວກເຂົາຊື່ວ່າ ກົ້ມໜ້າສັນ ເພາະສັນໂດຍການຫຼຽວເບິ່ງພື້ນທີ່. ພຶງປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ໃນທຸກບ່ອນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນວິຊາເຫຼົ່ານີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ nakkhattavijjā (ນັກຂັດຕະວິຊາ) ໄດ້ແກ່ ວິຊາທີ່ຮູ້ວ່າ 'ມື້ນີ້ດາວນັກຂັດນີ້ຮ່ວມກັບຈັນ, ພຶງເດີນທາງດ້ວຍດາວນັກຂັດນີ້, ພຶງເຮັດສິ່ງນີ້ແລະສິ່ງນີ້ດ້ວຍດາວນັກຂັດນີ້'. ຄຳວ່າ dūteyyaṃ (ການເປັນທູດ) ໄດ້ແກ່ ງານຂອງທູດ, ຄື ການຮັບເອົາຂ່າວສານຂອງຕະກູນນັ້ນໆ ແລ້ວເດີນທາງໄປໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ pahiṇagamanaṃ (ການຮັບໃຊ້) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາຕະກູນອື່ນດ້ວຍຂ່າວສານຂອງຕະກູນໜຶ່ງ ໃນບ້ານດຽວກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ aṅgavijjā (ອັງຄະວິຊາ) ໄດ້ແກ່ ວິຊາທີ່ຮູ້ວ່າ 'ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງອະໄວຍະວະນີ້ ຍ່ອມໄດ້ລາບຊື່ນີ້' ໂດຍການຮູ້ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງອະໄວຍະວະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະສະຕີ ແລະລັກສະນະບຸລຸດ. ຄຳວ່າ Vidisāmukhāti (ບ່າຍໜ້າໄປສູ່ອະນຸທິດ) ເພາະວ່າ ອັງຄະວິຊານັ້ນ ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາລົບສ່ວນຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍນັ້ນໆ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນໄປໃນອະນຸທິດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກທີ່ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍວິຊານັ້ນແລ້ວສັນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບ່າຍໜ້າໄປສູ່ອະນຸທິດສັນ. ຄຳວ່າ Evamārocesīti (ນາງໄດ້ບອກຢ່າງນີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ນາງກ່າວຄຳໃນພະບານີວ່າ 'dhammikaṃ samaṇā' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວສະແດງຄຸນເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກແຫ່ງພະສາສະໜາ ແກ່ຕະກູນທັງຫຼາຍ. ແລະຕະກູນປະມານ ໕໐໐ ໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳນັ້ນຂອງປະຣິພາຊິກາແລ້ວ ກໍໄດ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາສະໜາ.

သာရိပုတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍສາລິປຸດຕະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၈. နာဂသံယုတ္တံ

໘. ນາກະສັງຍຸດ

၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການອະທິບາຍສຸດທິກະສູດ

၃၄၂. နာဂသံယုတ္တေ အဏ္ဍဇာတိ အဏ္ဍေ ဇာတာ. ဇလာဗုဇာတိ ဝတ္ထိကောသေ ဇာတာ. သံသေဒဇာတိ သံသေဒေ ဇာတာ. ဩပပါတိကာတိ ဥပပတိတွာ [Pg.320] ဝိယ ဇာတာ. ဣဒဉ္စ ပန သုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခူနဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ နာဂယောနိယော’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ. အထ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလာနံ နာဂယောနီဟိ ဥဒ္ဓရဏတ္ထံ နာဂယောနိယော အာဝိကရောန္တော ဣမံ သုတ္တမာဟ.

໓໔໒. ໃນນາກະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ aṇḍajā (ເກີດໃນຟອງໄຂ່) ໝາຍເຖິງ ເກີດໃນໄຂ່. ຄຳວ່າ jalābujā (ເກີດໃນມົດລູກ) ໝາຍເຖິງ ເກີດໃນຖົງນ້ຳຄ່ຳ (ຖົງຮົກ). ຄຳວ່າ saṃsedajā (ເກີດໃນເຖົ່າໄຄ) ໝາຍເຖິງ ເກີດໃນບ່ອນທີ່ຊຸ່ມຊື່ນມີເຫື່ອໄຄ. ຄຳວ່າ opapātikā (ເກີດຜຸດຂຶ້ນ) ໝາຍເຖິງ ເກີດຂຶ້ນເໝືອນດັ່ງຕົກລົງມາຈາກເບື້ອງເທິງ. ກໍພະສູດນີ້ ກ່າວໄວ້ເພາະມີເຫດເກີດຂຶ້ນ. ເພາະວ່າ ໄດ້ເກີດມີການສົນທະນາໃນໝູ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ 'ກຳເນີດນາກ ມີເທົ່າໃດໜໍ?'. ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງກຳເນີດນາກທັງຫຼາຍ ເພື່ອຈະຊົງຍົກພວກບຸກຄົນຂຶ້ນຈາກກຳເນີດນາກ, ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະສູດນີ້.

၂-၅၀. ပဏီတတရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໕໐. ການອະທິບາຍປະນີຕະຕະຣະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၃၄၃-၃၉၁. ဒုတိယာဒီသု ဝေါဿဋ္ဌကာယာတိ အဟိတုဏ္ဍိကပရိဗုဒ္ဓံ အဂဏေတွာ ဝိဿဋ္ဌကာယာ. ဒွယကာရိနောတိ ဒုဝိဓကာရိနော, ကုသလာကုသလကာရိနောတိ အတ္ထော. သစဇ္ဇ မယန္တိ သစေ အဇ္ဇ မယံ. သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ သဟဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. တတြဿ အကုသလံ ဥပပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ, ကုသလံ ဥပပန္နာနံ သမ္ပတ္တိယာ. အန္နန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယံ. ပါနန္တိ ယံကိဉ္စိ ပါနကံ. ဝတ္ထန္တိ နိဝါသနပါရုပနံ. ယာနန္တိ ဆတ္တုပါဟနံ အာဒိံ ကတွာ ယံကိဉ္စိ ဂမနပစ္စယံ. မာလန္တိ ယံကိဉ္စိ သုမနမာလာဒိပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ စန္ဒနာဒိဂန္ဓံ. ဝိလေပနန္တိ ယံကိဉ္စိ ဆဝိရာဂကရဏံ. သေယျာဝသထပဒီပေယျန္တိ မဉ္စပီဌာဒိသေယျံ ဧကဘူမိကာဒိအာဝသထံ ဝဋ္ဋိတေလာဒိပဒီပူပကရဏဉ္စ ဒေတီတိ အတ္ထော. တေသဉှိ ဒီဃာယုကတာယ စ ဝဏ္ဏဝန္တတာယ စ သုခဗဟုလတာယ စ ပတ္ထနံ ကတွာ ဣမံ ဒသဝိဓံ ဒါနဝတ္ထုံ ဒတွာ တံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတုံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໓໔໓-໓໙໑. ໃນພະສູດທີສອງເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ vossaṭṭhakāyā (ຜູ້ມີກາຍສະຫຼະແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີກາຍທີ່ປ່ອຍວາງແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງການບີບບັງຄັບຂອງໝໍງູ. ຄຳວ່າ dvayakārino (ຜູ້ເຮັດກຳທັງສອງ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດກຳສອງຢ່າງ, ຄື ຜູ້ເຮັດທັງກຸສົນແລະອະກຸສົນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ Sacajja mayaṃ ໝາຍເຖິງ ຫາກໃນມື້ນີ້ພວກເຮົາ. ຄຳວ່າ Sahabyataṃ upapajjatīti (ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນສະຫາຍ) ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຢູ່ຮ່ວມກັນ. ໃນການເຂົ້າເຖິງນັ້ນ, ອະກຸສົນກຳຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດ (ປະຕິສົນທິ), ສ່ວນກຸສົນກຳ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ຂອງຜູ້ເກີດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Annaṃ (ເຂົ້າ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຂົບຄ້ຽວແລະຂອງບໍລິໂພກ. ຄຳວ່າ Pānaṃ (ນ້ຳ) ໄດ້ແກ່ ນ້ຳດື່ມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ Vatthaṃ (ຜ້າ) ໄດ້ແກ່ ຜ້ານຸ່ງແລະຜ້າຫົ່ມ. ຄຳວ່າ Yānaṃ (ຍານ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເປັນປັດໄຈແກ່ການໄປຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີຮົ່ມແລະເກີບ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Mālaṃ (ດອກໄມ້) ໄດ້ແກ່ ດອກໄມ້ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີດອກມະລິ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Gandhaṃ (ຂອງຫອມ) ໄດ້ແກ່ ຂອງຫອມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີແກ່ນຈັນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Vilepanaṃ (ເຄື່ອງລູບໄລ້) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງທາຜິວຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ Seyyāvasathapadīpeyyaṃ (ທີ່ນອນ ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະເຄື່ອງປະທີບ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໃຫ້ທີ່ນອນມີຕຽງແລະຕັ່ງ ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຢູ່ອາໄສມີວິຫານຊັ້ນດຽວ ເປັນຕົ້ນ, ແລະເຄື່ອງອຸປະການແກ່ປະທີບມີນ້ຳມັນແລະໄສ້ຕະກຽງ ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເພາະວ່າ ພວກເຂົາປາດຖະໜາຄວາມເປັນຜູ້ມີອາຍຸຍືນ, ມີຜິວພັນງາມ, ແລະມີຄວາມສຸກຫຼາຍ ແກ່ນາກເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວໃຫ້ທານວັດຖຸ ໑໐ ປະການນີ້ ຈຶ່ງເກີດໃນກຳເນີດນາກນັ້ນ ເພື່ອສະເຫວີຍສົມບັດນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຕ່າງກໍແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

နာဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍນາກະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၉. သုပဏ္ဏသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ການອະທິບາຍສຸປັນນະສັງຍຸດ

၃၉၂-၄၃၇. သုပဏ္ဏသံယုတ္တေ ပတ္တာနံ ဝဏ္ဏဝန္တတာယ ဂရုဠာ သုပဏ္ဏာတိ ဝုတ္တာ. ဣဓာပိ ပဌမသုတ္တံ ပုရိမနယေနေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ဟရန္တီတိ ဥဒ္ဓရန္တိ. ဥဒ္ဓရမာနာ စ ပန တေ အတ္တနာ ဟီနေ ဝါ သမေ ဝါ ဥဒ္ဓရိတုံ သက္ကောန္တိ, န အတ္တနာ ပဏီတတရေ. သတ္တဝိဓာ ဟိ အနုဒ္ဓရဏီယနာဂါ နာမ ပဏီတတရာ ကမ္ဗလဿတရာ ဓတရဋ္ဌာ သတ္တသီဒန္တရဝါသိနော ပထဝိဋ္ဌကာ ပဗ္ဗတဋ္ဌကာ ဝိမာနဋ္ဌကာတိ. တတြ အဏ္ဍဇာဒီနံ ဇလာဗုဇာဒယော ပဏီတတရာ[Pg.321], တေ တေဟိ အနုဒ္ဓရဏီယာ. ကမ္ဗလဿတရာ ပန နာဂသေနာပတိနော, တေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိသွာ ယော ကောစိ သုပဏ္ဏော ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောတိ. ဓတရဋ္ဌာ ပန နာဂရာဇာနော, တေပိ ကောစိ ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောတိ. ယေ ပန သတ္တသီဒန္တရေ မဟာသမုဒ္ဒေ ဝသန္တိ, တေ ယသ္မာ ကတ္ထစိ ဝိကမ္ပနံ ကာတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ကောစိ ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောတိ. ပထဝိဋ္ဌကာဒီနံ နိလီယနောကာသော အတ္ထိ, တသ္မာ တေပိ ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောတိ. ယေ ပန မဟာသမုဒ္ဒေ ဦမိပိဋ္ဌေ ဝသန္တိ, တေ ယော ကောစိ သမော ဝါ ပဏီတတရော ဝါ သုပဏ္ဏော ဥဒ္ဓရိတုံ သက္ကောတိ. သေသံ နာဂသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

໓໙໒-໔໓໗. ໃນສຸປັນນະສັງຍຸດ, ພະຍາຄຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ຊື່ວ່າ supaṇṇā (ຜູ້ມີປີກງາມ) ເພາະຄວາມທີ່ປີກທັງສອງມີສີສັນອັນງົດງາມ. ໃນສຸປັນນະສັງຍຸດນີ້ກໍຄືກັນ, ພະສູດທຳອິດ ກ່າວໄວ້ເພາະມີເຫດເກີດຂຶ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນາກະສັງຍຸດ. ຄຳວ່າ Harantīti (ຍ່ອມໂສບເອົາ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຈັບເອົາ (ຈາກມະຫາສະໝຸດ). ແລະເມື່ອຈະຈັບເອົານັ້ນ, ພະຍາຄຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສາມາດຈັບເອົານາກທີ່ຕໍ່າກວ່າ ຫຼື ສະເໝີກັບຕົນເອງໄດ້, ແຕ່ບໍ່ສາມາດຈັບເອົານາກທີ່ປະນີດກວ່າ (ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ) ຕົນເອງໄດ້. ເພາະວ່ານາກທີ່ພະຍາຄຸດບໍ່ສາມາດຈັບເອົາໄດ້ ມີ ໗ ຈຳພວກ ຄື: ນາກທີ່ປະນີດກວ່າ, ນາກກຳພະລັດສະຕະຣະ, ນາກທະຕະຣັດຖະ, ນາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນສີທັນຕະຣະມະຫາສະໝຸດທັງ ໗, ນາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນແຜ່ນດິນ, ນາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນພູເຂົາ, ແລະນາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວິມານ. ໃນບັນດານາກເຫຼົ່ານັ້ນ, ນາກທີ່ເກີດໃນມົດລູກ (ຊະລາພຸຊະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຜູ້ປະນີດກວ່າ ນາກທີ່ເກີດໃນຟອງໄຂ່ (ອັນດະຊະ) ເປັນຕົ້ນ, ນາກເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຍາຄຸດທີ່ເກີດໃນຟອງໄຂ່ ບໍ່ສາມາດຈັບເອົາໄດ້. ສ່ວນນາກກຳພະລັດສະຕະຣະ ເປັນເສນາບໍດີແຫ່ງນາກ, ພະຍາຄຸດໃດໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈັບເອົານາກເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ ບໍ່ວ່າຈະພົບເຫັນໃນບ່ອນໃດໆ. ສ່ວນນາກທະຕະຣັດຖະ ເປັນພະຍານາກ, ພະຍາຄຸດໃດໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈັບເອົາໄດ້ຄືກັນ. ສ່ວນນາກເຫຼົ່າໃດ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດລະຫວ່າງພູເຂົາສີທັນຕະຣະ, ເພາະເຫດທີ່ພະຍາຄຸດບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ນ້ຳໄຫວຕີງໃນບ່ອນໃດໆໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພະຍາຄຸດໃດໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈັບເອົາໄດ້. ນາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນແຜ່ນດິນ ເປັນຕົ້ນ ມີໂອກາດທີ່ຈະຫຼົບຊ່ອນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພະຍາຄຸດໃດໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈັບເອົາໄດ້ຄືກັນ. ສ່ວນນາກເຫຼົ່າໃດ ທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງລະລອກຄື້ນໃນມະຫາສະໝຸດ, ພະຍາຄຸດໃດໆ ທີ່ມີກຳເນີດສະເໝີກັນ ຫຼື ປະນີດກວ່າ ຍ່ອມສາມາດຈັບເອົານາກເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນາກະສັງຍຸດນັ້ນເອງ.

သုပဏ္ဏသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍສຸປັນນະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၁၀. ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາຄັນທັບພະກາຍະສັງຍຸດ

၄၃၈-၅၄၉. ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ္တေ မူလဂန္ဓေ အဓိဝတ္ထာတိ ယဿ ရုက္ခဿ မူလေ ဂန္ဓော အတ္ထိ, တံ နိဿာယ နိဗ္ဗတ္တာ. သော ဟိ သကလောပိ ရုက္ခော တေသံ ဥပကပ္ပတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္ဓဂန္ဓေတိ မူလာဒိဂန္ဓာနံ ဂန္ဓေ. ယဿ ဟိ ရုက္ခဿ သဗ္ဗေသမ္ပိ မူလာဒီနံ ဂန္ဓော အတ္ထိ, သော ဣဓ ဂန္ဓော နာမ. တဿ ဂန္ဓဿ ဂန္ဓေ, တသ္မိံ အဓိဝတ္ထာ. ဣဓ မူလာဒီနိ သဗ္ဗာနိ တေသံယေဝ ဥပကပ္ပန္တိ. သော ဒါတာ ဟောတိ မူလဂန္ဓာနန္တိ သော ကာဠာနုသာရိကာဒီနံ မူလဂန္ဓာနံ ဒါတာ ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သရိက္ခဒါနမ္ပိ ဒတွာ ပတ္ထနံ ဌပေန္တိ, အသရိက္ခဒါနမ္ပိ. တံ ဒဿေတုံ သော အန္နံ ဒေတီတိအာဒိ ဒသဝိဓံ ဒါနဝတ္ထု ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໔໓໘-໕໔໙. ໃນຄັນທັບພະກາຍະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ "mūlagandhe adhivatthā" (ຜູ້ສິງສະຖິດຢູ່ທີ່ກິ່ນຮາກໄມ້) ຄວາມວ່າ ຕົ້ນໄມ້ໃດມີກິ່ນຫອມຢູ່ທີ່ຮາກ, ເທວະດາທັງຫຼາຍອາໄສກິ່ນຮາກນັ້ນເກີດແລ້ວ. ເພາະວ່າ ຕົ້ນໄມ້ທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເກື້ອກູນແກ່ເທວະດາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ "gandhagandhe" ໄດ້ແກ່ ໃນກິ່ນລວມຂອງກິ່ນທັງຫຼາຍມີກິ່ນຮາກເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ໃດມີກິ່ນຫອມແຫ່ງສ່ວນທັງປວງມີຮາກເປັນຕົ້ນ, ກິ່ນລວມນັ້ນຊື່ວ່າ "ກິ່ນ" ໃນບົດນີ້. ໃນກິ່ນແຫ່ງກິ່ນນັ້ນ, ຄື ສິງສະຖິດຢູ່ໃນກິ່ນລວມນັ້ນ. ໃນບົດນີ້ ສ່ວນທັງປວງມີຮາກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກື້ອກູນແກ່ເທວະດາຜູ້ຮັກສາກິ່ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "so dātā hoti mūlagandhānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຜู້ນັ້ນເປັນຜູ້ໃຫ້ກິ່ນຮາກໄມ້ມີກິ່ນກິດສະໜາດຳເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍທຳນອງນີ້. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃຫ້ທານທີ່ຄ້າຍຄືກັນແລ້ວ ຍ່ອມຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໄວ້ກໍມີ, ໃຫ້ທານທີ່ບໍ່ຄ້າຍຄືກັນແລ້ວ ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໄວ້ກໍມີ. ເພື່ອສະແດງທານທີ່ບໍ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດທານວັດຖຸ ໑໐ ປະການ ມີຄຳວ່າ "so annaṃ deti" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງ ຕ່າງກໍຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຄັນທັບພະກາຍະສັງຍຸດ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

၁၁. ဝလာဟကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໑. ອັດຖະກະຖາວະລາຫະກະສັງຍຸດ

၅၅၀-၆၀၆. ဝလာဟကသံယုတ္တေ ဝလာဟကကာယိကာတိ ဝလာဟကနာမကေ ဒေဝကာယေ ဥပ္ပန္နာ အာကာသစာရိကဒေဝါ. သီတဝလာဟကာတိ သီတကရဏဝလာဟကာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. စေတောပဏိဓိမနွာယာတိ စိတ္တဋ္ဌပနံ အာဂမ္မ. သီတံ ဟောတီတိ ယံ ဝဿာနေ ဝါ ဟေမန္တေ [Pg.322] ဝါ သီတံ ဟောတိ, တံ ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝ. ယံ ပန သီတေပိ အတိသီတံ, ဂိမှေ စ ဥပ္ပန္နံ သီတံ, တံ ဒေဝတာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ သီတံ နာမ. ဥဏှံ ဟောတီတိ ယံ ဂိမှာနေ ဥဏှံ, တံ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကံ ပါကတိကမေဝ. ယံ ပန ဥဏှေပိ အတိဥဏှံ, သီတကာလေ စ ဥပ္ပန္နံ ဥဏှံ, တံ ဒေဝတာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ ဥဏှံ နာမ. အဗ္ဘံ ဟောတီတိ အဗ္ဘမဏ္ဍပေါ ဟောတိ. ဣဓာပိ ယံ ဝဿာနေ စ သိသိရေ စ အဗ္ဘံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဥတုသမုဋ္ဌာနိကံ ပါကတိကမေဝ. ယံ ပန အဗ္ဘေယေဝ အတိအဗ္ဘံ, သတ္တသတ္တာဟမ္ပိ စန္ဒသူရိယေ ဆာဒေတွာ ဧကန္ဓကာရံ ကရောတိ, ယဉ္စ စိတ္တဝေသာခမာသေသု အဗ္ဘံ, တံ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ အဗ္ဘံ နာမ. ဝါတော ဟောတီတိ ယော တသ္မိံ တသ္မိံ ဥတုမှိ ဥတ္တရဒက္ခိဏာဒိပကတိဝါတော ဟောတိ, အယံ ဥတုသမုဋ္ဌာနောဝ. ယောပိ ပန ရုက္ခက္ခန္ဓာဒိပဒါလနော အတိဝါတော နာမ အတ္ထိ, အယဉ္စေဝ, ယော စ အညောပိ အကာလဝါတော, အယံ ဒေဝတာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တော နာမ. ဒေဝေါ ဝဿတီတိ ယံ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ ဝဿံ, တံ ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝ. ယံ ပန ဝဿေယေဝ အတိဝဿံ, ယဉ္စ စိတ္တဝေသာခမာသေသု ဝဿံ, တံ ဒေဝတာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တံ နာမ.

໕໕໐-໖໐໖. ໃນວະລາຫະກະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ "valāhakakāyikā" ໄດ້ແກ່ ເທວະດາຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນອາກາດ ຜູ້ເກີດໃນໝູ່ເທວະດາຊື່ວ່າ ວະລາຫະກະ. ບົດວ່າ "sītavalāhakā" ໄດ້ແກ່ ເທວະດາວະລາຫະກະຜູ້ເຮັດຄວາມໜາວເຢັນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ "cetopaṇidhimanvāyā" ໄດ້ແກ່ ເພາະອາໄສການຕັ້ງຈິດປາດຖະໜາໄວ້. ບົດວ່າ "sītaṃ hoti" ຄວາມວ່າ ຄວາມໜາວເຢັນໃດທີ່ມີໃນລະດູຝົນ ຫຼື ໃນລະດູໜາວ, ຄວາມໜາວເຢັນນັ້ນເກີດຈາກອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຄວາມໜາວເຢັນໃດທີ່ໜາວເຢັນເກີນໄປໃນເວລາໜາວ, ແລະ ຄວາມໜາວເຢັນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະດູຮ້ອນ, ຄວາມໜາວເຢັນນັ້ນຊື່ວ່າ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ. ບົດວ່າ "uṇhaṃ hoti" ຄວາມວ່າ ຄວາມຮ້ອນໃດທີ່ມີໃນລະດູຮ້ອນ, ຄວາມຮ້ອນນັ້ນເກີດຈາກອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານ ເປັນຂອງປົກກະຕິເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຄວາມຮ້ອນໃດທີ່ຮ້ອນເກີນໄປໃນເວລາຮ້ອນ, ແລະ ຄວາມຮ້ອນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະດູໜາວ, ຄວາມຮ້ອນນັ້ນຊື່ວ່າ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ. ບົດວ່າ "abbhaṃ hoti" ຄວາມວ່າ ໝອກມຸງບັງຄືກັບມົນທົບ. ໃນບົດນີ້ເຊັ່ນກັນ, ໝອກໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະດູຝົນ ແລະ ໃນລະດູໜາວ (ສິສິຣະ), ໝອກນັ້ນເກີດຈາກອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານ ເປັນຂອງປົກກະຕິເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໝອກໃດທີ່ໜາແໜ້ນເກີນໄປໃນເວລາທີ່ມີໝອກ, ບັງແສງຈັນແລະແສງຕາເວັນໄວ້ເຖິງ ໗ ວັນ ໗ ຄືນ ເຮັດໃຫ້ມືດມົນເປັນອັນດຽວກັນ, ແລະ ໝອກໃດທີ່ມີໃນເດືອນຈິດແລະເດືອນວິສາຂະ (ເດືອນ ໕ ແລະ ເດືອນ ໖), ໝອກນັ້ນຊື່ວ່າ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ. ບົດວ່າ "vāto hoti" ຄວາມວ່າ ລົມປົກກະຕິໃດທີ່ພັດມາຈາກທິດເໜືອ ທິດໃຕ້ ເປັນຕົ້ນ ໃນລະດູນັ້ນໆ, ລົມນີ້ເກີດຈາກອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ລົມແຮງໃດທີ່ຊື່ວ່າ ລົມພາຍຸໃຫຍ່ ທີ່ສາມາດພັດທຳລາຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນໃຫ້ຫັກໂຄ່ນໄດ້, ລົມນັ້ນກໍດີ, ແລະ ລົມນອກລະດູການອື່ນໃດກໍດີ, ລົມນີ້ຊື່ວ່າ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ. ບົດວ່າ "devo vassati" ຄວາມວ່າ ຝົນໃດທີ່ຕົກໃນລະດູຝົນຕະຫຼອດ ໔ ເດືອນ, ຝົນນັ້ນເກີດຈາກອຸຕຸເປັນສະມຸດຖານເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຝົນໃດທີ່ຕົກໜັກເກີນໄປໃນລະດູຝົນ, ແລະ ຝົນໃດທີ່ຕົກໃນເດືອນຈິດແລະເດືອນວິສາຂະ, ຝົນນັ້ນຊື່ວ່າ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດາ.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဝဿဝလာဟကဒေဝပုတ္တော တလကူဋကဝါသိ ခီဏာသဝတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဝဿဝလာဟကဒေဝပုတ္တော’’တိ. ‘‘တုမှာကံ ကိရ စိတ္တေန ဒေဝေါ ဝဿတီ’’တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပဿိတုကာမာ မယ’’န္တိ. ‘‘တေမိဿထ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘မေဃသီသံ ဝါ ဂဇ္ဇိတံ ဝါ န ပညာယတိ, ကထံ တေမိဿာမာ’’တိ? ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံစိတ္တေန ဒေဝေါ ဝဿတိ, တုမှေ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသထာ’’တိ. ‘‘သာဓု ဒေဝပုတ္တာ’’တိ သော ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပါဝိသိ. ဒေဝပုတ္တော တသ္မိံ ပဝိသန္တေယေဝ ဧကံ ဂီတံ ဂါယိတွာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိ. သမန္တာ တိယောဇနဋ္ဌာနံ ဧကမေဃံ အဟောသိ. ထေရော အဒ္ဓတိန္တော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိဋ္ဌောတိ. အပိစ ဒေဝေါ နာမေသ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဝဿတိ နာဂါနုဘာဝေန သုပဏ္ဏာနုဘာဝေန ဒေဝတာနုဘာဝေန သစ္စကိရိယာယ ဥတုသမုဋ္ဌာနေန မာရာဝဋ္ဋနေန ဣဒ္ဓိဗလေန ဝိနာသမေဃေနာတိ.

ໃນເລື່ອງອານຸພາບຂອງເທວະດາທີ່ເຮັດໃຫ້ຝົນຕົກນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີເທວະບຸດຜູ້ເຮັດໃຫ້ຝົນຕົກ (ວັດສາວະລາຫະກະເທວະບຸດ) ອົງໜຶ່ງ ເຂົ້າໄປຫາພຣະມະຫາເຖຣະຜູ້ເປັນພຣະຂີນາສົບ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ຕະລາກູຕະ ແລ້ວກາບໄຫວ້ແລ້ວຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ "ທ່ານແມ່ນໃຜ?" ເທວະບຸດກາບທູນວ່າ "ຂ້ານ້ອຍຄື ວັດສາວະລາຫະກະເທວະບຸດ ຂ້ານ້ອຍ." ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ "ໄດ້ຍິນວ່າ ຝົນຕົກດ້ວຍຈິດຂອງພວກທ່ານແມ່ນບໍ?" ເທວະບຸດກາບທູນວ່າ "ແມ່ນແລ້ວ ຂ້ານ້ອຍ." ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ "ພວກອາຕະມາຢາກເຫັນ." ເທວະບຸດກາບທູນວ່າ "ທ່ານຈະປຽກຝົນ ຂ້ານ້ອຍ." ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ "ຍັງບໍ່ເຫັນເຄົ້າເມກ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ຍິນສຽງຟ້າຮ້ອງເລີຍ, ພວກອາຕະມາຈະປຽກໄດ້ແນວໃດ?" ເທວະບຸດກາບທູນວ່າ "ຂ້ານ້ອຍ, ຝົນຍ່ອມຕົກດ້ວຍຈິດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍ, ຂໍພຣະຄຸນເຈົ້າຈົ່ງເຂົ້າໄປໃນບັນນະສາລາເຖີດ." ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ "ດີລະ ເທວະບຸດ" ແລ້ວລ້າງຕີນ ເຂົ້າໄປສູ່ບັນນະສາລາ. ໃນຂະນະທີ່ພຣະເຖຣະກຳລັງເຂົ້າໄປນັ້ນເອງ ເທວະບຸດໄດ້ຮ້ອງເພງຝົນບົດໜຶ່ງ ແລ້ວຍົກມືຂຶ້ນ. ເມກຝົນກ້ອນໃຫຍ່ໄດ້ຕັ້ງເຄົ້າຂຶ້ນໂດຍຮອບຕະຫຼອດພື້ນທີ່ ໓ ໂຍດ. ພຣະເຖຣະປຽກໄປເຄິ່ງຕົວແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຖິງບັນນະສາລາ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຝົນນີ້ຍ່ອມຕົກດ້ວຍເຫດ ໘ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພະຍານາກ, ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພະຍາຄຸດ, ດ້ວຍອານຸພາບຂອງເທວະດา, ດ້ວຍການເຮັດສັດຈະກິຣິຍາ, ດ້ວຍອຸຕຸສະມຸດຖານ, ດ້ວຍການດົນບັນດານຂອງມານ, ດ້ວຍກຳລັງລິດ, ແລະ ດ້ວຍເມກລ້າງໂລກ (ວິນາສະເມກ).

ဝလာဟကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຄຳພີວະລາຫະກະສັງຍຸດ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

၁၂. ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໒. ອັດຖະກະຖາວັດສະໂຄດຕະສັງຍຸດ

၆၀၇-၆၆၁. ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ္တေ [Pg.323] အညာဏာတိ အညာဏေန. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ကရဏဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဗ္ဗာနိ စေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝါတိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန သံယုတ္တေ ဧကာဒသ သုတ္တာနိ ပဉ္စပညာသ ဝေယျာကရဏာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

໖໐໗-໖໖໑. ໃນວັດສະໂຄດຕະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ "aññāṇā" (ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້) ໄດ້ແກ່ ເພາະອະວິຊາ (ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນອະລິຍະສັດ ໔). ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ (ກະລານະ) ຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຕ່າງກໍເປັນໄວພົດຂອງກັນແລະກັນທັງນັ້ນ. ອະນຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ໃນສັງຍຸດນີ້ ມີສູດ ໑໑ ສູດ ແລະມີຄຳພະຍາກອນ (ຄຳຖາມ-ຄຳຕອບ) ໕໕ ປະການ.

ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຄຳພີວັດສະໂຄດຕະສັງຍຸດ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

၁၃. ဈာနသံယုတ္တံ

໑໓. ຊານະສັງຍຸດ

၁. သမာဓိမူလကသမာပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການອະທິບາຍສະມາທິມູລະກະສະມາປັດຕິສູດ

၆၆၂. ဈာနသံယုတ္တဿ ပဌမေ သမာဓိကုသလောတိ ပဌမံ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိကံ ဒုတိယံ တိဝင်္ဂိကန္တိ ဧဝံ အင်္ဂဝဝတ္ထာနကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ သမာပတ္တိကုသလောတိ စိတ္တံ ဟာသေတွာ ကလ္လံ ကတွာ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောတိ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒါနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

໖໖໒. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງຊານະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ "samādhikusalo" (ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະມາທິ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການກຳນົດອົງຊານ ວ່າ ປະຖົມມະຊານມີອົງ ໕, ທຸຕິຍະຊານມີອົງ ໓ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ samāpattikusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເຂົ້າສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງ, ເຮັດຈິດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ ແລ້ວເຂົ້າຊານໄດ້. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

၂-၅၅. သမာဓိမူလကဌိတိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໕໕. ການອະທິບາຍສະມາທິມູລະກະຖິຕິສູດເປັນຕົ້ນ

၆၆၃-၇၁၆. ဒုတိယာဒီသု န သမာဓိသ္မိံ ဌိတိကုသလောတိ ဈာနံ ဌပေတုံ အကုသလော, သတ္တဋ္ဌအစ္ဆရာမတ္တံ ဈာနံ ဌပေတုံ န သက္ကောတိ. န သမာဓိသ္မိံ ဝုဋ္ဌာနကုသလောတိ ဈာနတော ဝုဋ္ဌာတုံ အကုသလော, ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ. န သမာဓိသ္မိံ ကလ္လိတကုသလောတိ စိတ္တံ ဟာသေတွာ ကလ္လံ ကာတုံ အကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ အာရမ္မဏကုသလောတိ ကသိဏာရမ္မဏေသု အကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ ဂေါစရကုသလောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဂေါစရေ စေဝ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ စ အကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ အဘိနီဟာရကုသလောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဘိနီဟရိတုံ အကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ သက္ကစ္စကာရီတိ ဈာနံ အပ္ပေတုံ သက္ကစ္စကာရီ န ဟောတိ. န သမာဓိသ္မိံ သာတစ္စကာရီတိ ဈာနပ္ပနာယ သတတကာရီ န ဟောတိ, ကဒါစိဒေဝ ကရောတိ. န သမာဓိသ္မိံ သပ္ပာယကာရီတိ သမာဓိဿ သပ္ပာယေ ဥပကာရကဓမ္မေ ပူရေတုံ န သက္ကောတိ. တတော ပရံ သမာပတ္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ [Pg.324] ယောဇေတွာ စတုက္ကာ ဝုတ္တာ. တေသံ အတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကလံ ပနေတ္ထ ဈာနသံယုတ္တံ လောကိယဇ္ဈာနဝသေနေဝ ကထိတန္တိ.

໖໖໓-໗໑໖. ໃນສູດທີສອງເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ "na samādhismiṃ ṭhitikusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຮັກສາຊານໄວ້, ບໍ່ສາມາດຮັກສາຊານໄວ້ໄດ້ຊົ່ວໄລຍະເວລາພຽງ ໗-໘ ລັດນິ້ວມື. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ vuṭṭhānakusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນການອອກຈາກສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດໃນການອອກຈາກຊານ, ບໍ່ສາມາດອອກຈາກຊານຕາມກຳນົດເວລາໄດ້. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ kallitakusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນຄວາມພ້ອມແຫ່ງສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ ārammaṇakusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນອາລົມແຫ່ງສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດໃນອາລົມກະສິນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ gocarakusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນໂຄຈອນແຫ່ງສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດທັງໃນກຳມະຖານອັນເປັນໂຄຈອນ ແລະ ໃນໂຄຈອນຄາມອັນເປັນທີ່ທ່ຽວບິນທະບາດ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ abhinīhārakusalo" (ບໍ່ສະຫຼາດໃນການນ້ອມຈິດໄປໃນສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສະຫຼາດໃນການນ້ອມກຳມະຖານໄປສູ່ຄຸນວິເສດທີ່ສູງຂຶ້ນ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ sakkaccakārī" (ບໍ່ເຮັດໂດຍເຄົາລົບໃນສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ເຮັດໂດຍຄວາມເຄົາລົບ ເອົາໃຈໃສ່ ເພື່ອເຮັດຊານໃຫ້ແນບແໜ້ນ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ sātaccakārī" (ບໍ່ເຮັດຕິດຕໍ່ກັນໃນສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ເຮັດຕິດຕໍ່ກັນສະເໝີ ເພື່ອຄວາມແນບແໜ້ນແຫ່ງຊານ, ດົນໆເທື່ອຈຶ່ງເຮັດ. ບົດວ່າ "na samādhismiṃ sappāyakārī" (ບໍ່ເຮັດສິ່ງທີ່ເປັນສັບປາຍະໃນສະມາທິ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສາມາດບຳເພັນທຳອັນເປັນອຸປະການະ ເຊິ່ງເປັນສັບປາຍະແກ່ສະມາທິໃຫ້ບໍລິບູນໄດ້. ຖັດຈາກນັ້ນມາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດໝວດ ໔ (ຈະຕຸກກະ) ໂດຍປະກອບເຂົ້າກັບບົດມີ ສະມາບັດຕິ ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງໝວດ ໔ ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ອະນຶ່ງ ໃນຊານະສັງຍຸດທັງໝົດນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂລກິຍະຊານເທົ່ານັ້ນ.

ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຄຳພີຊານະສັງຍຸດ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ດ້ວຍເຫດດັ່ງກ່າວມາ ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນຄຳພີສາຣັດຖະປະກາສິນີ ອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ

ခန္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຂັນທະວັກ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ ဒုတိယော ဘာဂေါ.

ພາກທີສອງ ແຫ່ງອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ.