นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그 분, 복되신 분, 아라한, 완전히 깨달으신 분께 예경 올립니다.

สํยุตฺตนิกาโย

상윳따 니까야

สฬายตนวคฺโค

육처 품

๑. สฬายตนสํยุตฺตํ

1. 육처 상윳타

๑. อนิจฺจวคฺโค

1. 무상 품

๑. อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตํ

1. 내적인 무상 경

๑. เอวํ [Pg.236] เม สุตํ. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티 시의 제타 숲에 있는 아나타삔디까 승원에 머무셨다. 거기서 세존께서는 '비구들이여'라고 비구들을 부르셨다. '세존이시여'라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ; ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. โสตํ อนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ…เป… ฆานํ อนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ; ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. กาโย อนิจฺโจ. ยทนิจฺจํ…เป… มโน อนิจฺโจ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ; ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, โสตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ฆานสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ, กายสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ[Pg.237], มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 눈은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 귀는 무상하다... 코는 무상하다... 혀는 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 몸은 무상하다... 마음은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 귀에 대해서도 염오하며, 코에 대해서도 염오하고, 혀에 대해서도 염오하며, 몸에 대해서도 염오하고, 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 '해탈했다'는 지혜가 생긴다. '태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없다'라고 꿰뚫어 안다. 첫 번째 경.

๒. อชฺฌตฺตทุกฺขสุตฺตํ

2. 내적인 괴로움 경

๒. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา; ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. โสตํ ทุกฺขํ…เป… ฆานํ ทุกฺขํ… ชิวฺหา ทุกฺขา… กาโย ทุกฺโข… มโน ทุกฺโข. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา; ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ทุติยํ.

2. 비구들이여, 눈은 괴로움이다. 괴로운 것은 자아가 아니니, 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 귀는 괴로움이다... 코는 괴로움이다... 혀는 괴로움이다... 몸은 괴로움이다... 마음은 괴로움이다. 괴로운 것은 자아가 아니니, 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는... (이하 앞과 같음)... 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다. 두 번째 경.

๓. อชฺฌตฺตานตฺตสุตฺตํ

3. 내적인 무아 경

๓. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. โสตํ อนตฺตา…เป… ฆานํ อนตฺตา… ชิวฺหา อนตฺตา… กาโย อนตฺตา… มโน อนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ตติยํ.

3. 비구들이여, 눈은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 귀는 자아가 아니다... 코는 자아가 아니다... 혀는 자아가 아니다... 몸은 자아가 아니다... 마음은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는... (이하 앞과 같음)... 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다. 세 번째 경.

๔. พาหิรานิจฺจสุตฺตํ

4. 외적인 무상 경

๔. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ; ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ; ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, สทฺเทสุปิ นิพฺพินฺทติ, คนฺเธสุปิ นิพฺพินฺทติ, รเสสุปิ นิพฺพินฺทติ, โผฏฺฐพฺเพสุปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. จตุตฺถํ.

4. 비구들이여, 형색들은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 형색들에 대해서도 염오하고, 소리들에 대해서도 염오하며, 냄새들에 대해서도 염오하고, 맛들에 대해서도 염오하며, 감촉들에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 '해탈했다'는 지혜가 생긴다. '태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없다'라고 꿰뚫어 안다. 네 번째 경.

๕. พาหิรทุกฺขสุตฺตํ

5. 외적인 괴로움 경

๕. ‘‘รูปา[Pg.238], ภิกฺขเว, ทุกฺขา. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา; ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ปญฺจมํ.

5. 비구들이여, 형색들은 괴로움이다. 괴로운 것은 자아가 아니니, 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들은 괴로움이다. 괴로운 것은 자아가 아니니, 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는... (이하 앞과 같음)... 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다. 다섯 번째 경.

๖. พาหิรานตฺตสุตฺตํ

6. 외적인 무아 경

๖. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

6. 비구들이여, 형색들은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들은 자아가 아니다. 자아가 아닌 것은 '이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다'라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는... (이하 앞과 같음)... 더 이상 이런 존재의 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다. 여섯 번째 경.

๗. อชฺฌตฺตานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตํ

7. 내적인 무상·과거·미래 경

๗. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ อตีตานาคตํ; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ จกฺขุสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ จกฺขุํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส จกฺขุสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. โสตํ อนิจฺจํ… ฆานํ อนิจฺจํ… ชิวฺหา อนิจฺจา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนาย! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตาย ชิวฺหาย อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ ชิวฺหํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนาย ชิวฺหาย นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. กาโย อนิจฺโจ…เป… มโน อนิจฺโจ อตีตานาคโต; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ มนสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ มนํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส มนสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

7. 비구들이여, 과거와 미래의 눈은 무상하다. 하물며 현재의 눈은 말할 것도 있겠는가! 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 과거의 눈에 대해서는 미련을 두지 않고, 미래의 눈을 기뻐하지 않으며, 현재의 눈에 대해서는 염오하고 탐욕이 빛바래며 소멸하도록 실천한다. 귀는 무상하다... 코는 무상하다... 과거와 미래의 혀는 무상하다. 하물며 현재의 혀는 말할 것도 있겠는가! 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 과거의 혀에 대해서는 미련을 두지 않고, 미래의 혀를 기뻐하지 않으며, 현재의 혀에 대해서는 염오하고 탐욕이 빛바래며 소멸하도록 실천한다. 몸은 무상하다... 과거와 미래의 마음은 무상하다. 하물며 현재의 마음은 말할 것도 있겠는가! 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 과거의 마음에 대해서는 미련을 두지 않고, 미래의 마음을 기뻐하지 않으며, 현재의 마음에 대해서는 염오하고 탐욕이 빛바래며 소멸하도록 실천한다. 일곱 번째 경.

๘. อชฺฌตฺตทุกฺขาตีตานาคตสุตฺตํ

8. 내적인 괴로움·과거·미래 경

๘. ‘‘จกฺขุํ[Pg.239], ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อตีตานาคตํ; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ จกฺขุสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ จกฺขุํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส จกฺขุสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. โสตํ ทุกฺขํ…เป… ฆานํ ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนาย! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตาย ชิวฺหาย อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ ชิวฺหํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนาย ชิวฺหาย นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. กาโย ทุกฺโข…เป… มโน ทุกฺโข อตีตานาคโต; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ มนสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ มนํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส มนสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

8. “비구들이여, 과거와 미래의 눈은 괴로움이다. 하물며 현재의 눈은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 눈에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 눈을 기뻐하지 않으며, 현재의 눈에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. 귀는 괴로움이다. ... 코는 괴로움이다. ... 과거와 미래의 혀는 괴로움이다. 하물며 현재의 혀는 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 혀에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 혀를 기뻐하지 않으며, 현재의 혀에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. 몸은 괴로움이다. ... 과거와 미래의 마음은 괴로움이다. 하물며 현재의 마음은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 마음에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 마음을 기뻐하지 않으며, 현재의 마음에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다.” 여덟 번째.

๙. อชฺฌตฺตานตฺตาตีตานาคตสุตฺตํ

9. 9. 내적인 것의 무아·과거·미래 경

๙. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตานาคตํ; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ จกฺขุสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ จกฺขุํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส จกฺขุสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. โสตํ อนตฺตา…เป… ฆานํ อนตฺตา…เป… ชิวฺหา อนตฺตา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนาย! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตาย ชิวฺหาย อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ ชิวฺหํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนาย ชิวฺหาย นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. กาโย อนตฺตา…เป… มโน อนตฺตา อตีตานาคโต; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺส! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีตสฺมึ มนสฺมึ อนเปกฺโข โหติ; อนาคตํ มนํ นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนสฺส มนสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. นวมํ.

9. “비구들이여, 과거와 미래의 눈은 무아이다. 하물며 현재의 눈은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 눈에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 눈을 기뻐하지 않으며, 현재의 눈에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. ... 귀는 무아이다. ... 코는 무아이다. ... 과거와 미래의 혀는 무아이다. 하물며 현재의 혀는 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 혀에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 혀를 기뻐하지 않으며, 현재의 혀에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. 몸은 무아이다. ... 과거와 미래의 마음은 무아이다. 하물며 현재의 마음은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 마음에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 마음을 기뻐하지 않으며, 현재의 마음에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다.” 아홉 번째.

๑๐. พาหิรานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตํ

10. 10. 외적인 것의 무상·과거·미래 경

๑๐. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนานํ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีเตสุ รูเปสุ [Pg.240] อนเปกฺโข โหติ; อนาคเต รูเป นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนานํ รูปานํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนานํ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีเตสุ ธมฺเมสุ อนเปกฺโข โหติ; อนาคเต ธมฺเม นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนานํ ธมฺมานํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. ทสมํ.

10. “비구들이여, 과거와 미래의 형색들은 무상하다. 하물며 현재의 형색들은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 형색들에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 형색들을 기뻐하지 않으며, 현재의 형색들에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. 소리... 냄새... 맛... 감촉... 과거와 미래의 법들은 무상하다. 하물며 현재의 법들은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 법들에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 법들을 기뻐하지 않으며, 현재의 법들에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다.” 열 번째.

๑๑. พาหิรทุกฺขาตีตานาคตสุตฺตํ

11. 11. 외적인 것의 괴로움·과거·미래 경

๑๑. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนานํ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีเตสุ รูเปสุ อนเปกฺโข โหติ; อนาคเต รูเป นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนานํ รูปานํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ…เป. …. เอกาทสมํ.

11. “비구들이여, 과거와 미래의 형색들은 괴로움이다. 하물며 현재의 형색들은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 형색들에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 형색들을 기뻐하지 않으며, 현재의 형색들에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. ... 열한 번째.”

๑๒. พาหิรานตฺตาตีตานาคตสุตฺตํ

12. 12. 외적인 것의 무아·과거·미래 경

๑๒. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนานํ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีเตสุ รูเปสุ อนเปกฺโข โหติ; อนาคเต รูเป นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนานํ รูปานํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา อตีตานาคตา; โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนานํ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อตีเตสุ ธมฺเมสุ อนเปกฺโข โหติ; อนาคเต ธมฺเม นาภินนฺทติ; ปจฺจุปฺปนฺนานํ ธมฺมานํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหตี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

12. “비구들이여, 과거와 미래의 형색들은 무아이다. 하물며 현재의 형색들은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 형색들에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 형색들을 기뻐하지 않으며, 현재의 형색들에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다. 소리... 냄새... 맛... 감촉... 과거와 미래의 법들은 무아이다. 하물며 현재의 법들은 말할 것도 없다! 비구들이여, 이와 같이 보는 배움이 있는 성스러운 제자는 과거의 법들에 대하여 연연해하지 않고, 미래의 법들을 기뻐하지 않으며, 현재의 법들에 대하여 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다.” 열두 번째.

อนิจฺจวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 무상 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา จ, ตโย อชฺฌตฺตพาหิรา;

ยทนิจฺเจน ตโย วุตฺตา, เต เต อชฺฌตฺตพาหิราติ.

무상, 괴로움, 그리고 무아에 대하여 내적인 것과 외적인 것 각각 세 가지씩이다. '무상한 것'이라는 제목으로 세 가지가 설해졌고, 그와 같이 내적인 것과 외적인 것이 각각 설해졌다.

๒. ยมกวคฺโค

2. 2. 쌍의 품 (야마카왁가)

๑. ปฐมปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตํ

1. 1. 첫 번째 깨달음 이전 경

๑๓. สาวตฺถินิทานํ[Pg.241]. ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข จกฺขุสฺส อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณํ? โก โสตสฺส…เป… โก ฆานสฺส… โก ชิวฺหาย… โก กายสฺส… โก มนสฺส อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข จกฺขุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ จกฺขุสฺส อสฺสาโท. ยํ จกฺขุํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อยํ จกฺขุสฺส อาทีนโว. โย จกฺขุสฺมึ ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ จกฺขุสฺส นิสฺสรณํ. ยํ โสตํ…เป… ยํ ฆานํ…เป… ยํ ชิวฺหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ ชิวฺหาย อสฺสาโท. ยํ ชิวฺหา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ ชิวฺหาย อาทีนโว. โย ชิวฺหาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ ชิวฺหาย นิสฺสรณํ. ยํ กายํ…เป… ยํ มนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ มนสฺส อสฺสาโท. ยํ มโน อนิจฺโจ ทุกฺโข วิปริณามธมฺโม, อยํ มนสฺส อาทีนโว. โย มนสฺมึ ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ มนสฺส นิสฺสรณ’’’นฺติ.

13. 사왓띠가 배경이다. “비구들이여, 내가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나에게 이런 생각이 들었다. ‘도대체 눈의 달콤함은 무엇이고, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가? 귀의... 코의... 혀의... 몸의... 마음의 달콤함은 무엇이고, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가?’ 비구들이여, 그런 나에게 이런 생각이 들었다. ‘눈을 조건으로 하여 일어나는 즐거움과 기쁨, 이것이 눈의 달콤함이다. 눈이 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 성질인 것, 이것이 눈의 재난이다. 눈에 대한 욕탐을 제어하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 눈에서의 벗어남이다.’ 귀... 코... ‘혀를 조건으로 하여 일어나는 즐거움과 기쁨, 이것이 혀의 달콤함이다. 혀가 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 성질인 것, 이것이 혀의 재난이다. 혀에 대한 욕탐을 제어하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 혀에서의 벗어남이다.’ 몸... ‘마음을 조건으로 하여 일어나는 즐거움과 기쁨, 이것이 마음의 달콤함이다. 마음이 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 성질인 것, 이것이 마음의 재난이다. 마음에 대한 욕탐을 제어하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 마음에서의 벗어남이다.’”

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 나는 이 여섯 가지 안의 감각장소(내입처)들에 대하여, 이와 같이 그 매력을 매력으로, 그 위험을 위험으로, 그 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알지 못하는 동안에는, 신들과 마라들과 브라만들을 포함한 세상에서, 사문·브라만들과 신과 인간을 포함한 중생들 가운데서 '위없는 바른 깨달음을 스스로 깨달았다'고 선언하지 않았다. 비구들이여, 내가 이 여섯 가지 안의 감각장소들에 대하여, 이와 같이 그 매력을 매력으로, 그 위험을 위험으로, 그 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알게 되었을 때, 비로소 비구들이여, 나는 신들과 마라들과 브라만들을 포함한 세상에서, 사문·브라만들과 신과 인간을 포함한 중생들 가운데서 '위없는 바른 깨달음을 스스로 깨달았다'고 선언하였다. 또한 나에게 '나의 해탈은 흔들림이 없으며, 이것이 마지막 태어남이고, 이제 다시 태어남은 없다'라는 지견(知見)이 생겨났다. 첫 번째.

๒. ทุติยปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตํ

2. 두 번째 깨달음 이전 경

๑๔. ‘‘ปุพฺเพว [Pg.242] เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข รูปานํ อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณํ? โก สทฺทานํ…เป… โก คนฺธานํ… โก รสานํ… โก โผฏฺฐพฺพานํ… โก ธมฺมานํ อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข รูเป ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ รูปานํ อสฺสาโท. ยํ รูปา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ รูปานํ อาทีนโว. โย รูเปสุ ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ รูปานํ นิสฺสรณํ. ยํ สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ยํ ธมฺเม ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ ธมฺมานํ อสฺสาโท. ยํ ธมฺมา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ ธมฺมานํ อาทีนโว. โย ธมฺเมสุ ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ ธมฺมานํ นิสฺสรณ’’’นฺติ.

14. 비구들이여, 내가 깨닫기 전, 아직 깨달음을 얻지 못한 보살이었을 때 나에게 이런 생각이 들었다. '색(형색)들의 매력은 무엇이며, 위험은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가? 소리들의... (중략)... 냄새들의... 맛들의... 감촉들의... 법(의식의 대상)들의 매력은 무엇이며, 위험은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가?' 비구들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었다. '색을 인연하여 생겨나는 즐거움과 기쁨, 이것이 색들의 매력이다. 색들이 무상하고 고통스러우며 변하기 마련인 것, 이것이 색들의 위험이다. 색들에 대한 욕탐을 다스리고 욕탐을 버리는 것, 이것이 색들의 벗어남이다. 소리에 대하여... 냄새에 대하여... 맛에 대하여... 감촉에 대하여... 법을 인연하여 생겨나는 즐거움과 기쁨, 이것이 법들의 매력이다. 법들이 무상하고 고통스러우며 변하기 마련인 것, 이것이 법들의 위험이다. 법들에 대한 욕탐을 다스리고 욕탐을 버리는 것, 이것이 법들의 벗어남이다.'

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ พาหิรานํ อายตนานํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ พาหิรานํ อายตนานํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 나는 이 여섯 가지 밖의 감각장소(외입처)들에 대하여, 이와 같이 그 매력을 매력으로, 그 위험을 위험으로, 그 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알지 못하는 동안에는, 신들과 마라들과 브라만들을 포함한 세상에서, 사문·브라만들과 신과 인간을 포함한 중생들 가운데서 '위없는 바른 깨달음을 스스로 깨달았다'고 선언하지 않았다. 비구들이여, 내가 이 여섯 가지 밖의 감각장소들에 대하여, 이와 같이 그 매력을 매력으로, 그 위험을 위험으로, 그 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알게 되었을 때, 비로소 비구들이여, 나는 신들과 마라들과 브라만들을 포함한 세상에서, 사문·브라만들과 신과 인간을 포함한 중생들 가운데서 '위없는 바른 깨달음을 스스로 깨달았다'고 선언하였다. 또한 나에게 '나의 해탈은 흔들림이 없으며, 이것이 마지막 태어남이고, 이제 다시 태어남은 없다'라는 지견(知見)이 생겨났다. 두 번째.

๓. ปฐมอสฺสาทปริเยสนสุตฺตํ

3. 첫 번째 매력 추구 경

๑๕. ‘‘จกฺขุสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย จกฺขุสฺส อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตา จกฺขุสฺส อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. จกฺขุสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ. โย จกฺขุสฺส อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตา จกฺขุสฺส อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. จกฺขุสฺสาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ จกฺขุสฺส นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตา จกฺขุสฺส นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. โสตสฺสาหํ[Pg.243], ภิกฺขเว… ฆานสฺสาหํ, ภิกฺขเว… ชิวฺหายาหํ ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย ชิวฺหาย อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ชิวฺหาย อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ชิวฺหายาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ. โย ชิวฺหาย อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ชิวฺหาย อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ชิวฺหายาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ ชิวฺหาย นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ชิวฺหาย นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. มนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย มนสฺส อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตา มนสฺส อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. มนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ. โย มนสฺส อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตา มนสฺส อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. มนสฺสาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ มนสฺส นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตา มนสฺส นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ.

15. 비구들이여, 나는 눈의 매력을 찾아다녔다. 눈의 매력을 찾아냈고, 눈의 매력이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 눈의 위험을 찾아다녔다. 눈의 위험을 찾아냈고, 눈의 위험이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 눈의 벗어남을 찾아다녔다. 눈의 벗어남을 찾아냈고, 눈의 벗어남이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 귀의... 코의... 나는 혀의 매력을 찾아다녔다. 혀의 매력을 찾아냈고, 혀의 매력이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 혀의 위험을 찾아다녔다. 혀의 위험을 찾아냈고, 혀의 위험이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 혀의 벗어남을 찾아다녔다. 혀의 벗어남을 찾아냈고, 혀의 벗어남이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 마음의 매력을 찾아다녔다. 마음의 매력을 찾아냈고, 마음의 매력이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 마음의 위험을 찾아다녔다. 마음의 위험을 찾아냈고, 마음의 위험이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 마음의 벗어남을 찾아다녔다. 마음의 벗어남을 찾아냈고, 마음의 벗어남이 어떠한지를 통찰지로써 잘 보았다.

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ…เป… ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ตติยํ.

비구들이여, 나는 이 여섯 가지 안의 감각장소들에 대하여 그 매력을 매력으로, 그 위험을 위험으로, 그 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알지 못하는 동안에는... (중략)... 선언하였다. 나에게 '나의 해탈은 흔들림이 없으며, 이것이 마지막 태어남이고, 이제 다시 태어남은 없다'라는 지견(知見)이 생겨났다. 세 번째.

๔. ทุติยอสฺสาทปริเยสนสุตฺตํ

4. 두 번째 매력 추구 경

๑๖. ‘‘รูปานาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย รูปานํ อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตา รูปานํ อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. รูปานาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ. โย รูปานํ อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตา รูปานํ อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. รูปานาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ รูปานํ นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตา รูปานํ นิสฺสรณํ, ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ. สทฺทานาหํ, ภิกฺขเว… คนฺธานาหํ, ภิกฺขเว… รสานาหํ, ภิกฺขเว… โผฏฺฐพฺพานาหํ, ภิกฺขเว… ธมฺมานาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ. โย ธมฺมานํ อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ธมฺมานํ อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ธมฺมานาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ. โย ธมฺมานํ อาทีนโว ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ธมฺมานํ อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ธมฺมานาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ. ยํ ธมฺมานํ นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ. ยาวตา ธมฺมานํ นิสฺสรณํ, ปญฺญาย [Pg.244] เม ตํ สุทิฏฺฐํ.

16. 비구들이여, 나는 형색(rūpa)들의 달콤함을 찾아 탐구하며 지냈다. 형색들의 달콤함이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 형색들의 달콤함이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다. 비구들이여, 나는 형색들의 위험을 찾아 탐구하며 지냈다. 형색들의 위험이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 형색들의 위험이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다. 비구들이여, 나는 형색들의 벗어남을 찾아 탐구하며 지냈다. 형색들의 벗어남이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 형색들의 벗어남이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다. 소리들에 대하여... 냄새들에 대하여... 맛들에 대하여... 감촉들에 대하여... 비구들이여, 나는 법(dhamma)들의 달콤함을 찾아 탐구하며 지냈다. 법들의 달콤함이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 법들의 달콤함이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다. 비구들이여, 나는 법들의 위험을 찾아 탐구하며 지냈다. 법들의 위험이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 법들의 위험이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다. 비구들이여, 나는 법들의 벗어남을 찾아 탐구하며 지냈다. 법들의 벗어남이 무엇인지 그것을 알게 되었다. 법들의 벗어남이 어떠하든, 나는 그것을 통찰지로 분명하게 보았다.

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ฉนฺนํ พาหิรานํ อายตนานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญาสึ…เป… ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 내가 이 여섯 가지 외부의 감각장소들의 달콤함은 달콤함으로, 위험은 위험으로, 벗어남은 벗어남으로 있는 그대로 직접 알지 못하는 동안에는... (중략) ...위없는 바른 깨달음을 성취했다고 스스로 공표하지 않았다. 그러나 비구들이여, 내가... 있는 그대로 직접 알았을 때... 공표했다. 또한 나에게 '나의 해탈은 흔들림이 없고, 이것이 마지막 태어남이며, 이제 다시 태어남은 없다'라는 지와 견이 생겨났다. 네 번째 경.

๕. ปฐมโนเจอสฺสาทสุตฺตํ

5. 첫 번째 '만약 달콤함이 없다면' 경

๑๗. ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺส อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา จกฺขุสฺมึ สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ จกฺขุสฺส อสฺสาโท ตสฺมา สตฺตา จกฺขุสฺมึ สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺส อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา จกฺขุสฺมึ นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ จกฺขุสฺส อาทีนโว ตสฺมา สตฺตา จกฺขุสฺมึ นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺส นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา จกฺขุสฺมา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ จกฺขุสฺส นิสฺสรณํ ตสฺมา สตฺตา จกฺขุสฺมา นิสฺสรนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, โสตสฺส อสฺสาโท อภวิสฺส… โน เจทํ, ภิกฺขเว, ฆานสฺส อสฺสาโท อภวิสฺส… โน เจทํ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาย อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ชิวฺหาย สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ชิวฺหาย อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา ชิวฺหาย สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาย อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ชิวฺหาย นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ชิวฺหาย อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา ชิวฺหาย นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาย นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ชิวฺหาย นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ชิวฺหาย นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา ชิวฺหาย นิสฺสรนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, กายสฺส อสฺสาโท อภวิสฺส… โน เจทํ, ภิกฺขเว, มนสฺส อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา มนสฺมึ สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ มนสฺส อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา มนสฺมึ สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, มนสฺส อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา มนสฺมึ นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ มนสฺส อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา มนสฺมึ นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, มนสฺส นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา มนสฺมา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ มนสฺส นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา มนสฺมา นิสฺสรนฺติ.

17. 비구들이여, 만약 눈에 달콤함이 없다면 중생들은 눈에 탐착하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 눈에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 눈에 탐착한다. 비구들이여, 만약 눈에 위험이 없다면 중생들은 눈에 대해 염오(厭惡)하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 눈에 위험이 있기 때문에 중생들은 눈에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 눈에서 벗어남이 없다면 중생들은 눈에서 벗어나지 못할 것이다. 비구들이여, 그러나 눈에서 벗어남이 있기 때문에 중생들은 눈에서 벗어난다. 비구들이여, 귀에 달콤함이 없다면... 코에 달콤함이 없다면... 비구들이여, 만약 혀에 달콤함이 없다면 중생들은 혀에 탐착하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 혀에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 혀에 탐착한다. 비구들이여, 만약 혀에 위험이 없다면 중생들은 혀에 대해 염오하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 혀에 위험이 있기 때문에 중생들은 혀에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 혀에서 벗어남이 없다면 중생들은 혀에서 벗어나지 못할 것이다. 비구들이여, 그러나 혀에서 벗어남이 있기 때문에 중생들은 혀에서 벗어난다. 비구들이여, 몸에 달콤함이 없다면... 비구들이여, 만약 마노(mano)에 달콤함이 없다면 중생들은 마노에 탐착하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 마노에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 마노에 탐착한다. 비구들이여, 만약 마노에 위험이 없다면 중생들은 마노에 대해 염오하지 않을 것이다. 비구들이여, 그러나 마노에 위험이 있기 때문에 중생들은 마노에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 마노에서 벗어남이 없다면 중생들은 마노에서 벗어나지 못할 것이다. 비구들이여, 그러나 마노에서 벗어남이 있기 때문에 중생들은 마노에서 벗어난다.

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, สตฺตา อิเมสํ ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ [Pg.245] อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญํสุ, เนว ตาว, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสญฺญุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรึสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา อิเมสํ ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญํสุ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสญฺญุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 중생들이 이 여섯 가지 안의 감각장소들의 달콤함은 달콤함으로, 위험은 위험으로, 벗어남은 벗어남으로 있는 그대로 직접 알지 못하는 동안에는, 비구들이여, 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문들과 신과 인간을 포함한 인류 가운데서 중생들은 (세상을) 벗어나고, 결박을 끊고, 해탈하여 한계를 뛰어넘은 마음으로 머물지 못했다. 비구들이여, 그러나 중생들이 이 여섯 가지 안의 감각장소들의 달콤함은 달콤함으로, 위험은 위험으로, 벗어남은 벗어남으로 있는 그대로 직접 알았을 때, 비구들이여, 그때 비로소 중생들은 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문들과 신과 인간을 포함한 인류 가운데서 (세상을) 벗어나고, 결박을 끊고, 해탈하여 한계를 뛰어넘은 마음으로 머문다. 다섯 번째 경.

๖. ทุติยโนเจอสฺสาทสุตฺตํ

6. 두 번째 '만약 달콤함이 없다면' 경

๑๘. ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, รูปานํ อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา รูเปสุ สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ รูปานํ อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา รูเปสุ สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, รูปานํ อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา รูเปสุ นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ รูปานํ อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา รูเปสุ นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, รูปานํ นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา รูเปหิ นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ รูปานํ นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา รูเปหิ นิสฺสรนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, สทฺทานํ… คนฺธานํ… รสานํ… โผฏฺฐพฺพานํ… ธมฺมานํ อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ธมฺเมสุ สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ธมฺมานํ อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา ธมฺเมสุ สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ธมฺเมสุ นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ธมฺมานํ อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา ธมฺเมสุ นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ธมฺเมหิ นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ธมฺมานํ นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา ธมฺเมหิ นิสฺสรนฺติ.

18. “비구들이여, 만약 형색들에 달콤함이 없다면, 중생들은 형색들에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 그러나 형색들에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 형색들에 집착한다. 비구들이여, 만약 형색들에 재난이 없다면, 중생들은 형색들에 대해 염오하지 않았을 것이다. 비구들이여, 그러나 형색들에 재난이 있기 때문에 중생들은 형색들에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 형색들에 벗어남이 없다면, 중생들은 형색들로부터 벗어나지 못했을 것이다. 비구들이여, 그러나 형색들에 벗어남이 있기 때문에 중생들은 형색들로부터 벗어난다. 비구들이여, 만약 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들에 달콤함이 없다면, 중생들은 법들에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 그러나 법들에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 법들에 집착한다. 비구들이여, 만약 법들에 재난이 없다면, 중생들은 법들에 대해 염오하지 않았을 것이다. 비구들이여, 그러나 법들에 재난이 있기 때문에 중생들은 법들에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 법들에 벗어남이 없다면, 중생들은 법들로부터 벗어나지 못했을 것이다. 비구들이여, 그러나 법들에 벗어남이 있기 때문에 중생들은 법들로부터 벗어난다.”

‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, สตฺตา อิเมสํ ฉนฺนํ พาหิรานํ อายตนานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ นาพฺภญฺญํสุ, เนว ตาว, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา [Pg.246] ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสญฺญุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรึสุ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา อิเมสํ ฉนฺนํ พาหิรานํ อายตนานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต, อาทีนวญฺจ อาทีนวโต, นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญํสุ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสญฺญุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 중생들이 이 여섯 가지 외입처의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 꿰뚫어 알지 못하는 한, 비구들이여, 신들과 마라와 범천을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 인류 가운데서 중생들은 (세상으로부터) 벗어나고 떨어져 나가고 해탈하여 한계가 없는 마음으로 머물지 못했다. 비구들이여, 그러나 중생들이 이 여섯 가지 외입처의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 비구들이여, 비로소 중생들은 신들과 마라와 범천을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 인류 가운데서 벗어나고 떨어져 나가고 해탈하여 한계가 없는 마음으로 머문다.”라고 말씀하셨다. 여섯 번째 경.

๗. ปฐมาภินนฺทสุตฺตํ

7. 제1 환희 경

๑๙. ‘‘โย, ภิกฺขเว, จกฺขุํ อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย โสตํ…เป… โย ฆานํ…เป… โย ชิวฺหํ อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย กายํ…เป… โย มนํ อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมา’’ติ วทามิ.

19. “비구들이여, 누구든지 눈을 환희하는 자는 괴로움을 환희하는 것이다. 괴로움을 환희하는 자는 괴로움에서 벗어나지 못한다고 나는 말한다. 누구든지 귀를... 코를... 혀를 환희하는 자는 괴로움을 환희하는 것이다. 괴로움을 환희하는 자는 괴로움에서 벗어나지 못한다고 나는 말한다. 누구든지 몸을... 마음을 환희하는 자는 괴로움을 환희하는 것이다. 괴로움을 환희하는 자는 괴로움에서 벗어나지 못한다고 나는 말한다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุํ นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย โสตํ…เป… โย ฆานํ…เป… โย ชิวฺหํ นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย กายํ…เป… โย มนํ นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมา’’ติ วทามิ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 누구든지 눈을 환희하지 않는 자는 괴로움을 환희하지 않는 것이다. 괴로움을 환희하지 않는 자는 괴로움에서 벗어난다고 나는 말한다. 누구든지 귀를... 코를... 혀를 환희하지 않는 자는 괴로움을 환희하지 않는 것이다. 괴로움을 환희하지 않는 자는 괴로움에서 벗어난다고 나는 말한다. 누구든지 몸을... 마음을 환희하지 않는 자는 괴로움을 환희하지 않는 것이다. 괴로움을 환희하지 않는 자는 괴로움에서 벗어난다고 나는 말한다.” 일곱 번째 경.

๘. ทุติยาภินนฺทสุตฺตํ

8. 제2 환희 경

๒๐. ‘‘โย, ภิกฺขเว, รูเป อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย สทฺเท…เป… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมา’’ติ วทามิ.

20. “비구들이여, 누구든지 형색들을 환희하는 자는 괴로움을 환희하는 것이다. 괴로움을 환희하는 자는 괴로움에서 벗어나지 못한다고 나는 말한다. 누구든지 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들을 환희하는 자는 괴로움을 환희하는 것이다. 괴로움을 환희하는 자는 괴로움에서 벗어나지 못한다고 나는 말한다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, รูเป นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย สทฺเท…เป… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมา’’ติ วทามิ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 누구든지 형색들을 환희하지 않는 자는 괴로움을 환희하지 않는 것이다. 괴로움을 환희하지 않는 자는 괴로움에서 벗어난다고 나는 말한다. 누구든지 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들을 환희하지 않는 자는 괴로움을 환희하지 않는 것이다. 괴로움을 환희하지 않는 자는 괴로움에서 벗어난다고 나는 말한다.” 여덟 번째 경.

๙. ปฐมทุกฺขุปฺปาทสุตฺตํ

9. 제1 괴로움의 일어남 경

๒๑. ‘‘โย[Pg.247], ภิกฺขเว, จกฺขุสฺส อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท, โรคานํ ฐิติ, ชรามรณสฺส ปาตุภาโว. โย โสตสฺส…เป… โย ฆานสฺส… โย ชิวฺหาย… โย กายสฺส… โย มนสฺส อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท, โรคานํ ฐิติ, ชรามรณสฺส ปาตุภาโว.

21. “비구들이여, 눈의 일어남, 머묾, 생겨남, 나타남은 괴로움의 일어남이며, 질병의 머묾이며, 늙고 죽음의 나타남이다. 귀의... 코의... 혀의... 몸의... 마음의 일어남, 머묾, 생겨남, 나타남은 괴로움의 일어남이며, 질병의 머묾이며, 늙고 죽음의 나타남이다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺส นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ, โรคานํ วูปสโม, ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม. โย โสตสฺส… โย ฆานสฺส… โย ชิวฺหาย… โย กายสฺส… โย มนสฺส นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ, โรคานํ วูปสโม, ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 눈의 소멸, 가라앉음, 사라짐은 괴로움의 소멸이며, 질병의 가라앉음이며, 늙고 죽음의 사라짐이다. 귀의... 코의... 혀의... 몸의... 마음의 소멸, 가라앉음, 사라짐은 괴로움의 소멸이며, 질병의 가라앉음이며, 늙고 죽음의 사라짐이다.”라고 말씀하셨다. 아홉 번째 경.

๑๐. ทุติยทุกฺขุปฺปาทสุตฺตํ

10. 제2 괴로움의 일어남 경

๒๒. ‘‘โย, ภิกฺขเว, รูปานํ อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท, โรคานํ ฐิติ, ชรามรณสฺส ปาตุภาโว. โย สทฺทานํ…เป… โย คนฺธานํ… โย รสานํ… โย โผฏฺฐพฺพานํ… โย ธมฺมานํ อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท, โรคานํ ฐิติ, ชรามรณสฺส ปาตุภาโว.

22. “비구들이여, 형색들의 일어남, 머묾, 생겨남, 나타남은 괴로움의 일어남이며, 질병의 머묾이며, 늙고 죽음의 나타남이다. 소리들의... 냄새들의... 맛들의... 감촉들의... 법들의 일어남, 머묾, 생겨남, 나타남은 괴로움의 일어남이며, 질병의 머묾이며, 늙고 죽음의 나타남이다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, รูปานํ นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ, โรคานํ วูปสโม, ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม. โย สทฺทานํ…เป… โย คนฺธานํ… โย รสานํ… โย โผฏฺฐพฺพานํ… โย ธมฺมานํ นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ, โรคานํ วูปสโม, ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 형색들의 소멸, 가라앉음, 사라짐은 괴로움의 소멸이며, 질병의 가라앉음이며, 늙고 죽음의 사라짐이다. 소리들의... 냄새들의... 맛들의... 감촉들의... 법들의 소멸, 가라앉음, 사라짐은 괴로움의 소멸이며, 질병의 가라앉음이며, 늙고 죽음의 사라짐이다.”라고 말씀하셨다. 열 번째 경.

ยมกวคฺโค ทุติโย.

두 번째 쌍 편(Yamakavaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

สมฺโพเธน ทุเว วุตฺตา, อสฺสาเทน อปเร ทุเว;

โน เจเตน ทุเว วุตฺตา, อภินนฺเทน อปเร ทุเว;

อุปฺปาเทน ทุเว วุตฺตา, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

정등각으로 두 편을 설하셨고, 달콤함으로 또 다른 두 편을 설하셨다. ‘만약 그렇지 않다면’으로 두 편을 설하셨고, 환희로 또 다른 두 편을 설하셨다. 일어남으로 두 편을 설하셨으니, 그리하여 이 장(Vagga)이라 불린다.

๓. สพฺพวคฺโค

3. 제3 모든 것 편(Sabbavaggo)

๑. สพฺพสุตฺตํ

1. 제1 모든 것 경

๒๓. สาวตฺถินิทานํ[Pg.248]. ‘‘สพฺพํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ? จกฺขุญฺเจว รูปา จ, โสตญฺจ สทฺทา จ, ฆานญฺจ คนฺธา จ, ชิวฺหา จ รสา จ, กาโย จ โผฏฺฐพฺพา จ, มโน จ ธมฺมา จ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สพฺพํ. โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ สพฺพํ ปจฺจกฺขาย อญฺญํ สพฺพํ ปญฺญาเปสฺสามี’ติ, ตสฺส วาจาวตฺถุกเมวสฺส ; ปุฏฺโฐ จ น สมฺปาเยยฺย, อุตฺตริญฺจ วิฆาตํ อาปชฺเชยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา ตํ, ภิกฺขเว, อวิสยสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

23. 사왓티에서 설법하시다. "비구들이여, 그대들에게 일체(一切)를 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 무엇이 일체인가? 눈과 형색, 귀와 소리, 코와 냄새, 혀와 맛, 몸과 감촉, 마음과 법—비구들이여, 이것을 일체라 부른다. 비구들이여, 만약 누군가가 '나는 이 일체를 거부하고 다른 일체를 천명하겠다'라고 말한다면, 그것은 단지 말에 그칠 뿐이다. 질문을 받아도 제대로 답하지 못할 것이며, 나아가 곤혹스러움에 빠질 것이다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 그것은 그가 알 수 있는 영역이 아니기 때문이다." 첫 번째 경.

๒. ปหานสุตฺตํ

2. 버림 경(Pahānasutta)

๒๔. ‘‘สพฺพปฺปหานาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพปฺปหานาย ธมฺโม? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, ปหาตพฺพํ, รูปา ปหาตพฺพา, จกฺขุวิญฺญาณํ ปหาตพฺพํ, จกฺขุสมฺผสฺโส ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ…เป… ยมฺปิทํ โสตสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ… ยมฺปิทํ ฆานสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ. ชิวฺหา ปหาตพฺพา, รสา ปหาตพฺพา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ ปหาตพฺพํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ. กาโย ปหาตพฺโพ… มโน ปหาตพฺโพ, ธมฺมา ปหาตพฺพา, มโนวิญฺญาณํ ปหาตพฺพํ, มโนสมฺผสฺโส ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพปฺปหานาย ธมฺโม’’ติ. ทุติยํ.

24. "비구들이여, 그대들에게 일체를 버리기 위한 가르침을 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 일체를 버리기 위한 가르침이란 무엇인가? 비구들이여, 눈을 버려야 하고, 형색을 버려야 하며, 안식(눈의 알음알이)을 버려야 하고, 안촉(눈의 감촉)을 버려야 한다. 또한 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌도 버려야 한다. ... (중략) ... 혀를 버려야 하고, 맛을 버려야 하며, 설식(혀의 알음알이)을 버려야 하고, 설촉(혀의 감촉)을 버려야 한다. 또한 설촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌도 버려야 한다. 몸을 버려야 하고... 마음을 버려야 하고, 법을 버려야 하며, 의식(마음의 알음알이)을 버려야 하고, 의촉(마음의 감촉)을 버려야 한다. 또한 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌도 버려야 한다. 비구들이여, 이것이 바로 일체를 버리기 위한 가르침이다." 두 번째 경.

๓. อภิญฺญาปริญฺญาปหานสุตฺตํ

3. 통달한 지혜와 철저한 앎과 버림 경(Abhiññāpariññāpahānasutta)

๒๕. ‘‘สพฺพํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานาย ธมฺโม? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ, รูปา อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพา[Pg.249], จกฺขุวิญฺญาณํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ…เป… ชิวฺหา อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพา, รสา อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ. กาโย อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺโพ… มโน อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺโพ, ธมฺมา อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพา, มโนวิญฺญาณํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ, มโนสมฺผสฺโส อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺโพ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหาตพฺพํ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานาย ธมฺโม’’ติ. ตติยํ.

25. "비구들이여, 그대들에게 일체를 통달하여 알고(abhiññā), 철저히 알고(pariññā), 버리기 위한 가르침을 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 일체를 통달하여 알고 철저히 알고 버리기 위한 가르침이란 무엇인가? 비구들이여, 눈은 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 형색은 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 안식은 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 안촉은 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. ... (중략) ... 혀... 맛... 설식... 설촉... 설촉을 조건으로 일어나는 느낌 또한 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 몸... 마음... 법... 의식... 의촉... 의촉을 조건으로 일어나는 느낌 또한 통달하여 알고 철저히 알고서 버려야 한다. 비구들이여, 이것이 일체를 통달하여 알고 철저히 알고 버리기 위한 가르침이다." 세 번째 경.

๔. ปฐมอปริชานนสุตฺตํ

4. 철저히 알지 못함에 대한 첫 번째 경(Paṭhamaaparijānanasutta)

๒๖. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. รูเป อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. จกฺขุวิญฺญาณํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. จกฺขุสมฺผสฺสํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย…เป… ชิวฺหํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. รเส…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสํ…เป… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กายํ…เป… มนํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. ธมฺเม…เป… มโนวิญฺญาณํ…เป… มโนสมฺผสฺสํ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ [Pg.250] อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. อิทํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย.

26. "비구들이여, 일체를 통달하여 알지 못하고, 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고, 버리지 못한다면, 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 무엇을 통달하여 알지 못하고, 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고, 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없는가? 비구들이여, 눈을 통달하여 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못한다면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 형색을... 안식을... 안촉을... 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌을 통달하여 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못한다면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. ... (중략) ... 혀를... 맛을... 설식을... 설촉을... 설촉을 조건으로 일어나는 느낌을... 몸을... 마음을 통달하여 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못한다면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 법을... 의식을... 의촉을... 의촉을 조건으로 일어나는 느낌을... 비구들이여, 참으로 이 일체를 통달하여 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못한다면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다."

‘‘สพฺพญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. รูเป อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. จกฺขุวิญฺญาณํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. จกฺขุสมฺผสฺสํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย…เป… ชิวฺหํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. รเส…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสํ…เป… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กายํ…เป… มนํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. ธมฺเม…เป… มโนวิญฺญาณํ…เป… มโนสมฺผสฺสํ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. อิทํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 진실로 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 비구들이여, 그러면 어떠한 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있는가? 비구들이여, 눈을 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 형색들을 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 안식을 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 안촉을 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 또한 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. ... (중략) ... 혀를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 맛을 ... 설식을 ... 설촉을 ... 또한 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 몸을 ... 마음을 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 법들을 ... 의식을 ... 의촉을 ... 또한 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 비구들이여, 진실로 이러한 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다.

๕. ทุติยอปริชานนสุตฺตํ

5. 제2 아빠리자나나 경 (철저히 알지 못함에 대한 두 번째 경)

๒๗. ‘‘สพฺพํ[Pg.251], ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย? ยญฺจ, ภิกฺขเว, จกฺขุ, เย จ รูปา, ยญฺจ จกฺขุวิญฺญาณํ, เย จ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา…เป… ยา จ ชิวฺหา, เย จ รสา, ยญฺจ ชิวฺหาวิญฺญาณํ, เย จ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา; โย จ กาโย, เย จ โผฏฺฐพฺพา, ยญฺจ กายวิญฺญาณํ, เย จ กายวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา; โย จ มโน, เย จ ธมฺมา, ยญฺจ มโนวิญฺญาณํ, เย จ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา – อิทํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย.

27. 비구들이여, 일체를 최상의 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 그러면 어떠한 일체를 최상의 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못할 때 괴로움의 소멸에 이를 수 없는가? 비구들이여, 눈과 형색들과 안식과 안식으로 인식되는 법들 ... (중략) ... 혀와 맛들과 설식과 설식으로 인식되는 법들, 몸과 감촉들과 강식과 강식으로 인식되는 법들, 마음과 법들과 의식과 의식으로 인식되는 법들이니라. 비구들이여, 진실로 이러한 일체를 최상의 지혜로 알지 못하고 철저히 알지 못하며 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다.

‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย? ยญฺจ, ภิกฺขเว, จกฺขุ, เย จ รูปา, ยญฺจ จกฺขุวิญฺญาณํ, เย จ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา…เป… ยา จ ชิวฺหา, เย จ รสา, ยญฺจ ชิวฺหาวิญฺญาณํ, เย จ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา; โย จ กาโย, เย จ โผฏฺฐพฺพา, ยญฺจ กายวิญฺญาณํ, เย จ กายวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา; โย จ มโน, เย จ ธมฺมา, ยญฺจ มโนวิญฺญาณํ, เย จ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา – อิทํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 비구들이여, 그러면 어떠한 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있는가? 비구들이여, 눈과 형색들과 안식과 안식으로 인식되는 법들 ... (중략) ... 혀와 맛들과 설식과 설식으로 인식되는 법들, 몸과 감촉들과 강식과 강식으로 인식되는 법들, 마음과 법들과 의식과 의식으로 인식되는 법들이니라. 비구들이여, 진실로 이러한 일체를 최상의 지혜로 알고 철저히 알며 탐욕을 빛바래게 하고 버릴 때 괴로움의 소멸에 이를 수 있다.

๖. อาทิตฺตสุตฺตํ

6. 아디따 숫따 (불타오름 경)

๒๘. เอกํ สมยํ ภควา คยายํ วิหรติ คยาสีเส สทฺธึ ภิกฺขุสหสฺเสน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตํ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อาทิตฺตํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตํ, รูปา อาทิตฺตา, จกฺขุวิญฺญาณํ อาทิตฺตํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อาทิตฺโต. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อาทิตฺตํ. เกน อาทิตฺตํ? ‘ราคคฺคินา, โทสคฺคินา, โมหคฺคินา อาทิตฺตํ, ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อาทิตฺต’นฺติ วทามิ…เป… ชิวฺหา อาทิตฺตา, รสา อาทิตฺตา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อาทิตฺตํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อาทิตฺโต. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อาทิตฺตํ. เกน อาทิตฺตํ? ‘ราคคฺคินา, โทสคฺคินา, โมหคฺคินา อาทิตฺตํ, ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อาทิตฺต’นฺติ วทามิ…เป… มโน อาทิตฺโต, ธมฺมา อาทิตฺตา, มโนวิญฺญาณํ อาทิตฺตํ, มโนสมฺผสฺโส อาทิตฺโต. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อาทิตฺตํ. เกน อาทิตฺตํ? ‘ราคคฺคินา, โทสคฺคินา, โมหคฺคินา อาทิตฺตํ, ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อาทิตฺต’นฺติ วทามิ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ [Pg.252] เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ …เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุํ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ตสฺส ภิกฺขุสหสฺสสฺส อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสูติ. ฉฏฺฐํ.

28. 한때 세존께서는 가야의 가야시사에서 천 명의 비구들과 함께 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 불러 말씀하셨다. '비구들이여, 일체는 불타오르고 있다. 비구들이여, 그러면 어떠한 일체가 불타오르고 있는가? 눈은 불타오르고 있고, 형색들은 불타오르고 있으며, 안식은 불타오르고 있고, 안촉은 불타오르고 있다. 또한 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 불타오르고 있다. 무엇으로 불타오르고 있는가? 탐욕의 불로, 성냄의 불로, 어리석음의 불로 불타오르고 있으며, 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔과 비탄과 고통과 근심과 절망으로 불타오르고 있다고 나는 말한다. ... (중략) ... 혀는 불타오르고 있고, 맛들은 불타오르고 있으며, 설식은 불타오르고 있고, 설촉은 불타오르고 있다. 또한 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 불타오르고 있다. 무엇으로 불타오르고 있는가? 탐욕의 불로, 성냄의 불로, 어리석음의 불로 불타오르고 있으며, 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔과 비탄과 고통과 근심과 절망으로 불타오르고 있다고 나는 말한다. ... (중략) ... 마음은 불타오르고 있고, 법들은 불타오르고 있으며, 의식은 불타오르고 있고, 의촉은 불타오르고 있다. 또한 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각도 불타오르고 있다. 무엇으로 불타오르고 있는가? 탐욕의 불로, 성냄의 불로, 어리석음의 불로 불타오르고 있으며, 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔과 비탄과 고통과 근심과 절망으로 불타오르고 있다고 나는 말한다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고, 형색들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하며, 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각에 대해서도 염오한다. ... (중략) ... 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 어떠한 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 '해탈했다'는 지혜가 생긴다. '태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤고, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않으리라'고 꿰뚫어 안다.' 세존께서 이와 같이 말씀하시자, 그 비구들은 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄하였다. 또한 이 상세한 설명이 설해지고 있을 때, 그 천 명의 비구들의 마음은 집착이 없어져서 번뇌들로부터 해탈하였다.

๗. อทฺธภูตสุตฺตํ

7. 압다부따 숫따 (삼켜진 것 경)

๒๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อทฺธภูตํ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อทฺธภูตํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อทฺธภูตํ, รูปา อทฺธภูตา, จกฺขุวิญฺญาณํ อทฺธภูตํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อทฺธภูโต, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อทฺธภูตํ. เกน อทฺธภูตํ? ‘ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อทฺธภูต’นฺติ วทามิ…เป… ชิวฺหา อทฺธภูตา, รสา อทฺธภูตา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อทฺธภูตํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อทฺธภูโต, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อทฺธภูตํ. เกน อทฺธภูตํ? ‘ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อทฺธภูต’นฺติ วทามิ. กาโย อทฺธภูโต…เป… มโน อทฺธภูโต, ธมฺมา อทฺธภูตา, มโนวิญฺญาณํ อทฺธภูตํ, มโนสมฺผสฺโส อทฺธภูโต, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อทฺธภูตํ. เกน อทฺธภูตํ? ‘ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ อทฺธภูต’นฺติ วทามิ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ[Pg.253], วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘วิมุตฺต’มิติ ญาณํ โหติ, ‘ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

29. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠인 벨루와나에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 일체는 억눌려 있다. 비구들이여, 무엇이 일체가 억눌려 있다는 것인가? 비구들이여, 눈은 억눌려 있고, 형색들도 억눌려 있으며, 안식도 억눌려 있고, 안촉도 억눌려 있다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 억눌려 있다. 무엇에 의해 억눌려 있는가? ‘태어남, 늙음, 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망에 의해 억눌려 있다’고 나는 말한다. ... 혀는 억눌려 있고, 맛들도 억눌려 있으며, 설식도 억눌려 있고, 설촉도 억눌려 있다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 억눌려 있다. 무엇에 의해 억눌려 있는가? ‘태어남, 늙음, 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망에 의해 억눌려 있다’고 나는 말한다. 몸은 억눌려 있고... 마음은 억눌려 있고, 법들도 억눌려 있으며, 의식도 억눌려 있고, 의촉도 억눌려 있다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 억눌려 있다. 무엇에 의해 억눌려 있는가? ‘태어남, 늙음, 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망에 의해 억눌려 있다’고 나는 말한다. 비구들이여, 이와 같이 보는 많이 아는 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하며... 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생기며, ‘태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 꿰뚫어 안다.” 일곱 번째 경.

๘. สมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺตํ

8. 제거에 적합함 경

๓๐. ‘‘สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามีติ. กตมา จ สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุํ น มญฺญติ, จกฺขุสฺมึ น มญฺญติ, จกฺขุโต น มญฺญติ, จกฺขุํ เมติ น มญฺญติ. รูเป น มญฺญติ, รูเปสุ น มญฺญติ, รูปโต น มญฺญติ, รูปา เมติ น มญฺญติ. จกฺขุวิญฺญาณํ น มญฺญติ, จกฺขุวิญฺญาณสฺมึ น มญฺญติ, จกฺขุวิญฺญาณโต น มญฺญติ, จกฺขุวิญฺญาณํ เมติ น มญฺญติ. จกฺขุสมฺผสฺสํ น มญฺญติ, จกฺขุสมฺผสฺสสฺมึ น มญฺญติ, จกฺขุสมฺผสฺสโต น มญฺญติ, จกฺขุสมฺผสฺโส เมติ น มญฺญติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ…เป… ชิวฺหํ น มญฺญติ, ชิวฺหาย น มญฺญติ, ชิวฺหาโต น มญฺญติ, ชิวฺหา เมติ น มญฺญติ. รเส น มญฺญติ, รเสสุ น มญฺญติ, รสโต น มญฺญติ, รสา เมติ น มญฺญติ. ชิวฺหาวิญฺญาณํ น มญฺญติ, ชิวฺหาวิญฺญาณสฺมึ น มญฺญติ, ชิวฺหาวิญฺญาณโต น มญฺญติ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ เมติ น มญฺญติ. ชิวฺหาสมฺผสฺสํ น มญฺญติ, ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺมึ น มญฺญติ, ชิวฺหาสมฺผสฺสโต น มญฺญติ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส เมติ น มญฺญติ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ…เป… มนํ น มญฺญติ, มนสฺมึ น มญฺญติ, มนโต น มญฺญติ, มโน เมติ น มญฺญติ. ธมฺเม น มญฺญติ, ธมฺเมสุ น มญฺญติ, ธมฺมโต น มญฺญติ, ธมฺมา เมติ น มญฺญติ. มโนวิญฺญาณํ น มญฺญติ, มโนวิญฺญาณสฺมึ น มญฺญติ, มโนวิญฺญาณโต น มญฺญติ, มโนวิญฺญาณํ เมติ น มญฺญติ. มโนสมฺผสฺสํ น มญฺญติ, มโนสมฺผสฺสสฺมึ น มญฺญติ, มโนสมฺผสฺสโต น มญฺญติ, มโนสมฺผสฺโส เมติ น มญฺญติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ. สพฺพํ น มญฺญติ, สพฺพสฺมึ น มญฺญติ, สพฺพโต น มญฺญติ, สพฺพํ เมติ น มญฺญติ. โส เอวํ อมญฺญมาโน [Pg.254] น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ. อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปา ปฏิปทา’’ติ. อฏฺฐมํ.

30. “비구들이여, 너희들에게 일체의 상(想)을 뿌리 뽑기에 적합한 도닦음을 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음속에 새겨라. 이제 말하리라. 비구들이여, 무엇이 일체의 상을 뿌리 뽑기에 적합한 도닦음인가? 비구들이여, 여기 비구는 눈을 [나라고] 생각하지 않고, 눈에 대해서 생각하지 않고, 눈으로부터 생각하지 않고, ‘눈은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 형색들을 생각하지 않고, 형색들에 대해서 생각하지 않고, 형색들로부터 생각하지 않고, ‘형색들은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 안식을 생각하지 않고, 안식에 대해서 생각하지 않고, 안식으로부터 생각하지 않고, ‘안식은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 안촉을 생각하지 않고, 안촉에 대해서 생각하지 않고, 안촉으로부터 생각하지 않고, ‘안촉은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 생각하지 않고, 그 느낌에 대해서 생각하지 않고, 그 느낌으로부터 생각하지 않고, ‘그 느낌은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. ... 혀를 생각하지 않고, 혀에 대해서 생각하지 않고, 혀로부터 생각하지 않고, ‘혀는 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 맛들을 생각하지 않고, 맛들에 대해서 생각하지 않고, 맛들로부터 생각하지 않고, ‘맛들은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 설식을 생각하지 않고, 설식에 대해서 생각하지 않고, 설식으로부터 생각하지 않고, ‘설식은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 설촉을 생각하지 않고, 설촉에 대해서 생각하지 않고, 설촉으로부터 생각하지 않고, ‘설촉은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 생각하지 않고, 그 느낌에 대해서 생각하지 않고, 그 느낌으로부터 생각하지 않고, ‘그 느낌은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. ... 마음을 생각하지 않고, 마음에 대해서 생각하지 않고, 마음으로부터 생각하지 않고, ‘마음은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 법들을 생각하지 않고, 법들에 대해서 생각하지 않고, 법들로부터 생각하지 않고, ‘법들은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 의식을 생각하지 않고, 의식에 대해서 생각하지 않고, 의식으로부터 생각하지 않고, ‘의식은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 의촉을 생각하지 않고, 의촉에 대해서 생각하지 않고, 의촉으로부터 생각하지 않고, ‘의촉은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 생각하지 않고, 그 느낌에 대해서 생각하지 않고, 그 느낌으로부터 생각하지 않고, ‘그 느낌은 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 일체를 생각하지 않고, 일체에 대해서 생각하지 않고, 일체로부터 생각하지 않고, ‘일체는 나의 것이다’라고 생각하지 않는다. 이와 같이 생각하지 않는 그는 세상의 어떤 것도 집착하지 않는다. 집착하지 않으므로 갈망하지 않고, 갈망하지 않으므로 스스로 완전한 열반에 든다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 바로 일체의 상을 뿌리 뽑기에 적합한 도닦음이다.” 여덟 번째 경.

๙. ปฐมสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตํ

9. 첫 번째 제거에 적합함 경

๓๑. ‘‘สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตมา จ สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุํ น มญฺญติ, จกฺขุสฺมึ น มญฺญติ, จกฺขุโต น มญฺญติ, จกฺขุํ เมติ น มญฺญติ. รูเป น มญฺญติ…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ น มญฺญติ, จกฺขุสมฺผสฺสํ น มญฺญติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมวาภินนฺทติ…เป… ชิวฺหํ น มญฺญติ, ชิวฺหาย น มญฺญติ, ชิวฺหาโต น มญฺญติ, ชิวฺหา เมติ น มญฺญติ. รเส น มญฺญติ…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ น มญฺญติ, ชิวฺหาสมฺผสฺสํ น มญฺญติ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมวาภินนฺทติ…เป… มนํ น มญฺญติ, มนสฺมึ น มญฺญติ, มนโต น มญฺญติ, มโน เมติ น มญฺญติ. ธมฺเม น มญฺญติ…เป… มโนวิญฺญาณํ น มญฺญติ, มโนสมฺผสฺสํ น มญฺญติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมวาภินนฺทติ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ขนฺธธาตุอายตนํ ตมฺปิ น มญฺญติ, ตสฺมิมฺปิ น มญฺญติ, ตโตปิ น มญฺญติ, ตํ เมติ น มญฺญติ. โส เอวํ อมญฺญมาโน น จ กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ. อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ[Pg.255]. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. นวมํ.

31. “비구들이여, 모든 사량(思量)을 뿌리 뽑기에 적합한 도를 그대들에게 설하리니, 그것을 잘 들으라. 비구들이여, 모든 사량을 뿌리 뽑기에 적합한 도란 무엇인가? 비구들이여, 여기 한 비구는 눈을 사량하지 않고, 눈 안에서 사량하지 않으며, 눈으로부터 사량하지 않고, ‘눈은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 형색들을 사량하지 않고... 안식을 사량하지 않으며, 안촉을 사량하지 않는다. 안촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각(受) 또한 사량하지 않고, 그 안에서 사량하지 않으며, 그로부터 사량하지 않고, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 비구들이여, 진실로 무엇인가를 사량하거나, 무엇인가 안에서 사량하거나, 무엇인가로부터 사량하거나, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하면, 그것은 그 사량한 것과는 다르게 변한다. 이처럼 변하기 마련인 것에 묶여 있는 세간은 존재(bhava)만을 즐거워한다. ... 혀(舌)를 사량하지 않고, 혀 안에서 사량하지 않으며, 혀로부터 사량하지 않고, ‘혀는 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 맛들을 사량하지 않고... 설식을 사량하지 않으며, 설촉을 사량하지 않는다. 설촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각 또한 사량하지 않고, 그 안에서 사량하지 않으며, 그로부터 사량하지 않고, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 비구들이여, 진실로 무엇인가를 사량하거나, 무엇인가 안에서 사량하거나, 무엇인가로부터 사량하거나, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하면, 그것은 그 사량한 것과는 다르게 변한다. 이처럼 변하기 마련인 것에 묶여 있는 세간은 존재만을 즐거워한다. ... 마음(意)을 사량하지 않고, 마음 안에서 사량하지 않으며, 마음으로부터 사량하지 않고, ‘마음은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 법(法)들을 사량하지 않고... 의식을 사량하지 않으며, 의촉을 사량하지 않는다. 의촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각 또한 사량하지 않고, 그 안에서 사량하지 않으며, 그로부터 사량하지 않고, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 비구들이여, 진실로 무엇인가를 사량하거나, 무엇인가 안에서 사량하거나, 무엇인가로부터 사량하거나, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하면, 그것은 그 사량한 것과는 다르게 변한다. 이처럼 변하기 마련인 것에 묶여 있는 세간은 존재만을 즐거워한다. 비구들이여, 존재하는 모든 온(khandha)·계(dhātu)·처(āyatana)에 대해서도 사량하지 않고, 그 안에서 사량하지 않으며, 그로부터 사량하지 않고, ‘그것은 나의 것이다’라고 사량하지 않는다. 이와 같이 사량하지 않는 비구는 세간의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 움켜쥐지 않으면 갈망하지 않고, 갈망하지 않으면 스스로 완전한 열반에 든다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 바로 모든 사량을 뿌리 뽑기에 적합한 도이다.” 아홉 번째.

๑๐. ทุติยสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตํ

10. 두 번째 사량 뿌리 뽑기에 적합함 경

๓๒. ‘‘สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตมา จ สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายา ปฏิปทา?

32. “비구들이여, 모든 사량을 뿌리 뽑기에 적합한 도를 그대들에게 설하리니, 그것을 잘 들으라. 비구들이여, 모든 사량을 뿌리 뽑기에 적합한 도란 무엇인가?

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, จกฺขุํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그렇다면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 나의 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“형색들은... 안식은... 안촉은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” ...

‘‘ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그렇다면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 나의 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” ...

‘‘ชิวฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“혀는 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” ...

‘‘รสา… ชิวฺหาวิญฺญาณํ… ชิวฺหาสมฺผสฺโส…เป… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“맛들은... 설식은... 설촉은... 설촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป… ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วาติ?

“무상합니다, 세존이시여.” ... 법들은... 의식은... 의촉은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“의촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그렇다면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 나의 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ, รเสสุปิ…เป… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ[Pg.256]. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오한다. 안촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각에 대해서도 염오한다. ... 혀에 대해서도 염오하고, 맛들에 대해서도... 설촉을 인연으로 일어나는 감각에 대해서도 염오한다. 마음에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오하며, 의식에 대해서도 염오하고, 의촉에 대해서도 염오한다. 의촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 그 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 바로 모든 사량을 뿌리 뽑기에 적합한 도이다.” 열 번째.

สพฺพวคฺโค ตติโย.

세 번째 ‘모두’의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품(제3. 일체 품)의 요약(우다나) –

สพฺพญฺจ ทฺเวปิ ปหานา, ปริชานาปเร ทุเว;

อาทิตฺตํ อทฺธภูตญฺจ, สารุปฺปา ทฺเว จ สปฺปายา;

วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

‘일체(Sabba)’와 ‘버림(Pahāna)’에 관한 두 가지, 그리고 또 다른 ‘철저히 앎(Parijñā)’에 관한 두 가지, ‘불타오름(Āditta)’, ‘지나간 것(Addhabhūta)’, ‘적절함(Sāruppa)’과 두 가지 ‘적합함(Sappāya)’. 이로써 품(Vagga)이라 불린다. 이것이 요약이다.

๔. ชาติธมฺมวคฺโค

4. 제4. 태어나는 법의 품 (자티담마 품)

๑-๑๐. ชาติธมฺมาทิสุตฺตทสกํ

1-10. 태어나는 법 등의 열 가지 경

๓๓. สาวตฺถินิทานํ. ตตฺร โข…เป… ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, ชาติธมฺมํ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ ชาติธมฺมํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ชาติธมฺมํ. รูปา… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส ชาติธมฺโม. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ชาติธมฺมํ…เป… ชิวฺหา… รสา… ชิวฺหาวิญฺญาณํ… ชิวฺหาสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ชาติธมฺมํ. กาโย…เป... มโน ชาติธมฺโม, ธมฺมา ชาติธมฺมา, มโนวิญฺญาณํ ชาติธมฺมํ, มโนสมฺผสฺโส ชาติธมฺโม. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ชาติธมฺมํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ… จกฺขุวิญฺญาเณปิ… จกฺขุสมฺผสฺเสปิ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

33. 사왓티에서의 인연입니다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨습니다. “비구들이여, 모든 것은 태어나는 성질을 가지고 있다. 비구들이여, 무엇이 태어나는 성질을 가진 모든 것인가? 비구들이여, 눈은 태어나는 성질을 가지고 있다. 형상들은... 안식은... 안촉은 태어나는 성질을 가지고 있다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각(수) 또한 태어나는 성질을 가지고 있다. ... (중략) ... 혀는... 맛은... 설식은... 설촉은... 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 태어나는 성질을 가지고 있다. 몸은... (중략) ... 마음은 태어나는 성질을 가지고 있고, 법(심소)들은 태어나는 성질을 가지고 있으며, 의식은 태어나는 성질을 가지고 있고, 의촉은 태어나는 성질을 가지고 있다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 태어나는 성질을 가지고 있다. 비구들이여, 이와 같이 보는 배운 것 많은 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형상들에 대해서도... 안식에 대해서도... 안촉에 대해서도... (중략) ... ‘다시는 이런 상태(윤회)를 위해 더 할 일이 없다’라고 꿰뚫어 안다.” 첫 번째 경.

๓๔. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, ชราธมฺมํ…เป… สํขิตฺตํ. ทุติยํ.

34. “비구들이여, 모든 것은 늙는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 두 번째 경.

๓๕. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, พฺยาธิธมฺมํ…เป…. ตติยํ.

35. “비구들이여, 모든 것은 병드는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 세 번째 경.

๓๖. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, มรณธมฺมํ…เป…. จตุตฺถํ.

36. “비구들이여, 모든 것은 죽는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 네 번째 경.

๓๗. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, โสกธมฺมํ…เป…. ปญฺจมํ.

37. “비구들이여, 모든 것은 슬퍼하는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 다섯 번째 경.

๓๘. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, สํกิเลสิกธมฺมํ…เป…. ฉฏฺฐํ.

38. “비구들이여, 모든 것은 오염되는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 여섯 번째 경.

๓๙. ‘‘สพฺพํ[Pg.257], ภิกฺขเว, ขยธมฺมํ…เป…. สตฺตมํ.

39. “비구들이여, 모든 것은 다하는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 일곱 번째 경.

๔๐. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, วยธมฺมํ…เป…. อฏฺฐมํ.

40. “비구들이여, 모든 것은 사라지는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 여덟 번째 경.

๔๑. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, สมุทยธมฺมํ…เป…. นวมํ.

41. “비구들이여, 모든 것은 일어나는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 아홉 번째 경.

๔๒. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, นิโรธธมฺมํ…เป…. ทสมํ.

42. “비구들이여, 모든 것은 소멸하는 성질을 가지고 있다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 열 번째 경.

ชาติธมฺมวคฺโค จตุตฺโถ.

제4. 태어나는 법의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약 –

ชาติชราพฺยาธิมรณํ, โสโก จ สํกิเลสิกํ;

ขยวยสมุทยํ, นิโรธธมฺเมน เต ทสาติ.

태어남, 늙음, 병듦, 죽음, 그리고 슬픔, 오염됨, 다함, 사라짐, 일어남, 소멸하는 법과 더불어 이들이 열 가지이다.

๕. สพฺพอนิจฺจวคฺโค

5. 제5. 일체 무상의 품 (삽바아닛차 품)

๑-๙. อนิจฺจาทิสุตฺตนวกํ

1-9. 무상 등의 아홉 가지 경

๔๓. สาวตฺถินิทานํ. ตตฺร โข…เป… ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อนิจฺจํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, รูปา อนิจฺจา, จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา, รสา อนิจฺจา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อนิจฺโจ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ. กาโย อนิจฺโจ…เป… มโน อนิจฺโจ, ธมฺมา อนิจฺจา, มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ [Pg.258] ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

43. 사왓티에서의 인연입니다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨습니다. “비구들이여, 모든 것은 무상하다. 비구들이여, 무엇이 무상한 모든 것인가? 비구들이여, 눈은 무상하고, 형상들은 무상하며, 안식은 무상하고, 안촉은 무상하다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다. ... (중략) ... 혀는 무상하고, 맛은 무상하며, 설식은 무상하고, 설촉은 무상하다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다. 몸은 무상하고... (중략) ... 마음은 무상하고, 법들은 무상하며, 의식은 무상하고, 의촉은 무상하다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다. 비구들이여, 이와 같이 보는 배운 것 많은 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형상들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각에 대해서도 염오한다. ... (중략) ... 마음에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오하며, 의식에 대해서도 염오하고, 의촉에 대해서도 염오하며, 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태(윤회)를 위해 더 할 일이 없다’라고 꿰뚫어 안다.” 첫 번째 경.

๔๔. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ…เป…. ทุติยํ.

44. “비구들이여, 모든 것은 괴롭다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 두 번째 경.

๔๕. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา…เป…. ตติยํ.

45. “비구들이여, 모든 것은 무아이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 세 번째 경.

๔๖. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อภิญฺเญยฺยํ…เป…. จตุตฺถํ.

46. “비구들이여, 모든 것은 높은 지혜로 알아야 할 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 네 번째 경.

๔๗. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, ปริญฺเญยฺยํ…เป…. ปญฺจมํ.

47. “비구들이여, 모든 것은 철저히 알아야 할 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 다섯 번째 경.

๔๘. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, ปหาตพฺพํ…เป…. ฉฏฺฐํ.

48. “비구들이여, 모든 것은 버려야 할 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 여섯 번째 경.

๔๙. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพํ…เป…. สตฺตมํ.

49. “비구들이여, 모든 것은 실현해야 할 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 일곱 번째 경.

๕๐. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อภิญฺญาปริญฺเญยฺยํ…เป…. อฏฺฐมํ.

50. “비구들이여, 모든 것은 높은 지혜로 알고 철저히 알아야 할 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 여덟 번째 경.

๕๑. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อุปทฺทุตํ…เป…. นวมํ.

51. “비구들이여, 모든 것은 환난을 당한 것이다. ... (이하 동일하게 요약됨) ... 아홉 번째 경.

๑๐. อุปสฺสฏฺฐสุตฺตํ

10. 억압된 자의 경 (우빳삿타 경)

๕๒. ‘‘สพฺพํ, ภิกฺขเว, อุปสฺสฏฺฐํ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, สพฺพํ อุปสฺสฏฺฐํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อุปสฺสฏฺฐํ, รูปา อุปสฺสฏฺฐา, จกฺขุวิญฺญาณํ อุปสฺสฏฺฐํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อุปสฺสฏฺโฐ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อุปสฺสฏฺฐํ…เป… ชิวฺหา อุปสฺสฏฺฐา, รสา อุปสฺสฏฺฐา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปสฺสฏฺฐํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อุปสฺสฏฺโฐ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อุปสฺสฏฺฐํ. กาโย อุปสฺสฏฺโฐ… มโน อุปสฺสฏฺโฐ, ธมฺมา อุปสฺสฏฺฐา, มโนวิญฺญาณํ อุปสฺสฏฺฐํ, มโนสมฺผสฺโส อุปสฺสฏฺโฐ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อุปสฺสฏฺฐํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ[Pg.259]. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทสมํ.

52. “비구들이여, 모든 것은 시달림을 받는 것이다. 비구들이여, 어떤 모든 것이 시달림을 받는 것인가? 비구들이여, 눈은 시달림을 받는 것이요, 형색들은 시달림을 받는 것이며, 안식도 시달림을 받는 것이요, 안촉도 시달림을 받는 것이다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 시달림을 받는 것이다. …(중략)… 혀는 시달림을 받는 것이요, 맛들도 시달림을 받는 것이며, 설식도 시달림을 받는 것이요, 설촉도 시달림을 받는 것이다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 시달림을 받는 것이다. 몸도 시달림을 받는 것이요, …(중략)… 마음도 시달림을 받는 것이며, 법들도 시달림을 받는 것이요, 의식도 시달림을 받는 것이며, 의촉도 시달림을 받는 것이다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 시달림을 받는 것이다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것에 대해서도 염오한다. …(중략)… 마음에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오하며, 의식에 대해서도 염오하고, 의촉에 대해서도 염오한다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 있다. ‘태어남은 다했다. 범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 제10권.

สพฺพอนิจฺจวคฺโค ปญฺจโม.

다섯 번째 일체무상 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา, อภิญฺเญยฺยํ ปริญฺเญยฺยํ;

ปหาตพฺพํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อภิญฺเญยฺยปริญฺเญยฺยํ ;

อุปทฺทุตํ อุปสฺสฏฺฐํ, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

무상, 고, 무아, 통달해야 할 것, 철저히 알아야 할 것, 버려야 할 것, 실현해야 할 것, 통달하고 철저히 알아야 할 것, 재난을 당한 것, 시달림을 받는 것, 이로써 이 품이라 불린다.

สฬายตนวคฺเค ปฐมปณฺณาสโก สมตฺโต.

육처상응의 첫 번째 오십 경전군이 마무리되었다.

ตสฺส วคฺคุทฺทานํ –

그 품들의 요약은 다음과 같다.

อนิจฺจวคฺคํ ยมกํ, สพฺพํ วคฺคํ ชาติธมฺมํ;

อนิจฺจวคฺเคน ปญฺญาสํ, ปญฺจโม เตน ปวุจฺจตีติ.

무상 품과 쌍 품, 일체 품과 태어남의 성질 품, 그리고 무상 품을 합해 50개가 되니, 그래서 다섯 번째(오십 경전군)라 일컬어진다.

๖. อวิชฺชาวคฺโค

6. 6. 무명 품

๑. อวิชฺชาปหานสุตฺตํ

1. 1. 무명 버림 경

๕๓. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

53. 사밧티에서 머무실 때였다. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 무명이 버려지고 명이 생겨납니까?”

‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. รูเป อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ธมฺเม [Pg.260]… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구여, 눈을 무상하다고 알고 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 형색들을 무상하다고 알고 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 안식… 안촉… 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무상하다고 알고 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 귀… 코… 혀… 몸… 마음을 무상하다고 알고 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 법… 의식… 의촉… 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무상하다고 알고 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 이에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다.” 첫 번째 경.

๒. สํโยชนปหานสุตฺตํ

2. 2. 결박 버림 경

๕๔. ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต, สํโยชนา ปหียนฺตี’’ติ? ‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา ปหียนฺติ. รูเป… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา ปหียนฺติ. โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ… ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา ปหียนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต สํโยชนา ปหียนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

54. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 결박들이 버려집니까?” “비구여, 눈을 무상하다고 알고 보는 이에게 결박들이 버려진다. 형색들… 안식… 안촉… 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무상하다고 알고 보는 이에게 결박들이 버려진다. 귀… 코… 혀… 몸… 마음… 법… 의식… 의촉… 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무상하다고 알고 보는 이에게 결박들이 버려진다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 이에게 결박들이 버려진다.” 두 번째 경.

๓. สํโยชนสมุคฺฆาตสุตฺตํ

3. 3. 결박 뿌리 뽑음 경

๕๕. ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต สํโยชนา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตี’’ติ? ‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ. รูเป อนตฺตโต… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ. โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ… ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต สํโยชนา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต สํโยชนา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตี’’ติ. ตติยํ.

55. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 결박들이 뿌리 뽑힙니까?” “비구여, 눈을 무아라고 알고 보는 이에게 결박들이 뿌리 뽑힌다. 형색들을 무아라고… 안식… 안촉… 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무아라고 알고 보는 이에게 결박들이 뿌리 뽑힌다. 귀… 코… 혀… 몸… 마음… 법… 의식… 의촉… 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느껴지는 것 또한 무아라고 알고 보는 이에게 결박들이 뿌리 뽑힌다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 이에게 결박들이 뿌리 뽑힌다.” 세 번째 경.

๔. อาสวปหานสุตฺตํ

4. 4. 번뇌 버림 경

๕๖. ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต อาสวา ปหียนฺตี’’ติ…เป…. จตุตฺถํ.

56. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 번뇌들이 버려집니까?” …(중략)… 네 번째 경.

๕. อาสวสมุคฺฆาตสุตฺตํ

5. 5. 번뇌 뿌리 뽑음 경

๕๗. ‘‘กถํ [Pg.261] นุ โข, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต อาสวา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตี’’ติ…เป…. ปญฺจมํ.

57. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 번뇌들이 뿌리 뽑힙니까?” …(중략)… 다섯 번째 경.

๖. อนุสยปหานสุตฺตํ

6. 6. 잠재 성향 버림 경

๕๘. ‘‘กถํ นุ โข…เป… อนุสยา ปหียนฺตี’’ติ…เป…. ฉฏฺฐํ.

58. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 …(중략)… 잠재 성향들이 버려집니까?” …(중략)… 여섯 번째 경.

๗. อนุสยสมุคฺฆาตสุตฺตํ

7. 7. 잠재 성향 뿌리 뽑음 경

๕๙. ‘‘กถํ นุ โข…เป… อนุสยา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตี’’ติ? ‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อนุสยา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ…เป… โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ… ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อนุสยา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อนุสยา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

59. “어떻게 하면 … 중략 … 잠재성향(anusaya)이 뿌리 뽑힙니까?” “비구여, 눈을 무아(anattato)라고 알고 보는 자에게 잠재성향은 뿌리 뽑힌다. … 중략 … 귀, 코, 혀, 몸, 마음, 법, 의식, 마음의 접촉, 그리고 마음의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 감각 또한 무아라고 알고 보는 자에게 잠재성향은 뿌리 뽑힌다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 자에게 잠재성향은 뿌리 뽑힌다.” (제7경)

๘. สพฺพุปาทานปริญฺญาสุตฺตํ

8. 모든 집착의 변지(철저한 앎) 경 (Sabbupādānapariññāsutta)

๖๐. ‘‘สพฺพุปาทานปริญฺญาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริญฺญาย ธมฺโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา ‘ปริญฺญาตํ เม อุปาทาน’นฺติ ปชานาติ. โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา ‘ปริญฺญาตํ เม อุปาทาน’นฺติ [Pg.262] ปชานาติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริญฺญาย ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

60. “비구들이여, 그대들에게 모든 집착을 철저히 알기 위한(sabbupādānapariññāya) 법을 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 모든 집착을 철저히 알기 위한 법이란 무엇인가? 눈과 형색을 조건으로 안식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉(phassa)이다. 접촉을 조건으로 감각(vedanā)이 일어난다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고, 형색에 대해서도 염오하고, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하고, 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고(virajjati), 탐욕이 빛바램으로써 해탈하며, 해탈하면 ‘나는 집착을 철저히 알았다’라고 꿰뚫어 안다. 귀와 소리를 조건으로 … 코와 냄새를 조건으로 … 혀와 맛을 조건으로 … 몸과 감촉을 조건으로 … 마음과 법을 조건으로 의식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 감각이 일어난다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 마음에 대해서도 염오하고, 법에 대해서도 염오하고, 의식에 대해서도 염오하고, 마음의 접촉에 대해서도 염오하고, 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈하며, 해탈하면 ‘나는 집착을 철저히 알았다’라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 모든 집착을 철저히 알기 위한 법이다.” (제8경)

๙. ปฐมสพฺพุปาทานปริยาทานสุตฺตํ

9. 첫 번째 모든 집착의 소진 경 (Paṭhamasabbupādānapariyādānasutta)

๖๑. ‘‘สพฺพุปาทานปริยาทานาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริยาทานาย ธมฺโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา ‘ปริยาทินฺนํ เม อุปาทาน’นฺติ ปชานาติ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา ‘ปริยาทินฺนํ เม อุปาทาน’นฺติ ปชานาติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริยาทานาย ธมฺโม’’ติ. นวมํ.

61. “비구들이여, 그대들에게 모든 집착을 소진시키기 위한(sabbupādānapariyādānāya) 법을 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 모든 집착을 소진시키기 위한 법이란 무엇인가? 눈과 형색을 조건으로 안식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 감각이 일어난다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색에 대해서도 염오하고, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하고, 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈하며, 해탈하면 ‘나는 집착을 완전히 소진시켰다’라고 꿰뚫어 안다. … 중략 … 혀와 맛을 조건으로 설식이 일어나고 … 중략 … 마음과 법을 조건으로 의식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 감각이 일어난다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 마음에 대해서도 염오하고, 법에 대해서도 염오하고, 의식에 대해서도 염오하고, 마음의 접촉에 대해서도 염오하고, 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈하며, 해탈하면 ‘나는 집착을 완전히 소진시켰다’라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 모든 집착을 소진시키기 위한 법이다.” (제9경)

๑๐. ทุติยสพฺพุปาทานปริยาทานสุตฺตํ

10. 두 번째 모든 집착의 소진 경 (Dutiyasabbupādānapariyādānasutta)

๖๒. ‘‘สพฺพุปาทานปริยาทานาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริยาทานาย ธมฺโม’’?

62. “비구들이여, 그대들에게 모든 집착을 소진시키기 위한 법을 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 모든 집착을 소진시키기 위한 법이란 무엇인가?”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“형색은 … 중략 … 안식은 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” … 중략 …

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“안촉은 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” … 중략 …

‘‘ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감각 또한 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” … 중략 …

‘‘โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน… ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“귀, 코, 혀, 몸, 마음, 법, 의식, 마음의 접촉, 그리고 마음의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감각 또한 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ[Pg.263], ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ, รเสสุปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหาวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหาสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริยาทานาย ธมฺโม’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색에 대해서도 염오하고, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감각에 대해서도 염오한다. … 중략 … 혀에 대해서도 염오하고, 맛에 대해서도 염오하고, 설식에 대해서도 염오하고, 설촉에 대해서도 염오하고, 설촉을 조건으로 일어나는 … 중략 … 마음에 대해서도 염오하고, 법에 대해서도 염오하고, 의식에 대해서도 염오하고, 마음의 접촉에 대해서도 염오한다. 마음의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈하며, 해탈하면 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 해 마쳤다. 다시는 이런 존재의 상태(itthattāya)가 없으리라’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 모든 집착을 소진시키기 위한 법이다.” (제10경)

อวิชฺชาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

첫 번째 무명 품(Avijjāvagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(uddānaṃ)은 다음과 같다.

อวิชฺชา สํโยชนา ทฺเว, อาสเวน ทุเว วุตฺตา;

อนุสยา อปเร ทฺเว, ปริญฺญา ทฺเว ปริยาทินฺนํ;

วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

두 가지 무명 결박 경, 번뇌 경과 함께 설해진 두 경, 그 외의 두 가지 잠재성향 경, 두 가지 철저한 앎 경, 그리고 빠리야딘나 경이 설해졌다. 그래서 이 장이라 부른다.

๗. มิคชาลวคฺโค

7. 7. 미가잘라 장 (Migajālavagga)

๑. ปฐมมิคชาลสุตฺตํ

1. 1. 제1 미가잘라 경

๖๓. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อายสฺมา มิคชาโล เยน ภควา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มิคชาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘เอกวิหารี, เอกวิหารี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, เอกวิหารี โหติ, กิตฺตาวตา จ ปน สทุติยวิหารี โหตี’’ติ?

63. 사왓티가 배경이다. 그때 미가잘라 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한쪽 곁에 앉았다. 한쪽 곁에 앉은 미가잘라 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 사람들은 "홀로 사는 자(독처하는 자), 홀로 사는 자"라고 말합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 홀로 사는 자이며, 어느 정도까지가 동반자와 함께 사는 자입니까?'

‘‘สนฺติ โข, มิคชาล, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย [Pg.264] ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. นนฺทิยา สติ สาราโค โหติ; สาราเค สติ สํโยโค โหติ. นนฺทิสํโยชนสํยุตฺโต โข, มิคชาล, ภิกฺขุ สทุติยวิหารีติ วุจฺจติ. สนฺติ…เป… สนฺติ โข, มิคชาล, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. นนฺทิยา สติ สาราโค โหติ; สาราเค สติ สํโยโค โหติ. นนฺทิสํโยชนสํยุตฺโต โข, มิคชาล, ภิกฺขุ สทุติยวิหารีติ วุจฺจติ. เอวํวิหารี จ, มิคชาล, ภิกฺขุ กิญฺจาปิ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ; อถ โข สทุติยวิหารีติ วุจฺจติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตณฺหา หิสฺส ทุติยา, สาสฺส อปฺปหีนา. ตสฺมา สทุติยวิหารี’’ติ วุจฺจติ.

“미가잘라여, 눈으로 인식되는 형색 중에는 즐겁고, 마음에 들고, 사랑스럽고, 감각적 욕망을 동반하고, 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하고 집착하며 머물면, 그렇게 기뻐하고 찬탄하고 집착하며 머무는 그에게 환희(nandī)가 생긴다. 환희가 있으면 강한 탐착(sārāgo)이 생기고, 강한 탐착이 있으면 결박(saṃyogo)이 생긴다. 미가잘라여, 환희의 결박에 묶인 비구를 ‘동반자와 함께 사는 자’라고 부른다. … (중략) … 미가잘라여, 눈으로 인식되는 맛 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하고 집착하며 머물면, 그에게 환희가 생긴다. 환희가 있으면 강한 탐착이 생기고, 강한 탐착이 있으면 결박이 생긴다. 미가잘라여, 진실로 환희의 결박에 묶인 비구를 ‘동반자와 함께 사는 자’라고 부른다. 미가잘라여, 이와 같이 머무는 비구가 비록 소음이 없고 인적이 드물며 사람들이 은밀한 일을 하기에 적당하고 홀로 명상하기에 적합한 멀리 떨어진 숲속의 처소에 머물지라도, 그는 ‘동반자와 함께 사는 자’라고 불린다. 그 이유는 무엇인가? 갈애가 그의 동반자인데, 그 갈애를 아직 버리지 못했기 때문이다. 그래서 ‘동반자와 함께 사는 자’라 부른다.”

‘‘สนฺติ จ โข, มิคชาล, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นนฺที นิรุชฺฌติ. นนฺทิยา อสติ สาราโค น โหติ; สาราเค อสติ สํโยโค น โหติ. นนฺทิสํโยชนวิสํยุตฺโต โข, มิคชาล, ภิกฺขุ เอกวิหารีติ วุจฺจติ…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นนฺที นิรุชฺฌติ. นนฺทิยา อสติ สาราโค น โหติ; สาราเค อสติ สํโยโค น โหติ. นนฺทิสํโยชนวิปฺปยุตฺโต โข, มิคชาล, ภิกฺขุ เอกวิหารีติ วุจฺจติ. เอวํวิหารี จ, มิคชาล, ภิกฺขุ กิญฺจาปิ คามนฺเต วิหรติ อากิณฺโณ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ ราชูหิ ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. อถ โข เอกวิหารีติ วุจฺจติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตณฺหา หิสฺส ทุติยา, สาสฺส ปหีนา. ตสฺมา เอกวิหารีติ วุจฺจตี’’ติ. ปฐมํ.

“미가잘라여, 눈으로 인식되는 형색 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않고 집착하지 않으면, 그렇게 기뻐하지 않고 찬탄하지 않고 집착하지 않는 그에게 환희가 소멸한다. 환희가 없으면 강한 탐착이 생기지 않고, 강한 탐착이 없으면 결박이 생기지 않는다. 미가잘라여, 진실로 환희의 결박에서 벗어난 비구를 ‘홀로 사는 자’라고 부른다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 눈으로 인식되는 맛이 있다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 마노(의근)로 인식되는 법 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않고 집착하지 않으면, 그에게 환희가 소멸한다. 환희가 없으면 강한 탐착이 생기지 않고, 강한 탐착이 없으면 결박이 생기지 않는다. 미가잘라여, 진실로 환희의 결박에서 벗어난 비구를 ‘홀로 사는 자’라고 부른다. 미가잘라여, 이와 같이 머무는 비구가 비록 마을 근처에서 비구, 비구니, 우바새, 우바이, 왕, 대신, 외도, 외도의 제자들과 뒤섞여 살지라도, 그는 ‘홀로 사는 자’라고 불린다. 그 이유는 무엇인가? 갈애가 그의 동반자였으나 그 갈애를 버렸기 때문이다. 그래서 ‘홀로 사는 자’라 부른다.” (첫 번째 경이 끝났다.)

๒. ทุติยมิคชาลสุตฺตํ

2. 2. 제2 미가잘라 경

๖๔. อถ [Pg.265] โข อายสฺมา มิคชาโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มิคชาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

64. 그때 미가잘라 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가… 한쪽 곁에 앉은 미가잘라 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 제가 세존의 법을 듣고 홀로 은둔하여 방일하지 않고 정진하며 스스로를 제어하며 지낼 수 있도록 저에게 요약된 법을 설해 주십시오.'

‘‘สนฺติ โข, มิคชาล, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. นนฺทิสมุทยา ทุกฺขสมุทโย, มิคชาลาติ วทามิ…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. นนฺทิสมุทยา ทุกฺขสมุทโย, มิคชาลาติ วทามิ.

“미가잘라여, 눈으로 인식되는 형색 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하고 집착하며 머물면, 그에게 환희가 생긴다. 미가잘라여, 환희의 일어남이 괴로움의 일어남이라고 나는 말한다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 눈으로 인식되는 맛이 있다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 마노로 인식되는 법 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하고 집착하며 머물면, 그에게 환희가 생긴다. 환희의 일어남이 괴로움의 일어남이라고 나는 말한다.”

‘‘สนฺติ จ โข, มิคชาล, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นนฺที นิรุชฺฌติ. นนฺทินิโรธา ทุกฺขนิโรโธ, มิคชาลาติ วทามิ…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา อิฏฺฐา กนฺตา…เป… สนฺติ จ โข, มิคชาล, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นนฺที นิรุชฺฌติ. นนฺทินิโรธา ทุกฺขนิโรโธ, มิคชาลาติ วทามี’’ติ.

“미가잘라여, 눈으로 인식되는 형색 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않고 집착하지 않으면, 그에게 환희가 소멸한다. 미가잘라여, 환희의 소멸이 괴로움의 소멸이라고 나는 말한다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 즐거운 맛이 있다. … (중략) … 미가잘라여, 진실로 마노로 인식되는 법 중에는 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 동반하고 탐착하게 만드는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않고 집착하지 않으면, 그에게 환희가 소멸한다. 미가잘라여, 환희의 소멸이 괴로움의 소멸이라고 나는 말한다.”

อถ โข อายสฺมา มิคชาโล ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา มิคชาโล เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว [Pg.266] ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา มิคชาโล อรหตํ อโหสีติ. ทุติยํ.

그때 미가잘라 존자는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄한 뒤, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌고 물러갔다. 그 후 미가잘라 존자는 홀로 은둔하여 방일하지 않고 정진하며 스스로를 제어하며 머무르면서 머지않아, 선남자들이 집에서 나와 가문 없는 곳으로 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 현생에서 스스로의 초선적인 지혜로 증득하고 완성하여 머물렀다. 그는 '태어남은 다했고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤고, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다'고 꿰뚫어 알았다. 미가잘라 존자는 아라한 중 한 분이 되었다. (두 번째 경이 끝났다.)

๓. ปฐมสมิทฺธิมารปญฺหาสุตฺตํ

3. 3. 제1 사밋디 마라 질문 경

๖๕. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ เยน ภควา…เป… ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘มาโร, มาโร’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, มาโร วา อสฺส มารปญฺญตฺติ วา’’ติ?

65. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루바나(죽림정사) 깔란다카니바파(가란타죽원)에 머무셨다. 그때 사밋디 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가... 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, ‘마라, 마라’라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 마라이거나 마라라는 가설(명칭)입니까?”

‘‘ยตฺถ โข, สมิทฺธิ, อตฺถิ จกฺขุ, อตฺถิ รูปา, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. อตฺถิ โสตํ, อตฺถิ สทฺทา, อตฺถิ โสตวิญฺญาณํ, อตฺถิ โสตวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. อตฺถิ ฆานํ, อตฺถิ คนฺธา, อตฺถิ ฆานวิญฺญาณํ, อตฺถิ ฆานวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. อตฺถิ ชิวฺหา, อตฺถิ รสา, อตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณํ, อตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. อตฺถิ กาโย, อตฺถิ โผฏฺฐพฺพา, อตฺถิ กายวิญฺญาณํ, อตฺถิ กายวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. อตฺถิ มโน, อตฺถิ ธมฺมา, อตฺถิ มโนวิญฺญาณํ, อตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา.

“사밋디여, 눈이 있고 형색이 있고 안식이 있고 안식으로 인식해야 할 법들이 있는 곳에 마라이거나 마라라는 가설이 있다. 귀가 있고 소리가 있고... 코가 있고 냄새가 있고... 혀가 있고 맛이 있고... 몸이 있고 감촉이 있고... 마음이 있고 법들이 있고 의식이 있고 의식으로 인식해야 할 법들이 있는 곳에 마라이거나 마라라는 가설이 있다.”

‘‘ยตฺถ จ โข, สมิทฺธิ, นตฺถิ จกฺขุ, นตฺถิ รูปา, นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ, นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. นตฺถิ โสตํ…เป… นตฺถิ ฆานํ…เป… นตฺถิ ชิวฺหา, นตฺถิ รสา, นตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณํ, นตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา. นตฺถิ กาโย…เป…. นตฺถิ มโน, นตฺถิ ธมฺมา, นตฺถิ มโนวิญฺญาณํ, นตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา’’ติ. ตติยํ.

“사밋디여, 눈이 없고 형색이 없고 안식이 없고 안식으로 인식해야 할 법들이 없는 곳에는 마라도 없고 마라라는 가설도 없다. 귀가 없고... 코가 없고... 혀가 없고 맛이 없고... 몸이 없고... 마음이 없고 법들이 없고 의식이 없고 의식으로 인식해야 할 법들이 없는 곳에는 마라도 없고 마라라는 가설도 없다.” 세 번째 경.

๔. สมิทฺธิสตฺตปญฺหาสุตฺตํ

4. 사밋디 중생 질문 경

๖๖. ‘‘‘สตฺโต, สตฺโต’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สตฺโต วา อสฺส สตฺตปญฺญตฺติ วา’’ติ…เป…. จตุตฺถํ.

66. “세존이시여, ‘중생, 중생’이라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 중생이거나 중생이라는 가설입니까?” ... (중략) ... 네 번째 경.

๕. สมิทฺธิทุกฺขปญฺหาสุตฺตํ

5. 사밋디 고통 질문 경

๖๗. ‘‘‘ทุกฺขํ[Pg.267], ทุกฺข’นฺติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ทุกฺขํ วา อสฺส ทุกฺขปญฺญตฺติ วา’’ติ…เป…. ปญฺจมํ.

67. “세존이시여, ‘고통, 고통’이라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 고통이거나 고통이라는 가설입니까?” ... (중략) ... 다섯 번째 경.

๖. สมิทฺธิโลกปญฺหาสุตฺตํ

6. 사밋디 세상 질문 경

๖๘. ‘‘‘โลโก, โลโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, โลโก วา อสฺส โลกปญฺญตฺติ วา’’ติ? ยตฺถ โข, สมิทฺธิ, อตฺถิ จกฺขุ, อตฺถิ รูปา, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ โลโก วา โลกปญฺญตฺติ วาติ…เป… อตฺถิ ชิวฺหา…เป… อตฺถิ มโน, อตฺถิ ธมฺมา, อตฺถิ มโนวิญฺญาณํ, อตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, อตฺถิ ตตฺถ โลโก วา โลกปญฺญตฺติ วา.

68. “세존이시여, ‘세상, 세상’이라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 세상이거나 세상이라는 가설입니까?” “사밋디여, 눈이 있고 형색이 있고 안식이 있고 안식으로 인식해야 할 법들이 있는 곳에 세상이거나 세상이라는 가설이 있다. ... (중략) ... 혀가 있고... 마음이 있고 법들이 있고 의식이 있고 의식으로 인식해야 할 법들이 있는 곳에 세상이거나 세상이라는 가설이 있다.”

‘‘ยตฺถ จ โข, สมิทฺธิ, นตฺถิ จกฺขุ, นตฺถิ รูปา, นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ, นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, นตฺถิ ตตฺถ โลโก วา โลกปญฺญตฺติ วา…เป… นตฺถิ ชิวฺหา…เป… นตฺถิ มโน, นตฺถิ ธมฺมา, นตฺถิ มโนวิญฺญาณํ, นตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา, นตฺถิ ตตฺถ โลโก วา โลกปญฺญตฺติ วา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“사밋디여, 눈이 없고 형색이 없고 안식이 없고 안식으로 인식해야 할 법들이 없는 곳에는 세상도 없고 세상이라는 가설도 없다. ... (중략) ... 마음이 없고 법들이 없고 의식이 없고 의식으로 인식해야 할 법들이 없는 곳에는 세상도 없고 세상이라는 가설도 없다.” 여섯 번째 경.

๗. อุปเสนอาสีวิสสุตฺตํ

7. 우빠세나 독사 경

๖๙. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ อุปเสโน ราชคเห วิหรนฺติ สีตวเน สปฺปโสณฺฑิกปพฺภาเร. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต อุปเสนสฺส กาเย อาสีวิโส ปติโต โหติ. อถ โข อายสฺมา อุปเสโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ เม, อาวุโส, อิมํ กายํ มญฺจกํ อาโรเปตฺวา พหิทฺธา นีหรถ. ปุรายํ กาโย อิเธว วิกิรติ; เสยฺยถาปิ ภุสมุฏฺฐี’’ติ.

69. 한때 사리뿟따 존자와 우빠세나 존자가 라자가하의 시따바나(냉림), 삽빠손디까 산비탈에 머물렀다. 그때 우빠세나 존자의 몸에 독사가 떨어졌다. 그러자 우빠세나 존자가 비구들을 불러 이렇게 말했다. “도반들이여, 오십시오. 내 이 몸을 침상에 얹어 밖으로 내보내 주십시오. 이 몸이 마치 겨 부스러기 한 줌처럼 여기서 흩어지기 전에 말입니다.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ อุปเสนํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ปน มยํ ปสฺสาม อายสฺมโต อุปเสนสฺส กายสฺส วา อญฺญถตฺตํ อินฺทฺริยานํ วา วิปริณามํ. อถ จ ปนายสฺมา อุปเสโน เอวมาห – ‘เอถ เม, อาวุโส, อิมํ กายํ มญฺจกํ อาโรเปตฺวา พหิทฺธา นีหรถ. ปุรายํ กาโย อิเธว วิกิรติ; เสยฺยถาปิ ภุสมุฏฺฐี’’’ติ. ‘‘ยสฺส นูน, อาวุโส สาริปุตฺต, เอวมสฺส – ‘อหํ จกฺขูติ วา มม จกฺขูติ วา…เป… อหํ ชิวฺหาติ วา มม [Pg.268] ชิวฺหาติ วา… อหํ มโนติ วา มม มโนติ วา’. ตสฺส, อาวุโส สาริปุตฺต, สิยา กายสฺส วา อญฺญถตฺตํ อินฺทฺริยานํ วา วิปริณาโม. มยฺหญฺจ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, น เอวํ โหติ – ‘อหํ จกฺขูติ วา มม จกฺขูติ วา…เป… อหํ ชิวฺหาติ วา มม ชิวฺหาติ วา…เป… อหํ มโนติ วา มม มโนติ วา’. ตสฺส มยฺหญฺจ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, กึ กายสฺส วา อญฺญถตฺตํ ภวิสฺสติ, อินฺทฺริยานํ วา วิปริณาโม’’ติ!

이렇게 말하자 사리뿟따 존자가 우빠세나 존자에게 이와 같이 말했다. “우리는 우빠세나 존자의 몸의 변화나 감각기관의 변형을 보지 못하겠습니다. 그런데도 우빠세나 존자는 ‘도반들이여, 오십시오. 내 이 몸을 침상에 얹어 밖으로 내보내 주십시오. 이 몸이 마치 겨 부스러기 한 줌처럼 여기서 흩어지기 전에 말입니다’라고 말하는군요.” “사리뿟따 도반이여, ‘내가 눈이다’라거나 ‘눈이 내 것이다’... ‘내가 혀다’라거나 ‘혀가 내 것이다’... ‘내가 마음이다’라거나 ‘마음이 내 것이다’라는 생각이 있는 사람에게는 몸의 변화나 감각기관의 변형이 있을 것입니다. 사리뿟따 도반이여, 그러나 나에게는 ‘내가 눈이다’라거나 ‘눈이 내 것이다’... ‘내가 혀다’라거나 ‘혀가 내 것이다’... ‘내가 마음이다’라거나 ‘마음이 내 것이다’라는 생각이 없습니다. 사리뿟따 도반이여, 그러한 나에게 어찌 몸의 변화나 감각기관의 변형이 있겠습니까?”

‘‘ตถา หิ ปนายสฺมโต อุปเสนสฺส ทีฆรตฺตํ อหงฺการมมงฺการมานานุสโย สุสมูหโต. ตสฺมา อายสฺมโต อุปเสนสฺส น เอวํ โหติ – ‘อหํ จกฺขูติ วา มม จกฺขูติ วา…เป… อหํ ชิวฺหาติ วา มม ชิวฺหาติ วา…เป… อหํ มโนติ วา มม มโนติ วา’’’ติ. อถ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อุปเสนสฺส กายํ มญฺจกํ อาโรเปตฺวา พหิทฺธา นีหรึสุ. อถ โข อายสฺมโต อุปเสนสฺส กาโย ตตฺเถว วิกิริ; เสยฺยถาปิ ภุสมุฏฺฐีติ. สตฺตมํ.

“과연 우빠세나 존자는 오랜 세월 ‘나’라는 생각과 ‘내 것’이라는 생각과 자만의 잠재성향이 완전히 뿌리 뽑혔기 때문입니다. 그래서 우빠세나 존자에게는 ‘내가 눈이다’라거나 ‘눈이 내 것이다’... ‘내가 혀다’라거나 ‘혀가 내 것이다’... ‘내가 마음이다’라거나 ‘마음이 내 것이다’라는 생각이 일어나지 않는 것입니다.” 그러자 비구들은 우빠세나 존자의 몸을 침상에 얹어 밖으로 내보냈다. 그러자 우빠세나 존자의 몸은 마치 겨 부스러기 한 줌처럼 바로 그곳에서 흩어졌다. 일곱 번째 경.

๘. อุปวาณสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตํ

8. 우빠와나 현증 경

๗๐. อถ โข อายสฺมา อุปวาโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปวาโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

70. 그때 우빠와나 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가... 한쪽에 앉은 우빠와나 존자가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, ‘현증하는 법, 현증하는 법’이라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 현증하고, 시간을 지체하지 않으며, 와서 보라고 할 수 있고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 알 수 있는 법입니까?”

‘‘อิธ ปน, อุปวาณ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รูปปฺปฏิสํเวที จ โหติ รูปราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’ติ ปชานาติ. ยํ ตํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รูปปฺปฏิสํเวที จ โหติ รูปราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’ติ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ…เป….

“우파와나여, 여기 어떤 비구는 눈으로 형색을 보고 형색을 경험하며 형색에 대한 탐욕을 경험합니다. 그는 내면에 형색에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 형색에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 압니다. 우파와나여, 비구가 눈으로 형색을 보고 형색을 경험하며 형색에 대한 탐욕을 경험하고, 내면에 형색에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 형색에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 아는 것, 우파와나여, 이것이 바로 법이 현법에 보이고, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 성질을 가졌으며, 내면으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” …(중략)…

‘‘ปุน จปรํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รสปฺปฏิสํเวที จ โหติ รสราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รเสสุ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รเสสุ ราโค’ติ ปชานาติ. ยํ ตํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รสปฺปฏิสํเวที จ โหติ รสราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รเสสุ [Pg.269] ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รเสสุ ราโค’ติ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ…เป….

“다시 우파와나여, 비구는 혀로 맛을 보고 맛을 경험하며 맛에 대한 탐욕을 경험합니다. 그는 내면에 맛에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 맛에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 압니다. 우파와나여, 비구가 혀로 맛을 보고 맛을 경험하며 맛에 대한 탐욕을 경험하고, 내면에 맛에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 맛에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 아는 것, 우파와나여, 이것이 바로 법이 현법에 보이고, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 성질을 가졌으며, 내면으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” …(중략)…

‘‘ปุน จปรํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราโค’ติ ปชานาติ. ยํ ตํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมราคปฺปฏิสํเวที จ. สนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราโค’ติ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ…เป….

“다시 우파와나여, 비구는 마노로 법을 알고 법을 경험하며 법에 대한 탐욕을 경험합니다. 그는 내면에 법에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 법에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 압니다. 우파와나여, 비구가 마노로 법을 알고 법을 경험하며 법에 대한 탐욕을 경험하고, 내면에 법에 대한 탐욕이 있을 때 ‘내 내면에 법에 대한 탐욕이 있다’고 분명히 아는 것, 우파와나여, 이것이 바로 법이 현법에 보이고… (중략) … 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” …(중략)…

‘‘อิธ ปน, อุปวาณ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รูปปฺปฏิสํเวที จ โหติ, โน จ รูปราคปฺปฏิสํเวที. อสนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’ติ ปชานาติ. ยํ ตํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา รูปปฺปฏิสํเวทีหิ โข โหติ, โน จ รูปราคปฺปฏิสํเวที. อสนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’ติ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ…เป….

“우파와나여, 여기 어떤 비구는 눈으로 형색을 보고 형색을 경험하지만, 형색에 대한 탐욕은 경험하지 않습니다. 그는 내면에 형색에 대한 탐욕이 없을 때 ‘내 내면에 형색에 대한 탐욕이 없다’고 분명히 압니다. 우파와나여, 비구가 눈으로 형색을 보고 형색을 단지 경험할 뿐 형색에 대한 탐욕은 경험하지 않고, 내면에 형색에 대한 탐욕이 없을 때 ‘내 내면에 형색에 대한 탐욕이 없다’고 분명히 아는 것, 우파와나여, 이것이 바로 법이 현법에 보이고, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 성질을 가졌으며, 내면으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” …(중략)…

‘‘ปุน จปรํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา รสปฺปฏิสํเวทีหิ โข โหติ, โน จ รสราคปฺปฏิสํเวที. อสนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ รเสสุ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รเสสุ ราโค’ติ ปชานาติ…เป….

“다시 우파와나여, 비구는 혀로 맛을 보고 맛을 단지 경험할 뿐 맛에 대한 탐욕은 경험하지 않습니다. 그는 내면에 맛에 대한 탐욕이 없을 때 ‘내 내면에 맛에 대한 탐욕이 없다’고 분명히 압니다. …(중략)…

‘‘ปุน จปรํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ธมฺมปฺปฏิสํเวทีหิ โข โหติ, โน จ ธมฺมราคปฺปฏิสํเวที. อสนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราโค’ติ ปชานาติ. ยํ ตํ, อุปวาณ, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ธมฺมปฺปฏิสํเวทีหิ โข โหติ, โน จ ธมฺมราคปฺปฏิสํเวที. อสนฺตญฺจ อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ ราโค’ติ ปชานาติ. เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ, อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“다시 우파와나여, 비구는 마노로 법을 알고 법을 단지 경험할 뿐 법에 대한 탐욕은 경험하지 않습니다. 그는 내면에 법에 대한 탐욕이 없을 때 ‘내 내면에 법에 대한 탐욕이 없다’고 분명히 압니다. 우파와나여, 비구가 마노로 법을 알고 법을 단지 경험할 뿐 법에 대한 탐욕은 경험하지 않고, 내면에 법에 대한 탐욕이 없을 때 ‘내 내면에 법에 대한 탐욕이 없다’고 분명히 아는 것, 우파와나여, 이것이 바로 법이 현법에 보이고, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 성질을 가졌으며, 내면으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” 여덟 번째 수타.

๙. ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตํ

9. 제1 여섯 가지 감각 접촉의 장소 경 (제1 육촉처경)

๗๑. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. อวุสิตํ [Pg.270] เตน พฺรหฺมจริยํ, อารกา โส อิมสฺมา ธมฺมวินยา’’ติ.

71. “비구들이여, 누구든지 여섯 가지 감각 접촉의 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 분명히 알지 못하는 비구가 있다면, 그는 청정범행을 다 닦지 못한 것이요, 이 법과 율에서 멀리 떨어져 있는 것이다.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตฺถาหํ, ภนฺเต, อนสฺสสํ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานามี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 저는 여기서 파멸했습니다. 세존이시여, 참으로 저는 여섯 가지 감각 접촉의 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 분명히 알지 못하기 때문입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภิกฺขุ, จกฺขุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“비구여, 이를 어떻게 생각하는가? 너는 눈을 ‘이것은 내 것이고, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰하는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“세존이시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, จกฺขุ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺส…เป… ชิวฺหํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“장하다, 비구여. 비구여, 여기서 네가 눈에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이것이 바로 괴로움의 끝이다. …(중략)… 혀를 ‘이것은 내 것이고, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰하는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“세존이시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, ชิวฺหา ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺส…เป… มนํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“장하다, 비구여. 비구여, 여기서 네가 혀에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이것이 바로 괴로움의 끝이다. …(중략)… 마노를 ‘이것은 내 것이고, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰하는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“세존이시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, มโน ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. นวมํ.

“장하다, 비구여. 비구여, 여기서 네가 마노에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이것이 바로 괴로움의 끝이다.” 아홉 번째 수타.

๑๐. ทุติยฉผสฺสายตนสุตฺตํ

10. 제2 여섯 가지 감각 접촉의 장소 경 (제2 육촉처경)

๗๒. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. อวุสิตํ เตน พฺรหฺมจริยํ, อารกา โส อิมสฺมา ธมฺมวินยา’’ติ.

72. “비구들이여, 누구든지 여섯 가지 감각 접촉의 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 분명히 알지 못하는 비구가 있다면, 그는 청정범행을 다 닦지 못한 것이요, 이 법과 율에서 멀리 떨어져 있는 것이다.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตฺถาหํ, ภนฺเต, อนสฺสสํ ปนสฺสสํ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานามี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 저는 여기서 파멸했습니다, 참으로 파멸했습니다. 세존이시여, 참으로 저는 여섯 가지 감각 접촉의 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 분명히 알지 못하기 때문입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภิกฺขุ, จกฺขุํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“비구여, 이를 어떻게 생각하는가? 너는 눈을 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰하는가?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“그렇습니다, 세존이시여.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, จกฺขุ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอวํ เต เอตํ ปฐมํ ผสฺสายตนํ ปหีนํ ภวิสฺสติ [Pg.271] อายตึ อปุนพฺภวาย…เป….

“장하다, 비구여. 비구여, 이 가르침에서 그대는 눈에 대하여 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아(Attā)가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이와 같이 볼 때, 그대에게 첫 번째 접촉의 장소(Phassāyatana)는 미래에 다시 태어나지 않기 위해 끊어지게 될 것이다. (중략)”

‘‘ชิวฺหํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“혀(舌)에 대하여 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰하는가?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“그러합니다, 세존이시여.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, ชิวฺหา ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอวํ เต เอตํ จตุตฺถํ ผสฺสายตนํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อายตึ อปุนพฺภวาย…เป….

“장하다, 비구여. 비구여, 이 가르침에서 그대는 혀에 대하여 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이와 같이 볼 때, 그대에게 네 번째 접촉의 장소는 미래에 다시 태어나지 않기 위해 끊어지게 될 것이다. (중략)”

‘‘มนํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“마음(意)에 대하여 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰하는가?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“그러합니다, 세존이시여.”

‘‘สาธุ, ภิกฺขุ, เอตฺถ จ เต, ภิกฺขุ, มโน ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ ภวิสฺสติ. เอวํ เต เอตํ ฉฏฺฐํ ผสฺสายตนํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อายตึ อปุนพฺภวายา’’ติ. ทสมํ.

“장하다, 비구여. 비구여, 이 가르침에서 그대는 마음에 대하여 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 보게 될 것이다. 이와 같이 볼 때, 그대에게 여섯 번째 접촉의 장소는 미래에 다시 태어나지 않기 위해 끊어지게 될 것이다.” 제10경.

๑๑. ตติยฉผสฺสายตนสุตฺตํ

11. 11. 세 번째 여섯 감각접촉 장소의 경

๗๓. ‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. อวุสิตํ เตน พฺรหฺมจริยํ, อารกา โส อิมสฺมา ธมฺมวินยา’’ติ.

73. “비구들이여, 누구든지 어떤 비구가 여섯 감각접촉 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알지 못한다면, 그는 청정범행을 아직 성취하지 못한 것이요, 이 법과 율(Dhammavina)에서 멀리 떨어진 자이다.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตฺถาหํ, ภนฺเต, อนสฺสสํ ปนสฺสสํ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานามี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 저는 이 가르침에서 망했습니다, 정말 망했습니다. 세존이시여, 참으로 저는 여섯 감각접촉 장소의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알지 못하기 때문입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภิกฺขุ, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“비구여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 눈을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰하는 것이 마땅하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“귀는... 코는... 혀는... 몸은... 마음은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 이 마음을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰하는 것이 마땅하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขุ, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, โสตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ฆานสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ, กายสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. เอกาทสมํ.

“비구여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 귀에 대해서도 염오하며, 코에 대해서도 염오하고, 혀에 대해서도 염오하며, 몸에 대해서도 염오하고, 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이러한 존재로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 제11경.

มิคชาลวคฺโค สตฺตโม.

일곱 번째 미가잘라 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Udāna):

มิคชาเลน [Pg.272] ทฺเว วุตฺตา, จตฺตาโร จ สมิทฺธินา;

อุปเสโน อุปวาโณ, ฉผสฺสายตนิกา ตโยติ.

미가잘라 경이 둘, 사밋디 경이 넷, 우빠세나 경, 우빠와나 경, 그리고 여섯 감각접촉 장소에 관한 경이 셋이다.

๘. คิลานวคฺโค

8. 8. 병듦(Gilāna)의 품

๑. ปฐมคิลานสุตฺตํ

1. 1. 첫 번째 병듦의 경

๗๔. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อมุกสฺมึ, ภนฺเต, วิหาเร อญฺญตโร ภิกฺขุ นโว อปฺปญฺญาโต อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ.

74. 사와티에서의 인연입니다. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. (중략) 한 곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 이 절에 이름 없는 어떤 신참 비구가 병이 들어 괴로워하며 위독한 상태로 누워 있습니다. 세존이시여, 원하옵건대 세존께서는 그 비구에 대한 자비심을 내시어 그가 있는 곳으로 가 주시옵소서.”

อถ โข ภควา นววาทญฺจ สุตฺวา คิลานวาทญฺจ, ‘‘อปฺปญฺญาโต ภิกฺขู’’ติ อิติ วิทิตฺวา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน มญฺจเก สมโธสิ. อถ โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ตฺวํ มญฺจเก สมโธสิ. สนฺติมานิ อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, ตตฺถาหํ นิสีทิสฺสามี’’ติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, ภิกฺขุ, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโม’’ติ?

그때 세존께서는 신참 비구라는 말과 병들었다는 말을 들으시고, ‘알려지지 않은 비구’임을 아시고는 그 비구가 있는 곳으로 가셨습니다. 그 비구는 멀리서 세존께서 오시는 것을 보고 침상에서 몸을 움직이려 했습니다. 그러자 세존께서는 그 비구에게 이와 같이 말씀하셨습니다. “그만두어라, 비구여. 침상에서 움직이지 마라. 여기 마련된 자리들이 있으니, 나는 거기에 앉겠다.” 세존께서는 마련된 자리에 앉으셨습니다. 앉으신 세존께서는 그 비구에게 이와 같이 말씀하셨습니다. “비구여, 좀 어떠한가? 견딜 만한가? 버틸 만한가? 괴로운 느낌들이 줄어들고 더해지지는 않는가? 괴로움이 줄어드는 것이 보이고 더해지는 것이 보이지 않는가?”

‘‘น เม, ภนฺเต, ขมนียํ, น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม’’ติ.

세존이시여, 저는 견딜 수 없고 버틸 수도 없습니다. 저에게는 심한 괴로운 느낌들이 치성하고 줄어들지 않으며, 심해지는 조짐만 나타나고 줄어드는 조짐은 나타나지 않습니다.

‘‘กจฺจิ เต, ภิกฺขุ, น กิญฺจิ กุกฺกุจฺจํ, น โกจิ วิปฺปฏิสาโร’’ติ?

비구여, 그대에게 무슨 후회되는 것이나 뉘우치는 마음은 없는가?

‘‘ตคฺฆ เม, ภนฺเต, อนปฺปกํ กุกฺกุจฺจํ, อนปฺปโก วิปฺปฏิสาโร’’ติ.

세존이시여, 참으로 저에게는 적지 않은 후회되는 것이 있고 적지 않은 뉘우치는 마음이 있습니다.

‘‘กจฺจิ ปน ตํ, ภิกฺขุ, อตฺตา สีลโต อุปวทตี’’ติ?

비구여, 그러면 그대 자신은 계율에 비추어 스스로를 책망하지 않는가?

‘‘น โข มํ, ภนฺเต, อตฺตา สีลโต อุปวทตี’’ติ.

세존이시여, 저 자신은 계율에 비추어 저를 책망하지 않습니다.

‘‘โน เจ กิร เต, ภิกฺขุ, อตฺตา สีลโต อุปวทติ, อถ กิญฺจ เต กุกฺกุจฺจํ โก จ วิปฺปฏิสาโร’’ติ?

비구여, 만일 그대 자신은 계율에 비추어 그대를 책망하지 않는다면, 도대체 그대에게 무슨 후회되는 것이 있고 무슨 뉘우치는 마음이 있는가?

‘‘น ขฺวาหํ, ภนฺเต, สีลวิสุทฺธตฺถํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ[Pg.273].

세존이시여, 저는 세존께서 설하신 법을 계의 청정함을 위한 것이라고는 이해하지 못하고 있기 때문입니다.

‘‘โน เจ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, สีลวิสุทฺธตฺถํ มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสิ, อถ กิมตฺถํ จรหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสี’’ติ?

비구여, 만일 그대가 내가 설한 법이 계의 청정함을 위한 것임을 모른다면, 비구여, 도대체 그대는 내가 설한 법을 무엇을 위한 것이라고 이해하고 있는가?

‘‘ราควิราคตฺถํ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ.

세존이시여, 저는 세존께서 설하신 법을 탐욕을 여의기 위한 것이라고 이해하고 있습니다.

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! สาธุ โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, ราควิราคตฺถํ มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสิ. ราควิราคตฺโถ หิ, ภิกฺขุ, มยา ธมฺโม เทสิโต. ตํ กึ มญฺญสิ ภิกฺขุ, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

장하다 장하다, 비구여! 비구여, 그대는 내가 설한 법을 탐욕을 여의기 위한 것이라고 잘 이해하고 있다. 비구여, 참으로 내가 설한 법은 탐욕을 여의기 위한 것이다. 비구여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가 무상한가?

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

무상합니다, 세존이시여.

‘‘ยํ…เป… โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

...귀, 코, 혀, 몸, 마음은 영원한가 무상한가?

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

무상합니다, 세존이시여.

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

그러면 무상한 것은 괴로움인가 즐거움인가?

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

괴로움입니다, 세존이시여.

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

그러면 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

그렇지 않습니다, 세존이시여.

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขุ, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, โสตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ.

비구여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 귀에 대해서도 염오하고, ... 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 해탈했다는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ตสฺส ภิกฺขุโน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. ปฐมํ.

세존께서는 이 말씀을 하셨다. 그 비구는 마음이 흡족하여 세존의 말씀을 크게 기뻐하였다. 이 상세한 가르침이 설해졌을 때, 그 비구에게 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 사라지는 성질을 가졌다’라는 티끌 없고 때 없는 법의 눈이 생겼다. 첫 번째 경.

๒. ทุติยคิลานสุตฺตํ

2. 제2 병자 경

๗๕. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ…เป… ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อมุกสฺมึ, ภนฺเต, วิหาเร อญฺญตโร ภิกฺขุ นโว อปฺปญฺญาโต อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ.

75. 그때 어떤 비구가 ... 세존께 이렇게 말씀드렸다. ‘세존이시여, 아무개 처소에 어떤 이름 없는 새내기 비구가 병들어 고통스러워하며 심하게 앓고 있습니다. 세존이시여, 원하옵건대 세존께서 그 비구를 가엾게 여기시어 그에게 가 주시면 좋겠습니다.’

อถ โข ภควา นววาทญฺจ สุตฺวา คิลานวาทญฺจ, ‘‘อปฺปญฺญาโต ภิกฺขู’’ติ อิติ วิทิตฺวา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน มญฺจเก สมโธสิ. อถ โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ตฺวํ มญฺจเก สมโธสิ. สนฺติมานิ อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, ตตฺถาหํ นิสีทิสฺสามี’’ติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, ภิกฺขุ, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ [Pg.274] ปญฺญายติ โน อภิกฺกโม’’ติ?

그때 세존께서는 그 비구가 새내기이며 병자라는 말을 들으시고, 이름 없는 비구임을 아시고 그 비구에게 가셨다. 그 비구는 세존께서 멀리서 오시는 것을 보고 침대에서 몸을 움직이려 했다. 그때 세존께서는 그 비구에게 이렇게 말씀하셨다. ‘그만두어라, 비구여. 침대에서 몸을 움직이지 마라. 여기 차려진 자리들이 있으니 나는 거기에 앉겠다.’ 세존께서는 준비된 자리에 앉으셨다. 앉으신 뒤 세존께서는 그 비구에게 이렇게 말씀하셨다. ‘비구여, 그대는 좀 견딜 만한가? 좀 버틸 만한가? 괴로운 느낌들이 줄어들고 심해지지 않는가? 줄어드는 조짐이 나타나고 심해지는 조짐은 나타나지 않는가?’

‘‘น เม, ภนฺเต, ขมนียํ, น ยาปนียํ…เป… น โข มํ, ภนฺเต, อตฺตา สีลโต อุปวทตี’’ติ.

세존이시여, 저는 견딜 수 없고 버틸 수도 없습니다. ... 세존이시여, 저 자신은 계율에 비추어 저를 책망하지 않습니다.

‘‘โน เจ กิร เต, ภิกฺขุ, อตฺตา สีลโต อุปวทติ, อถ กิญฺจ เต กุกฺกุจฺจํ โก จ วิปฺปฏิสาโร’’ติ?

비구여, 만일 그대 자신은 계율에 비추어 그대를 책망하지 않는다면, 도대체 그대에게 무슨 후회되는 것이 있고 무슨 뉘우치는 마음이 있는가?

‘‘น ขฺวาหํ, ภนฺเต, สีลวิสุทฺธตฺถํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ.

세존이시여, 저는 세존께서 설하신 법을 계의 청정함을 위한 것이라고는 이해하지 못하고 있기 때문입니다.

‘‘โน เจ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, สีลวิสุทฺธตฺถํ มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสิ, อถ กิมตฺถํ จรหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสี’’ติ?

비구여, 만일 그대가 내가 설한 법이 계의 청정함을 위한 것임을 모른다면, 비구여, 도대체 그대는 내가 설한 법을 무엇을 위한 것이라고 이해하고 있는가?

‘‘อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถํ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ.

세존이시여, 저는 세존께서 설하신 법을 취착 없는 완전한 열반을 위한 것이라고 이해하고 있습니다.

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! สาธุ โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถํ มยา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาสิ. อนุปาทาปรินิพฺพานตฺโถ หิ, ภิกฺขุ, มยา ธมฺโม เทสิโต.

장하다 장하다, 비구여! 비구여, 그대는 내가 설한 법을 취착 없는 완전한 열반을 위한 것이라고 잘 이해하고 있다. 비구여, 참으로 내가 설한 법은 취착 없는 완전한 열반을 위한 것이다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภิกฺขุ, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

비구여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가 무상한가?

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

무상합니다, 세존이시여.

‘‘ยํ…เป… โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“귀... 코... 혀... 몸... 마음... 마노의 알음알이... 마노의 접촉... 마노의 접촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 영원합니까, 무상합니까?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움입니까, 즐거움입니까?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로움이며 변하는 성질의 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠습니까?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขุ, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ… มโนวิญฺญาเณปิ… มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ.

“비구여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고... 마음에 대해서도 염오하고 마노의 알음알이에 대해서도 염오하고 마노의 접촉에 대해서도 염오한다. 마노의 접촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래기에 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 있다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ตสฺส ภิกฺขุสฺส อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจีติ. ทุติยํ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 비구는 기쁜 마음으로 세존의 말씀을 찬탄하였다. 이 상세한 설명이 설해졌을 때, 그 비구의 마음은 집착 없이 번뇌들로부터 해탈하였다. [두 번째 경]

๓. ราธอนิจฺจสุตฺตํ

3. 3. 라다 무상 경

๗๖. อถ โข อายสฺมา ราโธ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ[Pg.275], ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ. ‘‘ยํ โข, ราธ, อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ราธ, อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ? จกฺขุ อนิจฺจํ, รูปา อนิจฺจา, จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา… กาโย… มโน อนิจฺโจ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ โข, ราธ, อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

76. 그때 존자 라다가... 한 곁에 앉아 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 세존께서 저에게 간략하게 법을 설해 주시기를 바랍니다. 제가 세존의 법을 듣고 혼자 떨어져 머물며 방일하지 않고 열심이며 스스로를 독려하며 지내겠습니다.” “라다여, 무상한 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 무엇이 무상한가? 눈은 무상하다. 색경들은 무상하다. 안식... 안촉... 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다... 혀... 몸... 마음은 무상하다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 법경... 의식... 의촉... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 무상한 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다.” [세 번째 경]

๔. ราธทุกฺขสุตฺตํ

4. 4. 라다 고 경

๗๗. ‘‘ยํ โข, ราธ, ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ราธ, ทุกฺขํ? จกฺขุ โข, ราธ, ทุกฺขํ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รูปา… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺส…เป… อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… มโน ทุกฺโข… ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ โข, ราธ, ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. จตุตฺถํ.

77. “라다여, 괴로움인 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 무엇이 괴로움인가? 라다여, 눈은 괴로움이다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 색경... 안식... 안촉... 안촉을 조건으로... 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 괴로움이다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다... 마음은 괴로움이다... 법경... 의식... 의촉... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 괴로움이다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 괴로움인 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다.” [네 번째 경]

๕. ราธอนตฺตสุตฺตํ

5. 5. 라다 무아 경

๗๘. ‘‘โย โข, ราธ, อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โก จ, ราธ, อนตฺตา? จกฺขุ โข, ราธ, อนตฺตา. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รูปา… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา…เป… มโน อนตฺตา… ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตา. ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โย โข, ราธ, อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

78. “라다여, 무아인 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 무엇이 무아인가? 라다여, 눈은 무아이다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 색경... 안식... 안촉... 안촉을 조건으로... 마음은 무아이다... 법경... 의식... 의촉... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무아이다. 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다. 라다여, 무아인 것, 거기서 그대는 욕탐을 버려야 한다.” [다섯 번째 경]

๖. ปฐมอวิชฺชาปหานสุตฺตํ

6. 6. 첫 번째 무명 버림 경

๗๙. อถ [Pg.276] โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

79. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가가서... 한 곁에 앉아 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨납니까?”

‘‘อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

“비구여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨나는 그러한 한 법이 있다.”

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

“세존이시여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨나는 그 한 법은 무엇입니까?”

‘‘อวิชฺชา โข, ภิกฺขุ, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

“비구여, 무명이 바로 그 한 법이니, 그것을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다.”

‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

“세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨납니까?”

‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. รูเป… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ, จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ…เป… มนํ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구여, 눈을 무상하다고 알고 보는 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 색경을... 안식을... 안촉을... 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다고 알고 보는 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다... 마음을 무상하다고 알고 보는 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 법경을... 의식을... 의촉을... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다고 알고 보는 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨난다.” [여섯 번째 경]

๗. ทุติยอวิชฺชาปหานสุตฺตํ

7. 7. 두 번째 무명 버림 경

๘๐. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ…เป… เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

80. 그때 어떤 비구가... 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨납니까?”

‘‘อตฺถิ โข, ภิกฺขุ, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

“비구여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨나는 그러한 한 법이 있다.”

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

“세존이시여, 어떤 한 법을 버림으로써 비구에게 무명이 버려지고 명이 생겨나는 그 한 법은 무엇입니까?”

‘‘อวิชฺชา โข, ภิกฺขุ, เอโก ธมฺโม ยสฺส ปหานา ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

“비구여, 무명(無明)이야말로 비구가 그것을 버림으로써 무명이 제거되고 명(明)이 생겨나게 되는 유일한 법이니라.”

‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ชานโต, กถํ ปสฺสโต อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ?

“세존이시여, 그러면 어떻게 알고 어떻게 보아야 비구에게 무명이 제거되고 명이 생겨납니까?”

‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุโน สุตํ โหติ – ‘สพฺเพ ธมฺมา นาลํ อภินิเวสายา’ติ. เอวญฺเจตํ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุโน สุตํ โหติ – ‘สพฺเพ ธมฺมา [Pg.277] นาลํ อภินิเวสายา’ติ. โส สพฺพํ ธมฺมํ อภิชานาติ, สพฺพํ ธมฺมํ อภิญฺญาย สพฺพํ ธมฺมํ ปริชานาติ, สพฺพํ ธมฺมํ ปริญฺญาย สพฺพนิมิตฺตานิ อญฺญโต ปสฺสติ, จกฺขุํ อญฺญโต ปสฺสติ, รูเป… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อญฺญโต ปสฺสติ…เป… มนํ อญฺญโต ปสฺสติ, ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อญฺญโต ปสฺสติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหียติ, วิชฺชา อุปฺปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구여, 여기 비구는 ‘모든 법은 집착할 만한 것이 못 된다’라고 듣는다. 비구여, 비구가 이와 같이 ‘모든 법은 집착할 만한 것이 못 된다’라고 들으면, 그는 모든 법을 특별한 지혜로 알고, 모든 법을 특별한 지혜로 알아서 모든 법을 철저하게 안다. 모든 법을 철저하게 알고 나서 모든 표상을 (자아와는) 다른 것으로 본다. 눈을 다른 것으로 보고, 형색을... 안식(眼識)을... 안촉(眼觸)을... 안촉을 인연으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌 또한 다른 것으로 본다. ... 마노를 다른 것으로 보고, 법을... 의식(意識)을... 의촉(衣觸)을... 의촉을 인연으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌 또한 다른 것으로 본다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 비구에게 무명이 제거되고 명이 생겨나느니라.” 일곱 번째 경.

๘. สมฺพหุลภิกฺขุสุตฺตํ

8. 삼바훌라 비구 경 (Sambahulabhikkhu-sutta)

๘๑. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ โน, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อมฺเห เอวํ ปุจฺฉนฺติ – ‘กิมตฺถิยํ, อาวุโส, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ? เอวํ ปุฏฺฐา มยํ, ภนฺเต, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากโรม – ‘ทุกฺขสฺส โข, อาวุโส, ปริญฺญตฺถํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ. กจฺจิ มยํ, ภนฺเต, เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากรมานา วุตฺตวาทิโน เจว ภควโต โหม, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ?

81. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가가서... 한 곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 여기 저희에게 이교도 유행자들이 ‘도반들이여, 어떤 목적을 위해 사문 고타마의 처소에서 청정범행을 닦습니까?’라고 묻습니다. 세존이시여, 이와 같이 질문을 받았을 때 저희는 그 이교도 유행자들에게 ‘도반들이여, 괴로움을 철저히 알기 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다’라고 대답합니다. 세존이시여, 저희가 이와 같이 질문을 받고 이와 같이 대답한다면, 세존께서 말씀하신 대로 전하는 것이며, 사실이 아닌 것으로 세존을 비방하지 않는 것입니까? 또한 법에 적합하게 대답하는 것이며, 법에 따른 정당한 반론이 비난받을 만한 근거가 되지 않겠습니까?”

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ พฺยากรมานา วุตฺตวาทิโน เจว เม โหถ, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขถ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรถ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ. ทุกฺขสฺส หิ, ภิกฺขเว, ปริญฺญตฺถํ มยิ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. สเจ ปน โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตมํ ปน ตํ, อาวุโส, ทุกฺขํ, ยสฺส ปริญฺญาย สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘จกฺขุ โข, อาวุโส, ทุกฺขํ, ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. รูปา…เป… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ. ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ…เป… มโน ทุกฺโข…เป… ยมฺปิทํ [Pg.278] มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ. ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิทํ โข ตํ, อาวุโส, ทุกฺขํ, ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ. เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 참으로 너희가 이와 같이 질문을 받고 이와 같이 대답한다면 나의 말을 그대로 전하는 것이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이다. 또한 법에 적합하게 대답하는 것이며, 법에 따른 어떤 정당한 반론도 비난받을 만한 근거가 되지 않는다. 비구들이여, 참으로 괴로움을 철저히 알기 위해 나의 처소에서 청정범행을 닦기 때문이다. 비구들이여, 만일 이교도 유행자들이 ‘도반들이여, 그 괴로움이란 무엇입니까? 사문 고타마의 처소에서 그것을 철저히 알기 위해 청정범행을 닦는다고 하는 그 괴로움은 무엇입니까?’라고 묻는다면, 너희는 그 이교도 유행자들에게 이와 같이 대답해야 한다. ‘도반들이여, 눈은 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다. 형색은... 안촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다. ... 마노는 괴로움입니다. ... 의촉을 인연으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다. 도반들이여, 이것이 바로 그 괴로움이며, 이것을 철저히 알기 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다’라고 말이다. 비구들이여, 이와 같이 질문을 받으면 그 이교도 유행자들에게 이와 같이 대답해야 하느니라.” 여덟 번째 경.

๙. โลกปญฺหาสุตฺตํ

9. 세상 문제 경 (Lokapañha-sutta)

๘๒. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

82. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가가서... 한 곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘‘โลโก, โลโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, โลโกติ วุจฺจตี’’ติ? ‘‘‘ลุชฺชตี’ติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา โลโกติ วุจฺจติ. กิญฺจ ลุชฺชติ? จกฺขุ โข, ภิกฺขุ, ลุชฺชติ. รูปา ลุชฺชนฺติ, จกฺขุวิญฺญาณํ ลุชฺชติ, จกฺขุสมฺผสฺโส ลุชฺชติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ลุชฺชติ…เป… ชิวฺหา ลุชฺชติ…เป… มโน ลุชฺชติ, ธมฺมา ลุชฺชนฺติ, มโนวิญฺญาณํ ลุชฺชติ, มโนสมฺผสฺโส ลุชฺชติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ลุชฺชติ. ลุชฺชตีติ โข, ภิกฺขุ, ตสฺมา โลโกติ วุจฺจตี’’ติ. นวมํ.

“세존이시여, ‘세상, 세상’이라고들 합니다. 세존이시여, 도대체 무엇을 두고 세상이라 부릅니까?” “비구여, 무너진다고(lujjati) 해서 세상(loko)이라 한다. 그러면 무엇이 무너지는가? 비구여, 눈이 무너진다. 형색이 무너지고, 안식이 무너지고, 안촉이 무너진다. 안촉을 인연으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌 또한 무너진다. ... 혀가 무너진다. ... 마노가 무너지고, 법들이 무너지고, 의식이 무너지고, 의촉이 무너진다. 의촉을 인연으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 모든 느낌 또한 무너진다. 비구여, 이와 같이 무너진다고 해서 세상이라 부르느니라.” 아홉 번째 경.

๑๐. ผคฺคุนปญฺหาสุตฺตํ

10. 팍구나 문제 경 (Phaggunapañha-sutta)

๘๓. อถ โข อายสฺมา ผคฺคุโน…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ผคฺคุโน ภควนฺตํ เอตทโวจ –

83. 그때 존자 팍구나가 세존께서 계신 곳으로 다가가서... 한 곁에 앉은 존자 팍구나는 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, ตํ จกฺขุ, เยน จกฺขุนา อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย…เป… อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, สา ชิวฺหา, ยาย ชิวฺหาย อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย…เป… อตฺถิ นุ โข โส, ภนฺเต, มโน, เยน มเนน อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺยา’’ติ?

“세존이시여, 과거의 부처님들로서 반열반(般涅槃)에 드시고, 희론(pappañca)을 끊으시고, 길(윤회)을 끊으시고, 윤회를 소멸하셨으며, 모든 괴로움을 초월하신 분들을 인식하게 할 만한 그런 눈이 있습니까? ... 세존이시여, 과거의 부처님들로서 반열반에 드시고, 희론을 끊으시고, 길을 끊으시고, 윤회를 소멸하셨으며, 모든 괴로움을 초월하신 분들을 인식하게 할 만한 그런 혀가 있습니까? ... 세존이시여, 과거의 부처님들로서 반열반에 드시고, 희론을 끊으시고, 길을 끊으시고, 윤회를 소멸하셨으며, 모든 괴로움을 초월하신 분들을 인식하게 할 만한 그런 마노가 있습니까?”

‘‘นตฺถิ โข ตํ, ผคฺคุน, จกฺขุ, เยน จกฺขุนา อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย [Pg.279] …เป… นตฺถิ โข สา, ผคฺคุน, ชิวฺหา, ยาย ชิวฺหาย อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย…เป… นตฺถิ โข โส, ผคฺคุน, มโน, เยน มเนน อตีเต พุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ฉินฺนปปญฺเจ ฉินฺนวฏุเม ปริยาทินฺนวฏฺเฏ สพฺพทุกฺขวีติวฏฺเฏ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺยา’’ติ. ทสมํ.

“파구나요, 이미 반열반에 들어 희론(papañca)을 끊고, 길(vaṭuma)을 끊고, 윤회(vaṭṭa)를 다하고, 모든 괴로움을 넘어선 과거의 부처님들을 [부처라고] 규명하고자 하여도, 그 부처님들을 규명할 수 있는 그런 눈은 존재하지 않는다. ... 파구나요, 이미 반열반에 들어 희론을 끊고, 길을 끊고, 윤회를 다하고, 모든 괴로움을 넘어선 과거의 부처님들을 규명하고자 하여도, 그 부처님들을 규명할 수 있는 그런 혀는 존재하지 않는다. ... 파구나요, 이미 반열반에 들어 희론을 끊고, 길을 끊고, 윤회를 다하고, 모든 괴로움을 넘어선 과거의 부처님들을 규명하고자 하여도, 그 부처님들을 규명할 수 있는 그런 마음은 존재하지 않는다.” 열 번째 경.

คิลานวคฺโค อฏฺฐโม.

제8 길라나 품(Gilānavaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

คิลาเนน ทุเว วุตฺตา, ราเธน อปเร ตโย;

อวิชฺชาย จ ทฺเว วุตฺตา, ภิกฺขุ โลโก จ ผคฺคุโนติ.

길라나 경으로 두 개를 설했고, 라다 경으로 다른 세 개를, 아윗자 경으로 두 개를 설했고, 비구 경과 로카 경과 파구나 경을 설했다.

๙. ฉนฺนวคฺโค

9. 제9 찬나 품(Channavaggo)

๑. ปโลกธมฺมสุตฺตํ

1. 제1 팔로카담마 경(변괴하는 법의 경)

๘๔. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

84. 사왓티에서의 인연이다. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서... 한쪽에 앉은 아난다 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다.

‘‘‘โลโก, โลโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, โลโกติ วุจฺจตี’’ติ? ‘‘ยํ โข, อานนฺท, ปโลกธมฺมํ, อยํ วุจฺจติ อริยสฺส วินเย โลโก. กิญฺจ, อานนฺท, ปโลกธมฺมํ? จกฺขุ โข, อานนฺท, ปโลกธมฺมํ, รูปา ปโลกธมฺมา, จกฺขุวิญฺญาณํ ปโลกธมฺมํ, จกฺขุสมฺผสฺโส ปโลกธมฺโม, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา…เป… ตมฺปิ ปโลกธมฺมํ…เป… ชิวฺหา ปโลกธมฺมา, รสา ปโลกธมฺมา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ ปโลกธมฺมํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส ปโลกธมฺโม, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา…เป… ตมฺปิ ปโลกธมฺมํ…เป… มโน ปโลกธมฺโม, ธมฺมา ปโลกธมฺมา, มโนวิญฺญาณํ ปโลกธมฺมํ, มโนสมฺผสฺโส ปโลกธมฺโม, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปโลกธมฺมํ. ยํ โข, อานนฺท, ปโลกธมฺมํ, อยํ วุจฺจติ อริยสฺส วินเย โลโก’’ติ. ปฐมํ.

“세존이시여, ‘세상, 세상’이라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지를 ‘세상’이라고 합니까?” “아난다여, 변괴(變壞)하는 성질의 것, 이를 성스러운 법과 율(vinaya)에서는 세상이라고 한다. 아난다여, 무엇이 변괴하는 성질의 것인가? 아난다여, 눈은 변괴하는 성질의 것이다. 색깔들은 변괴하는 성질의 것이다. 안식은 변괴하는 성질의 것이다. 안촉은 변괴하는 성질의 것이다. 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 변괴하는 성질의 것이다. ... 혀는 변괴하는 성질의 것이다. 맛들은 변괴하는 성질의 것이다. 설식은 변괴하는 성질의 것이다. 설촉은 변괴하는 성질의 것이다. 설촉을 조건으로 일어나는 느낌 또한 변괴하는 성질의 것이다. ... 마음은 변괴하는 성질의 것이다. 법들은 변괴하는 성질의 것이다. 의식은 변괴하는 성질의 것이다. 의촉은 변괴하는 성질의 것이다. 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 변괴하는 성질의 것이다. 아난다여, 이와 같이 변괴하는 성질의 것을 성스러운 법과 율에서는 세상이라 한다.” 첫 번째 경.

๒. สุญฺญตโลกสุตฺตํ

2. 제2 순냐타로카 경(공한 세상 경)

๘๕. อถ [Pg.280] โข อายสฺมา อานนฺโท…เป… ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สุญฺโญ โลโก, สุญฺโญ โลโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สุญฺโญ โลโกติ วุจฺจตี’’ติ? ‘‘ยสฺมา จ โข, อานนฺท, สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา ตสฺมา สุญฺโญ โลโกติ วุจฺจติ. กิญฺจ, อานนฺท, สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา? จกฺขุ โข, อานนฺท, สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา. รูปา สุญฺญา อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา, จกฺขุวิญฺญาณํ สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา, จกฺขุสมฺผสฺโส สุญฺโญ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา. ยสฺมา จ โข, อานนฺท, สุญฺญํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา, ตสฺมา สุญฺโญ โลโกติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ.

85. 그때 아난다 존자가... 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, ‘세상은 공하다, 세상은 공하다’라고 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지를 ‘세상은 공하다’라고 합니까?” “아난다여, 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있기 때문에 ‘세상은 공하다’고 한다. 아난다여, 무엇이 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있는가? 아난다여, 눈은 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다. 색깔들은 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다. 안식은 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다. 안촉은 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다. ... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다. 아난다여, 이와 같이 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있기 때문에 ‘세상은 공하다’고 한다.” 두 번째 경.

๓. สํขิตฺตธมฺมสุตฺตํ

3. 제3 상킷타담마 경(요약된 법의 경)

๘๖. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

86. 한쪽에 앉은 아난다 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 제가 세존의 가르침을 듣고 혼자 떨어져 방일하지 않고 열심이며 스스로를 독려하며 머물 수 있도록, 저에게 요약하여 법을 설해주시면 좋겠습니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อานนฺท, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“아난다여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“무상하고 괴롭고 변하는 성질의 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“색깔들은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” ...

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ…เป… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안식은 ... 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส [Pg.281] เม อตฺตา’’’ติ?

“무상하고 괴롭고 변하는 성질의 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” ...

‘‘ชิวฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“혀는 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” ...

‘‘ชิวฺหาวิญฺญาณํ… ชิวฺหาสมฺผสฺโส…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“설식은 ... 설촉은 ... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그런데 무상한 것은 괴로움입니까, 즐거움입니까?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그렇다면 무상하고 괴로우며 변화하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠습니까?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” …중략…

‘‘เอวํ ปสฺสํ, อานนฺท, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ตติยํ.

“아난다여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고…중략… 눈의 감촉에 대해서도 염오하며…중략… 마노의 감촉을 조건으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” (세 번째 소경)

๔. ฉนฺนสุตฺตํ

4. 4. 찬나 경

๘๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาจุนฺโท อายสฺมา จ ฉนฺโน คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วิหรนฺติ. เตน โข ปน สมเยน เยน อายสฺมา ฉนฺโน อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหาจุนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาจุนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อายามาวุโส จุนฺท, เยนายสฺมา ฉนฺโน เตนุปสงฺกมิสฺสาม คิลานปุจฺฉกา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา มหาจุนฺโท อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

87. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠 죽림 정사에 머무셨다. 그때 사리뿟따 존자와 마하춘다 존자, 그리고 찬나 존자는 깃자가꾸따 산에 머물고 있었다. 그때 찬나 존자는 병이 들어 고통스럽고 중태에 빠져 있었다. 그러자 사리뿟따 존자는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 마하춘다 존자에게 가서 이렇게 말했다. “도반 춘다여, 찬나 존자에게 병문안을 가도록 합시다.” 마하춘다 존자는 “그렇게 합시다, 도반이여”라고 사리뿟따 존자에게 대답했다.

อถ โข อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาจุนฺโท เยนายสฺมา ฉนฺโน เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึสุ. นิสชฺช โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, อาวุโส ฉนฺน, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ โน อภิกฺกมนฺติ, ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโม’’ติ?

그리하여 사리뿟따 존자와 마하춘다 존자는 찬나 존자에게 갔다. 가서 준비된 자리에 앉았다. 앉은 뒤 사리뿟따 존자는 찬나 존자에게 이렇게 말했다. “도반 찬나여, 좀 견딜 만합니까? 기운을 차릴 만합니까? 괴로운 느낌들이 물러가고 더해지지는 않습니까? 물러가는 기색이 보이고 더해지는 기색은 보이지 않습니까?”

‘‘น เม, อาวุโส สาริปุตฺต, ขมนียํ น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, พลวา ปุริโส ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย ; เอวเมว โข, อาวุโส, อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. น เม, อาวุโส, ขมนียํ, น ยาปนียํ…เป… โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ[Pg.282], อาวุโส, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีเส สีสเวฐํ ทเทยฺย; เอวเมว โข, อาวุโส, อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา. น เม, อาวุโส, ขมนียํ, น ยาปนียํ…เป… โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย; เอวเมว โข อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. น เม, อาวุโส, ขมนียํ, น ยาปนียํ…เป… โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ; เอวเมว โข, อาวุโส, อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห. น เม, อาวุโส, ขมนียํ, น ยาปนียํ, พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ, อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม. สตฺถํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อาหริสฺสามิ, นาวกงฺขามิ ชีวิต’’นฺติ.

“도반 사리뿟따여, 나는 견딜 수도 없고 기운을 차릴 수도 없습니다. 나의 심한 괴로운 느낌들은 더해만 가고 물러가지 않습니다. 더해가는 기색만 보이고 물러가는 기색은 보이지 않습니다. 도반이여, 마치 힘센 사람이 날카로운 칼끝으로 머리를 가르는 것처럼, 그와 같이 매우 강한 바람이 머리를 찌릅니다. 도반이여, 나는 견딜 수도 없고 기운을 차릴 수도 없습니다…중략… 물러가는 기색은 보이지 않습니다. 마치 힘센 사람이 튼튼한 가죽 끈으로 머리를 조이는 것처럼, 그와 같이 머리에 매우 강한 통증이 있습니다. 도반이여, 나는 견딜 수도 없고 기운을 차릴 수도 없습니다…중략… 물러가는 기색은 보이지 않습니다. 마치 숙련된 도살자나 그 조수가 날카로운 도살용 칼로 배를 가르는 것처럼, 그와 같이 매우 강한 바람이 배를 가릅니다. 도반이여, 나는 견딜 수도 없고 기운을 차릴 수도 없습니다…중략… 물러가는 기색은 보이지 않습니다. 마치 힘센 두 사람이 약한 사람의 팔을 붙잡고 숯불 구덩이 위에서 태우고 고통스럽게 하는 것처럼, 그와 같이 몸에 매우 강한 열기가 있습니다. 도반이여, 나는 견딜 수도 없고 기운을 차릴 수도 없습니다. 나의 심한 괴로운 느낌들은 더해만 가고 물러가지 않습니다. 더해가는 기색만 보이고 물러가는 기색은 보이지 않습니다. 도반 사리뿟따여, 나는 칼을 가져와서 (목숨을 끊겠습니다). 나는 삶을 원하지 않습니다.”

‘‘มา อายสฺมา ฉนฺโน สตฺถํ อาหเรสิ. ยาเปตายสฺมา ฉนฺโน, ยาเปนฺตํ มยํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อิจฺฉาม. สเจ อายสฺมโต ฉนฺนสฺส นตฺถิ สปฺปายานิ โภชนานิ, อหํ อายสฺมโต ฉนฺนสฺส สปฺปายานิ โภชนานิ ปริเยสิสฺสามิ. สเจ อายสฺมโต ฉนฺนสฺส นตฺถิ สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, อหํ อายสฺมโต ฉนฺนสฺส สปฺปายานิ เภสชฺชานิ ปริเยสิสฺสามิ. สเจ อายสฺมโต ฉนฺนสฺส นตฺถิ ปติรูปา อุปฏฺฐากา, อหํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อุปฏฺฐหิสฺสามิ. มา อายสฺมา ฉนฺโน สตฺถํ อาหเรสิ. ยาเปตายสฺมา ฉนฺโน, ยาเปนฺตํ มยํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อิจฺฉามา’’ติ.

“찬나 존자여, 칼을 가져오지 마십시오. 찬나 존자여, 기운을 내십시오. 우리는 찬나 존자가 기운을 차리기를 바랍니다. 만약 찬나 존자에게 적절한 음식이 없다면 내가 찬나 존자를 위해 적절한 음식을 구해 오겠습니다. 만약 찬나 존자에게 적절한 약이 없다면 내가 찬나 존자를 위해 적절한 약을 구해 오겠습니다. 만약 찬나 존자에게 적절한 간병인이 없다면 내가 찬나 존자를 간병하겠습니다. 찬나 존자여, 칼을 가져오지 마십시오. 찬나 존자여, 기운을 내십시오. 우리는 찬나 존자가 기운을 차리기를 바랍니다.”

‘‘น เม, อาวุโส สาริปุตฺต, นตฺถิ สปฺปายานิ โภชนานิ; อตฺถิ เม สปฺปายานิ โภชนานิ. นปิ เม นตฺถิ สปฺปายานิ เภสชฺชานิ; อตฺถิ เม สปฺปายานิ เภสชฺชานิ. นปิ เม นตฺถิ ปติรูปา อุปฏฺฐากา; อตฺถิ เม ปติรูปา อุปฏฺฐากา. อปิ จ เม, อาวุโส, สตฺถา ปริจิณฺโณ ทีฆรตฺตํ มนาเปเนว, โน อมนาเปน. เอตญฺหิ, อาวุโส, สาวกสฺส ปติรูปํ ยํ สตฺถารํ ปริจเรยฺย มนาเปเนว, โน อมนาเปน. ‘อนุปวชฺชํ ฉนฺโน ภิกฺขุ สตฺถํ อาหริสฺสตี’ติ – เอวเมตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ธาเรหี’’ติ.

“도반 사리뿟따여, 나에게 적절한 음식이 없는 것이 아닙니다. 나에게는 적절한 음식이 있습니다. 적절한 약이 없는 것도 아닙니다. 나에게는 적절한 약이 있습니다. 적절한 간병인이 없는 것도 아닙니다. 나에게는 적절한 간병인이 있습니다. 또한 도반이여, 나는 오랫동안 스승님을 불만스럽게 함이 없이 만족스럽게 잘 모셨습니다. 도반이여, 제자가 스승님을 불만스럽게 함이 없이 만족스럽게 모시는 것은 제자에게 합당한 일입니다. ‘찬나 비구는 비난받을 일 없이 칼을 사용할 것이다’라고, 도반 사리뿟따여, 이와 같이 기억해 주십시오.”

‘‘ปุจฺเฉยฺยาม [Pg.283] มยํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ กญฺจิเทว เทสํ, สเจ อายสฺมา ฉนฺโน โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ. ‘‘ปุจฺฉาวุโส สาริปุตฺต, สุตฺวา เวทิสฺสามา’’ติ.

“만약 찬나 존자가 질문에 답할 기회를 주신다면, 우리는 찬나 존자에게 어떤 한 부분을 질문하고 싶습니다.” “도반 사리뿟따여, 질문하십시오. 듣고 나서 답하겠습니다.”

‘‘จกฺขุํ, อาวุโส ฉนฺน, จกฺขุวิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสิ…เป… ชิวฺหํ, อาวุโส ฉนฺน, ชิวฺหาวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสิ…เป… มนํ, อาวุโส ฉนฺน, มโนวิญฺญาณํ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“도반 찬나여, 눈과 눈의 알음알이와 눈의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰합니까? …중략… 혀와 혀의 알음알이와 혀의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰합니까? …중략… 마음과 마음의 알음알이와 마음의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰합니까?”

‘‘จกฺขุํ, อาวุโส สาริปุตฺต, จกฺขุวิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสามิ…เป… ชิวฺหํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ชิวฺหาวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสามิ…เป… มนํ, อาวุโส สาริปุตฺต, มโนวิญฺญาณํ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสามี’’ติ.

“도반 사리뿟따여, 눈과 눈의 알음알이와 눈의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니다, 이것은 내가 아니다, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다. …중략… 혀와 혀의 알음알이와 혀의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니다, 이것은 내가 아니다, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다. …중략… 마음과 마음의 알음알이와 마음의 알음알이로 알 수 있는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니다, 이것은 내가 아니다, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다.”

‘‘จกฺขุสฺมึ, อาวุโส ฉนฺน, จกฺขุวิญฺญาเณ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ กึ ทิสฺวา กึ อภิญฺญาย จกฺขุํ จกฺขุวิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสิ… ชิวฺหาย, อาวุโส ฉนฺน, ชิวฺหาวิญฺญาเณ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ กึ ทิสฺวา กึ อภิญฺญาย ชิวฺหํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสิ… มนสฺมึ, อาวุโส ฉนฺน, มโนวิญฺญาเณ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ กึ ทิสฺวา กึ อภิญฺญาย มนํ มโนวิญฺญาณํ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสสี’’ติ?

“도반 찬나여, 눈에서, 안식에서, 안식으로 인식되는 법들에서 무엇을 보고 무엇을 특별한 지혜로 알기에, 눈과 안식과 안식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니까? ... 도반 찬나여, 혀에서, 설식에서, 설식으로 인식되는 법들에서 무엇을 보고 무엇을 특별한 지혜로 알기에, 혀와 설식과 설식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니까? ... 도반 찬나여, 마음에서, 의식에서, 의식으로 인식되는 법들에서 무엇을 보고 무엇을 특별한 지혜로 알기에, 마음과 의식과 의식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니까?”

‘‘จกฺขุสฺมึ, อาวุโส สาริปุตฺต, จกฺขุวิญฺญาเณ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ นิโรธํ ทิสฺวา นิโรธํ อภิญฺญาย จกฺขุํ จกฺขุวิญฺญาณํ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ [Pg.284] สมนุปสฺสามิ…เป… ชิวฺหาย, อาวุโส สาริปุตฺต, ชิวฺหาวิญฺญาเณ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ นิโรธํ ทิสฺวา นิโรธํ อภิญฺญาย ชิวฺหํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสามิ…เป… มนสฺมึ, อาวุโส สาริปุตฺต, มโนวิญฺญาเณ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ นิโรธํ ทิสฺวา นิโรธํ อภิญฺญาย มนํ มโนวิญฺญาณํ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺเพ ธมฺเม ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสามี’’ติ.

“도반 사리붓다여, 눈에서, 안식에서, 안식으로 인식되는 법들에서 소멸을 보고 소멸을 특별한 지혜로 알기에, 눈과 안식과 안식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다. ... 도반 사리붓다여, 혀에서, 설식에서, 설식으로 인식되는 법들에서 소멸을 보고 소멸을 특별한 지혜로 알기에, 혀와 설식과 설식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다. ... 도반 사리붓다여, 마음에서, 의식에서, 의식으로 인식되는 법들에서 소멸을 보고 소멸을 특별한 지혜로 알기에, 마음과 의식과 의식으로 인식되는 법들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰합니다.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา มหาจุนฺโท อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ เอตทโวจ – ‘‘ตสฺมาติห, อาวุโส ฉนฺน, อิทมฺปิ ตสฺส ภควโต สาสนํ นิจฺจกปฺปํ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพํ – ‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ. จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ โหติ. ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ. นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ. อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ. จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’’ติ.

이렇게 말했을 때, 존자 마하춘다가 존자 찬나에게 이와 같이 말했습니다. “도반 찬나여, 그러므로 여기 세존의 이 가르침을 항상 성심껏 마음에 새겨야 합니다. ‘의지하는 자에게는 흔들림이 있고, 의지하지 않는 자에게는 흔들림이 없다. 흔들림이 없을 때 고요함이 있고, 고요함이 있을 때 (갈애의) 기울어짐이 없다. 기울어짐이 없을 때 오고 감이 없고, 오고 감이 없을 때 죽고 태어남이 없다. 죽고 태어남이 없을 때 이 세상도 저 세상도 그 중간도 없다. 이것이 바로 괴로움의 끝이다.’”

อถ โข อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาจุนฺโท อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อิมินา โอวาเทน โอวทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมา ฉนฺโน อจิรปกฺกนฺเตสุ เตสุ อายสฺมนฺเตสุ สตฺถํ อาหเรสิ.

그때 존자 사리붓다와 존자 마하춘다는 존자 찬나에게 이 가르침으로 훈계하고 자리에서 일어나 떠나갔습니다. 그러자 존자 찬나는 그 존자들이 떠난 지 얼마 되지 않아 칼을 가져왔습니다(자결했습니다).

อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมตา, ภนฺเต, ฉนฺเนน สตฺถํ อาหริตํ. ตสฺส กา คติ โก อภิสมฺปราโย’’ติ? ‘‘นนุ เต, สาริปุตฺต, ฉนฺเนน ภิกฺขุนา สมฺมุขาเยว อนุปวชฺชตา พฺยากตา’’ติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, ปุพฺพวิชฺชนํ นาม วชฺชิคาโม. ตตฺถายสฺมโต ฉนฺนสฺส มิตฺตกุลานิ สุหชฺชกุลานิ อุปวชฺชกุลานี’’ติ. ‘‘โหนฺติ เหเต, สาริปุตฺต, ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน มิตฺตกุลานิ สุหชฺชกุลานิ อุปวชฺชกุลานิ. น โข ปนาหํ, สาริปุตฺต, เอตฺตาวตา สอุปวชฺโชติ วทามิ. โย โข, สาริปุตฺต, ตญฺจ กายํ นิกฺขิปติ, อญฺญญฺจ กายํ อุปาทิยติ, ตมหํ สอุปวชฺโชติ วทามิ. ตํ ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน นตฺถิ. ‘อนุปวชฺชํ ฉนฺเนน ภิกฺขุนา สตฺถํ อาหริต’นฺติ – เอวเมตํ, สาริปุตฺต, ธาเรหี’’ติ. จตุตฺถํ.

그때 존자 사리붓다가 세존께 다가가서 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 존자 사리붓다는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 존자 찬나가 칼을 들었습니다. 그의 운명은 어떠하며, 다음 생은 어떠합니까?” “사리붓다여, 찬나 비구는 이미 그대들 면전에서 다시 태어남이 없음을 선언하지 않았느냐?” “세존이시여, 푸바윗자나라는 왓지족의 마을이 있습니다. 거기에는 존자 찬나의 친지들, 친한 가문들, 가까이 지내는 가문들이 있습니다.” “사리붓다여, 찬나 비구에게 그런 친지 가문들, 친한 가문들, 가까이 지내는 가문들이 있는 것은 사실이다. 그러나 사리붓다여, 나는 단지 이 정도로 [다시 태어날] 의지처가 있다고 말하지 않는다. 사리붓다여, 이 몸을 내려놓으면서 동시에 다른 몸을 취하는 자를 나는 [다시 태어날] 의지처가 있다고 말한다. 찬나 비구에게는 그것이 없다. ‘찬나 비구는 다시 태어남 없이 칼을 들었다’라고 사리붓다여, 이와 같이 명심하여라.” 네 번째 경.

๕. ปุณฺณสุตฺตํ

5. 5. 뿐나 경

๘๘. อถ [Pg.285] โข อายสฺมา ปุณฺโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ปุณฺโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

88. 88. 그때 존자 뿐나가 세존께 다가가서 절을 올리고... 한쪽에 앉은 존자 뿐나는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 세존께서 저에게 간략하게 법을 설해 주시기를 원합니다. 제가 세존의 법을 듣고 홀로 떨어져서 게으르지 않고 열정적이며 스스로를 몰입하여 머물 수 있도록 해 주십시오.”

‘‘สนฺติ โข, ปุณฺณ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. ‘นนฺทิสมุทยา ทุกฺขสมุทโย, ปุณฺณา’ติ วทามิ…เป… สนฺติ โข, ปุณฺณ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, ปุณฺณ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺที. ‘นนฺทิสมุทยา ทุกฺขสมุทโย, ปุณฺณา’ติ วทามิ.

“뿐나여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머물면, 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머무는 그에게 즐거움(갈애)이 일어난다. ‘뿐나여, 즐거움의 일어남으로부터 괴로움의 일어남이 있다’라고 나는 말한다. ... 뿐나여, 혀로 인식되는 맛들이... 뿐나여, 마음으로 인식되는 법들 중에는 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머물면, 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머무는 그에게 즐거움이 일어난다. ‘뿐나여, 즐거움의 일어남으로부터 괴로움의 일어남이 있다’라고 나는 말한다.”

‘‘สนฺติ โข, ปุณฺณ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นิรุชฺฌติ นนฺที. ‘นนฺทินิโรธา ทุกฺขนิโรโธ, ปุณฺณา’ติ วทามิ…เป… สนฺติ โข, ปุณฺณ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต นิรุชฺฌติ นนฺที. ‘นนฺทินิโรธา ทุกฺขนิโรโธ, ปุณฺณา’ติ วทามิ.

“뿐나여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않으면, 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게 즐거움이 소멸한다. ‘뿐나여, 즐거움의 소멸로부터 괴로움의 소멸이 있다’라고 나는 말한다. ... 뿐나여, 마음으로 인식되는 법들 중에는 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않으면, 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게 즐거움이 소멸한다. ‘뿐나여, 즐거움의 소멸로부터 괴로움의 소멸이 있다’라고 나는 말한다.”

‘‘อิมินา ตฺวํ, ปุณฺณ, มยา สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทิโต กตมสฺมึ ชนปเท วิหริสฺสสี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, สุนาปรนฺโต นาม ชนปโท, ตตฺถาหํ วิหริสฺสามี’’ติ.

“뿐나여, 나의 이 간략한 훈계를 받은 그대는 어떤 지방에서 머물겠느냐?” “세존이시여, 수나빠란따라는 지방이 있습니다. 저는 그곳에서 머물겠습니다.”

‘‘จณฺฑา โข, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา; ผรุสา โข, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา. สเจ ตํ, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา อกฺโกสิสฺสนฺติ ปริภาสิสฺสนฺติ, ตตฺร เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 수나빠란따 사람들은 사납다. 뿐나여, 수나빠란따 사람들은 거칠다. 뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 그대에게 욕설을 퍼붓고 비난한다면, 그때 그대는 어떻게 생각하겠느냐?”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา [Pg.286] มนุสฺสา อกฺโกสิสฺสนฺติ ปริภาสิสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, สุภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, ยํ เม นยิเม ปาณินา ปหารํ เทนฺตี’ติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따의 사람들이 저를 욕하고 비방한다면, 그때 저는 ‘수나빠란따 사람들은 참으로 어질구나, 수나빠란따 사람들은 참으로 선하구나. 왜냐하면 그들이 손으로 나를 때리지 않기 때문이다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สเจ ปน เต, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ปาณินา ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร ปน เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 그대를 손으로 때린다면, 뿐나여, 그때 그대는 어떻게 생각하겠는가?”

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ปาณินา ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, สุภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, ยํ เม นยิเม เลฑฺฑุนา ปหารํ เทนฺตี’ติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따 사람들이 저를 손으로 때린다면, 그때 저는 ‘수나빠란따 사람들은 참으로 어질구나, 수나빠란따 사람들은 참으로 선하구나. 왜냐하면 그들이 흙덩이로 나를 때리지 않기 때문이다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สเจ ปน เต, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา เลฑฺฑุนา ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร ปน เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 그대를 흙덩이로 때린다면, 뿐나여, 그때 그대는 어떻게 생각하겠는가?”

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา เลฑฺฑุนา ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, สุภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, ยํ เม นยิเม ทณฺเฑน ปหารํ เทนฺตี’ติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따 사람들이 저를 흙덩이로 때린다면, 그때 저는 ‘수나빠란따 사람들은 참으로 어질구나, 수나빠란따 사람들은 참으로 선하구나. 왜냐하면 그들이 몽둥이로 나를 때리지 않기 때문이다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สเจ ปน ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ทณฺเฑน ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร ปน เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 그대를 몽둥이로 때린다면, 뿐나여, 그때 그대는 어떻게 생각하겠는가?”

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ทณฺเฑน ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, สุภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, ยํ เม นยิเม สตฺเถน ปหารํ เทนฺตี’ติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따 사람들이 저를 몽둥이로 때린다면, 그때 저는 ‘수나빠란따 사람들은 참으로 어질구나, 수나빠란따 사람들은 참으로 선하구나. 왜냐하면 그들이 칼로 나를 때리지 않기 때문이다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สเจ ปน เต, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา สตฺเถน ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร ปน เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 그대를 칼로 때린다면, 뿐나여, 그때 그대는 어떻게 생각하겠는가?”

‘‘สเจ เม, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา สตฺเถน ปหารํ ทสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, สุภทฺทกา วติเม สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา, ยํ มํ นยิเม ติณฺเหน สตฺเถน ชีวิตา โวโรเปนฺตี’ติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따 사람들이 저를 칼로 때린다면, 그때 저는 ‘수나빠란따 사람들은 참으로 어질구나, 수나빠란따 사람들은 참으로 선하구나. 왜냐하면 그들이 날카로운 칼로 나의 생명을 앗아가지 않기 때문이다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สเจ [Pg.287] ปน ตํ, ปุณฺณ, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ติณฺเหน สตฺเถน ชีวิตา โวโรเปสฺสนฺติ, ตตฺร ปน เต, ปุณฺณ, กินฺติ ภวิสฺสตี’’ติ?

“뿐나여, 만약 수나빠란따 사람들이 날카로운 칼로 그대의 생명을 앗아간다면, 뿐나여, 그때 그대는 어떻게 생각하겠는가?”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, สุนาปรนฺตกา มนุสฺสา ติณฺเหน สตฺเถน ชีวิตา โวโรเปสฺสนฺติ, ตตฺร เม เอวํ ภวิสฺสติ – ‘สนฺติ โข ตสฺส ภควโต สาวกา กาเยน จ ชีวิเตน จ อฏฺฏียมานา หรายมานา ชิคุจฺฉมานา สตฺถหารกํ ปริเยสนฺติ, ตํ เม อิทํ อปริยิฏฺฐญฺเญว สตฺถหารกํ ลทฺธ’นฺติ. เอวเมตฺถ, ภควา, ภวิสฺสติ; เอวเมตฺถ, สุคต, ภวิสฺสตี’’ติ.

“세존이시여, 만약 수나빠란따 사람들이 날카로운 칼로 저의 생명을 앗아간다면, 그때 저는 ‘세존의 제자들 중에는 몸과 생명을 괴로워하고 부끄러워하며 혐오하여 목숨을 끊어줄 자를 찾아다니는 이들도 있다. 그런데 나는 찾아다니지도 않았는데 이 목숨을 끊어줄 자를 만났구나’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다. 선서여, 그때 저는 이와 같이 생각할 것입니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, ปุณฺณ! สกฺขิสฺสสิ โข ตฺวํ, ปุณฺณ, อิมินา ทมูปสเมน สมนฺนาคโต สุนาปรนฺตสฺมึ ชนปเท วตฺถุํ. ยสฺส ทานิ ตฺวํ, ปุณฺณ, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

“훌륭하구나, 뿐나여! 참으로 훌륭하구나, 뿐나여! 뿐나여, 그대는 이러한 제어와 평온을 갖추었으니 수나빠란따 지방에서 살 수 있을 것이다. 뿐나여, 이제 그대가 가야 할 때라고 생각하는 대로 하라.”

อถ โข อายสฺมา ปุณฺโณ ภควโต วจนํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน สุนาปรนฺโต ชนปโท เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน สุนาปรนฺโต ชนปโท ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา ปุณฺโณ สุนาปรนฺตสฺมึ ชนปเท วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ปุณฺโณ เตเนวนฺตรวสฺเสน ปญฺจมตฺตานิ อุปาสกสตานิ ปฏิเวเทสิ. เตเนวนฺตรวสฺเสน ปญฺจมตฺตานิ อุปาสิกาสตานิ ปฏิเวเทสิ. เตเนวนฺตรวสฺเสน ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉากาสิ. เตเนวนฺตรวสฺเสน ปรินิพฺพายิ.

그러자 뿐나 존자는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 공경히 돈 뒤, 거처를 정리하고 발우와 가사를 챙겨 수나빠란따 지방을 향해 유행을 떠났다. 점차 유행을 하다가 수나빠란따 지방에 도착했다. 뿐나 존자는 그곳 수나빠란따 지방에서 머물렀다. 뿐나 존자는 바로 그 안거 동안에 오백 명의 남자 신도들을 귀의하게 하였고, 오백 명의 여자 신도들을 귀의하게 하였으며, 세 가지 명지를 체득하였다. 그리고 바로 그 안거 동안에 완전한 열반에 들었다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, ปุณฺโณ นาม กุลปุตฺโต ภควตา สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทิโต, โส กาลงฺกโต. ตสฺส กา คติ โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. ... 한 곁에 앉은 비구들은 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 뿐나라는 이름의 선남자가 세존께 간략한 가르침을 받고 떠났는데, 그가 죽었습니다. 그의 행선지는 어디이며, 다음 생은 어떻게 됩니까?”

‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, ปุณฺโณ กุลปุตฺโต, ปจฺจปาทิ ธมฺมสฺสานุธมฺมํ, น จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเสสิ. ปรินิพฺพุโต, ภิกฺขเว, ปุณฺโณ กุลปุตฺโต’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 선남자 뿐나는 현명했다. 그는 법에 합당하게 법을 실천하였으며, 법의 문제로 나를 번거롭게 하지 않았다. 비구들이여, 선남자 뿐나는 완전한 열반에 들었다.” 다섯 번째.

๖. พาหิยสุตฺตํ

6. 바히야 경

๘๙. อถ [Pg.288] โข อายสฺมา พาหิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา พาหิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

89. 그때 바히야 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. ... 한 곁에 앉은 바히야 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 바라옵건대 세존께서는 저에게 간략하게 법을 설해 주십시오. 제가 세존의 법을 듣고 홀로 떨어져 방일하지 않고 부지런히 스스로를 독려하며 머물 수 있도록 해 주십시오.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พาหิย, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“바히야여, 그대는 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하는 성질을 가진 것을 두고 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 마땅하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“형색들은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ…เป… จกฺขุสมฺผสฺโส…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“무상합니다, 세존이시여.” ... “안식은 ... 안촉은 ... 마노촉(의촉)을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감각 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하는 성질을 가진 것을 두고 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 마땅하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, พาหิย, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ.

“바히야여, 이와 같이 보는, 배움이 있는 성스러운 제자는 눈(眼)에 대해서도 염오(厭惡)하고, 색경(色)에 대해서도 염오하며, 안식(眼識)에 대해서도 염오하고, 안촉(眼觸)에 대해서도 염오한다. ... (중략) ... 마노의 접촉(意觸)을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용(受)에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 해 마쳤다. 다시는 이런 존재의 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

อถ โข อายสฺมา พาหิโย ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา พาหิโย เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา พาหิโย อรหตํ อโหสีติ. ฉฏฺฐํ.

그때 바히야 존자는 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 예를 표한 뒤 떠나갔다. 그 후 바히야 존자는 혼자서 멀리 떨어져 방일하지 않고 열심이며 스스로를 제어하며 머무는 동안, 머지않아 선남자들이 바르게 집을 떠나 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 현세에서 스스로 증득하여 구족하여 머물렀다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 해 마쳤다. 다시는 이런 존재의 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 알았다. 바히야 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다. 제6의 경.

๗. ปฐมเอชาสุตฺตํ

7. 7. 제1 에자 경

๙๐. ‘‘เอชา[Pg.289], ภิกฺขเว, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนโช วิหรติ วีตสลฺโล. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจปิ อากงฺเขยฺย ‘อเนโช วิหเรยฺยํ วีตสลฺโล’ติ, จกฺขุํ น มญฺเญยฺย, จกฺขุสฺมึ น มญฺเญยฺย, จกฺขุโต น มญฺเญยฺย, จกฺขุ เมติ น มญฺเญยฺย; รูเป น มญฺเญยฺย, รูเปสุ น มญฺเญยฺย, รูปโต น มญฺเญยฺย, รูปา เมติ น มญฺเญยฺย; จกฺขุวิญฺญาณํ น มญฺเญยฺย, จกฺขุวิญฺญาณสฺมึ น มญฺเญยฺย, จกฺขุวิญฺญาณโต น มญฺเญยฺย, จกฺขุวิญฺญาณํ เมติ น มญฺเญยฺย; จกฺขุสมฺผสฺสํ น มญฺเญยฺย, จกฺขุสมฺผสฺสสฺมึ น มญฺเญยฺย, จกฺขุสมฺผสฺสโต น มญฺเญยฺย, จกฺขุสมฺผสฺโส เมติ น มญฺเญยฺย. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย.

90. “비구들이여, 갈애(ejā)는 병이고, 갈애는 종기이며, 갈애는 가시이다. 비구들이여, 그러므로 여래는 갈애가 없고 가시를 제거한 채 머문다. 비구들이여, 그러므로 만일 비구가 ‘갈애 없이 가시를 제거한 채 머물리라’고 원한다면, 눈을 (나라고) 생각하지 말아야 하고, 눈 안에서 생각하지 말아야 하며, 눈으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘눈은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 색경에 대해서도 생각하지 말아야 하고, 색경 안에서 생각하지 말아야 하며, 색경으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘색경은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 안식에 대해서도 생각하지 말아야 하고, 안식 안에서 생각하지 말아야 하며, 안식으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘안식은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 안촉에 대해서도 생각하지 말아야 하고, 안촉 안에서 생각하지 말아야 하며, 안촉으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘안촉은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 안촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다.”

‘‘โสตํ น มญฺเญยฺย…เป… ฆานํ น มญฺเญยฺย…เป… ชิวฺหํ น มญฺเญยฺย, ชิวฺหาย น มญฺเญยฺย, ชิวฺหาโต น มญฺเญยฺย, ชิวฺหา เมติ น มญฺเญยฺย; รเส น มญฺเญยฺย…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ น มญฺเญยฺย…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสํ น มญฺเญยฺย…เป… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย.

“귀를 생각하지 말아야 하고... (중략) ... 코를 생각하지 말아야 하고... (중략) ... 혀를 생각하지 말아야 하고, 혀 안에서 생각하지 말아야 하며, 혀로부터 생각하지 말아야 하고, ‘혀는 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 미경(味)에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 설식에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 설촉에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 설촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다.”

‘‘กายํ น มญฺเญยฺย…เป… มนํ น มญฺเญยฺย, มนสฺมึ น มญฺเญยฺย, มนโต น มญฺเญยฺย, มโน เมติ น มญฺเญยฺย; ธมฺเม น มญฺเญยฺย…เป… มโน วิญฺญาณํ…เป… มโนสมฺผสฺสํ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย; สพฺพํ น มญฺเญยฺย, สพฺพสฺมึ น มญฺเญยฺย, สพฺพโต น มญฺเญยฺย, สพฺพํ เมติ น มญฺเญยฺย.

“몸을 생각하지 말아야 하고... (중략) ... 마음(意)을 생각하지 말아야 하고, 마음 안에서 생각하지 말아야 하며, 마음으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘마음은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 법경(法)에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 의식에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 의촉에 대해서도 생각하지 말아야 하고... 의촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 일체(一切)를 생각하지 말아야 하고, 일체 안에서 생각하지 말아야 하며, 일체로부터 생각하지 말아야 하고, ‘일체는 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다.”

‘‘โส เอวํ อมญฺญมาโน น กิญฺจิปิ โลเก อุปาทิยติ. อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ. อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

“이와 같이 (나라고) 생각하지 않는 비구는 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 움켜쥐지 않으면 갈망하지 않고, 갈망하지 않으면 스스로 완전한 평온에 든다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 해 마쳤다. 다시는 이런 존재의 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 제7의 경.

๘. ทุติยเอชาสุตฺตํ

8. 8. 제2 에자 경

๙๑. ‘‘เอชา[Pg.290], ภิกฺขเว, โรโค, เอชา คณฺโฑ, เอชา สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนโช วิหรติ วีตสลฺโล. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เจปิ อากงฺเขยฺย ‘อเนโช วิหเรยฺยํ วีตสลฺโล’ติ, จกฺขุํ น มญฺเญยฺย, จกฺขุสฺมึ น มญฺเญยฺย, จกฺขุโต น มญฺเญยฺย, จกฺขุ เมติ น มญฺเญยฺย; รูเป น มญฺเญยฺย… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมว อภินนฺทติ…เป….

91. “비구들이여, 갈애는 병이고, 갈애는 종기이며, 갈애는 가시이다. 비구들이여, 그러므로 여래는 갈애가 없고 가시를 제거한 채 머문다. 비구들이여, 그러므로 만일 비구가 ‘갈애 없이 가시를 제거한 채 머물리라’고 원한다면, 눈을 생각하지 말아야 하고, 눈 안에서 생각하지 말아야 하며, 눈으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘눈은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 색경에 대해서도... 안식에 대해서도... 안촉에 대해서도... 안촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 비구들이여, 참으로 무엇을 생각하든, 무엇 안에서 생각하든, 무엇으로부터 생각하든, 무엇을 ‘나의 것’이라고 생각하든, 그것은 그 생각과는 다르게 변하기 마련이다. 이와 같이 변해가는 성질을 지닌 채 존재에 집착하는 세상의 중생들은 존재만을 기뻐할 뿐이다... (중략) ...”

‘‘ชิวฺหํ น มญฺเญยฺย, ชิวฺหาย น มญฺเญยฺย, ชิวฺหาโต น มญฺเญยฺย, ชิวฺหา เมติ น มญฺเญยฺย; รเส น มญฺเญยฺย… ชิวฺหาวิญฺญาณํ… ชิวฺหาสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมว อภินนฺทติ…เป….

“혀를 생각하지 말아야 하고, 혀 안에서 생각하지 말아야 하며, 혀로부터 생각하지 말아야 하고, ‘혀는 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 미경에 대해서도... 설식에 대해서도... 설촉에 대해서도... 설촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 비구들이여, 참으로 무엇을 생각하든, 무엇 안에서 생각하든, 무엇으로부터 생각하든, 무엇을 ‘나의 것’이라고 생각하든, 그것은 그 생각과는 다르게 변하기 마련이다. 이와 같이 변해가는 성질을 지닌 채 존재에 집착하는 세상의 중생들은 존재만을 기뻐할 뿐이다... (중략) ...”

‘‘มนํ น มญฺเญยฺย, มนสฺมึ น มญฺเญยฺย, มนโต น มญฺเญยฺย, มโน เมติ น มญฺเญยฺย… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย. ยญฺหิ, ภิกฺขเว, มญฺญติ, ยสฺมึ มญฺญติ, ยโต มญฺญติ, ยํ เมติ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก ภวเมว อภินนฺทติ.

“마음(意)을 생각하지 말아야 하고, 마음 안에서 생각하지 말아야 하며, 마음으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘마음은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다... 의식에 대해서도... 의촉에 대해서도... 의촉을 인연으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수작용에 대해서도 그것을 생각하지 말아야 하고, 그것 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고 생각하지 말아야 한다. 비구들이여, 참으로 무엇을 생각하든, 무엇 안에서 생각하든, 무엇으로부터 생각하든, 무엇을 ‘나의 것’이라고 생각하든, 그것은 그 생각과는 다르게 변하기 마련이다. 이와 같이 변해가는 성질을 지닌 채 존재에 집착하는 세상의 중생들은 존재만을 기뻐할 뿐이다.”

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ขนฺธธาตุอายตนา ตมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตสฺมิมฺปิ น มญฺเญยฺย, ตโตปิ น มญฺเญยฺย, ตํ เมติ น มญฺเญยฺย. โส เอวํ อมญฺญมาโน น กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ. อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 존재하는 모든 온(khandha)·계(dhātu)·처(āyatana)에 대해 그것을 ‘나’라고 생각하지 말아야 하고, 그 안에서 생각하지 말아야 하며, 그것으로부터 생각하지 말아야 하고, ‘그것은 나의 것이다’라고도 생각하지 말아야 한다. 이와 같이 생각하지 않는 그 비구는 세상의 그 무엇도 움켜쥐지 않는다. 움켜쥐지 않으면 갈망하지 않고, 갈망하지 않으면 스스로 완전한 열반에 든다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 여덟 번째 경.

๙. ปฐมทฺวยสุตฺตํ

9. 제1 이법(二法)의 경

๙๒. ‘‘ทฺวยํ [Pg.291] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ทฺวยํ? จกฺขุญฺเจว รูปา จ, โสตญฺเจว สทฺทา จ, ฆานญฺเจว คนฺธา จ, ชิวฺหา เจว รสา จ, กาโย เจว โผฏฺฐพฺพา จ, มโน เจว ธมฺมา จ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทฺวยํ.

92. “비구들이여, 그대들에게 두 가지 법을 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 무엇이 그 두 가지인가? 눈과 형색, 귀와 소리, 코와 냄새, 혀와 맛, 몸과 감촉, 마음과 법—비구들이여, 이것을 두 가지 법이라 한다.”

‘‘โย, ภิกฺขเว, เอวํ วเทยฺย – ‘อหเมตํ ทฺวยํ ปจฺจกฺขาย อญฺญํ ทฺวยํ ปญฺญเปสฺสามี’ติ, ตสฺส วาจาวตฺถุกเมวสฺส. ปุฏฺโฐ จ น สมฺปาเยยฺย. อุตฺตริญฺจ วิฆาตํ อาปชฺเชยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา ตํ, ภิกฺขเว, อวิสยสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

“비구들이여, 만일 누군가가 ‘나는 이 두 가지 법을 물리치고 다른 두 가지 법을 천명하겠다’라고 말한다면, 그의 말은 단지 말에 불과할 뿐이다. 질문을 받아도 대답하지 못할 것이며, 나아가 곤혹스러움에 빠질 것이다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그것은 (지혜의) 영역이 아니기 때문이다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ทุติยทฺวยสุตฺตํ

10. 제2 이법(二法)의 경

๙๓. ‘‘ทฺวยํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ วิญฺญาณํ สมฺโภติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ทฺวยํ ปฏิจฺจ วิญฺญาณํ สมฺโภติ? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. จกฺขุ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. รูปา อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. อิตฺเถตํ ทฺวยํ จลญฺเจว พฺยถญฺจ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย จกฺขุวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺญาณํ กุโต นิจฺจํ ภวิสฺสติ! ยา โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ติณฺณํ ธมฺมานํ สงฺคติ สนฺนิปาโต สมวาโย, อยํ วุจฺจติ จกฺขุสมฺผสฺโส. จกฺขุสมฺผสฺโสปิ อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺโน จกฺขุสมฺผสฺโส กุโต นิจฺโจ ภวิสฺสติ! ผุฏฺโฐ, ภิกฺขเว, เวเทติ, ผุฏฺโฐ เจเตติ, ผุฏฺโฐ สญฺชานาติ. อิตฺเถเตปิ ธมฺมา จลา เจว พฺยถา จ อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. โสตํ…เป….

93. “비구들이여, 두 가지를 인연하여 식(識, viññāṇa)이 생긴다. 비구들이여, 어떻게 두 가지를 인연하여 식이 생기는가? 눈과 형색을 인연하여 안식(眼識)이 일어난다. 눈은 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 형색들도 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 이처럼 이 두 가지 법은 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 안식 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 안식을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 안식이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, 이 세 가지 법의 만남과 모임과 화합을 안촉(眼觸)이라 한다. 안촉 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 안촉을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 안촉이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, (감각에) 닿은 자가 느끼고, 닿은 자가 의도하며, 닿은 자가 인식한다. 이처럼 이들 법 또한 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 귀도... (이와 같다).”

‘‘ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ. ชิวฺหา อนิจฺจา วิปริณามี อญฺญถาภาวี. รสา อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. อิตฺเถตํ ทฺวยํ จลญฺเจว พฺยถญฺจ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. ชิวฺหาวิญฺญาณํ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย[Pg.292], โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กุโต นิจฺจํ ภวิสฺสติ! ยา โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ติณฺณํ ธมฺมานํ สงฺคติ สนฺนิปาโต สมวาโย, อยํ วุจฺจติ ชิวฺหาสมฺผสฺโส. ชิวฺหาสมฺผสฺโสปิ อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺโน ชิวฺหาสมฺผสฺโส, กุโต นิจฺโจ ภวิสฺสติ! ผุฏฺโฐ, ภิกฺขเว, เวเทติ, ผุฏฺโฐ เจเตติ, ผุฏฺโฐ สญฺชานาติ. อิตฺเถเตปิ ธมฺมา จลา เจว พฺยถา จ อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. กายํ…เป….

“혀와 맛을 인연하여 설식(舌識)이 일어난다. 혀는 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 맛들도 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 이처럼 이 두 가지 법은 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 설식 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 설식을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 설식이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, 이 세 가지 법의 만남과 모임과 화합을 설촉(舌觸)이라 한다. 설촉 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 설촉을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 설촉이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, 닿은 자가 느끼고, 닿은 자가 의도하며, 닿은 자가 인식한다. 이처럼 이들 법 또한 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 몸도... (이와 같다).”

‘‘มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. มโน อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. ธมฺมา อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. อิตฺเถตํ ทฺวยํ จลญฺเจว พฺยถญฺจ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจํ วิปริณามิ อญฺญถาภาวิ. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย มโนวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนํ มโนวิญฺญาณํ, กุโต นิจฺจํ ภวิสฺสติ! ยา โข, ภิกฺขเว, อิเมสํ ติณฺณํ ธมฺมานํ สงฺคติ สนฺนิปาโต สมวาโย, อยํ วุจฺจติ มโนสมฺผสฺโส. มโนสมฺผสฺโสปิ อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย มโนสมฺผสฺสสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ เหตุ โสปิ ปจฺจโย อนิจฺโจ วิปริณามี อญฺญถาภาวี. อนิจฺจํ โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺโน มโนสมฺผสฺโส, กุโต นิจฺโจ ภวิสฺสติ! ผุฏฺโฐ, ภิกฺขเว, เวเทติ, ผุฏฺโฐ เจเตติ, ผุฏฺโฐ สญฺชานาติ. อิตฺเถเตปิ ธมฺมา จลา เจว พฺยถา จ อนิจฺจา วิปริณามิโน อญฺญถาภาวิโน. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ทฺวยํ ปฏิจฺจ วิญฺญาณํ สมฺโภตี’’ติ. ทสมํ.

“마음과 법을 인연하여 의식(意識)이 일어난다. 마음은 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 법들도 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 이처럼 이 두 가지 법은 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 의식 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 의식을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 의식이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, 이 세 가지 법의 만남과 모임과 화합을 의촉(意觸)이라 한다. 의촉 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 의촉을 일으키는 원인이나 조건 또한 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 무상한 조건을 인연하여 일어난 의촉이 어찌 영원하겠는가? 비구들이여, 닿은 자가 느끼고, 닿은 자가 의도하며, 닿은 자가 인식한다. 이처럼 이들 법 또한 요동하고 고통스러우며 무상하고 변하며 달라지는 성질의 것이다. 비구들이여, 이와 같이 두 가지를 인연하여 식이 생긴다.” 열 번째 경.

ฉนฺนวคฺโค นวโม.

아홉 번째 찬나 품(Channavaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

ปโลกสุญฺญา สํขิตฺตํ, ฉนฺโน ปุณฺโณ จ พาหิโย;

เอเชน จ ทุเว วุตฺตา, ทฺวเยหิ อปเร ทุเวติ.

파로카(Paloka)·순냐(Suññā) 경, 상킷타(Saṃkhitta) 경, 찬나(Channa) 경과 푼나(Puṇṇa) 경, 바히야(Bāhiya) 경, 갈애(Ejena)로 두 경을 설하셨고, 이법(二法, dvaya)으로 다시 두 경을 설하셨다.

๑๐. สฬวคฺโค

10. 육처 품(Saḷavaggo)

๑. อทนฺตอคุตฺตสุตฺตํ

1. 아단타아굿타 경 (길들여지지 않고 보호되지 않음의 경)

๙๔. สาวตฺถินิทานํ[Pg.293]. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนา อทนฺตา อคุตฺตา อรกฺขิตา อสํวุตา ทุกฺขาธิวาหา โหนฺติ. กตเม ฉ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ…เป… มโน, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนา อทนฺตา อคุตฺตา อรกฺขิตา อสํวุตา ทุกฺขาธิวาหา โหนฺติ’’.

94. 사와티에서의 인연이다. “비구들이여, 이 여섯 가지 촉처(phassāyatanā)를 길들이지 않고, 보호하지 않으며, 지키지 않고, 단속하지 않으면 큰 괴로움을 가져온다. 무엇이 그 여섯인가? 비구들이여, 눈이라는 촉처를 길들이지 않고 보호하지 않으며 지키지 않고 단속하지 않으면 큰 괴로움을 가져온다... (중략)... 혀라는 촉처를 길들이지 않고 보호하지 않으며 지키지 않고 단속하지 않으면 큰 괴로움을 가져온다... (중략)... 마음이라는 촉처를 길들이지 않고 보호하지 않으며 지키지 않고 단속하지 않으면 큰 괴로움을 가져온다. 비구들이여, 이 참으로 여섯 가지 촉처를 길들이지 않고 보호하지 않으며 지키지 않고 단속하지 않으면 큰 괴로움을 가져온다.”

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนา สุทนฺตา สุคุตฺตา สุรกฺขิตา สุสํวุตา สุขาธิวาหา โหนฺติ. กตเม ฉ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ…เป… มโน, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนา สุทนฺตา สุคุตฺตา สุรกฺขิตา สุสํวุตา สุขาธิวาหา โหนฺตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… เอตทโวจ สตฺถา –

“비구들이여, 이 여섯 가지 접촉의 장소(촉처)를 잘 길들이고, 잘 단속하고, 잘 보호하고, 잘 갈무리하면 커다란 행복을 가져다준다. 그 여섯은 무엇인가? 비구들이여, 눈이라는 접촉의 장소를 잘 길들이고 잘 단속하고 잘 보호하고 잘 갈무리하면 커다란 행복을 가져다준다. ... 비구들이여, 혀라는 접촉의 장소를 잘 길들이고 잘 단속하고 잘 보호하고 잘 갈무리하면 커다란 행복을 가져다준다. ... 비구들이여, 마음이라는 접촉의 장소를 잘 길들이고 잘 단속하고 잘 보호하고 잘 갈무리하면 커다란 행복을 가져다준다. 비구들이여, 참으로 이 여섯 가지 접촉의 장소를 잘 길들이고 잘 단속하고 잘 보호하고 잘 갈무리하면 커다란 행복을 가져다준다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. ... 스승께서는 다음과 같이 게송으로 말씀하셨다.

‘‘สเฬว ผสฺสายตนานิ ภิกฺขโว,อสํวุโต ยตฺถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ;

เตสญฺจ เย สํวรณํ อเวทิสุํ,สทฺธาทุติยา วิหรนฺตานวสฺสุตา.

“비구들이여, 접촉의 장소는 여섯 가지이니, 여기서 단속하지 못하는 자는 괴로움에 이른다. 그러나 이것들의 단속법을 아는 이들은 믿음을 동반자로 삼아 번뇌에 물들지 않고 살아간다.

‘‘ทิสฺวาน รูปานิ มโนรมานิ,อโถปิ ทิสฺวาน อมโนรมานิ;

มโนรเม ราคปถํ วิโนทเย,น จาปฺปิยํ เมติ มนํ ปโทสเย.

즐거운 형색을 보거나 혹은 즐겁지 않은 형색을 보더라도, 즐거운 형색에 탐욕의 길을 내지 말고, ‘나에게는 싫은 것이다’라며 마음을 성냄으로 오염시키지 말아야 한다.

‘‘สทฺทญฺจ สุตฺวา ทุภยํ ปิยาปฺปิยํ,ปิยมฺหิ สทฺเท น สมุจฺฉิโต สิยา;

อโถปฺปิเย โทสคตํ วิโนทเย,น จาปฺปิยํ เมติ มนํ ปโทสเย.

사랑스럽거나 사랑스럽지 않은 두 가지 소리를 듣더라도, 사랑스러운 소리에 빠져들지 말아야 하며, 사랑스럽지 않은 소리에 대해서는 성냄의 상태를 물리치고, ‘나에게는 싫은 것이다’라며 마음을 성냄으로 오염시키지 말아야 한다.

‘‘คนฺธญฺจ [Pg.294] ฆตฺวา สุรภึ มโนรมํ,อโถปิ ฆตฺวา อสุจึ อกนฺติยํ;

อกนฺติยสฺมึ ปฏิฆํ วิโนทเย,ฉนฺทานุนีโต น จ กนฺติเย สิยา.

향기롭고 즐거운 냄새를 맡거나 혹은 더럽고 원치 않는 냄새를 맡더라도, 원치 않는 냄새에 대해서는 거부감을 물리치고, 즐거운 냄새에 대해서는 욕망에 끌려가지 말아야 한다.

‘‘รสญฺจ โภตฺวาน อสาทิตญฺจ สาทุํ,อโถปิ โภตฺวาน อสาทุเมกทา;

สาทุํ รสํ นาชฺโฌสาย ภุญฺเช,วิโรธมาสาทุสุ โนปทํสเย.

맛있고 달콤한 맛을 먹거나 혹은 때때로 맛없는 맛을 먹게 되더라도, 맛있는 맛에 탐착하여 먹지 말아야 하며, 맛없는 것에 대해서는 반감을 드러내지 말아야 한다.

‘‘ผสฺเสน ผุฏฺโฐ น สุเขน มชฺเช,ทุกฺเขน ผุฏฺโฐปิ น สมฺปเวเธ;

ผสฺสทฺวยํ สุขทุกฺเข อุเปกฺเข,อนานุรุทฺโธ อวิรุทฺธ เกนจิ.

즐거운 감촉이 닿아도 즐거움에 취하지 말고, 괴로운 감촉이 닿아도 흔들리지 말아야 한다. 즐거움과 괴로움이라는 두 가지 접촉에 대해 평온을 유지하며, 그 무엇에도 순응하거나 거스르지 말아야 한다.

‘‘ปปญฺจสญฺญา อิตรีตรา นรา,ปปญฺจยนฺตา อุปยนฺติ สญฺญิโน;

มโนมยํ เคหสิตญฺจ สพฺพํ,ปนุชฺช เนกฺขมฺมสิตํ อิรียติ.

지각을 가진 하찮은 사람들은 번뇌의 희론(papañca)을 일삼으며 윤회의 굴레에 빠진다. 지각 있는 자는 마음에서 일어나는 모든 재가적인 집착의 사유를 물리치고, 출가에 의지한 사유를 일으키며 살아가야 한다.

‘‘เอวํ มโน ฉสฺสุ ยทา สุภาวิโต,ผุฏฺฐสฺส จิตฺตํ น วิกมฺปเต กฺวจิ;

เต ราคโทเส อภิภุยฺย ภิกฺขโว,ภวตฺถ ชาติมรณสฺส ปารคา’’ติ. ปฐมํ;

이와 같이 여섯 감각 대상에 대해 마음을 잘 닦으면, 어떤 대상에 닿아도 그 마음은 결코 흔들리지 않는다. 비구들이여, 그대들은 탐욕과 성냄을 제압하고 태어남과 죽음의 저편(열반)에 이른 자들이 되어라.” 이것이 첫 번째 수다이다.

๒. มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตํ

2. 말루꺄뿟따 경

๙๕. อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

95. 그때 말루꺄뿟따 존자가 세존께 다가가 ... 한곁에 앉아 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 세존께서 저에게 간략하게 법을 설해주신다면 참으로 좋겠습니다. 제가 세존의 법을 듣고 홀로 떨어진 곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 채찍질하며 머물고자 합니다.”

‘‘เอตฺถ [Pg.295] ทานิ, มาลุกฺยปุตฺต, กึ ทหเร ภิกฺขู วกฺขาม! ยตฺร หิ นาม ตฺวํ, ภิกฺขุ, ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต สํขิตฺเตน โอวาทํ ยาจสี’’ติ.

“말루꺄뿟따여, 그대가 이제 나이 들어 늙고 노쇠하고 수명이 다해 황혼기에 접어들었는데도 간략한 가르침을 청하니, 이제 젊은 비구들에게는 도대체 무엇이라 말해야 하겠는가!”

‘‘กิญฺจาปาหํ, ภนฺเต, ชิณฺโณ วุทฺโธ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. เทเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต สํขิตฺเตน ธมฺมํ, อปฺเปว นามาหํ ภควโต ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชาเนยฺยํ. อปฺเปว นามาหํ ภควโต ภาสิตสฺส ทายาโท อสฺส’’นฺติ.

“세존이시여, 비록 제가 나이 들어 늙고 노쇠하고 수명이 다해 황혼기에 접어든 것은 사실이나, 세존이시여, 부디 저에게 간략하게 법을 설해 주십시오. 선서(Sugata)시여, 간략하게 법을 설해 주십시오. 제가 세존께서 설하신 법의 의미를 이해할 수 있을 것이며, 제가 세존께서 설하신 법의 상속자가 될 수 있을 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาลุกฺยปุตฺต, เย เต จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อทิฏฺฐา อทิฏฺฐปุพฺพา, น จ ปสฺสสิ, น จ เต โหติ ปสฺเสยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“말루꺄뿟따여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대가 눈으로 인식해야 할 형색들 중에서 보지 못했고 이전에 본 적도 없으며, 지금 보고 있지도 않고 ‘보고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 형색들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.”

‘‘เย เต โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา อสฺสุตา อสฺสุตปุพฺพา, น จ สุณาสิ, น จ เต โหติ สุเณยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“귀로 인식해야 할 소리들 중에서 듣지 못했고 이전에 들은 적도 없으며, 지금 듣고 있지도 않고 ‘듣고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 소리들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.”

‘‘เย เต ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา อฆายิตา อฆายิตปุพฺพา, น จ ฆายสิ, น จ เต โหติ ฆาเยยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“코로 인식해야 할 냄새들 중에서 맡지 못했고 이전에 맡은 적도 없으며, 지금 맡고 있지도 않고 ‘맡고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 냄새들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.”

‘‘เย เต ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา อสายิตา อสายิตปุพฺพา, น จ สายสิ, น จ เต โหติ สาเยยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“혀로 인식해야 할 맛들 중에서 맛보지 못했고 이전에 맛본 적도 없으며, 지금 맛보고 있지도 않고 ‘맛보고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 맛들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.”

‘‘เย เต กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อสมฺผุฏฺฐา อสมฺผุฏฺฐปุพฺพา, น จ ผุสสิ, น จ เต โหติ ผุเสยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“몸으로 인식해야 할 감촉들 중에서 닿지 않았고 이전에 닿은 적도 없으며, 지금 닿고 있지도 않고 ‘닿고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 감촉들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.”

‘‘เย เต มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อวิญฺญาตา อวิญฺญาตปุพฺพา, น จ วิชานาสิ, น จ เต โหติ วิชาเนยฺยนฺติ? อตฺถิ เต ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“마음으로 인식해야 할 법(dhammā)들 중에서 알지 못했고 이전에 안 적도 없으며, 지금 알고 있지도 않고 ‘알고 싶다’는 생각도 들지 않는 것들이 있다면, 그런 법들에 대해 그대에게 욕망이나 탐착이나 애정이 있겠는가?” “없습니다, 세존이시여.” 말루꺄뿟따 존자가 대답했다.

‘‘เอตฺถ จ เต, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตํ ภวิสฺสติ, สุเต สุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, มุเต มุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตมตฺตํ ภวิสฺสติ. ยโต โข เต, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพสุ ธมฺเมสุ ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตํ ภวิสฺสติ, สุเต สุตมตฺตํ ภวิสฺสติ[Pg.296], มุเต มุตมตฺตํ ภวิสฺสติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตมตฺตํ ภวิสฺสติ; ตโต ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, น เตน. ยโต ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, น เตน; ตโต ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, น ตตฺถ. ยโต ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, น ตตฺถ; ตโต ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, เนวิธ, น หุรํ, น อุภยมนฺตเรน. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

“말루꺄뿟따여, 그러므로 보고 듣고 닿고 아는 법들에 대하여, 본 것은 단지 본 것만이 있게 될 것이고, 들은 것은 단지 들은 것만이 있게 될 것이며, 닿은 것은 단지 닿은 것만이 있게 될 것이고, 안 것은 단지 안 것만이 있게 될 것이다. 말루꺄뿟따여, 그대가 이처럼 보고 듣고 닿고 아는 법들에 대해 그저 그럴 뿐이라면, 말루꺄뿟따여, 그대는 그것으로 인하지(탐진치에 젖지) 않을 것이다. 말루꺄뿟따여, 그대가 그것으로 인하지 않는다면, 그대는 그 속에(집착 속에) 있지 않을 것이다. 말루꺄뿟따여, 그대가 그 속에 있지 않다면, 그대는 이 세상에도 없고 저 세상에도 없으며 그 둘 사이에도 없을 것이다. 이것이 바로 괴로움의 끝이다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘อิมสฺส ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ –

“세존이시여, 저는 세존께서 간략하게 설하신 이 가르침의 의미를 다음과 같이 상세하게 이해합니다.

‘‘รูปํ ทิสฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

형색을 보고 마음 챙김을 놓치고 사랑스러운 대상에 마음을 두는 자는, 탐착하는 마음으로 느낌을 경험하고 그것을 집착하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา รูปสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 형색으로 인해 생기는 수많은 느낌들이 자라납니다. 탐욕과 괴로움으로 인해 그의 마음은 시달리게 됩니다. 이와 같이 괴로움을 쌓아가는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.

‘‘สทฺทํ สุตฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

소리를 듣고 마음 챙김을 놓치고 사랑스러운 대상에 마음을 두는 자는, 탐착하는 마음으로 느낌을 경험하고 그것을 집착하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา สทฺทสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 소리로 인해 생기는 수많은 느낌들이 자라납니다. 탐욕과 괴로움으로 인해 그의 마음은 시달리게 됩니다. 이와 같이 괴로움을 쌓아가는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.”

‘‘คนฺธํ ฆตฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

냄새를 맡고 즐거운 표상을 마음에 잡도리하는 자에게는 마음챙김이 망각됩니다. 그는 몹시 탐착하는 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา คนฺธสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 냄새에서 생긴 여러 가지 느낌들이 늘어나고, 탐욕과 괴로움이 그의 마음을 짓누릅니다. 이와 같이 괴로움을 쌓는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.

‘‘รสํ โภตฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

맛을 보고 즐거운 표상을 마음에 잡도리하는 자에게는 마음챙김이 망각됩니다. 그는 몹시 탐착하는 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา รสสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 맛에서 생긴 여러 가지 느낌들이 늘어나고, 탐욕과 괴로움이 그의 마음을 짓누릅니다. 이와 같이 괴로움을 쌓는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.

‘‘ผสฺสํ [Pg.297] ผุสฺส สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

감촉을 느끼고 즐거운 표상을 마음에 잡도리하는 자에게는 마음챙김이 망각됩니다. 그는 몹시 탐착하는 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา ผสฺสสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 감촉에서 생긴 여러 가지 느낌들이 늘어나고, 탐욕과 괴로움이 그의 마음을 짓누릅니다. 이와 같이 괴로움을 쌓는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.

‘‘ธมฺมํ ญตฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

법을 알고 즐거운 표상을 마음에 잡도리하는 자에게는 마음챙김이 망각됩니다. 그는 몹시 탐착하는 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา ธมฺมสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.

그에게는 법에서 생긴 여러 가지 느낌들이 늘어나고, 탐욕과 괴로움이 그의 마음을 짓누릅니다. 이와 같이 괴로움을 쌓는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ รูเปสุ, รูปํ ทิสฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 형색을 보고 마음챙김을 확립하여 형색들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส ปสฺสโต รูปํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจติ.

그가 형색을 보고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ สทฺเทสุ, สทฺทํ สุตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 소리를 듣고 마음챙김을 확립하여 소리들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส สุณโต สทฺทํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจติ.

그가 소리를 듣고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ คนฺเธสุ, คนฺธํ ฆตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 냄새를 맡고 마음챙김을 확립하여 냄새들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส ฆายโต คนฺธํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจติ.

그가 냄새를 맡고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ รเสสุ, รสํ โภตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 맛을 보고 마음챙김을 확립하여 맛들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส [Pg.298] สายโต รสํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจติ.

그가 맛을 보고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ ผสฺเสสุ, ผสฺสํ ผุสฺส ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 감촉을 느끼고 마음챙김을 확립하여 감촉들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส ผุสโต ผสฺสํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจติ.

그가 감촉을 느끼고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.

‘‘น โส รชฺชติ ธมฺเมสุ, ธมฺมํ ญตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 법을 알고 마음챙김을 확립하여 법들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส ชานโต ธมฺมํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจตี’’ติ.

그가 법을 알고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.”라고.

‘‘อิมสฺส ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามี’’ติ. ‘‘สาธุ สาธุ, มาลุกฺยปุตฺต! สาธุ โข ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานาสิ –

“세존이시여, 저는 세존께서 요약하여 설하신 이 말씀의 의미를 이와 같이 상세하게 이해합니다.” “장하구나, 장하구나, 말루끼야뿟따여! 말루끼야뿟따여, 그대는 내가 요약하여 설한 것의 의미를 이와 같이 상세하게 참으로 잘 이해하였구나.

‘‘รูปํ ทิสฺวา สติ มุฏฺฐา, ปิยํ นิมิตฺตํ มนสิ กโรโต;

สารตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ.

형색을 보고 즐거운 표상을 마음에 잡도리하는 자에게는 마음챙김이 망각됩니다. 그는 몹시 탐착하는 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머뭅니다.

‘‘ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา, อเนกา รูปสมฺภวา;

อภิชฺฌา จ วิเหสา จ, จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ;

เอวํ อาจินโต ทุกฺขํ, อารา นิพฺพานมุจฺจติ.…เป….

그에게는 형색에서 생긴 여러 가지 느낌들이 늘어나고, 탐욕과 괴로움이 그의 마음을 짓누릅니다. 이와 같이 괴로움을 쌓는 자에게는 열반이 멀다고 일컬어집니다. …중략…

‘‘น โส รชฺชติ ธมฺเมสุ, ธมฺมํ ญตฺวา ปฏิสฺสโต;

วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ, ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ.

그는 법을 알고 마음챙김을 확립하여 법들에 탐착하지 않습니다. 탐욕을 여읜 마음으로 느끼고, 그것을 탐닉하며 머물지 않습니다.

‘‘ยถาสฺส วิชานโต ธมฺมํ, เสวโต จาปิ เวทนํ;

ขียติ โนปจียติ, เอวํ โส จรตี สโต;

เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ, สนฺติเก นิพฺพานมุจฺจตี’’ติ.

그가 법을 알고 출세간의 느낌을 닦을 때, 괴로움은 소멸하고 쌓이지 않습니다. 이와 같이 그는 마음챙겨 행합니다. 이와 같이 괴로움을 소멸시키는 자에게는 열반이 가깝다고 일컬어집니다.”라고.

‘‘อิมสฺส โข, มาลุกฺยปุตฺต, มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ.

“말루끼야뿟따여, 내가 요약하여 설한 이 말씀의 의미를 이와 같이 상세하게 이해해야 한다.”라고 말씀하셨다.

อถ [Pg.299] โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ. ทุติยํ.

그때 존자 말루끼야뿟따는 세존의 말씀을 기뻐하고 감사하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔습니다. 그 후 존자 말루끼야뿟따는 홀로 은둔하며 방일하지 않고 부지런히 정진하여, 머지않아 선남자들이 바르게 집을 떠나 출가하는 목적인 위없는 범행의 완성을 바로 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머물렀습니다. ‘태어남은 다했고, 범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤고, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 꿰뚫어 알았습니다. 그리하여 존자 말루끼야뿟따는 아라한들 중 한 분이 되었습니다. 둘째.

๓. ปริหานธมฺมสุตฺตํ

3. 쇠퇴함의 법 경 (빠리하나담마 숫따)

๙๖. ‘‘ปริหานธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อปริหานธมฺมญฺจ ฉ จ อภิภายตนานิ. ตํ สุณาถ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปริหานธมฺโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ…เป….

96. “비구들이여, 그대들에게 쇠퇴하는 법과 쇠퇴하지 않는 법, 그리고 여섯 가지 압도하는 처를 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 어떻게 쇠퇴하는 법이 있는가? 여기 비구들이여, 비구가 눈으로 형색을 보고서 대상으로 달려가는 사유이자 결박의 원인이 되는 악하고 불선한 법들이 일어난다. 만약 비구가 그것을 수용하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 다시는 생기지 않게 하지 못한다면, 비구는 ‘나는 선한 법들로부터 쇠퇴하고 있다’고 알아야 한다. 이것을 세존께서는 쇠퇴함이라고 말씀하셨다. …중략…

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา อุปฺปชฺชนฺติ…เป… ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปริหานธมฺโม โหติ.

다시 또 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보고서 …중략… 다시 또 비구들이여, 비구가 마노로 법을 알고서 대상으로 달려가는 사유이자 결박의 원인이 되는 악하고 불선한 법들이 일어난다. 만약 비구가 그것을 수용하고 버리지 않으며, 제거하지 않고 없애지 않으며, 다시는 생기지 않게 하지 못한다면, 비구는 ‘나는 선한 법들로부터 쇠퇴하고 있다’고 알아야 한다. 이것을 세존께서는 쇠퇴함이라고 말씀하셨다. 비구들이여, 이와 같이 쇠퇴하는 법이 있다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อปริหานธมฺโม โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ…เป….

“비구들이여, 어떻게 퇴보하지 않는 성질을 가지게 되는가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 눈으로 형색을 보고서 사악하고 해로운, (욕망에) 쫓겨 다니는 생각들, 즉 결박의 원인이 되는 법들이 생겨난다. 만일 비구가 그것을 용납하지 않고, 버리고, 제거하고, 없애고, 다시는 일어나지 않게 한다면, 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 유익한 법들에서 퇴보하지 않는다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘퇴보하지 않음’이라고 말씀하셨기 때문이다. …(이하 생략)…

‘‘ปุน [Pg.300] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา อุปฺปชฺชนฺติ…เป… ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อปริหานธมฺโม โหติ.

“다시 또 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보고 …(중략)… 다시 또 비구들이여, 비구가 마노로 법을 인식하여 사악하고 해로운, (욕망에) 쫓겨 다니는 생각들, 즉 결박의 원인이 되는 법들이 생겨난다. 만일 비구가 그것을 용납하지 않고, 버리고, 제거하고, 없애고, 다시는 일어나지 않게 한다면, 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 유익한 법들에서 퇴보하지 않는다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘퇴보하지 않는 성질’이라고 말씀하셨기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 퇴보하지 않는 성질을 가지게 된다.”

‘‘กตมานิ จ, ภิกฺขเว, ฉ อภิภายตนานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘อภิภูตเมตํ อายตนํ’. อภิภายตนญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ…เป… ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘อภิภูตเมตํ อายตนํ’. อภิภายตนญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ. อิมานิ วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ฉ อภิภายตนานี’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 압도하는 영역[勝處]의 여섯 가지는 무엇인가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 눈으로 형색을 보고서 사악하고 해로운, (욕망에) 쫓겨 다니는 생각들, 즉 결박의 원인이 되는 법들이 생겨나지 않는다. 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 이 감각 장소를 압도하였다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘압도하는 영역’이라고 말씀하셨기 때문이다. …(중략)… 다시 또 비구들이여, 비구가 마노로 법을 인식하여 사악하고 해로운 법들, (욕망에) 쫓겨 다니는 생각들, 즉 결박의 원인이 되는 법들이 생겨나지 않는다. 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 이 감각 장소를 압도하였다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘압도하는 영역’이라고 말씀하셨기 때문이다. 비구들이여, 이것들을 일컬어 ‘압도하는 영역의 여섯 가지’라고 한다.” 제3수타.

๔. ปมาทวิหารีสุตฺตํ

4. 게으름에 머무는 자의 경

๙๗. ‘‘ปมาทวิหาริญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อปฺปมาทวิหาริญฺจ. ตํ สุณาถ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปมาทวิหารี โหติ? จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ พฺยาสิญฺจติ. จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ ตสฺส พฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส ปาโมชฺชํ น โหติ. ปาโมชฺเช อสติ ปีติ น โหติ. ปีติยา อสติ ปสฺสทฺธิ น โหติ. ปสฺสทฺธิยา อสติ ทุกฺขํ โหติ. ทุกฺขิโน จิตฺตํ น สมาธิยติ. อสมาหิเต จิตฺเต ธมฺมา น ปาตุภวนฺติ. ธมฺมานํ อปาตุภาวา ปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ อสํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ พฺยาสิญฺจติ ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ, ตสฺส พฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส…เป… ปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ…เป… มนินฺทฺริยํ อสํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ พฺยาสิญฺจติ มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส พฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส ปาโมชฺชํ น โหติ. ปาโมชฺเช อสติ ปีติ น โหติ. ปีติยา อสติ ปสฺสทฺธิ น โหติ. ปสฺสทฺธิยา อสติ ทุกฺขํ โหติ. ทุกฺขิโน จิตฺตํ น สมาธิยติ. อสมาหิเต จิตฺเต ธมฺมา น ปาตุภวนฺติ[Pg.301]. ธมฺมานํ อปาตุภาวา ปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปมาทวิหารี โหติ.

97. “비구들이여, 그대들에게 게으름에 머무는 자와 게으르지 않음에 머무는 자에 대하여 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 어떻게 게으름에 머무는 자가 되는가? 비구들이여, 안근(眼根)을 단속하지 않은 채 머무는 비구의 마음은 눈으로 인식되는 형색들에 (번뇌로) 젖어든다. 마음이 젖어든 그 비구에게 환희가 생기지 않는다. 환희가 없으면 희열이 생기지 않는다. 희열이 없으면 경안이 생기지 않는다. 경안이 없으면 괴로움이 생긴다. 괴로워하는 비구의 마음은 삼매에 들지 못한다. 마음이 삼매에 들지 못하면 법들이 나타나지 않는다. 법들이 나타나지 않기 때문에 ‘게으름에 머무는 자’라고 불리게 된다. …(중략)… 비구들이여, 설근(舌根)을 단속하지 않은 채 머무는 비구의 마음은 혀로 인식되는 맛들에 (번뇌로) 젖어든다. 마음이 젖어든 그 비구에게… (중략) …‘게으름에 머무는 자’라고 불리게 된다. …(중략)… 비구들이여, 의근(意根)을 단속하지 않은 채 머무는 비구의 마음은 마노로 인식되는 법들에 (번뇌로) 젖어든다. 마음이 젖어든 그 비구에게 환희가 생기지 않는다. 환희가 없으면 희열이 생기지 않는다. 희열이 없으면 경안이 생기지 않는다. 경안이 없으면 괴로움이 생긴다. 괴로워하는 비구의 마음은 삼매에 들지 못한다. 마음이 삼매에 들지 못하면 법들이 나타나지 않는다. 법들이 나타나지 않기 때문에 ‘게으름에 머무는 자’라고 불리게 된다. 비구들이여, 이와 같이 게으름에 머무는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อปฺปมาทวิหารี โหติ? จกฺขุนฺทฺริยํ สํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ น พฺยาสิญฺจติ จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ, ตสฺส อพฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ วิหรติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. สมาหิเต จิตฺเต ธมฺมา ปาตุภวนฺติ. ธมฺมานํ ปาตุภาวา อปฺปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ สํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ น พฺยาสิญฺจติ…เป… อปฺปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. มนินฺทฺริยํ สํวุตสฺส, ภิกฺขเว, วิหรโต จิตฺตํ น พฺยาสิญฺจติ, มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส อพฺยาสิตฺตจิตฺตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ วิหรติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. สมาหิเต จิตฺเต ธมฺมา ปาตุภวนฺติ. ธมฺมานํ ปาตุภาวา อปฺปมาทวิหารี ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อปฺปมาทวิหารี โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 어떻게 게으르지 않음에 머무는 자가 되는가? 비구들이여, 안근(眼根)을 단속하며 머무는 비구의 마음은 눈으로 인식되는 형색들에 (번뇌로) 젖어들지 않는다. 마음이 젖어들지 않은 그 비구에게 환희가 생겨난다. 환희에 찬 비구에게 희열이 생겨난다. 희열이 있는 비구의 몸은 평온해진다. 몸이 평온한 비구는 행복하게 머문다. 행복한 비구의 마음은 삼매에 든다. 마음이 삼매에 들면 법들이 나타난다. 법들이 나타나기 때문에 ‘게으르지 않음에 머무는 자’라고 불리게 된다. …(중략)… 설근(舌根)을 단속하며 머무는 비구의 마음은 젖어들지 않는다… (중략) …‘게으르지 않음에 머무는 자’라고 불리게 된다. 비구들이여, 의근(意根)을 단속하며 머무는 비구의 마음은 마노로 인식되는 법들에 (번뇌로) 젖어들지 않는다. 마음이 젖어들지 않은 그 비구에게 환희가 생겨난다. 환희에 찬 비구에게 희열이 생겨난다. 희열이 있는 비구의 몸은 평온해진다. 몸이 평온한 비구는 행복을 누린다. 행복한 비구의 마음은 삼매에 든다. 마음이 삼매에 들면 법들이 나타난다. 법들이 나타나기 때문에 ‘게으르지 않음에 머무는 자’라고 불리게 된다. 비구들이여, 이와 같이 게으르지 않음에 머무는 자가 된다.” 제4수타.

๕. สํวรสุตฺตํ

5. 단속의 경

๙๘. ‘‘สํวรญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อสํวรญฺจ. ตํ สุณาถ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. ปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ.

98. “비구들이여, 그대들에게 단속과 단속하지 않음에 대하여 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 어떻게 단속하지 않음이 있는가? 비구들이여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고, 사랑스럽고, 마음에 들고, 보기 좋고, 감각적 욕망과 관련되고, 탐욕을 일으키는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 찬탄하고, 환영하고, 집착하여 머문다면, 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 유익한 법들에서 퇴보하고 있다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘퇴보’라고 말씀하셨기 때문이다. …(중략)… 혀로 인식되는 맛들도 있고… (중략) …비구들이여, 마노로 인식되는 법들 중에는 원하고, 사랑스럽고, 마음에 들고, 보기 좋고, 감각적 욕망과 관련되고, 탐욕을 일으키는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 찬탄하고, 환영하고, 집착하여 머문다면, 비구들이여, 그 비구는 ‘나는 유익한 법들에서 퇴보하고 있다’라고 알아야 한다. 이와 같이 하는 것을 세존께서는 ‘퇴보’라고 말씀하셨기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 단속하지 않음이 있게 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สํวโร โหติ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, เวทิตพฺพเมตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ [Pg.302] …เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, เวทิตพฺพเมตํ ภิกฺขุนา – ‘น ปริหายามิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ’. อปริหานญฺเหตํ วุตฺตํ ภควตาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สํวโร โหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 어떻게 단속함이 있는가? 비구들이여, 눈으로 알 수 있는 형색들 가운데 원하고, 좋아하고, 마음에 들고, 사랑스럽고, 감각적 욕망을 불러일으키고, 탐욕을 자극하는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 비구는 ‘나는 유익한 법들로부터 퇴보하지 않는다’라고 알아야 한다. 참으로 세존께서는 이것을 ‘퇴보하지 않음’이라고 말씀하셨기 때문이다. ... (중략) ... 비구들이여, 혀로 알 수 있는 맛들이 있다. ... (중략) ... 비구들이여, 마노로 알 수 있는 법들 가운데 원하고, 좋아하고, 마음에 들고, 사랑스럽고, 감각적 욕망을 불러일으키고, 탐욕을 자극하는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 비구는 ‘나는 유익한 법들로부터 퇴보하지 않는다’라고 알아야 한다. 참으로 세존께서는 이것을 ‘퇴보하지 않음’이라고 말씀하셨기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 단속함이 있는 것이다.” 제5장.

๖. สมาธิสุตฺตํ

6. 삼매 경

๙๙. ‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘จกฺขุ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘รูปา อนิจฺจา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘มโน อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ‘ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

99. “비구들이여, 삼매를 닦으라. 비구들이여, 삼매에 든 비구는 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 무엇을 있는 그대로 꿰뚫어 아는가? ‘눈은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘형색들은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘안식은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘안촉은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. ‘안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. ... (중략) ... ‘마노는 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 법들은... 의식은... 의촉은... ‘의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 삼매를 닦으라. 비구들이여, 삼매에 든 비구는 있는 그대로 꿰뚫어 안다.” 제6장.

๗. ปฏิสลฺลานสุตฺตํ

7. 홀로 머묾 경

๑๐๐. ‘‘ปฏิสลฺลาเน, ภิกฺขเว, โยคมาปชฺชถ. ปฏิสลฺลีโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘จกฺขุ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘รูปา อนิจฺจา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจ’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ปฏิสลฺลาเน, ภิกฺขเว, โยคมาปชฺชถ. ปฏิสลฺลีโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

100. “비구들이여, 홀로 머묾에 전념하라. 비구들이여, 홀로 머무는 비구는 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 무엇을 있는 그대로 꿰뚫어 아는가? ‘눈은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘형색들은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘안식은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 알고, ‘안촉은 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. ‘안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. ... (중략) ... ‘의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 무상하다’라고 있는 그대로 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 홀로 머묾에 전념하라. 비구들이여, 홀로 머무는 비구는 있는 그대로 꿰뚫어 안다.” 제7장.

๘. ปฐมนตุมฺหากํสุตฺตํ

8. 첫 번째 ‘그대들의 것이 아닌 것’ 경

๑๐๑. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ, ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ[Pg.303]. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. รูปา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. จกฺขุวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. จกฺขุสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. โสตํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. สทฺทา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. โสตวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. โสตสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิทํ โสตสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ฆานํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. คนฺธา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. ฆานวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ฆานสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิทํ ฆานสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ.

101. “비구들이여, 그대들의 것이 아닌 것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 무엇이 그대들의 것이 아닌가? 비구들이여, 눈은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 형색들은 그대들의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 안식은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 안촉은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 귀는 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 소리들은 그대들의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 이식은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 이촉은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 이촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 코는 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 냄새들은 그대들의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 비식은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 비촉은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 비촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다.

ชิวฺหา น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. สา โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. รสา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. ชิวฺหาวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ชิวฺหาสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ …เป….

혀는 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 맛들은 그대들의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 설식은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 설촉은 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 그대들의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리는 것은 그대들에게 이익과 행복이 될 것이다. ... (중략) ...

มโน น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ธมฺมา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. มโนวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. มโนสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ.

마노(의근)는 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 법(dhammā)들은 너희의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 마노의 알음알이(의식)는 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 마노의 접촉은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 그 어떤 느낌도 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยํ อิมสฺมึ เชตวเน ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ ตํ ชโน หเรยฺย วา ฑเหยฺย วา ยถาปจฺจยํ วา กเรยฺย, อปิ นุ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อมฺเห ชโน หรติ วา ฑหติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรตี’’’ติ?

“비구들이여, 예를 들어 여기 제타숲에 있는 풀, 나무, 가지, 잎사귀들을 사람들이 가져가거나 불태우거나 제멋대로 처분한다고 하자. 그럴 때 너희에게 ‘사람들이 우리를 가져가거나 불태우거나 제멋대로 처분한다’라는 생각이 들겠느냐?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“세존이시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

“그것은 무슨 이유 때문인가?”

‘‘น หิ โน เอตํ, ภนฺเต, อตฺตา วา อตฺตนิยํ วา’’ติ.

“세존이시여, 그것들은 저희의 자아도 아니고 자아의 소유도 아니기 때문입니다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. รูปา น ตุมฺหากํ… จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 그와 마찬가지로 눈은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 형색들은 너희의 것이 아니다... 눈의 알음알이... 눈의 접촉... [중략] ... 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 그 어떤 느낌도 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다.” (여덟 번째 경)

๙. ทุติยนตุมฺหากํสุตฺตํ

9. 두 번째 ‘너희의 것이 아님’ 경

๑๐๒. ‘‘ยํ[Pg.304], ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. รูปา น ตุมฺหากํ. เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. จกฺขุวิญฺญาณํ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. จกฺขุสมฺผสฺโส น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ น ตุมฺหากํ. ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ, ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสตี’’ติ. นวมํ.

102. “비구들이여, 너희의 것이 아닌 것은 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 무엇이 너희의 것이 아닌가? 비구들이여, 눈은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 형색들은 너희의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 눈의 알음알이는 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 눈의 접촉은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다... [중략] ... 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 그 어떤 느낌도 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 너희의 것이 아닌 것은 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다.” (아홉 번째 경)

๑๐. อุทกสุตฺตํ

10. 우다카 경

๑๐๓. ‘‘อุทโก สุทํ, ภิกฺขเว, รามปุตฺโต เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อิทํ ชาตุ เวทคู, อิทํ ชาตุ สพฺพชี, อิทํ ชาตุ อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขณิ’นฺติ. ตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, อุทโก รามปุตฺโต อเวทคูเยว สมาโน ‘เวทคูสฺมี’ติ ภาสติ, อสพฺพชีเยว สมาโน ‘สพฺพชีสฺมี’ติ ภาสติ, อปลิขตํเยว คณฺฑมูลํ ปลิขตํ เม ‘คณฺฑมูล’นฺติ ภาสติ. อิธ โข ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘อิทํ ชาตุ เวทคู, อิทํ ชาตุ สพฺพชี, อิทํ ชาตุ อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขณิ’’’นฺติ.

103. “비구들이여, 라마의 아들 우다카는 ‘나는 참으로 지혜에 도달한 자이며, 나는 참으로 일체를 정복한 자이며, 나는 참으로 아직 도려내지 않은 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고 말을 한다. 비구들이여, 라마의 아들 우다카는 지혜에 도달하지 못했으면서도 ‘나는 지혜에 도달한 자이다’라고 말하고, 일체를 정복하지 못했으면서도 ‘나는 일체를 정복한 자이다’라고 말하며, 종기의 뿌리를 도려내지 않았으면서도 ‘나는 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고 말한다. 비구들이여, 이 가르침 안에서는 비구가 바르게 말하고자 한다면 이렇게 말해야 한다. ‘나는 참으로 지혜에 도달한 자이며, 나는 참으로 일체를 정복한 자이며, 나는 참으로 아직 도려내지 않은 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เวทคู โหติ? ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ; เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทคู โหติ.

“비구들이여, 어떻게 지혜에 도달한 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구가 여섯 가지 접촉의 장소들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 비구들이여, 이렇게 비구는 지혜에 도달한 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพชี โหติ? ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ; เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพชี โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구는 일체를 정복한 자가 되는가? 비구들이여, 여기 비구가 여섯 가지 접촉의 장소들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 알고서 집착 없이 해탈할 때, 비구들이여, 이렇게 비구는 일체를 정복한 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขตํ โหติ? คณฺโฑติ โข, ภิกฺขเว, อิมสฺเสตํ จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อธิวจนํ [Pg.305] มาตาเปตฺติกสมฺภวสฺส โอทนกุมฺมาสูปจยสฺส อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส. คณฺฑมูลนฺติ โข, ภิกฺขเว, ตณฺหาเยตํ อธิวจนํ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา; เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขตํ โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구에게 도려내지 않은 종기의 뿌리가 도려내어진 것이 되는가? 비구들이여, ‘종기’라는 것은 네 가지 근본 물질로 이루어지고, 부모로부터 생겨났으며, 밥과 죽으로 성장하고, 무상하며, 향료를 바르고 안마해야 하며, 부서지고 흩어지는 성질을 가진 이 몸을 일컫는 명칭이다. 비구들이여, ‘종기의 뿌리’라는 것은 갈애를 일컫는 명칭이다. 비구들이여, 비구에게서 갈애가 버려져 뿌리가 뽑히고, 밑동만 남은 야자수처럼 되었으며, 다시는 존재하지 않게 되어 미래에 다시는 생겨나지 않는 성질의 것이 되었을 때, 비구들이여, 이와 같이 비구에게 도려내지 않은 종기의 뿌리가 도려내어진 것이 된다.”

‘‘อุทโก สุทํ, ภิกฺขเว, รามปุตฺโต เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อิทํ ชาตุ เวทคู, อิทํ ชาตุ สพฺพชี, อิทํ ชาตุ อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขณิ’นฺติ. ตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, อุทโก รามปุตฺโต อเวทคูเยว สมาโน ‘เวทคูสฺมี’ติ ภาสติ, อสพฺพชีเยว สมาโน ‘สพฺพชีสฺมี’ติ ภาสติ; อปลิขตํเยว คณฺฑมูลํ ‘ปลิขตํ เม คณฺฑมูล’นฺติ ภาสติ. อิธ โข ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘อิทํ ชาตุ เวทคู, อิทํ ชาตุ สพฺพชี, อิทํ ชาตุ อปลิขตํ คณฺฑมูลํ ปลิขณิ’’’นฺติ. ทสมํ.

“비구들이여, 라마의 아들 우다카는 ‘나는 참으로 지혜에 도달한 자이며, 나는 참으로 일체를 정복한 자이며, 나는 참으로 아직 도려내지 않은 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고 말을 한다. 비구들이여, 라마의 아들 우다카는 지혜에 도달하지 못했으면서도 ‘나는 지혜에 도달한 자이다’라고 말하고, 일체를 정복하지 못했으면서도 ‘나는 일체를 정복한 자이다’라고 말하며, 종기의 뿌리를 도려내지 않았으면서도 ‘나는 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고 말한다. 비구들이여, 이 가르침 안에서는 비구가 바르게 말하고자 한다면 이렇게 말해야 한다. ‘나는 참으로 지혜에 도달한 자이며, 나는 참으로 일체를 정복한 자이며, 나는 참으로 아직 도려내지 않은 종기의 뿌리를 도려낸 자이다’라고.” (열 번째 경)

สฬวคฺโค ทสโม.

다섯 번째 육처 품(Saḷavagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약 게송:

ทฺเว สํคยฺหา ปริหานํ, ปมาทวิหารี จ สํวโร;

สมาธิ ปฏิสลฺลานํ, ทฺเว นตุมฺหาเกน อุทฺทโกติ.

두 개의 ‘포섭’, ‘쇠퇴’, ‘방일하여 머묾’과 ‘단속’, ‘삼매’, ‘홀로 머묾’, 두 개의 ‘너희의 것이 아님’, ‘우다카’가 그 요약이다.

สฬายตนวคฺเค ทุติยปณฺณาสโก สมตฺโต.

육처 상윳따의 두 번째 50개 경들의 묶음이 끝났다.

ตสฺส วคฺคุทฺทานํ –

그 50개 묶음의 품들에 대한 요약:

อวิชฺชา มิคชาลญฺจ, คิลานํ ฉนฺนํ จตุตฺถกํ;

สฬวคฺเคน ปญฺญาสํ, ทุติโย ปณฺณาสโก อยนฺติ.

무명, 미가잘라, 병듦, 네 번째인 찬나, 그리고 육처 품과 함께 쉰 개의 경들이니, 이것이 두 번째 50개 묶음이다.

ปฐมสตกํ.

첫 번째 백 개의 경들의 집성.

๑๑. โยคกฺเขมิวคฺโค

11. 요가케미 품

๑. โยคกฺเขมิสุตฺตํ

1. 요가케미 경

๑๐๔. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘โยคกฺเขมิปริยายํ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, โยคกฺเขมิปริยาโย ธมฺมปริยาโย? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา [Pg.306] ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. เต ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เตสญฺจ ปหานาย อกฺขาสิ โยคํ, ตสฺมา ตถาคโต ‘โยคกฺเขมี’ติ วุจฺจติ…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. เต ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เตสญฺจ ปหานาย อกฺขาสิ โยคํ, ตสฺมา ตถาคโต ‘โยคกฺเขมี’ติ วุจฺจติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โยคกฺเขมิปริยาโย ธมฺมปริยาโย’’ติ. ปฐมํ.

104. 사왓티에서 설하셨습니다. “비구들이여, 그대들에게 요가로부터의 안온에 관한 법문(pariyāya)을 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, 요가로부터의 안온에 관한 법문이란 무엇인가? 비구들이여, 눈으로 인식되는 형색들 가운데 원하고, 좋아하고, 마음에 들고, 사랑스럽고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 일으키는 것들이 있다. 여래는 그것들을 버렸고, 그 뿌리를 끊었으며, 밑동이 잘린 야자나무처럼 만들었고, 다시는 존재하지 않게 했으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 그리고 여래는 그것들을 버리기 위한 노력을 설하셨으니, 그러므로 여래를 ‘요가로부터 안온한 자’라고 부른다. … (중략) … 비구들이여, 마음으로 인식되는 법들 가운데 원하고, 좋아하고, 마음에 들고, 사랑스럽고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 일으키는 것들이 있다. 여래는 그것들을 버렸고, 그 뿌리를 끊었으며, 밑동이 잘린 야자나무처럼 만들었고, 다시는 존재하지 않게 했으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 되게 하였다. 그리고 여래는 그것들을 버리기 위한 노력을 설하셨으니, 그러므로 여래를 ‘요가로부터 안온한 자’라고 부른다. 비구들이여, 이것이 바로 요가로부터의 안온에 관한 법문이다.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. อุปาทายสุตฺตํ

2. 취착 경(Upādāya Sutta)

๑๐๕. ‘‘กิสฺมึ นุ โข, ภิกฺขเว, สติ กึ อุปาทาย อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ?

105. “비구들이여, 무엇이 있을 때, 무엇에 집착하여 내적으로 즐거움과 괴로움이 생겨나는가?”

‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป….

“세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 근본으로 하고 있습니다. … (중략) …”}, {

‘‘จกฺขุสฺมึ โข, ภิกฺขเว, สติ จกฺขุํ อุปาทาย อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… มนสฺมึ สติ มนํ อุปาทาย อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“비구들이여, 눈이 있을 때 눈을 연하여 내적인 즐거움과 괴로움이 일어난다. … 마음이 있을 때 마음을 연하여 내적인 즐거움과 괴로움이 일어난다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로운 것인가 즐거운 것인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로운 것입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อปิ นุ ตํ อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺย อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 집착하지 않아도 내적인 즐거움과 괴로움이 일어나겠는가?”

‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” …

‘‘ชิวฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“혀는 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로운 것인가 즐거운 것인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로운 것입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อปิ นุ ตํ อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺย อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 집착하지 않아도 내적인 즐거움과 괴로움이 일어나겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” …

‘‘มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“마음은 영원한가 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로운 것인가 즐거운 것인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로운 것입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อปิ นุ ตํ อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺย อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 집착하지 않아도 내적인 즐거움과 괴로움이 일어나겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고 … 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지견이 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것이다’라고 꿰뚫어 안다.” 두 번째 경.

๓. ทุกฺขสมุทยสุตฺตํ

3. 3. 괴로움의 일어남 경

๑๐๖. ‘‘ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส สมุทโย? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ[Pg.307]. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ ทุกฺขสฺส สมุทโย…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ ทุกฺขสฺส สมุทโย…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส สมุทโย.

106. “비구들이여, 괴로움의 일어남과 사라짐을 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 괴로움의 일어남이란 무엇인가? 눈과 형색을 조건으로 하여 안식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 이것이 괴로움의 일어남이다. … 혀와 맛을 조건으로 하여 설식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 이것이 괴로움의 일어남이다. … 마음과 법을 조건으로 하여 의식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 비구들이여, 이것이 참으로 괴로움의 일어남이다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 괴로움의 사라짐이란 무엇인가? 눈과 형색을 조건으로 하여 안식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 취착이 소멸하고, 취착이 소멸함으로써 존재가 소멸하고, 존재가 소멸함으로써 태어남이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 소멸한다. 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다. 이것이 괴로움의 사라짐이다. … 혀와 맛을 조건으로 하여 설식이 일어난다. … 마음과 법을 조건으로 하여 의식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 취착이 소멸하고, 취착이 소멸함으로써 존재가 소멸하고, 존재가 소멸함으로써 태어남이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 소멸한다. 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 참으로 괴로움의 사라짐이다.” 세 번째 경.

๔. โลกสมุทยสุตฺตํ

4. 4. 세상의 일어남 경

๑๐๗. ‘‘โลกสฺส, ภิกฺขเว, สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย …เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณํ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว[Pg.308]; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย.

107. “비구들이여, 세상의 일어남과 사라짐을 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 세상의 일어남이란 무엇인가? 눈과 형색을 조건으로 하여 안식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 갈애를 조건으로 취착이 일어나고, 취착을 조건으로 존재가 일어나고, 존재를 조건으로 태어남이 일어나고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어난다. 비구들이여, 이것이 참으로 세상의 일어남이다. … 혀와 맛을 조건으로 하여 설식이 일어난다. … 마음과 법을 조건으로 하여 의식이 일어난다. 이 세 가지가 만나는 것이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 갈애를 조건으로 취착이 일어나고, 취착을 조건으로 존재가 일어나고, 존재를 조건으로 태어남이 일어나고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어난다. 비구들이여, 이것이 참으로 세상의 일어남이다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. จตุตฺถํ.

"비구들이여, 그러면 세상의 소멸이란 무엇인가? 눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉(phassa)이다. 접촉을 조건으로 느낌(vedanā)이 있고, 느낌을 조건으로 갈애(taṇhā)가 있다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 집착(upādāna)이 소멸하고, 집착이 소멸함으로써 존재(bhava)가 소멸하며, 존재가 소멸함으로써 태어남(jāti)이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 세상의 소멸이다. ... (중략) ... 혀와 맛을 인연하여 괄루식이 일어난다. ... (중략) ... 마음과 법을 인연하여 의식(manoviññāṇa)이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로써 ... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 세상의 소멸이다."

๕. เสยฺโยหมสฺมิสุตฺตํ

5. "‘내가 더 낫다’ 경"

๑๐๘. ‘‘กิสฺมึ นุ โข, ภิกฺขเว, สติ กึ อุปาทาย กึ อภินิวิสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ วา โหติ, สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ, หีโนหมสฺมีติ วา โหตี’’ติ?

108. "비구들이여, 무엇이 있을 때, 무엇을 반연하고 무엇에 집착하여 ‘내가 더 낫다’라거나, ‘내가 대등하다’라거나, ‘내가 더 못하다’라는 (자만이) 생기는가?"

‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา.

"세존이시여, 저희들의 법은 세존을 근본으로 하고 있습니다."

‘‘จกฺขุสฺมึ โข, ภิกฺขเว, สติ จกฺขุํ อุปาทาย จกฺขุํ อภินิวิสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ วา โหติ, สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ, หีโนหมสฺมีติ วา โหติ…เป… ชิวฺหาย สติ…เป… มนสฺมึ สติ มนํ อุปาทาย มนํ อภินิวิสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ วา โหติ, สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ, หีโนหมสฺมีติ วา โหติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

"비구들이여, 눈이 있을 때 눈을 반연하고 눈에 집착하여 ‘내가 더 낫다’라거나, ‘내가 대등하다’라거나, ‘내가 더 못하다’라는 (자만이) 생긴다. ... (중략) ... 혀가 있을 때 ... (중략) ... 마음이 있을 때 마음을 반연하고 마음에 집착하여 ‘내가 더 낫다’라거나, ‘내가 대등하다’라거나, ‘내가 더 못하다’라는 (자만이) 생긴다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?"

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

"무상합니다, 세존이시여."

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

"그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?"

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

"괴로움입니다, 세존이시여."

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อปิ นุ ตํ อนุปาทาย เสยฺโยหมสฺมีติ วา อสฺส, สทิโสหมสฺมีติ วา อสฺส, หีโนหมสฺมีติ วา อสฺสา’’ติ?

"그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 집착하지 않는다면, ‘내가 더 낫다’라거나, ‘내가 대등하다’라거나, ‘내가 더 못하다’라는 (자만이) 생기겠는가?"

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป… ชิวฺหา… กาโย นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

"그렇지 않습니다, 세존이시여. ... (중략) ... 혀는... 몸은 영원한가, 무상한가?"

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

"무상합니다, 세존이시여."

‘‘มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

"마음은 영원한가, 무상한가?"

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

"무상합니다, 세존이시여."

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา [Pg.309] ตํ สุขํ วา’’ติ?

"그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?"

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

"괴로움입니다, 세존이시여."

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, อปิ นุ ตํ อนุปาทาย เสยฺโยหมสฺมีติ วา อสฺส, สทิโสหมสฺมีติ วา อสฺส, หีโนหมสฺมีติ วา อสฺสา’’ติ?

"그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 집착하지 않는다면, ‘내가 더 낫다’라거나, ‘내가 대등하다’라거나, ‘내가 더 못하다’라는 (자만이) 생기겠는가?"

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

"그렇지 않습니다, 세존이시여."

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปญฺจมํ.

"비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고 ... (중략) ... 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래기에 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태가 되지 않을 것이다’라고 꿰뚫어 안다."

๖. สํโยชนิยสุตฺตํ

6. "결박의 대상 경"

๑๐๙. ‘‘สํโยชนิเย จ, ภิกฺขเว, ธมฺเม เทเสสฺสามิ สํโยชนญฺจ. ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, สํโยชนิยา ธมฺมา, กตมญฺจ สํโยชนํ? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, สํโยชนิโย ธมฺโม. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… ชิวฺหา สํโยชนิโย ธมฺโม…เป… มโน สํโยชนิโย ธมฺโม. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สํโยชนิยา ธมฺมา, อิทํ สํโยชน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

109. "비구들이여, 결박의 대상이 되는 법들과 결박(saṃyojana)에 대해 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 결박의 대상이 되는 법들이란 무엇이며, 결박이란 무엇인가? 비구들이여, 눈은 결박의 대상이 되는 법이다. 거기서 일어나는 욕탐(chandarāga)이 바로 거기서 결박이라 불린다. ... (중략) ... 혀는 결박의 대상이 되는 법이다. ... (중략) ... 마음은 결박의 대상이 되는 법이다. 거기서 일어나는 욕탐이 바로 거기서 결박이라 불린다. 비구들이여, 이것들을 결박의 대상이 되는 법들이라 하고, 이것을 결박이라 한다."

๗. อุปาทานิยสุตฺตํ

7. "취착의 대상 경"

๑๑๐. ‘‘อุปาทานิเย จ, ภิกฺขเว, ธมฺเม เทเสสฺสามิ อุปาทานญฺจ. ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, อุปาทานิยา ธมฺมา, กตมญฺจ อุปาทานํ? จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อุปาทานิโย ธมฺโม. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ อุปาทานํ…เป… ชิวฺหา อุปาทานิโย ธมฺโม…เป… มโน อุปาทานิโย ธมฺโม. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ อุปาทานํ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อุปาทานิยา ธมฺมา, อิทํ อุปาทาน’’นฺติ. สตฺตมํ.

110. "비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들과 취착(upādāna)에 대해 설하겠다. 그것을 들어라. 비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들이란 무엇이며, 취착이란 무엇인가? 비구들이여, 눈은 취착의 대상이 되는 법이다. 거기서 일어나는 욕탐(chandarāga)이 바로 거기서 취착이라 불린다. ... (중략) ... 혀는 취착의 대상이 되는 법이다. ... (중략) ... 마음은 취착의 대상이 되는 법이다. 거기서 일어나는 욕탐이 바로 거기서 취착이라 불린다. 비구들이여, 이것들을 취착의 대상이 되는 법들이라 하고, 이것을 취착이라 한다."

๘. อชฺฌตฺติกายตนปริชานนสุตฺตํ

8. "안의 영역에 대한 철저한 앎 경"

๑๑๑. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. โสตํ… ฆานํ… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. จกฺขุญฺจ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย…เป… ชิวฺหํ… กายํ… มนํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

111. "비구들이여, 눈을 (특별한 지혜로) 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 귀... 코... 혀... 몸... 마음을 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 그러나 눈을 (특별한 지혜로) 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버리면 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. ... (중략) ... 혀... 몸... 마음을 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버리면 괴로움의 소멸에 이를 수 있다."

๙. พาหิรายตนปริชานนสุตฺตํ

9. "밖의 영역에 대한 철저한 앎 경"

๑๑๒. ‘‘รูเป[Pg.310], ภิกฺขเว, อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. รูเป จ โข, ภิกฺขเว, อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย. สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายา’’ติ. นวมํ.

112. "비구들이여, 형색들을 (특별한 지혜로) 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 소리... 냄새... 맛... 감촉... 법들을 알지 못하고 철저히 알지 못하며, 탐욕을 빛바래게 하지 못하고 버리지 못하면 괴로움의 소멸에 이를 수 없다. 비구들이여, 그러나 형색들을 (특별한 지혜로) 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버리면 괴로움의 소멸에 이를 수 있다. 소리... 냄새... 맛... 감촉... 법들을 알고 철저히 알며, 탐욕을 빛바래게 하고 버리면 괴로움의 소멸에 이를 수 있다."

๑๐. อุปสฺสุติสุตฺตํ

10. "엿들음 경"

๑๑๓. เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข ภควา รโหคโต ปฏิสลฺลีโน อิมํ ธมฺมปริยายํ อภาสิ – ‘‘จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

113. 한때 세존께서는 나띠까의 기운자까와사타(벽돌집)에 머무셨습니다. 그때 세존께서는 홀로 고요한 곳에서 명상에 드셔서 이 법문을 말씀하셨습니다. '눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있으며, 갈애를 조건으로 집착이 있고, 집착을 조건으로 존재가 있으며, 존재를 조건으로 태어남이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 일어난다. 이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 형성된다. ... 혀와 맛을 인연하여 ... 마음과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있으며, 갈애를 조건으로 집착이 있고, 집착을 조건으로 존재가 있으며, 존재를 조건으로 태어남이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 일어난다. 이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 형성된다.'

‘‘จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ[Pg.311]; อุปาทานนิโรธา…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ.

'눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있다. 그러나 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로써 존재가 소멸하며, 존재가 소멸함으로써 태어남이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. ... 혀와 맛을 인연하여 ... 마음과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 화합이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애가 있다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로써 ... 이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.'

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควโต อุปสฺสุติ ฐิโต โหติ. อทฺทสา โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ อุปสฺสุติ ฐิตํ. ทิสฺวาน ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘อสฺโสสิ โน ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยาย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อุคฺคณฺหาหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ. ปริยาปุณาหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ. ธาเรหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ. อตฺถสํหิโตยํ, ภิกฺขุ, ธมฺมปริยาโย อาทิพฺรหฺมจริยโก’’ติ. ทสมํ.

그 무렵 어떤 비구가 세존께서 하시는 말씀을 들을 수 있는 가까운 곳에 서 있었습니다. 세존께서는 가까이 서 있는 그 비구를 보시고 그 비구에게 이렇게 말씀하셨습니다. '비구여, 너는 이 법문을 들었느냐?' '그렇습니다, 세존이시여.' '비구여, 너는 이 법문을 배워라. 비구여, 너는 이 법문을 숙달하라. 비구여, 너는 이 법문을 기억하라. 비구여, 이 법문은 유익하며 청정범행의 시작이니라.' 열 번째 경.

โยคกฺเขมิวคฺโค เอกาทสโม.

제11 요가케미 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

โยคกฺเขมิ อุปาทาย, ทุกฺขํ โลโก จ เสยฺโย จ;

สํโยชนํ อุปาทานํ, ทฺเว ปริชานํ อุปสฺสุตีติ.

요가케미, 우빠다야, 둑카, 로까, 세요, 상요자나, 우빠다나, 두 개의 빠자낭, 우빳수띠 경이다.

๑๒. โลกกามคุณวคฺโค

12. 제12 로까까마구나(세상의 욕망 가닥) 품

๑. ปฐมมารปาสสุตฺตํ

1. 첫 번째 마라의 올가미 경

๑๑๔. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ, ภิกฺขุ, อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาวาสคโต มารสฺส, มารสฺส วสํ คโต, ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส. พทฺโธ โส มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

114. 비구들이여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어간 자, 마라의 권세에 들어간 자, 마라의 올가미에 목이 걸린 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에 묶여 악마(마라)가 시키는 대로 하게 된다. ... (생략) ...

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาวาสคโต มารสฺส, มารสฺส วสํ คโต, ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส. พทฺโธ โส มารพนฺธเนน…เป….

비구들이여, 혀로 인식되는 맛들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어간 자, 마라의 권세에 들어간 자, 마라의 올가미에 목이 걸린 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에 묶여 ... (생략) ...

‘‘สนฺติ[Pg.312], ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาวาสคโต มารสฺส, มารสฺส วสํ คโต, ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส. พทฺโธ โส มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต.

비구들이여, 마노(의식)로 인식되는 법들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어간 자, 마라의 권세에 들어간 자, 마라의 올가미에 목이 걸린 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에 묶여 악마가 시키는 대로 하게 된다.

‘‘สนฺติ จ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาวาสคโต มารสฺส, น มารสฺส วสํ คโต, อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส. มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

비구들이여, 또한 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않으며 집착하여 머물지 않는다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어가지 않은 자, 마라의 권세에 들어가지 않은 자, 마라의 올가미에서 벗어난 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에서 풀려나 악마가 시키는 대로 되지 않는다. ... (생략) ...

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาวาสคโต มารสฺส, น มารสฺส วสํ คโต, อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส. มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

비구들이여, 혀로 인식되는 맛들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않으며 집착하여 머물지 않는다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어가지 않은 자, 마라의 권세에 들어가지 않은 자, 마라의 올가미에서 벗어난 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에서 풀려나 악마가 시키는 대로 되지 않는다. ... (생략) ...

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นาวาสคโต มารสฺส, น มารสฺส วสํ คโต, อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส. มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต’’ติ. ปฐมํ.

비구들이여, 마노(의식)로 인식되는 법들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하지 않고 찬탄하지 않으며 집착하여 머물지 않는다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '마라의 거처에 들어가지 않은 자, 마라의 권세에 들어가지 않은 자, 마라의 올가미에서 벗어난 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에서 풀려나 악마가 시키는 대로 되지 않는다. 첫 번째 경.

๒. ทุติยมารปาสสุตฺตํ

2. 두 번째 마라의 올가미 경

๑๑๕. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พทฺโธ จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ, อาวาสคโต มารสฺส, มารสฺส วสํ คโต, ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส. พทฺโธ โส มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

115. 비구들이여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 원하고 사랑스럽고 마음에 들고 기분 좋고 감각적 욕망과 연결되어 탐착을 유발하는 것들이 있다. 만약 비구가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 '눈으로 인식되는 형색들에 결박된 자, 마라의 거처에 들어간 자, 마라의 권세에 들어간 자, 마라의 올가미에 목이 걸린 자'라고 한다. 그는 마라의 결박에 묶여 악마가 시키는 대로 하게 된다. ... (생략) ...

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ [Pg.313] อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พทฺโธ มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ, อาวาสคโต มารสฺส, มารสฺส วสํ คโต, ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส. พทฺโธ โส มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

"비구들이여, 설(舌)로 알 수 있는 맛들이 있다. ... 비구들이여, 마노(意)로 알 수 있는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 탐욕을 일으키는 법(法)들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하고 환영하며 집착하여 머물면, 비구들이여, 이 비구는 마노로 알 수 있는 법들에 묶인 자, 마라의 거처에 들어간 자, 마라의 권세에 떨어진 자, 마라의 올가미가 씌워진 자라고 불린다. 그는 마라의 포박에 묶여 사악한 마라가 원하는 대로 부려진다. ..."

‘‘สนฺติ จ โข, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุตฺโต จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ, นาวาสคโต มารสฺส, น มารสฺส วสํ คโต, อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส. มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

"비구들이여, 안(眼)으로 알 수 있는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 탐욕을 일으키는 형색들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않으며 집착하여 머물지 않으면, 비구들이여, 이 비구는 안으로 알 수 있는 형색들로부터 해방된 자, 마라의 거처에 들어가지 않은 자, 마라의 권세에 떨어지지 않은 자, 마라의 올가미가 벗겨진 자라고 불린다. 그는 마라의 포박에서 해방되어 사악한 마라가 원하는 대로 부려지지 않는다. ..."

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มุตฺโต มโนวิญฺเญยฺเยหิ ธมฺเมหิ, นาวาสคโต มารสฺส, น มารสฺส วสํ คโต, อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส. มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต’’ติ. ทุติยํ.

"비구들이여, 설(舌)로 알 수 있는 맛들이 있다. ... 비구들이여, 마노(意)로 알 수 있는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 탐욕을 일으키는 법(法)들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고 환영하지 않으며 집착하여 머물지 않으면, 비구들이여, 이 비구는 마노로 알 수 있는 법들로부터 해방된 자, 마라의 거처에 들어가지 않은 자, 마라의 권세에 떨어지지 않은 자, 마라의 올가미가 벗겨진 자라고 불린다. 그는 마라의 포박에서 해방되어 사악한 마라가 원하는 대로 부려지지 않는다."라고 말씀하셨다. 두 번째 소경(小經)이 끝났다.

๓. โลกนฺตคมนสุตฺตํ

3. 로깐따 가마나 경(세상의 끝으로 감의 경)

๑๑๖. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’’ติ. อิทํ วตฺวา ภควา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’’ติ?

116. "비구들이여, 나는 가는 것으로써 세상의 끝을 알 수 있거나, 볼 수 있거나, 도달할 수 있다고 말하지 않는다. 그러나 비구들이여, 또한 나는 세상의 끝에 도달하지 않고서 괴로움의 끝을 낼 수 있다고 말하지도 않는다." 세존께서는 이 말씀을 하시고 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다. 그러자 그 비구들은 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 이런 생각이 들었다. "도반들이여, 세존께서는 우리에게 '비구들이여, 나는 가는 것으로써 세상의 끝을 알 수 있거나, 볼 수 있거나, 도달할 수 있다고 말하지 않는다. 그러나 비구들이여, 또한 나는 세상의 끝에 도달하지 않고서 괴로움의 끝을 낼 수 있다고 말하지도 않는다'라고 이 요점만을 간략히 제시하시고 상세한 의미를 설해주지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다. 세존께서 간략히 제시하시고 상세히 설명하지 않으신 이 요점의 의미를 과연 누가 상세히 설명해 줄 수 있을까?"

อถ [Pg.314] โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’’ติ.

그러자 그 비구들에게 이런 생각이 들었다. "이 존자 아난다께서는 스승께서도 칭찬하셨고 지혜로운 동료 수행자들에게도 존경을 받으신다. 존자 아난다께서는 세존께서 간략히 제시하시고 상세히 설명하지 않으신 이 요점의 의미를 상세히 설명하실 수 있을 것이다. 그러니 우리가 존자 아난다가 계신 곳으로 찾아가서 존자 아난다에게 이 의미를 여쭈어보는 것이 좋겠다."

อถ โข เต ภิกฺขู เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ –

그리하여 그 비구들은 존자 아난다가 있는 곳으로 찾아갔다. 가서 존자 아난다와 함께 환담을 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 그 비구들은 존자 아난다에게 이렇게 말했다.

‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส อานนฺท, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ. เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามีติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ? เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข, อาวุโส, อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’ติ. วิภชตายสฺมา อานนฺโท’’ติ.

"도반 아난다여, 세존께서는 우리에게 '비구들이여, 나는 가는 것으로써 세상의 끝을 알 수 있거나, 볼 수 있거나, 도달할 수 있다고 말하지 않는다. 그러나 비구들이여, 또한 나는 세상의 끝에 도달하지 않고서 괴로움의 끝을 낼 수 있다고 말하지도 않는다'라고 이 요점만을 간략히 제시하시고 상세한 의미를 설해주지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨습니다. 도반 아난다여, 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 우리에게 이런 생각이 들었습니다. '세존께서는 우리에게 이 요점만을 간략히 제시하시고 상세한 의미를 설해주지 않으신 채 들어가셨다. 누가 이 상세한 의미를 설명해 줄 수 있을까?' 그러자 저희에게 다시 이런 생각이 들었습니다. '이 존자 아난다께서는 스승께서도 칭찬하셨고 지혜로운 동료 수행자들에게도 존경을 받으신다. 존자 아난다께서는 세존께서 상세히 설명하지 않으신 이 요점의 의미를 상세히 설명하실 수 있을 것이다. 그러니 우리가 존자 아난다를 찾아가서 이 의미를 여쭈어보는 것이 좋겠다.' 존자 아난다여, 그 의미를 설명해 주십시오."

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี สารปริเยสนํ จรมาโน มหโต รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต สารวโต อติกฺกมฺเมว, มูลํ อติกฺกมฺเมว, ขนฺธํ สาขาปลาเส สารํ ปริเยสิตพฺพํ มญฺเญยฺย; เอวํ สมฺปทมิทํ อายสฺมนฺตานํ สตฺถริ สมฺมุขีภูเต ตํ ภควนฺตํ อติสิตฺวา [Pg.315] อมฺเห เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิตพฺพํ มญฺญถ. โส หาวุโส, ภควา ชานํ ชานาติ, ปสฺสํ ปสฺสติ – จกฺขุภูโต, ญาณภูโต, ธมฺมภูโต, พฺรหฺมภูโต, วตฺตา, ปวตฺตา, อตฺถสฺส นินฺเนตา, อมตสฺส ทาตา, ธมฺมสฺสามี, ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ ภควนฺตํเยว เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากเรยฺย ตถา โว ธาเรยฺยาถา’’ติ.

"도반들이여, 예를 들어 어떤 사람이 심재(心材)가 필요하여 심재를 찾아다니다가, 심재가 있는 커다란 나무의 뿌리와 줄기를 그냥 지나쳐서 나뭇가지와 잎사귀에서 심재를 찾아야겠다고 생각하는 것과 같습니다. 이와 같이 존자들께서는 스승을 직접 대하고 있으면서도 세존을 지나쳐서 우리에게 이 의미를 물어야겠다고 생각하십니다. 도반들이여, 참으로 그 세존께서는 알아야 할 것을 아시고, 보아야 할 것을 보시는 분입니다. 그분은 눈이 되셨고, 지혜가 되셨으며, 법이 되셨고, 지없이 높으신 분(범천)이 되셨습니다. 설하시는 분이고, 선포하시는 분이며, 의미를 밝혀주시는 분이고, 불사(不死)를 주시는 분이며, 법의 주인이신 여래이십니다. 그러므로 바로 그때가 세존께 직접 이 의미를 여쭈었어야 할 시간이었습니다. 세존께서 여러분에게 설명해 주시는 대로 그것을 잘 기억하여 수지하십시오."

‘‘อทฺธาวุโส อานนฺท, ภควา ชานํ ชานาติ, ปสฺสํ ปสฺสติ – จกฺขุภูโต, ญาณภูโต, ธมฺมภูโต, พฺรหฺมภูโต, วตฺตา, ปวตฺตา, อตฺถสฺส นินฺเนตา, อมตสฺส ทาตา, ธมฺมสฺสามี, ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ ภควนฺตํเยว เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน ภควา พฺยากเรยฺย ตถา นํ ธาเรยฺยาม. อปิ จายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. วิภชตายสฺมา อานนฺโท อครุํ กริตฺวา’’ติ.

“아난다 도반이여, 진정 세존께서는 알아야 할 것을 아시고 보아야 할 것을 보십니다. 그분은 눈이 되셨고, 지혜가 되셨으며, 법이 되셨고, 범천(수승함)이 되셨습니다. 그분은 설하시는 분이고, 널리 펴시는 분이며, 의미를 이끌어내시는 분이고, 불사(열반)를 주시는 분이며, 법의 주인이신 여래이십니다. 세존께 직접 이 의미를 여쭈어보아야 할 때가 바로 지금이었습니다. 세존께서 우리에게 설명해주시는 대로 그것을 수지해야 할 것입니다. 하지만 아난다 존자께서는 스승님께도 찬탄을 받으셨고, 지혜로운 동료 수행자들에게도 존경을 받고 계십니다. 아난다 존자께서는 세존께서 요약하여 설하시고 상세히 분석해주지 않으신 이 가르침의 의미를 상세히 분석해주실 능력이 있습니다. 아난다 존자께서는 번거로워하지 마시고 이 가르침을 분석해 주십시오.”

‘‘เตนหาวุโส, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

“도반들이여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 잘 새기십시오. 내가 설하겠습니다.” “도반이여, 알겠습니다.”라고 그 비구들은 아난다 존자에게 대답했다. 아난다 존자는 다음과 같이 말했다.

‘‘ยํ โข โว, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ, อิมสฺส ขฺวาหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. เยน โข, อาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี – อยํ วุจฺจติ อริยสฺส วินเย โลโก. เกน จาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี? จกฺขุนา โข, อาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี. โสเตน โข, อาวุโส… ฆาเนน โข, อาวุโส… ชิวฺหาย โข, อาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี[Pg.316]. กาเยน โข, อาวุโส… มเนน โข, อาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี. เยน โข, อาวุโส, โลกสฺมึ โลกสญฺญี โหติ โลกมานี – อยํ วุจฺจติ อริยสฺส วินเย โลโก. ยํ โข โว, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ, อิมสฺส ขฺวาหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อากงฺขมานา จ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“도반들이여, 세존께서 요약하여 설하시고 그 의미를 상세히 분석하지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가시며 말씀하시기를 ‘비구들이여, 나는 [발로] 걸어서는 세상의 끝을 알 수도 볼 수도 도달할 수도 없다고 말한다. 그러나 비구들이여, 세상의 끝에 도달하지 않고서는 괴로움의 끝을 낼 수 있다고도 말하지 않는다’라고 하셨습니다. 도반들이여, 세존께서 요약하여 설하시고 상세히 분석하지 않으신 이 가르침의 의미를 나는 이와 같이 상세히 이해합니다. 도반들이여, 세상 속에서 그것으로 인해 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 되는 것, 이것을 성스러운 율에서는 세상이라고 부릅니다. 도반들이여, 무엇을 통해 세상에서 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 됩니까? 도반들이여, 눈을 통해 세상에서 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 됩니다. 귀를 통해... 코를 통해... 혀를 통해 세상에서 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 됩니다. 몸을 통해... 마음을 통해 세상에서 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 됩니다. 도반들이여, 세상 속에서 그것으로 인해 세상이라는 인식을 가지고 세상이라는 생각을 하게 되는 것, 이것을 성스러운 율에서는 세상이라고 부릅니다. 도반들이여, 세존께서 요약하여 설하시고 그 의미를 상세히 분석하지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가시며 말씀하시기를 ‘비구들이여, 나는 걸어서는 세상의 끝을 알 수도 볼 수도 도달할 수도 없다고 말한다. 그러나 비구들이여, 세상의 끝에 도달하지 않고서는 괴로움의 끝을 낼 수 있다고도 말하지 않는다’라고 하셨습니다. 도반들이여, 나는 세존께서 요약하여 설하신 이 가르침의 의미를 이와 같이 상세히 이해합니다. 이제 존자들께서 원하신다면 세존께 직접 다가가 이 뜻을 여쭈어보십시오. 세존께서 답변해주시는 대로 그것을 수지하십시오.”

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

“도반이여, 알겠습니다.”라고 그 비구들은 아난다 존자의 말에 응답하고, 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 앉았다. 한쪽 곁에 앉은 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘ยํ โข โน, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – นาหํ, ภิกฺขเว, คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ, ทฏฺเฐยฺยํ, ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามี’ติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยาติ? เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’ติ. อถ โข มยํ[Pg.317], ภนฺเต, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิมฺห; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิมฺห. เตสํ โน, ภนฺเต, อายสฺมตา อานนฺเทน อิเมหิ อากาเรหิ อิเมหิ ปเทหิ อิเมหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ วิภตฺโต’’ติ.

“세존이시여, 세존께서 저희에게 요약하여 설하시고 그 의미를 상세히 분석하지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가시며 말씀하시기를 ‘비구들이여, 나는 걸어서는 세상의 끝을 알 수도 볼 수도 도달할 수도 없다고 말한다. 그러나 비구들이여, 세상의 끝에 도달하지 않고서는 괴로움의 끝을 낼 수 있다고도 말하지 않는다’라고 하셨습니다. 세존이시여, 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 저희에게는 이런 생각이 들었습니다. ‘세존께서 요약만 하시고 상세히 분석하지 않으신 이 가르침의 의미를 과연 누가 상세히 분석해 줄 수 있을까?’ 세존이시여, 그때 저희에게는 다시 이런 생각이 들었습니다. ‘아난다 존자는 스승님께도 찬탄받으시고 지혜로운 동료 수행자들에게도 존경을 받으신다. 아난다 존자라면 이 요약된 가르침의 의미를 상세히 분석해주실 능력이 있다. 그러니 우리가 아난다 존자에게 가서 이 뜻을 여쭈어보자.’ 세존이시여, 그래서 저희는 아난다 존자를 찾아가 이 뜻을 여쭈어보았습니다. 세존이시여, 아난다 존자는 저희에게 이러한 방식과 구절과 문구들로 그 의미를 분석해 주었습니다.”

‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, อานนฺโท! มํ เจปิ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ ตํ เอวเมวํ พฺยากเรยฺยํ ยถา ตํ อานนฺเทน พฺยากตํ. เอโส เจเวตสฺส อตฺโถ, เอวญฺจ นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 아난다는 현명하다. 비구들이여, 아난다는 큰 지혜를 가졌다. 비구들이여, 만약 너희가 나에게 이 뜻을 물었더라도 나 역시 아난다가 설명한 것과 똑같이 설명했을 것이다. 이것이 바로 그 가르침의 의미이다. 그러니 이와 같이 그것을 수지하라.” (세 번째 경)

๔. กามคุณสุตฺตํ

4. 감각적 욕망의 가닥 경

๑๑๗. ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘เยเม ปญฺจ กามคุณา เจตโส สมฺผุฏฺฐปุพฺพา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา, ตตฺร เม จิตฺตํ พหุลํ คจฺฉมานํ คจฺเฉยฺย ปจฺจุปฺปนฺเนสุ วา อปฺปํ วา อนาคเตสุ’. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘เยเม ปญฺจ กามคุณา เจตโส สมฺผุฏฺฐปุพฺพา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา, ตตฺร เม อตฺตรูเปน อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย’. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตุมฺหากมฺปิ เย เต ปญฺจ กามคุณา เจตโส สมฺผุฏฺฐปุพฺพา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา, ตตฺร โว จิตฺตํ พหุลํ คจฺฉมานํ คจฺเฉยฺย ปจฺจุปฺปนฺเนสุ วา อปฺปํ วา อนาคเตสุ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ตุมฺหากมฺปิ เย เต ปญฺจ กามคุณา เจตโส สมฺผุฏฺฐปุพฺพา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา, ตตฺร โว อตฺตรูเปหิ อปฺปมาโท สติ เจตโส อารกฺโข กรณีโย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ ชิวฺหา จ นิรุชฺฌติ, รสสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’’ติ. อิทํ วตฺวา ภควา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

117. "비구들이여, 내가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 나에게 이런 생각이 들었다. '나의 마음으로 이전에 경험했고, 과거에 속하며, 소멸하고 변해버린 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이 있다. 나의 마음은 자주 그 과거의 욕망들로 향하거나, 혹은 현재의 것들이나 미래의 것들로 조금 향할 수 있다.' 비구들이여, 나에게 이런 생각이 들었다. '나의 마음으로 이전에 경험했고, 과거에 속하며, 소멸하고 변해버린 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이 있으니, 나는 그곳에서 자신을 위해 방일하지 않음과 마음 챙김으로 마음의 보호를 실천해야 한다.' 비구들이여, 그러므로 그대들에게도 마음으로 이전에 경험했고, 과거에 속하며, 소멸하고 변해버린 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이 있으니, 그대들의 마음도 자주 그것들로 향하거나, 혹은 현재의 것들이나 미래의 것들로 조금 향할 수 있다. 비구들이여, 그러므로 그대들에게도 마음으로 이전에 경험했고, 과거에 속하며, 소멸하고 변해버린 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이 있으니, 그대들은 그곳에서 자신을 위해 방일하지 않음과 마음 챙김으로 마음의 보호를 실천해야 한다. 비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... (중략) ... 혀가 소멸하고 맛에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... (중략) ... 마노가 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다.' 세존께서는 이 말씀을 하시고 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다."

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ ชิวฺหา จ นิรุชฺฌติ, รสสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส [Pg.318] อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’’ติ?

그러자 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 그 비구들에게 이런 생각이 들었다. "도반들이여, 세존께서는 우리에게 '비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... (중략) ... 마노가 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다'라고 이 요점을 간략하게 제시하시고, 그 상세한 의미를 분석해 주지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다. 세존께서 간략하게 제시하시고 그 상세한 의미를 분석해 주지 않으신 이 가르침의 상세한 의미를 과연 누가 상세하게 설명해 줄 수 있겠는가?"

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’’ติ.

그때 그 비구들에게 이런 생각이 들었다. "이 아난다 존자는 스승님께 찬탄을 받으셨고, 지혜로운 동료 수행자들에게도 존경을 받는다. 아난다 존자는 세존께서 간략하게 제시하시고 그 상세한 의미를 분석해 주지 않으신 이 가르침의 상세한 의미를 충분히 설명할 수 있다. 그러니 우리가 아난다 존자가 있는 곳으로 가서 아난다 존자에게 이 의미를 여쭈어보는 것이 좋겠다."

อถ โข เต ภิกฺขู เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ –

그리하여 그 비구들은 아난다 존자가 있는 곳으로 가서 아난다 존자와 함께 안부를 나누었다. 기쁘고 기억할 만한 대화를 나누고 나서 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 비구들은 아난다 존자에게 이렇게 말했다.

‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส อานนฺท, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ ชิวฺหา จ นิรุชฺฌติ, รสสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ ชิวฺหา จ นิรุชฺฌติ, รสสญฺญา จ นิรุชฺฌติ เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยาติ? เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน [Pg.319] อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’ติ. วิภชตายสฺมา อานนฺโท’’ติ.

"도반 아난다여, 세존께서는 우리에게 '비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... (중략) ... 마노가 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다'라고 이 요점을 간략하게 제시하시고, 그 상세한 의미를 분석해 주지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨습니다. 도반이여, 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 우리에게 이런 생각이 들었습니다. '세존께서는 요점을 간략히 제시하시고 상세한 의미를 분석해 주지 않으신 채 거처로 들어가셨는데, 과연 누가 이 가르침의 의미를 상세히 설명해 줄 수 있겠는가?' 도반 아난다여, 우리에게 이런 생각이 들었습니다. '아난다 존자는 스승님께 찬탄을 받으시고 동료 수행자들에게 존경을 받으시며, 이 가르침을 상세히 설명할 능력이 있으시다. 그러니 아난다 존자에게 가서 이 의미를 여쭈어보자.' 아난다 존자시여, 이 가르침을 설명해 주십시오."

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี สารปริเยสนํ จรมาโน มหโต รุกฺขสฺส…เป… วิภชตายสฺมา อานนฺโท อครุํ กริตฺวาติ.

"도반들이여, 예를 들어 어떤 사람이 심재를 필요로 하고 심재를 찾으며 심재를 구하러 다니다가, 커다란 나무의 ... (중략) ... 아난다 존자께서는 번거롭게 여기지 마시고 설명해 주십시오."

‘‘เตนหาวุโส, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

"도반들이여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 새기십시오. 이제 말씀드리겠습니다." 비구들은 "도반이여, 그렇게 하겠습니다"라고 아난다 존자에게 대답했다. 아난다 존자는 이렇게 말했다.

‘‘ยํ โข โว, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. อิมสฺส ขฺวาหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สฬายตนนิโรธํ โน เอตํ, อาวุโส, ภควตา สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ, ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. อยํ โข, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. อิมสฺส ขฺวาหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อากงฺขมานา จ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมถ; อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“도반들이여, 세존께서 ‘비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... 내지 ... 마음이 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다’라고 요약해서 가르침을 제시하시고, 그 상세한 의미를 분석해주지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨습니다. 도반들이여, 세존께서 이와 같이 요약해서 제시하시고 상세히 분석하지 않으신 가르침의 상세한 의미를 저는 이렇게 이해합니다. 도반들이여, 세존께서는 ‘비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... 내지 ... 마음이 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다’라고 말씀하신 것은 육내외입처의 소멸(열반)을 염두에 두고 말씀하신 것입니다. 도반들이여, 세존께서 요약해서 제시하시고 상세히 분석하지 않으신 이 가르침의 상세한 의미를 저는 이와 같이 이해합니다. 존자들께서 만일 원하신다면 세존께 나아가서 이 의미를 여쭈어보십시오. 세존께서 설명해주시는 대로 그것을 받아 지니십시오.”

‘‘เอวมาวุโส’’ติ [Pg.320] โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

“도반이여, 그렇게 하겠습니다.”라고 그 비구들은 아난다 존자에게 응답하고, 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 나아갔다. 가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘ยํ โข โน, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ ชิวฺหา จ นิรุชฺฌติ, รสสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ, เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เส อายตเน เวทิตพฺเพ ยตฺถ จกฺขุ จ นิรุชฺฌติ, รูปสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ…เป… ยตฺถ มโน จ นิรุชฺฌติ, ธมฺมสญฺญา จ นิรุชฺฌติ, เส อายตเน เวทิตพฺเพ’ติ. ‘โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ? เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยามา’ติ. อถ โข มยํ, ภนฺเต, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิมฺห; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิมฺห. เตสํ โน, ภนฺเต, อายสฺมตา อานนฺเทน อิเมหิ อากาเรหิ, อิเมหิ ปเทหิ, อิเมหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ วิภตฺโต’’ติ.

“세존이시여, 세존께서는 저희에게 ‘비구들이여, 그러므로 눈이 소멸하고 형색에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... 내지 ... 혀가 소멸하고 맛에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다. ... 내지 ... 마음이 소멸하고 법에 대한 인식이 소멸하는 그 영역을 알아야 한다’라고 요약해서 가르침을 제시하시고, 상세히 분석하지 않으신 채 자리에서 일어나 거처로 들어가셨습니다. 세존이시여, 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 저희에게 이런 생각이 들었습니다. ‘세존께서 요약해서 제시하시고 상세히 분석하지 않으신 이 가르침의 상세한 의미를 누가 상세히 분석해줄 수 있을까?’ 세존이시여, 저희에게 이런 생각이 들었습니다. ‘아난다 존자는 스승께서도 칭찬하셨고 지혜로운 동료 수행자들도 존경한다. 아난다 존자라면 세존께서 요약해서 제시하시고 상세히 분석하지 않으신 이 가르침의 상세한 의미를 상세히 분석해줄 수 있을 것이다. 그러니 우리가 아난다 존자에게 나아가서 이 의미를 물어보는 것이 좋겠다.’ 세존이시여, 그래서 저희는 아난다 존자에게 나아가서 이 의미를 물었습니다. 세존이시여, 아난다 존자는 이러한 방식과 문구와 표현들로 그 의미를 분석해주었습니다.”

‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท; มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, อานนฺโท! มํ เจปิ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ ตํ เอวเมวํ พฺยากเรยฺยํ ยถา ตํ อานนฺเทน พฺยากตํ. เอโส เจเวตสฺส อตฺโถ. เอวญฺจ นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 아난다는 현명하다. 비구들이여, 아난다는 큰 지혜를 가졌다. 비구들이여, 만일 너희들이 나에게 이 의미를 물었더라도 나 또한 아난다가 설명한 것과 똑같이 설명했을 것이다. 이것이야말로 그 가르침의 의미이다. 그러므로 이와 같이 그것을 받아 지니라.” 네 번째 수타가 끝났다.

๕. สกฺกปญฺหสุตฺตํ

5. 5. 사까빤하 숫따 (제석천의 질문 경)

๑๑๘. เอกํ [Pg.321] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ?

118. 한때 세존께서는 라자가하의 영축산에 머물고 계셨다. 그때 신들의 왕 사까가 세존께 나아가 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 신들의 왕 사까는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 이 세상의 어떤 중생들은 이번 생에서 완전한 열반을 이루지 못합니까? 또한 세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 이 세상의 어떤 중생들은 이번 생에서 완전한 열반을 이룹니까?”

‘‘สนฺติ โข, เทวานมินฺท, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ…เป….

“천주여, 눈으로 인식되는 형색들 가운데는 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 탐착을 불러일으키는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머물면, 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머무는 그에게 그것을 의지하는 알음알이가 생기고 그것에 대한 취착이 생긴다. 천주여, 취착이 있는 비구는 완전한 열반에 들지 못한다. ... 내지 ...”

‘‘สนฺติ โข, เทวานมินฺท, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, เทวานมินฺท, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, เทวานมินฺท, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ.

“천주여, 혀로 인식되는 맛들이 있다. ... 내지 ... 천주여, 의식으로 인식되는 법들 가운데는 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 탐착을 불러일으키는 것들이 있다. 만일 비구가 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머물면, 그것을 기뻐하고 환영하고 집착하여 머무는 그에게 그것을 의지하는 알음알이가 생기고 그것에 대한 취착이 생긴다. 천주여, 취착이 있는 비구는 완전한 열반에 들지 못한다. 천주여, 이것이 바로 이 세상의 어떤 중생들이 이번 생에서 완전한 열반을 이루지 못하는 원인이자 조건이다.”

‘‘สนฺติ จ โข, เทวานมินฺท, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ, น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ…เป….

“천제여, 안식(眼識)으로 인식되는, 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 형색들이 있습니다. 만일 수행자가 그것을 즐기지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 그것을 즐기지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게 그것에 의지하는 의식(viññāṇa)이 생기지 않으며, 그것을 취착함(upādāna)도 없게 됩니다. 천제여, 취착함이 없는 수행자는 완전한 평온(열반)에 듭니다... (중략) ...”

‘‘สนฺติ โข, เทวานมินฺท, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, เทวานมินฺท, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, เทวานมินฺท, ภิกฺขุ [Pg.322] ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, เทวานมินฺท, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“천제여, 설식(舌識)으로 인식되는 맛들이 있습니다... (중략) ... 천제여, 의식(意識)으로 인식되는, 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 법(dhamma)들이 있습니다. 만일 수행자가 그것을 즐기지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 그것을 즐기지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게 그것에 의지하는 의식이 생기지 않으며, 그것을 취착함도 없게 됩니다. 천제여, 취착함이 없는 수행자는 완전한 평온에 듭니다. 천제여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현생에서 바로 완전한 평온에 드는 원인이자 조건입니다.” 제5경 끝.

๖. ปญฺจสิขสุตฺตํ

6. 6. 빤짜시카 경

๑๑๙. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? ‘‘สนฺติ โข, ปญฺจสิข, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา…เป… สนฺติ โข, ปญฺจสิข, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, ปญฺจสิข, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ปญฺจสิข, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ’’.

119. 119. 한때 세존께서는 라자가하의 기즈구따 산(영축산)에 머무셨습니다. 그때 빤짜시카 건달바 천자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰습니다. 한쪽에 선 빤짜시카 건달바 천자는 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 이 세상의 어떤 중생들은 현생에서 바로 완전한 평온에 들지 못합니까? 또한 세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 이 세상의 어떤 중생들은 현생에서 바로 완전한 평온에 듭니까?” “빤짜시카여, 안식으로 인식되는 형색들이 있다... (중략) ... 빤짜시카여, 의식으로 인식되는, 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 법들이 있다. 만일 수행자가 그것을 즐기고, 환영하고, 집착하여 머물면, 그것을 즐기고 환영하고 집착하여 머무는 그에게 그것에 의지하는 의식이 생기고 그것을 취착함이 있게 된다. 빤짜시카여, 취착함이 있는 수행자는 완전한 평온에 들지 못한다. 빤짜시카여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현생에서 바로 완전한 평온에 들지 못하는 원인이자 조건이다.”

‘‘สนฺติ จ โข, ปญฺจสิข, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา…เป… สนฺติ โข, ปญฺจสิข, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ, น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, ปญฺจสิข, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, ปญฺจสิข, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“빤짜시카여, 안식으로 인식되는, 원하고 좋아하고 마음에 드는 형색들이 있다... (중략) ... 빤짜시카여, 의식으로 인식되는, 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 결합되어 있고 탐욕을 일으키는 법들이 있다. 만일 수행자가 그것을 즐기지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 그것을 즐기지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게 그것에 의지하는 의식이 생기지 않으며, 그것을 취착함도 없게 된다. 빤짜시카여, 취착함이 없는 수행자는 완전한 평온에 든다. 빤짜시카여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현생에서 바로 완전한 평온에 드는 원인이자 조건이다.” 제6경 끝.

๗. สาริปุตฺตสทฺธิวิหาริกสุตฺตํ

7. 7. 사리뿟따와 공주(共住) 제자 경

๑๒๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สทฺธิวิหาริโก[Pg.323], อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต’’ติ.

120. 120. 한때 존자 사리뿟따는 사왓띠의 아나따삐인디까 원림인 제따숲(기원정사)에 머물고 있었습니다. 그때 어떤 수행자가 존자 사리뿟따가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가와서 존자 사리뿟따와 함께 인사를 나누고, 환담을 나눈 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 그 수행자는 존자 사리뿟따에게 이렇게 말했습니다. “도반 사리뿟따여, 당신의 공주 제자인 수행자가 계(sikkha)를 버리고 낮은 삶(속세)으로 돌아갔습니다.”

‘‘เอวเมตํ, อาวุโส, โหติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารสฺส, โภชเน อมตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนนุยุตฺตสฺส. ‘โส วตาวุโส, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ สนฺตาเนสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘โส วตาวุโส, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, โภชเน มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุตฺโต ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ สนฺตาเนสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“도반이여, 감각기관의 문을 지키지 않고, 음식에 적당한 양을 모르고, 깨어 있음에 전념하지 않는 자에게는 그런 일이 일어나기 마련입니다. 도반이여, 그 수행자가 감각기관의 문을 지키지 않고 음식에 적당한 양을 모르고 깨어 있음에 전념하지 않으면서 평생토록 원만하고 청정한 범행(brahmacariya)을 닦아 나갈 것이라는 점은 결코 있을 수 없는 일입니다. 그러나 도반이여, 그 수행자가 감각기관의 문을 지키고 음식에 적당한 양을 알고 깨어 있음에 전념하면서 평생토록 원만하고 청정한 범행을 닦아 나갈 것이라는 점은 가능한 일입니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, อาวุโส, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“도반이여, 어떻게 감각기관의 문을 지키는 자가 됩니까? 여기 도반이여, 수행자는 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 상(nimitta)을 취하지 않으며 그 세세한 특징(anubyañjana)을 취하지 않습니다. 만약 안식(眼識)의 문을 단속하지 않은 채 머물면 탐욕과 슬픔이라는 나쁘고 해로운 법들이 흘러들 수 있으므로, 그것을 단속하기 위해 수행하며 안식을 보호하고 안식의 단속에 도달합니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 마음으로 법을 알고서 그 전체적인 상을 취하지 않으며 그 세세한 특징을 취하지 않습니다. 만약 의식(意識)의 문을 단속하지 않은 채 머물면 탐욕과 슬픔이라는 나쁘고 해로운 법들이 흘러들 수 있으므로, 그것을 단속하기 위해 수행하며 의식을 보호하고 의식의 단속에 도달합니다. 도반이여, 이와 같이 감각기관의 문을 지키는 자가 됩니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย, น มทาย, น มณฺฑนาย, น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย, วิหึสูปรติยา, พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ, อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, อาวุโส, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“도반이여, 어떻게 음식에 적당한 양을 아는 자가 됩니까? 여기 도반이여, 수행자는 지혜롭게 숙고하여 음식을 섭취합니다. 즉 ‘즐거움을 위해서도 아니고, 취하기 위해서도 아니고, 치장하기 위해서도 아니고, 장식하기 위해서도 아니며, 오직 이 몸을 유지하고 지탱하며, 배고픔의 고통을 멈추고, 범행을 돕기 위해서일 뿐이다. 이와 같이 하여 예전의 고통을 물리치고 새로운 고통을 일으키지 않으리니, 내게 삶의 유지와 허물없음과 안락한 머묾이 있을 것이다’라고 생각하며 섭취합니다. 도반이여, 이와 같이 음식에 적당한 양을 아는 자가 됩니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน, อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, อาวุโส, ชาคริยํ [Pg.324] อนุยุตฺโต โหติ. ตสฺมาติหาวุโส, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา’ติ. เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“도반들이여, 어떻게 깨어 있음에 전념하게 됩니까? 도반들이여, 여기 수행자는 낮 동안 경행과 좌선으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 깨끗이 정화합니다. 밤의 초경에도 경행과 좌선으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 깨끗이 정화합니다. 밤의 중경에는 오른쪽 옆구리로 누워 발 위에 발을 포개고, 마음을 챙기고 분명히 알아차리며 일어날 생각을 마음에 새기면서 사자의 자세로 잠을 잡니다. 밤의 후경에는 일어나서 경행과 좌선으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 깨끗이 정화합니다. 도반들이여, 이와 같이 깨어 있음에 전념하게 됩니다. 그러므로 도반들이여, 이와 같이 공부해야 합니다. ‘우리는 감각 기관의 문을 단속하고, 음식의 절도를 알며, 깨어 있음에 전념하리라.’ 도반들이여, 그대들은 참으로 이와 같이 공부해야 합니다.” 일곱 번째 경.

๘. ราหุโลวาทสุตฺตํ

8. 라훌라오와다 수타(라훌라에 대한 가르침의 경)

๑๒๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ปริปกฺกา โข ราหุลสฺส วิมุตฺติปริปาจนิยา ธมฺมา; ยํนูนาหํ ราหุลํ อุตฺตรึ อาสวานํ ขเย วิเนยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘คณฺหาหิ, ราหุล, นิสีทนํ. เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวาวิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา ราหุโล ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิสีทนํ อาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ.

121. 한때 세존께서 사왓띠의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머무셨다. 그때 홀로 한적한 곳에서 명상하시던 세존께 이런 생각이 떠올랐다. “라훌라의 해탈을 성숙시키는 법들이 이제 다 무르익었구나. 내가 라훌라를 번뇌의 소멸을 위해 더 높은 단계로 인도하면 좋겠구나.” 그 후 세존께서는 오전에 가사를 입고 발루와 가사를 들고 사왓띠로 탁발을 나가셨다. 공양을 마치고 돌아오신 뒤 라훌라 존자를 불러 말씀하셨다. “라훌라야, 좌복을 챙기거라. 낮 동안의 명상을 위해 안다 숲으로 가자.” 라훌라 존자는 “알겠습니다, 세존이시여”라고 응답하고 좌복을 챙겨 세존의 뒤를 바짝 따라갔다.

เตน โข ปน สมเยน อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ภควนฺตํ อนุพนฺธานิ โหนฺติ – ‘‘อชฺช ภควา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อุตฺตรึ อาสวานํ ขเย วิเนสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา อนฺธวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข ราหุโล ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ราหุลํ ภควา เอตทโวจ –

그때 수천의 신들이 “오늘 세존께서 라훌라 존자를 번뇌의 소멸을 위해 더 높은 단계로 인도하실 것이다”라고 생각하며 세존을 뒤따랐다. 세존께서는 안다 숲으로 들어가 어느 나무 아래 마련된 자리에 앉으셨다. 라훌라 존자도 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 라훌라 존자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“라훌라야, 너는 어떻게 생각하느냐? 눈은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“영원하지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“영원하지 않은 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“영원하지 않고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이고, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ( )

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“형색들은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안식(눈의 알음알이)은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“안촉(눈의 감각 접촉)은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ, สญฺญาคตํ, สงฺขารคตํ, วิญฺญาณคตํ, ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안촉을 조건으로 하여 생겨나는 느낌에 속하는 것, 지각에 속하는 것, 형성에 속하는 것, 의식에 속하는 것, 그것 또한 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“영원하지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“영원하지 않은 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ[Pg.325], เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“영원하지 않고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이고, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘ชิวฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“혀는 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘ชิวฺหาวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“설식(혀의 알음알이)은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘ชิวฺหาสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“설촉(혀의 감각 접촉)은 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

“영원하지 않습니다, 세존이시여.” … (중략) …

‘‘ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ, สญฺญาคตํ, สงฺขารคตํ, วิญฺญาณคตํ, ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“설촉을 조건으로 하여 생겨나는 느낌에 속하는 것, 지각에 속하는 것, 형성에 속하는 것, 의식에 속하는 것, 그것 또한 영원하냐, 영원하지 않으냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“영원하지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그런데 무상한 것이 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그런데 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’…เป….

“그렇지 않습니다, 세존이시여.” …중략…

‘‘มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“마음은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ?

“그런데 무상한 것이 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그런데 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 마음을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ธมฺมา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“법(정신적 대상)들은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” …중략…

‘‘มโนวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“의식(마노위냐나)은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” …중략…

‘‘มโนสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ?

“의촉(마노삼팟사)은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여.” …중략…

‘‘ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ, สญฺญาคตํ, สงฺขารคตํ, วิญฺญาณคตํ, ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“의촉을 조건으로 일어나는 느낌, 인식, 상카라, 의식 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그런데 무상한 것이 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그런데 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ, รเสสุปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหาวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, ชิวฺหาสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป….

“라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈(안근)에 대해서도 혐오하고, 형색들에 대해서도 혐오하며, 안식에 대해서도 혐오하고, 안촉에 대해서도 혐오하며, 안촉을 조건으로 일어나는 느낌, 인식, 상카라, 의식에 대해서도 혐오한다… (중략) …혀(설근)에 대해서도 혐오하고, 맛들에 대해서도 혐오하며, 설식에 대해서도 혐오하고, 설촉에 대해서도 혐오하며, 설촉을 조건으로 일어나는 느낌, 인식, 상카라, 의식에 대해서도 혐오한다… (중략) …”}, {

‘‘มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ.

“마음에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오하고, 의식에 대해서도 염오하고, 마노의 접촉에 대해서도 염오한다. 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 느낌, 지각, 형성, 의식에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지견이 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것이다’라고 꿰뚫어 안다.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา ราหุโล ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน อายสฺมโต ราหุลสฺส อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ. อเนกานญฺจ [Pg.326] เทวตาสหสฺสานํ วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 라훌라 존자는 마음이 흡족해져서 세존의 말씀을 크게 기뻐하였다. 이 상세한 가르침이 설해지고 있을 때 라훌라 존자의 마음은 집착 없이 번뇌들로부터 해탈하였다. 또한 수천의 수많은 천신들에게 ‘일어나는 성질을 가진 것은 무엇이든 모두 사라지는 성질을 가진 것이다’라는 티 없고 때 없는 법의 눈이 생겨났다. 여덟 번째 경.

๙. สํโยชนิยธมฺมสุตฺตํ

9. 9. 결박의 대상이 되는 법 경

๑๒๒. ‘‘สํโยชนิเย จ, ภิกฺขเว, ธมฺเม เทเสสฺสามิ สํโยชนญฺจ. ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, สํโยชนิยา ธมฺมา, กตมญฺจ สํโยชนํ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สํโยชนิยา ธมฺมา. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สํโยชนิยา ธมฺมา. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชน’’นฺติ. นวมํ.

122. 비구들이여, 나는 결박을 일으키는 법들과 결박에 대해 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 결박을 일으키는 법들은 무엇이며, 결박이란 무엇인가? 비구들이여, 안식으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 형색들이 있다. 비구들이여, 이것들을 결박을 일으키는 법들이라 한다. 그곳에 있는 욕탐이 바로 그곳의 결박이다. ... (중략) ... 비구들이여, 설식으로 인식되는 맛들이 있다. ... 비구들이여, 의식으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 법들이 있다. 비구들이여, 이것들을 결박을 일으키는 법들이라 한다. 그곳에 있는 욕탐이 바로 그곳의 결박이다. 아홉 번째 경.

๑๐. อุปาทานิยธมฺมสุตฺตํ

10. 취착을 일으키는 법 경

๑๒๓. ‘‘อุปาทานิเย จ, ภิกฺขเว, ธมฺเม เทเสสฺสามิ อุปาทานญฺจ. ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, อุปาทานิยา ธมฺมา, กตมญฺจ อุปาทานํ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อุปาทานิยา ธมฺมา. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ อุปาทานํ…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อุปาทานิยา ธมฺมา. โย ตตฺถ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ อุปาทาน’’นฺติ. ทสมํ.

123. 비구들이여, 나는 취착을 일으키는 법들과 취착에 대해 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 취착을 일으키는 법들은 무엇이며, 취착이란 무엇인가? 비구들이여, 안식으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 형색들이 있다. 비구들이여, 이것들을 취착을 일으키는 법들이라 한다. 그곳에 있는 욕탐이 바로 그곳의 취착이다. ... (중략) ... 비구들이여, 설식으로 인식되는 맛들이 있다. ... 비구들이여, 의식으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 법들이 있다. 비구들이여, 이것들을 취착을 일으키는 법들이라 한다. 그곳에 있는 욕탐이 바로 그곳의 취착이다. 열 번째 경.

โลกกามคุณวคฺโค ทฺวาทสโม.

세속의 감각적 욕망의 가닥들의 품, 제12장 종료.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약된 게송은 다음과 같다.

มารปาเสน ทฺเว วุตฺตา, โลกกามคุเณน จ;

สกฺโก ปญฺจสิโข เจว, สาริปุตฺโต จ ราหุโล;

สํโยชนํ อุปาทานํ, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

마라의 올가미(Mārapāsa)와 관련하여 두 가지가 설해졌고, 세상의 욕망(Lokakāmaguṇa)과 관련하여 두 가지가 설해졌다. 사까(Sakka), 빤짜시카(Pañcasikha), 사리뿟따(Sāriputta), 라훌라(Rāhula), 결박(Saṃyojana), 집착(Upādāna)이 그것이니, 그래서 이 품(Vagga)이라 불린다.

๑๓. คหปติวคฺโค

13. 장자 품 (Gahapati-vagga)

๑. เวสาลีสุตฺตํ

1. 1. 웨살리 경 (Vesālī-sutta)

๑๒๔. เอกํ [Pg.327] สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ?

124. 한때 세존께서는 웨살리 시의 마하와나 숲 중각 강당에 머무셨다. 그때 웨살리의 웃가 장자가 세존께 다가가 한쪽 끝에 앉았다. 한쪽 끝에 앉은 웃가 장자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반(Parinibbāna)에 들지 못하는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반에 드는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?”

‘‘สนฺติ โข, คหปติ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ…เป… สนฺติ โข, คหปติ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, คหปติ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, คหปติ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ.

“장자여, 눈으로 인식되는 형상들이 있으니, 그것들은 원할 만하고 사랑스러우며 마음에 들고 매혹적이며 욕망을 불러일으키고 탐착을 자극한다. 만약 어떤 수행자가 그것을 환희하고 찬탄하고 묶여 머문다면, 그것을 환희하고 찬탄하고 묶여 머무는 그에게 그것을 의지하는 의식(Viññāṇa)이 생기고 그것을 집착(Upādāna)하게 된다. 장자여, 집착이 있는 수행자는 완전한 열반에 들지 못한다. …(중략)… 장자여, 혀로 인식되는 맛들이 있으니 …(중략)… 장자여, 마노(Mano)로 인식되는 법들이 있으니, 그것들은 원할 만하고 사랑스러우며 마음에 들고 매혹적이며 욕망을 불러일으키고 탐착을 자극한다. 만약 어떤 수행자가 그것을 환희하고 찬탄하고 묶여 머문다면, 그것을 환희하고 찬탄하고 묶여 머무는 그에게 그것을 의지하는 의식이 생기고 그것을 집착하게 된다. 장자여, 집착이 있는 수행자는 완전한 열반에 들지 못한다. 장자여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현세에서 완전한 열반에 들지 못하는 원인이요 조건이다.

‘‘สนฺติ จ โข, คหปติ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา, อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ, น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ…เป… สนฺติ โข, คหปติ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, คหปติ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต. น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ, น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน[Pg.328], คหปติ, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, คหปติ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

“장자여, 눈으로 인식되는 형상들이 있으니, 그것들은 원할 만하고 사랑스러우며 마음에 들고 매혹적이며 욕망을 불러일으키고 탐착을 자극한다. 만약 어떤 수행자가 그것을 환희하지 않고 찬탄하지 않고 묶여 머물지 않는다면, 그것을 환희하지 않고 찬탄하지 않고 묶여 머물지 않는 그에게 그것을 의지하는 의식이 생기지 않고 그것을 집착하지 않게 된다. 장자여, 집착이 없는 수행자는 완전한 열반에 든다. …(중략)… 장자여, 혀로 인식되는 맛들이 있으니 …(중략)… 장자여, 마노로 인식되는 법들이 있으니, 그것들은 원할 만하고 사랑스러우며 마음에 들고 매혹적이며 욕망을 불러일으키고 탐착을 자극한다. 만약 어떤 수행자가 그것을 환희하지 않고 찬탄하지 않고 묶여 머물지 않는다면, 그것을 환희하지 않고 찬탄하지 않고 묶여 머물지 않는 그에게 그것을 의지하는 의식이 생기지 않고 그것을 집착하지 않게 된다. 장자여, 집착이 없는 수행자는 완전한 열반에 든다. 장자여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현세에서 완전한 열반에 드는 원인이요 조건이다.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. วชฺชีสุตฺตํ

2. 2. 왓지 경 (Vajjī-sutta)

๑๒๕. เอกํ สมยํ ภควา วชฺชีสุ วิหรติ หตฺถิคาเม. อถ โข อุคฺโค คหปติ หตฺถิคามโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ หตฺถิคามโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? (ยถา ปุริมสุตฺตนฺตํ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). อยํ โข, คหปติ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตีติ. ทุติยํ.

125. 한때 세존께서는 왓지국의 핫티가마 마을에 머무셨다. 그때 핫티가마의 웃가 장자가 세존께 다가가 한쪽 끝에 앉았다. 한쪽 끝에 앉은 웃가 장자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반에 들지 못하는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반에 드는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?” (앞의 경과 같이 상세히 설해져야 한다.) “장자여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현세에서 완전한 열반에 드는 원인이요 조건이다.” 두 번째 경이 끝났다.

๓. นาฬนฺทสุตฺตํ

3. 3. 날란다 경 (Nāḷanda-sutta)

๑๒๖. เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข, อุปาลิ คหปติ, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, อุปาลิ คหปติ, ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? (ยถา ปุริมสุตฺตนฺตํ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). อยํ โข, คหปติ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตีติ. ตติยํ.

126. 한때 세존께서는 날란다의 빠와리카 망고 숲에 머무셨다. 그때 우빨리 장자가 세존께 다가가 …(중략)… 한쪽 끝에 앉은 우빨리 장자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반에 들지 못하는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 이 세상에서 어떤 중생들은 현세에서 완전한 열반에 드는데, 그 원인은 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?” (앞의 경과 같이 상세히 설해져야 한다.) “장자여, 이것이 바로 이 세상에서 어떤 중생들이 현세에서 완전한 열반에 드는 원인이요 조건이다.” 세 번째 경이 끝났다.

๔. ภารทฺวาชสุตฺตํ

4. 4. 바라드와자 경 (Bhāradvāja-sutta)

๑๒๗. เอกํ สมยํ อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข ราชา อุเทโน เยนายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา ปิณฺโฑลภารทฺวาเชน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา อุเทโน อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ ภารทฺวาช, เหตุ [Pg.329] โก ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกีฬิตาวิโน กาเมสุ ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ? ‘‘วุตฺตํ โข เอตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, มาตุมตฺตีสุ มาตุจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถ, ภคินิมตฺตีสุ ภคินิจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถ, ธีตุมตฺตีสุ ธีตุจิตฺตํ อุปฏฺฐเปถา’ติ. อยํ โข, มหาราช, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกีฬิตาวิโน กาเมสุ ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ.

127. 한때 존자 삔돌라 바라드와자는 꼬쌈비의 고시따라마 원림에 머물고 있었다. 그때 우데나 왕이 존자 삔돌라 바라드와자에게 다가가서 함께 환담을 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 우데나 왕은 존자 삔돌라 바라드와자에게 이와 같이 물었다. “바라드와자시여, 여기 이 젊은 수행자들은 아주 어리고 머리카락이 검으며 아름다운 청춘을 갖춘 인생의 초년기임에도 불구하고 감각적 욕망(Kāma)에 빠져 놀지 않고, 평생토록 완전하고 청정하게 범행(Brahmacariya)을 닦으며 긴 세월을 이어갑니다. 그 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?” “대왕이시여, 알고 보시는 분이며 아라한이시고 정등각자이신 세존께서는 이렇게 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 오라. 그대들은 어머니뻘 되는 여인들에게는 어머니라는 마음을 일으키고, 자매뻘 되는 여인들에게는 자매라는 마음을 일으키며, 딸뻘 되는 여인들에게는 딸이라는 마음을 일으키라.’ 대왕이시여, 이것이 바로 이 젊은 수행자들이 인생의 초년기임에도 불구하고 감각적 욕망에 빠져 놀지 않고 평생토록 완전하고 청정하게 범행을 닦으며 긴 세월을 이어가는 원인이요 조건입니다.”

‘‘โลลํ โข, โภ ภารทฺวาช, จิตฺตํ. อปฺเปกทา มาตุมตฺตีสุปิ โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, ภคินิมตฺตีสุปิ โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, ธีตุมตฺตีสุปิ โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ. อตฺถิ นุ โข, โภ ภารทฺวาช, อญฺโญ จ เหตุ, อญฺโญ จ ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา…เป… อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ?

“바라드와자시여, 마음은 변덕스럽습니다. 때로는 어머니뻘 되는 여인들에게도 탐욕의 법이 생길 수 있고, 자매뻘 되는 여인들에게도 탐욕의 법이 생길 수 있으며, 딸뻘 되는 여인들에게도 탐욕의 법이 생길 수 있습니다. 바라드와자시여, 이 젊은 수행자들이 인생의 초년기임에도 불구하고 …(중략)… 긴 세월을 이어가는 또 다른 원인이나 또 다른 조건이 있습니까?”

‘‘วุตฺตํ โข เอตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขถ – อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อยมฺปิ โข, มหาราช, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา…เป… อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ. ‘‘เย เต, โภ ภารทฺวาช, ภิกฺขู ภาวิตกายา ภาวิตสีลา ภาวิตจิตฺตา ภาวิตปญฺญา, เตสํ ตํ สุกรํ โหติ. เย จ โข เต, โภ ภารทฺวาช, ภิกฺขู อภาวิตกายา อภาวิตสีลา อภาวิตจิตฺตา อภาวิตปญฺญา, เตสํ ตํ ทุกฺกรํ โหติ. อปฺเปกทา, โภ ภารทฺวาช, อสุภโต มนสิ [Pg.330] กริสฺสามีติ สุภโตว อาคจฺฉติ. อตฺถิ นุ โข, โภ ภารทฺวาช, อญฺโญ จ โข เหตุ อญฺโญ จ ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา…เป… อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ?

“대왕이여, 아는 자, 보는 자, 아라한, 정등각자이신 그 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 오라. 그대들은 발바닥 위에서부터 머리끝 아래까지 피부로 둘러싸여 있고 갖가지 부정한 것으로 가득 찬 이 몸을 다음과 같이 관찰하라. 이 몸에는 머리털, 몸털, 손발톱, 이빨, 살갗, 살, 힘줄, 뼈, 골수, 콩팥, 심장, 간, 근막, 비장, 폐, 큰창자, 작은창자, 위 속의 음식물, 똥, 담즙, 점액, 고름, 피, 땀, 굳기름, 눈물, 기름기, 침, 콧물, 관절액, 오줌이 있다.’ 대왕이여, 이것이 바로 이 젊고 나이 어린 비구들이, 검은 머리를 가졌으면서도... 긴 세월 동안 범행을 지속하는 원인이며 조건입니다.” “바라드와자 존자여, 몸을 닦고 계를 닦고 마음을 닦고 지혜를 닦은 비구들에게는 그러한 관찰이 쉬운 일일 것입니다. 그러나 바라드와자 존자여, 몸을 닦지 않고 계를 닦지 않고 마음을 닦지 않고 지혜를 닦지 않은 비구들에게는 그것이 어려운 일입니다. 바라드와자 존자여, 때로는 ‘부정(不淨)한 것으로 마음에 잡도리하리라’고 생각하더라도 정(淨)한 것으로 다가오기도 합니다. 바라드와자 존자여, 이 젊고 나이 어린 비구들이, 검은 머리를 가졌으면서도... 긴 세월 동안 범행을 지속하는 또 다른 원인이나 조건이 있습니까?”

‘‘วุตฺตํ โข เอตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหรถ. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา มา นิมิตฺตคฺคาหิโน อหุวตฺถ, มานุพฺยญฺชนคฺคาหิโน. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชถ. รกฺขถ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชถ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย มา นิมิตฺตคฺคาหิโน อหุวตฺถ, มานุพฺยญฺชนคฺคาหิโน. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชถ. รกฺขถ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชถา’ติ. อยมฺปิ โข, มหาราช, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกีฬิตาวิโน กาเมสุ ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตี’’ติ.

“대왕이여, 아는 자, 보는 자, 아라한, 정등각자이신 그 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 오라. 그대들은 감각기관의 문을 잘 단속하며 머물라. 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 상(nimitta)을 취하지 말고, 그 세세한 특징(anubyañjana)을 취하지 말라. 만약 안근(眼根)을 단속하지 않고 머물 때, 탐욕과 슬픔이라는 악하고 해로운 법들이 흘러 들어올 수 있으니, 그것을 단속하기 위해 수행하라. 안근을 보호하라. 안근의 단속을 성취하라. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근(意根)으로 법을 알아차리고서 그 전체적인 상을 취하지 말고, 그 세세한 특징을 취하지 말라. 만약 의근(意根)을 단속하지 않고 머물 때, 탐욕과 슬픔이라는 악하고 해로운 법들이 흘러 들어올 수 있으니, 그것을 단속하기 위해 수행하라. 의근을 보호하라. 의근의 단속을 성취하라.’ 대왕이여, 이것이 바로 이 젊고 나이 어린 비구들이, 검은 머리를 가진 훌륭한 청년기에 감각적 욕망을 누려본 적이 없으면서도 수명이 다하도록 완전하고 순결한 범행(梵行)을 닦으며 긴 세월 동안 지속하는 원인이며 조건입니다.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ ภารทฺวาช; อพฺภุตํ, โภ ภารทฺวาช! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, โภ ภารทฺวาช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน. เอโสว โข, โภ ภารทฺวาช, เหตุ, เอส ปจฺจโย เยนิเม ทหรา ภิกฺขู สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกีฬิตาวิโน กาเมสุ ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อทฺธานญฺจ อาปาเทนฺตีติ. อหมฺปิ โข, โภ ภารทฺวาช, ยสฺมึ สมเย อรกฺขิเตเนว กาเยน, อรกฺขิตาย วาจาย, อรกฺขิเตน จิตฺเตน, อนุปฏฺฐิตาย สติยา, อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ อนฺเตปุรํ ปวิสามิ, อติวิย มํ ตสฺมึ สมเย โลภธมฺมา ปริสหนฺติ. ยสฺมิญฺจ ขฺวาหํ, โภ ภารทฺวาช, สมเย รกฺขิเตเนว กาเยน, รกฺขิตาย วาจาย, รกฺขิเตน จิตฺเตน, อุปฏฺฐิตาย สติยา, สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ อนฺเตปุรํ ปวิสามิ, น มํ ตถา [Pg.331] ตสฺมึ สมเย โลภธมฺมา ปริสหนฺติ. อภิกฺกนฺตํ, โภ ภารทฺวาช; อภิกฺกนฺตํ, โภ ภารทฺวาช! เสยฺยถาปิ, โภ ภารทฺวาช, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา ภารทฺวาเชน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ ภารทฺวาช, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ ภารทฺวาโช ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“경이롭습니다, 바라드와자 존자여! 놀랍습니다, 바라드와자 존자여! 아는 자, 보는 자, 아라한, 정등각자이신 그 세존께서 하신 이 말씀은 참으로 잘 설해졌습니다. 바라드와자 존자여, 이것이야말로 이 젊은 비구들이, 검은 머리를 가진 훌륭한 청년기에 감각적 욕망을 누려본 적이 없으면서도 수명이 다하도록 완전하고 순결한 범행을 닦으며 긴 세월 동안 지속하는 원인이며 조건입니다. 바라드와자 존자여, 저 또한 몸을 단속하지 않고, 말을 단속하지 않고, 마음을 단속하지 않고, 마음챙김(sati)을 확립하지 않고, 감각기관을 단속하지 않은 채 궁궐 안으로 들어갈 때면, 탐욕의 법들이 저를 몹시 괴롭힙니다. 그러나 바라드와자 존자여, 제가 몸을 잘 단속하고, 말을 잘 단속하고, 마음을 잘 단속하고, 마음챙김을 확립하고, 감각기관을 잘 단속한 채 궁궐 안으로 들어갈 때면, 탐욕의 법들이 예전처럼 저를 괴롭히지 않습니다. 경이롭습니다, 바라드와자 존자여! 경이롭습니다, 바라드와자 존자여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보라고 어둠 속에 등불을 밝혀 주듯, 바라드와자 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 그 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 바라드와자 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다하는 날까지 귀의한 우바새로 받아주소서.” 제4경 끝.

๕. โสณสุตฺตํ

5. 소나 경

๑๒๘. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข โสโณ คหปติปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โสโณ คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? (ยถา ปุริมสุตฺตนฺตํ, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). อยํ โข, โสณ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตีติ. ปญฺจมํ.

128. 한때 세존께서는 라자가하의 죽림(竹林)인 깔란다까니와빠에 머물고 계셨다. 그때 소나라는 장자의 아들이 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 소나 장자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이 세상의 어떤 중생들이 현생에서 완전한 열반을 증득하지 못하는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 이 세상의 어떤 중생들이 현생에서 완전한 열반을 증득하는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?” (앞의 경과 같이 상세히 설명됨). “소나여, 이것이 이 세상의 어떤 중생들이 현생에서 완전한 열반을 증득하는 원인이며 조건이다.” 제5경 끝.

๖. โฆสิตสุตฺตํ

6. 고시따 경

๑๒๙. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข โฆสิโต คหปติ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โฆสิโต คหปติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธาตุนานตฺตํ, ธาตุนานตฺต’นฺติ, ภนฺเต อานนฺท, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ? ‘‘สํวิชฺชติ โข, คหปติ, จกฺขุธาตุ, รูปา จ มนาปา, จกฺขุวิญฺญาณญฺจ สุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, จกฺขุธาตุ, รูปา จ อมนาปา, จกฺขุวิญฺญาณญฺจ ทุกฺขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, จกฺขุธาตุ, รูปา จ มนาปา อุเปกฺขาเวทนิยา, จกฺขุวิญฺญาณญฺจ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา [Pg.332] เวทนา…เป… สํวิชฺชติ โข, คหปติ, ชิวฺหาธาตุ, รสา จ มนาปา, ชิวฺหาวิญฺญาณญฺจ สุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, ชิวฺหาธาตุ, รสา จ อมนาปา, ชิวฺหาวิญฺญาณญฺจ ทุกฺขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, ชิวฺหาธาตุ, รสา จ อุเปกฺขาเวทนิยา, ชิวฺหาวิญฺญาณญฺจ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา…เป… สํวิชฺชติ โข, คหปติ, มโนธาตุ, ธมฺมา จ มนาปา, มโนวิญฺญาณญฺจ สุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, มโนธาตุ, ธมฺมา จ อมนาปา, มโนวิญฺญาณญฺจ ทุกฺขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. สํวิชฺชติ โข, คหปติ, มโนธาตุ, ธมฺมา จ อุเปกฺขาเวทนิยา, มโนวิญฺญาณญฺจ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา. เอตฺตาวตา โข, คหปติ, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

129. 한때 존자 아난다는 꼬삼비의 고시따 원림에 머물고 있었습니다. 그때 고시따 장자가 존자 아난다가 있는 곳으로 찾아와 한쪽으로 물러나 앉아 이렇게 여쭈었습니다. "아난다 존자시여, '계(界)의 다양성, 계의 다양성'이라고 합니다. 존자시여, 얼마만큼을 가지고 세존께서는 계의 다양성을 설하셨습니까?" "장자여, 안계(眼界)가 있고, 마음에 드는 형색들이 있으며, 안식(眼識)이 있습니다. 즐거운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 즐거운 느낌이 일어납니다. 장자여, 안계가 있고, 마음에 들지 않는 형색들이 있으며, 안식이 있습니다. 괴로운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴로운 느낌이 일어납니다. 장자여, 안계가 있고, 평온함의 원인이 되는 형색들이 있으며, 안식이 있습니다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어납니다. ... (중략) ... 장자여, 설계(舌界)가 있고, 마음에 드는 맛들이 있으며, 설식(舌識)이 있습니다. 즐거운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 즐거운 느낌이 일어납니다. 장자여, 설계가 있고, 마음에 들지 않는 맛들이 있으며, 설식이 있습니다. 괴로운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴로운 느낌이 일어납니다. 장자여, 설계가 있고, 평온함의 원인이 되는 맛들이 있으며, 설식이 있습니다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어납니다. ... (중략) ... 장자여, 의계(意界)가 있고, 마음에 드는 법(法)들이 있으며, 의식(意識)이 있습니다. 즐거운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 즐거운 느낌이 일어납니다. 장자여, 의계가 있고, 마음에 들지 않는 법들이 있으며, 의식이 있습니다. 괴로운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴로운 느낌이 일어납니다. 장자여, 의계가 있고, 평온함의 원인이 되는 법들이 있으며, 의식이 있습니다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어납니다. 장자여, 이만큼을 가지고 세존께서는 계의 다양성을 설하셨습니다." 제6경.

๗. หาลิทฺทิกานิสุตฺตํ

7. 할릿디까니 경

๑๓๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน อวนฺตีสุ วิหรติ กุรรฆเร ปปาเต ปพฺพเต. อถ โข หาลิทฺทิกานิ คหปติ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข หาลิทฺทิกานิ คหปติ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘วุตฺตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ; ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺต’นฺติ. กถํ นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ; ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺต’’นฺติ? ‘‘อิธ, คหปติ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ‘มนาปํ อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ จกฺขุวิญฺญาณํ สุขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. จกฺขุนา โข ปเนว รูปํ ทิสฺวา ‘อมนาปํ อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. จกฺขุนา โข ปเนว รูปํ ทิสฺวา ‘อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ [Pg.333] อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ จกฺขุวิญฺญาณํ อทุกฺขมสุขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา.

130. 한때 존자 마하깟짜나는 아완띠 국 꾸라라가라 시의 빠빠따 산에 머물고 있었습니다. 그때 할릿디까니 장자가 존자 마하깟짜나가 있는 곳으로 찾아와 ... (중략) ... 한쪽으로 물러나 앉아 존자 마하깟짜나에게 이렇게 여쭈었습니다. "존자시여, 세존께서는 '계(界)의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 일어나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 일어난다'라고 말씀하셨습니다. 존자시여, 어떻게 계의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 일어나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 일어납니까?" "장자여, 여기 수행자가 눈으로 형색을 보고 그것이 '마음에 드는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 안식과 즐거운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 즐거운 느낌이 일어납니다. 또한 눈으로 형색을 보고 그것이 '마음에 들지 않는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 안식과 괴로운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴로운 느낌이 일어납니다. 또한 눈으로 형색을 보고 그것이 '평온함의 원인이 되는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 안식과 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어납니다.

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ‘มนาปํ อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ มโนวิญฺญาณํ สุขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. มนสา โข ปเนว ธมฺมํ วิญฺญาย ‘อมนาปํ อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ มโนวิญฺญาณํ ทุกฺขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. มนสา โข ปเนว ธมฺมํ วิญฺญาย ‘อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ อิตฺเถต’นฺติ ปชานาติ มโนวิญฺญาณํ อทุกฺขมสุขเวทนิยญฺจ. ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา. เอวํ โข, คหปติ, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ; ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ.

"다시 또 장자여, 수행자는 귀로 소리를 듣고 ... (중략) ... 코로 냄새를 맡고 ... (중략) ... 혀로 맛을 보고 ... (중략) ... 몸으로 감촉을 느끼고 ... (중략) ... 의(意)로 법(法)을 알고 그것이 '마음에 드는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 의식과 즐거운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 즐거운 느낌이 일어납니다. 또한 의로 법을 알고 그것이 '마음에 들지 않는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 의식과 괴로운 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴로운 느낌이 일어납니다. 또한 의로 법을 알고 그것이 '평온함의 원인이 되는 것'임을 꿰뚫어 압니다. 그리하여 의식과 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 원인이 되는 접촉을 연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어납니다. 장자여, 이와 같이 계의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 일어나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 일어나는 것입니다." 제7경.

๘. นกุลปิตุสุตฺตํ

8. 나꿀라삐뚜 경

๑๓๑. เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. อถ โข นกุลปิตา คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข นกุลปิตา คหปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ? ‘‘สนฺติ โข, คหปติ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ…เป… สนฺติ โข, คหปติ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, คหปติ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อภินนฺทโต อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ ตทุปาทานํ. สอุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ โน ปรินิพฺพายติ[Pg.334]. อยํ โข, คหปติ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม โน ปรินิพฺพายนฺติ’’.

131. 한때 세존께서는 박가 국 수수마라기라 시의 베사깔라 숲 사슴 동산에 머물고 계셨습니다. 그때 나꿀라의 아버지 장자가 세존께 다가가 ... (중략) ... 한쪽으로 물러나 앉아 세존께 이렇게 여쭈었습니다. "세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 현생에서 완전히 반열반(般涅槃)하지 못합니까? 또한 세존이시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 여기 어떤 중생들은 현생에서 완전히 반열반합니까?" "장자여, 눈으로 인식되는 형색들 중에는 매혹적이고 즐겁고 마음에 들고 사랑스러우며 감각적 욕망을 자극하고 탐착을 불러일으키는 것들이 있습니다. 만일 수행자가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 묶여 머물면, 그것을 기뻐하고 찬탄하며 묶여 머무는 그에게 그것을 의지하는 식(識)이 생겨나고 그것에 대한 취착(取着)이 생깁니다. 장자여, 취착이 있는 수행자는 완전히 반열반하지 못합니다. ... (중략) ... 장자여, 혀로 인식되는 맛들이 있습니다. ... (중략) ... 장자여, 마음으로 인식되는 법(法)들 중에는 매혹적이고 즐겁고 마음에 들고 사랑스러우며 감각적 욕망을 자극하고 탐착을 불러일으키는 것들이 있습니다. 만일 수행자가 그것을 기뻐하고 찬탄하며 묶여 머물면, 그것을 기뻐하고 찬탄하며 묶여 머무는 그에게 그것을 의지하는 식이 생겨나고 그것에 대한 취착이 생깁니다. 장자여, 취착이 있는 수행자는 완전히 반열반하지 못합니다. 장자여, 이것이 바로 어떤 중생들이 현생에서 완전히 반열반하지 못하는 원인과 조건입니다."

‘‘สนฺติ จ โข, คหปติ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุนาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ, น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ…เป… สนฺติ โข, คหปติ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ โข, คหปติ, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. ตสฺส ตํ นาภินนฺทโต นาภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต น ตนฺนิสฺสิตํ วิญฺญาณํ โหติ น ตทุปาทานํ. อนุปาทาโน, คหปติ, ภิกฺขุ ปรินิพฺพายติ. อยํ โข, คหปติ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺเจ สตฺตา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“장자여, 시각(眼識)으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되고 매혹적인 형색들이 있습니다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게는 그것을 의지하는 식(識)이 생기지 않고, 그것에 대한 취착(取着)도 없습니다. 장자여, 취착이 없는 비구는 반열반에 듭니다. … (중략) … 장자여, 설식(舌識)으로 인식되는 맛들이 있습니다. … 장자여, 의식(意識)으로 인식되는, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되고 매혹적인 법(法)들이 있습니다. 만일 비구가 그것을 기뻐하지 않고, 환영하지 않고, 집착하여 머물지 않는다면, 기뻐하지 않고 환영하지 않고 집착하여 머물지 않는 그에게는 그것을 의지하는 식(識)이 생기지 않고, 그것에 대한 취착도 없습니다. 장자여, 취착이 없는 비구는 반열반에 듭니다. 장자여, 이것이 바로 어떤 중생들이 현생에서 반열반에 드는 원인이자 조건입니다.” 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. โลหิจฺจสุตฺตํ

9. 9. 로힛짜 경

๑๓๒. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน อวนฺตีสุ วิหรติ มกฺกรกเต อรญฺญกุฏิกายํ. อถ โข โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺพหุลา อนฺเตวาสิกา กฏฺฐหารกา มาณวกา เยนายสฺมโต มหากจฺจานสฺส อรญฺญกุฏิกา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปริโต ปริโต กุฏิกาย อนุจงฺกมนฺติ อนุวิจรนฺติ อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา กานิจิ กานิจิ เสเลยฺยกานิ กโรนฺติ – ‘‘อิเม ปน มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, อิเมสํ ภรตกานํ สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน วิหารา นิกฺขมิตฺวา เต มาณวเก เอตทโวจ – ‘‘มา มาณวกา สทฺทมกตฺถ; ธมฺมํ โว ภาสิสฺสามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, เต มาณวกา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน เต มาณวเก คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

132. 한때 존자 마하깟짜나는 아완띠 국의 막까라까따에 있는 숲속 거처에 머물고 있었습니다. 그때 로힛짜 바라문의 제자들인 많은 땔나무꾼 청년들이 존자 마하깟짜나의 숲속 거처로 갔습니다. 가서 거처 주위를 서성이며 돌아다니며 큰 소리로 떠들썩하게 놀면서 이렇게 말했습니다. “이 머리 깎은 비천한 자들, 검은 자들, 범천의 발바닥에서 태어난 자들인 가짜 사문들을 이 집사들이 공경하고 존중하고 숭배하고 예경하는구나.” 그러자 존자 마하깟짜나는 거처에서 나와 그 청년들에게 이렇게 말했습니다. “청년들이여, 소란을 피우지 마십시오. 그대들에게 법을 설해주겠습니다.” 이렇게 말하자 청년들은 조용해졌습니다. 그때 존자 마하깟짜나는 청년들에게 게송으로 설하였습니다.

‘‘สีลุตฺตมา ปุพฺพตรา อเหสุํ,เต พฺราหฺมณา เย ปุราณํ สรนฺติ;

คุตฺตานิ ทฺวารานิ สุรกฺขิตานิ,อเหสุํ เตสํ อภิภุยฺย โกธํ.

“예전의 바라문들은 계율을 최상으로 여겼고, 고대의 바라문 법을 기억했노라. 그들은 분노를 정복하고 감각의 문들을 잘 지키고 보호했노라.”

‘‘ธมฺเม [Pg.335] จ ฌาเน จ รตา อเหสุํ,เต พฺราหฺมณา เย ปุราณํ สรนฺติ;

อิเม จ โวกฺกมฺม ชปามเสติ,โคตฺเตน มตฺตา วิสมํ จรนฺติ.

“예전의 바라문들은 법과 선(禪)에 전념했고, 고대의 바라문 법을 기억했노라. 그러나 지금의 이들은 그것들을 버리고 ‘우리는 베다를 암송한다’라고 하며, 가문에 취하여 법답지 못한 행실을 하노라.”

‘‘โกธาภิภูตา ปุถุอตฺตทณฺฑา,วิรชฺชมานา สตณฺหาตณฺเหสุ;

อคุตฺตทฺวารสฺส ภวนฺติ โมฆา,สุปิเนว ลทฺธํ ปุริสสฺส วิตฺตํ.

“분노에 압도되어 온갖 몽둥이를 휘두르고, 갈애가 있는 자나 없는 자에게 어긋나게 행동하노라. 감각의 문을 지키지 않는 자에게 모든 수행은 헛되나니, 마치 꿈속에서 얻은 남자의 재물과 같노라.”

‘‘อนาสกา ถณฺฑิลสายิกา จ;

ปาโต สินานญฺจ ตโย จ เวทา.

“단식하고 땅바닥에서 자며, 새벽에 목욕하고 세 베다를 배우는 것.”

‘‘ขราชินํ ชฏาปงฺโก, มนฺตา สีลพฺพตํ ตโป;

กุหนา วงฺกทณฺฑา จ, อุทกาจมนานิ จ.

“거친 사슴 가죽 옷, 땋은 머리, 몸의 때, 만트라, 지켜야 할 계행과 고행, 기만과 굽은 지팡이, 물로 얼굴을 씻는 것.”

‘‘วณฺณา เอเต พฺราหฺมณานํ, กตา กิญฺจิกฺขภาวนา;

จิตฺตญฺจ สุสมาหิตํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ;

อขิลํ สพฺพภูเตสุ, โส มคฺโค พฺรหฺมปตฺติยา’’ติ.

“바라문들의 이러한 외양은 사소한 이득을 늘리기 위해 만들어진 것이로다. 그러나 잘 집중되고 맑고 흐림 없는 마음, 모든 중생에 대해 거칠음이 없는 마음이야말로 범천의 세계에 이르는 길이로다.”

อถ โข เต มาณวกา กุปิตา อนตฺตมนา เยน โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา โลหิจฺจํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยคฺเฆ! ภวํ ชาเนยฺย, สมโณ มหากจฺจาโน พฺราหฺมณานํ มนฺเต เอกํเสน อปวทติ, ปฏิกฺโกสตี’’ติ? เอวํ วุตฺเต, โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ กุปิโต อโหสิ อนตฺตมโน. อถ โข โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘น โข ปน เมตํ ปติรูปํ โยหํ อญฺญทตฺถุ มาณวกานํเยว สุตฺวา สมณํ มหากจฺจานํ อกฺโกเสยฺยํ ปริภาเสยฺยํ. ยํนูนาหํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

그러자 그 청년들은 화가 나고 불만스러워 로힛짜 바라문에게 가서 말했습니다. “선생님, 아십시오. 사문 마하깟짜나는 바라문들의 성전을 단정적으로 비난하고 반대하고 있습니다.” 이 말을 듣고 로힛짜 바라문은 화가 나고 불만스러웠습니다. 그때 로힛짜 바라문에게 이런 생각이 들었습니다. “내가 청년들의 말만 듣고 사문 마하깟짜나를 욕하거나 비난하는 것은 적절하지 않다. 내가 직접 가서 물어보는 것이 좋겠다.”

อถ โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหากจฺจาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โลหิจฺโจ พฺราหฺมโณ [Pg.336] อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘อาคมํสุ นุ ขฺวิธ, โภ กจฺจาน, อมฺหากํ สมฺพหุลา อนฺเตวาสิกา กฏฺฐหารกา มาณวกา’’ติ? ‘‘อาคมํสุ ขฺวิธ เต, พฺราหฺมณ, สมฺพหุลา อนฺเตวาสิกา กฏฺฐหารกา มาณวกา’’ติ. ‘‘อหุ ปน โภโต กจฺจานสฺส เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, พฺราหฺมณ, เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน โภโต กจฺจานสฺส เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, พฺราหฺมณ, เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป –

그리하여 로힛짜 바라문은 그 청년들과 함께 존자 마하깟짜나가 있는 곳으로 갔습니다. 가서 존자 마하깟짜나와 함께 기쁘게 인사를 나누고 안부를 물은 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 로힛짜 바라문은 존자 마하깟짜나에게 이렇게 말했습니다. “존자 깟짜나여, 우리의 많은 제자인 땔나무꾼 청년들이 이곳에 왔었습니까?” “바라문이여, 당신의 많은 제자인 땔나무꾼 청년들이 이곳에 왔었습니다.” “존자 깟짜나께서는 그 청년들과 어떤 대화를 나누셨습니까?” “바라문이여, 나는 그 청년들과 어떤 대화를 나누었습니다.” “존자 깟짜나께서는 그 청년들과 어떤 내용으로 대화를 나누셨습니까?” “바라문이여, 나는 그 청년들과 이와 같이 대화를 나누었습니다.”

‘‘สีลุตฺตมา ปุพฺพตรา อเหสุํ,เต พฺราหฺมณา เย ปุราณํ สรนฺติ;

…เป…;

อขิลํ สพฺพภูเตสุ,โส มคฺโค พฺรหฺมปตฺติยา’’ติ.

“예전의 바라문들은 계율을 최상으로 여겼고, 고대의 바라문 법을 기억했노라. … (중략) … 모든 중생에 대해 거칠음이 없는 마음이야말로 범천의 세계에 이르는 길이로다.”

‘‘เอวํ โข เม, พฺราหฺมณ, เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป’’ติ.

“바라문이여, 나는 그 청년들과 이와 같이 대화를 나누었습니다.”

‘‘‘อคุตฺตทฺวาโร’ติ ภวํ กจฺจาโน อาห. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ กจฺจาน, อคุตฺตทฺวาโร โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ, ปริตฺตเจตโส ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป จ ธมฺเม พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ, ปริตฺตเจตโส ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อคุตฺตทฺวาโร โหตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ กจฺจาน; อพฺภุตํ, โภ กจฺจาน! ยาวญฺจิทํ โภตา กจฺจาเนน อคุตฺตทฺวาโรว สมาโน อคุตฺตทฺวาโรติ อกฺขาโต.

“‘감각의 문을 지키지 않는 자’라고 존자 깟짜나께서는 말씀하셨습니다. 존자 깟짜나여, 어느 정도라야 감각의 문을 지키지 않는 자라고 할 수 있습니까?” “바라문이여, 여기 어떤 사람은 눈으로 형색을 보고 사랑스런 형색에 매혹되고, 사랑스럽지 않은 형색에 화를 냅니다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하지 못한 채 작은 마음으로 머뭅니다. 그는 자기에게 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈(心解脫)과 혜해탈(慧解脫)을 있는 그대로 알지 못합니다. 귀로 소리를 듣고… 코로 냄새를 맡고… 혀로 맛을 보고… 몸으로 감촉을 느끼고… 의식으로 법을 인식하여 사랑스런 법에 매혹되고, 사랑스럽지 않은 법에 화를 냅니다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하지 못한 채 작은 마음으로 머뭅니다. 그는 자기에게 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못합니다. 바라문이여, 이와 같이 사람을 감각의 문을 지키지 않는 자라고 합니다.” “놀랍습니다, 존자 깟짜나여! 경이롭습니다, 존자 깟짜나여! 존자 깟짜나께서는 참으로 감각의 문을 지키지 않는 자를 있는 그대로 감각의 문을 지키지 않는 자라고 선언하셨습니다.”

‘‘‘คุตฺตทฺวาโร’ติ [Pg.337] ภวํ กจฺจาโน อาห. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ กจฺจาน, คุตฺตทฺวาโร โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ, อปฺปมาณเจตโส ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ, อปฺปมาณเจตโส ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, คุตฺตทฺวาโร โหตี’’ติ.

'감관의 문을 수호하는 자'라고 존자 깟짜나께서는 말씀하셨습니다. 존자 깟짜나여, 어느 정도라야 감관의 문을 수호하는 자라고 합니까? "바라문이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고서 마음에 드는 형색에 집착하지 않고, 마음에 들지 않는 형색에 분노하지 않습니다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 머물며, 무량한 마음을 가집니다. 그는 이미 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근으로 법을 인지하고서 마음에 드는 법에 집착하지 않고, 마음에 들지 않는 법에 분노하지 않습니다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 머물며, 무량한 마음을 가집니다. 그는 이미 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 바라문이여, 이와 같이 감관의 문을 수호하는 자가 됩니다."

‘‘อจฺฉริยํ, โภ กจฺจาน; อพฺภุตํ, โภ กจฺจาน! ยาวญฺจิทํ โภตา กจฺจาเนน คุตฺตทฺวาโรว สมาโน คุตฺตทฺวาโรติ อกฺขาโต. อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน; อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน! เสยฺยถาปิ, โภ กจฺจาน, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา กจฺจาเนน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, โภ กจฺจาน, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กจฺจาโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. ยถา จ ภวํ กจฺจาโน มกฺกรกเต อุปาสกกุลานิ อุปสงฺกมติ; เอวเมว โลหิจฺจกุลํ อุปสงฺกมตุ. ตตฺถ เย มาณวกา วา มาณวิกา วา ภวนฺตํ กจฺจานํ อภิวาเทสฺสนฺติ ปจฺจุฏฺฐิสฺสนฺติ อาสนํ วา อุทกํ วา ทสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. นวมํ.

"존자 깟짜나여, 경이롭습니다. 존자 깟짜나여, 놀랍습니다! 존자 깟짜나께서는 참으로 감관의 문을 수호하는 자를 감관의 문을 수호하는 자라고 말씀하셨습니다. 존자 깟짜나여, 훌륭합니다. 존자 깟짜나여, 훌륭합니다! 마치 존자 깟짜나여, 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, '눈 있는 자들이 형색을 볼 것이다'라고 어둠 속에 등불을 들어 올리듯, 존자 깟짜나께서는 이처럼 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 존자 깟짜나여, 저는 이제 그분 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 존자 깟짜나께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 기억해 주소서. 존자 깟짜나께서 마까라까따에 있는 재가 신자들의 집을 방문하시듯이, 이 로힛짜의 가문에도 방문해 주소서. 그곳에서 학도들이나 처녀들이 존자 깟짜나께 절을 올리고, 자리에서 일어나 맞이하고, 자리나 물을 공양 올릴 것입니다. 그것은 그들에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것입니다." 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. เวรหจฺจานิสุตฺตํ

10. 베라핫짜니 경

๑๓๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา อุทายี กามณฺฑายํ วิหรติ โตเทยฺยสฺส พฺราหฺมณสฺส อมฺพวเน. อถ โข เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา อนฺเตวาสี มาณวโก เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อุทายินา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ มาณวกํ [Pg.338] อายสฺมา อุทายี ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข โส มาณวโก อายสฺมตา อุทายินา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา เยน เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เวรหจฺจานิโคตฺตํ พฺราหฺมณึ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆ, โภติ, ชาเนยฺยาสิ ! สมโณ อุทายี ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตี’’ติ.

133. 한때 존자 우다이는 까만다에 있는 바라문 또데이야의 망고 숲에 머물고 있었다. 그때 베라핫짜니 가문의 바라문 여인의 제자인 한 학도가 존자 우다이가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 우다이와 함께 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 학도에게 존자 우다이는 법에 관한 이야기로 유익함을 보여주고, 권장하고, 격려하고, 기쁘게 하였다. 그러자 그 학도는 존자 우다이의 법담에 의해 유익함을 얻고 권장되고 격려되고 기쁨을 얻은 뒤, 자리에서 일어나 베라핫짜니 가문의 바라문 여인이 있는 곳으로 갔다. 가서 베라핫짜니 바라문 여인에게 이렇게 말했다. "여주인이여, 아셔야 합니다! 사문 우다이께서는 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고, 전적으로 원만하고 청정한 범행을 밝히는 법을 설하십니다."

‘‘เตน หิ ตฺวํ, มาณวก, มม วจเนน สมณํ อุทายึ นิมนฺเตหิ สฺวาตนาย ภตฺเตนา’’ติ. ‘‘เอวํ โภตี’’ติ โข โส มาณวโก เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ กิร, ภวํ, อุทายิ, อมฺหากํ อาจริยภริยาย เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อายสฺมา อุทายี ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายึ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายึ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ ปาทุกา อาโรหิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสีทิตฺวา สีสํ โอคุณฺฐิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘ภณ, สมณ, ธมฺม’’นฺติ. ‘‘ภวิสฺสติ, ภคินิ, สมโย’’ติ วตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมิ.

"학도야, 그렇다면 너는 내 말로 사문 우다이님을 내일 공양에 초대하여라." "여주인이여, 알겠습니다."라고 그 학도는 베라핫짜니 바라문 여인에게 대답하고 존자 우다이가 있는 곳으로 갔다. 가서 존자 우다이에게 이렇게 말했다. "존자 우다이시여, 저희 스승의 부인이신 베라핫짜니 가문의 바라문 여인께서 내일 공양을 청하시니 받아 주십시오." 존자 우다이는 침묵으로 수락했다. 그리고 존자 우다이는 그 밤이 지난 뒤 아침 일찍 옷을 입고 발우와 가사를 들고 베라핫짜니 가문의 바라문 여인의 집으로 갔다. 가서 마련된 자리에 앉았다. 그러자 베라핫짜니 가문의 바라문 여인은 존자 우다이에게 맛있는 음식을 직접 손으로 대접하며 만족하게 해 드렸다. 존자 우다이가 식사를 마치고 발우에서 손을 떼자, 베라핫짜니 가문의 바라문 여인은 신발을 신고 높은 자리에 앉아 머리를 가린 채 존자 우다이에게 이렇게 말했다. "사문이여, 법을 설하시오." "자매여, 때가 되면 그렇게 될 것입니다."라고 말하고 자리에서 일어나 떠나갔다.

ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อุทายินา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ มาณวกํ อายสฺมา อุทายี ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ทุติยมฺปิ โข โส มาณวโก อายสฺมตา อุทายินา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา เยน เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.339] เวรหจฺจานิโคตฺตํ พฺราหฺมณึ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆ, โภติ, ชาเนยฺยาสิ! สมโณ อุทายี ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตี’’ติ.

두 번째로 그 학도는 존자 우다이가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 우다이와 함께 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 학도에게 존자 우다이는 법에 관한 이야기로 유익함을 보여주고, 권장하고, 격려하고, 기쁘게 하였다. 두 번째로 그 학도는 존자 우다이의 법담에 의해 유익함을 얻고 권장되고 격려되고 기쁨을 얻은 뒤, 자리에서 일어나 베라핫짜니 가문의 바라문 여인이 있는 곳으로 갔다. 가서 베라핫짜니 바라문 여인에게 이렇게 말했다. "여주인이여, 아셔야 합니다! 사문 우다이께서는 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 형식을 갖추고, 전적으로 원만하고 청정한 범행을 밝히는 법을 설하십니다."

‘‘เอวเมวํ ปน ตฺวํ, มาณวก, สมณสฺส อุทายิสฺส วณฺณํ ภาสสิ. สมโณ ปนุทายี ‘ภณ, สมณ, ธมฺม’นฺติ วุตฺโต สมาโน ‘ภวิสฺสติ, ภคินิ, สมโย’ติ วตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ. ‘‘ตถา หิ ปน ตฺวํ, โภติ, ปาทุกา อาโรหิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสีทิตฺวา สีสํ โอคุณฺฐิตฺวา เอตทโวจ – ‘ภณ, สมณ, ธมฺม’นฺติ. ธมฺมครุโน หิ เต ภวนฺโต ธมฺมคารวา’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, มาณวก, มม วจเนน สมณํ อุทายึ นิมนฺเตหิ สฺวาตนาย ภตฺเตนา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภตี’’ติ โข โส มาณวโก เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ กิร ภวํ อุทายี อมฺหากํ อาจริยภริยาย เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหีภาเวน.

“학자여, 그대는 사문 우다이의 공덕을 이와 같이 말하는군요. 하지만 사문 우다이는 ‘사문이여, 법을 설해주십시오’라고 요청받았을 때, ‘자매여, 때가 되면 (설할 것입니다)’라고 말하고는 자리에서 일어나 가버렸습니다.” “(학자가 대답하기를) 마님, 그것은 마님께서 신발을 신은 채 높은 자리에 앉아 머리를 감싼 채 ‘사문이여, 법을 설해주십시오’라고 말씀하셨기 때문입니다. 그분들은 법을 존중하고 법을 공경하는 분들이기 때문입니다.” “그렇다면 학자여, 내 말대로 사문 우다이 존자를 내일 공양에 초대하십시오.” “알겠습니다, 마님.” 그 학자는 웨라핫차니 고따 바라문 여인에게 약속하고 우다이 존자가 계신 곳으로 갔습니다. 가서 우다이 존자에게 이와 같이 말했습니다. “우다이 존자시여, 저희 스승의 부인이신 웨라핫차니 고따 바라문 여인께서 내일 공양을 청하십니다. 부디 받아 주십시오.” 우다이 존자는 침묵으로 수락하셨습니다.

อถ โข อายสฺมา อุทายี ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน เวรหจฺจานิโคตฺตาย พฺราหฺมณิยา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายึ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายึ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ ปาทุกา โอโรหิตฺวา นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา สีสํ วิวริตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘กิสฺมึ นุ โข, ภนฺเต, สติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, กิสฺมึ อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺตี’’ติ?

그 후 우다I 존자는 그 밤이 지난 뒤 오전에 옷을 가다듬어 입고 발우와 가사를 수하고 웨라핫차니 고따 바라문 여인의 집으로 갔습니다. 가서 준비된 자리에 앉았습니다. 그때 웨라핫차니 고따 바라문 여인은 우다이 존자에게 맛있는 음식을 직접 대접하며 충분히 공양하게 하였습니다. 우다이 존자가 공양을 마치고 발우에서 손을 떼자, 웨라핫차니 고따 바라문 여인은 신발을 벗고 낮은 자리에 앉아 머리의 수건을 벗고 우다이 존자에게 이와 같이 여쭈었습니다. “존자시여, 무엇이 있을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하시며, 무엇이 없을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하지 않으십니까?”

‘‘จกฺขุสฺมึ โข, ภคินิ, สติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, จกฺขุสฺมึ อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺติ…เป… ชิวฺหาย สติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, ชิวฺหาย อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺติ…เป…. มนสฺมึ สติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, มนสฺมึ อสติ อรหนฺโต สุขทุกฺขํ น ปญฺญเปนฺตี’’ติ.

“자매여, 눈이 있을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하며, 눈이 없을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하지 않습니다. … (중략) … 혀가 있을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하며, 혀가 없을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하지 않습니다. … (중략) … 마음이 있을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하며, 마음이 없을 때 아라한들께서는 행복과 고통을 선언하지 않습니다.”

เอวํ วุตฺเต, เวรหจฺจานิโคตฺตา พฺราหฺมณี อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต; อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย[Pg.340], ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ อยฺเยน อุทายินา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, อยฺย อุทายิ, ตํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมญฺจ, ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสิกํ มํ อยฺโย อุทายี ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

이와 같이 설해졌을 때, 웨라핫차니 고따 바라문 여인은 우다이 존자에게 이와 같이 말했습니다. “훌륭합니다, 존자시여! 훌륭합니다, 존자시여! 존자시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우는 것과 같고, 가려진 것을 열어 보이는 것과 같고, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주는 것과 같고, 눈 있는 자들이 형상을 보게 하려고 어둠 속에서 등불을 비추는 것과 같이, 우다이 존자께서는 여러 가지 방법으로 법을 밝혀 주셨습니다. 우다이 존자시여, 저는 이제 그분 세존과 법과 승가에 귀의합니다. 우다이 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바이새로 기억해 주십시오.” (열 번째 경 끝)

คหปติวคฺโค เตรสโม.

제3 가하빠띠 품(Gahapativaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

เวสาลี วชฺชิ นาฬนฺทา, ภารทฺวาช โสโณ จ โฆสิโต;

หาลิทฺทิโก นกุลปิตา, โลหิจฺโจ เวรหจฺจานีติ.

웨살리(Vesālī), 왓지(Vajjī), 날란다(Nāḷandā), 바라드와자(Bhāradvāja), 소나(Soṇa), 고시따(Ghositā), 할릿디까(Hāliddika), 나꿀라삐따(Nakulapitā), 로힛차(Lohicca), 웨라핫차니(Verahaccānī) 경들이다.

๑๔. เทวทหวคฺโค

14. 제14 데와다하 품(Devadahavaggo)

๑. เทวทหสุตฺตํ

1. 1. 데와다하 경(Devadahasuttaṃ)

๑๓๔. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ เทวทหํ นาม สกฺยานํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ, น จ ปนาหํ, ภิกฺขเว, สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ นาปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ. เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญา วิมุตฺตา, เตสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ นาปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? กตํ เตสํ อปฺปมาเทน, อภพฺพา เต ปมชฺชิตุํ. เย จ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เสกฺขา อปฺปตฺตมานสา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานา วิหรนฺติ, เตสาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา มโนรมาปิ, อมโนรมาปิ. ตฺยาสฺส ผุสฺส ผุสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ. เจตโส อปริยาทานา อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปมาทผลํ [Pg.341] สมฺปสฺสมาโน เตสํ ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มโนรมาปิ อมโนรมาปิ. ตฺยาสฺส ผุสฺส ผุสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ. เจตโส อปริยาทานา อารทฺธํ โหติ วีริยํ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน เตสํ ภิกฺขูนํ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามี’’ติ. ปฐมํ.

134. 한때 세존께서는 석가족의 나라 데와다하라는 석가족의 마을에 머무셨습니다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨습니다. “비구들이여, 나는 모든 비구에게 여섯 가지 감각 접촉의 장소(phassāyatanesu)에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하라고 말하지는 않는다. 그렇다고 비구들이여, 내가 모든 비구에게 여섯 가지 감각 접촉의 장소에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하지 말라고 말하는 것도 아니다. 비구들이여, 번뇌가 다하고 수행을 완성했으며, 할 일을 다 마치고 짐을 내려놓았으며, 스스로의 목적을 달성하고 존재의 결박을 끊었으며, 바른 지혜로 해탈한 아라한 비구들에게는, 내가 ‘여섯 가지 감각 접촉의 장소에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하라’고 말하지 않는다. 그 이유는 무엇인가? 그들은 이미 방일하지 않음으로써 할 일을 다 마쳤으므로, 다시 방일하게 될 수 없기 때문이다. 그러나 비구들이여, 아직 배움의 단계(sekkhā)에 있어 아라한 과를 얻지 못하고 위없는 요가로부터의 안온을 염원하며 머무는 비구들에게는, 내가 ‘여섯 가지 감각 접촉의 장소에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하라’고 말한다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 눈으로 인식되는 형상들 중에는 즐거운 것도 있고 즐겁지 않은 것도 있다. 그것들이 거듭 부딪힐 때 그 비구의 마음을 사로잡아 머물지 못하게 해야 한다. 마음을 사로잡히지 않음으로써 정진이 시작되어 꺾이지 않고, 마음 챙김이 확립되어 망각되지 않으며, 몸은 평온하여 고통스럽지 않고, 마음은 집중되어 한 끝에 이르게 된다. 비구들이여, 나는 이러한 ‘방일하지 않음의 결과(appamādaphalaṃ)’를 잘 보고 있기에, 그 비구들에게 여섯 가지 감각 접촉의 장소에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하라고 말하는 것이다. … (중략) … 비구들이여, 마음으로 인식되는 법(dhamma)들 중에는 즐거운 것도 있고 즐겁지 않은 것도 있다. 그것들이 거듭 부딪힐 때 그 비구의 마음을 사로잡아 머물지 못하게 해야 한다. 마음을 사로잡히지 않음으로써 정진이 시작되어 꺾이지 않고, 마음 챙김이 확립되어 망각되지 않으며, 몸은 평온하여 고통스럽지 않고, 마음은 집중되어 한 끝에 이르게 된다. 비구들이여, 나는 이러한 방일하지 않음의 결과를 잘 보고 있기에, 그 비구들에게 여섯 가지 감각 접촉의 장소에서 방일하지 말고 해야 할 바를 하라고 말하는 것이다.” (첫 번째 경 끝)

๒. ขณสุตฺตํ

2. 2. 카나 경(Khaṇasuttaṃ)

๑๓๕. ‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ; อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ; อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ยํ กิญฺจิ ฆาเนน คนฺธํ ฆายติ…เป… ยํ กิญฺจิ ชิวฺหาย รสํ สายติ…เป… ยํ กิญฺจิ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐรูปํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐรูปํ; อกนฺตรูปํเยว วิชานาติ, โน กนฺตรูปํ; อมนาปรูปํเยว วิชานาติ, โน มนาปรูปํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ; กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ; มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ…เป… ยํ กิญฺจิ ชิวฺหาย รสํ สายติ…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐรูปํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐรูปํ; กนฺตรูปํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตรูปํ; มนาปรูปํเยว วิชานาติ, โน อมนาปรูปํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. ทุติยํ.

135. “비구들이여, 그대들은 이득을 얻었으며, 비구들이여, 그대들은 사람의 몸을 잘 얻었으며, 그대들은 청정범행을 닦을 기회를 얻었다. 비구들이여, 나는 여섯 가지 감각 장소(육촉처)와 관련된 지옥이라 불리는 곳들을 보았다. 거기에서는 눈으로 어떤 형상을 보더라도 오직 원치 않는 형상만을 볼 뿐, 원하는 형상은 보지 못하며, 즐겁지 않은 형상만을 볼 뿐, 즐거운 형상은 보지 못하며, 마음에 들지 않는 형상만을 볼 뿐, 마음에 드는 형상은 보지 못한다. 귀로 어떤 소리를 듣더라도... 코로 어떤 냄새를 맡더라도... 혀로 어떤 맛을 보더라도... 몸으로 어떤 감촉을 느끼더라도... 마음으로 어떤 법을 알더라도 오직 원치 않는 법만을 알 뿐, 원하는 법은 알지 못하며, 즐겁지 않은 법만을 알 뿐, 즐거운 법은 알지 못하며, 마음에 들지 않는 법만을 알 뿐, 마음에 드는 법은 알지 못한다. 비구들이여, 그대들은 이득을 얻었으며, 비구들이여, 그대들은 사람의 몸을 잘 얻었으며, 그대들은 청정범행을 닦을 기회를 얻었다. 비구들이여, 나는 여섯 가지 감각 장소와 관련된 천상이라 불리는 곳들을 보았다. 거기에서는 눈으로 어떤 형상을 보더라도 오직 원하는 형상만을 볼 뿐, 원치 않는 형상은 보지 못하며, 즐거운 형상만을 볼 뿐, 즐겁지 않은 형상은 보지 못하며, 마음에 드는 형상만을 볼 뿐, 마음에 들지 않는 형상은 보지 못한다... 혀로 어떤 맛을 보더라도... 마음으로 어떤 법을 알더라도 오직 원하는 법만을 알 뿐, 원치 않는 법은 알지 못하며, 즐거운 법만을 알 뿐, 즐겁지 않은 법은 알지 못하며, 마음에 드는 법만을 알 뿐, 마음에 들지 않는 법은 알지 못한다. 비구들이여, 그대들은 이득을 얻었으며, 비구들이여, 그대들은 사람의 몸을 잘 얻었으며, 그대들은 청정범행을 닦을 기회를 얻었느니라.” 두 번째 경.

๓. ปฐมรูปารามสุตฺตํ

3. 첫 번째 루파라마 경(형상을 즐김 경)

๑๓๖. ‘‘รูปารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา รูปรตา รูปสมฺมุทิตา. รูปวิปริณามวิราคนิโรธา ทุกฺขา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา วิหรนฺติ. สทฺทารามา, ภิกฺขเว[Pg.342], เทวมนุสฺสา สทฺทรตา สทฺทสมฺมุทิตา. สทฺทวิปริณามวิราคนิโรธา ทุกฺขา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา วิหรนฺติ. คนฺธารามา… รสารามา… โผฏฺฐพฺพารามา… ธมฺมารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา ธมฺมรตา ธมฺมสมฺมุทิตา. ธมฺมวิปริณามวิราคนิโรธา ทุกฺขา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา วิหรนฺติ. ตถาคโต จ โข, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวํ จ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา น รูปาราโม น รูปรโต น รูปสมฺมุทิโต. รูปวิปริณามวิราคนิโรธา สุโข, ภิกฺขเว, ตถาคโต วิหรติ. สทฺทานํ… คนฺธานํ… รสานํ… โผฏฺฐพฺพานํ… ธมฺมานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา น ธมฺมาราโม, น ธมฺมรโต, น ธมฺมสมฺมุทิโต. ธมฺมวิปริณามวิราคนิโรธา สุโข, ภิกฺขเว, ตถาคโต วิหรติ’’. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

136. “비구들이여, 신들과 인간들은 형상을 즐기고, 형상에 빠져 있으며, 형상에 환호한다. 비구들이여, 신들과 인간들은 형상의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 괴롭게 머문다. 비구들이여, 신들과 인간들은 소리를 즐기고... 냄새를 즐기고... 맛을 즐기고... 감촉을 즐기고... 법(정신적 대상)을 즐기고, 법에 빠져 있으며, 법에 환호한다. 비구들이여, 신들과 인간들은 법의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 괴롭게 머문다. 비구들이여, 그러나 아라한이시며 정등각자이신 여래는 형상들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아서 형상을 즐기지 않고, 형상에 빠져 있지 않으며, 형상에 환호하지 않는다. 비구들이여, 여래는 형상의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 행복하게 머문다. 소리들에 대해... 냄새들에 대해... 맛들에 대해... 감촉들에 대해... 법들에 대해 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아서 법을 즐기지 않고, 법에 빠져 있지 않으며, 법에 환호하지 않는다. 비구들이여, 여래는 법의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 행복하게 머문다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서께서 이와 같이 말씀하신 뒤, 스승께서는 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, ผสฺสา ธมฺมา จ เกวลา;

อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา จ, ยาวตตฺถีติ วุจฺจติ.

“세상에서 일컬어지는 모든 형상, 소리, 맛, 냄새, 감촉, 그리고 법들이 있는 한, 그것들은 원하고 즐겁고 마음에 드는 것이라 하네.

‘‘สเทวกสฺส โลกสฺส, เอเต โว สุขสมฺมตา;

ยตฺถ เจเต นิรุชฺฌนฺติ, ตํ เตสํ ทุกฺขสมฺมตํ.

신들을 포함한 세상 사람들에게 이것들은 행복이라고 인정되지만, 이것들이 소멸하는 곳을 그들은 괴로움이라고 여긴다네.

‘‘สุขํ ทิฏฺฐมริเยภิ, สกฺกายสฺส นิโรธนํ;

ปจฺจนีกมิทํ โหติ, สพฺพโลเกน ปสฺสตํ.

성자들은 유신(사카야)의 소멸을 행복으로 보나니, 이러한 봄은 온 세상 사람들의 견해와는 상반되는 것이라네.

‘‘ยํ ปเร สุขโต อาหุ, ตทริยา อาหุ ทุกฺขโต;

ยํ ปเร ทุกฺขโต อาหุ, ตทริยา สุขโต วิทู.

다른 이들이 행복이라고 말하는 것을 성자들은 괴로움이라고 말하며, 다른 이들이 괴로움이라고 말하는 것을 성자들은 행복으로 안다네.

‘‘ปสฺส ธมฺมํ ทุราชานํ, สมฺมูฬฺเหตฺถ อวิทฺทสุ;

นิวุตานํ ตโม โหติ, อนฺธกาโร อปสฺสตํ.

알기 어려운 법을 보라. 무지한 자들은 여기서 미혹되나니, 번뇌에 덮인 자들에게는 암흑이며, 보지 못하는 자들에게는 어둠이라네.

‘‘สตญฺจ วิวฏํ โหติ, อาโลโก ปสฺสตามิ;

สนฺติเก น วิชานนฺติ, มคฺคา ธมฺมสฺส อโกวิทา.

참된 이들에게는 진리가 열려 있어 보는 자들에게는 빛과 같으나, 법의 길에 미숙한 어리석은 자들은 진리가 가까이 있어도 알지 못한다네.

‘‘ภวราคปเรเตภิ, ภวราคานุสารีภิ ;

มารเธยฺยานุปนฺเนหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

존재에 대한 탐욕에 억눌리고 존재에 대한 탐욕을 따르며 마라의 영역에 떨어진 자들에게는 이 법이 잘 깨달아지지 않는다네.

‘‘โก [Pg.343] นุ อญฺญตฺร มริเยภิ, ปทํ สมฺพุทฺธุมรหติ;

ยํ ปทํ สมฺมทญฺญาย, ปรินิพฺพนฺติ อนาสวา’’ติ. ตติยํ;

성자들을 제외하고 그 누가 이 경지(열반)를 온전히 깨달을 수 있겠는가? 그 경지를 바르게 알아 번뇌가 다한 님들은 반열반에 드느니라.” 세 번째 경.

๔. ทุติยรูปารามสุตฺตํ

4. 두 번째 루파라마 경

๑๓๗. ‘‘รูปารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา รูปรตา รูปสมฺมุทิตา. รูปวิปริณามวิราคนิโรธา ทุกฺขา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา วิหรนฺติ. สทฺทารามา… คนฺธารามา… รสารามา … โผฏฺฐพฺพารามา… ธมฺมารามา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา ธมฺมรตา ธมฺมสมฺมุทิตา. ธมฺมวิปริณามวิราคนิโรธา ทุกฺขา, ภิกฺขเว, เทวมนุสฺสา วิหรนฺติ. ตถาคโต จ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา น รูปาราโม น รูปรโต น รูปสมฺมุทิโต. รูปวิปริณามวิราคนิโรธา สุโข, ภิกฺขเว, ตถาคโต วิหรติ. สทฺทานํ… คนฺธานํ… รสานํ… โผฏฺฐพฺพานํ… ธมฺมานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา น ธมฺมาราโม น ธมฺมรโต น ธมฺมสมฺมุทิโต. ธมฺมวิปริณามวิราคนิโรธา สุโข, ภิกฺขเว, ตถาคโต วิหรตี’’ติ. จตุตฺถํ.

137. “비구들이여, 신들과 인간들은 형상을 즐기고, 형상에 빠져 있으며, 형상에 환호한다. 비구들이여, 신들과 인간들은 형상의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 괴롭게 머문다. 비구들이여, 소리를 즐기고... 냄새를 즐기고... 맛을 즐기고... 감촉을 즐기고... 법을 즐기고, 법에 빠져 있으며, 법에 환호한다. 비구들이여, 신들과 인간들은 법의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 괴롭게 머문다. 비구들이여, 아라한이시며 정등각자이신 여래는 형상들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아서 형상을 즐기지 않고, 형상에 빠져 있지 않으며, 형상에 환호하지 않는다. 비구들이여, 여래는 형상의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 행복하게 머문다. 소리들에 대해... 냄새들에 대해... 맛들에 대해... 감촉들에 대해... 법들에 대해 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아서 법을 즐기지 않고, 법에 빠져 있지 않으며, 법에 환호하지 않는다. 비구들이여, 여래는 법의 변함과 사라짐과 소멸로 인해 행복하게 머무느니라.” 네 번째 경.

๕. ปฐมนตุมฺหากํสุตฺตํ

5. 첫 번째 '그대들의 것이 아닌 것' 경

๑๓๘. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ; ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ…เป… ชิวฺหา น ตุมฺหากํ; ตํ ปชหถ. สา โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ…เป… มโน น ตุมฺหากํ; ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยํ อิมสฺมึ เชตวเน ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ ตํ ชโน หเรยฺย วา ฑเหยฺย วา ยถาปจฺจยํ วา กเรยฺย, อปิ นุ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อมฺเห ชโน หรติ วา ฑหติ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘น หิ โน เอตํ, ภนฺเต, อตฺตา วา อตฺตนิยํ วา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุ น ตุมฺหากํ; ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ…เป… ชิวฺหา น ตุมฺหากํ; ตํ ปชหถ. สา โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ…เป… มโน น ตุมฺหากํ[Pg.344]; ตํ ปชหถ. โส โว ปหีโน หิตาย สุขาย ภวิสฺสตี’’ติ. ปญฺจมํ.

138. “비구들이여, 너희의 것이 아닌 것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 너희의 것이 아닌 것은 무엇인가? 비구들이여, 눈은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. ... (중략) ... 혀는 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. ... (중략) ... 마음은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 예를 들어 이 제타 숲에 있는 풀과 나무와 가지와 잎들을 사람들이 가져가거나 불태우거나 제멋대로 한다고 하자. 그때 너희에게 ‘사람들이 우리를 가져가거나 불태우거나 제멋대로 한다’는 생각이 들겠느냐?” “아닙니다, 세존이시여.” “그것은 무슨 까닭인가?” “세존이시여, 이것은 저희의 자아(attā)도 아니고 자아에 속한 것(attaniya)도 아니기 때문입니다.” “이와 같이, 비구들이여, 눈은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. ... (중략) ... 혀는 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. ... (중략) ... 마음은 너희의 것이 아니다. 그것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다.” 다섯 번째 경.

๖. ทุติยนตุมฺหากํสุตฺตํ

6. 제2 너희의 것이 아님 경

๑๓๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ, ตํ ปชหถ. ตํ โว ปหีนํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ? รูปา, ภิกฺขเว, น ตุมฺหากํ; เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา น ตุมฺหากํ; เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยํ อิมสฺมึ เชตวเน…เป… เอวเมว โข, ภิกฺขเว, รูปา น ตุมฺหากํ; เต ปชหถ. เต โว ปหีนา หิตาย สุขาย ภวิสฺสนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

139. “비구들이여, 너희의 것이 아닌 것을 버려라. 그것을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 너희의 것이 아닌 것은 무엇인가? 비구들이여, 색(형색)들은 너희의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법(정신적 대상)들은 너희의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다. 비구들이여, 예를 들어 이 제타 숲에... (중략) ... 이와 같이 비구들이여, 색들은 너희의 것이 아니다. 그것들을 버려라. 그것들을 버리면 너희에게 이익과 행복이 될 것이다.” 여섯 번째 경.

๗. อชฺฌตฺตานิจฺจเหตุสุตฺตํ

7. 내적 무상 원인 경

๑๔๐. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย จกฺขุสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ อนิจฺโจ. อนิจฺจสมฺภูตํ, ภิกฺขเว, จกฺขุ กุโต นิจฺจํ ภวิสฺสติ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย ชิวฺหาย อุปฺปาทาย โสปิ อนิจฺโจ. อนิจฺจสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ชิวฺหา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสติ…เป… มโน อนิจฺโจ. โยปิ, ภิกฺขเว, เหตุ โยปิ ปจฺจโย มนสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ อนิจฺโจ. อนิจฺจสมฺภูโต, ภิกฺขเว, มโน กุโต นิจฺโจ ภวิสฺสติ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

140. “비구들이여, 눈은 무상하다. 눈이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무상하다. 비구들이여, 무상한 것으로부터 생긴 눈이 어떻게 영원하겠느냐? ... (중략) ... 혀는 무상하다. 혀가 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무상하다. 비구들이여, 무상한 것으로부터 생긴 혀가 어떻게 영원하겠느냐? ... (중략) ... 마음은 무상하다. 비구들이여, 마음이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무상하다. 비구들이여, 무상한 것으로부터 생긴 마음이 어떻게 영원하겠느냐! 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고, ... (중략) ... 혀에 대해서도 염오하며, ... (중략) ... 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 해탈했다는 지혜가 있다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태(윤회)로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 일곱 번째 경.

๘. อชฺฌตฺตทุกฺขเหตุสุตฺตํ

8. 내적 고 원인 경

๑๔๑. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย จกฺขุสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ ทุกฺโข. ทุกฺขสมฺภูตํ, ภิกฺขเว, จกฺขุ กุโต สุขํ ภวิสฺสติ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย ชิวฺหาย อุปฺปาทาย, โสปิ ทุกฺโข. ทุกฺขสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ชิวฺหา กุโต สุขา ภวิสฺสติ…เป… มโน ทุกฺโข. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย มนสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ ทุกฺโข. ทุกฺขสมฺภูโต, ภิกฺขเว, มโน กุโต สุโข ภวิสฺสติ! เอวํ ปสฺสํ…เป… ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

141. “비구들이여, 눈은 괴로움이다. 눈이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 괴로움이다. 비구들이여, 괴로운 것으로부터 생긴 눈이 어떻게 즐거움이겠느냐? ... (중략) ... 혀는 괴로움이다. 혀가 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 괴로움이다. 비구들이여, 괴로운 것으로부터 생긴 혀가 어떻게 즐거움이겠느냐? ... (중략) ... 마음은 괴로움이다. 마음이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 괴로움이다. 비구들이여, 괴로운 것으로부터 생긴 마음이 어떻게 즐거움이겠느냐! 이와 같이 보는... (중략) ... ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 여덟 번째 경.

๙. อชฺฌตฺตานตฺตเหตุสุตฺตํ

9. 내적 무아 원인 경

๑๔๒. ‘‘จกฺขุํ[Pg.345], ภิกฺขเว, อนตฺตา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย จกฺขุสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ อนตฺตา. อนตฺตสมฺภูตํ, ภิกฺขเว, จกฺขุ กุโต อตฺตา ภวิสฺสติ…เป… ชิวฺหา อนตฺตา. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย ชิวฺหาย อุปฺปาทาย, โสปิ อนตฺตา. อนตฺตสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ชิวฺหา กุโต อตฺตา ภวิสฺสติ…เป… มโน อนตฺตา. โยปิ เหตุ โยปิ ปจฺจโย มนสฺส อุปฺปาทาย, โสปิ อนตฺตา. อนตฺตสมฺภูโต, ภิกฺขเว, มโน กุโต อตฺตา ภวิสฺสติ! เอวํ ปสฺสํ…เป… ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. นวมํ.

142. “비구들이여, 눈은 무아이다. 눈이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무아이다. 비구들이여, 무아인 것으로부터 생긴 눈이 어떻게 자아겠느냐? ... (중략) ... 혀는 무아이다. 혀가 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무아이다. 비구들이여, 무아인 것으로부터 생긴 혀가 어떻게 자아겠느냐? ... (중략) ... 마음은 무아이다. 마음이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무아이다. 비구들이여, 무아인 것으로부터 생긴 마음이 어떻게 자아겠느냐! 이와 같이 보는... (중략) ... ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 아홉 번째 경.

๑๐. พาหิรานิจฺจเหตุสุตฺตํ

10. 외적 무상 원인 경

๑๔๓. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย รูปานํ อุปฺปาทาย, โสปิ อนิจฺโจ. อนิจฺจสมฺภูตา, ภิกฺขเว, รูปา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสนฺติ! สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย ธมฺมานํ อุปฺปาทาย, โสปิ อนิจฺโจ. อนิจฺจสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสนฺติ! เอวํ ปสฺสํ…เป… ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทสมํ.

143. “비구들이여, 색(형색)들은 무상하다. 색들이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무상하다. 무상한 것으로부터 생긴 색들이 어떻게 영원하겠느냐! 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법(정신적 대상)들은 무상하다. 법들이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 무상하다. 비구들이여, 무상한 것으로부터 생긴 법들이 어떻게 영원하겠느냐! 이와 같이 보는... (중략) ... ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 열 번째 경.

๑๑. พาหิรทุกฺขเหตุสุตฺตํ

11. 외적 고 원인 경

๑๔๔. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย รูปานํ อุปฺปาทาย, โสปิ ทุกฺโข. ทุกฺขสมฺภูตา, ภิกฺขเว, รูปา กุโต สุขา ภวิสฺสนฺติ! สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย ธมฺมานํ อุปฺปาทาย, โสปิ ทุกฺโข. ทุกฺขสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา กุโต สุขา ภวิสฺสนฺติ! เอวํ ปสฺสํ…เป… ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. เอกาทสมํ.

144. “비구들이여, 색들은 괴로움이다. 색들이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 괴로움이다. 비구들이여, 괴로운 것으로부터 생긴 색들이 어떻게 즐거움이겠느냐! 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법들은 괴로움이다. 법들이 생겨나게 하는 원인과 조건 또한 괴로움이다. 비구들이여, 괴로운 것으로부터 생긴 법들이 어떻게 즐거움이겠느냐! 이와 같이 보는... (중략) ... ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 열한 번째 경.

๑๒. พาหิรานตฺตเหตุสุตฺตํ

12. 외적 무아 원인 경

๑๔๕. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย รูปานํ อุปฺปาทาย, โสปิ อนตฺตา. อนตฺตสมฺภูตา, ภิกฺขเว, รูปา กุโต อตฺตา ภวิสฺสนฺติ! สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา. โยปิ เหตุ, โยปิ ปจฺจโย ธมฺมานํ อุปฺปาทาย, โสปิ อนตฺตา. อนตฺตสมฺภูตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา [Pg.346] กุโต อตฺตา ภวิสฺสนฺติ! เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, สทฺเทสุปิ… คนฺเธสุปิ… รเสสุปิ… โผฏฺฐพฺเพสุปิ… ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

145. “비구들이여, 형색들은 무아이다. 형색들의 일어남을 위한 원인과 조건 또한 무아이다. 비구들이여, 무아로부터 생긴 형색들이 어떻게 자아가 되겠는가? 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 법들은 무아이다. 법들의 일어남을 위한 원인과 조건 또한 무아이다. 비구들이여, 무아로부터 생긴 법들이 어떻게 자아가 되겠는가? 비구들이여, 이와 같이 보는, 많이 배운 성스러운 제자는 형색에 대해서도 염오하고, 소리에 대해서도... 냄새에 대해서도... 맛에 대해서도... 감촉에 대해서도... 법에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 이러한 존재의 상태를 위해 할 일이 없다’라고 꿰뚫어 안다.” 제12경 완료.

เทวทหวคฺโค จุทฺทสโม.

제14 데바다하 가(Devadahavagga)가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

เทวทโห ขโณ รูปา, ทฺเว นตุมฺหากเมว จ;

เหตุนาปิ ตโย วุตฺตา, ทุเว อชฺฌตฺตพาหิราติ.

데바다하 경, 카나 경, 루파 경, 두 개의 나툼하기 경, 그리고 원인(헤투)에 대한 세 개의 경과 안팎(앗잣따바히라)에 대한 두 개의 경이 설해졌다.

๑๕. นวปุราณวคฺโค

15. 제15 나바푸라나 가(Navapurāṇavagga)

๑. กมฺมนิโรธสุตฺตํ

1. 업의 소멸 경(Kammanirodhasuttaṃ)

๑๔๖. ‘‘นวปุราณานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ เทเสสฺสามิ กมฺมนิโรธํ กมฺมนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปทํ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามีติ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปุราณกมฺมํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุราณกมฺมํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ เวทนิยํ ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา ปุราณกมฺมา อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา เวทนิยา ทฏฺฐพฺพา…เป… มโน ปุราณกมฺโม อภิสงฺขโต อภิสญฺเจตยิโต เวทนิโย ทฏฺฐพฺโพ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุราณกมฺมํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นวกมฺมํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, เอตรหิ กมฺมํ กโรติ กาเยน วาจาย มนสา, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นวกมฺมํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ? โย โข, ภิกฺขเว, กายกมฺมวจีกมฺมมโนกมฺมสฺส นิโรธา วิมุตฺตึ ผุสติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ. กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ มยา ปุราณกมฺมํ, เทสิตํ [Pg.347] นวกมฺมํ, เทสิโต กมฺมนิโรโธ, เทสิตา กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา. ยํ โข, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉาวิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ปฐมํ.

146. “비구들이여, 나는 새로운 업과 옛 업, 그리고 업의 소멸과 업의 소멸로 인도하는 도닦음을 설하겠다. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하겠다. 비구들이여, 무엇이 옛 업(구업)인가? 비구들이여, 눈(안근)은 옛 업이며, 조건들에 의해 형성된 것이고, 의도된 것이며, 느껴지는 것으로 보아야 한다. ... (중략) ... 혀는 옛 업이며, 형성된 것이고, 의도된 것이며, 느껴지는 것으로 보아야 한다. ... (중략) ... 마음(의근)은 옛 업이며, 형성된 것이고, 의도된 것이며, 느껴지는 것으로 보아야 한다. 비구들이여, 이것을 옛 업이라 한다. 비구들이여, 무엇이 새로운 업(신업)인가? 비구들이여, 지금 이 시기에 몸과 말과 마음으로 짓는 행위, 비구들이여, 이것을 새로운 업이라 한다. 비구들이여, 무엇이 업의 소멸인가? 비구들이여, 신업, 구업, 의업이 소멸함으로써 해탈(아라한과)에 닿는 것, 비구들이여, 이것을 업의 소멸이라 한다. 비구들이여, 무엇이 업의 소멸로 인도하는 도닦음인가? 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 도(팔정도)이니, 즉 정견, 정사유, 정어, 정업, 정명, 정정진, 정념, 정정진이다. 비구들이여, 이것을 업의 소멸로 인도하는 도닦음이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 너희들에게 옛 업을 설하였고, 새로운 업을 설하였으며, 업의 소멸을 설하였고, 업의 소멸로 인도하는 도닦음을 설하였다. 비구들이여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음으로 해야 할 바를 나는 너희들을 위해 다 하였다. 비구들이여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈 집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 너희들에 대한 우리의 가르침이다.” 첫 번째 경 완료.

๒. อนิจฺจนิพฺพานสปฺปายสุตฺตํ

2. 무상-열반적정 경(Aniccanibbānasappāyasuttaṃ)

๑๔๗. ‘‘นิพฺพานสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ…เป… กตมา จ สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, รูปา อนิจฺจาติ ปสฺสติ, จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ปสฺสติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจาติ ปสฺสติ, รสา อนิจฺจาติ ปสฺสติ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ…เป… มโน อนิจฺโจติ ปสฺสติ, ธมฺมา อนิจฺจาติ ปสฺสติ, มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. ทุติยํ.

147. “비구들이여, 너희들에게 열반에 적합한 도닦음을 설하겠다. 그것을 들어라. ... (중략) ... 비구들이여, 무엇이 열반에 적합한 도닦음인가? 여기 비구는 눈을 무상하다고 보고, 형색들을 무상하다고 보며, 안식(눈의 알음알이)을 무상하다고 보고, 안촉(눈의 닿음)을 무상하다고 본다. 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 무상하다고 본다. ... (중략) ... 혀를 무상하다고 보고, 맛들을 무상하다고 보며, 설식을 무상하다고 보고, 설촉을 무상하다고 본다. 설촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 무상하다고 본다. ... (중략) ... 마음을 무상하다고 보고, 법들을 무상하다고 보며, 의식을 무상하다고 보고, 의촉을 무상하다고 본다. 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 무상하다고 본다. 비구들이여, 이것이 바로 열반에 적합한 도닦음이다.” 두 번째 경 완료.

๓. ทุกฺขนิพฺพานสปฺปายสุตฺตํ

3. 고-열반적정 경(Dukkhanibbānasappāyasuttaṃ)

๑๔๘. ‘‘นิพฺพานสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ…เป… กตมา จ สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, จกฺขุํ ทุกฺขนฺติ ปสฺสติ, รูปา ทุกฺขาติ ปสฺสติ, จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขนฺติ ปสฺสติ, จกฺขุสมฺผสฺโส ทุกฺโขติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขนฺติ ปสฺสติ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขาติ ปสฺสติ…เป… มโน ทุกฺโขติ ปสฺสติ, ธมฺมา ทุกฺขาติ ปสฺสติ, มโนวิญฺญาณํ ทุกฺขนฺติ ปสฺสติ, มโนสมฺผสฺโส ทุกฺโขติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ [Pg.348] ทุกฺขนฺติ ปสฺสติ. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. ตติยํ.

148. “비구들이여, 너희들에게 열반에 적합한 도닦음을 설하겠다. 그것을 들어라. ... (중략) ... 비구들이여, 무엇이 열반에 적합한 도닦음인가? 여기 비구는 눈을 괴로움(고)이라고 보고, 형색들을 괴로움이라고 보며, 안식을 괴로움이라고 보고, 안촉을 괴로움이라고 본다. 안촉을 조건으로 일어나는 느낌 또한 괴로움이라고 본다. ... (중략) ... 혀를 괴로움이라고 보고... (중략) ... 마음을 괴로움이라고 보고, 법들을 괴로움이라고 보며, 의식을 괴로움이라고 보고, 의촉을 괴로움이라고 본다. 의촉을 조건으로 일어나는 느낌 또한 괴로움이라고 본다. 비구들이여, 이것이 바로 열반에 적합한 도닦음이다.” 세 번째 경 완료.

๔. อนตฺตนิพฺพานสปฺปายสุตฺตํ

4. 무아-열반적정 경(Anattanibbānasappāyasuttaṃ)

๑๔๙. ‘‘นิพฺพานสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ…เป… กตมา จ สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุํ อนตฺตาติ ปสฺสติ, รูปา อนตฺตาติ ปสฺสติ, จกฺขุวิญฺญาณํ อนตฺตาติ ปสฺสติ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนตฺตาติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตาติ ปสฺสติ…เป… มโน อนตฺตาติ ปสฺสติ, ธมฺมา อนตฺตาติ ปสฺสติ, มโนวิญฺญาณํ อนตฺตาติ ปสฺสติ, มโนสมฺผสฺโส อนตฺตาติ ปสฺสติ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตาติ ปสฺสติ. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. จตุตฺถํ.

149. “비구들이여, 너희들에게 열반에 적합한 도닦음을 설하겠다. 그것을 들어라. ... (중략) ... 비구들이여, 무엇이 열반에 적합한 도닦음인가? 여기 비구는 눈을 무아라고 보고, 형색들을 무아라고 보며, 안식을 무아라고 보고, 안촉을 무아라고 본다. 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 무아라고 본다. ... (중략) ... 마음을 무아라고 보고, 법들을 무아라고 보며, 의식을 무아라고 보고, 의촉을 무아라고 본다. 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 무아라고 본다. 비구들이여, 이것이 바로 열반에 적합한 도닦음이다.” 네 번째 경 완료.

๕. นิพฺพานสปฺปายปฏิปทาสุตฺตํ

5. 열반에 적합한 도경 (Nibbānasappāyapaṭipadāsuttaṃ)

๑๕๐. ‘‘นิพฺพานสปฺปายํ โว, ภิกฺขเว, ปฏิปทํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ…เป… กตมา จ สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา? ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, จกฺขุ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

150. “비구들이여, 그대들에게 열반에 적합한 수행 방법을 설하리라. 그것을 들어라. … (중략) … 비구들이여, 열반에 적합한 그 수행 방법이란 무엇인가? 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 눈은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?

“형색들은 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป….

“무상합니다, 세존이시여. … (중략) …”

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ… จกฺขุสมฺผสฺโส…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“안식… 안촉… (중략) … 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌 또한 영원한가, 무상한가?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움인가, 즐거움인가?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠는가?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ …เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อยํ โข สา, ภิกฺขเว, นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고, 형색들에 대해서도 염오하며, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하며, … (중략) … 마노의 접촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. … (중략) … ‘더 이상 이 상태를 위해 할 일이 없다’라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 바로 열반에 적합한 수행 방법이다.” 제5수트라.

๖. อนฺเตวาสิกสุตฺตํ

6. 안테와시카 경 (Antevāsikasuttaṃ)

๑๕๑. ‘‘อนนฺเตวาสิกมิทํ[Pg.349], ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ อนาจริยกํ. สนฺเตวาสิโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สาจริยโก ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรติ. อนนฺเตวาสิโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนาจริยโก สุขํ ผาสุ วิหรติ. กถญฺจ, ภิกฺขุ, สนฺเตวาสิโก สาจริยโก ทุกฺขํ น ผาสุ วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส อนฺโต วสนฺติ, อนฺตสฺส วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ สมุทาจรนฺติ, สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สาจริยโกติ วุจฺจติ…เป….

151. “비구들이여, 이 청정범행은 (마음 안에) 거주하는 제자 없이, 스승 없이 닦여야 한다. 비구들이여, 내주하는 제자가 있고 스승이 있는 비구는 괴롭게 머물며 편안하게 지내지 못한다. 비구들이여, 내주하는 제자가 없고 스승이 없는 비구는 즐겁고 편안하게 머문다. 비구들이여, 어떻게 비구가 내주하는 제자가 있고 스승이 있어서 괴롭게 머물며 편안하게 지내지 못하는가? 여기 비구들이여, 비구가 눈으로 형색을 보았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어난다. 그것들이 그의 안에 머무니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머문다’ 하여 ‘내주하는 제자가 있는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누른다’ 하여 ‘스승이 있는 자’라고 불린다. … (중략) …”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส อนฺโต วสนฺติ, อนฺตสฺส วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ สมุทาจรนฺติ, สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สาจริยโกติ วุจฺจติ…เป….

“다시 또 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어난다. 그것들이 그의 안에 머무니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머문다’ 하여 ‘내주하는 제자가 있는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누른다’ 하여 ‘스승이 있는 자’라고 불린다. … (중략) …”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส อนฺโต วสนฺติ, อนฺตสฺส วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ สมุทาจรนฺติ, สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา สาจริยโกติ วุจฺจติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺเตวาสิโก สาจริยโก ทุกฺขํ, น ผาสุ วิหรติ.

“다시 또 비구들이여, 비구가 마노로 법(실재)을 알았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어난다. 그것들이 그의 안에 머무니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머문다’ 하여 ‘내주하는 제자가 있는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누른다’ 하여 ‘스승이 있는 자’라고 불린다. 비구들이여, 이와 같이 내주하는 제자가 있고 스승이 있는 비구는 괴롭게 머물며 편안하게 지내지 못한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนนฺเตวาสิโก อนาจริยโก สุขํ ผาสุ วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส น อนฺโต วสนฺติ, นาสฺส อนฺโต วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ น สมุทาจรนฺติ, น สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนาจริยโกติ วุจฺจติ…เป….

“비구들이여, 어떻게 비구가 내주하는 제자가 없고 스승이 없어서 즐겁고 편안하게 머무는가? 여기 비구들이여, 비구가 눈으로 형색을 보았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어나지 않는다. 그것들이 그의 안에 머물지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머물지 않는다’ 하여 ‘내주하는 제자가 없는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누르지 않는다’ 하여 ‘스승이 없는 자’라고 불린다. … (중략) …”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา น อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส น อนฺโต วสนฺติ, นาสฺส [Pg.350] อนฺโต วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ น สมุทาจรนฺติ, น สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนาจริยโกติ วุจฺจติ…เป….

“다시 또 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어나지 않는다. 그것들이 그의 안에 머물지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머물지 않는다’ 하여 ‘내주하는 제자가 없는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누르지 않는다’ 하여 ‘스승이 없는 자’라고 불린다. … (중략) …”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา. ตฺยาสฺส น อนฺโต วสนฺติ, นาสฺส อนฺโต วสนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนนฺเตวาสิโกติ วุจฺจติ. เต นํ น สมุทาจรนฺติ, น สมุทาจรนฺติ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ. ตสฺมา อนาจริยโกติ วุจฺจติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนนฺเตวาสิโก อนาจริยโก สุขํ ผาสุ วิหรติ. อนนฺเตวาสิกมิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อนาจริยกํ สนฺเตวาสิโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สาจริยโก ทุกฺขํ, น ผาสุ วิหรติ. อนนฺเตวาสิโก, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนาจริยโก สุขํ ผาสุ วิหรตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“다시 또 비구들이여, 비구가 마노로 법을 알았을 때 분별하는 생각들과 결박의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 일어나지 않는다. 그것들이 그의 안에 머물지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 안에 머물지 않는다’ 하여 ‘내주하는 제자가 없는 자’라고 불린다. 그것들이 그를 짓누르지 않으니, ‘사악하고 해로운 법들이 그를 짓누르지 않는다’ 하여 ‘스승이 없는 자’라고 불린다. 비구들이여, 이와 같이 내주하는 제자가 없고 스승이 없는 비구는 즐겁고 편안하게 머문다. 비구들이여, 이 청정범행은 내주하는 제자 없이, 스승 없이 닦여야 한다. 비구들이여, 내주하는 제자가 있고 스승이 있는 비구는 괴롭게 머물며 편안하게 지내지 못하며, 내주하는 제자가 없고 스승이 없는 비구는 즐겁고 편안하게 머문다.” 제6수트라.

๗. กิมตฺถิยพฺรหฺมจริยสุตฺตํ

7. 청정범행의 목적 경 (Kimatthiyabrahmacariyasuttaṃ)

๑๕๒. ‘‘สเจ โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กิมตฺถิยํ, อาวุโส, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘ทุกฺขสฺส โข, อาวุโส, ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ. สเจ ปน โว, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตมํ ปนาวุโส, ทุกฺขํ, ยสฺส ปริญฺญาย สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ? เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ –

152. “비구들이여, 만일 다른 가르침을 따르는 유행자들이 그대들에게 이와 같이 묻는다면 - ‘도반들이여, 무슨 목적으로 사문 고타마의 문하에서 청정범행을 닦는 것입니까?’라고. 비구들이여, 이와 같이 질문을 받았을 때 그대들은 그 다른 가르침을 따르는 유행자들에게 이와 같이 대답해야 한다 - ‘도반들이여, 괴로움을 철저히 알기 위해서 세존의 문하에서 청정범행을 닦는 것입니다’라고. 비구들이여, 만일 그 다른 가르침을 따르는 유행자들이 다시 이와 같이 묻는다면 - ‘도반들이여, 사문 고타마의 문하에서 청정범행을 닦는 목적이 되는 그 괴로움이란 무엇입니까?’라고. 비구들이여, 이와 같이 질문을 받았을 때 그대들은 그 다른 가르침을 따르는 유행자들에게 이와 같이 대답해야 한다.”

‘‘จกฺขุ โข, อาวุโส, ทุกฺขํ; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. รูปา ทุกฺขา; เตสํ ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขํ; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. จกฺขุสมฺผสฺโส ทุกฺโข; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา… มโน ทุกฺโข; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ; ตสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิทํ โข, อาวุโส[Pg.351], ทุกฺขํ; ยสฺส ปริญฺญาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ. เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ. สตฺตมํ.

“도반들이여, 눈은 참으로 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. 형색들은 괴로움입니다. 그것들을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. 안식은 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. 안촉은 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. …중략… 혀는 괴로움입니다. … 마음은 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. …중략… 마노촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감각 또한 괴로움입니다. 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦습니다. 도반들이여, 이것이 바로 괴로움이니, 그것을 철저히 알기 위해 세존의 곁에서 청정범행을 닦는 것입니다. 비구들이여, 그대들이 이와 같이 질문을 받는다면, 그 외도 유행자들에게 이와 같이 답해야 한다.” 일곱 번째 경.

๘. อตฺถินุโขปริยายสุตฺตํ

8. ‘방법이 있는가’ 경

๑๕๓. ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภิกฺขเว, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ อญฺญตฺเรว สทฺธาย, อญฺญตฺร รุจิยา, อญฺญตฺร อนุสฺสวา, อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา, อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา, ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ อญฺญตฺเรว สทฺธาย, อญฺญตฺร รุจิยา, อญฺญตฺร อนุสฺสวา, อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา, อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ.

153. “비구들이여, 비구가 믿음에 의하지 않고, 기호에 의하지 않고, 전승에 의하지 않고, 논리적 추론에 의하지 않고, 견해의 성찰을 통한 승인에 의하지 않고서, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언할 수 있는 어떤 방법이 있겠느냐?” “세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 근원으로 하고, 세존을 인도자로 하며, 세존을 의지처로 합니다. 세존이시여, 세존께서 친히 이 말씀의 의미를 밝혀주시면 참으로 좋겠습니다. 세존의 말씀을 듣고 비구들은 그것을 수지할 것입니다.” “비구들이여, 그렇다면 듣고 잘 새기도록 하여라. 내가 말하리라.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 비구가 믿음에 의하지 않고, 기호에 의하지 않고, 전승에 의하지 않고, 논리적 추론에 의하지 않고, 견해의 성찰을 통한 승인에 의하지 않고서, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언할 수 있는 방법이 있다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริยาโย, ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ อญฺญตฺเรว สทฺธาย…เป… อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ. ยํ ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ. อปิ นุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธาย วา เวทิตพฺพา, รุจิยา วา เวทิตพฺพา, อนุสฺสเวน วา เวทิตพฺพา, อาการปริวิตกฺเกน วา เวทิตพฺพา, ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา วา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘โน เหตํ[Pg.352], ภนฺเต’’. ‘‘นนุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย ทิสฺวา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อยํ โข, ภิกฺขเว, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ อญฺญตฺเรว สทฺธาย, อญฺญตฺร รุจิยา, อญฺญตฺร อนุสฺสวา, อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา, อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ…เป….

“비구들이여, 비구가 믿음에 의하지 않고 …중략… 견해의 성찰을 통한 승인에 의하지 않고서, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언하게 되는 그 방법이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구가 눈으로 형색을 보고 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있다’고 꿰뚫어 알고, 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 비구가 눈으로 형색을 보고 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있다’고 꿰뚫어 알고, 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이 법들을 믿음에 의해서 알아야 하겠느냐, 기호에 의해서, 전승에 의해서, 논리적 추론에 의해서, 견해의 성찰을 통한 승인에 의해서 알아야 하겠느냐?” “아닙니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이 법들은 통찰지로 보아서 알아야 하는 것들이 아니냐?” “그렇습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이것이 바로 비구가 믿음에 의하지 않고, 기호에 의하지 않고, 전승에 의하지 않고, 논리적 추론에 의하지 않고, 견해의 성찰을 통한 승인에 의하지 않고서, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언하게 되는 방법이다. …중략…”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ…เป… ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ. ยํ ตํ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อปิ นุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธาย วา เวทิตพฺพา, รุจิยา วา เวทิตพฺพา, อนุสฺสเวน วา เวทิตพฺพา, อาการปริวิตกฺเกน วา เวทิตพฺพา, ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา วา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘นนุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย ทิสฺวา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ อญฺญตฺเรว สทฺธาย, อญฺญตฺร รุจิยา, อญฺญตฺร อนุสฺสวา, อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา, อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ …เป….

“다시 또 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보고 자기 내면에 …중략… 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있다고 꿰뚫어 알고, 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 비구가 혀로 맛을 보고 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 있다’고 꿰뚫어 알고, 자기 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없으면 ‘내 내면에 탐욕이나 성냄이나 어리석음이 없다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이 법들을 믿음에 의해서 알아야 하겠느냐, 기호에 의해서, 전승에 의해서, 논리적 추론에 의해서, 견해의 성찰을 통한 승인에 의해서 알아야 하겠느냐?” “아닙니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이 법들은 통찰지로 보아서 알아야 하는 것들이 아니냐?” “그렇습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이것 또한 비구가 믿음에 의하지 않고, 기호에 의하지 않고, 전승에 의하지 않고, 논리적 추론에 의하지 않고, 견해의 성찰을 통한 승인에 의하지 않고서, ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언하게 되는 방법이다. …중략…”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ. ยํ ตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ, นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ; อปิ นุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สทฺธาย วา เวทิตพฺพา, รุจิยา วา เวทิตพฺพา, อนุสฺสเวน วา เวทิตพฺพา, อาการปริวิตกฺเกน วา เวทิตพฺพา, ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา วา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘นนุเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย ทิสฺวา เวทิตพฺพา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม ภิกฺขุ [Pg.353] อญฺญตฺเรว สทฺธาย, อญฺญตฺร รุจิยา, อญฺญตฺร อนุสฺสวา, อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา, อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 다시 다른 방법으로, 비구는 마음으로 법(Dhamma)을 알아차릴 때, 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 있으면 ‘내게 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 있다’고 꿰뚫어 알고, 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 없으면 ‘내게 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 없다’고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 비구가 마음으로 법을 알아차릴 때, 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 있으면 ‘내게 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 있다’고 꿰뚫어 알고, 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 없으면 ‘내게 내면에 탐욕·성냄·어리석음이 없다’고 꿰뚫어 아는 이 법들은 믿음으로 알아야 할 것이겠느냐, 선호(preference)로, 전승으로, 논리적 추론으로, 견해에 대한 사색의 수용으로 알아야 할 것이겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이 법들은 지혜로써 보아 알아야 하는 것들이 아니겠느냐?” “그렇습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 이 방법이야말로 비구가 믿음과는 별개로, 선호와는 별개로, 전승과는 별개로, 논리적 추론과는 별개로, 견해에 대한 사색의 수용과는 별개로 ‘태어남은 다했다, 청정범행은 완성되었다, 할 일을 다 마쳤다, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 꿰뚫어 알아 구경의 지혜를 선언하는 방법이다.” 여덟 번째 경.

๙. อินฺทฺริยสมฺปนฺนสุตฺตํ

9. 인드라야 삼빤나 경 (감관을 구족함 경)

๑๕๔. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘อินฺทฺริยสมฺปนฺโน, อินฺทฺริยสมฺปนฺโน’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, อินฺทฺริยสมฺปนฺโน โหตี’’ติ?

154. 그때 어떤 비구가 세존께 다가가… 한 곁에 앉아서 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, ‘감관을 구족한 자, 감관을 구족한 자’라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 감관을 구족한 비구입니까?”

‘‘จกฺขุนฺทฺริเย เจ, ภิกฺขุ, อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต จกฺขุนฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหินฺทฺริเย เจ, ภิกฺขุ, อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต ชิวฺหินฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ…เป… มนินฺทฺริเย เจ, ภิกฺขุ, อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรนฺโต มนินฺทฺริเย นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ…เป… วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอตฺตาวตา โข, ภิกฺขุ, อินฺทฺริยสมฺปนฺโน โหตี’’ติ. นวมํ.

“비구여, 만일 비구가 안근(눈의 감관)에서 일어남과 사라짐을 관찰하며 머물러 안근에 대해 염오(disenchantment)한다면… 설근(혀의 감관)에서 일어남과 사라짐을 관찰하며 머물러 설근에 대해 염오한다면… 의근(마음의 감관)에서 일어남과 사라짐을 관찰하며 머물러 의근에 대해 염오한다면, 염오하여 탐욕이 빛바랜다. … 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다, 청정범행은 완성되었다, 할 일을 다 마쳤다, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’고 꿰뚫어 안다. 비구여, 이 정도까지가 감관을 구족한 비구이다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ธมฺมกถิกปุจฺฉสุตฺตํ

10. 담마까티까 뿟차 경 (법사에 대한 질문 경)

๑๕๕. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมกถิโก, ธมฺมกถิโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธมฺมกถิโก โหตี’’ติ?

155. 그때 어떤 비구가 세존께 다가가… 한 곁에 앉아서 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, ‘법사, 법사’라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 법사입니까?”

‘‘จกฺขุสฺส เจ, ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย. จกฺขุสฺส เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ‘ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย. จกฺขุสฺส เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ, ‘ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย…เป… ชิวฺหาย เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย…เป… มนสฺส เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย. มนสฺส เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ‘ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขู’ติ อลํวจนาย. มนสฺส [Pg.354] เจ, ภิกฺขุ, นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ, ‘ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขู’ติ อลํวจนายา’’ติ. ทสมํ.

“비구여, 만일 비구가 눈에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 법을 설한다면, 그를 ‘법사 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 만일 비구가 눈에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다면, 그를 ‘법에 따라 실천하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 만일 비구가 눈에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여 집착 없이 해탈했다면, 그를 ‘현생에서 열반에 이른 비구’라고 부르기에 충분하다. … 설근에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 법을 설한다면… 마음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 법을 설한다면 그를 ‘법사 비구’라고 부르기에 충분하다. 만일 비구가 마음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다면 그를 ‘법에 따라 실천하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 만일 비구가 마음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여 집착 없이 해탈했다면 그를 ‘현생에서 열반에 이른 비구’라고 부르기에 충분하다.” 열 번째 경.

นวปุราณวคฺโค ปญฺจทสโม.

새로운 것과 옛것의 품(나와뿌라나왁가) 제15장 마침.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나):

กมฺมํ จตฺตาริ สปฺปายา, อนนฺเตวาสิ กิมตฺถิยา;

อตฺถิ นุ โข ปริยาโย, อินฺทฺริยกถิเกน จาติ.

업(Kamma), 네 가지 적절함(Sappāya), 제자 없음(Anantevāsi), 무슨 목적(Kimatthiya), 방법이 있는가(Atthi nu kho pariyāyo), 감관(Indriya), 법사(Kathika) 경이다.

สฬายตนวคฺเค ตติยปณฺณาสโก สมตฺโต.

육처 상윳따의 세 번째 오십 편(빤나사까)이 끝났다.

ตสฺส วคฺคุทฺทานํ –

그 품들의 요약 게송:

โยคกฺเขมิ จ โลโก จ, คหปติ เทวทเหน จ;

นวปุราเณน ปณฺณาโส, ตติโย เตน วุจฺจตีติ.

요각케마(Yogakkhemi), 세상(Loko), 가주(Gahapati), 데와다하(Devadaha), 새로운 것과 옛것(Navapurāṇa) 품으로 세 번째 오십 편이라 불린다.

๑๖. นนฺทิกฺขยวคฺโค

16. 기쁨의 소멸 품 (난딕카야왁가)

๑. อชฺฌตฺตนนฺทิกฺขยสุตฺตํ

1. 내적인 기쁨의 소멸 경

๑๕๖. ‘‘อนิจฺจํเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ…เป… อนิจฺจํเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชิวฺหํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา…เป… จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ…เป… อนิจฺจํเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มนํ อนิจฺจนฺติ ปสฺสติ, สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจตี’’ติ. ปฐมํ.

156. “비구들이여, 비구는 오직 무상한 눈을 무상하다고 본다. 이것이 그의 바른 견해이다. 바르게 보는 자는 염오한다. 기쁨이 소멸하기에 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸하기에 기쁨이 소멸한다. 기쁨과 탐욕의 소멸로 인해 마음이 ‘잘 해탈했다’고 한다. … 비구들이여, 비구는 오직 무상한 혀를 무상하다고 본다. … 비구들이여, 비구는 오직 무상한 마음을 무상하다고 본다. 이것이 그의 바른 견해이다. 바르게 보는 자는 염오한다. 기쁨이 소멸하기에 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸하기에 기쁨이 소멸한다. 기쁨과 탐욕의 소멸로 인해 마음이 ‘잘 해탈했다’고 한다.” 첫 번째 경.

๒. พาหิรนนฺทิกฺขยสุตฺตํ

2. 외적인 기쁨의 소멸 경

๑๕๗. ‘‘อนิจฺเจเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รูเป อนิจฺจาติ ปสฺสติ, สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย[Pg.355]. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ. อนิจฺเจเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม อนิจฺจาติ ปสฺสติ, สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ.

157. “비구들이여, 비구는 오직 무상한 형색들을 무상하다고 본다. 이것이 그의 바른 견해이다. 바르게 보는 자는 염오한다. 기쁨이 소멸하기에 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸하기에 기쁨이 소멸한다. 기쁨과 탐욕의 소멸로 인해 마음이 ‘잘 해탈했다’고 한다. 비구들이여, 비구는 오직 무상한 소리… 냄새… 맛… 감촉… 법(Dhamma)들을 무상하다고 본다. 이것이 그의 바른 견해이다. 바르게 보는 자는 염오한다. 기쁨이 소멸하기에 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸하기에 기쁨이 소멸한다. 기쁨과 탐욕의 소멸로 인해 마음이 ‘잘 해탈했다’고 한다.” 두 번째 경.

๓. อชฺฌตฺตอนิจฺจนนฺทิกฺขยสุตฺตํ

3. 내적인 무상과 기쁨의 소멸 경

๑๕๘. ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ; จกฺขานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ. จกฺขุํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต, จกฺขานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ. โสตํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ… ฆานํ… ชิวฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ; ชิวฺหานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ. ชิวฺหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต, ชิวฺหานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ. กายํ… มนํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ; มนานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ. มนํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต, มนานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจตี’’ติ. ตติยํ.

158. “비구들이여, 눈을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고, 눈의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하라. 비구들이여, 비구가 눈을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고 눈의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하면 눈에 대해 염오하게 된다. 환희가 소멸함으로 인해 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸함으로 인해 환희가 소멸한다. 환희와 탐욕이 소멸함으로 인해 ‘마음이 잘 해탈했다’고 한다. 귀를... 코를... 비구들이여, 혀를 이치에 맞게 마음에 잡도리하고, 혀의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하라. 비구들이여, 비구가 혀를 이치에 맞게 마음에 잡도리하고 혀의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하면 혀에 대해 염오하게 된다. 환희가 소멸함으로 인해 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸함으로 인해 환희가 소멸한다. 환희와 탐욕이 소멸함으로 인해 ‘마음이 잘 해탈했다’고 한다. 몸을... 비구들이여, 마노를 이치에 맞게 마음에 잡도리하고, 마노의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하라. 비구들이여, 비구가 마노를 이치에 맞게 마음에 잡도리하고 마노의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하면 마노에 대해 염오하게 된다. 환희가 소멸함으로 인해 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸함으로 인해 환희가 소멸한다. 환희와 탐욕이 소멸함으로 인해 ‘마음이 잘 해탈했다’고 한다.” 세 번째 소경.

๔. พาหิรอนิจฺจนนฺทิกฺขยสุตฺตํ

4. 4. 외부의 무상과 환희의 소멸 경

๑๕๙. ‘‘รูเป, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ; รูปานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ. รูเป, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต, รูปานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ. สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ… ธมฺเม, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิ กโรถ; ธมฺมานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ. ธมฺเม, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต, ธมฺมานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ. นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย; ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย. นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจตี’’ติ. จตุตฺถํ.

159. “비구들이여, 형색들을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고, 형색들의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하라. 비구들이여, 비구가 형색들을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고 형색들의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하면 형색들에 대해 염오하게 된다. 환희가 소멸함으로 인해 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸함으로 인해 환희가 소멸한다. 환희와 탐욕이 소멸함으로 인해 ‘마음이 잘 해탈했다’고 한다. 소리들을... 냄새들을... 맛들을... 감촉들을... 비구들이여, 법들을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고, 법들의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하라. 비구들이여, 비구가 법들을 이치에 맞게 마음에 잡도리하고 법들의 무상함을 있는 그대로 거듭 관찰하면 법들에 대해 염오하게 된다. 환희가 소멸함으로 인해 탐욕이 소멸하고, 탐욕이 소멸함으로 인해 환희가 소멸한다. 환희와 탐욕이 소멸함으로 인해 ‘마음이 잘 해탈했다’고 한다.” 네 번째 소경.

๕. ชีวกมฺพวนสมาธิสุตฺตํ

5. 5. 지바카의 망고 숲 삼매 경

๑๖๐. เอกํ [Pg.356] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกมฺพวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ…เป… ‘‘สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. สมาหิตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺขายติ. กิญฺจ ยถาภูตํ โอกฺขายติ? จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, รูปา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ…เป… มโน อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, ธมฺมา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. สมาหิตสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺขายตี’’ติ. ปญฺจมํ.

160. 한때 세존께서는 라자가하의 지바카의 망고 숲에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게 “비구들이여”라고 부르셨다. (중략) “비구들이여, 삼매를 닦아라. 비구들이여, 삼매에 든 비구에게는 있는 그대로가 분명하게 드러난다. 무엇이 있는 그대로 분명하게 드러나는가? ‘눈은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, ‘형색들은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나며, ‘안식은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, ‘안촉은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. 안촉을 조건으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수 또한 ‘무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. (중략) ‘혀는 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. (중략) ‘마노는 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, ‘법들은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. (중략) 마노의 접촉을 조건으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수 또한 ‘무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. 비구들이여, 삼매를 닦아라. 비구들이여, 삼매에 든 비구에게는 있는 그대로가 분명하게 드러난다.” 다섯 번째 소경.

๖. ชีวกมฺพวนปฏิสลฺลานสุตฺตํ

6. 6. 지바카의 망고 숲 홀로 앉음 경

๑๖๑. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกมฺพวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… ‘‘ปฏิสลฺลาเน, ภิกฺขเว, โยคมาปชฺชถ. ปฏิสลฺลีนสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺขายติ. กิญฺจ ยถาภูตํ โอกฺขายติ? จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, รูปา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ…เป… มโน อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ, ธมฺมา… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺขายติ. ปฏิสลฺลาเน ภิกฺขเว, โยคมาปชฺชถ. ปฏิสลฺลีนสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺขายตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

161. 한때 세존께서는 라자가하의 지바카의 망고 숲에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨다. (중략) “비구들이여, 홀로 앉음(은둔)에 전념하라. 비구들이여, 홀로 앉아 은둔한 비구에게는 있는 그대로가 분명하게 드러난다. 무엇이 있는 그대로 분명하게 드러나는가? ‘눈은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, ‘형색들은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나며, ‘안식은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, ‘안촉은 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. 안촉을 조건으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수 또한 ‘무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. (중략) ‘마노는 무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러나고, 법들은... 의식은... 마노의 접촉은... 마노의 접촉을 조건으로 하여 생겨나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수 또한 ‘무상하다’라고 있는 그대로 분명하게 드러난다. 비구들이여, 홀로 앉음에 전념하라. 비구들이여, 홀로 앉아 은둔한 비구에게는 있는 그대로가 분명하게 드러난다.” 여섯 번째 소경.

๗. โกฏฺฐิกอนิจฺจสุตฺตํ

7. 7. 꼿띠까 무상 경

๑๖๒. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา โกฏฺฐิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ [Pg.357] – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

162. 그때 존자 마하꼿띠까가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. (중략) 한 곁에 앉은 존자 꼿띠까는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 바라건대 세존께서는 제게 요약해서 법을 설해 주십시오. 제가 세존의 법을 듣고서, 홀로 물러나 방일하지 않고 열심히 스스로를 독려하며 머물고자 합니다.”

‘‘ยํ โข, โกฏฺฐิก, อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, โกฏฺฐิก, อนิจฺจํ? จกฺขุ โข, โกฏฺฐิก, อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รูปา อนิจฺจา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รสา อนิจฺจา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ชิวฺหาวิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ชิวฺหาสมฺผสฺโส อนิจฺโจ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนิจฺโจ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ธมฺมา อนิจฺจา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ โข, โกฏฺฐิก, อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. สตฺตมํ.

“코팃티카여, 참으로 무상한 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 무엇이 무상한가? 코팃티카여, 눈은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 형색들은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안식은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 혀는 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 맛들은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 설식은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 설촉은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 설촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 마음은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 법들은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의식은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의촉은 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무상하다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 참으로 무상한 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다.” (제7)

๘. โกฏฺฐิกทุกฺขสุตฺตํ

8. 코팃티카 괴로움 경

๑๖๓. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก…เป… ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต…เป… วิหเรยฺย’’นฺติ. ‘‘ยํ โข, โกฏฺฐิก, ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, โกฏฺฐิก, ทุกฺขํ? จกฺขุ โข, โกฏฺฐิก, ทุกฺขํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รูปา ทุกฺขา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุสมฺผสฺโส ทุกฺโข; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… มโน ทุกฺโข; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ธมฺมา ทุกฺขา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. มโนวิญฺญาณํ ทุกฺขํ[Pg.358]; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. มโนสมฺผสฺโส ทุกฺโข; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ โข, โกฏฺฐิก, ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. อฏฺฐมํ.

163. 그때 존자 마하코팃티카가... (중략) ...세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 바라건대 제가... (중략) ...머물 수 있도록... (중략) ...” “코팃티카여, 참으로 괴로운 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 무엇이 괴로운가? 코팃티카여, 눈은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 형색들은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안식은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 혀는 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 마음은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 법들은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의식은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의촉은 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 괴롭다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 참으로 괴로운 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다.” (제8)

๙. โกฏฺฐิกอนตฺตสุตฺตํ

9. 코팃티카 무아 경

๑๖๔. เอกมนฺตํ…เป… วิหเรยฺยนฺติ. ‘‘โย โข, โกฏฺฐิก, อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โก จ, โกฏฺฐิก, อนตฺตา? จกฺขุ โข, โกฏฺฐิก, อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. รูปา อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุวิญฺญาณํ อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. จกฺขุสมฺผสฺโส อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ …เป… ชิวฺหา อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ธมฺมา อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺโส… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตา; ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โย โข, โกฏฺฐิก, อนตฺตา, ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

164. 한 곁에... (중략) ...머물 수 있도록. “코팃티카여, 참으로 무아인 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 무엇이 무아인가? 코팃티카여, 눈은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 형색들은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안식은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 혀는 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. ... (중략) ... 마음은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 법들은 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 의식... 의촉... 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무아다. 그것에 대한 욕망을 버려야 한다. 코팃티카여, 참으로 무아인 것, 그것에 대한 욕망을 버려야 한다.” (제9)

๑๐. มิจฺฉาทิฏฺฐิปหานสุตฺตํ

10. 그릇된 견해의 버림 경

๑๖๕. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ?

165. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. ... (중략) ... 한 곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보는 이에게 그릇된 견해가 버려집니까?”

‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียติ. รูเป อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุสมฺผสฺสํ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ. ทสมํ.

“비구여, 눈을 무상하다고 알고 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다. 형색들을 무상하다고 알고 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다. 안식을 무상하다고 알고 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다. 안촉을 무상하다고 알고 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다. ... (중략) ... 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 무상하다고 알고 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 이에게 그릇된 견해가 버려진다.” (제10)

๑๑. สกฺกายทิฏฺฐิปหานสุตฺตํ

11. 유신견의 버림 경

๑๖๖. อถ [Pg.359] โข อญฺญตโร ภิกฺขุ…เป… เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ? ‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียติ. รูเป ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุสมฺผสฺสํ ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ชานโต เอวํ ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ. เอกาทสมํ.

166. 그때 어떤 비구가... (중략) ...이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보는 이에게 유신견이 버려집니까?” “비구여, 눈을 괴로움이라고 알고 보는 이에게 유신견이 버려진다. 형색들을 괴로움이라고 알고 보는 이에게 유신견이 버려진다. 안식을 괴로움이라고 알고 보는 이에게 유신견이 버려진다. 안촉을 괴로움이라고 알고 보는 이에게 유신견이 버려진다. ... (중략) ... 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌, 그것 또한 괴로움이라고 알고 보는 이에게 유신견이 버려진다. 비구여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 이에게 유신견이 버려진다.” (제11)

๑๒. อตฺตานุทิฏฺฐิปหานสุตฺตํ

12. 자아라는 견해의 버림 경

๑๖๗. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ…เป… เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ? ‘‘จกฺขุํ โข, ภิกฺขุ, อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ. รูเป อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุวิญฺญาณํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ. จกฺขุสมฺผสฺสํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ…เป… ชิวฺหํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ…เป… มนํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียติ. ธมฺเม… มโนวิญฺญาณํ… มโนสมฺผสฺสํ… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหียตี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

167. 그때 어떤 비구가 세존께 다가와서 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 자아라는 견해(유신견)가 사라집니까?” “비구여, 눈을 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. 형색들을 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. 안식(눈의 알음알이)을 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. 안촉(눈의 닿음)을 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. 또한 안촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수(느낌)를 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. ... 혀를 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. ... 마음을 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다. 법들을... 의식(마음의 알음알이)을... 의촉(마음의 닿음)을... 또한 의촉을 조건으로 하여 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 괴롭지도 즐겁지도 않은 감수를 무아라고 알고 보는 자에게 자아라는 견해가 사라진다.” 제12경.

นนฺทิกฺขยวคฺโค โสฬสโม.

제16 기쁨의 소멸 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

นนฺทิกฺขเยน จตฺตาโร, ชีวกมฺพวเน ทุเว;

โกฏฺฐิเกน ตโย วุตฺตา, มิจฺฉา สกฺกาย อตฺตโนติ.

기쁨의 소멸에 관한 네 경, 지와까의 망고 숲에서의 두 경, 꼿띠까와 관련된 세 경, 그리고 사견(Micchā), 유신(Sakkāya), 자아(Atta)에 관한 경들이다.

๑๗. สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺโค

1. 예순 가지 반복 품 (삿띠페이야라왁가)

๑. อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทสุตฺตํ

168. 1. 안으로 무상함과 욕구 경

๑๖๘. ‘‘ยํ[Pg.360], ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนิจฺโจ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ.

2. 168. “비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕구(chanda)를 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무상한가? 비구들이여, 눈은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 한다. ... 혀는 무상하다. ... 마음은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 한다. 비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 한다.”

๒. อชฺฌตฺตอนิจฺจราคสุตฺตํ

169. 2. 안으로 무상함과 탐욕 경

๑๖๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนิจฺโจ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

3. 169. “비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 탐욕(rāga)을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무상한가? 비구들이여, 눈은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 탐욕을 버려야 한다. ... 혀는 무상하다. ... 마음은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 탐욕을 버려야 한다. 비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 탐욕을 버려야 한다.”

๓. อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทราคสุตฺตํ

170. 3. 안으로 무상함과 욕탐 경

๑๗๐. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนิจฺโจ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

170. “비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕탐(chandarāga)을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무상한가? 비구들이여, 눈은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 욕탐을 버려야 한다. ... 혀는 무상하다. ... 마음은 무상하다. 그것에 대해 그대들은 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕탐을 버려야 한다.”

๔-๖. ทุกฺขฉนฺทาทิสุตฺตํ

4-6. 괴로움과 욕구 등의 경

๑๗๑-๑๗๓. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา…เป… มโน ทุกฺโข; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

171-173. “비구들이여, 괴로운 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 괴로운가? 비구들이여, 눈은 괴로움이다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. ... 혀는 괴로움이다. ... 마음은 괴로움이다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 괴로운 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다.”

๗-๙. อนตฺตฉนฺทาทิสุตฺตํ

7-9. 무아와 욕구 등의 경

๑๗๔-๑๗๖. ‘‘โย[Pg.361], ภิกฺขเว, อนตฺตา, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โก จ, ภิกฺขเว, อนตฺตา? จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… ชิวฺหา อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… มโน อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

17. 174-176. “비구들이여, 무아인 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무아인가? 비구들이여, 눈은 무아이다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. ... 혀는 무아이다. ... 마음은 무아이다. 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무아인 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다.”

๑๐-๑๒. พาหิรานิจฺจฉนฺทาทิสุตฺตํ

10-12. 밖으로 무상함과 욕구 등의 경

๑๗๗-๑๗๙. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. สทฺทา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. คนฺธา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. รสา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โผฏฺฐพฺพา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ธมฺมา อนิจฺจา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

177-179. “비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무상한가? 비구들이여, 형색들은 무상하다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 소리들은 무상하다. ... 냄새들은 무상하다. ... 맛들은 무상하다. ... 감촉들은 무상하다. ... 법들은 무상하다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무상한 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다.”

๑๓-๑๕. พาหิรทุกฺขฉนฺทาทิสุตฺตํ

13-15. 밖으로 괴로움과 욕구 등의 경

๑๘๐-๑๘๒. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

180-182. “비구들이여, 괴로운 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 괴로운가? 비구들이여, 형색들은 괴로움이다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 소리들은... 냄새들은... 맛들은... 감촉들은... 법들은 괴로움이다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 괴로운 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다.”

๑๖-๑๘. พาหิรานตฺตฉนฺทาทิสุตฺตํ

16-18. 밖으로 무아와 욕구 등의 경

๑๘๓-๑๘๕. ‘‘โย[Pg.362], ภิกฺขเว, อนตฺตา, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โก จ, ภิกฺขเว, อนตฺตา? รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ, ราโค ปหาตพฺโพ, ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ.

183-185. “비구들이여, 무아인 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무엇이 무아인가? 비구들이여, 형색들은 무아이다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 소리들은... 냄새들은... 맛들은... 감촉들은... 법들은 무아이다. 그것들에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다. 비구들이여, 무아인 것, 그것에 대해 그대들은 욕구를 버려야 하고, 탐욕을 버려야 하고, 욕탐을 버려야 한다.”

๑๙. อชฺฌตฺตาตีตานิจฺจสุตฺตํ

19. 19. 안으로 과거의 무상함 경

๑๘๖. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ อตีตํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา อตีตา…เป… มโน อนิจฺโจ อตีโต. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ.

186. “비구들이여, 과거의 눈은 무상하다. ... 과거의 혀는 무상하다. ... 과거의 마음은 무상하다. 비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고 ... 혀에 대해서도 염오하고 ... 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지견이 생긴다. ‘태어남은 다했고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 해 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

๒๐. อชฺฌตฺตานาคตานิจฺจสุตฺตํ

20. 20. 내적인 미래의 무상 경

๑๘๗. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ อนาคตํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา อนาคตา…เป… มโน อนิจฺโจ อนาคโต. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

187. “비구들이여, 미래의 눈은 무상하다. ... 미래의 혀는 무상하다. ... 미래의 마음은 무상하다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๒๑. อชฺฌตฺตปจฺจุปฺปนฺนานิจฺจสุตฺตํ

21. 21. 내적인 현재의 무상 경

๑๘๘. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ ปจฺจุปฺปนฺนํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา ปจฺจุปฺปนฺนา…เป… มโน อนิจฺโจ ปจฺจุปฺปนฺโน. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

188. “비구들이여, 현재의 눈은 무상하다. ... 현재의 혀는 무상하다. ... 현재의 마음은 무상하다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๒๒-๒๔. อชฺฌตฺตาตีตาทิทุกฺขสุตฺตํ

22-24. 내적인 과거 등의 고 경

๑๘๙-๑๙๑. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา…เป… มโน ทุกฺโข อตีโต อนาคโต ปจฺจุปฺปนฺโน. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

189-191. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 눈은 괴로움이다. ... 과거와 미래와 현재의 혀는 괴로움이다. ... 과거와 미래와 현재의 마음은 괴로움이다. 비구들이여, 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๒๕-๒๗. อชฺฌตฺตาตีตาทิอนตฺตสุตฺตํ

25-27. 내적인 과거 등의 무아 경

๑๙๒-๑๙๔. ‘‘จกฺขุ[Pg.363], ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ…เป… ชิวฺหา อนตฺตา…เป… มโน อนตฺตา อตีโต อนาคโต ปจฺจุปฺปนฺโน. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

192-194. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 눈은 무아이다. ... 혀는 무아이다. ... 과거와 미래와 현재의 마음은 무아이다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๒๘-๓๐. พาหิราตีตาทิอนิจฺจสุตฺตํ

28-30. 외적인 과거 등의 무상 경

๑๙๕-๑๙๗. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

195-197. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 색깔(형색)들은 무상하다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 과거와 미래와 현재의 법(심소)들은 무상하다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๓๑-๓๓. พาหิราตีตาทิทุกฺขสุตฺตํ

31-33. 외적인 과거 등의 고 경

๑๙๘-๒๐๐. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

198-200. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 색깔들은 괴로움이다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 과거와 미래와 현재의 법들은 괴로움이다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๓๔-๓๖. พาหิราตีตาทิอนตฺตสุตฺตํ

34-36. 외적인 과거 등의 무아 경

๒๐๑-๒๐๓. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

201-203. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 색깔들은 무아이다. 소리들... 냄새들... 맛들... 감촉들... 과거와 미래와 현재의 법들은 무아이다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๓๗. อชฺฌตฺตาตีตยทนิจฺจสุตฺตํ

37. 37. 내적인 과거의 ‘무상한 것은’ 경

๒๐๔. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ อตีตํ. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา อตีตา. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… มโน อนิจฺโจ อตีโต. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

204. “비구들이여, 과거의 눈은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 과거의 혀는 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 과거의 마음은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๓๘. อชฺฌตฺตานาคตยทนิจฺจสุตฺตํ

38. 38. 내적인 미래의 ‘무상한 것은’ 경

๒๐๕. ‘‘จกฺขุ[Pg.364], ภิกฺขเว, อนิจฺจํ อนาคตํ. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา อนาคตา. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… มโน อนิจฺโจ อนาคโต. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

205. “비구들이여, 미래의 눈은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 미래의 혀는 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 미래의 마음은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๓๙. อชฺฌตฺตปจฺจุปฺปนฺนยทนิจฺจสุตฺตํ

39. 39. 내적인 현재의 ‘무상한 것은’ 경

๒๐๖. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ ปจฺจุปฺปนฺนํ. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… มโน อนิจฺโจ ปจฺจุปฺปนฺโน. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

206. “비구들이여, 현재의 눈은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 현재의 혀는 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 현재의 마음은 무상하다. 무상한 것은 괴로움이며, 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๔๐-๔๒. อชฺฌตฺตาตีตาทิยํทุกฺขสุตฺตํ

40-42. 내적인 과거 등의 ‘괴로운 것은’ 경

๒๐๗-๒๐๙. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา…เป… มโน ทุกฺโข อตีโต อนาคโต ปจฺจุปฺปนฺโน. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

207-209. “비구들이여, 과거와 미래와 현재의 눈은 괴로움이다. 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. ... 혀는 괴로움이다. ... 과거와 미래와 현재의 마음은 괴로움이다. 괴로운 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보아야 한다. 이와 같이 보는 ... 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.”

๔๓-๔๕. อชฺฌตฺตาตีตาทิยทนตฺตสุตฺตํ

43-45. 내적인 과거 등의 ‘무아인 것은’ 경

๒๑๐-๒๑๒. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตํ อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ [Pg.365] ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ…เป… ชิวฺหา อนตฺตา…เป… มโน อนตฺตา อตีโต อนาคโต ปจฺจุปฺปนฺโน. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

“비구들이여, 과거·미래·현재의 눈은 무아(無我)이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. …(중략)… 혀는 무아이다. …(중략)… 과거·미래·현재의 마음은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태(윤회)를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๔๖-๔๘. พาหิราตีตาทิยทนิจฺจสุตฺตํ

46-48. 외입처의 과거 등 무상 경

๒๑๓-๒๑๕. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยทนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา. ยทนตฺตา ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

“비구들이여, 과거·미래·현재의 형색들은 무상(無常)하다. 무상한 것은 고(苦)이며, 고인 것은 무아(無我)이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 과거·미래·현재의 법(法)들은 무상하다. 무상한 것은 고이며, 고인 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๔๙-๕๑. พาหิราตีตาทิยํทุกฺขสุตฺตํ

49-51. 외입처의 과거 등 고 경

๒๑๖-๒๑๘. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยํ ทุกฺขํ, ตทนตฺตา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

“비구들이여, 과거·미래·현재의 형색들은 고(苦)이다. 고인 것은 무아(無我)이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 과거·미래·현재의 법(法)들은 고이다. 고인 것은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๒-๕๔. พาหิราตีตาทิยทนตฺตสุตฺตํ

52-54. 외입처의 과거 등 무아 경

๒๑๙-๒๒๑. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา อตีตา อนาคตา ปจฺจุปฺปนฺนา. ยทนตฺตา, ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

“비구들이여, 과거·미래·현재의 형색들은 무아(無我)이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 과거·미래·현재의 법(법)들은 무아이다. 무아인 것은 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๕. อชฺฌตฺตายตนอนิจฺจสุตฺตํ

55. 55. 내입처 무상 경

๒๒๒. ‘‘จกฺขุ[Pg.366], ภิกฺขเว, อนิจฺจํ…เป… ชิวฺหา อนิจฺจา…เป… มโน อนิจฺโจ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

222. “비구들이여, 눈은 무상하다. …(중략)… 혀는 무상하다. …(중략)… 마음은 무상하다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๖. อชฺฌตฺตายตนทุกฺขสุตฺตํ

56. 56. 내입처 고 경

๒๒๓. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหา ทุกฺขา…เป… มโน ทุกฺโข. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

223. “비구들이여, 눈은 고이다. …(중략)… 혀는 고이다. …(중략)… 마음은 고이다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๗. อชฺฌตฺตายตนอนตฺตสุตฺตํ

57. 57. 내입처 무아 경

๒๒๔. ‘‘จกฺขุ, ภิกฺขเว, อนตฺตา…เป… ชิวฺหา อนตฺตา…เป… มโน อนตฺตา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

224. “비구들이여, 눈은 무아이다. …(중략)… 혀는 무아이다. …(중략)… 마음은 무아이다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๘. พาหิรายตนอนิจฺจสุตฺตํ

58. 58. 외입처 무상 경

๒๒๕. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนิจฺจา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

225. “비구들이여, 형색들은 무상하다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 법(法)들은 무상하다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๕๙. พาหิรายตนทุกฺขสุตฺตํ

59. 59. 외입처 고 경

๒๒๖. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, ทุกฺขา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา ทุกฺขา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

226. “비구들이여, 형색들은 고이다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 법(法)들은 고이다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

๖๐. พาหิรายตนอนตฺตสุตฺตํ

60. 60. 외입처 무아 경

๒๒๗. ‘‘รูปา, ภิกฺขเว, อนตฺตา. สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา อนตฺตา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ.

227. “비구들이여, 형색들은 무아이다. 소리… 냄새… 맛… 감촉… 법(法)들은 무아이다. 이와 같이 보는 …(중략)… 더 이상 이런 상태를 위해 할 일이 없음을 꿰뚫어 안다.”

สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺโค สตฺตรสโม.

제17. 60개 반복의 품(Saṭṭhipeyyālavaggo)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ฉนฺเทนฏฺฐารส โหนฺติ, อตีเตน จ ทฺเว นว;

ยทนิจฺจาฏฺฐารส วุตฺตา, ตโย อชฺฌตฺตพาหิรา;

เปยฺยาโล สฏฺฐิโก วุตฺโต, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนาติ.

열의(Chanda)로 18개이고, 과거 등으로 18개(두 개의 9)이다. ‘무상한 것’으로 18개가 설해졌으며, 내입처와 외입처의 3개씩(총 6개)이 설해졌다. 태양의 후예이신 부처님께서 60개의 반복되는 경들을 설하셨다.

สุตฺตนฺตานิ สฏฺฐิ.

경전은 모두 60개이다.

๑๘. สมุทฺทวคฺโค

18. 바다 품(Samuddavaggo)

๑. ปฐมสมุทฺทสุตฺตํ

1. 제1. 첫 번째 바다 경

๒๒๘. ‘‘‘สมุทฺโท[Pg.367], สมุทฺโท’ติ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท. มหา เอโส, ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท; ตสฺส รูปมโย เวโค. โย ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคาหํ สรกฺขสํ; ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท; ตสฺส รสมโย เวโค. โย ตํ รสมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ ชิวฺหาสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคาหํ สรกฺขสํ; ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท; ตสฺส ธมฺมมโย เวโค. โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคาหํ สรกฺขสํ; ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อิทมโวจ…เป… สตฺถา –

228. “비구들이여, 배우지 못한 범부는 ‘바다다, 바다다’라고 말한다. 비구들이여, 성스러운 가르침(율)에서는 그것은 바다가 아니다. 비구들이여, 그것은 단지 큰 물더미이고 거대한 바다일 뿐이다. 비구들이여, 사람에게는 눈이 바로 바다이다. 그 눈의 바다에는 형색으로 이루어진 격류가 있다. 누구든 그 형색으로 이루어진 격류를 견뎌내는 사람, 비구들이여, 그를 일러 파도와 소용돌이와 상어와 귀신이 있는 눈의 바다를 건넌 자라고 한다. 그는 건넜고 피안에 도달했으며 육지에 서 있는 브라만이다. …(중략)… 비구들이여, 사람에게는 혀가 바로 바다이다. 그 혀의 바다에는 맛으로 이루어진 격류가 있다. 누구든 그 맛으로 이루어진 격류를 견뎌내는 사람, 비구들이여, 그를 일러 파도와 소용돌이와 상어와 귀신이 있는 혀의 바다를 건넌 자라고 한다. 그는 건넜고 피안에 도달했으며 육지에 서 있는 브라만이다. …(중략)… 비구들이여, 사람에게는 마음이 바로 바다이다. 그 마음의 바다에는 법(法)으로 이루어진 격류가 있다. 누구든 그 법으로 이루어진 격류를 견뎌내는 사람, 비구들이여, 그를 일러 파도와 소용돌이와 상어와 귀신이 있는 마음의 바다를 건넌 자라고 한다. 그는 건넜고 피안에 도달했으며 육지에 서 있는 브라만이다.” 부처님께서 이 말씀을 하셨다. …(중략)… 스승께서 다시 말씀하셨다.

‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคาหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ;

ส เวทคู วุสิตพฺรหฺมจริโย,โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ. ปฐมํ;

“상어와 귀신이 있고, 파도와 소용돌이가 있으며, 두려움이 가득하여 건너기 어려운 이 바다를 건넌 사람, 그는 지혜로운 자요, 청정범행을 닦아 마친 자이며, 세상의 끝에 도달하여 피안에 이른 자라 불린다.” 첫 번째 경.

๒. ทุติยสมุทฺทสุตฺตํ

2. 제2. 두 번째 바다 경

๒๒๙. ‘‘สมุทฺโท, สมุทฺโท’ติ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ. เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท. มหา เอโส, ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท. เอตฺถายํ สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา เยภุยฺเยน สมุนฺนา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา, อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ…เป….

229. “비구들이여, 배우지 못한 범부는 ‘바다다, 바다다’라고 말한다. 비구들이여, 성스러운 가르침(율)에서는 그것은 바다가 아니다. 비구들이여, 그것은 단지 큰 물더미이고 거대한 바다일 뿐이다. 비구들이여, 눈으로 인식되는 형색들 중에서 즐겁고 기쁘고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되고 유혹적인 것들이 있다. 비구들이여, 이것을 성스러운 가르침에서는 바다라고 부른다. 여기에서 신들, 마라들, 범천들과 함께하는 천상 세계와 사문, 바라문, 왕, 사람들과 함께하는 인간 세계의 이 중생들은 대부분 빠져 있으며, 헝클어진 실타래처럼 엉키고, 까마귀 둥지처럼 뒤섞이고, 문자와 빠바자 풀처럼 되어 괴로운 곳, 나쁜 곳, 타락하는 곳인 윤회를 벗어나지 못한다.”

‘‘สนฺติ[Pg.368], ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท. เอตฺถายํ สเทวโก โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา เยภุยฺเยน สมุนฺนา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตตี’’ติ.

“비구들이여, 혀로 알 수 있는 맛들이 있다... (중략) ... 비구들이여, 마음에 드는, 즐거운, 기분 좋은, 사랑스러운 형태를 가지고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 불러일으키는, 마노(의식)로 알 수 있는 법(대상)들이 있다. 비구들이여, 성스러운 가르침(율)에서 이를 일러 바다라고 한다. 신, 마라, 범천을 포함한 세상과 수행자, 바라문, 왕, 인간을 포함한 이 중생들은 대부분 여기에 빠져서, 엉킨 실타래처럼 되고, 실뭉치처럼 얽히고, 문자 풀이나 빠바자 풀처럼 되어, 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처인 윤회를 벗어나지 못한다.”

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

โส อิมํ สมุทฺทํ สคาหํ สรกฺขสํ, สอูมิภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ.

“탐욕과 성냄과 무명이 사라진 사람, 그는 악어와 물귀신이 있고 파도와 위험이 도사리고 있어 건너기 어려운 이 바다를 건넜다.”

‘‘สงฺคาติโค มจฺจุชโห นิรุปธิ, ปหาสิ ทุกฺขํ อปุนพฺภวาย;

อตฺถงฺคโต โส น ปุเนติ, อโมหยี, มจฺจุราชนฺติ พฺรูมี’’ติ. ทุติยํ;

“그는 집착을 초월하고 죽음을 버렸으며 오염원(유의거)이 없으니, 다시 태어나지 않기 위해 괴로움을 버렸다. 그는 소멸에 이르러 다시 오지 않으며, 죽음의 왕을 미혹시켰다고 나는 말한다.”

๓. พาฬิสิโกปมสุตฺตํ

3. 낚시꾼의 비유 경

๒๓๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พาฬิสิโก อามิสคตพฬิสํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย. ตเมนํ อญฺญตโร อามิสจกฺขุ มจฺโฉ คิเลยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มจฺโฉ คิลิตพฬิโส พาฬิสิกสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย พาฬิสิกสฺส.

230. “비구들이여, 예를 들어 낚시꾼이 미끼를 끼운 낚싯바늘을 깊은 호수에 던졌는데, 미끼에만 눈이 먼 어떤 물고기가 그것을 삼켰다고 하자. 비구들이여, 이처럼 그 낚싯바늘을 삼킨 물고기는 불행에 빠지고 파멸에 이르러 낚시꾼의 마음대로 된다.”

เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ฉยิเม พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ วธาย ปาณินํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ, ภิกฺขุ, อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส, มารสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป… สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป….

“비구들이여, 이와 같이 세상에는 중생들을 불행하게 하고 해치기 위한 여섯 개의 낚싯바늘이 있다. 무엇이 여섯인가? 비구들이여, 눈으로 알 수 있는, 마음에 드는, 즐거운, 기분 좋은, 사랑스러운 형태를 가지고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 불러일으키는 형색들이 있다. 만일 비구가 이를 즐기고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 ‘마라의 낚싯바늘을 삼킨 자, 불행에 빠진 자, 파멸에 이른 자, 악한 마라의 마음대로 되는 자’라고 한다. ... (중략) ... 비구들이여, 혀로 알 수 있는 맛들이 있다. ... (중략) ...”

สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ, ภิกฺขุ, อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต.

“비구들이여, 마음에 드는, 즐거운, 기분 좋은, 사랑스러운 형태를 가지고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 불러일으키는, 마노(의식)로 알 수 있는 법(대상)들이 있다. 만일 비구가 이를 즐기고 찬탄하며 집착하여 머문다면, 이 비구를 가리켜 ‘마라의 낚싯바늘을 삼킨 자, 마라의 해악을 입은 자, 파멸에 이른 자, 악한 마라의 마음대로 되는 자’라고 한다.”

‘‘สนฺติ [Pg.369] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส อเภทิ พฬิสํ ปริเภทิ พฬิสํ น อนยํ อาปนฺโน น พฺยสนํ อาปนฺโน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต…เป….

“비구들이여, 또한 눈으로 알 수 있는, 마음에 드는, 즐거운, 기분 좋은, 사랑스러운 형태를 가지고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 불러일으키는 형색들이 있다. 만일 비구가 이를 즐기지 않고 찬탄하지 않으며 집착하여 머물지 않는다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 ‘마라의 낚싯바늘을 삼키지 않은 자, 낚싯바늘을 부수어 버린 자, 낚싯바늘을 파괴한 자, 불행에 빠지지 않은 자, 파멸에 이르지 않은 자, 악한 마라의 마음대로 되지 않는 자’라고 한다. ... (중략) ...”

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป…. สนฺติ, ภิกฺขเว, มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส อเภทิ พฬิสํ ปริเภทิ พฬิสํ น อนยํ อาปนฺโน น พฺยสนํ อาปนฺโน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 혀로 알 수 있는 맛들이 있다. ... (중략) ... 비구들이여, 마음에 드는, 즐거운, 기분 좋은, 사랑스러운 형태를 가지고, 감각적 욕망과 연결되어 있으며, 탐욕을 불러일으키는, 마노(의식)로 알 수 있는 법(대상)들이 있다. 만일 비구가 이를 즐기지 않고 찬탄하지 않으며 집착하여 머물지 않는다면, 비구들이여, 이 비구를 가리켜 ‘마라의 낚싯바늘을 삼키지 않은 자, 낚싯바늘을 부수어 버린 자, 낚싯바늘을 파괴한 자, 불행에 빠지지 않은 자, 파멸에 이르지 않은 자, 악한 마라의 마음대로 되지 않는 자’라고 한다.”

๔. ขีรรุกฺโขปมสุตฺตํ

4. 진액이 나오는 나무의 비유 경

๒๓๑. ‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ โย ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน ตสฺส ปริตฺตา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ปริยาทิยนฺเตวสฺส จิตฺตํ; โก ปน วาโท อธิมตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค, โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน…เป….

231. “비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 눈으로 알 수 있는 형색들에 대해 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했다면, 그에게는 눈으로 알 수 있는 아주 미세한 형색들이 눈의 영역에 들어오기만 해도 그의 마음을 사로잡아 버린다. 하물며 커다란 형색들이야 더 말해 무엇하겠는가! 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그에게 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했기 때문이다. ... (중략) ...”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ โย ราโค โส อตฺถิ…เป….

“비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 혀로 알 수 있는 맛들에 대해 탐욕이 있다면... (이하 생략)”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ โย ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน, ตสฺส ปริตฺตา เจปิ มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ปริยาทิยนฺเตวสฺส จิตฺตํ; โก ปน วาโท อธิมตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค, โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส [Pg.370] อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน.

“비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 마노로 알 수 있는 법(대상)들에 대해 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했다면, 그에게는 마노로 알 수 있는 아주 미세한 법들이 마음의 영역에 들어오기만 해도 그의 마음을 사로잡아 버린다. 하물며 커다란 법들이야 더 말해 무엇하겠는가! 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그에게 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했기 때문이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ขีรรุกฺโข อสฺสตฺโถ วา นิคฺโรโธ วา ปิลกฺโข วา อุทุมฺพโร วา ทหโร ตรุโณ โกมารโก. ตเมนํ ปุริโส ติณฺหาย กุฐาริยา ยโต ยโต อาภินฺเทยฺย อาคจฺเฉยฺย ขีร’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘ยญฺหิ, ภนฺเต, ขีรํ ตํ อตฺถี’’ติ.

“비구들이여, 예를 들어 보리수나 니그로다 나무나 삘락카 나무나 우둠바라 나무처럼 진액이 나오는 나무가 있는데, 그것이 어리고 연하며 아주 초기 상태라고 하자. 어떤 사람이 날카로운 도끼로 그 나무의 어느 곳이든 찍는다면 진액이 흘러나오겠는가?” “그렇습니다, 세존이시여.” “그 이유는 무엇인가?” “세존이시여, 그 나무에 진액이 있기 때문입니다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ โย ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน, ตสฺส ปริตฺตา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ปริยาทิยนฺเตวสฺส จิตฺตํ; โก ปน วาโท อธิมตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน…เป….

“비구들이여, 이와 같이 어떤 비구나 비구니라도 눈으로 알 수 있는 형색들에 대해 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했다면, 그에게는 눈으로 알 수 있는 아주 미세한 형색들이 눈의 영역에 들어오기만 해도 그의 마음을 사로잡아 버린다. 하물며 커다란 형색들이야 더 말해 무엇하겠는가! 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그에게 탐욕이 있고 성냄이 있고 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못하고 성냄을 버리지 못하고 어리석음을 버리지 못했기 때문이다. ... (중략) ...”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ โย ราโค โส อตฺถิ…เป….

“비구들이여, 어떤 비구나 비구니라도 혀로 알 수 있는 맛들에 대해 탐욕이 있다면... (중략) ...”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ โย ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน, ตสฺส ปริตฺตา เจปิ มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ปริยาทิยนฺเตวสฺส จิตฺตํ; โก ปน วาโท อธิมตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส อตฺถิ, โย โทโส โส อตฺถิ, โย โมโห โส อตฺถิ, โย ราโค โส อปฺปหีโน, โย โทโส โส อปฺปหีโน, โย โมโห โส อปฺปหีโน.

“비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 의식(마노)으로 인식되는 법(현상)들에 대해 탐욕이 있고, 성냄이 있고, 어리석음이 있으며, 그 탐욕을 버리지 못했고, 그 성냄을 버리지 못했고, 그 어리석음을 버리지 못했다면, 아주 사소한 의식의 대상이 마음의 영역에 들어오더라도 그의 마음을 완전히 사로잡아 버린다. 하물며 커다란 대상에 대해서는 말할 필요가 있겠는가! 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그에게 탐욕과 성냄과 어리석음이 있고, 그것들을 버리지 못했기 때문이다.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ โย ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส [Pg.371] ปหีโน, ตสฺส อธิมตฺตา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; โก ปน วาโท ปริตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน…เป….

“비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 안식(눈의 알음알이)으로 인식되는 형색들에 대해 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 그 탐욕을 버렸고, 그 성냄을 버렸고, 그 어리석음을 버렸다면, 아주 강렬한 형색이 눈의 영역에 들어오더라도 그의 마음을 사로잡지 못한다. 하물며 사소한 형색에 대해서는 말할 필요가 있겠는가! 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 그에게 탐욕과 성냄과 어리석음이 없고, 그것들을 버렸기 때문이다. … (이하 생략) …”}, {

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ…เป… มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ โย ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน, ตสฺส อธิมตฺตา เจปิ มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; โก ปน วาโท ปริตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ขีรรุกฺโข อสฺสตฺโถ วา นิคฺโรโธ วา ปิลกฺโข วา อุทุมฺพโร วา สุกฺโข โกลาโป เตโรวสฺสิโก. ตเมนํ ปุริโส ติณฺหาย กุฐาริยา ยโต ยโต อาภินฺเทยฺย อาคจฺเฉยฺย ขีร’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘ยญฺหิ, ภนฺเต, ขีรํ ตํ นตฺถี’’ติ.

비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 설식으로 인식되는 맛들에 대하여 ... (중략) ... 의식으로 인식되는 법들에 대하여 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸다면, 비록 아주 강렬한 의식으로 인식되는 법들이 그 마음의 영역에 들어온다 하더라도 그의 마음을 사로잡지 못할 것이다. 하물며 사소한 법들이겠는가! 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그에게는 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸기 때문이다. 비구들이여, 예를 들어 바싹 마르고 썩었으며 3년 넘게 비를 맞은 보리수나 니그로다 나무나 삐락카 나무나 우둠바라 나무와 같은 진액이 있는 나무가 있다고 하자. 어떤 사람이 날카로운 도끼로 그 나무의 이곳저곳을 찍는다면 진액이 흘러나오겠는가? "아닙니다, 세존이시여." "그것은 무슨 이유 때문인가?" "세존이시여, 그곳에 진액이 없기 때문입니다."

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ โย ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน, ตสฺส อธิมตฺตา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; โก ปน วาโท ปริตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน…เป….

이와 같이 비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 안식으로 인식되는 형색들에 대하여 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸다면, 비록 아주 강렬한 안식으로 인식되는 형색들이 그 눈의 영역에 들어온다 하더라도 그의 마음을 사로잡지 못할 것이다. 하물며 사소한 것들이겠는가! 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그에게는 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸기 때문이다. ... (중략) ...

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ…เป….

비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 설식으로 인식되는 맛들에 대하여 ... (중략) ...

‘‘ยสฺส [Pg.372] กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ โย ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน, ตสฺส อธิมตฺตา เจปิ มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; โก ปน วาโท ปริตฺตานํ! ตํ กิสฺส เหตุ? โย, ภิกฺขเว, ราโค โส นตฺถิ, โย โทโส โส นตฺถิ, โย โมโห โส นตฺถิ, โย ราโค โส ปหีโน, โย โทโส โส ปหีโน, โย โมโห โส ปหีโน’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 어떤 비구나 비구니가 의식으로 인식되는 법들에 대하여 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸다면, 비록 아주 강렬한 의식으로 인식되는 법들이 그 마음의 영역에 들어온다 하더라도 그의 마음을 사로잡지 못할 것이다. 하물며 사소한 법들이겠는가! 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그에게는 탐욕이 없고, 성냄이 없고, 어리석음이 없으며, 탐욕을 버리고, 성냄을 버리고, 어리석음을 버렸기 때문이다. 네 번째 경.

๕. โกฏฺฐิกสุตฺตํ

5. 콧띠까 경

๒๓๒. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

232. 한때 존자 사리뿟따와 존자 마하콧띠까는 바라나시의 이시빠따나 미가다야(녹야원)에 머물고 있었다. 그때 존자 마하콧띠까가 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 사리뿟따가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 사리뿟따와 함께 환담을 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 마하콧띠까는 존자 사리뿟따에게 이렇게 물었다.

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ…เป… ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ …เป… มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, ธมฺมา มนสฺส สํโยชน’’นฺติ?

"도반 사리뿟따여, 눈이 형색들의 결박입니까, 아니면 형색들이 눈의 결박입니까? ... (중략) ... 혀가 맛들의 결박입니까, 아니면 맛들이 혀의 결박입니까? ... (중략) ... 마음이 법들의 결박입니까, 아니면 법들이 마음의 결박입니까?"

‘‘น โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, น รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ.

"도반 콧띠까여, 눈이 형색들의 결박이 아니며, 형색들이 눈의 결박도 아닙니다. 거기서 그 둘을 연하여 일어나는 욕탐(欲貪)이 바로 그곳의 결박입니다. ... (중략) ... 혀가 맛들의 결박이 아니며, 맛들이 혀의 결박도 아닙니다. 거기서 그 둘을 연하여 일어나는 욕탐이 바로 그곳의 결박입니다. ... (중략) ... 마음이 법들의 결박이 아니며, 법들이 마음의 결박도 아닙니다. 거기서 그 둘을 연하여 일어나는 욕탐이 바로 그곳의 결박입니다."

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กาโฬ จ พลีพทฺโท โอทาโต จ พลีพทฺโท เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา อสฺสุ. โย นุ โข เอวํ [Pg.373] วเทยฺย – ‘กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชน’นฺติ, สมฺมา นุ โข โส วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’. ‘‘น โข, อาวุโส, กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, น โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ. เยน จ โข เต เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา ตํ ตตฺถ สํโยชนํ.

"도반이여, 예를 들어 검은 소와 흰 소가 하나의 멍에나 줄로 묶여 있다고 합시다. 어떤 사람이 '검은 소가 흰 소의 결박이며, 흰 소가 검은 소의 결박이다'라고 말한다면, 그가 바르게 말하는 것이겠습니까?" "아닙니다, 도반이여." "도반이여, 검은 소가 흰 소의 결박이 아니며, 흰 소가 검은 소의 결박도 아닙니다. 그 둘이 하나의 멍에나 줄로 묶여 있다면, 그것이 바로 그곳의 결박입니다."

‘‘เอวเมว โข, อาวุโส, น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ…เป… น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ.

“도반이여, 이와 같이 눈이 형색의 족쇄가 아니며, 형색이 눈의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐(欲貪)이 거기서 족쇄입니다. … 혀가 맛의 족쇄가 아니며 … 마음이 법의 족쇄가 아니며, 법이 마음의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄입니다.”

‘‘จกฺขุ วา, อาวุโส, รูปานํ สํโยชนํ อภวิสฺส, รูปา วา จกฺขุสฺส สํโยชนํ, นยิทํ พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญาเยถ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยสฺมา จ โข, อาวุโส, น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ, ตสฺมา พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย…เป….

“도반이여, 만약 눈이 형색의 족쇄이거나 형색이 눈의 족쇄라면, 괴로움의 바른 소멸을 위한 이 청정범행(淸淨梵行)의 삶은 드러나지 않았을 것입니다. 도반이여, 눈은 형색의 족쇄가 아니며 형색도 눈의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄이기 때문에, 괴로움의 바른 소멸을 위한 청정범행의 삶이 드러나는 것입니다. …”

‘‘ชิวฺหา, อาวุโส, รสานํ สํโยชนํ อภวิสฺส, รสา วา ชิวฺหาย สํโยชนํ, นยิทํ พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญาเยถ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยสฺมา จ โข, อาวุโส, น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, น รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ, ตสฺมา พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย…เป….

“도반이여, 만약 혀가 맛의 족쇄이거나 맛이 혀의 족쇄라면, 괴로움의 바른 소멸을 위한 이 청정범행의 삶은 드러나지 않았을 것입니다. 도반이여, 혀는 맛의 족쇄가 아니며 맛도 혀의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄이기 때문에, 괴로움의 바른 소멸을 위한 이 청정범행의 삶이 드러나는 것입니다. …”

‘‘มโน วา, อาวุโส, ธมฺมานํ สํโยชนํ อภวิสฺส, ธมฺมา วา มนสฺส สํโยชนํ, นยิทํ พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญาเยถ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ยสฺมา จ โข, อาวุโส, น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ, ตสฺมา พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญายติ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย.

“도반이여, 만약 마음이 법의 족쇄이거나 법이 마음의 족쇄라면, 괴로움의 바른 소멸을 위한 이 청정범행의 삶은 드러나지 않았을 것입니다. 도반이여, 마음은 법의 족쇄가 아니며 법도 마음의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄이기 때문에, 괴로움의 바른 소멸을 위한 청정범행의 삶이 드러나는 것입니다.”

‘‘อิมินาเปตํ[Pg.374], อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ…เป… น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ.

“도반이여, 눈이 형색의 족쇄가 아니며 형색이 눈의 족쇄가 아니라는 점, 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄라는 점은 이러한 법문의 방식으로도 알 수 있습니다. … 혀가 맛의 족쇄가 아니며 … 마음이 법의 족쇄가 아니며 법이 마음의 족쇄가 아니라는 점, 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄라는 것을 이러한 법문의 방식으로도 알아야 합니다.”

‘‘สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต จกฺขุ. ปสฺสติ ภควา จกฺขุนา รูปํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา. สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต โสตํ. สุณาติ ภควา โสเตน สทฺทํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา. สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต ฆานํ. ฆายติ ภควา ฆาเนน คนฺธํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา. สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต ชิวฺหา. สายติ ภควา ชิวฺหาย รสํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา. สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต กาโย. ผุสติ ภควา กาเยน โผฏฺฐพฺพํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา. สํวิชฺชติ โข, อาวุโส, ภควโต มโน. วิชานาติ ภควา มนสา ธมฺมํ. ฉนฺทราโค ภควโต นตฺถิ. สุวิมุตฺตจิตฺโต ภควา.

“도반이여, 세존께도 눈은 있습니다. 세존께서는 눈으로 형색을 보십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다. 도반이여, 세존께도 귀는 있습니다. 세존께서는 귀로 소리를 들으십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다. 도반이여, 세존께도 코는 있습니다. 세존께서는 코로 냄새를 맡으십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다. 도반이여, 세존께도 혀는 있습니다. 세존께서는 혀로 맛을 보십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다. 도반이여, 세존께도 몸은 있습니다. 세존께서는 몸으로 감촉을 느끼십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다. 도반이여, 세존께도 마음은 있습니다. 세존께서는 마음으로 법을 아십니다. 그러나 세존께는 욕탐이 없습니다. 세존께서는 마음이 완전히 해탈하셨습니다.”

‘‘อิมินา โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. น โสตํ… น ฆานํ… น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, น รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. น กาโย… น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชน’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“도반이여, 눈이 형색의 족쇄가 아니며 형색이 눈의 족쇄가 아니라는 점, 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄라는 점은 이러한 법문의 방식으로도 알아야 합니다. 귀도 그러하며… 코도 그러하며… 혀가 맛의 족쇄가 아니며 맛이 혀의 족쇄가 아니라는 점, 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄입니다. 몸도 그러하며… 마음이 법의 족쇄가 아니며 법이 마음의 족쇄가 아니라는 점, 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄라는 것을 이러한 법문의 방식으로도 알아야 합니다.” (다섯 번째 소경)

๖. กามภูสุตฺตํ

6. 6. 까마부 경

๒๓๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ อานนฺโท อายสฺมา จ กามภู โกสมฺพิยํ วิหรนฺติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา กามภู สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ [Pg.375] กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กามภู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

233. 한때 아난다 존자와 까마부 존자가 꼬삼비의 고시따람 사원에 머물고 있었습니다. 그때 까마부 존자가 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 아난다 존자가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 아난다 존자와 함께 환담을 나누었습니다. 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤에 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 까마부 존자는 아난다 존자에게 이와 같이 말했습니다.

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส อานนฺท, จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ…เป… ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ…เป… มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, ธมฺมา มนสฺส สํโยชน’’นฺติ?

“도반 아난다여, 눈이 형색의 족쇄입니까, 아니면 형색이 눈의 족쇄입니까? … 혀가 맛의 족쇄입니까, 아니면 맛이 혀의 족쇄입니까? … 마음이 법의 족쇄입니까, 아니면 법이 마음의 족쇄입니까?”

‘‘น โข, อาวุโส กามภู, จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ…เป… น ชิวฺหา รสานํ สํโยชนํ, น รสา ชิวฺหาย สํโยชนํ…เป… น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ. ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ.

“도반 까마부여, 눈이 형색의 족쇄가 아니며, 형색이 눈의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄입니다. … 혀가 맛의 족쇄가 아니며 맛이 혀의 족쇄가 아닙니다. … 마음이 법의 족쇄가 아니며 법이 마음의 족쇄가 아닙니다. 거기서 그 둘을 의지하여 일어나는 욕탐이 거기서 족쇄입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กาโฬ จ พลีพทฺโท โอทาโต จ พลีพทฺโท เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา อสฺสุ. โย นุ โข เอวํ วเทยฺย – ‘กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชน’นฺติ, สมฺมา นุ โข โส วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’. ‘‘น โข, อาวุโส, กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, นปิ โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ. เยน จ โข เต เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา, ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. เอวเมว โข, อาวุโส, น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ…เป… น ชิวฺหา…เป… น มโน…เป… ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค, ตํ ตตฺถ สํโยชน’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“벗이여, 예를 들어 검은 황소와 흰 황소가 하나의 멍에나 고삐로 묶여 있다고 합시다. 어떤 사람이 ‘검은 황소가 흰 황소의 결합이며, 흰 황소가 검은 황소의 결합이다’라고 말한다면, 그가 바르게 말하는 것이겠습니까?” “그렇지 않습니다, 벗이여.” “벗이여, 검은 황소가 흰 황소의 결합인 것이 아니며, 또한 흰 황소가 검은 황소의 결합인 것도 아닙니다. 그 둘이 하나의 멍에나 고삐에 의해 묶여 있다면, 그것이 바로 거기에서의 결합입니다. 이와 같이 벗이여, 눈이 형색들의 결합이 아니며, 형색들이 눈의 결합이 아닙니다. … 중략 … 혀가 … 중략 … 마음이 법들의 결합이 아니며, 법들이 마음의 결합이 아닙니다. 그 둘을 인연하여 일어나는 욕탐(欲貪, chandarāga)이 바로 거기에서의 결합입니다.” 여섯 번째 경.

๗. อุทายีสุตฺตํ

7. 7. 우다이 경

๒๓๔. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ อานนฺโท อายสฺมา จ อุทายี โกสมฺพิยํ วิหรนฺติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อุทายี สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

234. 234. 한때 존자 아난다와 존자 우다이는 코삼비의 고시타 원에 머물고 있었습니다. 그때 존자 우다이가 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 아난다가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 아난다와 함께 환담을 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 존자 우다이는 존자 아난다에게 이렇게 말했습니다.

‘‘ยเถว [Pg.376] นุ โข, อาวุโส อานนฺท, อยํ กาโย ภควตา อเนกปริยาเยน อกฺขาโต วิวโฏ ปกาสิโต – ‘อิติปายํ กาโย อนตฺตา’ติ, สกฺกา เอวเมว วิญฺญาณํ ปิทํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ – ‘อิติปิทํ วิญฺญาณํ อนตฺตา’’’ติ?

“벗 아난다여, 세존께서 여러 가지 방편으로 ‘이 몸은 이와 같이 무아(無我)이다’라고 설명하시고 드러내시고 밝히신 것처럼, 그와 같이 이 식(識)에 대해서도 ‘이 식은 이와 같이 무아이다’라고 말하고, 가르치고, 정의하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명백하게 밝히는 것이 가능하겠습니까?”

‘‘ยเถว โข, อาวุโส อุทายี, อยํ กาโย ภควตา อเนกปริยาเยน อกฺขาโต วิวโฏ ปกาสิโต – ‘อิติปายํ กาโย อนตฺตา’ติ, สกฺกา เอวเมว วิญฺญาณํ ปิทํ อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุํ – ‘อิติปิทํ วิญฺญาณํ อนตฺตา’’’ติ.

“벗 우다이여, 세존께서 여러 가지 방편으로 ‘이 몸은 이와 같이 무아이다’라고 설명하시고 드러내시고 밝히신 것처럼, 그와 같이 이 식(識)에 대해서도 ‘이 식은 이와 같이 무아이다’라고 말하고, 가르치고, 정의하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명백하게 밝히는 것이 가능합니다.”

‘‘จกฺขุญฺจ, อาวุโส, ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณ’’นฺติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ. ‘‘โย จาวุโส, เหตุ, โย จ ปจฺจโย จกฺขุวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย, โส จ เหตุ, โส จ ปจฺจโย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสํ นิรุชฺเฌยฺย. อปิ นุ โข จกฺขุวิญฺญาณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน ภควตา อกฺขาตํ วิวฏํ ปกาสิตํ – ‘อิติปิทํ วิญฺญาณํ อนตฺตา’’’ติ…เป….

“벗이여, 눈과 형색을 인연하여 안식(眼識)이 일어납니까?” “그렇습니다, 벗이여.” “벗이여, 안식이 일어나게 하는 어떤 원인과 어떤 조건이 있는데, 그 원인과 조건이 완전히, 모든 면에서, 남김없이 소멸한다면 안식이 나타나겠습니까?” “그렇지 않습니다, 벗이여.” “벗이여, 바로 이러한 방편으로도 세존께서는 ‘이 식은 이와 같이 무아이다’라고 설명하시고 드러내시고 밝히신 것입니다. … 중략 …”}, {

‘‘ชิวฺหญฺจาวุโส, ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณ’’นฺติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ. ‘‘โย จาวุโส, เหตุ โย จ ปจฺจโย ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย, โส จ เหตุ, โส จ ปจฺจโย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสํ นิรุชฺเฌยฺย, อปิ นุ โข ชิวฺหาวิญฺญาณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน ภควตา อกฺขาตํ วิวฏํ ปกาสิตํ – ‘อิติปิทํ วิญฺญาณํ อนตฺตา’’’ติ…เป….

“도반이여, 혀와 맛을 인연하여 설식(혀의 알음알이)이 일어나는 것이 아닙니까?” “그렇습니다, 도반이여.” “도반이여, 설식의 발생을 위한 원인과 조건이 완전히, 모든 면에서 남김없이 소멸한다면, 설식이 나타나겠습니까?” “그렇지 않습니다, 도반이여.” “도반이여, 이러한 방식으로도 세존께서는 ‘이 알음알이도 무아이다’라고 설하시고, 열어 보이시고, 드러내신 것입니다.”

‘‘มนญฺจาวุโส, ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณ’’นฺติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ. ‘‘โย จาวุโส, เหตุ, โย จ ปจฺจโย มโนวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย, โส จ เหตุ, โส จ ปจฺจโย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสํ นิรุชฺเฌยฺย, อปิ นุ โข มโนวิญฺญาณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน ภควตา อกฺขาตํ วิวฏํ ปกาสิตํ – ‘อิติปิทํ วิญฺญาณํ อนตฺตา’’’ติ.

“도반이여, 마노와 법을 인연하여 의식(마노의 알음알이)이 일어나는 것이 아닙니까?” “그렇습니다, 도반이여.” “도반이여, 의식의 발생을 위한 원인과 조건이 완전히, 모든 면에서 남김없이 소멸한다면, 의식이 나타나겠습니까?” “그렇지 않습니다, 도반이여.” “도반이여, 이러한 방식으로도 세존께서는 ‘이 알음알이도 무아이다’라고 설하시고, 열어 보이시고, 드러내신 것입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี สารปริเยสนํ จรมาโน ติณฺหํ กุฐารึ อาทาย วนํ ปวิเสยฺย. โส ตตฺถ [Pg.377] ปสฺเสยฺย มหนฺตํ กทลิกฺขนฺธํ อุชุํ นวํ อกุกฺกุกชาตํ. ตเมนํ มูเล ฉินฺเทยฺย; มูเล เฉตฺวา อคฺเค ฉินฺเทยฺย; อคฺเค เฉตฺวา ปตฺตวฏฺฏึ วินิพฺภุเชยฺย. โส ตตฺถ เผคฺคุมฺปิ นาธิคจฺเฉยฺย, กุโต สารํ! เอวเมว โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉสุ ผสฺสายตเนสุ เนวตฺตานํ น อตฺตนิยํ สมนุปสฺสติ. โส เอวํ อสมนุปสฺสนฺโต น กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ. อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ. อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

“도반이여, 예를 들어 알심(심재)을 원하고 알심을 찾아다니는 어떤 사람이 날카로운 도끼를 가지고 숲으로 들어갔다고 합시다. 그는 거기서 곧고 싱싱하며 썩지 않은, 알심이 없는 커다란 바나나 나무 기둥을 보게 될 것입니다. 그는 그것의 밑동을 자르고, 끝부분을 자른 뒤, 잎사귀 다발을 풀어헤칠 것입니다. 그는 거기서 변재(겉부분)조차 얻지 못할 것인데, 하물며 알심을 어디서 얻겠습니까? 도반이여, 이와 같이 비구는 여섯 가지 촉의 장소(사아야타나)에서 자아라고도 보지 않고, 자아에 속한 것이라고도 보지 않습니다. 그는 이와 같이 보지 않기에 세상 그 무엇에 대해서도 집착하지 않습니다. 집착하지 않기에 갈망하거나 두려워하지 않으며, 갈망하지 않기에 스스로 완전한 평온(열반)에 듭니다. ‘태어남은 다했다. 범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 태어남이 없다’라고 꿰뚫어 압니다.” 제7경.

๘. อาทิตฺตปริยายสุตฺตํ

8. 불타오름의 설법 경

๒๓๕. ‘‘อาทิตฺตปริยายํ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตปริยาโย, ธมฺมปริยาโย? วรํ, ภิกฺขเว, ตตฺตาย อโยสลากาย อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย จกฺขุนฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, น ตฺเวว จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห. นิมิตฺตสฺสาทคถิตํ วา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺเฐยฺย, อนุพฺยญฺชนสฺสาทคถิตํ วา ตสฺมิญฺเจ สมเย กาลํ กเรยฺย, ฐานเมตํ วิชฺชติ, ยํ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ คจฺเฉยฺย – นิรยํ วา, ติรจฺฉานโยนึ วา. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

235. “비구들이여, 그대들에게 ‘불타오름의 설법’이라는 법문을 설하리라. 그것을 잘 들어라. 비구들이여, ‘불타오름의 설법’이란 무엇인가? 비구들이여, 뜨겁게 달구어지고 타오르며 불꽃이 일어나는 뻘겋게 달군 철침으로 안근(눈의 감각기능)을 찌르는 것이 차라리 낫지, 안식으로 알게 되는 형색들에서 그 형상과 세세한 특징을 취하는 것은 결코 좋지 않다. 비구들이여, 만약 그 형상에 대한 달콤함에 묶인 알음알이가 머물거나, 혹은 세세한 특징에 대한 달콤함에 묶인 알음알이가 머물고 있는 상태에서 그때 죽음을 맞이한다면, 지옥이나 축생이라는 두 가지 운명 중 하나에 떨어지게 될 가능성이 있다. 비구들이여, 나는 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다.”

‘‘วรํ, ภิกฺขเว, ติณฺเหน อโยสงฺกุนา อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน โสตินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, น ตฺเวว โสตวิญฺเญยฺเยสุ สทฺเทสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห. นิมิตฺตสฺสาทคถิตํ วา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺเฐยฺย, อนุพฺยญฺชนสฺสาทคถิตํ วา ตสฺมิญฺเจ สมเย กาลงฺกเรยฺย, ฐานเมตํ วิชฺชติ, ยํ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ คจฺเฉยฺย – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

“비구들이여, 뜨겁게 달구어지고 타오르며 불꽃이 일어나는 날카로운 철 송곳으로 이근(귀의 감각기능)을 찌르는 것이 차라리 낫지, 이식으로 알게 되는 소리들에서 그 형상과 세세한 특징을 취하는 것은 결코 좋지 않다. 비구들이여, 만약 그 형상에 대한 달콤함에 묶인 알음알이가 머물거나, 혹은 세세한 특징에 대한 달콤함에 묶인 알음알이가 머물고 있는 상태에서 그때 죽음을 맞이한다면, 지옥이나 축생이라는 두 가지 운명 중 하나에 떨어지게 될 가능성이 있다. 비구들이여, 나는 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다.”

‘‘วรํ[Pg.378], ภิกฺขเว, ติณฺเหน นขจฺเฉทเนน อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน ฆานินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, น ตฺเวว ฆานวิญฺเญยฺเยสุ คนฺเธสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห. นิมิตฺตสฺสาทคถิตํ วา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺเฐยฺย, อนุพฺยญฺชนสฺสาทคถิตํ วา ตสฺมิญฺเจ สมเย กาลํ กเรยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชติ, ยํ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ คจฺเฉยฺย – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

"비구들이여, 예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 손톱 깎는 칼로 비근(鼻根, 코의 감관)을 사방에서 찌르는 것이 더 나을지언정, 코의 알음알이(鼻識)로 인식되는 냄새들에서 그 상(相, nimitta)이나 세세한 모습(隨形好, anubyañjana)을 취하는 것은 결코 좋지 않다. 비구들이여, 상(相)의 달콤함에 묶인 채 머물거나 세세한 모습의 달콤함에 묶인 채 머무는 식(識)이 있다면, 만일 그 시기에 목숨을 마친다면, 지옥이나 축생의 태생이라는 두 가지 운명 중 하나로 가게 될 가능성이 있다. 비구들이여, 나는 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다."

‘‘วรํ, ภิกฺขเว, ติณฺเหน ขุเรน อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน ชิวฺหินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, น ตฺเวว ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห. นิมิตฺตสฺสาทคถิตํ วา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺเฐยฺย, อนุพฺยญฺชนสฺสาทคถิตํ วา ตสฺมิญฺเจ สมเย กาลํ กเรยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชติ, ยํ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ คจฺเฉยฺย – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

"비구들이여, 예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 면도칼로 설근(舌根, 혀의 감관)을 사방에서 베어내는 것이 더 나을지언정, 혀의 알음알이(舌識)로 인식되는 맛들에서 그 상(相)이나 세세한 모습을 취하는 것은 결코 좋지 않다. 비구들이여, 상의 달콤함에 묶인 채 머물거나 세세한 모습의 달콤함에 묶인 채 머무는 식이 있다면, 만일 그 시기에 목숨을 마친다면, 지옥이나 축생의 태생이라는 두 가지 운명 중 하나로 가게 될 가능성이 있다. 비구들이여, 나는 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다."

‘‘วรํ, ภิกฺขเว, ติณฺหาย สตฺติยา อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย กายินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ, น ตฺเวว กายวิญฺเญยฺเยสุ โผฏฺฐพฺเพสุ อนุพฺยญฺชนโส นิมิตฺตคฺคาโห. นิมิตฺตสฺสาทคถิตํ วา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺเฐยฺย, อนุพฺยญฺชนสฺสาทคถิตํ วา ตสฺมิญฺเจ สมเย กาลํ กเรยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชติ, ยํ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ คจฺเฉยฺย – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

"비구들이여, 예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 창으로 신근(身根, 몸의 감관)을 사방에서 찌르는 것이 더 나을지언정, 몸의 알음알이(身識)로 인식되는 감촉들에서 그 상(相)이나 세세한 모습을 취하는 것은 결코 좋지 않다. 비구들이여, 상의 달콤함에 묶인 채 머물거나 세세한 모습의 달콤함에 묶인 채 머무는 식이 있다면, 만일 그 시기에 목숨을 마친다면, 지옥이나 축생의 태생이라는 두 가지 운명 중 하나로 가게 될 가능성이 있다. 비구들이여, 나는 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다."

‘‘วรํ, ภิกฺขเว, โสตฺตํ. โสตฺตํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, วญฺฌํ ชีวิตานํ วทามิ, อผลํ ชีวิตานํ วทามิ, โมมูหํ ชีวิตานํ วทามิ, น ตฺเวว ตถารูเป วิตกฺเก วิตกฺเกยฺย ยถารูปานํ วิตกฺกานํ วสํ คโต สงฺฆํ ภินฺเทยฺย. อิมํ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, วญฺฌํ ชีวิตานํ อาทีนวํ ทิสฺวา เอวํ วทามิ.

"비구들이여, 차라리 잠을 자는 것이 더 낫다. 비구들이여, 나는 살아있는 자들에게 잠자는 것이 결실이 없고, 이익이 없으며, 어리석은 것이라고 말한다. [그러나] 어떤 생각에 사로잡혀 승가를 분열시키게 될 그런 종류의 생각은 결코 하지 말아야 한다. 비구들이여, 나는 살아있는 자들에게 이러한 위험을 보았기에 이와 같이 말한다."

‘‘ตตฺถ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ติฏฺฐตุ ตาว ตตฺตาย อโยสลากาย อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย จกฺขุนฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ จกฺขุ อนิจฺจํ, รูปา อนิจฺจา, จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ’’’.

"비구들이여, 거기서 배운 성스러운 제자는 이와 같이 반조한다. '불타오르고 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 뜨거운 철침으로 안근(眼根, 눈의 감관)을 사방에서 찌르는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 눈은 무상하다, 색(色, 형색)은 무상하다, 안식(眼識)은 무상하다, 안촉(眼觸)은 무상하다, 안촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감수(感受, vedayita) 또한 무상하다'라고."

‘‘ติฏฺฐตุ [Pg.379] ตาว ติณฺเหน อโยสงฺกุนา อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน โสตินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ โสตํ อนิจฺจํ, สทฺทา อนิจฺจา, โสตวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, โสตสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ โสตสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ.

"예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 철송곳으로 이근(耳根, 귀의 감관)을 사방에서 찌르는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 귀는 무상하다, 소리는 무상하다, 이식(耳識)은 무상하다, 이촉(耳觸)은 무상하다, 이촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감수 또한 무상하다'라고."

‘‘ติฏฺฐตุ ตาว ติณฺเหน นขจฺเฉทเนน อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน ฆานินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ ฆานํ อนิจฺจํ, คนฺธา อนิจฺจา, ฆานวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, ฆานสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ ฆานสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ…เป… ตมฺปิ อนิจฺจํ.

"예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 손톱 깎는 칼로 비근(鼻根, 코의 감관)을 사방에서 찌르는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 코는 무상하다, 냄새는 무상하다, 비식(鼻識)은 무상하다, 비촉(鼻觸)은 무상하다, 비촉을 조건으로 일어나는 감수... (중략) ...또한 무상하다'라고."

‘‘ติฏฺฐตุ ตาว ติณฺเหน ขุเรน อาทิตฺเตน สมฺปชฺชลิเตน สโชติภูเตน ชิวฺหินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ ชิวฺหา อนิจฺจา, รสา อนิจฺจา, ชิวฺหาวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, ชิวฺหาสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ…เป… ตมฺปิ อนิจฺจํ.

"예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 면도칼로 설근(舌根, 혀의 감관)을 사방에서 베어내는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 혀는 무상하다, 맛은 무상하다, 설식(舌識)은 무상하다, 설촉(舌觸)은 무상하다, 설촉을 조건으로 일어나는... (중략) ...또한 무상하다'라고."

‘‘ติฏฺฐตุ ตาว ติณฺหาย สตฺติยา อาทิตฺตาย สมฺปชฺชลิตาย สโชติภูตาย กายินฺทฺริยํ สมฺปลิมฏฺฐํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ กาโย อนิจฺโจ, โผฏฺฐพฺพา อนิจฺจา, กายวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, กายสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ กายสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ…เป… ตมฺปิ อนิจฺจํ.

"예리하고 불타오르며 활활 타오르고 불꽃이 치솟는 창으로 신근(身根, 몸의 감관)을 사방에서 찌르는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 몸은 무상하다, 감촉은 무상하다, 신식(身識)은 무상하다, 신촉(身觸)은 무상하다, 신촉을 조건으로 일어나는 감수... (중략) ...또한 무상하다'라고."

‘‘ติฏฺฐตุ ตาว โสตฺตํ. หนฺทาหํ อิทเมว มนสิ กโรมิ – อิติ มโน อนิจฺโจ, ธมฺมา อนิจฺจา, มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจํ, มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ, ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ’’.

"잠자는 고통은 일단 제쳐두자. 차라리 나는 이제 이것만을 마음에 새기리라. 즉, 마음(意)은 무상하다, 법(法)은 무상하다, 의식(意識)은 무상하다, 의촉(意觸)은 무상하다, 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 감수 또한 무상하다'라고."

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, อาทิตฺตปริยาโย, ธมฺมปริยาโย’’ติ. อฏฺฐมํ.

"비구들이여, 이와 같이 보는 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고, 형색에 대해서도 염오하고, 안식에 대해서도 염오하고, 안촉에 대해서도 염오하며, ... (중략) ... 의촉을 조건으로 일어나는 즐겁거나 괴롭거나 즐겁지도 괴롭지도 않은 그 감수에 대해서도 염오한다. 염오하며 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 '해탈했다'라는 지혜가 생긴다. '태어남은 다하고 청정범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다'라고 꿰뚫어 안다. 비구들이여, 이것이 바로 '불타오름의 방식(Ādittapariyāyo)'이라 불리는 법문이다. 여덟 번째."

๙. ปฐมหตฺถปาโทปมสุตฺตํ

9. 첫 번째 손과 발의 비유 경

๒๓๖. ‘‘หตฺเถสุ[Pg.380], ภิกฺขเว, สติ อาทานนิกฺเขปนํ ปญฺญายติ; ปาเทสุ สติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม ปญฺญายติ; ปพฺเพสุ สติ สมิญฺชนปสารณํ ปญฺญายติ; กุจฺฉิสฺมึ สติ ชิฆจฺฉา ปิปาสา ปญฺญายติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺมึ สติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหาย สติ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… มนสฺมึ สติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป….

236. "비구들이여, 손이 있을 때 잡고 놓는 일이 분명하게 드러나고, 발이 있을 때 나아가고 물러나는 일이 분명하게 드러나며, 마디가 있을 때 굽히고 펴는 일이 분명하게 드러나고, 배가 있을 때 배고픔과 목마름이 분명하게 드러난다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 눈이 있을 때 안촉을 조건으로 안으로 즐거움이나 괴로움이 일어나며... (중략) ... 혀가 있을 때 설촉을 조건으로 안으로 즐거움이나 괴로움이 일어나며... (중략) ... 마음이 있을 때 의촉을 조건으로 안으로 즐거움이나 괴로움이 일어난다."

‘‘หตฺเถสุ, ภิกฺขเว, อสติ อาทานนิกฺเขปนํ น ปญฺญายติ; ปาเทสุ อสติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม น ปญฺญายติ; ปพฺเพสุ อสติ สมิญฺชนปสารณํ น ปญฺญายติ; กุจฺฉิสฺมึ อสติ ชิฆจฺฉา ปิปาสา น ปญฺญายติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺมึ อสติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหาย อสติ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ…เป… มนสฺมึ อสติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ. นวมํ.

비구들이여, 솜씨 있는 손이 없으면 물건을 잡거나 내려놓는 일이 분명하게 나타나지 않고, 발이 없으면 앞으로 나아가거나 뒤로 물러나는 일이 분명하게 나타나지 않으며, 관절이 없으면 굽히거나 펴는 일이 분명하게 나타나지 않고, 위장이 없으면 배고픔이나 목마름이 분명하게 나타나지 않는다. 이와 같이 비구들이여, 눈이 없으면 안촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생기지 않으며, ... 혀가 없으면 혀의 감촉을 인연으로 ... 마음이 없으면 의촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생기지 않는다. (아홉 번째 경)

๑๐. ทุติยหตฺถปาโทปมสุตฺตํ

10. 두 번째 손과 발의 비유 경

๒๓๗. ‘‘หตฺเถสุ, ภิกฺขเว, สติ อาทานนิกฺเขปนํ โหติ; ปาเทสุ สติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม โหติ; ปพฺเพสุ สติ สมิญฺชนปสารณํ โหติ; กุจฺฉิสฺมึ สติ ชิฆจฺฉา ปิปาสา โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺมึ สติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหาย สติ…เป… มนสฺมึ สติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป….

237. 237. 비구들이여, 손이 있으면 물건을 잡거나 내려놓는 일이 있고, 발이 있으면 앞으로 나아가거나 뒤로 물러나는 일이 있으며, 관절이 있으면 굽히거나 펴는 일이 있고, 위장이 있으면 배고픔이나 목마름이 있다. 이와 같이 비구들이여, 눈이 있으면 안촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생기며, ... 혀가 있으면 ... 마음이 있으면 의촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생긴다.

‘‘หตฺเถสุ, ภิกฺขเว, อสติ อาทานนิกฺเขปนํ น โหติ; ปาเทสุ อสติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม น โหติ; ปพฺเพสุ อสติ สมิญฺชนปสารณํ น โหติ; กุจฺฉิสฺมึ อสติ ชิฆจฺฉา ปิปาสา น โหติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จกฺขุสฺมึ อสติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺขํ…เป… ชิวฺหาย อสติ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ…เป… มนสฺมึ อสติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ. ทสมํ.

비구들이여, 손이 없으면 물건을 잡거나 내려놓는 일이 생기지 않고, 발이 없으면 앞으로 나아가거나 뒤로 물러나는 일이 생기지 않으며, 관절이 없으면 굽히거나 펴는 일이 생기지 않고, 위장이 없으면 배고픔이나 목마름이 생기지 않는다. 이와 같이 비구들이여, 눈이 없으면 안촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생기지 않으며, ... 혀가 없으면 ... 마음이 없으면 의촉을 인연으로 안에서 일어나는 즐거움이나 괴로움이 생기지 않는다. (열 번째 경)

สมุทฺทวคฺโค อฏฺฐรสโม.

바다의 품(Samuddavagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나)은 다음과 같다.

ทฺเว [Pg.381] สมุทฺทา พาฬิสิโก, ขีรรุกฺเขน โกฏฺฐิโก;

กามภู อุทายี เจว, อาทิตฺเตน จ อฏฺฐมํ;

หตฺถปาทูปมา ทฺเวติ, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

두 가지 바다 경, 낚시꾼 경, 우유나무 경과 코티카 경, 카마부 경, 우다이 경, 여덟 번째의 타오름 경, 두 가지 손발의 비유 경, 이로써 이 품이 불린다.

๑๙. อาสีวิสวคฺโค

19. 독사의 품(Āsīvisavagga)

๑. อาสีวิโสปมสุตฺตํ

1. 독사의 비유 경

๒๓๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาสีวิสา อุคฺคเตชา โฆรวิสา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฺปฏิกูโล. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อิเม เต, อมฺโภ ปุริส, จตฺตาโร อาสีวิสา อุคฺคเตชา โฆรวิสา กาเลน กาลํ วุฏฺฐาเปตพฺพา, กาเลน กาลํ นฺหาเปตพฺพา, กาเลน กาลํ โภเชตพฺพา, กาเลน กาลํ สํเวเสตพฺพา. ยทา จ โข เต, อมฺโภ ปุริส, อิเมสํ จตุนฺนํ อาสีวิสานํ อุคฺคเตชานํ โฆรวิสานํ อญฺญตโร วา อญฺญตโร วา กุปฺปิสฺสติ, ตโต ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, มรณํ วา นิคจฺฉสิ, มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. ยํ เต, อมฺโภ ปุริส, กรณียํ ตํ กโรหี’’’ติ.

238. 238. 비구들이여, 예를 들어 강력한 독기와 무서운 독을 가진 네 마리의 독사가 있다고 하자. 그때 삶을 원하고 죽기를 원치 않으며 즐거움을 구하고 괴로움을 혐오하는 어떤 사람이 왔다고 하자. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. '이보게, 이 강력한 독기와 무서운 독을 가진 네 마리의 독사를 때맞춰 깨우고, 때맞춰 씻기고, 때맞춰 먹이고, 때맞춰 잠자리에 들게 해야 하네. 이보게, 만약 이 네 마리의 강력하고 무서운 독사 중 어느 하나라도 화를 내게 된다면, 그때 그대는 죽음에 이르거나 죽음에 비견되는 고통을 겪게 될 것이네. 이보게, 그대가 해야 할 일을 하게나.'

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ อุคฺคเตชานํ โฆรวิสานํ เยน วา เตน วา ปลาเยถ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อิเม โข, อมฺโภ ปุริส, ปญฺจ วธกา ปจฺจตฺถิกา ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา, ยตฺเถว นํ ปสฺสิสฺสาม ตตฺเถว ชีวิตา โวโรเปสฺสามาติ. ยํ เต, อมฺโภ ปุริส, กรณียํ ตํ กโรหี’’’ติ.

비구들이여, 그러자 그 사람은 네 마리의 강력하고 무서운 독사가 두려워 이리저리 도망칠 것이다. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. '이보게, 여기 그대를 살해하려는 다섯 명의 원수가 그대 뒤를 바짝 쫓고 있네. 그들이 그대를 보기만 하면 그 자리에서 목숨을 빼앗으려 할 것이네. 이보게, 그대가 해야 할 일을 하게나.'

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ อุคฺคเตชานํ โฆรวิสานํ, ภีโต ปญฺจนฺนํ วธกานํ ปจฺจตฺถิกานํ เยน วา เตน วา ปลาเยถ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อยํ เต, อมฺโภ ปุริส, ฉฏฺโฐ อนฺตรจโร วธโก อุกฺขิตฺตาสิโก ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺโธ ยตฺเถว นํ ปสฺสิสฺสามิ ตตฺเถว สิโร ปาเตสฺสามีติ. ยํ เต, อมฺโภ ปุริส, กรณียํ ตํ กโรหี’’’ติ.

비구들이여, 그러자 그 사람은 네 마리의 강력하고 무서운 독사가 두려워하고, 살해하려는 다섯 명의 원수가 두려워 이리저리 도망칠 것이다. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. '이보게, 여기 칼을 높이 든 여섯 번째의 내부 자객이 그대 뒤를 바짝 쫓고 있네. 그가 그대를 보기만 하면 그 자리에서 머리를 베려 할 것이네. 이보게, 그대가 해야 할 일을 하게나.'

‘‘อถ [Pg.382] โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ อุคฺคเตชานํ โฆรวิสานํ, ภีโต ปญฺจนฺนํ วธกานํ ปจฺจตฺถิกานํ, ภีโต ฉฏฺฐสฺส อนฺตรจรสฺส วธกสฺส อุกฺขิตฺตาสิกสฺส เยน วา เตน วา ปลาเยถ. โส ปสฺเสยฺย สุญฺญํ คามํ. ยญฺญเทว ฆรํ ปวิเสยฺย ริตฺตกญฺเญว ปวิเสยฺย ตุจฺฉกญฺเญว ปวิเสยฺย สุญฺญกญฺเญว ปวิเสยฺย. ยญฺญเทว ภาชนํ ปริมเสยฺย ริตฺตกญฺเญว ปริมเสยฺย ตุจฺฉกญฺเญว ปริมเสยฺย สุญฺญกญฺเญว ปริมเสยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อิทานิ, อมฺโภ ปุริส, อิมํ สุญฺญํ คามํ โจรา คามฆาตกา ปวิสนฺติ. ยํ เต, อมฺโภ ปุริส, กรณียํ ตํ กโรหี’’’ติ.

비구들이여, 그러자 그 사람은 네 마리의 강력하고 무서운 독사가 두려워하고, 다섯 명의 원수가 두려워하며, 칼을 높이 든 여섯 번째 내부 자객이 두려워 이리저리 도망치다가 어떤 텅 빈 마을을 보게 될 것이다. 그가 어느 집으로 들어가든 그 집은 텅 비어 있고 쓸쓸하며 적막할 뿐이다. 그가 어느 그릇을 만져보든 그 그릇은 비어 있고 쓸쓸하며 적막할 뿐이다. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. '이보게, 지금 마을을 약탈하는 도적들이 이 텅 빈 마을로 들이닥치고 있네. 이보게, 그대가 해야 할 일을 하게나.'

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ภีโต จตุนฺนํ อาสีวิสานํ อุคฺคเตชานํ โฆรวิสานํ, ภีโต ปญฺจนฺนํ วธกานํ ปจฺจตฺถิกานํ, ภีโต ฉฏฺฐสฺส อนฺตรจรสฺส วธกสฺส อุกฺขิตฺตาสิกสฺส, ภีโต โจรานํ คามฆาตกานํ เยน วา เตน วา ปลาเยถ. โส ปสฺเสยฺย มหนฺตํ อุทกณฺณวํ โอริมํ ตีรํ สาสงฺกํ สปฺปฏิภยํ, ปาริมํ ตีรํ เขมํ อปฺปฏิภยํ. น จสฺส นาวา สนฺตารณี อุตฺตรเสตุ วา อปารา ปารํ คมนาย. อถ โข, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข มหาอุทกณฺณโว โอริมํ ตีรํ สาสงฺกํ สปฺปฏิภยํ, ปาริมํ ตีรํ เขมํ อปฺปฏิภยํ, นตฺถิ จ นาวา สนฺตารณี อุตฺตรเสตุ วา อปารา ปารํ คมนาย. ยํนูนาหํ ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ สํกฑฺฒิตฺวา กุลฺลํ พนฺธิตฺวา ตํ กุลฺลํ นิสฺสาย หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายมมาโน โสตฺถินา ปารํ คจฺเฉยฺย’’’นฺติ.

비구들이여, 그러자 그 사람은 네 마리의 강력하고 무서운 독사가 두려워하고, 다섯 명의 원수가 두려워하며, 칼을 높이 든 여섯 번째 내부 자객이 두려워하고, 마을을 약탈하는 도적들이 두려워 이리저리 도망치다가 거대하고 넓은 물을 보게 될 것이다. 이쪽 언덕은 위험하고 공포가 가득하며, 저쪽 언덕은 안전하고 공포가 없다. 하지만 저쪽 언덕으로 건너가기 위한 배나 다리가 없다. 그때 그 사람에게 이런 생각이 들 것이다. '이 거대한 물의 이쪽 언덕은 위험하고 공포가 가득하지만, 저쪽 언덕은 안전하고 공포가 없다. 저쪽으로 건너가기 위한 배나 다리가 없구나. 내가 풀과 나무와 가지와 잎들을 모아 뗏목을 엮어, 그 뗏목에 의지해 손과 발로 저으며 힘껏 노력한다면 무사히 저쪽 언덕으로 건너갈 수 있지 않을까?'

‘‘อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ สํกฑฺฒิตฺวา กุลฺลํ พนฺธิตฺวา ตํ กุลฺลํ นิสฺสาย หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายมมาโน โสตฺถินา ปารํ คจฺเฉยฺย, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ.

비구들이여, 그러자 그 사람은 풀과 나무와 가지와 잎들을 모아 뗏목을 엮어, 그 뗏목에 의지해 손과 발로 저으며 힘껏 노력하여 무사히 저쪽 언덕으로 건너갈 것이다. 다 건너가 저쪽 언덕에 도달한 바라문은 육지에 서 있게 된다.

‘‘อุปมา โข มฺยายํ, ภิกฺขเว, กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย. อยญฺเจตฺถ อตฺโถ – จตฺตาโร อาสีวิสา อุคฺคเตชา โฆรวิสาติ โข, ภิกฺขเว, จตุนฺเนตํ มหาภูตานํ อธิวจนํ – ปถวีธาตุยา, อาโปธาตุยา, เตโชธาตุยา, วาโยธาตุยา.

비구들이여, 내가 이 비유를 든 것은 그 의미를 이해시키기 위해서이다. 여기에서 그 의미는 다음과 같다. 강력한 독기와 무서운 독을 가진 네 마리의 독사란 네 가지 근본 요소(사대, 四大), 즉 지계(地界), 수계(수계, 水界), 화계(火界), 풍계(風界)의 명칭이다.

‘‘ปญฺจ [Pg.383] วธกา ปจฺจตฺถิกาติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อธิวจนํ, เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺธสฺส, เวทนุปาทานกฺขนฺธสฺส, สญฺญุปาทานกฺขนฺธสฺส, สงฺขารุปาทานกฺขนฺธสฺส, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺธสฺส.

“비구들이여, ‘다섯 명의 살인자요 원수들’이라는 이 명칭은 다섯 가지 취착의 무리[五取蘊], 즉 색취온, 수취온, 상취온, 행취온, 식취온의 명칭이다.”

‘‘ฉฏฺโฐ อนฺตรจโร วธโก อุกฺขิตฺตาสิโกติ โข, ภิกฺขเว, นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนํ.

“비구들이여, ‘칼을 높이 든 여섯 번째의 내부의 살인자’라는 이 명칭은 환희와 탐욕[喜貪]의 명칭이다.”

‘‘สุญฺโญ คาโมติ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุโต เจปิ นํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี อุปปริกฺขติ ริตฺตกญฺเญว ขายติ, ตุจฺฉกญฺเญว ขายติ, สุญฺญกญฺเญว ขายติ…เป… ชิวฺหาโต เจปิ นํ, ภิกฺขเว…เป… มนโต เจปิ นํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี อุปปริกฺขติ ริตฺตกญฺเญว ขายติ, ตุจฺฉกญฺเญว ขายติ, สุญฺญกญฺเญว ขายติ.

“비구들이여, ‘텅 빈 마을’이라는 이 명칭은 여섯 가지 안의 감각장소[內入處]의 명칭이다. 비구들이여, 현명하고 숙련되고 지혜로운 비구가 눈(眼)으로 그것을 관찰하면 그것은 비어 있는 것으로만 보이고, 실체가 없는 것으로만 보이며, 텅 빈 것으로만 보인다. ... (중략) ... 비구들이여, 혀(舌)로 그것을 관찰하면 ... 비구들이여, 현명하고 숙련되고 지혜로운 비구가 마음(意)으로 그것을 관찰하면 그것은 비어 있는 것으로만 보이고, 실체가 없는 것으로만 보이며, 텅 빈 것으로만 보인다.”

‘‘โจรา คามฆาตกาติ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ พาหิรานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ, ภิกฺขเว, หญฺญติ มนาปามนาเปสุ รูเปสุ; โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ, ภิกฺขเว…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, หญฺญติ มนาปามนาเปสุ รเสสุ; กาโย, ภิกฺขเว…เป… มโน, ภิกฺขเว, หญฺญติ มนาปามนาเปสุ ธมฺเมสุ.

“비구들이여, ‘마을을 약탈하는 도적들’이라는 이 명칭은 여섯 가지 밖의 감각장소[外入處]의 명칭이다. 비구들이여, 눈은 마음에 들거나 마음에 들지 않는 형색들에 의해 시달리고, 비구들이여, 귀는 ... 코는 ... 비구들이여, 혀는 마음에 들거나 마음에 들지 않는 맛들에 의해 시달리며, 비구들이여, 몸은 ... 마음은 마음에 들거나 마음에 들지 않는 법(法)들에 의해 시달린다.”

‘‘มหา อุทกณฺณโวติ โข, ภิกฺขเว, จตุนฺเนตํ โอฆานํ อธิวจนํ – กาโมฆสฺส, ภโวฆสฺส, ทิฏฺโฐฆสฺส, อวิชฺโชฆสฺส.

“비구들이여, ‘거대한 물의 바다’라는 이 명칭은 네 가지 폭류[四暴流], 즉 감각적 욕망의 폭류, 존재의 폭류, 견해의 폭류, 무명의 폭류의 명칭이다.”

‘‘โอริมํ ตีรํ สาสงฺกํ สปฺปฏิภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, สกฺกายสฺเสตํ อธิวจนํ.

“비구들이여, ‘공포와 위험이 있는 이쪽 언덕’이라는 이 명칭은 유신(有身, sakkāya)의 명칭이다.”

‘‘ปาริมํ ตีรํ เขมํ อปฺปฏิภยนฺติ โข, ภิกฺขเว, นิพฺพานสฺเสตํ อธิวจนํ.

“비구들이여, ‘안전하고 위험이 없는 저쪽 언덕’이라는 이 명칭은 열반(涅槃)의 명칭이다.”

‘‘กุลฺลนฺติ โข, ภิกฺขเว, อริยสฺเสตํ อฏฺฐงฺคิกสฺส มคฺคสฺส อธิวจนํ, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“비구들이여, ‘뗏목’이라는 이 명칭은 고귀한 여덟 가지 구성 요소를 가진 길[八支聖道], 즉 바른 견해[正見] ... 바른 삼매[正定]의 명칭이다.”

‘‘ตสฺส หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายาโมติ โข, ภิกฺขเว, วีริยารมฺภสฺเสตํ อธิวจนํ.

“비구들이여, ‘손과 발로 노력함’이라는 이 명칭은 정진을 시작함[發勤精進]의 명칭이다.”

‘‘ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณติ โข, ภิกฺขเว, อรหโต เอตํ อธิวจน’’นฺติ. ปฐมํ.

“비구들이여, ‘건너가서 저쪽 언덕에 도달하여 육지에 서 있는 바라문’이라는 이 명칭은 아라한(阿羅漢)의 명칭이다.”라고 말씀하셨다. 첫 번째 경.

๒. รโถปมสุตฺตํ

2. 2. 전차의 비유 경(Rathopamasutta)

๒๓๙. ‘‘ตีหิ[Pg.384], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ตีหิ? อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู, ชาคริยํ อนุยุตฺโต.

239. “비구들이여, 세 가지 법을 갖춘 비구는 바로 지금 여기[現世]에서 많은 행복과 기쁨을 누리며 머물고, 번뇌를 소멸하기 위한 토대를 닦게 된다. 그 세 가지란 무엇인가? 감각기관의 문을 보호하고, 음식에 있어서 적당한 양을 알며, 깨어 있음에 전념하는 것이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ, นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ. ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ; จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ; มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สุภูมิยํ จาตุมหาปเถ อาชญฺญรโถ ยุตฺโต อสฺส ฐิโต โอธสฺตปโตโท. ตเมนํ ทกฺโข โยคฺคาจริโย อสฺสทมฺมสารถิ อภิรุหิตฺวา วาเมน หตฺเถน รสฺมิโย คเหตฺวา, ทกฺขิเณน หตฺเถน ปโตทํ คเหตฺวา, เยนิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ สาเรยฺยปิ ปจฺจาสาเรยฺยปิ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ อารกฺขาย สิกฺขติ, สํยมาย สิกฺขติ, ทมาย สิกฺขติ, อุปสมาย สิกฺขติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 감각기관의 문을 보호하는가? 비구들이여, 여기 한 비구가 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 상(相)을 취하지 않으며, 세세한 특징을 취하지 않는다. 만약 그가 안근(眼根)을 제어하지 않은 채 머물면 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 그를 압도할 것이기에, 그것을 제어하기 위해 수행하며 안근을 보호하고 안근의 단속을 성취한다. 귀로 소리를 듣고 ... 코로 냄새를 맡고 ... 혀로 맛을 보고 ... 몸으로 감촉을 느끼고 ... 마음으로 법(法)을 인식하고서 그 전체적인 상을 취하지 않으며 세세한 특징을 취하지 않는다. 만약 그가 의근(意根)을 제어하지 않은 채 머물면 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 그를 압도할 것이기에, 그것을 제어하기 위해 수행하며 의근을 보호하고 의근의 단속을 성취한다. 비구들이여, 마치 잘 닦인 땅, 네거리에 아자니야 말이 매여 있고 채찍이 놓인 전차가 있는데, 말 길들이기에 능숙한 조련사가 그 전차에 올라타 왼손으로 고삐를 잡고 오른손으로 채찍을 들어, 그가 원하는 곳 어디든 가기도 하고 돌아오기도 하는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 이 여섯 가지 감각기관을 보호하기 위해 닦고, 단속하기 위해 닦으며, 길들이기 위해 닦고, 가라앉히기 위해 닦는다. 비구들이여, 이렇게 비구는 감각기관의 문을 보호하는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย, น มทาย, น มณฺฑนาย, น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา, ยาปนาย, วิหึสูปรติยา, พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ, อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส วณํ อาลิมฺเปยฺย [Pg.385] ยาวเทว โรหนตฺถาย, เสยฺยถา วา ปน อกฺขํ อพฺภญฺเชยฺย ยาวเทว ภารสฺส นิตฺถรณตฺถาย; เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย, น มทาย, น มณฺฑนาย, น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา, ยาปนาย, วิหึสูปรติยา, พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ, อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 음식에 있어서 적당한 양을 아는가? 비구들이여, 여기 한 비구는 지혜롭게 숙고하여 음식을 섭취한다. ‘유희를 위해서도 아니고, 취하기 위해서도 아니며, 치장을 위해서도 아니고, 장식을 위해서도 아니다. 오직 이 몸을 유지하고 지탱하며, 배고픔의 고통을 멈추고 청정범행을 돕기 위해서이다. 이렇게 하여 나는 이전의 고통을 제거하고 새로운 고통을 일으키지 않을 것이며, 살아가는데 지장이 없고 비난받을 일이 없으며 편안하게 머물게 될 것이다’라고 숙고하며 음식을 섭취한다. 비구들이여, 마치 어떤 사람이 상처가 아물게 하려고 약을 바르는 것과 같고, 혹은 짐을 수송하기 위해 수레바퀴 축에 기름을 치는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 지혜롭게 숙고하여 음식을 섭취한다. ‘유희를 위해서도 아니고, 취하기 위해서도 아니며, 치장을 위해서도 아니고, 장식을 위해서도 아니다. 오직 이 몸을 유지하고 지탱하며, 배고픔의 고통을 멈추고 청정범행을 돕기 위해서이다. 이렇게 하여 나는 이전의 고통을 제거하고 새로운 고통을 일으키지 않을 것이며, 살아가는데 지장이 없고 비난받을 일이 없으며 편안하게 머물게 될 것이다’라고 숙고하며 음식을 섭취한다. 비구들이여, 이렇게 비구는 음식에 있어서 적당한 양을 아는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 깨어 있음에 전념하는가? 비구들이여, 여기 비구는 낮 동안에 경행과 앉음으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 청정하게 한다. 밤의 초경에도 경행과 앉음으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 청정하게 한다. 밤의 중경에는 오른쪽 옆구리로 발 위에 발을 포개고서 마음챙기고 알아차리며, 일어날 생각을 마음에 두면서 사자처럼 눕는다. 밤의 후경에는 일어나서 경행과 앉음으로 장애가 되는 법들로부터 마음을 청정하게 한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 깨어 있음에 전념하는 자가 된다. 비구들이여, 이 세 가지 법을 갖춘 비구는 현세에서 많은 행복과 기쁨을 누리며 머물고, 그에게는 번뇌들을 멸하기 위한 원인이 갖추어진다.” 두 번째.

๓. กุมฺโมปมสุตฺตํ

3. 거북이 비유의 경

๒๔๐. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, กุมฺโม กจฺฉโป สายนฺหสมยํ อนุนทีตีเร โคจรปสุโต อโหสิ. สิงฺคาโลปิ โข, ภิกฺขเว, สายนฺหสมยํ อนุนทีตีเร โคจรปสุโต อโหสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, กุมฺโม กจฺฉโป สิงฺคาลํ ทูรโตว โคจรปสุตํ. ทิสฺวาน โสณฺฑิปญฺจมานิ องฺคานิ สเก กปาเล สโมทหิตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายติ. สิงฺคาโลปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺทส กุมฺมํ กจฺฉปํ ทูรโตว โคจรปสุตํ. ทิสฺวาน เยน กุมฺโม กจฺฉโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กุมฺมํ กจฺฉปํ ปจฺจุปฏฺฐิโต อโหสิ – ‘ยทายํ กุมฺโม กจฺฉโป โสณฺฑิปญฺจมานํ องฺคานํ อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา องฺคํ อภินินฺนาเมสฺสติ, ตตฺเถว นํ คเหตฺวา อุทฺทาลิตฺวา ขาทิสฺสามี’ติ. ยทา โข, ภิกฺขเว, กุมฺโม กจฺฉโป [Pg.386] โสณฺฑิปญฺจมานํ องฺคานํ อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา องฺคํ น อภินินฺนามิ, อถ สิงฺคาโล กุมฺมมฺหา นิพฺพิชฺช ปกฺกามิ, โอตารํ อลภมาโน.

240. “비구들이여, 옛날에 어떤 거북이가 저녁 무렵 강가에서 먹이를 찾고 있었다. 비구들이여, 어떤 여우 또한 저녁 무렵 강가에서 먹이를 찾고 있었다. 비구들이여, 거북이는 멀리서 먹이를 찾아다니는 여우를 보았다. 보고 나서 머리를 포함한 다섯 지체를 자신의 등껍질 속으로 집어넣고, 아무 일 없다는 듯 침묵하며 가만히 있었다. 비구들이여, 여우 또한 멀리서 먹이를 찾아다니는 거북이를 보았다. 보고 나서 거북이가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 거북이 앞에 서서 생각했다. ‘이 거북이가 머리를 포함한 다섯 지체 중 어느 하나라도 밖으로 내밀기만 하면, 바로 잡아서 껍질을 벗겨 먹어버리리라.’ 비구들이여, 거북이가 머리를 포함한 다섯 지체 중 어느 하나도 밖으로 내밀지 않자, 여우는 빈틈을 찾지 못하고 실망하여 거북이에게서 떠나갔다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ตุมฺเหปิ มาโร ปาปิมา สตตํ สมิตํ ปจฺจุปฏฺฐิโต – ‘อปฺเปว นามาหํ อิเมสํ จกฺขุโต วา โอตารํ ลเภยฺยํ…เป… ชิวฺหาโต วา โอตารํ ลเภยฺยํ…เป… มนโต วา โอตารํ ลเภยฺย’นฺติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหรถ. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา มา นิมิตฺตคฺคาหิโน อหุวตฺถ, มา อนุพฺยญฺชนคฺคาหิโน. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชถ, รกฺขถ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชถ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย มา นิมิตฺตคฺคาหิโน อหุวตฺถ, มา อนุพฺยญฺชนคฺคาหิโน. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชถ, รกฺขถ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชถ. ยโต ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา วิหริสฺสถ, อถ ตุมฺเหหิปิ มาโร ปาปิมา นิพฺพิชฺช ปกฺกมิสฺสติ, โอตารํ อลภมาโน – กุมฺมมฺหาว สิงฺคาโล’’ติ.

“비구들이여, 이와 같이 사악한 마라도 ‘내가 혹시 이들의 눈으로부터 빈틈을 얻지 않을까... (중략) ...혀로부터 빈틈을 얻지 않을까... (중략) ...마음으로부터 빈틈을 얻지 않을까’라며 항상 끊임없이 여러분 곁을 지키고 있다. 비구들이여, 그러므로 감각기관의 문을 잘 단속하며 머물러라. 눈으로 형색을 보고서 그 표상에 취하지 말고, 그 세세한 특징에도 취하지 마라. 만일 눈의 감각기관을 단속하지 않고 머물면, 탐욕과 근심이라는 사악하고 해로운 법들이 그를 따라와서 괴롭힐 것이니, 그것을 단속하기 위해 수행하고, 눈의 감각기관을 보호하며, 눈의 감각기관에서 단속을 성취하라. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 마음으로 법을 알고서 그 표상에 취하지 말고, 그 세세한 특징에도 취하지 마라. 만일 마노의 감각기관을 단속하지 않고 머물면, 탐욕과 근심이라는 사악하고 해로운 법들이 그를 따라와서 괴롭힐 것이니, 그것을 단속하기 위해 수행하고, 마노의 감각기관을 보호하며, 마노의 감각기관에서 단속을 성취하라. 비구들이여, 그대들이 감각기관의 문을 잘 단속하며 머물 때, 사악한 마라는 빈틈을 찾지 못해 실망하여 그대들을 떠나갈 것이다. 마치 여우가 거북이에게서 떠나가듯이.”

‘‘กุมฺโม องฺคานิ สเก กปาเล,สโมทหํ ภิกฺขุ มโนวิตกฺเก;

อนิสฺสิโต อญฺญมเหฐยาโน,ปรินิพฺพุโต นูปวเทยฺย กญฺจี’’ติ. ตติยํ;

“거북이가 지체들을 자신의 껍질 속에 집어넣듯, 비구는 마음의 생각들을 잘 거두어들여야 한다. 갈애와 견해에 의지하지 않고 남을 괴롭히지 않으며, 번뇌가 소멸하여 그 누구도 비난하지 않아야 한다.” 세 번째.

๔. ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตํ

4. 첫 번째 통나무 비유의 경

๒๔๑. เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ คงฺคาย นทิยา ตีเร. อทฺทสา โข ภควา มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมานํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อมุํ มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมาน’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สเจ โส, ภิกฺขเว, ทารุกฺขนฺโธ น โอริมํ ตีรํ อุปคจฺฉติ, น ปาริมํ ตีรํ อุปคจฺฉติ, น มชฺเฌ สํสีทิสฺสติ, น ถเล อุสฺสีทิสฺสติ, น มนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น [Pg.387] อมนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น อาวฏฺฏคฺคาโห คเหสฺสติ, น อนฺโตปูติ ภวิสฺสติ; เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ทารุกฺขนฺโธ สมุทฺทนินฺโน ภวิสฺสติ สมุทฺทโปโณ สมุทฺทปพฺภาโร. ตํ กิสฺส เหตุ? สมุทฺทนินฺโน, ภิกฺขเว, คงฺคาย นทิยา โสโต สมุทฺทโปโณ สมุทฺทปพฺภาโร.

241. 한때 세존께서는 코삼비의 갠지스 강가에 머무셨다. 세존께서는 갠지스 강의 물결에 떠내려가는 커다란 통나무 하나를 보셨다. 보시고는 비구들을 불러 말씀하셨다. “비구들이여, 저 갠지스 강의 물결에 떠내려가는 커다란 통나무가 보이는가?” “그렇습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 만약 저 통나무가 이쪽 언덕에도 닿지 않고, 저쪽 언덕에도 닿지 않으며, 중간에 가라앉지도 않고, 육지에 올라앉지도 않으며, 사람에게 건져지지도 않고, 비인간에게 건져지지도 않으며, 소용돌이에 휘말리지도 않고, 안으로 썩지도 않는다면, 비구들이여, 저 통나무는 바다로 기울고, 바다로 향하고, 바다로 흘러가게 될 것이다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 갠지스 강의 흐름은 바다로 기울고, 바다로 향하고, 바다로 흘러가기 때문이다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สเจ ตุมฺเหปิ น โอริมํ ตีรํ อุปคจฺฉถ, น ปาริมํ ตีรํ อุปคจฺฉถ; น มชฺเฌ สํสีทิสฺสถ, น ถเล อุสฺสีทิสฺสถ, น มนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น อมนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น อาวฏฺฏคฺคาโห คเหสฺสติ, น อนฺโตปูตี ภวิสฺสถ; เอวํ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, นิพฺพานนินฺนา ภวิสฺสถ นิพฺพานโปณา นิพฺพานปพฺภารา. ตํ กิสฺส เหตุ? นิพฺพานนินฺนา, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ นิพฺพานโปณา นิพฺพานปพฺภารา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, โอริมํ ตีรํ, กึ ปาริมํ ตีรํ, โก มชฺเฌ สํสาโท, โก ถเล อุสฺสาโท, โก มนุสฺสคฺคาโห, โก อมนุสฺสคฺคาโห, โก อาวฏฺฏคฺคาโห, โก อนฺโตปูติภาโว’’ติ?

“비구들이여, 이와 같이 만약 그대들도 이쪽 언덕에 닿지 않고, 저쪽 언덕에도 닿지 않으며, 중간에 가라앉지도 않고, 육지에 올라앉지도 않으며, 사람에게 붙잡히지도 않고, 비인간에게 붙잡히지도 않으며, 소용돌이에 휘말리지도 않고, 안으로 썩지도 않는다면, 비구들이여, 그대들도 열반으로 기울고, 열반으로 향하고, 열반으로 흘러가게 될 것이다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 바른 견해는 열반으로 기울고, 열반으로 향하고, 열반으로 흘러가기 때문이다.” 이렇게 말씀하시자, 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 무엇이 이쪽 언덕이며, 무엇이 저쪽 언덕입니까? 무엇이 중간에 가라앉는 것이며, 무엇이 육지에 올라앉는 것입니까? 무엇이 사람에게 붙잡히는 것이며, 무엇이 비인간에게 붙잡히는 것입니까? 무엇이 소용돌이에 휘말리는 것이며, 무엇이 안으로 썩는 것입니까?”

‘‘‘โอริมํ ตีร’นฺติ โข, ภิกฺขุ, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. ‘ปาริมํ ตีร’นฺติ โข, ภิกฺขุ, ฉนฺเนตํ พาหิรานํ อายตนานํ อธิวจนํ. ‘มชฺเฌ สํสาโท’ติ โข, ภิกฺขุ, นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนํ. ‘ถเล อุสฺสาโท’ติ โข, ภิกฺขุ, อสฺมิมานสฺเสตํ อธิวจนํ.

비구여, ‘이쪽 언덕’이라는 것은 여섯 가지 내입처(內入處)를 일컫는 명칭이다. 비구여, ‘저쪽 언덕’이라는 것은 여섯 가지 외입처(外入處)를 일컫는 명칭이다. 비구여, ‘가운데에서 가라앉음’이라는 것은 기쁨과 탐욕을 일컫는 명칭이다. 비구여, ‘육지에 올라앉음’이라는 것은 ‘나라는 자만[我慢]’을 일컫는 명칭이다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขุ, มนุสฺสคฺคาโห? อิธ, ภิกฺขุ, คิหีหิ สํสฏฺโฐ วิหรติ, สหนนฺที สหโสกี, สุขิเตสุ สุขิโต, ทุกฺขิเตสุ ทุกฺขิโต, อุปฺปนฺเนสุ กิจฺจกรณีเยสุ อตฺตนา เตสุ โยคํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ, มนุสฺสคฺคาโห.

“비구여, ‘인간의 낚아챔’이란 무엇인가? 비구여, 여기 어떤 비구는 재가자들과 뒤섞여 지내며, 그들과 기쁨을 같이하고 슬픔을 같이하며, 그들이 즐거울 때 즐거워하고 괴로울 때 괴로워한다. 그리고 그들에게 해야 할 일들이 생겼을 때 스스로 그 일들에 전념한다. 비구여, 이를 일러 ‘인간의 낚아챔’이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขุ, อมนุสฺสคฺคาโห? อิธ, ภิกฺขุ, เอกจฺโจ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ, อมนุสฺสคฺคาโห. ‘อาวฏฺฏคฺคาโห’ติ โข, ภิกฺขุ, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ.

“비구여, ‘비인간의 낚아챔’이란 무엇인가? 비구여, 여기 어떤 비구는 ‘나는 이 계율이나 금계나 고행이나 청정범행을 통해 천신이나 어떤 신이 되리라’고 원하며 청정범행을 닦는다. 비구여, 이를 일러 ‘비인간의 낚아챔’이라 한다. 비구여, ‘소용돌이의 낚아챔’이란 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망을 가리키는 명칭이다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขุ, อนฺโตปูติภาโว? อิธ, ภิกฺขุ, เอกจฺโจ ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิสงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ [Pg.388] สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขุ, ‘อนฺโตปูติภาโว’’’ติ.

“비구여, ‘내부의 부패함’이란 무엇인가? 비구여, 여기 어떤 비구는 부도덕하고, 악한 성품을 지녔으며, 정결하지 못하고 의심스러운 행실을 하며, 자신의 행위를 숨기고, 사문이 아니면서 사문이라 자칭하고, 청정범행을 닦는 자가 아니면서 청정범행을 닦는 자라고 자칭하며, 안으로는 썩어 있고 번뇌로 젖어 있으며 쓰레기더미처럼 되어 있다. 비구여, 이를 일러 ‘내부의 부패함’이라 한다.”

เตน โข ปน สมเยน นนฺโท โคปาลโก ภควโต อวิทูเร ฐิโต โหติ. อถ โข นนฺโท โคปาลโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, น โอริมํ ตีรํ อุปคจฺฉามิ, น ปาริมํ ตีรํ อุปคจฺฉามิ, น มชฺเฌ สํสีทิสฺสามิ, น ถเล อุสฺสีทิสฺสามิ, น มํ มนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น อมนุสฺสคฺคาโห คเหสฺสติ, น อาวฏฺฏคฺคาโห คเหสฺสติ, น อนฺโตปูติ ภวิสฺสามิ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, นนฺท, สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตหี’’ติ. ‘‘คมิสฺสนฺติ, ภนฺเต, คาโว วจฺฉคิทฺธินิโย’’ติ. ‘‘นิยฺยาเตเหว ตฺวํ, นนฺท, สามิกานํ คาโว’’ติ. อถ โข นนฺโท โคปาลโก สามิกานํ คาโว นิยฺยาเตตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิยฺยาติตา, ภนฺเต, สามิกานํ คาโว. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. อลตฺถ โข นนฺโท โคปาลโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน จ ปนายสฺมา นนฺโท เอโก วูปกฏฺโฐ…เป… อญฺญตโร จ ปนายสฺมา นนฺโท อรหตํ อโหสีติ. จตุตฺถํ.

그 무렵 난다라는 소치기가 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에 서 있었다. 그때 소치기 난다는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 이쪽 기슭에 닿지도 않고 저쪽 기슭에 닿지도 않으며, 중간에 가라앉지도 않고 뭍에 걸리지도 않을 것이며, 인간에게 붙잡히지도 않고 비인간에게 붙잡히지도 않을 것이며, 소용돌이에 휘말리지도 않고 안으로 부패하지도 않을 것입니다. 세존이시여, 제가 세존 곁에서 출가하여 구족계를 받을 수 있겠습니까?” “난다여, 그렇다면 그대는 주인들에게 소들을 돌려주어라.” “세존이시여, 어미 소들은 송아지들을 애틋하게 여기니 (주인에게로) 돌아갈 것입니다.” “난다여, 그대는 주인들에게 소들을 꼭 돌려주어야만 한다.” 이에 소치기 난다는 주인들에게 소들을 돌려주고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 주인들에게 소들을 돌려주었습니다. 세존이시여, 제가 세존 곁에서 출가하여 구족계를 받을 수 있겠습니까?” 소치기 난다는 세존 곁에서 출가하여 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 존자 난다는 홀로 떨어져 은둔하며…(중략)… 존자 난다는 아라한들 중 한 분이 되었다. 네 번째 경.

๕. ทุติยทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตํ

5. 두 번째 통나무의 비유 경

๒๔๒. เอกํ สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ คงฺคาย นทิยา ตีเร. อทฺทสา โข ภควา มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมานํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อมุํ มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมาน’’นฺติ? ‘‘เอวํ ภนฺเต’’…เป… เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – กึ นุ โข, ภนฺเต, โอริมํ ตีรํ…เป… กตโม จ, กิมิล, อนฺโตปูติภาโว. อิธ, กิมิล, ภิกฺขุ อญฺญตรํ สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ ยถารูปาย อาปตฺติยา น วุฏฺฐานํ ปญฺญายติ. อยํ วุจฺจติ, กิมิล, อนฺโตปูติภาโวติ. ปญฺจมํ.

242. 한때 세존께서는 기밀라의 갠지스 강가에 머물고 계셨다. 세존께서는 갠지스 강의 물살에 떠내려가는 커다란 통나무를 보셨다. 보시고는 비구들을 불러 말씀하셨다. “비구들이여, 그대들은 갠지스 강의 물살에 떠내려가는 저 커다란 통나무가 보이느냐?” “네, 세존이시여, 보입니다.” …(중략)… 이와 같이 말씀하시자, 존자 기밀라는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이쪽 기슭이란 무엇입니까? …(중략)… 기밀라여, 내부의 부패함이란 무엇인가? 기밀라여, 여기 어떤 비구가 그로부터의 벗어남이 분명하게 나타나지 않는 어떤 오염된 죄(아빳띠)를 범한 것을 말한다. 기밀라여, 이를 일러 내부의 부패함이라 한다.” 다섯 번째 경.

๖. อวสฺสุตปริยายสุตฺตํ

6. 번뇌에 젖음의 가르침 경

๒๔๓. เอกํ [Pg.389] สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. เตน โข ปน สมเยน กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ นวํ สนฺถาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. อถ โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ นวํ สนฺถาคารํ อจิรการิตํ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. ตํ, ภนฺเต, ภควา ปฐมํ ปริภุญฺชตุ. ภควตา ปฐมํ ปริภุตฺตํ ปจฺฉา กาปิลวตฺถวา สกฺยา ปริภุญฺชิสฺสนฺติ. ตทสฺส กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

243. 한때 세존께서는 샤카족의 땅 카필라바투의 니그로다 동산에 머물고 계셨다. 그 무렵 카필라바투의 샤카족들에게는 새로 지은 지 얼마 되지 않아 아직 사문이나 바라문, 또는 어떤 인간도 거처한 적이 없는 새로운 공회당이 있었다. 그때 카필라바투의 샤카족들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 카필라바투의 샤카족들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 여기 카필라바투의 샤카족들에게는 새로 지은 지 얼마 되지 않아 사문이나 바라문, 또는 어떤 인간도 아직 거처한 적이 없는 새로운 공회당이 있습니다. 세존이시여, 세존께서 그것을 먼저 사용하여 주십시오. 세존께서 먼저 사용하신 후에 카필라바투의 샤카족들이 사용할 것입니다. 그것은 카필라바투의 샤카족들에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것입니다.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다.

อถ โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน นวํ สนฺถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ สนฺถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา เตลปฺปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, สนฺถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปฺปทีโป อาโรปิโต. ยสฺส ทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน นวํ สนฺถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. กาปิลวตฺถวา สกฺยา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. อถ โข ภควา กาปิลวตฺถเว สกฺเย พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, โคตมา, รตฺติ. ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ[Pg.390]. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

그때 카필라밧투의 사캬인들은 세존께서 승낙하셨음을 알고, 자리에서 일어나 세존께 경배드리고 오른쪽으로 세 번 돌아 경의를 표한 뒤, 새로운 공회당이 있는 곳으로 갔습니다. 그곳에 도착하여 공회당 전체에 자리를 깔고, 좌석을 마련하며, 물항아리를 갖다 놓고, 기름 등불을 켠 다음, 다시 세존께 나아갔습니다. 도착하여 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 공회당에 자리를 모두 깔았고, 좌석을 마련하였으며, 물항아리를 갖다 놓았고, 기름 등불을 켰습니다. 세존이시여, 이제 세존께서 적절하다고 생각하시는 시간을 가지소서.” 그러자 세존께서는 가사를 입으시고 발바루를 챙겨 비구 승가와 함께 새로운 공회당으로 향하셨습니다. 그곳에 이르러 발을 씻고 공회당으로 들어가 중간 기둥에 기대어 동쪽을 향해 앉으셨습니다. 비구 승가 또한 발을 씻고 공회당으로 들어가 서쪽 벽에 기대어 세존을 모시고 동쪽을 향해 앉았습니다. 카필라밧투의 사캬인들도 발을 씻고 공회당으로 들어가 동쪽 벽에 기대어 세존을 모시고 서쪽을 향해 앉았습니다. 그 후 세존께서는 카필라밧투의 사캬인들에게 밤이 깊도록 법문을 설하여 가르치시고, 권장하시고, 분발하게 하시며, 기쁘게 하신 뒤 그들을 돌려보내셨습니다. “고타마들이여, 밤이 깊었습니다. 이제 그대들이 적절하다고 생각하는 시간을 가지십시오.” “세존이시여, 알겠습니다.”라고 카필라밧투의 사캬인들은 세존께 응답하고, 자리에서 일어나 세존께 경배드리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔습니다.

อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ กาปิลวตฺถเวสุ สกฺเยสุ อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตสิ – ‘‘วิคตถินมิทฺโธ โข, โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขุสงฺโฆ. ปฏิภาตุ ตํ, โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขูนํ ธมฺมี กถา. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ; ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ, ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. ตตฺร โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ – ‘‘อวสฺสุตปริยายญฺจ โว, อาวุโส, เทเสสฺสามิ, อนวสฺสุตปริยายญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그 후 세존께서는 카필라밧투의 사캬인들이 떠난 지 얼마 되지 않아 존자 마하모갈라나를 부르셨습니다. “모갈라나여, 비구 승가는 혼침과 수면에서 벗어나 있구나. 모갈라나여, 그대가 비구들에게 법을 설하도록 하라. 내 등이 아프니 좀 펴야겠구나.” “세존이시여, 알겠습니다.”라고 존자 마하모갈라나는 세존께 대답했습니다. 그러자 세존께서는 가사를 네 겹으로 접어 펴고 오른쪽 옆구리를 바닥에 대고 사자의 자세로 누우셨으며, 한 발 위에 다른 발을 포개고, 마음챙김과 알아차림을 갖추어 일어날 시간을 염두에 두셨습니다. 그때 존자 마하모갈라나는 비구들을 불렀습니다. “도반 비구들이여.” 비구들은 “도반이여.”라고 존자 마하모갈라나에게 대답했습니다. 존자 마하모갈라나는 이와 같이 말했습니다. “도반들이여, 그대들에게 번뇌에 젖는 법과 번뇌에 젖지 않는 법을 설하겠습니다. 그것을 잘 듣고 마음속에 새기십시오. 이제 설하겠습니다.” “도반이여, 알겠습니다.”라고 비구들은 존자 마하모갈라나에게 대답했습니다. 존자 마하모갈라나는 이와 같이 말했습니다.

‘‘กถํ, อาวุโส, อวสฺสุโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ วิหรติ ปริตฺตเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ …เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อยํ วุจฺจติ, อาวุโส, ภิกฺขุ อวสฺสุโต จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ…เป… อวสฺสุโต ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ…เป… อวสฺสุโต มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ. เอวํวิหาริญฺจาวุโส, ภิกฺขุํ จกฺขุโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ ลภเตว มาโร โอตารํ, ลภติ มาโร อารมฺมณํ…เป… ชิวฺหาโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, ลภเตว มาโร โอตารํ[Pg.391], ลภติ มาโร อารมฺมณํ…เป… มนโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, ลภเตว มาโร โอตารํ, ลภติ มาโร อารมฺมณํ.

“도반들이여, 어떻게 번뇌에 젖게 됩니까? 도반들이여, 여기 어떤 비구가 눈으로 형색을 보고 나서, 즐거운 형색에는 빠져들고 즐겁지 않은 형색에는 화를 냅니다. 몸에 대한 마음챙김이 확립되지 않은 채 협소한 마음으로 머물며, 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못합니다. (중략) 혀로 맛을 보고... 마음으로 법을 알고 나서, 즐거운 법에는 빠져들고 즐겁지 않은 법에는 화를 냅니다. 몸에 대한 마음챙김이 확립되지 않은 채 협소한 마음으로 머물며, 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 알지 못합니다. 도반들이여, 이러한 비구를 눈으로 인식되는 형색에 대해 번뇌에 젖은 자라 하며... 혀로 인식되는 맛에 대해 번뇌에 젖은 자라 하고... 마음으로 인식되는 법에 대해 번뇌에 젖은 자라고 합니다. 도반들이여, 이와 같이 머무는 비구에게 만약 마라가 눈을 통해 다가온다면 마라는 기회를 얻을 것이며, 마라는 빌미를 얻을 것입니다. (중략) 혀를 통해 다가온다면 마라는 기회를 얻을 것이며, 빌미를 얻을 것입니다. (중략) 마음을 통해 다가온다면 마라는 기회를 얻을 것이며, 마라는 빌미를 얻을 것입니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, นฬาคารํ วา ติณาคารํ วา สุกฺขํ โกลาปํ เตโรวสฺสิกํ. ปุรตฺถิมาย เจปิ นํ ทิสาย ปุริโส อาทิตฺตาย ติณุกฺกาย อุปสงฺกเมยฺย, ลเภเถว อคฺคิ โอตารํ, ลเภถ อคฺคิ อารมฺมณํ; ปจฺฉิมาย เจปิ นํ ทิสาย ปุริโส อาทิตฺตาย ติณุกฺกาย อุปสงฺกเมยฺย…เป… อุตฺตราย เจปิ นํ ทิสาย…เป… ทกฺขิณาย เจปิ นํ ทิสาย…เป… เหฏฺฐิมโต เจปิ นํ…เป… อุปริมโต เจปิ นํ… ยโต กุโตจิ เจปิ นํ ปุริโส อาทิตฺตาย ติณุกฺกาย อุปสงฺกเมยฺย, ลเภเถว อคฺคิ โอตารํ ลเภถ อคฺคิ อารมฺมณํ. เอวเมว โข, อาวุโส, เอวํวิหารึ ภิกฺขุํ จกฺขุโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, ลภเตว มาโร โอตารํ, ลภติ มาโร อารมฺมณํ…เป… ชิวฺหาโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ…เป… มนโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, ลภเตว มาโร โอตารํ, ลภติ มาโร อารมฺมณํ. เอวํวิหาริญฺจาวุโส, ภิกฺขุํ รูปา อธิภํสุ, น ภิกฺขุ รูเป อธิโภสิ; สทฺทา ภิกฺขุํ อธิภํสุ, น ภิกฺขุ สทฺเท อธิโภสิ; คนฺธา ภิกฺขุํ อธิภํสุ, น ภิกฺขุ คนฺเธ อธิโภสิ; รสา ภิกฺขุํ อธิภํสุ, น ภิกฺขุ รเส อธิโภสิ; โผฏฺฐพฺพา ภิกฺขุํ อธิภํสุ, น ภิกฺขุ โผฏฺฐพฺเพ อธิโภสิ; ธมฺมา ภิกฺขุํ อธิภํสุ, น ภิกฺขุ ธมฺเม อธิโภสิ. อยํ วุจฺจตาวุโส, ภิกฺขุ รูปาธิภูโต, สทฺทาธิภูโต, คนฺธาธิภูโต, รสาธิภูโต, โผฏฺฐพฺพาธิภูโต, ธมฺมาธิภูโต, อธิภูโต, อนธิภู, อธิภํสุ นํ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา. เอวํ โข, อาวุโส, อวสฺสุโต โหติ.

“도반들이여, 예를 들어 바짝 말라 썩은, 삼 년이 지난 갈대집이나 풀집이 있다고 합시다. 만약 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 들고 동쪽 방향에서 그 집으로 다가간다면, 불은 침입할 기회를 얻을 것이며 불은 연소할 근거를 얻을 것입니다. 서쪽 방향에서... 북쪽 방향에서... 남쪽 방향에서... 아래쪽에서... 위쪽에서... 혹은 어느 방향에서든 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 들고 다가간다면, 불은 침입할 기회를 얻을 것이며 불은 연소할 근거를 얻을 것입니다. 도반들이여, 이와 마찬가지로 이와 같이 머무는 비구에게 마라가 눈을 통해 다가온다면 마라는 침입할 기회를 얻을 것이며 마라는 발판을 얻을 것입니다. ... 혀를 통해... 마음을 통해 마라가 다가온다면 마라는 침입할 기회를 얻을 것이며 마라는 발판을 얻을 것입니다. 도반들이여, 이와 같이 머무는 비구는 형색들이 그를 압도하며 비구가 형색들을 압도하지 못합니다. 소리들이 비구를 압도하며 비구가 소리들을 압도하지 못합니다. 냄새들이... 맛들이... 감촉들이... 법들이 비구를 압도하며 비구가 법들을 압도하지 못합니다. 도반들이여, 이 비구를 일컬어 형색에 압도된 자, 소리에 압도된 자, 냄새에 압도된 자, 맛에 압도된 자, 감촉에 압도된 자, 법에 압도된 자, 압도당한 자, 압도하지 못하는 자라고 합니다. 오염시키고 다시 태어남을 가져오며 고뇌가 있고 괴로운 결과를 가져오며 미래에 태어남과 늙음과 죽음의 원인이 되는 사악하고 해로운 법들이 그를 압도한 것입니다. 도반들이여, 이와 같이 번뇌에 젖어 있게 됩니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, อนวสฺสุโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… มนสา [Pg.392] ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อยํ วุจฺจตาวุโส, ภิกฺขุ อนวสฺสุโต จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ…เป… อนวสฺสุโต มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ. เอวํวิหาริญฺจาวุโส, ภิกฺขุํ จกฺขุโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, เนว ลภติ มาโร โอตารํ, น ลภติ มาโร อารมฺมณํ…เป… ชิวฺหาโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ…เป… มนโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, เนว ลภติ มาโร โอตารํ, น ลภติ มาโร อารมฺมณํ.

“도반들이여, 어떻게 번뇌에 젖지 않게 됩니까? 여기 도반들이여, 비구는 눈으로 형색을 보고서 즐거운 형색에 집착하지 않고 싫어하는 형색에 화내지 않습니다. 또한 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 머물며 한량없는 마음을 가집니다. 그리고 일어난 저 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. ... 혀로 맛을 보고서... 마음으로 법을 알고서 즐거운 법에 집착하지 않고 싫어하는 법에 화내지 않습니다. 또한 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 머물며 한량없는 마음을 가집니다. 그리고 일어난 저 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 압니다. 도반들이여, 이 비구를 일컬어 눈으로 알 수 있는 형색들에 대해 번뇌에 젖지 않은 자... 마음으로 알 수 있는 법들에 대해 번뇌에 젖지 않은 자라고 합니다. 도반들이여, 이와 같이 머무는 비구에게 마라가 눈을 통해 다가온다 하더라도 마라는 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 마라는 발판을 얻지 못합니다. ... 혀를 통해... 마음을 통해 마라가 다가온다 하더라도 마라는 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 마라는 발판을 얻지 못합니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กูฏาคารํ วา สาลา วา พหลมตฺติกา อทฺทาวเลปนา. ปุรตฺถิมาย เจปิ นํ ทิสาย ปุริโส อาทิตฺตาย ติณุกฺกาย อุปสงฺกเมยฺย, เนว ลเภถ อคฺคิ โอตารํ, น ลเภถ อคฺคิ อารมฺมณํ…เป… ปจฺฉิมาย เจปิ นํ… อุตฺตราย เจปิ นํ… ทกฺขิณาย เจปิ นํ… เหฏฺฐิมโต เจปิ นํ… อุปริมโต เจปิ นํ… ยโต กุโตจิ เจปิ นํ ปุริโส อาทิตฺตาย ติณุกฺกาย อุปสงฺกเมยฺย, เนว ลเภถ อคฺคิ โอตารํ, น ลเภถ อคฺคิ อารมฺมณํ. เอวเมว โข, อาวุโส, เอวํวิหารึ ภิกฺขุํ จกฺขุโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, เนว ลภติ มาโร โอตารํ, น ลภติ มาโร อารมฺมณํ…เป… มนโต เจปิ นํ มาโร อุปสงฺกมติ, เนว ลภติ มาโร โอตารํ, น ลภติ มาโร อารมฺมณํ. เอวํวิหารี จาวุโส, ภิกฺขุ รูเป อธิโภสิ, น รูปา ภิกฺขุํ อธิภํสุ; สทฺเท ภิกฺขุ อธิโภสิ, น สทฺทา ภิกฺขุํ อธิภํสุ; คนฺเธ ภิกฺขุ อธิโภสิ, น คนฺธา ภิกฺขุํ อธิภํสุ; รเส ภิกฺขุ อธิโภสิ, น รสา ภิกฺขุํ อธิภํสุ; โผฏฺฐพฺเพ ภิกฺขุ อธิโภสิ, น โผฏฺฐพฺพา ภิกฺขุํ อธิภํสุ; ธมฺเม ภิกฺขุ อธิโภสิ, น ธมฺมา ภิกฺขุํ อธิภํสุ. อยํ วุจฺจตาวุโส, ภิกฺขุ รูปาธิภู, สทฺทาธิภู, คนฺธาธิภู, รสาธิภู, โผฏฺฐพฺพาธิภู, ธมฺมาธิภู, อธิภู, อนธิภูโต, อธิโภสิ เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม สํกิเลสิเก โปโนพฺภวิเก สทเร ทุกฺขวิปาเก อายตึ ชาติชรามรณิเย. เอวํ โข, อาวุโส, อนวสฺสุโต โหตี’’ติ.

“도반들이여, 예를 들어 두껍게 진흙을 바르고 회칠을 한 다락방이나 강당이 있다고 합시다. 만약 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 들고 동쪽 방향에서 다가온다 하더라도, 불은 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 불은 연소할 근거를 얻지 못할 것입니다. 서쪽에서... 북쪽에서... 남쪽에서... 아래쪽에서... 위쪽에서... 혹은 어느 방향에서든 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 들고 다가온다 하더라도, 불은 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 불은 연소할 근거를 얻지 못할 것입니다. 도반들이여, 이와 마찬가지로 이와 같이 머무는 비구에게 마라가 눈을 통해 다가온다 하더라도 마라는 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 마라는 발판을 얻지 못합니다. ... 마음을 통해 마라가 다가온다 하더라도 마라는 결코 침입할 기회를 얻지 못하며 마라는 발판을 얻지 못합니다. 도반들이여, 이와 같이 머무는 비구는 형색들을 압도하며 형색들이 비구를 압도하지 못합니다. 비구는 소리들을 압도하며 소리들이 비구를 압도하지 못합니다. 비구는 냄새들을... 맛들을... 감촉들을... 법들을 압도하며 법들이 비구를 압도하지 못합니다. 도반들이여, 이 비구를 일컬어 형색을 압도하는 자, 소리를 압도하는 자, 냄새를 압도하는 자, 맛을 압도하는 자, 감촉을 압도하는 자, 법을 압도하는 자, 압도하는 자, 압도당하지 않는 자라고 합니다. 그는 오염시키고 다시 태어남을 가져오며 고뇌가 있고 괴로운 결과를 가져오며 미래에 태어남과 늙음과 죽음의 원인이 되는 저 사악하고 해로운 법들을 압도합니다. 도반들이여, 이와 같이 번뇌에 젖지 않게 됩니다.”

อถ [Pg.393] โข ภควา วุฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตสิ – ‘‘สาธุ สาธุ, โมคฺคลฺลาน! สาธุ โข ตฺวํ, โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขูนํ อวสฺสุตปริยายญฺจ อนวสฺสุตปริยายญฺจ อภาสี’’ติ.

그러자 세존께서는 자리에서 일어나셔서 아유스만 마하모갈라나에게 말씀하셨습니다. “장하구나, 장하구나, 모갈라나여! 모갈라나여, 그대는 비구들에게 번뇌에 젖는 법과 번뇌에 젖지 않는 법을 참으로 잘 설파하였구나.”

อิทมโวจ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ฉฏฺฐํ.

아유스만 마하모갈라나는 이와 같이 말했습니다. 스승께서는 이를 승인하셨습니다. 그 비구들은 아유스만 마하모갈라나의 설법에 기뻐하며 환호했습니다. 여섯 번째 수타가 끝났다.

๗. ทุกฺขธมฺมสุตฺตํ

7. 고법 경 (Dukkhadhammasuttaṃ)

๒๔๔. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺเพสํเยว ทุกฺขธมฺมานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตถา โข ปนสฺส กามา ทิฏฺฐา โหนฺติ, ยถาสฺส กาเม ปสฺสโต, โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปริฬาโห, โส นานุเสติ. ตถา โข ปนสฺส จาโร จ วิหาโร จ อนุพุทฺโธ โหติ, ยถา จรนฺตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา นานุเสนฺติ.

244. “비구들이여, 비구가 모든 괴로움의 법들의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 그는 감각적 욕망들을 이와 같이 보게 됩니다. 그가 감각적 욕망들을 이와 같이 봄으로써, 감각적 욕망들에 대한 어떤 욕탐이나 애정이나 미혹이나 타오르는 고뇌도 그에게 잠재해 있지 않게 됩니다. 또한 그의 유행과 머무름이 이와 같이 이해되어, 그가 유행하고 머무는 동안 탐욕과 불만족이라는 사악하고 해로운 법들이 잠재해 있지 않게 됩니다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺเพสํเยว ทุกฺขธมฺมานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา… อิติ สญฺญา… อิติ สงฺขารา… อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ – เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺเพสํเยว ทุกฺขธมฺมานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 모든 괴로움의 현상들의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 아는가? '이것이 물질이다, 이것이 물질의 일어남이다, 이것이 물질의 사라짐이다. 이것이 느낌이다... 이것이 인식이다... 이것이 형성들이다... 이것이 아르마리이다, 이것이 아르마리의 일어남이다, 이것이 아르마리의 사라짐이다'라고 (관찰한다). 비구들이여, 이와 같이 비구는 모든 괴로움의 현상들의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 아느니라.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามา ทิฏฺฐา โหนฺติ? ยถาสฺส กาเม ปสฺสโต, โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปริฬาโห, โส นานุเสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา ปุณฺณา องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฏิกูโล. ตเมนํ ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา นานาพาหาสุ คเหตฺวา, ตํ องฺคารกาสุํ อุปกฑฺเฒยฺยุํ. โส อิติจีติเจว กายํ สนฺนาเมยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ญาต ญฺหิ, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส อิมํ จาหํ องฺคารกาสุํ ปปติสฺสามิ, ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉิสฺสามิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขนฺติ. เอวเมว โข[Pg.394], ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน องฺคารกาสูปมา กามา ทิฏฺฐา โหนฺติ, ยถาสฺส กาเม ปสฺสโต, โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปริฬาโห, โส นานุเสติ.

비구들이여, 어떻게 비구가 감각적 욕망들을 보는가? 그가 감각적 욕망들을 관찰할 때, 감각적 욕망들에 대해 일어나는 욕탐(kāmacchando)이나 애정(kāmasneho)이나 미혹(kāmamucchā)이나 열뇌(kāmapariḷāho)가 잠재하지 않게 된다. 비구들이여, 예를 들어 불꽃도 없고 연기도 없는 뜨거운 숯불로 가득 찬, 사람 키보다 더 깊은 숯불 구덩이가 있다고 하자. 이때 삶을 원하고 죽기를 원치 않으며, 즐거움을 원하고 괴로움을 싫어하는 어떤 사람이 왔을 때, 두 명의 힘센 사람이 그의 양팔을 잡아 숯불 구덩이로 끌어당긴다면, 그는 몸을 이리저리 뒤틀 것이다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 그 사람은 '내가 이 숯불 구덩이에 떨어지면, 그로 인해 죽거나 죽음에 이르는 고통을 겪을 것이다'라고 알기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 비구에게 감각적 욕망들은 숯불 구덩이와 같이 보여진다. 그가 감각적 욕망들을 이와 같이 볼 때, 감각적 욕망들에 대한 욕탐이나 애정이나 미혹이나 열뇌가 그에게 잠재하지 않느니라.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จาโร จ วิหาโร จ อนุพุทฺโธ โหติ, ยถา จรนฺตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา นานุสฺสวนฺติ ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส พหุกณฺฏกํ ทายํ ปวิเสยฺย. ตสฺส ปุรโตปิ กณฺฏโก, ปจฺฉโตปิ กณฺฏโก, อุตฺตรโตปิ กณฺฏโก, ทกฺขิณโตปิ กณฺฏโก, เหฏฺฐโตปิ กณฺฏโก, อุปริโตปิ กณฺฏโก. โส สโตว อภิกฺกเมยฺย, สโตว ปฏิกฺกเมยฺย – ‘มา มํ กณฺฏโก’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, อยํ วุจฺจติ อริยสฺส วินเย กณฺฏโก’’ติ. อิติ วิทิตฺวา สํวโร จ อสํวโร จ เวทิตพฺโพ.

비구들이여, 어떻게 비구에게 유행하고 머무는 것(cāro ca vihāro ca)이 체득되는가? 그리하여 그가 다니고 머물 때 간탐과 근심이라는 악하고 불선한 법들이 스며들지 않게 되는가? 비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 가시가 많은 숲에 들어갔다고 하자. 그의 앞에도 가시가 있고, 뒤에도 가시가 있으며, 북쪽에도, 남쪽에도, 아래에도, 위에도 가시가 있다. 그는 '가시가 나를 찌르지 않게 하리라'고 생각하며 오직 마음챙김을 유지하며 나아가고, 오직 마음챙김을 유지하며 물러난다. 비구들이여, 이와 같이 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 성자의 율에서는 '가시'라고 부른다. 이를 알고서 단속함(saṃvara)과 단속하지 않음(asaṃvaro)을 알아야 하느니라.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ.

비구들이여, 어떻게 단속하지 않음(asaṃvaro)이 있는가? 비구들이여, 여기 비구가 눈으로 형상을 보고서 사랑스러운 형상에는 집착하고, 사랑스럽지 않은 형상에는 분노한다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하지 못한 채 옹졸한 마음으로 머문다. 그는 자신의 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 마음의 해탈(cetovimutti)과 통찰지에 의한 해탈(paññāvimutti)을 있는 그대로 알지 못한다. ... (중략) ... 혀로 맛을 보고 ... 마음으로 법(dhamma)을 인식하고서 사랑스러운 법에는 집착하고, 사랑스럽지 않은 법에는 분노한다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하지 못한 채 옹졸한 마음으로 머문다. 그는 자신의 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 마음의 해탈과 통찰지에 의한 해탈을 있는 그대로 알지 못한다. 비구들이여, 이와 같이 단속하지 않음이 있느니라.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สํวโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ…เป… ชิวฺหา รสํ สายิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.395] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สํวโร โหติ.

비구들이여, 어떻게 단속함(saṃvaro)이 있는가? 비구들이여, 여기 비구가 눈으로 형상을 보고서 사랑스러운 형상에 집착하지 않고, 사랑스럽지 않은 형상에 분노하지 않는다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하고 무량한 마음(appamāṇacetaso)으로 머문다. 그는 자신의 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 마음의 해탈과 통찰지에 의한 해탈을 있는 그대로 안다. ... (중략) ... 혀로 맛을 보고 ... 마음으로 법을 인식하고서 사랑스러운 법에 집착하지 않고, 사랑스럽지 않은 법에 분노하지 않는다. 그는 몸에 대한 마음챙김을 확립하고 무량한 마음으로 머문다. 그는 자신의 일어난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸되는 마음의 해탈과 통찰지에 의한 해탈을 있는 그대로 안다. 비구들이여, 이와 같이 단속함이 있느니라.

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ จรโต เอวํ วิหรโต กทาจิ กรหจิ สติสมฺโมสา อุปฺปชฺชนฺติ, ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา, ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท. อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ.

비구들이여, 이와 같이 다니고 이와 같이 머무는 비구에게 때때로 마음챙김을 망각하여, 달아나는 생각들이자 결박의 원인이 되는 악하고 불선한 법들이 일어난다면, 비구들이여, 마음챙김이 일어나는 것은 더딜지라도, 그는 그것을 즉시 버리고 멀리하며 끝내고 소멸시키느니라.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส ทิวสํสนฺตตฺเต อโยกฏาเห ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ นิปาเตยฺย. ทนฺโธ, ภิกฺขเว, อุทกผุสิตานํ นิปาโต, อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ตสฺส เจ ภิกฺขุโน เอวํ จรโต, เอวํ วิหรโต กทาจิ กรหจิ สติสมฺโมสา อุปฺปชฺชนฺติ ปาปกา อกุสลา สรสงฺกปฺปา สํโยชนิยา, ทนฺโธ, ภิกฺขเว, สตุปฺปาโท. อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน จาโร จ วิหาโร จ อนุพุทฺโธ โหติ; ยถา จรนฺตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา นานุสฺสวนฺติ. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ เอวํ จรนฺตํ เอวํ วิหรนฺตํ ราชาโน วา ราชมหามตฺตา วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา, โภเคหิ อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺยุํ – ‘เอหิ, โภ ปุริส, กึ เต อิเม กาสาวา อนุทหนฺติ, กึ มุณฺโฑ กปาลมนุจรสิ, เอหิ หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺชสฺสุ, ปุญฺญานิ จ กโรหี’ติ. โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ จรนฺโต เอวํ วิหรนฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 하루 종일 달구어진 철판 위에 두세 방울의 물방울을 떨어뜨렸다고 하자. 비구들이여, 물방울이 떨어지는 속도는 더딜지라도, 그것이 소멸하고 마르는 것은 매우 신속할 것이다. 비구들이여, 이와 같이 다니고 이와 같이 머무는 비구에게 때때로 마음챙김을 망각하여 달아나는 생각들이자 결박의 원인이 되는 악하고 불선한 법들이 일어난다면, 비구들이여, 마음챙김이 일어나는 것은 더딜지라도, 그는 그것을 즉시 버리고 멀리하며 끝내고 소멸시키느니라. 비구들이여, 이와 같이 비구에게 유행하고 머무는 것이 체득된다. 그리하여 그가 다니고 머물 때 간탐과 근심이라는 악하고 불선한 법들이 스며들지 않게 된다. 비구들이여, 왕이나 대신이나 친구나 동료나 친지들이 이와 같이 다니고 이와 같이 머무는 비구에게 재물로 유혹하며 '여보게, 왜 이 가사들이 그대를 괴롭히는가? 왜 머리를 깎고 발우를 들고 돌아다니는가? 자, 세속으로 돌아와 재물을 즐기고 공덕을 쌓게나'라고 권유하더라도, 비구들이여, 이와 같이 다니고 이와 같이 머무는 비구가 계를 버리고 낮은 세속의 삶으로 돌아가는 일은 결코 있을 수 없느니라.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คงฺคา นที ปาจีนนินฺนา ปาจีนโปณา ปาจีนปพฺภารา. อถ มหาชนกาโย อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาล-ปิฏกํ อาทาย – ‘มยํ อิมํ คงฺคํ นทึ ปจฺฉานินฺนํ กริสฺสาม ปจฺฉาโปณํ ปจฺฉาปพฺภาร’นฺติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ โข โส มหาชนกาโย คงฺคํ นทึ ปจฺฉานินฺนํ กเรยฺย ปจฺฉาโปณํ ปจฺฉาปพฺภาร’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘คงฺคา, ภนฺเต, นที ปาจีนนินฺนา ปาจีนโปณา ปาจีนปพฺภารา; สา น สุกรา ปจฺฉานินฺนา กาตุํ ปจฺฉาโปณา ปจฺฉาปพฺภารา. ยาวเทว จ ปน โส มหาชนกาโย กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ตญฺเจ ภิกฺขุํ เอวํ จรนฺตํ เอวํ วิหรนฺตํ ราชาโน วา ราชมหามตฺตา [Pg.396] วา มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา โภเคหิ อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺยุํ – ‘เอหิ, โภ ปุริส, กึ เต อิเม กาสาวา อนุทหนฺติ, กึ มุณฺโฑ กปาลมนุจรสิ, เอหิ หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺชสฺสุ, ปุญฺญานิ จ กโรหี’ติ. โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ จรนฺโต เอวํ วิหรนฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยญฺหิ ตํ, ภิกฺขเว, จิตฺตํ ทีฆรตฺตํ วิเวกนินฺนํ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภารํ, ตถา หีนายาวตฺติสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 예를 들어 갠지스 강이 동쪽으로 흐르고 동쪽으로 기울고 동쪽으로 향해 있다고 하자. 그때 많은 사람들이 괭이와 바구니를 들고 와서 ‘우리는 이 갠지스 강을 서쪽으로 흐르게 하고 서쪽으로 기울게 하고 서쪽으로 향하게 하겠다’라고 말한다고 하자. 비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하느냐? 과연 그 많은 사람들이 갠지스 강을 서쪽으로 흐르게 하고 서쪽으로 기울게 하고 서쪽으로 향하게 할 수 있겠느냐?” “아닙니다, 세존이시여.” “그것은 무슨 이유 때문이냐?” “세존이시여, 갠지스 강은 동쪽으로 흐르고 동쪽으로 기울고 동쪽으로 향해 있기 때문입니다. 그 강을 서쪽으로 흐르게 하고 서쪽으로 기울게 하고 서쪽으로 향하게 하는 것은 쉽지 않습니다. 오직 그 많은 사람들이 피로와 고통만을 겪게 될 뿐입니다.” “비구들이여, 그와 같이 만약 이와 같이 행하고 이와 같이 머무는 비구에게 왕들이나 왕의 대신들이나 친구들이나 동료들이나 친척들이나 혈육들이 재물로 유혹하며 ‘이보시오, 왜 이 가사들이 당신을 괴롭히게 둡니까? 왜 머리를 깎고 바루를 들고 다닙니까? 자, 낮은 재가자의 삶으로 돌아가 재물을 즐기고 공덕을 쌓으십시오’라고 권한다고 하자. 비구들이여, 진실로 이와 같이 행하고 이와 같이 머무는 그 비구가 계를 버리고 낮은 재가자의 삶으로 돌아가는 일은 결코 있을 수 없다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 오랜 세월 동안 그 마음이 멀리 여읨(viveka)으로 흐르고, 멀리 여읨으로 기울고, 멀리 여읨으로 향해 있다면, 그가 낮은 재가자의 삶으로 돌아가는 일은 결코 있을 수 없기 때문이다.” 일곱 번째 경.

๘. กึสุโกปมสุตฺตํ

8. 킴슈카 나무의 비유 경

๒๔๕. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ? ‘‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ.

245. 그때 어떤 비구가 다른 비구에게 다가갔다. 다가가서 그 비구에게 이렇게 말했다. “도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견(知見)이 매우 청정해진 것입니까?” “도반이여, 비구가 여섯 가지 감촉의 장소(phassāyatana)의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ? ‘‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ.

그때 그 비구는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고, 또 다른 비구에게 다가갔다. 다가가서 그 비구에게 이렇게 말했다. “도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?” “도반이여, 비구가 다섯 가지 취착의 무리(upādānakkhandha)의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ? ‘‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ.

그때 그 비구는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고, 또 다른 비구에게 다가갔다. 다가가서 그 비구에게 이렇게 말했다. “도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?” “도반이여, 비구가 네 가지 근본 물질(mahābhūta)의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา [Pg.397] นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ? ‘‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา, โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ.

그때 그 비구는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고, 또 다른 비구에게 다가갔다. 다가가서 그 비구에게 이렇게 말했다. “도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?” “도반이여, 비구가 무엇이든 일어나는 법은 모두 멸하는 법임을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, โส ภิกฺขุ มํ เอตทโวจ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’ติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, โส ภิกฺขุ มํ เอตทโวจ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ…เป… จตุนฺนํ มหาภูตานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’ติ. อถ ขฺวาหํ, ภนฺเต, อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ภิกฺขุสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน เยน ภควา เตนุปสงฺกมึ ( ). กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหตี’’ติ?

그때 그 비구는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 여기 어떤 비구에게 다가가서 ‘도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?’라고 물었습니다. 세존이시여, 그렇게 말했을 때 그 비구는 저에게 ‘도반이여, 비구가 여섯 가지 감촉의 장소의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다’라고 말했습니다. 세존이시여, 그때 저는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고 다른 비구에게 다가가서 ‘도반이여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?’라고 물었습니다. 세존이시여, 그렇게 말했을 때 그 비구는 저에게 ‘도반이여, 비구가 다섯 가지 취착의 무리… (중략) … 네 가지 근본 물질의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때… (중략) … 무엇이든 일어나는 법은 모두 멸하는 법임을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니다’라고 말했습니다. 세존이시여, 그때 저는 그 비구의 답변에 만족하지 못하고 세존께 왔습니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 비구의 지견이 매우 청정해진 것입니까?”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, ปุริสสฺส กึสุโก อทิฏฺฐปุพฺโพ อสฺส. โส เยนญฺญตโร ปุริโส กึสุกสฺส ทสฺสาวี เตนุปสงฺกเมยฺย. อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปุริสํ เอวํ วเทยฺย – ‘กีทิโส, โภ ปุริส, กึสุโก’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘กาฬโก โข, อมฺโภ ปุริส, กึสุโก – เสยฺยถาปิ ฌามขาณู’ติ. เตน โข ปน, ภิกฺขุ, สมเยน ตาทิโสวสฺส กึสุโก ยถาปิ ตสฺส ปุริสสฺส ทสฺสนํ. อถ โข, โส ภิกฺขุ, ปุริโส อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ปุริสสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ปุริโส กึสุกสฺส ทสฺสาวี เตนุปสงฺกเมยฺย; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปุริสํ เอวํ วเทยฺย – ‘กีทิโส[Pg.398], โภ ปุริส, กึสุโก’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘โลหิตโก โข, อมฺโภ ปุริส, กึสุโก – เสยฺยถาปิ มํสเปสี’ติ. เตน โข ปน, ภิกฺขุ, สมเยน ตาทิโสวสฺส กึสุโก ยถาปิ ตสฺส ปุริสสฺส ทสฺสนํ. อถ โข โส ภิกฺขุ ปุริโส อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ปุริสสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ปุริโส กึสุกสฺส ทสฺสาวี เตนุปสงฺกเมยฺย; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปุริสํ เอวํ วเทยฺย – ‘กีทิโส, โภ ปุริส, กึสุโก’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘โอจีรกชาโต โข, อมฺโภ ปุริส, กึสุโก อาทินฺนสิปาฏิโก – เสยฺยถาปิ สิรีโส’ติ. เตน โข ปน, ภิกฺขุ, สมเยน ตาทิโสวสฺส กึสุโก, ยถาปิ ตสฺส ปุริสสฺส ทสฺสนํ. อถ โข โส ภิกฺขุ ปุริโส อสนฺตุฏฺโฐ ตสฺส ปุริสสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน, เยนญฺญตโร ปุริโส กึสุกสฺส ทสฺสาวี เตนุปสงฺกเมยฺย; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปุริสํ เอวํ วเทยฺย – ‘กีทิโส, โภ ปุริส, กึสุโก’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘พหลปตฺตปลาโส สนฺทจฺฉาโย โข, อมฺโภ ปุริส, กึสุโก – เสยฺยถาปิ นิคฺโรโธ’ติ. เตน โข ปน, ภิกฺขุ, สมเยน ตาทิโสวสฺส กึสุโก, ยถาปิ ตสฺส ปุริสสฺส ทสฺสนํ. เอวเมว โข, ภิกฺขุ, ยถา ยถา อธิมุตฺตานํ เตสํ สปฺปุริสานํ ทสฺสนํ สุวิสุทฺธํ โหติ, ตถา ตถา โข เตหิ สปฺปุริเสหิ พฺยากตํ.

“비구여, 예를 들어 어떤 사람이 포우(Kimshuka) 나무를 본 적이 없다고 하자. 그는 포우 나무를 본 적이 있는 다른 사람에게 가서 ‘여보시오, 포우 나무는 어떻게 생겼습니까?’라고 묻는다. 그러면 그 사람은 ‘여보시오, 포우 나무는 마치 불탄 그루터기처럼 검습니다’라고 대답한다. 비구여, 참으로 그 당시에는 포우 나무가 그 사람의 시각에 따라 실제로 그러한 모습을 하고 있었다. 비구여, 그런데 그 사람은 그 사람의 답변에 만족하지 못하고, 포우 나무를 본 적이 있는 또 다른 사람에게 가서 ‘여보시오, 포우 나무는 어떻게 생겼습니까?’라고 묻는다. 그러면 그 사람은 ‘여보시오, 포우 나무는 마치 고기 덩어리처럼 붉습니다’라고 대답한다. 비구여, 참으로 그 당시에는 포우 나무가 그 사람의 시각에 따라 실제로 그러한 모습을 하고 있었다. 비구여, 그런데 그 사람은 그 사람의 답변에 만족하지 못하고, 포우 나무를 본 적이 있는 또 다른 사람에게 가서 ‘여보시오, 포우 나무는 어떻게 생겼습니까?’라고 묻는다. 그러면 그 사람은 ‘여보시오, 포우 나무는 마치 시리사(Sirisa) 나무처럼 꼬투리가 아래로 늘어져 있습니다’라고 대답한다. 비구여, 참으로 그 당시에는 포우 나무가 그 사람의 시각에 따라 실제로 그러한 모습을 하고 있었다. 비구여, 그런데 그 사람은 그 사람의 답변에 만족하지 못하고, 포우 나무를 본 적이 있는 또 다른 사람에게 가서 ‘여보시오, 포우 나무는 어떻게 생겼습니까?’라고 묻는다. 그러면 그 사람은 ‘여보시오, 포우 나무는 마치 니그로다(Banyan) 나무처럼 잎이 무성하고 그늘이 깊습니다’라고 대답한다. 비구여, 참으로 그 당시에는 포우 나무가 그 사람의 시각에 따라 실제로 그러한 모습을 하고 있었다. 비구여, 이와 같이 그 참된 사람(선우)들의 견해가 청정해진 방식에 따라, 그들은 자신이 깨달은 바대로 설명한 것이다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ ฉทฺวารํ. ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี, อญฺญาตานํ นิวาเรตา, ญาตานํ ปเวเสตา. ปุรตฺถิมาย ทิสาย อาคนฺตฺวา สีฆํ ทูตยุคํ ตํ โทวาริกํ เอวํ วเทยฺย – ‘กหํ, โภ ปุริส, อิมสฺส นครสฺส นครสฺสามี’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘เอโส, ภนฺเต, มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺโน’ติ. อถ โข ตํ สีฆํ ทูตยุคํ นครสฺสามิกสฺส ยถาภูตํ วจนํ นิยฺยาเตตฺวา ยถาคตมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย. ปจฺฉิมาย ทิสาย อาคนฺตฺวา สีฆํ ทูตยุคํ…เป… อุตฺตราย ทิสาย… ทกฺขิณาย ทิสาย อาคนฺตฺวา สีฆํ ทูตยุคํ ตํ โทวาริกํ เอวํ วเทยฺย – ‘กหํ, โภ ปุริส, อิมสฺส นครสฺสามี’ติ? โส เอวํ วเทยฺย – ‘เอโส, ภนฺเต, มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺโน’ติ. อถ โข ตํ สีฆํ ทูตยุคํ นครสฺสามิกสฺส ยถาภูตํ วจนํ นิยฺยาเตตฺวา ยถาคตมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย.

“비구여, 예를 들어 왕의 변방 도시에 견고한 토대와 성벽, 성문이 있고 여섯 개의 문이 있다고 하자. 그곳에는 현명하고 노련하며 총명한 문지기가 있어, 모르는 사람은 막고 아는 사람만 들여보낸다. 그때 동쪽 방향에서 빠른 전령 한 쌍이 와서 그 문지기에게 ‘여보시오, 이 도시의 주인은 어디에 있습니까?’라고 묻는다. 문지기는 ‘보십시오, 주인께서는 광장 중앙에 앉아 계십니다’라고 답한다. 그러면 그 빠른 전령 한 쌍은 성주에게 있는 그대로의 소식을 전하고, 왔던 길을 따라 되돌아간다. 서쪽 방향에서... (중략) ...북쪽 방향에서... 남쪽 방향에서 빠른 전령 한 쌍이 와서 그 문지기에게 ‘여보시오, 이 도시의 주인은 어디에 있습니까?’라고 묻는다. 문지기는 ‘보십시오, 주인께서는 광장 중앙에 앉아 계십니다’라고 답한다. 그러면 그 빠른 전령 한 쌍은 성주에게 있는 그대로의 소식을 전하고, 왔던 길을 따라 되돌아간다.”

‘‘อุปมา [Pg.399] โข มฺยายํ, ภิกฺขุ, กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย. อยญฺเจตฺถ อตฺโถ – ‘นคร’นฺติ โข, ภิกฺขุ, อิมสฺเสตํ จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อธิวจนํ มาตาเปตฺติกสมฺภวสฺส โอทนกุมฺมาสูปจยสฺส อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส. ‘ฉ ทฺวารา’ติ โข, ภิกฺขุ, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. ‘โทวาริโก’ติ โข, ภิกฺขุ, สติยา เอตํ อธิวจนํ. ‘สีฆํ ทูตยุค’นฺติ โข, ภิกฺขุ, สมถวิปสฺสนาเนตํ อธิวจนํ. ‘นครสฺสามี’ติ โข, ภิกฺขุ, วิญฺญาณสฺเสตํ อธิวจนํ. ‘มชฺเฌ สิงฺฆาฏโก’ติ โข, ภิกฺขุ, จตุนฺเนตํ มหาภูตานํ อธิวจนํ – ปถวีธาตุยา, อาโปธาตุยา, เตโชธาตุยา, วาโยธาตุยา. ‘ยถาภูตํ วจน’นฺติ โข, ภิกฺขุ, นิพฺพานสฺเสตํ อธิวจนํ. ‘ยถาคตมคฺโค’ติ โข, ภิกฺขุ, อริยสฺเสตํ อฏฺฐงฺคิกสฺส มคฺคสฺส อธิวจนํ, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิยา…เป… สมฺมาสมาธิสฺสา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구여, 내가 이 비유를 든 것은 의미를 잘 알게 하기 위함이다. 그 의미는 다음과 같다. ‘도시’란 지·수·화·풍의 사대(四大)로 이루어지고, 부모의 결합으로 생겨났으며, 밥과 죽으로 길러지고, 무상하며, 씻어주고 안마해주어야 하며, 결국 부서지고 파괴되는 성질을 가진 이 몸의 명칭이다. ‘여섯 개의 문’은 여섯 가지 안의 감각장소(內入處)의 명칭이다. ‘문지기’는 마음챙김(sati)의 명칭이다. ‘빠른 전령 한 쌍’은 사마타(samatha)와 위빳사나(vipassanā)의 명칭이다. ‘성주’는 식(viññāṇa)의 명칭이다. ‘광장 중앙’은 지(地)·수(水)·화(火)·풍(風)의 사대(四大)의 명칭이다. ‘있는 그대로의 소식’은 열반(nibbāna)의 명칭이다. ‘왔던 길’은 성스러운 팔정도의 명칭이니, 즉 정견... (중략) ...정정(sammāsamādhi)이다.” 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. วีโณปมสุตฺตํ

9. 수금의 비유 경

๒๔๖. ‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ อุปฺปชฺเชยฺย ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา โมโห วา ปฏิฆํ วาปิ เจตโส, ตโต จิตฺตํ นิวาเรยฺย. สภโย เจโส มคฺโค สปฺปฏิภโย จ สกณฺฏโก จ สคหโน จ อุมฺมคฺโค จ กุมฺมคฺโค จ ทุหิติโก จ. อสปฺปุริสเสวิโต เจโส มคฺโค, น เจโส มคฺโค สปฺปุริเสหิ เสวิโต. น ตฺวํ เอตํ อรหสีติ. ตโต จิตฺตํ นิวารเย จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ…เป… ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยสุ รเสสุ…เป… มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ อุปฺปชฺเชยฺย ฉนฺโท วา ราโค วา โทโส วา โมโห วา ปฏิฆํ วาปิ เจตโส ตโต จิตฺตํ นิวาเรยฺย. สภโย เจโส มคฺโค สปฺปฏิภโย จ สกณฺฏโก จ สคหโน จ อุมฺมคฺโค จ กุมฺมคฺโค จ ทุหิติโก จ. อสปฺปุริสเสวิโต เจโส มคฺโค, น เจโส มคฺโค สปฺปุริเสหิ เสวิโต. น ตฺวํ เอตํ อรหสีติ. ตโต จิตฺตํ นิวารเย มโนวิญฺเญยฺเยหิ ธมฺเมหิ.

246. “비구들이여, 비구나 비구니가 눈으로 인식되는 형색들에 대해 욕구나 탐욕이나 성냄이나 미혹이나 마음의 저항이 일어난다면, 그 형색들로부터 마음을 돌려야 한다. 이 길은 두려움이 있고, 위험하며, 가시가 있고, 덤불이 우거진 길이며, 잘못된 길이고, 사악한 길이며, 고통스러운 길이기 때문이다. 이 길은 어리석은 자들이 다니는 길이며, 참된 사람(선우)들이 다니는 길이 아니다. ‘그대는 이 길을 갈 자격이 없다’라고 생각하며, 눈으로 인식되는 형색들로부터 마음을 돌려야 한다. ... (중략) ... 비구들이여, 비구나 비구니가 혀로 인식되는 맛에 대해... (중략) ... 마음으로 인식되는 법(dhamma)들에 대해 욕구나 탐욕이나 성냄이나 미혹이나 마음의 저항이 일어난다면, 그 법들로부터 마음을 돌려야 한다. 이 길은 두려움이 있고, 위험하며, 가시가 있고, 덤불이 우거진 길이며, 잘못된 길이고, 사악한 길이며, 고통스러운 길이기 때문이다. 이 길은 어리석은 자들이 다니는 길이며, 참된 사람(선우)들이 다니는 길이 아니다. ‘그대는 이 길을 갈 자격이 없다’라고 생각하며, 마음으로 인식되는 법들로부터 마음을 돌려야 한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กิฏฺฐํ สมฺปนฺนํ. กิฏฺฐารกฺโข จ ปมตฺโต, โคโณ จ กิฏฺฐาโท อทุํ กิฏฺฐํ โอตริตฺวา ยาวทตฺถํ มทํ อาปชฺเชยฺย ปมาทํ อาปชฺเชยฺย[Pg.400]; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ฉสุ ผสฺสายตเนสุ อสํวุตการี ปญฺจสุ กามคุเณสุ ยาวทตฺถํ มทํ อาปชฺชติ ปมาทํ อาปชฺชติ.

“비구들이여, 예를 들어 곡식이 잘 익었는데 파수꾼이 방일하고 있다면, 곡식을 먹는 황소가 그 곡식 밭에 들어가 마음껏 먹고 취하며 방일하게 되는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 배움이 없는 범부(puthujjana)는 여섯 가지 촉의 장소(phassāyatanesu)를 단속하지 않아, 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥(kāmaguṇesu)에 빠져 마음껏 즐기며 취하고 방일하게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กิฏฺฐํ สมฺปนฺนํ กิฏฺฐารกฺโข จ อปฺปมตฺโต โคโณ จ กิฏฺฐาโท อทุํ กิฏฺฐํ โอตเรยฺย. ตเมนํ กิฏฺฐารกฺโข นาสายํ สุคฺคหิตํ คณฺเหยฺย. นาสายํ สุคฺคหิตํ คเหตฺวา อุปริฆฏายํ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺเหยฺย. อุปริฆฏายํ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา ทณฺเฑน สุตาฬิตํ ตาเฬยฺย. ทณฺเฑน สุตาฬิตํ ตาเฬตฺวา โอสชฺเชยฺย. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว …เป… ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, โคโณ กิฏฺฐาโท อทุํ กิฏฺฐํ โอตเรยฺย. ตเมนํ กิฏฺฐารกฺโข นาสายํ สุคฺคหิตํ คณฺเหยฺย. นาสายํ สุคฺคหิตํ คเหตฺวา อุปริฆฏายํ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺเหยฺย. อุปริฆฏายํ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา ทณฺเฑน สุตาฬิตํ ตาเฬยฺย. ทณฺเฑน สุตาฬิตํ ตาเฬตฺวา โอสชฺเชยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, โคโณ กิฏฺฐาโท คามคโต วา อรญฺญคโต วา, ฐานพหุโล วา อสฺส นิสชฺชพหุโล วา น ตํ กิฏฺฐํ ปุน โอตเรยฺย – ตเมว ปุริมํ ทณฺฑสมฺผสฺสํ สมนุสฺสรนฺโต. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยโต โข ภิกฺขุโน ฉสุ ผสฺสายตเนสุ จิตฺตํ อุทุชิตํ โหติ สุทุชิตํ, อชฺฌตฺตเมว สนฺติฏฺฐติ, สนฺนิสีทติ, เอโกทิ โหติ, สมาธิยติ.

“비구들이여, 예를 들어 곡식이 잘 익었는데, 곡식 파수꾼은 방심하지 않고 있고 곡식을 먹는 소가 그 곡식 밭에 들어왔다고 하자. 그러면 곡식 파수꾼은 그 소의 코를 단단히 붙잡을 것이다. 코를 단단히 붙잡고는 두 뿔 사이를 잘 눌러 제압할 것이다. 두 뿔 사이를 잘 눌러 제압한 뒤에는 막대기로 호되게 때릴 것이다. 막대기로 호되게 때린 뒤에는 놓아줄 것이다. 비구들이여, 두 번째도... 비구들이여, 세 번째도 곡식을 먹는 소가 그 곡식 밭에 들어오면, 곡식 파수꾼은 코를 단단히 붙잡고, 코를 단단히 붙잡고는 두 뿔 사이를 잘 눌러 제압할 것이며, 두 뿔 사이를 잘 눌러 제압한 뒤에는 막대기로 호되게 때릴 것이고, 막대기로 호되게 때린 뒤에는 놓아줄 것이다. 비구들이여, 이와 같이 놓아주었을 때에야 비로소 곡식을 먹는 그 소는 마을에 가든 숲에 가든, 오래 서 있든 오래 누워 있든, 예전에 입었던 그 막대기의 감촉을 기억하며 다시는 그 곡식 밭에 들어가지 않을 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 비구의 마음이 여섯 가지 감각 접촉의 장소(chasu phassāyatanesu)에서 잘 제어되고 길들여질 때, 마음은 오직 안으로만 머물고, 가라앉으며, 한곳에 집중되어 삼매에 들게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รญฺโญ วา ราชมหามตฺตสฺส วา วีณาย สทฺโท อสฺสุตปุพฺโพ อสฺส. โส วีณาสทฺทํ สุเณยฺย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อมฺโภ, กสฺส นุ โข เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํมุจฺฉนีโย เอวํพนฺธนีโย’ติ? ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอสา, โข, ภนฺเต, วีณา นาม, ยสฺสา เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํมุจฺฉนีโย เอวํพนฺธนีโย’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ เม, โภ, ตํ วีณํ อาหรถา’ติ. ตสฺส ตํ วีณํ อาหเรยฺยุํ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อยํ โข สา, ภนฺเต, วีณา ยสฺสา เอโส สทฺโท เอวํรชนีโย เอวํกมนีโย เอวํมทนีโย เอวํมุจฺฉนีโย เอวํพนฺธนีโย’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อลํ เม, โภ, ตาย วีณาย, ตเมว เม สทฺทํ อาหรถา’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อยํ โข, ภนฺเต, วีณา นาม อเนกสมฺภารา มหาสมฺภารา. อเนเกหิ สมฺภาเรหิ สมารทฺธา วทติ[Pg.401], เสยฺยถิทํ – โทณิญฺจ ปฏิจฺจ จมฺมญฺจ ปฏิจฺจ ทณฺฑญฺจ ปฏิจฺจ อุปธารเณ จ ปฏิจฺจ ตนฺติโย จ ปฏิจฺจ โกณญฺจ ปฏิจฺจ ปุริสสฺส จ ตชฺชํ วายามํ ปฏิจฺจ เอวายํ, ภนฺเต, วีณา นาม อเนกสมฺภารา มหาสมฺภารา. อเนเกหิ สมฺภาเรหิ สมารทฺธา วทตี’ติ. โส ตํ วีณํ ทสธา วา สตธา วา ผาเลยฺย, ทสธา วา สตธา วา ตํ ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย. สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑหิตฺวา มสึ กเรยฺย. มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อสตี กิรายํ, โภ, วีณา นาม, ยเถวํ ยํ กิญฺจิ วีณา นาม เอตฺถ จ ปนายํ ชโน อติเวลํ ปมตฺโต ปลฬิโต’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รูปํ สมนฺเวสติ ยาวตา รูปสฺส คติ, เวทนํ สมนฺเวสติ ยาวตา เวทนาย คติ, สญฺญํ สมนฺเวสติ ยาวตา สญฺญาย คติ, สงฺขาเร สมนฺเวสติ ยาวตา สงฺขารานํ คติ, วิญฺญาณํ สมนฺเวสติ ยาวตา วิญฺญาณสฺส คติ. ตสฺส รูปํ สมนฺเวสโต ยาวตา รูปสฺส คติ, เวทนํ สมนฺเวสโต…เป… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ สมนฺเวสโต ยาวตา วิญฺญาณสฺส คติ. ยมฺปิสฺส ตํ โหติ อหนฺติ วา มมนฺติ วา อสฺมีติ วา ตมฺปิ ตสฺส น โหตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 예를 들어 왕이나 대신이 일찍이 들어본 적 없는 비나(vīṇā, 인도 현악기) 소리를 들었다고 하자. 그는 그 비나 소리를 듣고 이렇게 말할 것이다. ‘이보게들, 이토록 매혹적이고 즐겁고 황홀하고 넋을 잃게 하고 얽어매는 듯한 소리는 대체 무엇의 소리인가?’ 그러면 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. ‘대왕이시여, 이토록 매혹적이고 즐겁고 황홀하고 넋을 잃게 하고 얽어매는 듯한 소리는 바로 비나라고 하는 악기의 소리입니다.’ 그는 이렇게 말할 것이다. ‘이보게들, 가서 그 비나를 내게 가져오너라.’ 사람들이 그에게 비나를 가져다줄 것이다. 사람들이 그에게 ‘대왕이시여, 이토록 매혹적이고... 얽어매는 듯한 소리가 나는 비나가 바로 이것입니다’라고 말할 것이다. 그는 이렇게 말할 것이다. ‘이보게들, 내게 그 비나는 필요 없으니, 그 소리만을 내게 가져오너라.’ 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. ‘대왕이시여, 비나라고 하는 것은 여러 부품이 모여 이루어진 것이고, 많은 부품이 모여 울리는 것입니다. 즉, 울림통을 연하여, 가죽을 연하여, 자루를 연하여, 조율 장치를 연하여, 줄을 연하여, 채를 연하여, 그리고 인간의 적절한 노력을 연하여 소리가 나는 것입니다. 대왕이시여, 이와 같이 비나라고 하는 것은 여러 부품이 모여 이루어진 것이고, 많은 부품이 모여 울리는 것입니다.’ 왕은 그 비나를 열 조각이나 백 조각으로 쪼개고, 조각조각을 불태워 재로 만들 것이다. 재로 만든 뒤에는 강풍에 날려 보내거나 급류에 떠내려 보낼 것이다. 그리고 그는 이렇게 말할 것이다. ‘이보게들, 비나라는 것은 참으로 보잘것없구나. 비나라고 하는 모든 것들이 참으로 보잘것없구나. 그런데도 사람들은 여기에 지나치게 방일하고 탐닉하고 있구나.’ 비구들이여, 이와 마찬가지로 비구는 물질(rūpa)이 존재하는 한계까지 물질을 조사하고, 느낌(vedanā)을 조사하고, 인식(saññā)을 조사하고, 형성들(saṅkhāre)을 조사하고, 알음알이(viññāṇa)가 존재하는 한계까지 알음알이를 조사한다. 그가 물질을 조사하고... 느낌을... 인식을... 형성들을... 알음알이가 존재하는 한계까지 조사할 때, 그에게 ‘나’라거나 ‘나의 것’이라거나 ‘내가 있다’는 망상은 더 이상 일어나지 않는다.” 제9장.

๑๐. ฉปฺปาณโกปมสุตฺตํ

10. 10. 여섯 마리 짐승의 비유 경

๒๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต สรวนํ ปวิเสยฺย. ตสฺส กุสกณฺฏกา เจว ปาเท วิชฺเฌยฺยุํ, สรปตฺตานิ จ คตฺตานิ วิเลเขยฺยุํ. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ภิยฺโยโสมตฺตาย ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทิเยถ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ คามคโต วา อรญฺญคโต วา ลภติ วตฺตารํ – ‘อยญฺจ โส อายสฺมา เอวํการี เอวํสมาจาโร อสุจิคามกณฺฏโก’ติ. ตํ กณฺฏโกติ อิติ วิทิตฺวา สํวโร จ อสํวโร จ เวทิตพฺโพ.

247. “비구들이여, 예를 들어 몸에 상처가 나고 곪은 사람이 갈대숲에 들어갔다고 하자. 그의 발은 풀가시에 찔리고, 갈대 잎사귀들은 상처 난 몸을 긁을 것이다. 비구들이여, 이와 같이 그 사람은 가시에 찔린 원인 때문에 더욱 극심한 고통과 슬픔을 겪게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 여기 어떤 비구가 마을이나 숲에 갔을 때, ‘이 존자는 이렇게 행동하고 이렇게 행실이 좋지 못하니, 마을의 오염된 가시와 같다’라고 비난하는 자를 만나게 된다. 그를 ‘가시’라고 알고서 감관의 단속(saṃvaro)과 단속하지 않음(asaṃvaro)을 알아야 한다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.402], ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม อธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม พฺยาปชฺชติ, อนุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ ปริตฺตเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 어떻게 단속하지 않음이 있는가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 눈으로 형색을 보고서, 즐거운 형색에는 집착하고 즐겁지 않은 형색에는 화를 낸다. 그는 몸에 대한 마음챙김(kāyassatī)이 확립되지 않은 채 머물며, 마음은 좁아져 있다. 그는 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈(cetovimutti)과 혜해탈(paññāvimutti)을 여실히 알지 못한다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근으로 법(dhamma)을 인식하고서, 즐거운 법에는 집착하고 즐겁지 않은 법에는 화를 낸다. 그는 몸에 대한 마음챙김이 확립되지 않은 채 머물며, 마음은 좁아져 있다. 그는 생겨난 악하고 불선한 법들이 남김없이 소멸하는 저 심해탈과 혜해탈을 여실히 알지 못한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส ฉปฺปาณเก คเหตฺวา นานาวิสเย นานาโคจเร ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. อหึ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. สุสุมารํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. ปกฺขึ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. กุกฺกุรํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. สิงฺคาลํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. มกฺกฏํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺธิตฺวา มชฺเฌ คณฺฐึ กริตฺวา โอสฺสชฺเชยฺย. อถ โข, เต, ภิกฺขเว, ฉปฺปาณกา นานาวิสยา นานาโคจรา สกํ สกํ โคจรวิสยํ อาวิญฺเฉยฺยุํ – อหิ อาวิญฺเฉยฺย ‘วมฺมิกํ ปเวกฺขามี’ติ, สุสุมาโร อาวิญฺเฉยฺย ‘อุทกํ ปเวกฺขามี’ติ, ปกฺขี อาวิญฺเฉยฺย ‘อากาสํ เฑสฺสามี’ติ, กุกฺกุโร อาวิญฺเฉยฺย ‘คามํ ปเวกฺขามี’ติ, สิงฺคาโล อาวิญฺเฉยฺย ‘สีวถิกํ ปเวกฺขามี’ติ, มกฺกโฏ อาวิญฺเฉยฺย ‘วนํ ปเวกฺขามี’ติ. ยทา โข เต, ภิกฺขเว, ฉปฺปาณกา ฌตฺตา อสฺสุ กิลนฺตา, อถ โข โย เนสํ ปาณกานํ พลวตโร อสฺส ตสฺส เต อนุวตฺเตยฺยุํ, อนุวิธาเยยฺยุํ วสํ คจฺเฉยฺยุํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน กายคตาสติ อภาวิตา อพหุลีกตา, ตํ จกฺขุ อาวิญฺฉติ มนาปิเยสุ รูเปสุ, อมนาปิยา รูปา ปฏิกูลา โหนฺติ…เป… มโน อาวิญฺฉติ มนาปิเยสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิยา ธมฺมา ปฏิกูลา โหนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, อสํวโร โหติ.

“비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 서식처도 다르고 먹이 활동 구역도 서로 다른 여섯 종류의 동물을 잡아 튼튼한 밧줄로 묶는다고 하자. 뱀을 잡아 튼튼한 밧줄로 묶고, 악어를 잡아 튼튼한 밧줄로 묶고, 새를 잡아 튼튼한 밧줄로 묶고, 개를 잡아 튼튼한 밧줄로 묶고, 자칼을 잡아 튼튼한 밧줄로 묶고, 원숭이를 잡아 튼튼한 밧줄로 묶는다. 그렇게 튼튼한 밧줄로 묶은 뒤 중앙에 매듭을 지어 놓아주었다고 하자. 비구들이여, 그러면 서식처와 먹이 활동 구역이 각기 다른 그 여섯 마리의 동물들은 각자 자신의 서식처와 먹이 활동 구역으로 끌어당길 것이다. 뱀은 ‘개미언덕으로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 악어는 ‘물로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 새는 ‘허공으로 날아가리라’ 하며 끌어당기고, 개는 ‘마을로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 자칼은 ‘공동묘지로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 원숭이는 ‘숲으로 들어가리라’ 하며 끌어당길 것이다. 비구들이여, 그 여섯 마리의 동물들이 배고픔에 지쳤을 때, 그들 중 가장 힘센 동물의 의지에 따라 나머지가 그를 따르고 순응하며 그의 지배를 받게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 어떤 비구든지 몸에 대한 마음챙김(身念)을 닦지 않고 많이 수행하지 않았다면, 눈은 즐거운 형색을 향해 그를 끌어당기고 즐겁지 않은 형색은 혐오스럽게 느껴진다. … 마음은 즐거운 법(마음의 대상)을 향해 그를 끌어당기고 즐겁지 않은 법은 혐오스럽게 느껴진다. 비구들이여, 이와 같이 단속하지 않음(非律儀)이 있게 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สํวโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา ปิยรูเป รูเป นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป รูเป น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ [Pg.403] วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ…เป… ชิวฺหา รสํ สายิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย ปิยรูเป ธมฺเม นาธิมุจฺจติ, อปฺปิยรูเป ธมฺเม น พฺยาปชฺชติ, อุปฏฺฐิตกายสฺสติ จ วิหรติ อปฺปมาณเจตโส, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“비구들이여, 그러면 어떻게 단속(律儀)이 있는가? 비구들이여, 여기 어떤 비구가 눈으로 형색을 보고서 즐거운 형색에 집착하지 않고, 즐겁지 않은 형색에 분노하지 않으며, 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 무량한 마음으로 머문다. 또한 그는 생겨난 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 안다. … 혀로 맛을 보고 … 마음(意)으로 법을 알아차리고서 즐거운 법에 집착하지 않고, 즐겁지 않은 법에 분노하지 않으며, 몸에 대한 마음챙김을 확립하여 무량한 마음으로 머문다. 또한 그는 생겨난 사악하고 해로운 법들이 남김없이 소멸되는 그 심해탈과 혜해탈을 있는 그대로 꿰뚫어 안다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส ฉปฺปาณเก คเหตฺวา นานาวิสเย นานาโคจเร ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. อหึ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. สุสุมารํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. ปกฺขึ คเหตฺวา…เป… กุกฺกุรํ คเหตฺวา… สิงฺคาลํ คเหตฺวา… มกฺกฏํ คเหตฺวา ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺเธยฺย. ทฬฺหาย รชฺชุยา พนฺธิตฺวา ทฬฺเห ขีเล วา ถมฺเภ วา อุปนิพนฺเธยฺย. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ฉปฺปาณกา นานาวิสยา นานาโคจรา สกํ สกํ โคจรวิสยํ อาวิญฺเฉยฺยุํ – อหิ อาวิญฺเฉยฺย ‘วมฺมิกํ ปเวกฺขามี’ติ, สุสุมาโร อาวิญฺเฉยฺย ‘อุทกํ ปเวกฺขามี’ติ, ปกฺขี อาวิญฺเฉยฺย ‘อากาสํ เฑสฺสามี’ติ, กุกฺกุโร อาวิญฺเฉยฺย ‘คามํ ปเวกฺขามี’ติ, สิงฺคาโล อาวิญฺเฉยฺย ‘สีวถิกํ ปเวกฺขามี’ติ, มกฺกโฏ อาวิญฺเฉยฺย ‘วนํ ปเวกฺขามี’ติ. ยทา โข เต, ภิกฺขเว, ฉปฺปาณกา ฌตฺตา อสฺสุ กิลนฺตา, อถ ตเมว ขีลํ วา ถมฺภํ วา อุปติฏฺเฐยฺยุํ, อุปนิสีเทยฺยุํ, อุปนิปชฺเชยฺยุํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน กายคตาสติ ภาวิตา พหุลีกตา, ตํ จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเยสุ รูเปสุ, อมนาปิยา รูปา นปฺปฏิกูลา โหนฺติ…เป… ชิวฺหา นาวิญฺฉติ มนาปิเยสุ รเสสุ…เป… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเยสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิยา ธมฺมา นปฺปฏิกูลา โหนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สํวโร โหติ.

“비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 서식처도 다르고 먹이 활동 구역도 다른 여섯 마리의 동물을 잡아 튼튼한 밧줄로 묶는다고 하자. 뱀을 잡고, 악어를 잡고, 새를 잡고, 개를 잡고, 자칼을 잡고, 원숭이를 잡아 튼튼한 밧줄로 묶는다. 그렇게 튼튼한 밧줄로 묶은 뒤, 그것을 튼튼한 말뚝이나 기둥에 단단히 묶어 놓았다고 하자. 비구들이여, 그러면 서식처와 먹이 활동 구역이 각기 다른 그 여섯 마리의 동물들은 각자 자신의 서식처와 먹이 활동 구역으로 끌어당길 것이다. 뱀은 ‘개미언덕으로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 악어는 ‘물로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 새는 ‘허공으로 날아가리라’ 하며 끌어당기고, 개는 ‘마을로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 자칼은 ‘공동묘지로 들어가리라’ 하며 끌어당기고, 원숭이는 ‘숲으로 들어가리라’ 하며 끌어당길 것이다. 비구들이여, 그 여섯 마리의 동물들이 배고픔에 지쳤을 때, 그들은 바로 그 말뚝이나 기둥 곁에 서 있거나, 앉아 있거나, 누워 있게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 어떤 비구든지 몸에 대한 마음챙김을 닦고 많이 수행했다면, 눈은 즐거운 형색을 향해 그를 끌어당기지 못하고 즐겁지 않은 형색도 혐오스럽게 느껴지지 않는다. … 혀는 즐거운 맛을 향해 그를 끌어당기지 못하고 … 마음은 즐거운 법을 향해 그를 끌어당기지 못하며 즐겁지 않은 법도 혐오스럽게 느껴지지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 단속이 있게 된다.”

‘‘‘ทฬฺเห ขีเล วา ถมฺเภ วา’ติ โข, ภิกฺขเว, กายคตาย สติยา เอตํ อธิวจนํ. ตสฺมาติห โว, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กายคตา โน สติ ภาวิตา ภวิสฺสติ พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา’ติ. เอวญฺหิ โข, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

“‘튼튼한 말뚝이나 기둥’이라는 말은 비구들이여, 바로 몸에 대한 마음챙김(身念)을 가리키는 말이다. 그러므로 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다. ‘우리는 몸에 대한 마음챙김을 닦고, 많이 수행하며, 수레로 삼고, 근거로 삼고, 확립하고, 연마하고, 철저히 하리라’고. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.”

๑๑. ยวกลาปิสุตฺตํ

11. 보리다발 경 (Yavakalāpi Sutta)

๒๔๘. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.404], ภิกฺขเว, ยวกลาปี จาตุมหาปเถ นิกฺขิตฺตา อสฺส. อถ ฉ ปุริสา อาคจฺเฉยฺยุํ พฺยาภงฺคิหตฺถา. เต ยวกลาปึ ฉหิ พฺยาภงฺคีหิ หเนยฺยุํ. เอวญฺหิ สา, ภิกฺขเว, ยวกลาปี สุหตา อสฺส ฉหิ พฺยาภงฺคีหิ หญฺญมานา. อถ สตฺตโม ปุริโส อาคจฺเฉยฺย พฺยาภงฺคิหตฺโถ. โส ตํ ยวกลาปึ สตฺตมาย พฺยาภงฺคิยา หเนยฺย. เอวญฺหิ สา ภิกฺขเว, ยวกลาปี สุหตตรา อสฺส, สตฺตมาย พฺยาภงฺคิยา หญฺญมานา. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน จกฺขุสฺมึ หญฺญติ มนาปามนาเปหิ รูเปหิ…เป… ชิวฺหาย หญฺญติ มนาปามนาเปหิ รเสหิ…เป… มนสฺมึ หญฺญติ มนาปามนาเปหิ ธมฺเมหิ. สเจ โส, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อายตึ ปุนพฺภวาย เจเตติ, เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, โมฆปุริโส สุหตตโร โหติ, เสยฺยถาปิ สา ยวกลาปี สตฺตมาย พฺยาภงฺคิยา หญฺญมานา.

248. “비구들이여, 예를 들어 보리다발이 사거리에 놓여 있다고 하자. 그때 여섯 명의 남자가 몽둥이를 들고 나타나 그 보리다발을 여섯 개의 몽둥이로 내리친다고 하자. 비구들이여, 그러면 그 보리다발은 여섯 개의 몽둥이에 의해 충분히 매를 맞은 것이 된다. 그런데 그때 일곱 번째 남자가 몽둥이를 들고 나타나 그 보리다발을 일곱 번째 몽둥이로 내리친다고 하자. 비구들이여, 그러면 그 보리다발은 일곱 번째 몽둥이에 의해 더욱더 심하게 매를 맞은 것이 된다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 배우지 못한 범부는 눈을 통해 즐겁거나 즐겁지 않은 형색들에 의해 매를 맞는다. … 혀를 통해 즐겁거나 즐겁지 않은 맛들에 의해 매를 맞는다. … 마음(意)을 통해 즐겁거나 즐겁지 않은 법들에 의해 매를 맞는다. 비구들이여, 만일 그 배우지 못한 범부가 미래에 다시 태어남을 위해 의도를 일으킨다면, 비구들이여, 그 어리석은 자는 마치 일곱 번째 몽둥이로 매를 맞는 보리다발처럼 더욱더 심하게 매를 맞는 꼴이 된다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อสุเร อามนฺเตสิ – ‘สเจ, มาริสา, เทวาสุรสงฺคาเม สมุปพฺยูฬฺเห อสุรา ชิเนยฺยุํ เทวา ปราชิเนยฺยุํ, เยน นํ สกฺกํ เทวานมินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ อสุรปุร’นฺติ. สกฺโกปิ โข, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘สเจ, มาริสา, เทวาสุรสงฺคาเม สมุปพฺยูฬฺเห เทวา ชิเนยฺยุํ อสุรา ปราชิเนยฺยุํ, เยน นํ เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ สุธมฺมํ เทวสภ’นฺติ. ตสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชินึสุ. อถ โข, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติเก อาเนสุํ สุธมฺมํ เทวสภํ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ โหติ. ยทา โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติสฺส อสุรินฺทสฺส เอวํ โหติ – ‘ธมฺมิกา โข เทวา, อธมฺมิกา อสุรา[Pg.405], อิเธว ทานาหํ เทวปุรํ คจฺฉามี’ติ. อถ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ มุตฺตํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ, ทิพฺเพหิ จ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. ยทา จ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติสฺส อสุรินฺทสฺส เอวํ โหติ – ‘ธมฺมิกา โข อสุรา, อธมฺมิกา เทวา, ตตฺเถว ทานาหํ อสุรปุรํ คมิสฺสามี’ติ, อถ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พทฺธํ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ. ทิพฺเพหิ จ ปญฺจหิ กามคุเณหิ ปริหายติ. เอวํ สุขุมํ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติพนฺธนํ. ตโต สุขุมตรํ มารพนฺธนํ. มญฺญมาโน โข, ภิกฺขเว, พทฺโธ มารสฺส, อมญฺญมาโน มุตฺโต ปาปิมโต.

“비구들이여, 옜날에 천신들과 아수라들 사이에 전쟁이 벌어졌다. 비구들이여, 그때 아수라들의 왕 베파칫띠가 아수라들에게 이와 같이 말했다. ‘벗들이여, 천신과 아수라의 전쟁이 벌어졌을 때, 만일 아수라들이 승리하고 천신들이 패배한다면, 천신들의 왕 사까를 목을 포함한 다섯 부위의 결박으로 묶어서 아수라 성에 있는 내 처소로 끌고 오너라.’ 비구들이여, 천신들의 왕 사까 천제석 또한 삼십삼천의 천신들에게 이와 같이 말했다. ‘벗들이여, 천신과 아수라의 전쟁이 벌어졌을 때, 만일 천신들이 승리하고 아수라들이 패배한다면, 아수라의 왕 베파칫띠를 목을 포함한 다섯 부위의 결박으로 묶어서 수담마 천상 회의장에 있는 내 처소로 끌고 오너라.’ 비구들이여, 그 전쟁에서 천신들이 승리하고 아수라들이 패배했다. 비구들이여, 그리하여 삼십삼천의 천신들은 아수라의 왕 베파칫띠를 목을 포함한 다섯 부위의 결박으로 묶어서 수담마 천상 회의장에 있는 사까 천제석의 처소로 끌고 갔다. 비구들이여, 거기서 베파칫띠는 목을 포함한 다섯 부위의 결박으로 묶여 있었다. 비구들이여, 베파칫띠가 ‘천신들은 의롭고 아수라들은 의롭지 못하다. 나는 이제 천상 세계로 가리라’라고 생각할 때에는, 즉시 목을 포함한 다섯 부위의 결박에서 풀려난 자신을 보게 되고, 천상의 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추어 즐기게 된다. 비구들이여, 그러나 베파칫띠가 ‘아수라들은 의롭고 천신들은 의롭지 못하다. 나는 저 아수라 성으로 가리라’라고 생각할 때에는, 다시 목을 포함한 다섯 부위의 결박으로 묶인 자신을 보게 되고, 천상의 다섯 가지 감각적 욕망에서도 멀어지게 된다. 비구들이여, 이처럼 베파칫띠의 결박은 미세하다. 하지만 마라의 결박은 그보다 더 미세하다. 비구들이여, ‘나’라는 생각을 하는 자는 마라에게 묶인 자요, ‘나’라는 생각을 하지 않는 자는 악한 마라로부터 해방된 자다.”

‘‘‘อสฺมี’ติ, ภิกฺขเว, มญฺญิตเมตํ, ‘อยมหมสฺมี’ติ มญฺญิตเมตํ, ‘ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘น ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘รูปี ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘อรูปี ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘สญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘อสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ, ‘เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มญฺญิตเมตํ. มญฺญิตํ, ภิกฺขเว, โรโค, มญฺญิตํ คณฺโฑ, มญฺญิตํ สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ‘อมญฺญมาเนน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“비구들이여, ‘나는 존재한다’는 생각은 망상(maññita)이다. ‘이것이 나다’라는 것도 망상이다. ‘나는 존재할 것이다’라는 것도 망상이다. ‘나는 존재하지 않을 것이다’라는 것도 망상이다. ‘나는 형색이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 망상이며, ‘나는 형색이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 망상이다. ‘나는 인식이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 망상이며, ‘나는 인식이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 망상이며, ‘나는 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 자로 존재할 것이다’라는 것도 망상이다. 비구들이여, 망상은 병이며 종기이며 화살이다. 그러므로 비구들이여, ‘망상하지 않는 마음으로 머물리라’라고 이와 같이 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 닦아야 한다.”

‘‘‘อสฺมี’ติ, ภิกฺขเว, อิญฺชิตเมตํ, ‘อยมหมสฺมี’ติ อิญฺชิตเมตํ, ‘ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘น ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘รูปี ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘อรูปี ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘สญฺญี ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘อสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ, ‘เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ อิญฺชิตเมตํ. อิญฺชิตํ, ภิกฺขเว, โรโค, อิญฺชิตํ คณฺโฑ, อิญฺชิตํ สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ‘อนิญฺชมาเนน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“비구들이여, ‘나는 존재한다’는 생각은 동요(iñjita)이다. ‘이것이 나다’라는 것도 동요이다. ‘나는 존재할 것이다’라는 것도 동요이다. ‘나는 존재하지 않을 것이다’라는 것도 동요이다. ‘나는 형색이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 동요이며, ‘나는 형색이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 동요이다. ‘나는 인식이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 동요이며, ‘나는 인식이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 동요이며, ‘나는 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 자로 존재할 것이다’라는 것도 동요이다. 비구들이여, 동요는 병이며 종기이며 화살이다. 그러므로 비구들이여, ‘동요하지 않는 마음으로 머물리라’라고 이와 같이 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 닦아야 한다.”

‘‘‘อสฺมี’ติ, ภิกฺขเว, ผนฺทิตเมตํ, ‘อยมหมสฺมี’ติ ผนฺทิตเมตํ, ‘ภวิสฺส’นฺติ…เป… ‘น ภวิสฺส’นฺติ… ‘รูปี ภวิสฺส’นฺติ… ‘อรูปี ภวิสฺส’นฺติ… ‘สญฺญี ภวิสฺส’นฺติ… ‘อสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ… ‘เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ ผนฺทิตเมตํ. ผนฺทิตํ, ภิกฺขเว, โรโค, ผนฺทิตํ คณฺโฑ, ผนฺทิตํ สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ‘อผนฺทมาเนน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“비구들이여, ‘나는 존재한다’는 생각은 요동(phandita)이다. ‘이것이 나다’라는 것도 요동이다. ‘나는 존재할 것이다’… (중략) … ‘나는 존재하지 않을 것이다’… ‘나는 형색이 있는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 형색이 없는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 있는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 없는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 자로 존재할 것이다’라는 것도 요동이다. 비구들이여, 요동은 병이며 종기이며 화살이다. 그러므로 비구들이여, ‘요동하지 않는 마음으로 머물리라’라고 이와 같이 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 닦아야 한다.”

‘‘‘อสฺมี’ติ, ภิกฺขเว, ปปญฺจิตเมตํ, ‘อยมหมสฺมี’ติ ปปญฺจิตเมตํ, ‘ภวิสฺส’นฺติ…เป… ‘น ภวิสฺส’นฺติ… ‘รูปี ภวิสฺส’นฺติ… ‘อรูปี ภวิสฺส’นฺติ… ‘สญฺญี ภวิสฺส’นฺติ… ‘อสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ… ‘เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ ปปญฺจิตเมตํ[Pg.406]. ปปญฺจิตํ, ภิกฺขเว, โรโค, ปปญฺจิตํ คณฺโฑ, ปปญฺจิตํ สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ‘นิปฺปปญฺเจน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“비구들이여, ‘나는 존재한다’는 생각은 희론(papañcita)이다. ‘이것이 나다’라는 것도 희론이다. ‘나는 존재할 것이다’… (중략) … ‘나는 존재하지 않을 것이다’… ‘나는 형색이 있는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 형색이 없는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 있는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 없는 자로 존재할 것이다’… ‘나는 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 자로 존재할 것이다’라는 것도 희론이다. 비구들이여, 희론은 병이며 종기이며 화살이다. 그러므로 비구들이여, ‘희론이 없는 마음으로 머물리라’라고 이와 같이 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 닦아야 한다.”

‘‘‘อสฺมี’ติ, ภิกฺขเว, มานคตเมตํ, ‘อยมหมสฺมี’ติ มานคตเมตํ, ‘ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘น ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘รูปี ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘อรูปี ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘สญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘อสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ, ‘เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺส’นฺติ มานคตเมตํ. มานคตํ, ภิกฺขเว, โรโค, มานคตํ คณฺโฑ, มานคตํ สลฺลํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, ‘นิหตมาเนน เจตสา วิหริสฺสามา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“비구들이여, ‘나는 존재한다’는 생각은 자만(mānagata)이다. ‘이것이 나다’라는 것도 자만이다. ‘나는 존재할 것이다’라는 것도 자만이다. ‘나는 존재하지 않을 것이다’라는 것도 자만이다. ‘나는 형색이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 자만이며, ‘나는 형색이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 자만이다. ‘나는 인식이 있는 자로 존재할 것이다’라는 것도 자만이며, ‘나는 인식이 없는 자로 존재할 것이다’라는 것도 자만이며, ‘나는 인식이 있는 것도 없는 것도 아닌 자로 존재할 것이다’라는 것도 자만이다. 비구들이여, 자만은 병이며 종기이며 화살이다. 그러므로 비구들이여, ‘자만을 꺽은 마음으로 머물리라’라고 이와 같이 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 닦아야 한다.”라고 말씀하셨다. 열한 번째 경.

อาสีวิสวคฺโค เอกูนวีสติโม.

독사 품(Āsīvisavaggo) 제십구가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(uddāna)은 다음과 같다.

อาสีวิโส รโถ กุมฺโม, ทฺเว ทารุกฺขนฺธา อวสฺสุโต;

ทุกฺขธมฺมา กึสุกา วีณา, ฉปฺปาณา ยวกลาปีติ.

독사, 수레, 거북이, 두 개의 나무토막, 썩은 집, 고통의 법, 낌수까, 비파, 여섯 마리 짐승, 보리 다발이다.

สฬายตนวคฺเค จตุตฺถปณฺณาสโก สมตฺโต.

육처상응의 네 번째 오십 편(Paṇṇāsaka)이 끝났다.

ตสฺส วคฺคุทฺทานํ –

그 품의 요약 게송(uddāna)은 다음과 같다.

นนฺทิกฺขโย สฏฺฐินโย, สมุทฺโท อุรเคน จ;

จตุปณฺณาสกา เอเต, นิปาเตสุ ปกาสิตาติ.

난딕카야(Nandikkhaya), 삿티나야(Saṭṭhinaya), 사뭇다(Samudda), 우라가(Uraga) 품이다. 이 54개의 경들이 이 단락들에서 잘 밝혀졌다.

สฬายตนสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

육처상응(Saḷāyatanasaṃyutta)이 끝났다.

๒. เวทนาสํยุตฺตํ

2. 웨다나 상응(Vedanāsaṃyutta, 느낌 상응)

๑. สคาถาวคฺโค

1. 게송을 포함한 품(Sagāthāvaggo)

๑. สมาธิสุตฺตํ

1. 삼매 경(Samādhisuttaṃ)

๒๔๙. ‘‘ติสฺโส [Pg.407] อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนาติ.

249. “비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 셋인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 참으로 이것이 세 가지 느낌이다.”라고 말씀하셨다.

‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

เวทนา จ ปชานาติ, เวทนานญฺจ สมฺภวํ.

“삼매에 들어 바르게 알아차리고 마음 챙기는 부처님의 제자는 느낌을 알고 느낌의 발생 또한 안다.”

‘‘ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ, มคฺคญฺจ ขยคามินํ;

เวทนานํ ขยา ภิกฺขุ, นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต’’ติ. ปฐมํ;

“또한 이 느낌들이 어디에서 소멸하는지(열반)를 알고, 소멸에 이르는 길을 안다. 느낌이 소멸함에 따라 갈애가 다한 비구는 완전한 평온에 든다.” 첫 번째 경.

๒. สุขสุตฺตํ

2. 즐거움 경(Sukhasuttaṃ)

๒๕๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนาติ.

250. “비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 느낌이다.”

‘‘สุขํ วา ยทิ วา ทุกฺขํ, อทุกฺขมสุขํ สห;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, ยํ กิญฺจิ อตฺถิ เวทิตํ.

“즐거움이든 혹은 괴로움이든, 즐겁지도 괴롭지도 않음과 함께하는 것이든, 안에서나 밖에서나 느껴지는 것은 무엇이든 다 느낌이다.”

‘‘เอตํ ทุกฺขนฺติ ญตฺวาน, โมสธมฺมํ ปโลกินํ;

ผุสฺส ผุสฺส วยํ ปสฺสํ, เอวํ ตตฺถ วิรชฺชตี’’ติ. ทุติยํ;

“그 느낌이 사라지기 마련이고 무너지기 마련인 괴로움임을 알아서, (지혜로) 거듭거듭 접촉하여 소멸을 관찰하며, 이와 같이 그 느낌들에 대하여 탐욕을 여읜다.” (두 번째 경)

๓. ปหานสุตฺตํ

3. 3. 버림 경 (Pahāna-sutta)

๒๕๑. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขาย, ภิกฺขเว, เวทนาย ราคานุสโย ปหาตพฺโพ, ทุกฺขาย เวทนาย ปฏิฆานุสโย ปหาตพฺโพ, อทุกฺขมสุขาย เวทนาย อวิชฺชานุสโย ปหาตพฺโพ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขาย เวทนาย ราคานุสโย ปหีโน โหติ, ทุกฺขาย เวทนาย ปฏิฆานุสโย ปหีโน โหติ, อทุกฺขมสุขาย [Pg.408] เวทนาย อวิชฺชานุสโย ปหีโน โหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ นิรนุสโย สมฺมทฺทโส อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’’ติ.

251. “비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 즐거운 느낌에 대해서는 탐욕의 잠재성향(rāgānusaya)을 버려야 하고, 괴로운 느낌에 대해서는 저항의 잠재성향(paṭighānusaya)을 버려야 하며, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌에 대해서는 무명의 잠재성향(avijjānusayo)을 버려야 한다. 비구들이여, 비구가 즐거운 느낌에서 탐욕의 잠재성향을 버렸고, 괴로운 느낌에서 저항의 잠재성향을 버렸으며, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌에서 무명의 잠재성향을 버렸을 때, 비구들이여, 이 비구를 ‘잠재성향이 없고, 바르게 보며, 갈애를 끊어버렸고, 결박을 풀어버렸으며, 마만을 바르게 관통하여 괴로움의 끝을 보았다’고 한다.”

‘‘สุขํ เวทยมานสฺส, เวทนํ อปฺปชานโต;

โส ราคานุสโย โหติ, อนิสฺสรณทสฺสิโน.

“즐거운 느낌을 느끼면서도 느낌을 (지혜로) 알지 못하고, 그 (느낌의) 벗어남을 보지 못하는 자에게는 탐욕의 잠재성향이 생겨난다.”

‘‘ทุกฺขํ เวทยมานสฺส, เวทนํ อปฺปชานโต;

ปฏิฆานุสโย โหติ, อนิสฺสรณทสฺสิโน.

“괴로운 느낌을 느끼면서도 느낌을 (지혜로) 알지 못하고, 그 (느낌의) 벗어남을 보지 못하는 자에게는 저항의 잠재성향이 생겨난다.”

‘‘อทุกฺขมสุขํ สนฺตํ, ภูริปญฺเญน เทสิตํ;

ตญฺจาปิ อภินนฺทติ, เนว ทุกฺขา ปมุจฺจติ.

“광대한 지혜를 지닌 분(부처님)께서 평온하다고 설하신 그 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌조차 즐거워한다면, 그는 결코 괴로움에서 벗어나지 못한다.”

‘‘ยโต จ ภิกฺขุ อาตาปี, สมฺปชญฺญํ น ริญฺจติ;

ตโต โส เวทนา สพฺพา, ปริชานาติ ปณฺฑิโต.

“비구가 열정적으로 노력하며 알아차림(sampajañña)을 놓지 않을 때, 그 현명한 비구는 모든 느낌을 철저히 알게 된다.”

‘‘โส เวทนา ปริญฺญาย, ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนาสโว;

กายสฺส เภทา ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ. ตติยํ;

“그는 느낌들을 철저히 알아 현생에서 번뇌가 없게 된다. 법에 머물고 지혜를 완성한 그는 몸이 무너진 뒤에 (탐욕에 물든 자 등으로 불리는) 수(數)에 포함되지 않는다.” (세 번째 경)

๔. ปาตาลสุตฺตํ

4. 4. 심연 경 (Pātāla-sutta)

๒๕๒. ‘‘อสฺสุตวา, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ยํ วาจํ ภาสติ – ‘อตฺถิ มหาสมุทฺเท ปาตาโล’ติ. ตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อสนฺตํ อวิชฺชมานํ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘อตฺถิ มหาสมุทฺเท ปาตาโล’ติ. สารีริกานํ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขานํ เวทนานํ อธิวจนํ ยทิทํ ‘ปาตาโล’ติ. อสฺสุตวา, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน สารีริกาย ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ปาตาเล น ปจฺจุฏฺฐาสิ, คาธญฺจ นาชฺฌคา’. สุตวา จ โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สารีริกาย ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน เนว โสจติ, น กิลมติ, น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘สุตวา อริยสาวโก ปาตาเล ปจฺจุฏฺฐาสิ, คาธญฺจ อชฺฌคา’’’ติ.

252. “비구들이여, 배우지 못한 범부는 ‘대양에는 심연(pātāla)이 있다’는 말을 한다. 비구들이여, 그러나 배우지 못한 범부는 존재하지도 않고 나타나지도 않는 것을 두고 ‘대양에는 심연이 있다’고 말하는 것이다. 비구들이여, 이 ‘심연’이라는 말은 육체적인 괴로운 느낌들을 가리키는 명칭이다. 비구들이여, 배우지 못한 범부는 육체적인 괴로운 느낌이 닥칠 때, 슬퍼하고 상심하며 울부짖고 가슴을 치며 통곡하고 미혹에 빠진다. 비구들이여, 이를 가리켜 ‘배우지 못한 범부는 심연에서 지탱하지 못하고 발붙일 곳을 얻지 못한다’고 한다. 비구들이여, 그러나 배운 성스러운 제자는 육체적인 괴로운 느낌이 닥쳐도 슬퍼하지 않고 상심하지 않으며 울부짖지 않고 가슴을 치며 통곡하지 않고 미혹에 빠지지 않는다. 비구들이여, 이를 가리켜 ‘배운 성스러운 제자는 심연에서 지탱하고 발붙일 곳을 얻는다’고 한다.”

‘‘โย [Pg.409] เอตา นาธิวาเสติ, อุปฺปนฺนา เวทนา ทุขา;

สารีริกา ปาณหรา, ยาหิ ผุฏฺโฐ ปเวธติ.

“생겨난 괴로운 느낌들, 생명을 앗아갈 듯한 육체적인 괴로움을 감내하지 못하고, 그것에 닿아 떨고 있는 자,”

‘‘อกฺกนฺทติ ปโรทติ, ทุพฺพโล อปฺปถามโก;

น โส ปาตาเล ปจฺจุฏฺฐาสิ, อโถ คาธมฺปิ นาชฺฌคา.

“울부짖고 통곡하는 지혜가 없고 힘이 없는 자는, 심연에서 지탱하지 못하고 발붙일 곳조차 얻지 못한다.”

‘‘โย เจตา อธิวาเสติ, อุปฺปนฺนา เวทนา ทุขา;

สารีริกา ปาณหรา, ยาหิ ผุฏฺโฐ น เวธติ;

ส เว ปาตาเล ปจฺจุฏฺฐาสิ, อโถ คาธมฺปิ อชฺฌคา’’ติ. จตุตฺถํ;

“그러나 생겨난 괴로운 느낌들, 생명을 앗아갈 듯한 육체적인 괴로움을 감내하고, 그것에 닿아도 떨지 않는 자, 그는 참으로 심연에서 지탱하며 또한 발붙일 곳을 얻는다.” (네 번째 경)

๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตํ

5. 5. 보아야 함 경 (Daṭṭhabba-sutta)

๒๕๓. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขา, ภิกฺขเว, เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา, ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทฏฺฐพฺพา, อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทฏฺฐพฺพา. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขา เวทนา ทุกฺขโต ทิฏฺฐา โหติ, ทุกฺขา เวทนา สลฺลโต ทิฏฺฐา โหติ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อนิจฺจโต ทิฏฺฐา โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ สมฺมทฺทโส อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’’ติ.

253. “비구들이여, 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 그 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 즐거운 느낌은 괴로움으로 보아야 하고, 괴로운 느낌은 화살로 보아야 하며, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌은 무상한 것으로 보아야 한다. 비구들이여, 비구가 즐거운 느낌을 괴로움으로 보고, 괴로운 느낌을 화살로 보며, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌을 무상한 것으로 보았을 때, 비구들이여, 이 비구를 ‘바르게 보며, 갈애를 끊어버렸고, 결박을 풀어버렸으며, 마만을 바르게 관통하여 괴로움의 끝을 보았다’고 한다.”

‘‘โย สุขํ ทุกฺขโต อทฺท, ทุกฺขมทฺทกฺขิ สลฺลโต;

อทุกฺขมสุขํ สนฺตํ, อทฺทกฺขิ นํ อนิจฺจโต.

“즐거운 느낌을 괴로움으로 보고, 괴로운 느낌을 화살로 보며, 평온한 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌을 무상한 것으로 본 자,”

‘‘ส เว สมฺมทฺทโส ภิกฺขุ, ปริชานาติ เวทนา;

โส เวทนา ปริญฺญาย, ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนาสโว;

กายสฺส เภทา ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ. ปญฺจมํ;

“그는 참으로 바르게 보는 비구로서 느낌들을 철저히 안다. 그는 느낌들을 철저히 알아 현생에서 번뇌가 없게 된다. 법에 머물고 지혜를 완성한 그는 몸이 무너진 뒤에 어떤 명칭으로도 불리지 않는다.” (다섯 번째 경)

๖. สลฺลสุตฺตํ

6. 6. 화살 경 (Salla-sutta)

๒๕๔. ‘‘อสฺสุตวา, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน สุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, ทุกฺขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, อทุกฺขมสุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ. สุตวา, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สุขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, ทุกฺขมฺปิ เวทนํ เวทยติ, อทุกฺขมสุขมฺปิ [Pg.410] เวทนํ เวทยติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนนา’’ติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป… อสฺสุตวา. ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชติ. โส ทฺเว เวทนา เวทยติ – กายิกญฺจ, เจตสิกญฺจ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริสํ สลฺเลน วิชฺเฌยฺย. ตเมนํ ทุติเยน สลฺเลน อนุเวธํ วิชฺเฌยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปุริโส ทฺวิสลฺเลน เวทนํ เวทยติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชติ. โส ทฺเว เวทนา เวทยติ – กายิกญฺจ, เจตสิกญฺจ. ตสฺสาเยว โข ปน ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน ปฏิฆวา โหติ. ตเมนํ ทุกฺขาย เวทนาย ปฏิฆวนฺตํ, โย ทุกฺขาย เวทนาย ปฏิฆานุสโย, โส อนุเสติ. โส ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน กามสุขํ อภินนฺทติ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ โส, ภิกฺขเว, ปชานาติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อญฺญตฺร กามสุขา ทุกฺขาย เวทนาย นิสฺสรณํ, ตสฺส กามสุขญฺจ อภินนฺทโต, โย สุขาย เวทนาย ราคานุสโย, โส อนุเสติ. โส ตาสํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส ตาสํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ อปฺปชานโต, โย อทุกฺขมสุขาย เวทนาย อวิชฺชานุสโย, โส อนุเสติ. โส สุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. ทุกฺขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. อทุกฺขมสุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน สญฺญุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, สญฺญุตฺโต ทุกฺขสฺมา’ติ วทามิ.

254. “비구들이여, 배우지 못한 범부는 즐거운 느낌도 느끼고, 괴로운 느낌도 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 느낀다. 비구들이여, 배우고 닦은 성스러운 제자 또한 즐거운 느낌도 느끼고, 괴로운 느낌도 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 느낀다. 비구들이여, 그렇다면 배우고 닦은 성스러운 제자와 배우지 못한 범부 사이에 어떠한 차이가 있으며, 어떠한 다름이 있고, 어떠한 구별이 있는가?” “세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 근본으로 하며... (중략)... 비구들이여, 배우지 못한 범부는 괴로운 느낌에 닿았을 때 근심하고 슬퍼하며 울부짖고 가슴을 치며 방황하고 아득함에 빠진다. 그는 신체적인 느낌과 정신적인 느낌이라는 두 가지 느낌을 모두 느낀다. 비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 화살에 맞고 나서, 다시 두 번째 화살에 연달아 맞는 것과 같다. 비구들이여, 이처럼 그 사람은 두 개의 화살로 인한 고통을 느끼게 된다. 이와 마찬가지로 배우지 못한 범부는 괴로운 느낌에 닿았을 때 근심하고 슬퍼하며 울부짖고 가슴을 치며 방황하고 아득함에 빠진다. 그는 신체적인 느낌과 정신적인 느낌이라는 두 가지 느낌을 느낀다. 그는 그 괴로운 느낌에 닿았을 때 반감(paṭigha)을 일으킨다. 괴로운 느낌에 대해 반감을 일으키는 그에게는 괴로운 느낌으로 인한 반감의 잠재성향(paṭighānusayo)이 잠재하게 된다. 그는 괴로운 느낌에 닿았을 때 감각적 즐거움(kāmasukha)을 기뻐한다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 배우지 못한 범부는 감각적 즐거움 외에는 괴로운 느낌에서 벗어나는 길을 알지 못하기 때문이다. 그가 감각적 즐거움을 기뻐할 때, 즐거운 느낌으로 인한 탐욕의 잠재성향(rāgānusayo)이 잠재하게 된다. 그는 그 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 알지 못한다. 그 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 알지 못하는 그에게는, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌으로 인한 무명의 잠재성향(avijjānusayo)이 잠재하게 된다. 그는 즐거운 느낌을 느끼더라도 결박된 채 그것을 느끼고, 괴로운 느낌을 느끼더라도 결박된 채 그것을 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼더라도 결박된 채 그것을 느낀다. 비구들이여, 이를 일러 ‘배우지 못한 범부는 태어남, 늙음, 죽음, 근심, 탄식, 고통, 슬픔, 절망에 결박되어 있으며, 괴로움에 결박되어 있다’라고 나는 말한다.”

‘‘สุตวา จ โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน น โสจติ, น กิลมติ, น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น [Pg.411] สมฺโมหํ อาปชฺชติ. โส เอกํ เวทนํ เวทยติ – กายิกํ, น เจตสิกํ.

“비구들이여, 그러나 배우고 닦은 성스러운 제자는 괴로운 느낌에 닿았을 때 근심하지 않고 슬퍼하지 않으며 울부짖지 않고 가슴을 치며 방황하지도 않으며 아득함에 빠지지도 않는다. 그는 오직 하나의 느낌, 즉 신체적인 느낌만을 느낄 뿐 정신적인 느낌은 느끼지 않는다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริสํ สลฺเลน วิชฺเฌยฺย. ตเมนํ ทุติเยน สลฺเลน อนุเวธํ น วิชฺเฌยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ปุริโส เอกสลฺเลน เวทนํ เวทยติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน น โสจติ, น กิลมติ, น ปริเทวติ, น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, น สมฺโมหํ อาปชฺชติ. โส เอกํ เวทนํ เวทยติ – กายิกํ, น เจตสิกํ. ตสฺสาเยว โข ปน ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน ปฏิฆวา น โหติ. ตเมนํ ทุกฺขาย เวทนาย อปฺปฏิฆวนฺตํ, โย ทุกฺขาย เวทนาย ปฏิฆานุสโย, โส นานุเสติ. โส ทุกฺขาย เวทนาย ผุฏฺโฐ สมาโน กามสุขํ นาภินนฺทติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปชานาติ หิ โส, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก อญฺญตฺร กามสุขา ทุกฺขาย เวทนาย นิสฺสรณํ. ตสฺส กามสุขํ นาภินนฺทโต โย สุขาย เวทนาย ราคานุสโย, โส นานุเสติ. โส ตาสํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวํ จ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส ตาสํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานโต, โย อทุกฺขมสุขาย เวทนาย อวิชฺชานุสโย, โส นานุเสติ. โส สุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. ทุกฺขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. อทุกฺขมสุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘สุตวา อริยสาวโก วิสญฺญุตฺโต ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, วิสญฺญุตฺโต ทุกฺขสฺมา’ติ วทามิ. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ สุตวโต อริยสาวกสฺส อสฺสุตวตา ปุถุชฺชเนนา’’ติ.

“비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 화살에 맞았으나, 두 번째 화살에는 다시 맞지 않는 것과 같다. 비구들이여, 이처럼 그 사람은 오직 하나의 화살로 인한 느낌만을 느끼게 된다. 이와 마찬가지로 배우고 닦은 성스러운 제자는 괴로운 느낌에 닿았을 때 근심하지 않고 슬퍼하지 않으며 울부짖지 않고 가슴을 치며 방황하지도 않으며 아득함에 빠지지도 않는다. 그는 오직 하나의 느낌, 즉 신체적인 느낌만을 느낄 뿐 정신적인 느낌은 느끼지 않는다. 그는 그 괴로운 느낌에 닿았을 때 반감을 일으키지 않는다. 괴로운 느낌에 대해 반감을 일으키지 않는 그에게는 괴로운 느낌으로 인한 반감의 잠재성향이 잠재하지 않는다. 그는 괴로운 느낌에 닿았을 때 감각적 즐거움을 기뻐하지 않는다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 배우고 닦은 성스러운 제자는 감각적 즐거움 외에 괴로운 느낌에서 벗어나는 길을 알기 때문이다. 그가 감각적 즐거움을 기뻐하지 않을 때, 즐거운 느낌으로 인한 탐욕의 잠재성향은 잠재하지 않는다. 그는 그 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 안다. 그 느낌들의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난, 그리고 벗어남을 있는 그대로 아는 그에게는, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌으로 인한 무명의 잠재성향이 잠재하지 않는다. 그는 즐거운 느낌을 느끼더라도 결박되지 않은 채 그것을 느끼고, 괴로운 느낌을 느끼더라도 결박되지 않은 채 그것을 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼더라도 결박되지 않은 채 그것을 느낀다. 비구들이여, 이를 일러 ‘배우고 닦은 성스러운 제자는 태어남, 늙음, 죽음, 근심, 탄식, 고통, 슬픔, 절망으로부터 벗어나 있으며, 괴로움으로부터 벗어나 있다’라고 나는 말한다. 비구들이여, 이것이 배우고 닦은 성스러운 제자가 배우지 못한 범부와 다른 점이며, 수승한 점이며, 차이가 있는 점이다.”

‘‘น เวทนํ เวทยติ สปญฺโญ,สุขมฺปิ ทุกฺขมฺปิ พหุสฺสุโตปิ;

อยญฺจ ธีรสฺส ปุถุชฺชเนน,มหา วิเสโส กุสลสฺส โหติ.

“지혜로운 자는 배우고 닦았으므로 즐거움도 괴로움도 (집착하여) 느끼지 않나니, 이것이 지혜롭고 노련한 성스러운 제자와 범부 사이의 커다란 차이이다.”

‘‘สงฺขาตธมฺมสฺส [Pg.412] พหุสฺสุตสฺส,วิปสฺสโต โลกมิมํ ปรญฺจ;

อิฏฺฐสฺส ธมฺมา น มเถนฺติ จิตฺตํ,อนิฏฺฐโต โน ปฏิฆาตเมติ.

“법을 통달하고 많이 배워 이 세상과 저 세상을 통찰하는 그에게, 바람직한 법들이 마음을 어지럽히지 못하고 바람직하지 않은 법들로 인해 반감을 일으키지도 않는다.”

‘‘ตสฺสานุโรธา อถวา วิโรธา,วิธูปิตา อตฺถคตา น สนฺติ;

ปทญฺจ ญตฺวา วิรชํ อโสกํ,สมฺมา ปชานาติ ภวสฺส ปารคู’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“그에게는 수순함(순응)이나 반발(대립)이 모두 제거되어 사라지고 없으니, 티끌 없고 슬픔 없는 열반의 경지를 알고서 바르게 통찰하여 존재의 저편(피안)에 도달한 자라 한다.”

๗. ปฐมเคลญฺญสุตฺตํ

7. 제1 병실 경 (Paṭhamagelaññasuttaṃ)

๒๕๕. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน คิลานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

255. 한때 세존께서는 웨살리의 대림에 있는 고각당(Kūṭāgārasālā)에 머무셨다. 그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 병실이 있는 곳으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들을 불러 말씀하셨다.

‘‘สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน กาลํ อาคเมยฺย. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี.

“비구들이여, 비구는 마음 챙기고(sato) 알아차리며(sampajāno) 때를 기다려야 한다. 이것이 너희들에게 주는 우리의 가르침이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 마음챙김(sato)을 구족하는가? 비구들이여, 여기 비구는 세상에 대한 탐욕과 불만족을 제거하고, 열정적으로 분명하게 알아차리며 마음챙김을 유지하면서, 몸에서 몸을 관찰하며 머문다. 느낌에서 느낌을 관찰하며 머문다... (중략) ...마음에서 마음을 관찰하며 머문다... (중략) ...법에서 법을 관찰하며 머물되, 열정적으로 분명하게 알아차리며 마음챙김을 유지하면서 세상에 대한 탐욕과 불만족을 제거하고 머문다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 마음챙김을 구족한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว [Pg.413] สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชานการี โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน กาลํ อาคเมยฺย. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี.

“비구들이여, 어떻게 비구가 분명하게 알아차리는가(sampajāno)? 비구들이여, 여기 비구는 나아갈 때나 물러날 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 앞을 볼 때나 옆을 볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 구부리거나 펼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 가사나 발우를 지닐 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 먹고 마시고 씹고 맛볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 대소변을 볼 때도 분명하게 알아차리며 행하고, 걷거나 서 있거나 앉아 있거나 잠들거나 깨어 있거나 말하거나 침묵할 때도 분명하게 알아차리며 행한다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 분명하게 알아차리는 자가 된다. 비구들이여, 비구는 마음챙김과 분명한 알아차림을 갖추고서 때를 기다려야 한다. 이것이 그대들에게 주는 우리의 가르침이다.”

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ สตสฺส สมฺปชานสฺส อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา, โส เอวํ ปชานาติ – ‘อุปฺปนฺนา โข มฺยายํ สุขา เวทนา. สา จ โข ปฏิจฺจ, โน อปฺปฏิจฺจ. กึ ปฏิจฺจ? อิมเมว กายํ ปฏิจฺจ. อยํ โข ปน กาโย อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน. อนิจฺจํ โข ปน สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ กายํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา สุขา เวทนา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสตี’ติ! โส กาเย จ สุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ, วยานุปสฺสี วิหรติ, วิราคานุปสฺสี วิหรติ, นิโรธานุปสฺสี วิหรติ, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี วิหรติ. ตสฺส กาเย จ สุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต, วยานุปสฺสิโน วิหรโต, วิราคานุปสฺสิโน วิหรโต, นิโรธานุปสฺสิโน วิหรโต, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต, โย กาเย จ สุขาย จ เวทนาย ราคานุสโย, โส ปหียติ.

“비구들이여, 이와 같이 마음챙기고 분명하게 알아차리며 방일하지 않고 열정적으로 스스로를 독려하며 머무는 그 비구에게 즐거운 느낌(sukha vedanā)이 일어날 때, 그는 이렇게 분명히 안다. ‘나에게 이 즐거운 느낌이 일어났다. 그것은 원인이 있어서 일어난 것이지, 원인 없이 일어난 것이 아니다. 무엇을 원인으로 하는가? 바로 이 몸을 원인으로 한다. 그런데 이 몸은 무상하고 형성된 것이며 연기된 것이다. 무상하고 형성되고 연기된 몸을 원인으로 일어난 즐거운 느낌이 어찌 영원할 수 있겠는가!’ 그는 몸과 즐거운 느낌에 대하여 무상을 관찰하며 머물고, 사라짐을 관찰하며 머물고, 탐욕의 빛바램을 관찰하며 머물고, 소멸을 관찰하며 머물고, 놓아버림을 관찰하며 머문다. 그가 몸과 즐거운 느낌에 대하여 무상을 관찰하고, 사라짐을 관찰하고, 탐욕의 빛바램을 관찰하고, 소멸을 관찰하고, 놓아버림을 관찰하며 머물 때, 몸과 즐거운 느낌에 잠재되어 있던 탐욕의 잠재성향(rāgānusayo)이 사라진다.”

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ สตสฺส สมฺปชานสฺส อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อุปฺปนฺนา โข มฺยายํ ทุกฺขา เวทนา. สา จ โข ปฏิจฺจ, โน อปฺปฏิจฺจ. กึ ปฏิจฺจ? อิมเมว กายํ ปฏิจฺจ. อยํ โข ปน กาโย อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน. อนิจฺจํ โข ปน สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ กายํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา ทุกฺขา เวทนา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสตี’ติ! โส กาเย จ ทุกฺขาย เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ, วยานุปสฺสี วิหรติ, วิราคานุปสฺสี วิหรติ, นิโรธานุปสฺสี วิหรติ, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี วิหรติ. ตสฺส กาเย จ ทุกฺขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต…เป… ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต, โย กาเย จ ทุกฺขาย จ เวทนาย ปฏิฆานุสโย, โส ปหียติ.

“비구들이여, 이와 같이 마음챙기고 분명하게 알아차리며 방일하지 않고 열정적으로 스스로를 독려하며 머무는 그 비구에게 괴로운 느낌(dukkhā vedanā)이 일어날 때, 그는 이렇게 분명히 안다. ‘나에게 이 괴로운 느낌이 일어났다. 그것은 원인이 있어서 일어난 것이지, 원인 없이 일어난 것이 아니다. 무엇을 원인으로 하는가? 바로 이 몸을 원인으로 한다. 그런데 이 몸은 무상하고 형성된 것이며 연기된 것이다. 무상하고 형성되고 연기된 몸을 원인으로 일어난 괴로운 느낌이 어찌 영원할 수 있겠는가!’ 그는 몸과 괴로운 느낌에 대하여 무상을 관찰하며 머물고, 사라짐을 관찰하며 머물고, 탐욕의 빛바램을 관찰하며 머물고, 소멸을 관찰하며 머물고, 놓아버림을 관찰하며 머문다. 그가 몸과 괴로운 느낌에 대하여 무상을 관찰하고... (중략) ...놓아버림을 관찰하며 머물 때, 몸과 괴로운 느낌에 잠재되어 있던 저항의 잠재성향(paṭighānusayo)이 사라진다.”

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ สตสฺส สมฺปชานสฺส อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา, โส เอวํ ปชานาติ – ‘อุปฺปนฺนา โข มฺยายํ อทุกฺขมสุขา เวทนา. สา จ โข ปฏิจฺจ, โน อปฺปฏิจฺจ. กึ ปฏิจฺจ? อิมเมว กายํ ปฏิจฺจ. อยํ โข ปน กาโย อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน. อนิจฺจํ โข ปน สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ กายํ [Pg.414] ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขา เวทนา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสตี’ติ! โส กาเย จ อทุกฺขมสุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ, วยานุปสฺสี วิหรติ, วิราคานุปสฺสี วิหรติ, นิโรธานุปสฺสี วิหรติ, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี วิหรติ. ตสฺส กาเย จ อทุกฺขมสุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต…เป… ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต, โย กาเย จ อทุกฺขมสุขาย จ เวทนาย อวิชฺชานุสโย, โส ปหียติ.

“비구들이여, 이와 같이 마음챙기고 분명하게 알아차리며 방일하지 않고 열정적으로 스스로를 독려하며 머무는 그 비구에게 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌(adukkhamasukhā vedanā)이 일어날 때, 그는 이렇게 분명히 안다. ‘나에게 이 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어났다. 그것은 원인이 있어서 일어난 것이지, 원인 없이 일어난 것이 아니다. 무엇을 원인으로 하는가? 바로 이 몸을 원인으로 한다. 그런데 이 몸은 무상하고 형성된 것이며 연기된 것이다. 무상하고 형성되고 연기된 몸을 원인으로 일어난 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 어찌 영원할 수 있겠는가!’ 그는 몸과 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌에 대하여 무상을 관찰하며 머물고, 사라짐을 관찰하며 머물고, 탐욕의 빛바램을 관찰하며 머물고, 소멸을 관찰하며 머물고, 놓아버림을 관찰하며 머문다. 그가 몸과 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌에 대하여 무상을 관찰하고... (중략) ...놓아버림을 관찰하며 머물 때, 몸과 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌에 잠재되어 있던 무명의 잠재성향(avijjānusayo)이 사라진다.”

‘‘โส สุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ; ทุกฺขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ; อทุกฺขมสุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ. โส สุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ; ทุกฺขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ; อทุกฺขมสุขญฺเจ เวทนํ เวทยติ, วิสญฺญุตฺโต นํ เวทยติ. โส กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ, ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ‘กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาติ.

“그는 즐거운 느낌을 느낄 때, 그것이 무상하다고 분명히 알고, 집착하지 않는다고 분명히 알고, 환희하지 않는다고 분명히 안다. 괴로운 느낌을 느낄 때도 그것이 무상하다고 분명히 알고, 집착하지 않는다고 분명히 알고, 환희하지 않는다고 분명히 안다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낄 때도 그것이 무상하다고 분명히 알고, 집착하지 않는다고 분명히 알고, 환희하지 않는다고 분명히 안다. 그는 즐거운 느낌을 느낄 때 결합되지 않은 채 그것을 느끼고, 괴로운 느낌을 느낄 때도 결합되지 않은 채 그것을 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느낄 때도 결합되지 않은 채 그것을 느낀다. 그는 육신의 한계까지의 느낌을 느끼면서 ‘육신의 한계까지의 느낌을 느낀다’고 분명히 알고, 생명의 한계까지의 느낌을 느끼면서 ‘생명의 한계까지의 느낌을 느낀다’고 분명히 안다. 그리고 ‘몸이 무너지고 생명이 다한 뒤에는, 이곳에서 바로 모든 느껴진 것들이 환희를 일으키지 못한 채 차갑게 식어버릴 것이다’라고 분명히 안다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย, ตสฺเสว เตลสฺส จ วฏฺฏิยา จ ปริยาทานา อนาหาโร นิพฺพาเยยฺย; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ‘กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 마치 기름과 심지를 원인으로 등잔불이 타오르다가, 그 기름과 심지가 다하면 연료가 없어 꺼져버리는 것과 같다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 비구는 육신의 한계까지의 느낌을 느끼면서 ‘육신의 한계까지의 느낌을 느낀다’고 분명히 알고, 생명의 한계까지의 느낌을 느끼면서 ‘생명의 한계까지의 느낌을 느낀다’고 분명히 안다. 그리고 ‘몸이 무너지고 생명이 다한 뒤에는, 이곳에서 바로 모든 느껴진 것들이 환희를 일으키지 못한 채 차갑게 식어버릴 것이다’라고 분명히 안다.”

๘. ทุติยเคลญฺญสุตฺตํ

8. 제2 병동 경

๒๕๖. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน คิลานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

256. 한때 세존께서는 웨살리(Vesālī)의 마하와나(Mahāvana, 대림)에 있는 중각강당(Kūṭāgārasālā)에 머무셨습니다. 그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상(Paṭisallāna)에서 일어나 환자소(Gilānasālā)가 있는 곳으로 가셨습니다. 가셔서는 마련된 자리에 앉으셨습니다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들을 불러 말씀하셨습니다.

‘‘สโต[Pg.415], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน กาลํ อาคเมยฺย. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี.

“비구들이여, 비구는 마음챙기고(Sato) 분명하게 알면서(Sampajāno) 때를 기다려야 한다. 이것이 너희들에게 주는 우리의 훈계(Anusāsanī)이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโต โหติ.

“비구들이여, 어떻게 비구가 마음챙기는 자가 되는가? 여기 비구들이여, 비구는 몸에서 몸을 관찰하며(Kāyānupassī) 머문다. 그는 열정적이고(Ātāpī) 분명하게 알며(Sampajāno) 마음챙기는 자(Satimā)가 되어, 세상에 대한 탐욕과 싫어함(Abhijjhādomanassa)을 제거한다. 느낌들에서 느낌을 관찰하며 머물고… 마음에서 마음을 관찰하며 머물고… 법들에서 법을 관찰하며(Dhammānupassī) 열정적이고 분명하게 알며 마음챙기는 자가 되어, 세상에 대한 탐욕과 싫어함을 제거하며 머문다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 마음챙기는 자가 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ…เป… ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน โหติ. สโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺปชาโน กาลํ อาคเมยฺย. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี.

“비구들이여, 어떻게 비구가 분명하게 아는 자가 되는가? 여기 비구들이여, 비구는 앞으로 나아갈 때나 뒤로 물러날 때도 분명하게 아는 자(Sampajānakārī)가 된다. …(중략)… 말할 때나 침묵할 때도 분명하게 아는 자가 된다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 분명하게 아는 자가 된다. 비구들이여, 비구는 마음챙기고 분명하게 알면서 때를 기다려야 한다. 이것이 너희들에게 주는 우리의 훈계이다.”

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ สตสฺส สมฺปชานสฺส อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อุปฺปนฺนา โข มฺยายํ สุขา เวทนา; สา จ โข ปฏิจฺจ, โน อปฺปฏิจฺจ. กึ ปฏิจฺจ? อิมเมว ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อยํ โข ปน ผสฺโส อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน. อนิจฺจํ โข ปน สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา สุขา เวทนา กุโต นิจฺจา ภวิสฺสตี’ติ! โส ผสฺเส จ สุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ, วยานุปสฺสี วิหรติ, วิราคานุปสฺสี วิหรติ, นิโรธานุปสฺสี วิหรติ, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี วิหรติ. ตสฺส ผสฺเส จ สุขาย จ เวทนาย อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต, วยานุปสฺสิโน วิหรโต, วิราคานุปสฺสิโน วิหรโต, นิโรธานุปสฺสิโน วิหรโต, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต โย ผสฺเส จ สุขาย จ เวทนาย ราคานุสโย, โส ปหียติ.

“비구들이여, 이와 같이 마음챙기고 분명하게 알며, 방일하지 않고 열정적이며 스스로를 독려하며 머무는 비구에게 즐거운 느낌(Sukhā vedanā)이 일어날 수 있다. 그는 이와 같이 꿰뚫어 안다. ‘나에게 이 즐거운 느낌이 일어났다. 그러나 이것은 조건을 의지하여(Paṭicca) 일어난 것이지, 조건 없이 일어난 것이 아니다. 무엇을 의지하여 일어났는가? 바로 이 접촉(Phassa)을 의지하여 일어났다. 그런데 이 접촉은 무상하고(Anicco), 형성된 것이며(Saṅkhato), 조건 지어져 발생한 것(Paṭiccasamuppanno)이다. 무상하고 형성되었으며 조건 지어진 접촉을 의지하여 일어난 즐거운 느낌이 어찌 영원할 수 있겠는가!’라고. 그는 접촉에 대해서도, 즐거운 느낌에 대해서도 무상함을 관찰하며(Aniccānupassī) 머물고, 사라짐을 관찰하며(Vayānupassī), 탐욕이 빛바램을 관찰하며(Virāgānupassī), 소멸을 관찰하며(Nirodhānupassī), 놓아버림을 관찰하며(Paṭinissaggānupassī) 머문다. 접촉과 즐거운 느낌에 대해 무상함을 관찰하고, 사라짐을 관찰하고, 탐욕이 빛바램을 관찰하고, 소멸을 관찰하고, 놓아버림을 관찰하며 머무는 그 비구에게는, 접촉과 즐거운 느낌에 대한 탐욕의 잠재성향(Rāgānusayo)이 버려진다.”

‘‘ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํ สตสฺส…เป… วิหรโต อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา…เป… อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา. โส เอวํ ปชานาติ – ‘อุปฺปนฺนา โข มฺยายํ อทุกฺขมสุขา เวทนา; สา จ โข ปฏิจฺจ, โน อปฺปฏิจฺจ. กึ ปฏิจฺจ? อิมเมว ผสฺสํ ปฏิจฺจ…เป… กายสฺส [Pg.416] เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาติ’’.

“비구들이여, 이와 같이 마음챙기며 …(중략)… 머무는 그 비구에게 괴로운 느낌이 일어날 수도 있고, …(중략)… 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌(Adukkhamasukhā vedanā)이 일어날 수도 있다. 그는 이와 같이 꿰뚫어 안다. ‘나에게 이 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이 일어났다. 이것은 조건을 의지하여 일어난 것이지, 조건 없이 일어난 것이 아니다. 무엇을 의지하여 일어났는가? 바로 이 접촉을 의지하여 일어났다. …(중략)… 몸이 무너지고 생명이 다한 뒤에는 이곳에서 모든 느껴진 것들이 더 이상 즐거워할 수 없는 것이 되어 식어버릴 것이다(Sītībhavissanti)’라고 꿰뚫어 안다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย, ตสฺเสว เตลสฺส จ วฏฺฏิยา จ ปริยาทานา อนาหาโร นิพฺพาเยยฺย; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ‘ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามี’ติ ปชานาติ. ‘กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺตี’ติ ปชานาตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 마치 기름을 의지하고 심지를 의지하여 등잔불이 타오르다가, 그 기름과 심지가 다하면 연료가 없어 꺼져버리는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 비구는 몸의 한계에 이르는 느낌을 느끼면서 ‘몸의 한계에 이르는 느낌을 느낀다’고 꿰뚫어 알고, 생명의 한계에 이르는 느낌을 느끼면서 ‘생명의 한계에 이르는 느낌을 느낀다’고 꿰뚫어 안다. ‘몸이 무너지고 생명이 다한 뒤에는 이곳에서 모든 느껴진 것들이 더 이상 즐거워할 수 없는 것이 되어 식어버릴 것이다’라고 꿰뚫어 안다.” 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. อนิจฺจสุตฺตํ

9. 9. 무상 경 (Aniccasutta)

๒๕๗. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา’’ติ. นวมํ.

257. “비구들이여, 이 세 가지 느낌은 무상하고, 형성된 것이며, 조건 지어져 발생한 것이고, 다하게 마련인 법이며, 사라지게 마련인 법이며, 탐욕이 빛바래게 마련인 법이며, 소멸하게 마련인 법이다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 진실로 이 세 가지 느낌은 무상하고, 형성된 것이며, 조건 지어져 발생한 것이고, 다하게 마련인 법이며, 사라지게 마련인 법이며, 탐욕이 빛바래게 마련인 법이며, 소멸하게 마련인 법이다.” 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. ผสฺสมูลกสุตฺตํ

10. 10. 접촉 근원 경 (Phassamūlakasutta)

๒๕๘. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา ผสฺสชา ผสฺสมูลกา ผสฺสนิทานา ผสฺสปจฺจยา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. สุขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขา เวทนา. ตสฺเสว สุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา, ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ สุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา สุขา เวทนา, สา นิรุชฺฌติ, สา วูปสมฺมติ. ทุกฺขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขา เวทนา. ตสฺเสว ทุกฺขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา, ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ ทุกฺขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา ทุกฺขา เวทนา, สา นิรุชฺฌติ, สา วูปสมฺมติ. อทุกฺขมสุขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขา เวทนา. ตสฺเสว อทุกฺขมสุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา, ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขา เวทนา, สา นิรุชฺฌติ, สา วูปสมฺมติ. เสยฺยถาปิ[Pg.417], ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ กฏฺฐานํ สงฺฆฏฺฏนสโมธานา อุสฺมา ชายติ, เตโช อภินิพฺพตฺตติ. เตสํเยว กฏฺฐานํ นานาภาวา วินิกฺเขปา, ยา ตชฺชา อุสฺมา, สา นิรุชฺฌติ, สา วูปสมฺมติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมา ติสฺโส เวทนา ผสฺสชา ผสฺสมูลกา ผสฺสนิทานา ผสฺสปจฺจยา. ตชฺชํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ ตชฺชา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ. ตชฺชสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ตชฺชา เวทนา นิรุชฺฌนฺตี’’ติ. ทสมํ.

258. “비구들이여, 이 세 가지 느낌은 접촉에서 생겨났고(Phassajā), 접촉을 근원으로 하며(Phassamūlakā), 접촉이 원인이며(Phassanidānā), 접촉을 조건으로 한다(Phassapaccayā). 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 즐겁게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 즐거운 느낌이 일어난다. 즐겁게 느껴져야 할 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 즐겁게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 일어났던 즐거운 느낌도 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 괴롭게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 괴로운 느낌이 일어난다. 괴롭게 느껴져야 할 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 괴롭게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 일어났던 괴로운 느낌도 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 즐겁지도 괴롭지도 않게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이 일어난다. 즐겁지도 괴롭지도 않게 느껴져야 할 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 즐겁지도 괴롭지도 않게 느껴져야 할 접촉을 의지하여 일어났던 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌도 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 예를 들어 두 나무 막대기를 비비고 마찰시킴으로써 열기가 생기고 불이 일어나는 것과 같다. 그 나무 막대기들을 서로 떼어놓고 멀리하면 그로 인해 생겼던 열기도 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 이 세 가지 느낌은 접촉에서 생겨났고, 접촉을 근원으로 하며, 접촉이 원인이며, 접촉을 조건으로 한다. 그에 대응하는 접촉을 의지하여 그에 대응하는 느낌들이 일어나고, 그에 대응하는 접촉이 소멸함에 따라 그에 대응하는 느낌들도 소멸한다.” 열 번째 경이 끝났다.

สคาถาวคฺโค ปฐโม.

게송이 있는 첫 번째 품(Sagāthāvagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

สมาธิ สุขํ ปหาเนน, ปาตาลํ ทฏฺฐพฺเพน จ;

สลฺเลน เจว เคลญฺญา, อนิจฺจ ผสฺสมูลกาติ.

삼매(Samādhi), 즐거움(Sukha), 버림(Pahāna), 바닥(Pātāla), 보아야 함(Daṭṭhabba), 화살(Salla), 발병(Gelañña), 무상(Anicca), 접촉 근원(Phassamūlaka) 경들이다.

๒. รโหคตวคฺโค

2. 2. 홀로 머묾 품 (Rahogatavagga)

๑. รโหคตสุตฺตํ

1. 1. 홀로 머묾 경 (Rahogatasutta)

๒๕๙. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. วุตฺตํ โข ปเนตํ ภควตา – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ ตํ ทุกฺขสฺมิ’นฺติ. กึ นุ โข เอตํ ภควตา สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ ตํ ทุกฺขสฺมิ’’’นฺติ?

259. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 그 비구는 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 제가 홀로 조용한 곳에 머물며 명상에 잠겼을 때 이런 생각이 들었습니다. ‘세존께서는 세 가지 느낌을 말씀하셨다. 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌, 이 세 가지 느낌을 세존께서 말씀하셨다. 그런데 또한 세존께서는 «느껴지는 것은 무엇이든 고통에 속한다»라고도 말씀하셨다. 세존께서는 무엇을 염두에 두고 «느껴지는 것은 무엇이든 고통에 속한다»라고 말씀하신 것입니까?’라고 말입니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขุ! ติสฺโส อิมา, ภิกฺขุ, เวทนา วุตฺตา มยา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา ติสฺโส เวทนา วุตฺตา มยา. วุตฺตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขุ, มยา – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ, ตํ ทุกฺขสฺมิ’นฺติ. ตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขุ, มยา สงฺขารานํเยว อนิจฺจตํ สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ ตํ ทุกฺขสฺมิ’นฺติ[Pg.418]. ตํ โข ปเนตํ, ภิกฺขุ, มยา สงฺขารานํเยว ขยธมฺมตํ…เป… วยธมฺมตํ…เป… วิราคธมฺมตํ …เป… นิโรธธมฺมตํ…เป… วิปริณามธมฺมตํ สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ ตํ ทุกฺขสฺมิ’นฺติ. อถ โข ปน, ภิกฺขุ, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ นิโรโธ อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา นิรุทฺธา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสา นิรุทฺธา โหนฺติ. อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค นิรุทฺโธ โหติ, โทโส นิรุทฺโธ โหติ, โมโห นิรุทฺโธ โหติ. อถ โข, ภิกฺขุ, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ วูปสโม อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา วูปสนฺตา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา วูปสนฺตา โหนฺติ…เป… สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ วูปสนฺตา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค วูปสนฺโต โหติ, โทโส วูปสนฺโต โหติ, โมโห วูปสนฺโต โหติ. ฉยิมา, ภิกฺขุ, ปสฺสทฺธิโย. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โทโส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โมโห ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“장하다 장하다, 비구여! 비구여, 나는 세 가지 느낌을 말하였다. 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌, 이 세 가지 느낌을 내가 말하였다. 비구여, 나는 또한 «느껴지는 것은 무엇이든 고통에 속한다»라고도 말하였다. 비구여, 그것은 내가 형성된 것들(행, saṅkhārā)의 무상함만을 염두에 두고 «느껴지는 것은 무엇이든 고통에 속한다»라고 말한 것이다. 비구여, 그것은 내가 형성된 것들이 멸하는 성질, 사라지는 성질, 탐욕이 빛바래는 성질, 소멸하는 성질, 변하기 마련인 성질임을 염두에 두고 «느껴지는 것은 무엇이든 고통에 속한다»라고 말한 것이다. 또한 비구여, 나는 형성된 것들의 점진적인 소멸을 설하였다. 초선에 든 자에게는 말(언어)이 소멸한다. 제2선에 든 자에게는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 소멸한다. 제3선에 든 자에게는 희열이 소멸한다. 제4선에 든 자에게는 들숨과 날숨이 소멸한다. 공무변처에 든 자에게는 물질에 대한 인식이 소멸한다. 식무변처에 든 자에게는 공무변처의 인식이 소멸한다. 무소유처에 든 자에게는 식무변처의 인식이 소멸한다. 비상비비상처에 든 자에게는 무소유처의 인식이 소멸한다. 상수멸에 든 자에게는 인식과 느낌이 소멸한다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 소멸하고, 성냄이 소멸하고, 어리석음이 소멸한다. 또한 비구여, 나는 형성된 것들의 점진적인 가라앉음을 설하였다. 초선에 든 자에게는 말이 가라앉는다. 제2선에 든 자에게는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉는다. …중략… 상수멸에 든 자에게는 인식과 느낌이 가라앉는다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 가라앉고, 성냄이 가라앉고, 어리석음이 가라앉는다. 비구여, 이러한 여섯 가지 고요해짐(경안)이 있다. 초선에 든 자에게는 말이 고요해진다. 제2선에 든 자에게는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 고요해진다. 제3선에 든 자에게는 희열이 고요해진다. 제4선에 든 자에게는 들숨과 날숨이 고요해진다. 상수멸에 든 자에게는 인식과 느낌이 고요해진다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 고요해지고, 성냄이 고요해지고, 어리석음이 고요해진다.” 첫 번째.

๒. ปฐมอากาสสุตฺตํ

2. 제1 허공 경

๒๖๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อากาเส วิวิธา วาตา วายนฺติ. ปุรตฺถิมาปิ วาตา วายนฺติ, ปจฺฉิมาปิ วาตา วายนฺติ, อุตฺตราปิ วาตา วายนฺติ, ทกฺขิณาปิ วาตา วายนฺติ, สรชาปิ วาตา วายนฺติ, อรชาปิ วาตา วายนฺติ, สีตาปิ วาตา วายนฺติ, อุณฺหาปิ วาตา วายนฺติ, ปริตฺตาปิ วาตา วายนฺติ, อธิมตฺตาปิ วาตา [Pg.419] วายนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ กายสฺมึ วิวิธา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, สุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, ทุกฺขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, อทุกฺขมสุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชตี’’ติ.

260. “비구들이여, 마치 허공에 여러 가지 바람이 부는 것과 같다. 동풍도 불고, 서풍도 불고, 북풍도 불고, 남풍도 불며, 먼지 섞인 바람도 불고, 먼지 없는 바람도 불고, 찬 바람도 불고, 더운 바람도 불고, 약한 바람도 불고, 강한 바람도 분다. 비구들이여, 이와 같이 이 몸에서도 여러 가지 느낌이 일어난다. 즐거운 느낌도 일어나고, 괴로운 느낌도 일어나고, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 일어난다.”

‘‘ยถาปิ วาตา อากาเส, วายนฺติ วิวิธา ปุถู;

ปุรตฺถิมา ปจฺฉิมา จาปิ, อุตฺตรา อถ ทกฺขิณา.

“허공에 여러 가지 많은 바람이 불어오듯, 동풍과 서풍, 그리고 북풍과 남풍이 불어오듯,”},{

‘‘สรชา อรชา จปิ, สีตา อุณฺหา จ เอกทา;

อธิมตฺตา ปริตฺตา จ, ปุถู วายนฺติ มาลุตา.

“먼지가 섞인 바람과 먼지가 없는 바람, 때로는 차가운 바람과 더운 바람, 거세게 부는 바람과 약하게 부는 바람 등 수많은 바람이 불어오듯이,”

‘‘ตเถวิมสฺมึ กายสฺมึ, สมุปฺปชฺชนฺติ เวทนา;

สุขทุกฺขสมุปฺปตฺติ, อทุกฺขมสุขา จ ยา.

“그와 마찬가지로 이 몸에서도 느낌들이 일어난다. 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 그리고 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어난다.”

‘‘ยโต จ ภิกฺขุ อาตาปี, สมฺปชญฺญํ น ริญฺจติ ;

ตโต โส เวทนา สพฺพา, ปริชานาติ ปณฺฑิโต.

“비구가 열정적으로 노력하고 정념(마음챙김)을 놓지 않을 때, 그 현명한 비구는 모든 느낌을 철저히 꿰뚫어 안다.”

‘‘โส เวทนา ปริญฺญาย, ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนาสโว;

กายสฺส เภทา ธมฺมฏฺโฐ, สงฺขฺยํ โนเปติ เวทคู’’ติ. ทุติยํ;

“그는 느낌을 철저히 알아 현생에서 번뇌가 없게 된다. 법에 머물고 깨달음에 이른 그 비구는 몸이 무너진 뒤에 더 이상 존재의 수(윤회)에 들지 않는다.” 제2경.

๓. ทุติยอากาสสุตฺตํ

3. 두 번째 허공의 경

๒๖๑. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อากาเส วิวิธา วาตา วายนฺติ. ปุรตฺถิมาปิ วาตา วายนฺติ…เป… อธิมตฺตาปิ วาตา วายนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ กายสฺมึ วิวิธา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, สุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, ทุกฺขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, อทุกฺขมสุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

261. “비구들이여, 예를 들어 허공에 다양한 바람이 부는 것과 같다. 동쪽에서도 바람이 불고... 거센 바람도 분다. 비구들이여, 이와 같이 이 몸에서도 다양한 느낌이 일어난다. 즐거운 느낌도 일어나고, 괴로운 느낌도 일어나며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 일어난다.” 제3경.

๔. อคารสุตฺตํ

4. 집의 경

๒๖๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาคนฺตุกาคารํ. ตตฺถ ปุรตฺถิมายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, ปจฺฉิมายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, อุตฺตรายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, ทกฺขิณายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ. ขตฺติยาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, พฺราหฺมณาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, เวสฺสาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ, สุทฺทาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ กายสฺมึ วิวิธา เวทนา [Pg.420] อุปฺปชฺชนฺติ. สุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, ทุกฺขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ, อทุกฺขมสุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ. สามิสาปิ สุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, สามิสาปิ ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, สามิสาปิ อทุกฺขมสุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ. นิรามิสาปิ สุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, นิรามิสาปิ ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, นิรามิสาปิ อทุกฺขมสุขา เวทนา อุปฺปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ.

262. “비구들이여, 예를 들어 객사(客舍)가 있다고 하자. 거기에는 동쪽 방향에서도 와서 머물고, 서쪽 방향에서도 와서 머물며, 북쪽 방향에서도 와서 머물고, 남쪽 방향에서도 와서 머문다. 왕족들도 와서 머물고, 브라만들도 와서 머물며, 바이샤들도 와서 머물고, 수드라들도 와서 머문다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 이 몸에서도 다양한 느낌들이 일어난다. 즐거운 느낌도 일어나고, 괴로운 느낌도 일어나며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 일어난다. 세속적인 즐거운 느낌도 일어나고, 세속적인 괴로운 느낌도 일어나며, 세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 일어난다. 비세속적인 즐거운 느낌도 일어나고, 비세속적인 괴로운 느낌도 일어나며, 비세속적인 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌도 일어난다.” 제4경이 끝났다.

๕. ปฐมอานนฺทสุตฺตํ

5. 제1 아난다 경

๒๖๓. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กตมา นุ โข, ภนฺเต, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณนฺติ? ติสฺโส อิมา, อานนฺท, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, อานนฺท, เวทนา. ผสฺสสมุทยา เวทนาสมุทโย; ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. ยํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ เวทนาย อสฺสาโท. ยา เวทนา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ เวทนาย อาทีนโว. โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ เวทนาย นิสฺสรณํ. อถ โข ปนานนฺท, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ นิโรโธ อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา นิรุทฺธา โหติ…เป… สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค นิรุทฺโธ โหติ, โทโส นิรุทฺโธ โหติ, โมโห นิรุทฺโธ โหติ. อถ โข ปนานนฺท, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ วูปสโม อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา วูปสนฺตา โหติ…เป… สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ วูปสนฺตา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค วูปสนฺโต โหติ, โทโส วูปสนฺโต โหติ, โมโห วูปสนฺโต โหติ. อถ โข ปนานนฺท, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิ อกฺขาตา. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ…เป… อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส [Pg.421] วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โทโส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โมโห ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

263. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아난다 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 느낌이란 무엇이며, 느낌의 일어남은 무엇이며, 느낌의 소멸은 무엇이며, 느낌의 소멸로 인도하는 수행은 무엇입니까? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 그 위험은 무엇이며, 거기서 벗어남은 무엇입니까?” “아난다여, 이 세 가지 느낌이 있으니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 아난다여, 이것들을 느낌이라 한다. 접촉의 일어남에 의해 느낌의 일어남이 있고, 접촉의 소멸에 의해 느낌의 소멸이 있다. 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이 느낌의 소멸로 인도하는 수행이니, 곧 바른 견해(정견) … 내지 … 바른 삼매(정정)이다. 느낌을 연하여 일어나는 즐거움과 기쁨, 이것이 느낌의 달콤함이다. 느낌이 무상하고 괴로움이며 변하는 성질인 것, 이것이 느낌의 위험이다. 느낌에 대한 욕탐을 조절하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 느낌에서 벗어남이다. 또한 아난다여, 나는 순차적인 형성들의 소멸을 설하였다. 초선정에 든 자에게는 말(언어)이 소멸하고, … 내지 … 상수멸(想受滅)에 든 자에게는 지각(상)과 느낌(수)이 소멸한다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 소멸하고 성냄이 소멸하며 어리석음이 소멸한다. 또한 아난다여, 나는 순차적인 형성들의 가라앉음(적정)을 설하였다. 초선정에 든 자에게는 말이 가라앉고, … 내지 … 상수멸에 든 자에게는 지각과 느낌이 가라앉는다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 가라앉고 성냄이 가라앉으며 어리석음이 가라앉는다. 또한 아난다여, 나는 순차적인 형성들의 진정(평정)을 설하였다. 초선정에 든 자에게는 말이 진정되고, … 내지 … 공무변처정에 든 자에게는 물질의 지각(루파산냐)이 진정된다. 식무변처정에 든 자에게는 공무변처정의 지각이 진정된다. 무소유처정에 든 자에게는 식무변처정의 지각이 진정된다. 비상비비상처정에 든 자에게는 무소유처정의 지각이 진정된다. 상수멸에 든 자에게는 지각과 느낌이 진정된다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 진정되고 성냄이 진정되며 어리석음이 진정된다.” 제5경이 끝났다.

๖. ทุติยอานนฺทสุตฺตํ

6. 제2 아난다 경

๒๖๔. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตมา นุ โข, อานนฺท, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’นฺติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควนฺเนตฺติกา ภควมฺปฏิสรณา. สาธุ, ภนฺเต, ภควนฺตญฺเญว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, อานนฺท, สุโณหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ติสฺโส อิมา, อานนฺท, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, อานนฺท, เวทนา…เป… ผสฺสสมุทยา…เป… ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โทโส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โมโห ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

264. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아난다 존자에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “아난다여, 느낌이란 무엇이며, 느낌의 일어남은 무엇이며, 느낌의 소멸은 무엇이며, 느낌의 소멸로 인도하는 수행은 무엇입니까? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 그 위험은 무엇이며, 거기서 벗어남은 무엇입니까?” “세존이시여, 저희들에게 법들은 세존을 뿌리로 하고, 세존을 인도자로 하며, 세존을 의지처로 합니다. 세존이시여, 바라옵건대 이 말씀의 뜻을 세존께서 직접 밝혀 주십시오. 세존의 말씀을 듣고 비구들이 잘 간직할 것입니다.” “아난다여, 그렇다면 듣고 잘 새기도록 하여라. 내가 말하리라.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.” 아난다 존자는 세존께 이와 같이 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “아난다여, 이 세 가지 느낌이 있으니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 아난다여, 이것들을 느낌이라 한다. … 내지 … 접촉의 일어남으로 인하여 … 내지 … 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 진정되고 성냄이 진정되며 어리석음이 진정된다.” 제6경이 끝났다.

๗. ปฐมสมฺพหุลสุตฺตํ

7. 제1 삼바훌라 경 (많은 비구들의 경)

๒๖๕. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กตมา นุ โข, ภนฺเต, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’นฺติ? ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, เวทนา. ผสฺสสมุทยา [Pg.422] เวทนาสมุทโย; ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. ยํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ เวทนาย อสฺสาโท. ยา เวทนา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ เวทนาย อาทีนโว. โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ เวทนาย นิสฺสรณํ.

265. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 느낌이란 무엇이며, 느낌의 일어남은 무엇이며, 느낌의 소멸은 무엇이며, 느낌의 소멸로 인도하는 수행은 무엇입니까? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 그 위험은 무엇이며, 거기서 벗어남은 무엇입니까?” “비구들이여, 이 세 가지 느낌이 있으니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 이것들을 느낌이라 한다. 접촉의 일어남에 의해 느낌의 일어남이 있고, 접촉의 소멸에 의해 느낌의 소멸이 있다. 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길이 느낌의 소멸로 인도하는 수행이니, 곧 바른 견해 … 내지 … 바른 삼매이다. 느낌을 연하여 일어나는 즐거움과 기쁨, 이것이 느낌의 달콤함이다. 느낌이 무상하고 괴로움이며 변하는 성질인 것, 이것이 느낌의 위험이다. 느낌에 대한 욕탐을 조절하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 느낌에서 벗어남이다.”

‘‘อถ โข ปน, ภิกฺขเว, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ นิโรโธ อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา นิรุทฺธา โหติ…เป… ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค นิรุทฺโธ โหติ, โทโส นิรุทฺโธ โหติ, โมโห นิรุทฺโธ โหติ. อถ โข ปน, ภิกฺขเว, มยา อนุปุพฺพสงฺขารานํ วูปสโม อกฺขาโต. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา วูปสนฺตา โหติ…เป… ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค วูปสนฺโต โหติ, โทโส วูปสนฺโต โหติ, โมโห วูปสนฺโต โหติ. ฉยิมา, ภิกฺขเว, ปสฺสทฺธิโย. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหติ. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหนฺติ. ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราโค ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โทโส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, โมโห ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 참으로 나는 단계적인 형성물(상카라)들의 소멸을 설하였다. 초선에 든 자에게는 말이 소멸된다. …이와 같이… 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 소멸되고, 성냄이 소멸되고, 어리석음이 소멸된다. 비구들이여, 참으로 나는 단계적인 형성물들의 가라앉음을 설하였다. 초선에 든 자에게는 말이 가라앉는다. …이와 같이… 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 가라앉고, 성냄이 가라앉고, 어리석음이 가라앉는다. 비구들이여, 이러한 여섯 가지 평온함이 있다. 초선에 든 자에게는 말이 평온해진다. 제2선에 든 자에게는 일으킨 생각과 지속적 고찰(위딱카와 위짜라)이 평온해진다. 제3선에 든 자에게는 희열(삐띠)이 평온해진다. 제4선에 든 자에게는 들숨과 날숨이 평온해진다. 상수멸(산냐웨다이타니로다)에 든 자에게는 인식(산냐)과 느낌(웨다나)이 평온해진다. 번뇌가 다한 비구에게는 탐욕이 평온해지고, 성냄이 평온해지고, 어리석음이 평온해진다.” 일곱 번째 경.

๘. ทุติยสมฺพหุลสุตฺตํ

8. 제2 삼부훌라 경

๒๖๖. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตมา นุ โข, ภิกฺขเว, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’นฺติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป…’’ ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, เวทนา…เป… ผสฺสสมุทยา…เป…. (ยถา ปุริมสุตฺตนฺเต, ตถา วิตฺถาเรตพฺโพ.) อฏฺฐมํ.

266. 그때 많은 비구들이 세존께 다가갔다. …중략… 한 곁에 앉은 비구들에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 느낌이란 무엇인가? 느낌의 일어남은 무엇인가? 느낌의 소멸은 무엇인가? 느낌의 소멸로 인도하는 도닦음은 무엇인가? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가?” “세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 근본으로 하고 있으며… 중략…” “비구들이여, 세 가지 느낌이 있으니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 이것들을 느낌이라 부른다. …중략… 접촉의 일어남으로부터… 중략… (이전 경에서와 같이 상세히 설명해야 한다.)” 여덟 번째 경.

๙. ปญฺจกงฺคสุตฺตํ

9. 빤짜깡가 경

๒๖๗. อถ [Pg.423] โข ปญฺจกงฺโค ถปติ เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต อุทายิ, เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ? ‘‘ติสฺโส โข, ถปติ, เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ถปติ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา, สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ถปติ, ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา. ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา, สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ถปติ, ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา. ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา, สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. เนว สกฺขิ อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ สญฺญาเปตุํ, น ปนาสกฺขิ ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ สญฺญาเปตุํ. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อุทายิสฺส ปญฺจกงฺเคน ถปตินา สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ.

267. 그때 목수 빤짜깡가가 존자 우다이에게 다가갔다. 다가가서 존자 우다이에게 절을 올린 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 목수 빤짜깡가는 존자 우다이에게 이와 같이 여쭈었다. “우다이 존자시여, 세존께서는 느낌을 몇 가지로 설하셨습니까?” “목수여, 세존께서는 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 세 가지 느낌을 설하셨소. 목수여, 세존께서는 이 세 가지 느낌을 설하셨소.” 이와 같이 말하자 목수 빤짜깡가는 존자 우다이에게 이렇게 여쭈었다. “우다이 존자시여, 세존께서는 세 가지 느낌을 설하신 것이 아닙니다. 세존께서는 즐거운 느낌과 괴로운 느낌의 두 가지 느낌을 설하셨습니다. 존자시여, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌은 고요하고 수승한 즐거움에 포함시켜 세존께서 설하신 것입니다.” 두 번째도 존자 우다이는 목수 빤짜깡가에게 “목수여, 세존께서는 두 가지 느낌을 설하신 것이 아니라, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌의 세 가지 느낌을 설하셨소”라고 말했다. 두 번째도 목수 빤짜깡가는 존자 우다이에게 세존께서는 두 가지 느낌만을 설하셨으며 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌은 수승한 즐거움에 속한다고 주장했다. 세 번째도 존자 우다이는 세 가지 느낌을 설하셨다고 말했고, 세 번째도 목수 빤짜깡가는 두 가지 느낌을 설하셨다고 주장했다. 존자 우다이도 목수 빤짜깡가를 이해시키지 못했고, 목수 빤짜깡가도 존자 우다이를 이해시키지 못했다. 존자 아난다는 존자 우다이가 목수 빤짜깡가와 나눈 이 대화를 듣게 되었다.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ยาวตโก [Pg.424] อายสฺมโต อุทายิสฺส ปญฺจกงฺเคน ถปตินา สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

그때 존자 아난다는 세존께 다가갔다. 다가가서 한 곁에 앉은 뒤, 존자 우다이가 목수 빤짜깡가와 나눈 대화의 전말을 세존께 모두 보고드렸다.

‘‘สนฺตเมว, อานนฺท, ปริยายํ ปญฺจกงฺโค ถปติ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน นาพฺภนุโมทิ; สนฺตญฺจ ปนานนฺท, ปริยายํ อุทายี ภิกฺขุ ปญฺจกงฺคสฺส ถปติโน นาพฺภนุโมทิ. ทฺเวปิ มยา, อานนฺท, เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. ติสฺโสปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. ปญฺจปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. ฉปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. อฏฺฐารสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. ฉตฺตึสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. อฏฺฐสตมฺปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. เอวํ ปริยายเทสิโต โข, อานนฺท, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, อานนฺท, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ, น สมนุมญฺญิสฺสนฺติ, น สมนุชานิสฺสนฺติ, น สมนุโมทิสฺสนฺติ, เตสํ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหริสฺสนฺตีติ. เอวํ ปริยายเทสิโต โข, อานนฺท, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, อานนฺท, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ สมนุมญฺญิสฺสนฺติ สมนุชานิสฺสนฺติ สมนุโมทิสฺสนฺติ, เตสํ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหริสฺสนฺตี’’ติ.

“아난다여, 목수 판차캉가는 우다이 비구의 타당한 설명을 기뻐하지 않았고, 아난다여, 우다이 비구 또한 목수 판차캉가의 타당한 설명을 기뻐하지 않았다. 아난다여, 나는 방편에 따라 두 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 세 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 다섯 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 여섯 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 열여덟 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 서른여섯 가지 느낌을 설하기도 하였다. 나는 방편에 따라 백여덟 가지 느낌을 설하기도 하였다. 아난다여, 이와 같이 나는 방편에 따라 법을 설하였다. 아난다여, 내가 이와 같이 방편에 따라 법을 설했음에도 불구하고, 서로의 잘 설해지고 잘 말해진 것을 기뻐하지 않고, 승인하지 않으며, 동조하지 않는 자들에게는 다툼이 생기고, 분쟁이 일어나고, 논쟁에 빠져서 서로 입이라는 창으로 찌르며 지내게 될 것이 예상된다. 아난다여, 나는 이와 같이 방편에 따라 법을 설하였다. 아난다여, 내가 이와 같이 방편에 따라 법을 설하였을 때, 서로의 잘 설해지고 잘 말해진 것을 기뻐하고, 승인하며, 동조하는 자들에게는 화합하고, 즐거워하며, 다투지 않고 우유와 물처럼 하나가 되어 서로를 사랑스러운 눈길로 바라보며 지내게 될 것이 예상된다.”

‘‘ปญฺจิเม, อานนฺท, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, อานนฺท, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, อานนฺท, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ – อิทํ วุจฺจติ กามสุขํ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이 있다. 무엇이 그 다섯인가? 눈으로 인식되는 형색들이니, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스러우며 감각적 욕망과 연관되어 매혹적인 것들이다. …(중략)… 몸으로 인식되는 감촉들이니, 원하고 즐겁고 마음에 들고 사랑스러우며 감각적 욕망과 연관되어 매혹적인 것들이다. 아난다여, 이것들이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이다. 아난다여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 연하여 일어나는 즐거움과 기쁨이 있으니, 이것을 감각적 욕망의 즐거움이라 한다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ [Pg.425] วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이란 무엇인가? 여기 아난다여, 비구는 감각적 욕망을 멀리하고 불선법들을 멀리하여, 위탁카(일으킨 생각)와 위차라(지속적 고찰)가 있고 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 제1선정을 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이란 무엇인가? 여기 아난다여, 비구는 위탁카와 위차라가 가라앉았기 때문에 안으로 평온함과 마음의 통일 상태가 있고 위탁카와 위차라가 없으며 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선정을 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이란 무엇인가? 여기 아난다여, 비구는 희열(pīti)이 사라졌기 때문에 평온하게 머물고 마음을 챙기고 알아차리며 몸으로 행복을 경험한다. 성자들이 ‘평온하고 마음 챙기며 행복하게 머문다’고 칭송하는 제3선정을 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이란 무엇인가? 여기 아난다여, 비구는 행복도 버리고 괴로움도 버리며, 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온함으로 인해 마음 챙김이 청정한 제4선정을 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา, ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา, นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา, ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ [Pg.426] สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이란 무엇인가? 여기 아난다여, 비구는 모든 면에서 형색에 대한 인식을 초월하고, 부딪침의 인식이 소멸되며, 다양성의 인식을 마음에 잡도리하지 않으므로 ‘무한한 허공이다’라고 하며 공무변처를 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이다. 아난다여, 어떤 이들이 ‘이것이야말로 중생들이 경험하는 최상의 평온한 즐거움과 기쁨이다’라고 말한다면, 나는 그들의 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 즐거움보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 즐거움이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม, ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 공무변처의 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이란 무엇인가? 아난다여, 여기 비구는 모든 면에서 공무변처를 완전히 초월하여 '식(識)은 무한하다'라고 관하며 식무변처를 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이다. 아난다여, 만약 어떤 이들이 '이것(식무변처)이 가장 수승하고 고요한 행복이며 기쁨을 느끼는 것이다'라고 말한다면, 나는 그들의 이 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม, ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 식무변처의 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이란 무엇인가? 아난다여, 여기 비구는 모든 면에서 식무변처를 완전히 초월하여 '아무것도 없다'라고 관하며 무소유처를 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이다. 아난다여, 만약 어떤 이들이 '이것(무소유처)이 가장 수승하고 고요한 행복이며 기쁨을 느끼는 것이다'라고 말한다면, 나는 그들의 이 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺยุํ – ‘เอตํปรมํ สนฺตํ สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ – อิทํ เนสาหํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 무소유처의 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이란 무엇인가? 아난다여, 여기 비구는 모든 면에서 무소유처를 완전히 초월하여 비상비비상처를 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이다. 아난다여, 만약 어떤 이들이 '이것(비상비비상처)이 가장 수승하고 고요한 행복이며 기쁨을 느끼는 것이다'라고 말한다면, 나는 그들의 이 말을 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 아난다여, 이 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이 있기 때문이다.”

‘‘กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“아난다여, 이 비상비비상처의 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이란 무엇인가? 아난다여, 여기 비구는 모든 면에서 비상비비상처를 완전히 초월하여 상수멸(想受滅)을 성취하여 머문다. 아난다여, 이것이 바로 그 행복보다 더 뛰어나고 더 수승한 다른 행복이다.”

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, อานนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมโณ โคตโม อาห, ตญฺจ สุขสฺมึ [Pg.427] ปญฺญเปติ. ตยิทํ กึสุ, ตยิทํ กถํสู’ติ? เอวํวาทิโน, อานนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘น โข, อาวุโส, ภควา สุขญฺเญว เวทนํ สนฺธาย สุขสฺมึ ปญฺญเปติ. ยตฺถ ยตฺถ, อาวุโส, สุขํ อุปลพฺภติ, ยหึ ยหึ, ตํ ตํ ตถาคโต สุขสฺมึ ปญฺญเปตี’’’ติ. นวมํ.

“아난다여, 외도 유행자들이 이와 같이 말할 가능성이 있다. '사문 고타마는 상수멸을 설하고, 또한 그것을 행복이라 규정한다. 이것은 도대체 무엇이며, 어찌하여 그러한가?' 아난다여, 그렇게 말하는 외도 유행자들에게는 이와 같이 대답해 주어야 한다. '도반들이여, 세존께서는 즐거운 느낌(수락웨다나)만을 겨냥해서 행복이라고 규정하신 것이 아닙니다. 도반들이여, 여래는 어디서든, 어떤 곳에서든 행복을 얻을 수 있다면 그 모두를 행복이라고 규정합니다.' 아홉 번째 수타(판차캉가 경)가 끝났다.”

๑๐. ภิกฺขุสุตฺตํ

10. 비구 경

๒๖๘. ‘‘ทฺเวปิ มยา, ภิกฺขเว, เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, ติสฺโสปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, ปญฺจปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, ฉปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, อฏฺฐารสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, ฉตฺตึสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน, อฏฺฐสตมฺปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. เอวํ ปริยายเทสิโต, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, ภิกฺขเว, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ น สมนุมญฺญิสฺสนฺติ, น สมนุชานิสฺสนฺติ, น สมนุโมทิสฺสนฺติ, เตสํ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหริสฺสนฺตีติ. เอวํ ปริยายเทสิโต, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, ภิกฺขเว, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ สมนุมญฺญิสฺสนฺติ สมนุชานิสฺสนฺติ สมนุโมทิสฺสนฺติ, เตสํ เอตํ ปาฏิกงฺขํ – สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหริสฺสนฺตีติ.

268. “비구들이여, 나는 방편에 따라 두 가지 느낌을 말하기도 했고, 세 가지 느낌을 말하기도 했으며, 다섯 가지, 여섯 가지, 열여덟 가지, 서른여섯 가지, 나아가 백팔 가지 느낌을 방편에 따라 설하였다. 비구들이여, 이와 같이 나는 법을 방편에 따라 설하였다. 비구들이여, 이와 같이 내가 방편에 따라 설한 법에 대해, 서로가 잘 설하고 잘 말한 것을 용납하지 않고, 인정하지 않으며, 기뻐하지 않는 자들이 있다면, 그들은 서로 갈등하고 다투며 논쟁에 빠져 입이라는 창으로 서로를 찌르며 지내게 될 것이 명관약화하다. 비구들이여, 이와 같이 나는 법을 방편에 따라 설하였다. 비구들이여, 이와 같이 내가 방편에 따라 설한 법에 대해, 서로가 잘 설하고 잘 말한 것을 용납하고 인정하며 기뻐하는 자들이 있다면, 그들은 화합하고 즐거워하며 다투지 않고, 우유와 물처럼 한데 어우러져 서로를 사랑스러운 눈길로 바라보며 지내게 될 것이 명관약화하다.”

‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา…เป… ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมโณ โคตโม อาห, ตญฺจ สุขสฺมึ ปญฺญเปติ. ตยิทํ กึสุ, ตยิทํ กถํสู’ติ? เอวํวาทิโน, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘น โข, อาวุโส, ภควา สุขญฺเญว เวทนํ สนฺธาย สุขสฺมึ ปญฺญเปติ. ยตฺถ ยตฺถ, อาวุโส, สุขํ อุปลพฺภติ ยหึ ยหึ, ตํ ตํ ตถาคโต สุขสฺมึ ปญฺญเปตี’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망은... (중략) ...비구들이여, 외도 유행자들이 이와 같이 말할 가능성이 있다. '사문 고타마는 상수멸을 설하고, 또한 그것을 행복이라 규정한다. 이것은 도대체 무엇이며, 어찌하여 그러한가?' 비구들이여, 그렇게 말하는 외도 유행자들에게는 이와 같이 대답해 주어야 한다. '도반들이여, 세존께서는 즐거운 느낌(수락웨다나)만을 겨냥해서 행복이라고 규정하신 것이 아닙니다. 도반들이여, 여래는 어디서든 어떠한 행복을 얻든 그 모두를 행복이라고 규정합니다.' 열 번째 수타(비구 경)가 끝났다.”

รโหคตวคฺโค ทุติโย.

두 번째 라호가타 품(홀로 머묾의 품)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나):

รโหคตํ [Pg.428] ทฺเว อากาสํ, อคารํ ทฺเว จ อานนฺทา;

สมฺพหุลา ทุเว วุตฺตา, ปญฺจกงฺโค จ ภิกฺขุนาติ.

라호가타 경, 두 개의 아카사 경, 아가라 경, 두 개의 아난다 경, 두 개의 삼바훌라 경, 그리고 판차캉가 경과 비구 경이 설해졌다.

๓. อฏฺฐสตปริยายวคฺโค

3. 백팔 방편 품 (앗타사타파리야야 품)

๑. สีวกสุตฺตํ

1. 시바카 경

๒๖๙. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺติ, โภ โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ?

269. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루바나(죽림정사) 칼란다카니바파에 머물고 계셨다. 그때 몰리야 시바카 유행자가 세존께서 계신 곳으로 다가와 세존과 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 그는 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 몰리야 시바카 유행자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “존자 고타마여, 어떤 사문·바라문들은 '이 사람이 느끼는 즐거움이나 괴로움이나 즐겁지도 괴롭지도 않은 그 어떤 느낌도 모두 과거에 지은 업(전생의 업)이 원인이다'라고 주장하며 그러한 견해를 가지고 있습니다. 이에 대해 존자 고타마께서는 무엇이라 말씀하십니까?”

‘‘ปิตฺตสมุฏฺฐานานิปิ โข, สีวก, อิเธกจฺจานิ เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. สามมฺปิ โข เอตํ, สีวก, เวทิตพฺพํ ยถา ปิตฺตสมุฏฺฐานานิปิ อิเธกจฺจานิ เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ; โลกสฺสปิ โข เอตํ, สีวก, สจฺจสมฺมตํ ยถา ปิตฺตสมุฏฺฐานานิปิ อิเธกจฺจานิ เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. ตตฺร, สีวก, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. ยญฺจ สามํ ญาตํ ตญฺจ อติธาวนฺติ, ยญฺจ โลเก สจฺจสมฺมตํ ตญฺจ อติธาวนฺติ. ตสฺมา เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ มิจฺฉาติ วทามิ.

시바카여, 참으로 이 세상에는 담즙(pitta)에서 생긴 어떤 느낌들이 일어난다. 시바카여, 담즙에서 생긴 어떤 느낌들이 일어난다는 이 사실은 스스로도 알 수 있고, 또한 세상 사람들도 사실이라고 인정하는 바이다. 그런데 시바카여, 어떤 사문·바라문들은 '이 사람이 느끼는 즐거움이나 괴로움이나 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌은 모두 전생에 지은 업(pubbekata)이 원인이다'라고 말하며 그런 견해를 가지고 있다. 그들은 스스로 아는 것과 세상에서 사실로 인정하는 것을 넘어서서 잘못 주장하고 있다. 그러므로 나는 그 사문·바라문들의 말이 틀렸다고 말한다.

‘‘เสมฺหสมุฏฺฐานานิปิ โข, สีวก…เป… วาตสมุฏฺฐานานิปิ โข, สีวก…เป… สนฺนิปาติกานิปิ โข, สีวก…เป… อุตุปริณามชานิปิ โข, สีวก…เป… วิสมปริหารชานิปิ โข, สีวก…เป… โอปกฺกมิกานิปิ โข, สีวก…เป… กมฺมวิปากชานิปิ โข, สีวก, อิเธกจฺจานิ เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. สามมฺปิ โข เอตํ, สีวก, เวทิตพฺพํ. ยถา กมฺมวิปากชานิปิ อิเธกจฺจานิ [Pg.429] เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ; โลกสฺสปิ โข เอตํ, สีวก, สจฺจสมฺมตํ. ยถา กมฺมวิปากชานิปิ อิเธกจฺจานิ เวทยิตานิ อุปฺปชฺชนฺติ; ตตฺร, สีวก, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตู’ติ. ยญฺจ สามํ ญาตํ ตญฺจ อติธาวนฺติ ยญฺจ โลเก สจฺจสมฺมตํ ตญฺจ อติธาวนฺติ. ตสฺมา เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ มิจฺฉาติ วทามีติ. เอวํ วุตฺเต, โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม …เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’’นฺติ.

시바카여, 점액(semha)에서 생긴... 바람(vāta)에서 생긴... 세 가지 체액의 불균형(sannipātika)에서 생긴... 계절의 변화(utu)에서 생긴... 부적절한 자세나 관리(visamaparihāra)에서 생긴... 갑작스러운 외부적 영향(opakkamika)에서 생긴... 그리고 시바카여, 업의 과보(kammavipāka)에서 생긴 어떤 느낌들이 일어난다. 시바카여, 업의 과보에서 생긴 어떤 느낌들이 일어난다는 이 사실은 스스로도 알 수 있고, 또한 세상 사람들도 사실이라고 인정하는 바이다. ... (중략) ... 그러므로 나는 그 사문·바라문들의 말이 틀렸다고 말한다. 이와 같이 말씀하시자 몰리야시바카 유행자가 세존께 이와 같이 말씀드렸다. '훌륭하십니다, 고타마 존자시여! 훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아주소서.'

‘‘ปิตฺตํ เสมฺหญฺจ วาโต จ, สนฺนิปาตา อุตูนิ จ;

วิสมํ โอปกฺกมิกํ, กมฺมวิปาเกน อฏฺฐมี’’ติ. ปฐมํ;

담즙, 점액, 바람, 세 체액의 결합, 계절, 부적절한 관리, 갑작스러운 영향, 그리고 여덟 번째인 업의 과보가 느낌의 원인들이다.

๒. อฏฺฐสตสุตฺตํ

2. 백팔 가지의 방식 경

๒๗๐. ‘‘อฏฺฐสตปริยายํ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อฏฺฐสตปริยาโย, ธมฺมปริยาโย? ทฺเวปิ มยา, ภิกฺขเว, เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; ติสฺโสปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; ปญฺจปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; ฉปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; อฏฺฐารสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; ฉตฺตึสาปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน; อฏฺฐสตมฺปิ มยา เวทนา วุตฺตา ปริยาเยน. ‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทฺเว เวทนา? กายิกา จ เจตสิกา จ – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ทฺเว เวทนา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ปญฺจ เวทนา? สุขินฺทฺริยํ, ทุกฺขินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ปญฺจ เวทนา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ฉ เวทนา? จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ฉ เวทนา. กตมา จ, ภิกฺขเว, อฏฺฐารส เวทนา? ฉ โสมนสฺสูปวิจารา, ฉ โทมนสฺสูปวิจารา, ฉ อุเปกฺขูปวิจารา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อฏฺฐารส เวทนา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ฉตฺตึส เวทนา? ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ, ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ, ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ [Pg.430] โทมนสฺสานิ, ฉ เคหสิตา อุเปกฺขา, ฉ เนกฺขมฺมสิตา อุเปกฺขา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ฉตฺตึส เวทนา. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อฏฺฐสตํ เวทนา? อตีตา ฉตฺตึส เวทนา, อนาคตา ฉตฺตึส เวทนา, ปจฺจุปฺปนฺนา ฉตฺตึส เวทนา – อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อฏฺฐสตํ เวทนา. อยํ, ภิกฺขเว, อฏฺฐสตปริยาโย ธมฺมปริยาโย’’ติ. ทุติยํ.

270. 비구들이여, 그대들에게 백팔 가지의 방식이라는 법의 문(dhammapariyāya)을 설하리니, 그것을 잘 들으라. 비구들이여, 백팔 가지 방식의 법의 문이란 무엇인가? 비구들이여, 나는 방편에 따라 두 가지 느낌을 설했고, 세 가지 느낌, 다섯 가지 느낌, 여섯 가지 느낌, 열여덟 가지 느낌, 서른여섯 가지 느낌, 그리고 백팔 가지 느낌을 설했다. 비구들이여, 두 가지 느낌이란 무엇인가? 신체적인 느낌과 정신적인 느낌이다. 이것을 두 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 세 가지 느낌이란 무엇인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 이것을 세 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 다섯 가지 기능(느낌)이란 무엇인가? 낙근(樂根), 고근(苦根), 희근(喜根), 우근(憂根), 사근(捨根)이다. 이것을 다섯 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 여섯 가지 느낌이란 무엇인가? 안촉(眼觸)에서 생긴 느낌... 내지 의촉(意觸)에서 생긴 느낌이다. 이것을 여섯 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 열여덟 가지 느낌이란 무엇인가? 기쁨에 수반된 여섯 가지 고찰, 슬픔에 수반된 여섯 가지 고찰, 평온에 수반된 여섯 가지 고찰이다. 이것을 열여덟 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 서른여섯 가지 느낌이란 무엇인가? 세속에 기반한 여섯 가지 기쁨, 출가에 기반한 여섯 가지 기쁨, 세속에 기반한 여섯 가지 슬픔, 출가에 기반한 여섯 가지 슬픔, 세속에 기반한 여섯 가지 평온, 출가에 기반한 여섯 가지 평온이다. 이것을 서른여섯 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 백팔 가지 느낌이란 무엇인가? 과거의 서른여섯 가지 느낌, 미래의 서른여섯 가지 느낌, 현재의 서른여섯 가지 느낌이다. 이것을 백팔 가지 느낌이라 한다. 비구들이여, 이것이 백팔 가지 방식의 법의 문이다.

๓. อญฺญตรภิกฺขุสุตฺตํ

3. 어떤 비구 경

๒๗๑. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กตมา นุ โข, ภนฺเต, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตมา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา? กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’นฺติ?

271. 그때 어떤 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. '세존이시여, 느낌이란 무엇이며, 느낌의 일어남은 무엇이며, 느낌의 일어남으로 인도하는 도닦음은 무엇입니까? 느낌의 소멸은 무엇이며, 느낌의 소멸로 인도하는 도닦음은 무엇입니까? 느낌의 달콤함은 무엇이고, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇입니까?'

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขุ, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขุ, เวทนา. ผสฺสสมุทยา เวทนาสมุทโย. ตณฺหา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา. ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. ยํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ เวทนาย อสฺสาโท; ยา เวทนา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ เวทนาย อาทีนโว; โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ เวทนาย นิสฺสรณ’’นฺติ. ตติยํ.

비구여, 이 세 가지 느낌이 있으니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌이다. 비구여, 이것들을 느낌이라 한다. 접촉(phassa)이 일어남으로써 느낌이 일어난다. 갈애(taቇhā)가 느낌의 일어남으로 인도하는 도닦음이다. 접촉이 소멸함으로써 느낌이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 성스러운 도(팔정도)가 느낌의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 정견... 내지 정정이다. 느낌을 연하여 일어나는 즐거움과 기쁨이 느낌의 달콤함이다. 느낌이 무상하고 고통스러우며 변하기 마련인 성질인 것이 느낌의 재난이다. 느낌에 대한 욕탐을 조절하고 욕탐을 제거하는 것이 느낌의 벗어남이다.

๔. ปุพฺพสุตฺตํ

4. 이전 경

๒๗๒. ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘กตมา นุ โข เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตมา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา, กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ติสฺโส อิมา เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมา วุจฺจนฺติ เวทนา. ผสฺสสมุทยา เวทนาสมุทโย. ตณฺหา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา…เป… โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ. อิทํ เวทนาย นิสฺสรณ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

272. 비구들이여, 내가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 내게 이런 생각이 들었다. '과연 느낌이란 무엇인가, 느낌의 일어남은 무엇인가, 느낌의 일어남으로 인도하는 실천은 무엇인가, 느낌의 소멸은 무엇인가, 느낌의 소멸로 인도하는 실천은 무엇인가? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 그 재난은 무엇이며, 그 벗어남은 무엇인가?' 비구들이여, 그런 내게 이런 생각이 들었다. '이 세 가지 느낌이 있으니, 즉 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 이것들을 일컬어 느낌이라 한다. 접촉의 일어남이 느낌의 일어남이다. 갈애가 느낌의 일어남으로 인도하는 실천이다. ... (중략) ... 느낌에 대한 욕탐을 제어하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 느낌에서의 벗어남이다.'

๕. ญาณสุตฺตํ

5. 지혜 경

๒๗๓. ‘‘‘อิมา [Pg.431] เวทนา’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘อยํ เวทนาสมุทโย’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… อาโลโก อุทปาทิ. ‘อยํ เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… ‘อยํ เวทนานิโรโธ’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ …เป… ‘อยํ เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ…เป… ‘อยํ เวทนาย อสฺสาโท’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ…เป… ‘อยํ เวทนาย อาทีนโว’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ…เป… ‘อิทํ โข นิสฺสรณ’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาที’’ติ. ปญฺจมํ.

273. '이것이 느낌이다'라고 하여, 비구들이여, 예전에 들어보지 못한 법들에 대해 내게 안(眼)이 생겨났고, 지(知)가 생겨났고, 혜(慧)가 생겨났고, 명(明)이 생겨났고, 광명(光明)이 생겨났다. '이것이 느낌의 일어남이다'라고 하여, 비구들이여, 예전에 들어보지 못한 법들에 대해 내게 안이 생겨났고 ... (중략) ... 광명이 생겨났다. '이것이 느낌의 일어남으로 인도하는 실천이다'라고 하여 ... '이것이 느낌의 소멸이다'라고 하여 ... '이것이 느낌의 소멸로 인도하는 실천이다'라고 하여 ... '이것이 느낌의 달콤함이다'라고 하여 ... '이것이 느낌의 재난이다'라고 하여 ... '이것이 느낌에서의 벗어남이다'라고 하여, 비구들이여, 예전에 들어보지 못한 법들에 대해 내게 안이 생겨났고, 지가 생겨났고, 혜가 생겨났고, 명이 생겨났고, 광명이 생겨났다.

๖. สมฺพหุลภิกฺขุสุตฺตํ

6. 많은 비구 경

๒๗๔. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กตมา นุ โข, ภนฺเต, เวทนา, กตโม เวทนาสมุทโย, กตมา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา? กตโม เวทนานิโรโธ, กตมา เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา? โก เวทนาย อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’นฺติ? ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมา วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, เวทนา. ผสฺสสมุทยา เวทนาสมุทโย. ตณฺหา เวทนาสมุทยคามินี ปฏิปทา. ผสฺสนิโรธา…เป… โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ. อิทํ เวทนาย นิสฺสรณ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

274. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 ... 한 곁에 앉은 비구들은 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 과연 느낌이란 무엇이며, 느낌의 일어남은 무엇이며, 느낌의 일어남으로 인도하는 실천은 무엇입니까? 느낌의 소멸은 무엇이며, 느낌의 소멸로 인도하는 실천은 무엇입니까? 느낌의 달콤함은 무엇이며, 그 재난은 무엇이며, 그 벗어남은 무엇입니까?" "비구들이여, 이 세 가지 느낌이 있으니, 즉 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 이것들을 일컬어 느낌이라 한다. 접촉의 일어남이 느낌의 일어남이다. 갈애가 느낌의 일어남으로 인도하는 실천이다. 접촉의 소멸로 인해 ... (중략) ... 느낌에 대한 욕탐을 제어하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 느낌에서의 벗어남이다."

๗. ปฐมสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

7. 첫 번째 사문·바라문 경

๒๗๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา [Pg.432] วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ. น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวํ จ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานนฺติ. เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา. เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

275. 비구들이여, 이 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 이 세 가지 느낌의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알지 못한다면, 비구들이여, 그들은 사문들 중에 사문으로 인정받지 못하고 바라문들 중에 바라문으로 인정받지 못한다. 또한 그 존자들은 사문의 가치나 바라문의 가치를 바로 여기 현재에서 스스로 높은 지혜로 증득하고 구족하여 머물지 못한다. 비구들이여, 그러나 어떤 사문이나 바라문들이든 이 세 가지 느낌의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 안다면, 비구들이여, 그들은 사문들 중에 사문으로 인정받고 바라문들 중에 바라문으로 인정받는다. 또한 그 존자들은 사문의 가치와 바라문의 가치를 바로 여기 현재에서 스스로 높은 지혜로 증득하고 구족하여 머문다.

๘. ทุติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

8. 두 번째 사문·바라문 경

๒๗๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

276. 비구들이여, 이 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 이 세 가지 느낌의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알지 못한다면 ... (중략) ... 안다면 ... (중략) ... 스스로 높은 지혜로 증득하고 구족하여 머문다.

๙. ตติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

9. 세 번째 사문·바라문 경

๒๗๗. ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา เวทนํ นปฺปชานนฺติ, เวทนาสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, เวทนานิโรธํ นปฺปชานนฺติ, เวทนานิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. นวมํ.

277. 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 느낌을 꿰뚫어 알지 못하고, 느낌의 일어남을 꿰뚫어 알지 못하며, 느낌의 소멸을 꿰뚫어 알지 못하고, 느낌의 소멸로 인도하는 실천을 꿰뚫어 알지 못한다면 ... (중략) ... 안다면 ... (중략) ... 스스로 높은 지혜로 증득하고 구족하여 머문다.

๑๐. สุทฺธิกสุตฺตํ

10. 단순한 느낌 경

๒๗๘. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา’’ติ. ทสมํ.

278. 비구들이여, 이 세 가지 느낌이 있다. 무엇이 세 가지인가? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 비구들이여, 이것이 세 가지 느낌이다.

๑๑. นิรามิสสุตฺตํ

11. 비세속적인 경

๒๗๙. ‘‘อตฺถิ[Pg.433], ภิกฺขเว, สามิสา ปีติ, อตฺถิ นิรามิสา ปีติ, อตฺถิ นิรามิสา นิรามิสตรา ปีติ; อตฺถิ สามิสํ สุขํ, อตฺถิ นิรามิสํ สุขํ, อตฺถิ นิรามิสา นิรามิสตรํ สุขํ; อตฺถิ สามิสา อุเปกฺขา, อตฺถิ นิรามิสา อุเปกฺขา, อตฺถิ นิรามิสา นิรามิสตรา อุเปกฺขา; อตฺถิ สามิโส วิโมกฺโข, อตฺถิ นิรามิโส วิโมกฺโข, อตฺถิ นิรามิสา นิรามิสตโร วิโมกฺโข. กตมา จ, ภิกฺขเว, สามิสา ปีติ? ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กามคุณา. ยา โข, ภิกฺขเว, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปีติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สามิสา ปีติ.

11. 비구들이여, 육체적 자극이 있는 기쁨이 있고, 육체적 자극이 없는 기쁨이 있으며, 육체적 자극이 없는 것보다 더 육체적 자극이 없는 기쁨이 있다. 육체적 자극이 있는 즐거움이 있고, 육체적 자극이 없는 즐거움이 있으며, 육체적 자극이 없는 것보다 더 육체적 자극이 없는 즐거움이 있다. 육체적 자극이 있는 평온이 있고, 육체적 자극이 없는 평온이 있으며, 육체적 자극이 없는 것보다 더 육체적 자극이 없는 평온이 있다. 육체적 자극이 있는 해탈이 있고, 육체적 자극이 없는 해탈이 있으며, 육체적 자극이 없는 것보다 더 육체적 자극이 없는 해탈이 있다. 비구들이여, 육체적 자극이 있는 기쁨이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이 있다. 무엇이 다섯인가? 시각으로 인식되며 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 유혹적인 형색들 ... (중략) ... 촉각으로 인식되며 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망과 연결되어 있으며 유혹적인 감촉들이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망을 연하여 일어나는 기쁨을 일컬어 육체적 자극이 있는 기쁨이라 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิรามิสา ปีติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา ปีติ.

“비구들이여, 비세속적인 희열이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 위딱까와 위짜라가 있고, 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선에 들어 머문다. 위딱까와 위짜라가 가라앉았기에, 내면이 평온해지고 마음이 하나로 집중되어, 위딱까도 없고 위짜라도 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머문다. 비구들이여, 이를 비세속적인 희열이라 한다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรา ปีติ? ยา โข, ภิกฺขเว, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต อุปฺปชฺชติ ปีติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรา ปีติ.

“비구들이여, 비세속적인 것보다 더 비세속적인 희열이란 무엇인가? 비구들이여, 번뇌가 다한 비구가 탐욕에서 벗어난 자신의 마음을 반조하고, 분노에서 벗어난 자신의 마음을 반조하며, 미혹에서 벗어난 자신의 마음을 반조할 때 생겨나는 희열이다. 비구들이여, 이를 비세속적인 것보다 더 비세속적인 희열이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สามิสํ สุขํ? ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, ภิกฺขเว, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สามิสํ สุขํ.

“비구들이여, 세속적인 행복이란 무엇인가? 비구들이여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이 있다. 무엇이 다섯인가? 눈으로 인식되는 형색들이니, 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이다. …(중략)… 몸으로 인식되는 감촉들이니, 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 인연하여 생겨나는 행복과 기쁨, 이를 세속적인 행복이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ[Pg.434], ภิกฺขเว, นิรามิสํ สุขํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสํ สุขํ.

“비구들이여, 비세속적인 행복이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 위딱까와 위짜라가 있고, 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선에 들어 머문다. 위딱까와 위짜라가 가라앉았기에, 내면이 평온해지고 마음이 하나로 집중되어, 위딱까도 없고 위짜라도 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머문다. 또한 희열이 빛바랬기에 평온하게 머물고, 마음을 챙기고 올바로 알아차리며, 몸으로 행복을 경험한다. ‘평온하고 마음을 챙기며 행복하게 머문다’고 성자들이 칭송하는 제3선에 들어 머문다. 비구들이여, 이를 비세속적인 행복이라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรํ สุขํ? ยํ โข, ภิกฺขเว, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรํ สุขํ.

“비구들이여, 비세속적인 것보다 더 비세속적인 행복이란 무엇인가? 비구들이여, 번뇌가 다한 비구가 탐욕에서 벗어난 자신의 마음을 반조하고, 분노에서 벗어난 자신의 마음을 반조하며, 미혹에서 벗어난 자신의 마음을 반조할 때 생겨나는 행복과 기쁨이다. 비구들이여, 이를 비세속적인 것보다 더 비세속적인 행복이라 한다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สามิสา อุเปกฺขา? ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กามคุณา. ยา โข, ภิกฺขเว, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อุเปกฺขา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สามิสา อุเปกฺขา.

“비구들이여, 세속적인 평온이란 무엇인가? 비구들이여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이 있다. 무엇이 다섯인가? 눈으로 인식되는 형색들이니, 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이다. …(중략)… 몸으로 인식되는 감촉들이니, 원하고 바라고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 자극하고 매혹적인 것들이다. 비구들이여, 이것들이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥이다. 비구들이여, 이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 인연하여 생겨나는 평온, 이를 세속적인 평온이라 한다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิรามิสา อุเปกฺขา? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา, ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา, อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา อุเปกฺขา.

“비구들이여, 비세속적인 평온이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 행복도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 사라졌으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머문다. 비구들이여, 이를 비세속적인 평온이라 한다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรา อุเปกฺขา? ยา โข, ภิกฺขเว, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต อุปฺปชฺชติ อุเปกฺขา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตรา อุเปกฺขา.

“비구들이여, 비세속적인 것보다 더 비세속적인 평온이란 무엇인가? 비구들이여, 번뇌가 다한 비구가 탐욕에서 벗어난 자신의 마음을 반조하고, 분노에서 벗어난 자신의 마음을 반조하며, 미혹에서 벗어난 자신의 마음을 반조할 때 생겨나는 평온이다. 비구들이여, 이를 비세속적인 것보다 더 비세속적인 평온이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สามิโส วิโมกฺโข? รูปปฺปฏิสํยุตฺโต วิโมกฺโข สามิโส วิโมกฺโข.

“비구들이여, 세속적인 해탈이란 무엇인가? 물질(색)과 결합된 해탈이 세속적인 해탈이다.”

‘‘กตโม [Pg.435] จ, ภิกฺขเว, นิรามิโส วิโมกฺโข? อรูปปฺปฏิสํยุตฺโต วิโมกฺโข นิรามิโส วิโมกฺโข.

“비구들이여, 비세속적인 해탈이란 무엇인가? 물질을 떠난 것(무색)과 결합된 해탈이 비세속적인 해탈이다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตโร วิโมกฺโข? โย โข, ภิกฺขเว, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต อุปฺปชฺชติ วิโมกฺโข, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นิรามิสา นิรามิสตโร วิโมกฺโข’’ติ. เอกาทสมํ.

“비구들이여, 비세속적인 것보다 더 비세속적인 해탈이란 무엇인가? 비구들이여, 번뇌가 다한 비구가 탐욕에서 벗어난 자신의 마음을 반조하고, 분노에서 벗어난 자신의 마음을 반조하며, 미혹에서 벗어난 자신의 마음을 반조할 때 생겨나는 해탈이다. 비구들이여, 이를 비세속적인 것보다 더 비세속적인 해탈이라 한다.”라고 말씀하셨다. 열한 번째 경이 끝났다.

อฏฺฐสตปริยายวคฺโค ตติโย.

108가지 방식의 품(Aṭṭhasatapariyāyavaggo), 세 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(uddāna)은 다음과 같다.

สีวกอฏฺฐสตํ ภิกฺขุ, ปุพฺเพ ญาณญฺจ ภิกฺขุนา;

สมณพฺราหฺมณา ตีณิ, สุทฺธิกญฺจ นิรามิสนฺติ.

시와카 경, 108가지 방식 경, 비구 경, 세 가지 이전의 지혜 경, 비구에 의한 경, 세 가지 사문·바라문 경, 순수함 경, 비세속적 경. 이것이 요약이다.

เวทนาสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

웨다나 상윳따(Vedanāsaṃyuttaṃ)가 모두 끝났다.

๓. มาตุคามสํยุตฺตํ

3. 3. 마투가마 상윳따 (여인 상윳따)

๑. ปฐมเปยฺยาลวคฺโค

1. 1. 첫 번째 줄임말의 품 (Paṭhamapeyyālavaggo)

๑. มาตุคามสุตฺตํ

1. 1. 마투가마 숫따 (여인 경)

๒๘๐. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.436], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตอมนาโป โหติ ปุริสสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? น จ รูปวา โหติ, น จ โภควา โหติ, น จ สีลวา โหติ, อลโส จ โหติ, ปชญฺจสฺส น ลภติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตอมนาโป โหติ ปุริสสฺส. ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตมนาโป โหติ ปุริสสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? รูปวา จ โหติ, โภควา จ โหติ, สีลวา จ โหติ, ทกฺโข จ โหติ อนลโส, ปชญฺจสฺส ลภติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตมนาโป โหติ ปุริสสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

280. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 여인은 남자에게 전적으로 마음에 들지 않는다. 무엇이 다섯인가? 용모가 아름답지 않고, 재물이 없으며, 계행이 없고, 게으르며, 그 남자의 자식을 얻지 못하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 여인은 남자에게 전적으로 마음에 들지 않는다. 비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 여인은 남자에게 전적으로 마음에 든다. 무엇이 다섯인가? 용모가 아름답고, 재물이 있으며, 계행이 있고, 능숙하고 부지런하며, 그 남자의 자식을 얻는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 여인은 남자에게 전적으로 마음에 든다.”라고 말씀하셨다. 첫 번째 경이 끝났다.

๒. ปุริสสุตฺตํ

2. 2. 푸리사 숫따 (남자 경)

๒๘๑. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุริโส เอกนฺตอมนาโป โหติ มาตุคามสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? น จ รูปวา โหติ, น จ โภควา โหติ, น จ สีลวา โหติ, อลโส จ โหติ, ปชญฺจสฺส น ลภติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุริโส เอกนฺตอมนาโป โหติ มาตุคามสฺส. ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุริโส เอกนฺตมนาโป โหติ มาตุคามสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? รูปวา จ โหติ, โภควา จ โหติ, สีลวา จ โหติ, ทกฺโข จ โหติ อนลโส, ปชญฺจสฺส ลภติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุริโส เอกนฺตมนาโป โหติ มาตุคามสฺสา’’ติ. ทุติยํ.

281. “비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 남자는 여인에게 전적으로 마음에 들지 않는 자가 된다. 무엇이 다섯 가지인가? 외모가 출중하지 않고, 재산이 없으며, 계행이 없고, 게으르며, 자식을 얻지 못하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 남자는 여인에게 전적으로 마음에 들지 않는 자가 된다. 비구들이여, 다섯 가지 요소를 갖춘 남자는 여인에게 전적으로 마음에 드는 자가 된다. 무엇이 다섯 가지인가? 외모가 출중하고, 재산이 있으며, 계행이 있고, 능숙하고 부지런하며, 자식을 얻는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 요소를 갖춘 남자는 여인에게 전적으로 마음에 드는 자가 된다.” (두 번째 경)

๓. อาเวณิกทุกฺขสุตฺตํ

3. 아웨니까 고통의 경 (특별한 고통의 경)

๒๘๒. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส อาเวณิกานิ ทุกฺขานิ, ยานิ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว[Pg.437], มาตุคาโม ทหโรว สมาโน ปติกุลํ คจฺฉติ, ญาตเกหิ วินา โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ปฐมํ อาเวณิกํ ทุกฺขํ, ยํ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม อุตุนี โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ทุติยํ อาเวณิกํ ทุกฺขํ, ยํ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม คพฺภินี โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ตติยํ อาเวณิกํ ทุกฺขํ, ยํ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม วิชายติ. อิทํ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส จตุตฺถํ อาเวณิกํ ทุกฺขํ, ยํ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ปุริสสฺส ปาริจริยํ อุเปติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส ปญฺจมํ อาเวณิกํ ทุกฺขํ, ยํ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส อาเวณิกานิ ทุกฺขานิ, ยานิ มาตุคาโม ปจฺจนุโภติ, อญฺญตฺเรว ปุริเสหี’’ติ. ตติยํ.

282. “비구들이여, 여인에게는 남자와는 다르게 여인만이 겪는 다섯 가지 고통이 있다. 무엇이 다섯 가지인가? 비구들이여, 여기 여인은 젊은 나이에 남편의 집으로 가야 하며, 친족들과 떨어져 지내야 한다. 비구들이여, 이것이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 첫 번째 고통이다. 또한 비구들이여, 여인은 월경을 한다. 이것이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 두 번째 고통이다. 또한 비구들이여, 여인은 임신을 한다. 이것이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 세 번째 고통이다. 또한 비구들이여, 여인은 해산을 한다. 이것이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 네 번째 고통이다. 또한 비구들이여, 여인은 남자를 수발들어야 한다. 비구들이여, 이것이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 다섯 번째 고통이다. 비구들이여, 이것들이 여인이 남자와는 다르게 겪는 여인만의 다섯 가지 고통이다.” (세 번째 경)

๔. ตีหิธมฺเมหิสุตฺตํ

4. 세 가지 법의 경

๒๘๓. ‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เยภุยฺเยน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ตีหิ? อิธ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. มชฺฌนฺหิกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. สายนฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เยภุยฺเยน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ.

283. “비구들이여, 세 가지 법을 갖춘 여인은 대체로 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 세 가지인가? 비구들이여, 여기 여인은 아침 시간에는 인색함의 때에 휩싸인 마음으로 집에서 머물고, 낮 시간에는 질투에 휩싸인 마음으로 집에서 머물며, 저녁 시간에는 감각적 탐욕에 휩싸인 마음으로 집에서 머문다. 비구들이여, 이러한 세 가지 법을 갖춘 여인은 대체로 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다.” (네 번째 경)

๕. โกธนสุตฺตํ

5. 분노의 경

๒๘๔. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, มาตุคามํ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตํ. กตีหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม [Pg.438] กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ?

284. 그때 아누룻다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 한쪽 곁에 앉았다. 한쪽 곁에 앉은 아누룻다 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 저는 여기서 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로 여인들이 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어나는 것을 봅니다. 세존이시여, 여인은 어떠한 법들을 갖추었기에 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어납니까?”

‘‘ปญฺจหิ โข, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, โกธโน จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함을 모르고, 분노가 많으며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다.” (다섯 번째 경)

๖. อุปนาหีสุตฺตํ

6. 원한의 경

๒๘๕. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, อุปนาหี จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

285. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함을 모르고, 원한을 품으며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다.” (여섯 번째 경)

๗. อิสฺสุกีสุตฺตํ

7. 질투의 경

๒๘๖. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, อิสฺสุกี จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ.

286. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함을 모르고, 질투하며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다.” (일곱 번째 경)

๘. มจฺฉรีสุตฺตํ

8. 인색함의 경

๒๘๗. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, มจฺฉรี จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ [Pg.439] ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

287. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함을 모르고, 인색하며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 …(중략)… 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다.” (여덟 번째 경)

๙. อติจารีสุตฺตํ

9. 외도의 경

๒๘๘. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, อติจารี จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… อุปปชฺชตี’’ติ. นวมํ.

288. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 …(중략)… 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처, 지옥에 태어난다. 무엇이 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함을 모르고, 남편을 두고 외도하며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 …(중략)… 태어난다.” (아홉 번째 경)

๑๐. ทุสฺสีลสุตฺตํ

10. 부도덕의 경

๒๘๙. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, ทุสฺสีโล จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. ทสมํ.

289. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러워함이 없고, 창피해함(두려워함)이 없고, 계행이 나쁘며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다.” 제10장.

๑๑. อปฺปสฺสุตสุตฺตํ

11. 11. 배움이 적음의 경(Appassuta-sutta)

๒๙๐. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, อปฺปสฺสุโต จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. เอกาทสมํ.

290. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러워함이 없고, 창피해함이 없고, 배움이 적으며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다.” 제11장.

๑๒. กุสีตสุตฺตํ

12. 12. 게으름의 경(Kusīta-sutta)

๒๙๑. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, กุสีโต จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

291. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러워함이 없고, 창피해함이 없고, 게으르며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 파멸처, 불행한 곳, 타락처, 지옥에 떨어진다.” 제12장.

๑๓. มุฏฺฐสฺสติสุตฺตํ

13. 13. 마음챙김을 잊음의 경(Muṭṭhassati-sutta)

๒๙๒. ‘‘ปญฺจหิ[Pg.440], อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ จ โหติ, อหิริโก จ โหติ, อโนตฺตปฺปี จ โหติ, มุฏฺฐสฺสติ จ โหติ, ทุปฺปญฺโญ จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. เตรสมํ.

292. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 없고, 부끄러워함이 없고, 창피해함이 없고, 마음챙김을 잊었으며, 지혜가 없는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다.” 제13장.

๑๔. ปญฺจเวรสุตฺตํ

14. 14. 다섯 가지 원한의 경(Pañcavera-sutta)

๒๙๓. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม…เป… นิรยํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตี จ โหติ, อทินฺนาทายี จ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี จ โหติ, มุสาวาที จ โหติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐายี จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. จุทฺทสมํ.

293. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 ... (중략) ... 지옥에 떨어진다. 어떤 다섯 가지인가? 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 사음(邪淫)을 행하고, 거짓말을 하며, 게으름의 원인이 되는 술과 취하는 것에 빠져 지내는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 파멸처, 불행한 곳, 타락처, 지옥에 떨어진다.” 제14장.

ปฐมเปยฺยาลวคฺโค.

첫 번째 반복의 장(Paṭhama-peyyāla-vagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(Uddāna)은 다음과 같다.

มาตุคาโม ปุริโส จ, อาเวณิกา ติธมฺโม จ ;

โกธโน อุปนาหี จ, อิสฺสุกี มจฺฉเรน จ;

อติจารี จ ทุสฺสีโล, อปฺปสฺสุโต จ กุสีโต;

มุฏฺฐสฺสติ ปญฺจเวรํ, กณฺหปกฺเข ปกาสิโต.

여인과 남자, 특별한 것과 세 가지 법, 분노와 원한, 질투와 인색, 부정행위와 계를 어김, 배움이 적음과 게으름, 마음챙김을 잊음과 다섯 가지 원한이 검은 부분(악한 법)으로 설해졌다.

๒. ทุติยเปยฺยาลวคฺโค

2. 두 번째 반복의 장(Dutiya-peyyāla-vagga)

๑. อกฺโกธนสุตฺตํ

1. 1. 성내지 않음의 경(Akkodhana-sutta)

๒๙๔. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, มาตุคามํ ปสฺสามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน [Pg.441] กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตํ. กตีหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ?

294. 그때 존자 아누룻다는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 ... (중략) ... 한 곁에 앉은 존자 아누룻다는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 청정하고 인간의 눈을 넘어선 천안(天眼)으로, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처(善處)인 천상 세계에 태어나는 여인들을 봅니다. 세존이시여, 여인은 몇 가지 법을 구비해야 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니까?”

‘‘ปญฺจหิ โข, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ จ โหติ, หิริมา จ โหติ, โอตฺตปฺปี จ โหติ, อกฺโกธโน จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ. ปฐมํ.

“아누룻다여, 참으로 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알고, 창피해할(두려워할) 줄 알고, 성내지 않으며, 지혜가 있는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다.” 제1장.

๒. อนุปนาหีสุตฺตํ

2. 2. 원한을 품지 않음의 경(Anupanāhī-sutta)

๒๙๕. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ จ โหติ, หิริมา จ โหติ, โอตฺตปฺปี จ โหติ, อนุปนาหี จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ. ทุติยํ.

295. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알고, 창피해할 줄 알고, 원한을 품지 않으며, 지혜가 있는 것이다. 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다.” 제2장.

๓. อนิสฺสุกีสุตฺตํ

3. 3. 질투하지 않음의 경(Anissukī-sutta)

๒๙๖. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ จ โหติ, หิริมา จ โหติ, โอตฺตปฺปี จ โหติ, อนิสฺสุกี จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

296. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알고, 창피해할 줄 알고, 질투하지 않으며, 지혜가 있는 것이다. ... (중략) ... 아누룻다여, 참으로 이러한 다섯 가지 법을 구비한 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다.” 제3장.

๔. อมจฺฉรีสุตฺตํ

4. 4. 인색하지 않음의 경(Amaccharī-sutta)

๒๙๗. อมจฺฉรี จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ…เป…. จตุตฺถํ.

297. “인색하지 않고, 지혜가 있는 것이다. ... (중략) ... 제4장.”

๕. อนติจารีสุตฺตํ

5. 5. 부정행위를 하지 않음의 경(Anaticārī-sutta)

๒๙๘. อนติจารี จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ…เป…. ปญฺจมํ.

298. “남편을 두고 부정행위(간음)를 하지 않고, 지혜가 있는 것이다. ... (중략) ... 제5장.”

๖. สุสีลสุตฺตํ

6. 6. 수실라 경

๒๙๙. สีลวา จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ…เป…. ฉฏฺฐํ.

299. “계행을 갖추고 지혜를 갖춘 것이다. ... (중략) ... 여섯 번째 경.”

๗. พหุสฺสุตสุตฺตํ

7. 7. 바훗수따 경

๓๐๐. พหุสฺสุโต [Pg.442] จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ…เป…. สตฺตมํ.

300. “배운 것이 많고(다문) 지혜를 갖춘 것이다. ... (중략) ... 일곱 번째 경.”

๘. อารทฺธวีริยสุตฺตํ

8. 8. 아랏다위리야 경

๓๐๑. อารทฺธวีริโย จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ…เป…. อฏฺฐมํ.

301. “정진을 시작하고 지혜를 갖춘 것이다. ... (중략) ... 여덟 번째 경.”

๙. อุปฏฺฐิตสฺสติสุตฺตํ

9. 9. 우빳티따사띠 경

๓๐๒. ‘‘อุปฏฺฐิตสฺสติ จ โหติ, ปญฺญวา จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ. นวมํ.

302. “확립된 사띠가 있고 지혜를 갖춘 것이다 — 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어난다.” 아홉 번째 경.

อิเม อฏฺฐ สุตฺตนฺตสงฺเขปา.

이들 여덟 가지는 경의 요약들이다.

๑๐. ปญฺจสีลสุตฺตํ

10. 10. 빤짜실라 경

๓๐๓. ‘‘ปญฺจหิ, อนุรุทฺธ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต จ โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต จ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต จ โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต จ โหติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต จ โหติ – อิเมหิ โข, อนุรุทฺธ, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตี’’ติ. ทสมํ.

303. “아누룻다여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어난다. 어떤 다섯 가지인가? 생명을 죽이는 일을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 일을 멀리하며, 감각적 욕망에 의한 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하며, 방일의 원인이 되는 술과 취하게 하는 것을 마시는 일을 멀리하는 것이다. 아누룻다여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어난다.” 열 번째 경.

ทุติยเปยฺยาลวคฺโค.

두 번째 줄임말의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(Udāna)은 다음과 같다.

ทุติเย จ อกฺโกธโน, อนุปนาหี อนิสฺสุกี;

อมจฺฉรี อนติจารี, สีลวา จ พหุสฺสุโต;

วีริยํ สติ สีลญฺจ, สุกฺกปกฺเข ปกาสิโต.

"두 번째 장에서는 분노하지 않음, 원한을 품지 않음, 질투하지 않음, 인색하지 않음, 외도하지 않음, 계를 지킴, 많이 배움, 정진, 사띠 그리고 오계가 유익한 측면에서 밝혀졌다."

๓. พลวคฺโค

3. 힘 품

๑. วิสารทสุตฺตํ

1. 1. 위사라다 경

๓๐๔. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.443], ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ พเลหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ปฐมํ.

304. “비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 힘을 갖춘 여인은 확신을 가지고 집에서 거주한다.” 첫 번째 경.

๒. ปสยฺหสุตฺตํ

2. 2. 빠사야 경

๓๐๕. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ พเลหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม สามิกํ ปสยฺห อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ทุติยํ.

305. “비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 힘을 갖춘 여인은 남편을 억누르고 집에서 거주한다.” 두 번째 경.

๓. อภิภุยฺยสุตฺตํ

3. 3. 아비부야 경

๓๐๖. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ พเลหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม สามิกํ อภิภุยฺย วตฺตตี’’ติ. ตติยํ.

306. “비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 힘을 갖춘 여인은 남편을 압도하며 지낸다.” 세 번째 경.

๔. เอกสุตฺตํ

4. 4. 에까 경

๓๐๗. ‘‘เอเกน จ โข, ภิกฺขเว, พเลน สมนฺนาคโต ปุริโส มาตุคามํ อภิภุยฺย วตฺตติ. กตเมน เอเกน พเลน? อิสฺสริยพเลน อภิภูตํ มาตุคามํ เนว รูปพลํ ตายติ, น โภคพลํ ตายติ, น ญาติพลํ ตายติ, น ปุตฺตพลํ ตายติ, น สีลพลํ ตายตี’’ติ. จตุตฺถํ.

307. “비구들이여, 오직 한 가지 힘을 갖춘 남자가 여인을 압도하며 지낸다. 어떤 한 가지 힘인가? 바로 지배의 힘이다. 지배의 힘에 압도된 여인은 용모의 힘도 보호해 주지 못하고, 재물의 힘도 보호해 주지 못하며, 친지의 힘도 보호해 주지 못하고, 자식의 힘도 보호해 주지 못하며, 계행의 힘도 보호해 주지 못한다.” 네 번째 경.

๕. องฺคสุตฺตํ

5. 5. 앙가 경

๓๐๘. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ โภคพเลน – เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, มาตุคาโม รูปพเลน จ สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ – เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. รูปพเลน [Pg.444] จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, น จ ญาติพเลน – เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, มาตุคาโม รูปพเลน จ สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ – เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, น จ ปุตฺตพเลน – เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, มาตุคาโม รูปพเลน จ สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, ปุตฺตพเลน จ – เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, ปุตฺตพเลน จ, น จ สีลพเลน – เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, มาตุคาโม รูปพเลน จ สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, ปุตฺตพเลน จ, สีลพเลน จ – เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานี’’ติ. ปญฺจมํ.

308. “비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘은 갖추었으나 재물의 힘은 갖추지 못하면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하지 못하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘을 모두 갖추면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘은 갖추었으나 친지의 힘을 갖추지 못하면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하지 못하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘과 친지의 힘을 모두 갖추면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘과 친지의 힘은 갖추었으나 자식의 힘을 갖추지 못하면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하지 못하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘과 친지의 힘과 자식의 힘을 모두 갖추면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘과 친지의 힘과 자식의 힘은 갖추었으나 계행의 힘을 갖추지 못하면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하지 못하다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘과 친지의 힘과 자식의 힘과 계행의 힘을 모두 갖추면, 그녀는 그 요소로 인해 완전하다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다.” 다섯 번째 경.

๖. นาเสนฺติสุตฺตํ

6. 6. 나센띠 경

๓๐๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ สีลพเลน, นาเสนฺเตว นํ, กุเล น วาเสนฺติ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, น จ สีลพเลน, นาเสนฺเตว นํ, กุเล น วาเสนฺติ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, น จ สีลพเลน, นาเสนฺเตว นํ, กุเล น วาเสนฺติ. รูปพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, โภคพเลน จ, ญาติพเลน จ, ปุตฺตพเลน จ, น จ สีลพเลน, นาเสนฺเตว นํ, กุเล น วาเสนฺติ. สีลพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ รูปพเลน, วาเสนฺเตว นํ, กุเล น นาเสนฺติ. สีลพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ โภคพเลน, วาเสนฺเตว นํ, กุเล น นาเสนฺติ. สีลพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ ญาติพเลน, วาเสนฺเตว นํ, กุเล น นาเสนฺติ. สีลพเลน จ, ภิกฺขเว, มาตุคาโม สมนฺนาคโต โหติ, น จ ปุตฺตพเลน, วาเสนฺเตว นํ, กุเล น นาเสนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

309. "비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘은 갖추었으나 계행의 힘을 갖추지 못했다면, [가족들은] 그녀를 내쫓고 가문에 머물지 못하게 한다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘과 재물의 힘은 갖추었으나 계행의 힘을 갖추지 못했다면, [가족들은] 그녀를 내쫓고 가문에 머물지 못하게 한다. 비구들이여, 여인이 용모와 재물과 친지의 힘은 갖추었으나 계행의 힘을 갖추지 못했다면, [가족들은] 그녀를 내쫓고 가문에 머물지 못하게 한다. 비구들이여, 여인이 용모와 재물과 친지와 자식의 힘은 갖추었으나 계행의 힘을 갖추지 못했다면, [가족들은] 그녀를 내쫓고 가문에 머물지 못하게 한다. 비구들이여, 여인이 계행의 힘을 갖추었다면 비록 용모의 힘이 없더라도, [가족들은] 그녀를 가문에 머물게 하고 내쫓지 않는다. 여인이 계행의 힘을 갖추었다면 비록 재물의 힘이 없더라도, [가족들은] 그녀를 가문에 머물게 하고 내쫓지 않는다. 여인이 계행의 힘을 갖추었다면 비록 친지의 힘이 없더라도, [가족들은] 그녀를 가문에 머물게 하고 내쫓지 않는다. 여인이 계행의 힘을 갖추었다면 비록 자식의 힘이 없더라도, [가족들은] 그녀를 가문에 머물게 하고 내쫓지 않는다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다." (여섯 번째)

๗. เหตุสุตฺตํ

7. 7. 원인 경

๓๑๐. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.445], ภิกฺขเว, มาตุคามสฺส พลานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปพลํ, โภคพลํ, ญาติพลํ, ปุตฺตพลํ, สีลพลํ. น, ภิกฺขเว, มาตุคาโม รูปพลเหตุ วา โภคพลเหตุ วา ญาติพลเหตุ วา ปุตฺตพลเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. สีลพลเหตุ โข, ภิกฺขเว, มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มาตุคามสฺส พลานี’’ติ. สตฺตมํ.

310. "비구들이여, 여인에게는 다섯 가지 힘이 있다. 무엇이 다섯인가? 용모의 힘, 재물의 힘, 친지의 힘, 자식의 힘, 계행의 힘이다. 비구들이여, 여인이 용모의 힘 때문에, 혹은 재물의 힘 때문에, 혹은 친지의 힘 때문에, 혹은 자식의 힘 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어나는 것은 아니다. 비구들이여, 여인은 계행의 힘을 원인으로 하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어난다. 비구들이여, 이것들이 여인의 다섯 가지 힘이다." (일곱 번째)

๘. ฐานสุตฺตํ

8. 8. 경우의 경

๓๑๑. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ ทุลฺลภานิ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. กตมานิ ปญฺจ? ปติรูเป กุเล ชาเยยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ ทุลฺลภํ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา ปติรูปํ กุลํ คจฺเฉยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ ทุลฺลภํ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา, ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา, อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวเสยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ ทุลฺลภํ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา, ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา, อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวสนฺตี ปุตฺตวตี อสฺสนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ ทุลฺลภํ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา, ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา, อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวสนฺตี ปุตฺตวตี สมานา สามิกํ อภิภุยฺย วตฺเตยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ ฐานํ ทุลฺลภํ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมน. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ฐานานิ ทุลฺลภานิ อกตปุญฺเญน มาตุคาเมนาติ.

311. "비구들이여, 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 다섯 가지 경우가 있다. 무엇이 다섯인가? '적절한 가문에 태어나는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 첫 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 두 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적(후처 등) 없이 집에서 사는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 세 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적 없이 살면서 자식을 얻는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 네 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적 없이 살면서 자식을 얻고 남편을 압도하며 지내는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 다섯 번째 경우이다. 비구들이여, 이것들이 공덕을 짓지 않은 여인이 얻기 어려운 다섯 가지 경우이다."

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ฐานานิ สุลภานิ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. กตมานิ ปญฺจ? ปติรูเป กุเล ชาเยยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานํ สุลภํ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา ปติรูปํ กุลํ คจฺเฉยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ทุติยํ ฐานํ สุลภํ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวเสยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ตติยํ ฐานํ สุลภํ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวสนฺตี ปุตฺตวตี อสฺสนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, จตุตฺถํ ฐานํ สุลภํ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. ปติรูเป กุเล ชายิตฺวา ปติรูปํ กุลํ คนฺตฺวา อสปตฺติ อคารํ อชฺฌาวสนฺตี [Pg.446] ปุตฺตวตี สมานา สามิกํ อภิภุยฺย วตฺเตยฺยนฺติ – อิทํ, ภิกฺขเว, ปญฺจมํ ฐานํ สุลภํ กตปุญฺเญน มาตุคาเมน. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ฐานานิ สุลภานิ กตปุญฺเญน มาตุคาเมนา’’ติ. อฏฺฐมํ.

"비구들이여, 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 다섯 가지 경우가 있다. 무엇이 다섯인가? '적절한 가문에 태어나는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 첫 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 두 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적 없이 집에서 사는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 세 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적 없이 살면서 자식을 얻는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 네 번째 경우이다. '적절한 가문에 태어나서 적절한 가문으로 시집가서, 남편을 공유하는 적 없이 살면서 자식을 얻고 남편을 압도하며 지내는 것', 비구들이여, 이것이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 다섯 번째 경우이다. 비구들이여, 이것들이 공덕을 지은 여인이 얻기 쉬운 다섯 가지 경우이다." (여덟 번째)

๙. ปญฺจสีลวิสารทสุตฺตํ

9. 9. 오계로 당당함의 경

๓๑๒. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ปญฺจหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต จ โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต จ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต จ โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต จ โหติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต จ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม วิสารโท อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. นวมํ.

312. "비구들이여, 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 당당하게 집에서 산다. 무엇이 다섯인가? 살아 있는 생명을 죽이는 일에서 멀리 여의고, 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀리 여의며, 감각적 욕망에 대한 그릇된 행위에서 멀리 여의고, 거짓말하는 일에서 멀리 여의며, 방일의 원인이 되는 술과 취하게 하는 것에서 멀리 여의는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 법을 갖춘 여인은 당당하게 집에서 산다." (아홉 번째)

๑๐. วฑฺฒีสุตฺตํ

10. 10. 번창함의 경

๓๑๓. ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺส. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายินี จ โหติ, วราทายินี จ กายสฺสา’’ติ.

313. “비구들이여, 다섯 가지 번창함으로 번창하는 성스러운 여제자는 성스러운 번창함으로 번창하며, 신체에 있어서 정수(精髓)를 취하는 자가 되고 최상의 것을 취하는 자가 된다. 무엇이 그 다섯인가? 믿음으로 번창하고, 계행으로 번창하며, 배움으로 번창하고, 보시로 번창하며, 통찰지로 번창하는 것이다. 비구들이여, 이러한 다섯 가지 번창함으로 번창하는 성스러운 여제자는 성스러운 번창함으로 번창하며, 신체에 있어서 정수를 취하는 자가 되고 최상의 것을 취하는 자가 된다.”

‘‘สทฺธาย สีเลน จ ยาธ วฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

สา ตาทิสี สีลวตี อุปาสิกา,อาทียติ สารมิเธว อตฺตโน’’ติ. ทสมํ;

“여기 세상에서 믿음과 계행으로, 그리고 통찰지와 보시와 배움, 이 둘 모두로 번창하는, 그러한 계행을 갖춘 성스러운 여제자인 우바이는 바로 이 세상에서 자신의 정수(精髓)를 취한다.” 열 번째.

พลวคฺโค ตติโย.

세 번째 힘의 품(발라-왁가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

วิสารทา ปสยฺห อภิภุยฺย, เอกํ องฺเคน ปญฺจมํ;

นาเสนฺติ เหตุ ฐานญฺจ, วิสารโท วฑฺฒินา ทสาติ.

당당함, 제압함, 압도함, 한 가지 지분으로 다섯 번째, 파괴함, 원인과 경우, 당당함, 번창함으로 열 가지이다.

มาตุคามสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

마투가마-상윳따가 끝났다.

๔. ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ

4. 4. 잠부카다카 상윳따

๑. นิพฺพานปญฺหาสุตฺตํ

1. 1. 니바나-빤하 경(열반에 관한 질문의 경)

๓๑๔. เอกํ [Pg.447] สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ นาลกคามเก. อถ โข ชมฺพุขาทโก ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชมฺพุขาทโก ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

314. 한때 존자 사리뿟따는 마가다의 날라까 마을에 머물고 있었다. 그때 잠부카다카 유행자가 존자 사리뿟따가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 사리뿟따와 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나누고 나서 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 잠부카다카 유행자는 존자 사리뿟따에게 이같이 말했다.

‘‘‘นิพฺพานํ, นิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, อาวุโส, นิพฺพาน’’นฺติ? ‘‘โย โข, อาวุโส, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ปฐมํ.

“도반 사리뿟따여, ‘열반, 열반’이라고들 합니다. 도대체 무엇이 열반입니까?” “도반이여, 탐욕의 소멸, 성냄의 소멸, 어리석음의 소멸, 이를 일컬어 열반이라 합니다.” “도반이여, 그 열반을 실현하기 위한 길이나 수행 방법이 있습니까?” “도반이여, 그 열반을 실현하기 위한 길과 수행 방법이 있습니다.” “도반이여, 그 열반을 실현하기 위한 길은 무엇이며 수행 방법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(聖八支道)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 열반을 실현하기 위한 길이요 수행 방법입니다.” “도반 사리뿟따여, 그 열반을 실현하기 위한 길은 훌륭하며, 수행 방법도 훌륭합니다. 도반 사리뿟따여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다.” 첫 번째.

๒. อรหตฺตปญฺหาสุตฺตํ

2. 2. 아라핫따-빤하 경(아라한과에 관한 질문의 경)

๓๑๕. ‘‘‘อรหตฺตํ, อรหตฺต’นฺติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, อาวุโส, อรหตฺต’’นฺติ? ‘‘โย โข, อาวุโส, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ อรหตฺต’’นฺติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘กตโม [Pg.448] ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข อาวุโส, มคฺโค, อยํ ปฏิปทา เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา เอตสฺส อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ทุติยํ.

315. “도반 사리붓다여, ‘아라한과(arahatta), 아라한과’라고들 말합니다. 도반이여, 무엇이 아라한과입니까?” “도반이여, 탐욕의 멸진, 성냄의 멸진, 어리석음의 멸진—이것을 아라한과라 부릅니다.” “도반이여, 이 아라한과를 실현하기 위한 길(maggo)이 있고 수행(paṭipadā)이 있습니까?” “도반이여, 이 아라한과를 실현하기 위한 길과 수행이 있습니다.” “도반이여, 어떤 것이 그 길이고 어떤 것이 그 수행입니까?” “도반이여, 이 아라한과를 실현하기 위한 길은 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 길이고 이것이 그 수행입니다.” “도반 사리붓다여, 이 아라한과를 실현하기 위한 길은 훌륭하고 수행은 수승합니다. 도반 사리붓다여, 방일하지 않기에 참으로 충분합니다.” 두 번째 경.

๓. ธมฺมวาทีปญฺหาสุตฺตํ

3. 법을 설하는 자에 대한 질문 경 (Dhammavādīpañhāsutta)

๓๑๖. ‘‘เก นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, โลเก ธมฺมวาทิโน, เก โลเก สุปฺปฏิปนฺนา, เก โลเก สุคตา’’ติ? ‘‘เย โข, อาวุโส, ราคปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โทสปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, โมหปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสนฺติ, เต โลเก ธมฺมวาทิโน. เย โข, อาวุโส, ราคสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โทสสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, โมหสฺส ปหานาย ปฏิปนฺนา, เต โลเก สุปฺปฏิปนฺนา. เยสํ โข, อาวุโส, ราโค ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, โทโส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, โมโห ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม, เต โลเก สุคตา’’ติ.

316. “도반 사리붓다여, 세상에서 누가 법을 설하는 자(dhammavādino)이며, 누가 잘 수행하는 자(suppaṭipannā)이며, 누가 잘 간 자(sugatā)입니까?” “도반이여, 탐욕을 버리기 위해 법을 설하고, 성냄을 버리기 위해 법을 설하며, 어리석음을 버리기 위해 법을 설하는 자들이 세상에서 법을 설하는 자들입니다. 도반이여, 탐욕을 버리기 위해 수행하고, 성냄을 버리기 위해 수행하며, 어리석음을 버리기 위해 수행하는 자들이 세상에서 잘 수행하는 자들입니다. 도반이여, 탐욕이 버려져서 뿌리가 뽑히고, 밑동만 남은 야자나무처럼 되어 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된 사람들, 성냄이 버려져서... 어리석음이 버려져서... 그러한 이들이 세상에서 잘 간 자들입니다.”

‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม, ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส ราคสฺส โทสสฺส โมหสฺส ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ตติยํ.

“도반이여, 이 탐욕과 성냄과 어리석음을 버리기 위한 길과 수행이 있습니까?” “도반이여, 이 탐욕과 성냄과 어리석음을 버리기 위한 길과 수행이 있습니다.” “도반이여, 어떤 것이 그 길이고 어떤 것이 그 수행입니까?” “도반이여, 이 탐욕과 성냄과 어리석음을 버리기 위한 길은 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 길이고 이것이 그 수행입니다.” “도반 사리붓다여, 이 탐욕과 성냄과 어리석음을 버리기 위한 길은 훌륭하고 수행은 수승합니다. 도반 사리붓다여, 방일하지 않기에 참으로 충분합니다.” 세 번째 경.

๔. กิมตฺถิยสุตฺตํ

4. 무슨 목적을 위한 것인가 경 (Kimatthiyasutta)

๓๑๗. ‘‘กิมตฺถิยํ[Pg.449], อาวุโส สาริปุตฺต, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘ทุกฺขสฺส โข, อาวุโส, ปริญฺญตฺถํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญายา’’ติ?

317. “도반 사리붓다여, 어떤 목적을 위해 사문 고타마의 처소에서 청정범행(brahmacariya)을 닦습니까?” “도반이여, 괴로움을 철저히 알기(pariññā) 위해 세존의 처소에서 청정범행을 닦습니다.” “도반이여, 이 괴로움을 철저히 알기 위한 길과 수행이 있습니까?” “도반이여, 이 괴로움을 철저히 알기 위한 길과 수행이 있습니다.” “도반이여, 어떤 것이 그 길이고 어떤 것이 그 수행입니까?”

‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. จตุตฺถํ.

“도반이여, 이 괴로움을 철저히 알기 위한 길은 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 길이고 이것이 그 수행입니다.” “도반 사리붓다여, 이 괴로움을 철저히 알기 위한 길은 훌륭하고 수행은 수승합니다. 도반 사리붓다여, 방일하지 않기에 참으로 충분합니다.” 네 번째 경.

๕. อสฺสาสปฺปตฺตสุตฺตํ

5. 안식에 도달함 경 (Assāsappattasutta)

๓๑๘. ‘‘‘อสฺสาสปฺปตฺโต, อสฺสาสปฺปตฺโต’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, อสฺสาสปฺปตฺโต โหตี’’ติ? ‘‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, อสฺสาสปฺปตฺโต โหตี’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส อสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ปญฺจมํ.

318. “도반 사리붓다여, ‘안식에 도달한 자(assāsappatto), 안식에 도달한 자’라고들 말합니다. 도반이여, 어느 정도까지가 안식에 도달한 자입니까?” “도반이여, 비구가 여섯 가지 감각 접촉의 장소(phassāyatana)의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 도반이여, 이 정도면 안식에 도달한 자라고 합니다.” “도반이여, 이 안식을 실현하기 위한 길과 수행이 있습니까?” “도반이여, 이 안식을 실현하기 위한 길과 수행이 있습니다.” “도반이여, 어떤 것이 그 길이고 어떤 것이 그 수행입니까?” “도반이여, 이 안식을 실현하기 위한 길은 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 길이고 이것이 그 수행입니다.” “도반 사리붓다여, 이 안식을 실현하기 위한 길은 훌륭하고 수행은 수승합니다. 도반 사리붓다여, 방일하지 않기에 참으로 충분합니다.” 다섯 번째 경.

๖. ปรมสฺสาสปฺปตฺตสุตฺตํ

6. 지고한 안식에 도달함 경 (Paramassāsappattasutta)

๓๑๙. ‘‘‘ปรมสฺสาสปฺปตฺโต, ปรมสฺสาสปฺปตฺโต’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ปรมสฺสาสปฺปตฺโต โหตี’’ติ? ‘‘ยโต [Pg.450] โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ, เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ปรมสฺสาสปฺปตฺโต โหตี’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘กตโม ปน, อาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส ปรมสฺสาสสฺส สจฺฉิกิริยาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

319. “사리붓다 존자여, ‘지극한 안식에 도달한 자, 지극한 안식에 도달한 자’라고 일컬어집니다. 도대체 어느 정도까지가 지극한 안식에 도달한 자입니까?” “도반이여, 비구가 여섯 가지 감각 접촉의 장소(육촉처)의 일어남과 사라짐, 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알아서 집착 없이 해탈했을 때, 도반이여, 이 정도를 지극한 안식에 도달한 자라고 합니다.” “도반이여, 그 지극한 안식을 실현하기 위한 길이나 수행법이 있습니까?” “도반이여, 그 지극한 안식을 실현하기 위한 길과 수행법이 있습니다.” “도반이여, 그 지극한 안식을 실현하기 위한 길은 무엇이고 수행법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 지극한 안식을 실현하기 위한 길이요 수행법입니다.” “사리붓다 존자여, 그 지극한 안식을 실현하기 위한 길은 훌륭하고 수행법은 훌륭합니다. 사리붓다 존자여, 방일하지 않기에 충분합니다.” 여섯 번째 경.

๗. เวทนาปญฺหาสุตฺตํ

7. 느낌 질문 경

๓๒๐. ‘‘‘เวทนา, เวทนา’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมา นุ โข, อาวุโส, เวทนา’’ติ? ‘‘ติสฺโส อิมาวุโส, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, อาวุโส, ติสฺโส เวทนา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตาสํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ปริญฺญาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. สตฺตมํ.

320. “사리붓다 존자여, ‘느낌, 느낌’이라고 일컬어집니다. 도대체 어느 것이 느낌입니까?” “도반이여, 이 세 가지 느낌이 있습니다. 무엇이 세 가지입니까? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌입니다. 도반이여, 이것이 세 가지 느낌입니다.” “도반이여, 이 세 가지 느낌을 철저히 알기 위한 길이나 수행법이 있습니까?” “도반이여, 이 세 가지 느낌을 철저히 알기 위한 길과 수행법이 있습니다.” “도반이여, 이 세 가지 느낌을 철저히 알기 위한 길은 무엇이고 수행법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 세 가지 느낌을 철저히 알기 위한 길이요 수행법입니다.” “사리붓다 존자여, 그 세 가지 느낌을 철저히 알기 위한 길은 훌륭하고 수행법은 훌륭합니다. 사리붓다 존자여, 방일하지 않기에 충분합니다.” 일곱 번째 경.

๘. อาสวปญฺหาสุตฺตํ

8. 번뇌 질문 경

๓๒๑. ‘‘‘อาสโว, อาสโว’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, อาวุโส, อาสโว’’ติ? ‘‘ตโย เม, อาวุโส, อาสวา[Pg.451]. กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, อาวุโส, ตโย อาสวา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ อาสวานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา เอเตสํ อาสวานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอเตสํ อาสวานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เอเตสํ อาสวานํ ปหานาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอเตสํ อาสวานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอเตสํ อาสวานํ ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. อฏฺฐมํ.

321. “사리붓다 존자여, ‘번뇌, 번뇌’라고 일컬어집니다. 도대체 어느 것이 번뇌입니까?” “도반이여, 이 세 가지 번뇌가 있습니다. 감각적 욕망의 번뇌, 존재의 번뇌, 무명의 번뇌입니다. 도반이여, 이것이 세 가지 번뇌입니다.” “도반이여, 이 번뇌들을 버리기 위한 길이나 수행법이 있습니까?” “도반이여, 이 번뇌들을 버리기 위한 길과 수행법이 있습니다.” “도반이여, 이 번뇌들을 버리기 위한 길은 무엇이고 수행법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 번뇌들을 버리기 위한 길이요 수행법입니다.” “사리붓다 존자여, 그 번뇌들을 버리기 위한 길은 훌륭하고 수행법은 훌륭합니다. 사리붓다 존자여, 방일하지 않기에 충분합니다.” 여덟 번째 경.

๙. อวิชฺชาปญฺหาสุตฺตํ

9. 무명 질문 경

๓๒๒. ‘‘‘อวิชฺชา, อวิชฺชา’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมา นุ โข, อาวุโส, อวิชฺชา’’ติ? ‘‘ยํ โข, อาวุโส, ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ – อยํ วุจฺจตาวุโส, อวิชฺชา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอติสฺสา อวิชฺชาย ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. นวมํ.

322. “사리붓다 존자여, ‘무명, 무명’이라고 일컬어집니다. 도대체 어느 것이 무명입니까?” “도반이여, 괴로움에 대해 알지 못하는 것, 괴로움의 일어남에 대해 알지 못하는 것, 괴로움의 소멸에 대해 알지 못하는 것, 괴로움의 소멸로 인도하는 수행법에 대해 알지 못하는 것—도반이여, 이것을 무명이라 합니다.” “도반이여, 이 무명을 버리기 위한 길이나 수행법이 있습니까?” “도반이여, 이 무명을 버리기 위한 길과 수행법이 있습니다.” “도반이여, 이 무명을 버리기 위한 길은 무엇이고 수행법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 무명을 버리기 위한 길이요 수행법입니다.” “사리붓다 존자여, 그 무명을 버리기 위한 길은 훌륭하고 수행법은 훌륭합니다. 사리붓다 존자여, 방일하지 않기에 충분합니다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ตณฺหาปญฺหาสุตฺตํ

10. 갈애 질문 경

๓๒๓. ‘‘‘ตณฺหา, ตณฺหา’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมา นุ โข, อาวุโส, ตณฺหา’’ติ? ‘‘ติสฺโส อิมา, อาวุโส, ตณฺหา. กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา โข, อาวุโส, ติสฺโส ตณฺหา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม [Pg.452] ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตาสํ ตณฺหานํ ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ทสมํ.

323. “사리붓다 존자여, ‘갈애, 갈애’라고 일컬어집니다. 도대체 어느 것이 갈애입니까?” “도반이여, 이 세 가지 갈애가 있습니다. 감각적 욕망에 대한 갈애, 존재에 대한 갈애, 비존재에 대한 갈애입니다. 도반이여, 이것이 세 가지 갈애입니다.” “도반이여, 이 갈애들을 버리기 위한 길이나 수행법이 있습니까?” “도반이여, 이 갈애들을 버리기 위한 길과 수행법이 있습니다.” “도반이여, 이 갈애들을 버리기 위한 길은 무엇이고 수행법은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 갈애들을 버리기 위한 길이요 수행법입니다.” “사리붓다 존자여, 그 갈애들을 버리기 위한 길은 훌륭하고 수행법은 훌륭합니다. 사리붓다 존자여, 방일하지 않기에 충분합니다.” 열 번째 경.

๑๑. โอฆปญฺหาสุตฺตํ

11. 폭류 질문 경

๓๒๔. ‘‘‘โอโฆ, โอโฆ’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, อาวุโส, โอโฆ’’ติ? ‘‘จตฺตาโรเม, อาวุโส, โอฆา. กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺโชโฆ – อิเม โข, อาวุโส, จตฺตาโร โอฆา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ โอฆานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ โอฆานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอเตสํ โอฆานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอเตสํ โอฆานํ ปหานาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอเตสํ โอฆานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอเตสํ โอฆานํ ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. เอกาทสมํ.

324. “사리풋타 도반이여, ‘폭류, 폭류’라고 말합니다. 도반이여, 무엇이 폭류입니까?” “도반이여, 이러한 네 가지 폭류가 있습니다. 감각적 욕망의 폭류, 존재의 폭류, 견해의 폭류, 무명의 폭류입니다. 도반이여, 참으로 이것이 네 가지 폭류입니다.” “도반이여, 그러면 이 폭류들을 버리기 위한 길(maggo)이 있으며 실천(paṭipadā)이 있습니까?” “도반이여, 이 폭류들을 버리기 위한 길도 있고 실천도 있습니다.” “도반이여, 이 폭류들을 버리기 위한 그 길은 무엇이며 그 실천은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소의 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 폭류들을 버리기 위한 길이며 실천입니다.” “도반이여, 이 폭류들을 버리기 위한 길은 훌륭하며 실천도 훌륭합니다. 사리풋타 도반이여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다(마땅합니다).” 열한 번째.

๑๒. อุปาทานปญฺหาสุตฺตํ

12. 취착에 대한 질문의 경

๓๒๕. ‘‘‘อุปาทานํ, อุปาทาน’นฺติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, อาวุโส, อุปาทาน’’นฺติ? ‘‘จตฺตาริมานิ, อาวุโส, อุปาทานานิ. กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ – อิมานิ โข, อาวุโส, จตฺตาริ อุปาทานานี’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานาย, เสยฺยถิทํ [Pg.453] – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอเตสํ อุปาทานานํ ปหานาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ทฺวาทสมํ.

325. “사리풋타 도반이여, ‘취착, 취착’이라고 말합니다. 도반이여, 무엇이 취착입니까?” “도반이여, 이러한 네 가지 취착이 있습니다. 감각적 욕망에 대한 취착, 견해에 대한 취착, 계율과 의례에 대한 취착, 자아의 교설에 대한 취착입니다. 도반이여, 참으로 이것이 네 가지 취착입니다.” “도반이여, 그러면 이 취착들을 버리기 위한 길과 실천이 있습니까?” “도반이여, 이 취착들을 버리기 위한 길도 있고 실천도 있습니다.” “도반이여, 이 취착들을 버리기 위한 그 길은 무엇이며 그 실천은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소의 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 취착들을 버리기 위한 길이며 실천입니다.” “도반이여, 이 취착들을 버리기 위한 길은 훌륭하며 실천도 훌륭합니다. 사리풋타 도반이여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다.” 열두 번째.

๑๓. ภวปญฺหาสุตฺตํ

13. 존재에 대한 질문의 경

๓๒๖. ‘‘‘ภโว, ภโว’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, อาวุโส, ภโว’’ติ? ‘‘ตโย เม, อาวุโส, ภวา. กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว – อิเม โข, อาวุโส, ตโย ภวา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘กตโม, ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอเตสํ ภวานํ ปริญฺญาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. เตรสมํ.

326. “사리풋타 도반이여, ‘존재, 존재’라고 말합니다. 도반이여, 무엇이 존재입니까?” “도반이여, 이러한 세 가지 존재가 있습니다. 욕계의 존재, 색계의 존재, 무색계의 존재입니다. 도반이여, 참으로 이것이 세 가지 존재입니다.” “도반이여, 그러면 이 존재들을 철저히 알기(pariññāya) 위한 길과 실천이 있습니까?” “도반이여, 이 존재들을 철저히 알기 위한 길도 있고 실천도 있습니다.” “도반이여, 이 존재들을 철저히 알기 위한 그 길은 무엇이며 그 실천은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소의 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 존재들을 철저히 알기 위한 길이며 실천입니다.” “도반이여, 이 존재들을 철저히 알기 위한 길은 훌륭하며 실천도 훌륭합니다. 사리풋타 도반이여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다.” 열세 번째.

๑๔. ทุกฺขปญฺหาสุตฺตํ

14. 괴로움에 대한 질문의 경

๓๒๗. ‘‘‘ทุกฺขํ, ทุกฺข’นฺติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, อาวุโส, ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘ติสฺโส อิมา, อาวุโส, ทุกฺขตา. ทุกฺขทุกฺขตา, สงฺขารทุกฺขตา, วิปริณามทุกฺขตา – อิมา โข, อาวุโส, ติสฺโส ทุกฺขตา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตาสํ ทุกฺขตานํ ปริญฺญาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. จุทฺทสมํ.

327. “사리풋타 도반이여, ‘괴로움, 괴로움’이라고 말합니다. 도반이여, 무엇이 괴로움입니까?” “도반이여, 이러한 세 가지 괴로움의 성질(dukkhatā)이 있습니다. 괴로움 그 자체인 괴로움(고고성), 형성된 것의 괴로움(행고성), 변화로 인한 괴로움(괴고성)입니다. 도반이여, 참으로 이것이 세 가지 괴로움의 성질입니다.” “도반이여, 그러면 이 괴로움의 성질들을 철저히 알기 위한 길과 실천이 있습니까?” “도반이여, 이 괴로움의 성질들을 철저히 알기 위한 길도 있고 실천도 있습니다.” “도반이여, 이 괴로움의 성질들을 철저히 알기 위한 그 길은 무엇이며 그 실천은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소의 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 괴로움의 성질들을 철저히 알기 위한 길이며 실천입니다.” “도반이여, 이 괴로움의 성질들을 철저히 알기 위한 길은 훌륭하며 실천도 훌륭합니다. 사리풋타 도반이여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다.” 열네 번째.

๑๕. สกฺกายปญฺหาสุตฺตํ

15. 유신에 대한 질문의 경

๓๒๘. ‘‘‘สกฺกาโย[Pg.454], สกฺกาโย’ติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, อาวุโส, สกฺกาโย’’ติ? ‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, อุปาทานกฺขนฺธา สกฺกาโย วุตฺโต ภควตา, เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา สกฺกาโย วุตฺโต ภควตา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส สกฺกายสฺส ปริญฺญาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ปนฺนรสมํ.

328. “사리풋타 도반이여, ‘유신, 유신’이라고 말합니다. 도반이여, 무엇이 유신입니까?” “도반이여, 세존께서는 이 다섯 가지 취착의 무리(오취온)를 유신이라 말씀하셨으니, 즉 색취온, 수취온, 상취온, 행취온, 식취온입니다. 도반이여, 참으로 세존께서는 이 다섯 가지 취착의 무리를 유신이라 말씀하셨습니다.” “도반이여, 그러면 이 유신을 철저히 알기 위한 길과 실천이 있습니까?” “도반이여, 이 유신을 철저히 알기 위한 길도 있고 실천도 있습니다.” “도반이여, 이 유신을 철저히 알기 위한 그 길은 무엇이며 그 실천은 무엇입니까?” “도반이여, 그것은 바로 성스러운 여덟 가지 구성 요소의 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 도반이여, 이것이 그 유신을 철저히 알기 위한 길이며 실천입니다.” “도반이여, 이 유신을 철저히 알기 위한 길은 훌륭하며 실천도 훌륭합니다. 사리풋타 도반이여, 참으로 방일하지 않기에 충분합니다.” 열다섯 번째.

๑๖. ทุกฺกรปญฺหาสุตฺตํ

16. 행하기 어려움에 대한 질문의 경

๓๒๙. ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘ปพฺพชฺชา โข, อาวุโส, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘ปพฺพชิเตน ปนาวุโส, กึ ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘ปพฺพชิเตน โข, อาวุโส, อภิรติ ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘อภิรเตน ปนาวุโส, กึ ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘อภิรเตน โข, อาวุโส, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘กีวจิรํ ปนาวุโส, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขุ อรหํ อสฺสา’’ติ? ‘‘นจิรํ, อาวุโส’’ติ. โสฬสมํ.

329. ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 이 바ᅥᄇ괘ᅡ 율에새 행하기 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 이 바ᅥᄇ괘ᅡ 율에새는 출가하기가 가장 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 출가한 자게 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 출가한 자게는 기퍼하기(뫠려ᅥ지기)가 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 기퍼하는 자게 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 기퍼하는 자게는 바ᅥ베 수순하는 실챤을 하기가 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 바ᅥ베 수순하는 실챤을 하는 비가가 얼마나 이스면 아라한이 되게스는기까?’ ‘가버ᅠ여, 오래 걸리지 아늘 거시오.’ 여삿 번재 경.

ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

자뮤까다까 상유따가 마쳐져따.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 상유따의 여송(Udana) 게송은 다으ᄆ괘 가따.

นิพฺพานํ อรหตฺตญฺจ, ธมฺมวาที กิมตฺถิยํ;

อสฺสาโส ปรมสฺสาโส, เวทนา อาสวาวิชฺชา;

ตณฺหา โอฆา อุปาทานํ, ภโว ทุกฺขญฺจ สกฺกาโย.อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกรนฺติ.

니바나, 아라한과, 바른 바ᅥ블 서라는 자, 무아슬 위하는가, 아노, 가장 큰 아노, 가마ᄀ(느기ᄆ), 번내, 무명, 가래, 겨규(Oghā), 지가ᄀ, 조뇌, 괴로우ᄆ괘 유신견, 그리괴 이 바ᅥᄇ괘ᅡ 율에새 행하기 아려외 거스는 이거시 여송이다.

๕. สามณฺฑกสํยุตฺตํ

5. 5. 사만다가 상유따

๑. สามณฺฑกสุตฺตํ

1. 1. 사만다가 경

๓๓๐. เอกํ [Pg.455] สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต วชฺชีสุ วิหรติ อุกฺกเจลายํ คงฺคาย นทิยา ตีเร. อถ โข สามณฺฑโก ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สามณฺฑโก ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

330. 한때 조나 사리바ᅥ따는 와ᄄ지 구그의 우가첼라 마을, 게ᄂ지스 강변ᅦ 마물고 이서따. 그때 사만다가 유행자가 조나 사리바ᅥ따한헤 차자와서, 조나 사리바ᅥ따야 하ᄆ께 해봐가거 저거운 인사를 나누어따. 기퍼하거 기어ᄀ할 만한 이기를 마치고 한조게 안자따. 한조게 안즌 사만다가 유행자는 조나 사리바ᅥ따에게 이해 마ᄅ하여따.

‘‘‘นิพฺพานํ, นิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส สาริปุตฺต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, อาวุโส, นิพฺพาน’’นฺติ? ‘‘โย โข, อาวุโส, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ. ‘‘อตฺถิ ปนาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, มคฺโค อตฺถิ ปฏิปทา, เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, — 니바나, 니바나 — 하고 마ᄅ하는데, 가버ᅠ여, 니바나란 마는 거슨 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 타며그의 소멸, 거노그의 소멸, 거시스마는 소멸 — 이거슬 니바나라 하는다오.’ ‘가버ᅠ여, 그 니바나를 실현하기 위한 길이 이스며, 실챤이 이스는기까?’ ‘가버ᅠ여, 그 니바나를 실현하기 위한 길이 이고, 실챤이 이스는다오.’

‘‘กตโม ปนาวุโส, มคฺโค กตมา ปฏิปทา เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อยเมว โข, อาวุโส, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ โข, อาวุโส, มคฺโค อยํ ปฏิปทา, เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ. ‘‘ภทฺทโก, อาวุโส, มคฺโค ภทฺทิกา ปฏิปทา, เอตสฺส นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. อลญฺจ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อปฺปมาทายา’’ติ. ปฐมํ.

‘가버ᅠ여, 그 니바나를 실현하기 위한 길은 마너시며, 실챤은 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 거슨 바로 이 고귀한 팔저도기니, 고든 견해(Sammādiᄐᄐhi), 고든 사유... 고든 사마디(Sammᄁsamādhi) 이라는 거시오. 가버ᅠ여, 이거시 바로 니바나를 실현하기 위한 길이고 실챤이다.’ ‘가버ᅠ여, 니바나를 실현하기 위한 길이 훌규하고 실챤이 훌규하너구나요. 가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 게으르거나 바뉴하지 아늬기가 마땅하고 저거운 이리오.’ 첫 번재 경.

(ยถา ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ, ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ).

(자뮤까다까 상유따에새와 가티 사세히 설먕해야 한다.)

๒. ทุกฺกรสุตฺตํ

2. 행하기 아려외 거세 대한 경

๓๓๑. ‘‘กึ [Pg.456] นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘ปพฺพชฺชา โข, อาวุโส, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘ปพฺพชิเตน ปนาวุโส, กึ ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘ปพฺพชิเตน โข, อาวุโส, อภิรติ ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘อภิรเตน ปนาวุโส, กึ ทุกฺกร’’นฺติ? ‘‘อภิรเตน โข, อาวุโส, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ ทุกฺกรา’’ติ. ‘‘กีวจิรํ ปนาวุโส, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขุ อรหํ อสฺสา’’ติ? ‘‘นจิรํ, อาวุโส’’ติ. โสฬสมํ.

331. ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 이 바ᅥᄇ괘ᅡ 율에새 행하기 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 이 바ᅥᄇ괘ᅡ 율에새는 출가하기가 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 출가한 자게 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 출가한 자게는 기퍼하기(뫠려ᅥ지기)가 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 기퍼하는 자게 아려외 거스는 마너시니까?’ ‘가버ᅠ여, 기퍼하는 자게는 바ᅥ베 수순하는 실챤을 하기가 아려외 이리오.’ ‘가버ᅠ 사리바ᅥ따여, 바ᅥ베 수순하는 실챤을 하는 비가가 얼마나 이스면 아라한이 되게스는가?’ ‘가버ᅠ여, 오래 걸리지 아늘 거시오.’ 여삿 번재 경.

(ปุริมกสทิสํ อุทฺทานํ.)

(여송 게송은 이전가 가트ᄆ.)

สามณฺฑกสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

사만다가 상유따가 마쳐져따.

๖. โมคฺคลฺลานสํยุตฺตํ

6. 6. 모갈라나 상유따

๑. ปฐมฌานปญฺหาสุตฺตํ

1. 1. 초선(제1선)에 대한 질문 경

๓๓๒. เอกํ [Pg.457] สมยํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

332. 한때 조나 마하모갈라나는 사바띠 구그의 기마가 굥당(제타아나 시핀디가 굥당)ᅦ 마물고 이서따. 그때 조나 마하모갈라나는 비가들에게 ‘가버ᅠ 비가드리여’ 하고 부ᄅ거 비가드른 그에게 ‘가버ᅠ여’ 하고 대다ᄇ해따. 조나 마하모갈라나는 이해 마ᄅ하여따.

‘‘อิธ มยฺหํ, อาวุโส, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ปฐมํ ฌานํ, ปฐมํ ฌาน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข ปฐมํ ฌานนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ ปฐมํ ฌาน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต กามสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

‘가버ᅠ드리여, 이고세새 내가 홀로 새기조윤 고세새 머물 때 이러한 생가ᄀ이 들어소. — 처선, 처선 하고 마ᄅ하는데, 무어시 처선인가? — 가버ᅠ드리여, 내게 다으ᄆ괘 가튼 생가ᄀ이 들어소. — 이 바ᅥᄇ괘 율에새 비가는 가마ᄀ(가마ᄀ의 요구)으로부타 멀리 터나고, 바르지 모한 바ᅥᄇ드로부타 머버나서, 이판사는 사나ᄀ(희타ᄁ)괘ᅡ 지소ᄀ사나ᄀ(희사라)이 이스며, 머버나므로부타 생겨난 희열괘 해바ᄀ이 이스는 처선ᅦ 들ᅥ 머문다. 이거슬 처선이라 한다. — 가버ᅠ드리여, 그래서 내가 처선ᅦ 들ᅥ 머물고 이서떠. 기러나 가버ᅠ드리여, 내가 그 처선의 상패로 머물 때ᅦ 가마ᄀ괘ᅡ 결부된 가마ᄀ으로 햐간 인시ᄀ괘ᅡ 지의(마너시가라)가 나타나서 내 마으믈 더퍼버려소.’

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, ปฐมํ ฌานํ ปมาโท, ปฐเม ฌาเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, ปฐเม ฌาเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, ปฐเม ฌาเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’ติ, มมํ ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’’ติ. ปฐมํ.

‘가버ᅠ드리여, 그태 세존께서 신퐁려그로 내게 다가오셔서 이해 마ᄅ해주셔소. — 모갈라나여, 모갈라나여! 바라문이여, 처선ᅦ 대해 바뉴하지 마라. 처선ᅦ새 마으믈 자라 고정시키고, 처선ᅦ새 마으믈 하나로 모으며, 처선ᅦ새 마으믈 지규히 지푸저라. — 하시는 거시어소. 가버ᅠ드리여, 그 하고 나서 내가 처선ᅦ 들ᅥ 머물 사너소. 가버ᅠ드리여, 더불어 ‘스승의 도우믈 바다 고귀한 신퐁햐지가 유기나는 제자’ 하고 바르게 마ᄅ하는 자가 이따면, 그는 바로 나를 두고 하는 마ᄅ이라 하는 거시오.’ 첫 번재 경.

๒. ทุติยฌานปญฺหาสุตฺตํ

2. 도선(제2선)에 대한 질문 경

๓๓๓. ‘‘‘ทุติยํ [Pg.458] ฌานํ, ทุติยํ ฌาน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข ทุติยํ ฌานนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ ทุติยํ ฌาน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิตกฺกสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

333. ‘도선, 도선 하고 마ᄅ하는데, 무어시 도선인가? 가버ᅠ드리여, 내게 다으ᄆ괘 가튼 생가ᄀ이 들어소. — 이 바ᅥᄇ괘 율에새 비가는 사나ᄀ(희타ᄁ)괘ᅡ 지소ᄀ사나ᄀ(희사라)이 가라아ᄂᅠ서, 내면의 희해아ᄆ괘 마으믈 하나로 모으므로 희타ᄁ괘ᅡ 희사라가 어버나서, 사마디에새 생겨난 희열괘 해바ᄀ이 이스는 도선ᅦ 들ᅥ 머문다. 이거슬 도선이라 한다. — 가버ᅠ드리여, 그래서 내가 도선ᅦ 들ᅥ 머물고 이서떠. 기러나 가버ᅠ드리여, 내가 그 도선의 상패로 머물 때ᅦ 희타ᄁ(사나ᄀ)괘ᅡ 결부된 희타ᄁ으로 햐간 인시ᄀ괘ᅡ 지의(마너시가라)가 나타나서 내 마으믈 더퍼버려소.’

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, ทุติยํ ฌานํ ปมาโท, ทุติเย ฌาเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, ทุติเย ฌาเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, ทุติเย ฌาเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’ติ, มมํ ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’’ติ. ทุติยํ.

도반들이여, 그때 세존께서는 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. '모갈라나여, 모갈라나여! 바라문이여, 제2선을 방일하지 마라. 제2선에 마음을 잘 안착시켜라. 제2선에 마음을 집중시켜라. 제2선에 마음을 확립하라.' 도반들이여, 그래서 나는 그 후 다른 때에 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉음으로써, 내면이 평온하고 마음이 한결같이 집중되어, 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선을 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, '스승의 도움을 받아 제자가 대신통에 도달했다'라고 바르게 말하는 사람이 있다면, 나를 두고 '스승의 도움을 받아 제자가 대신통에 도달했다'라고 바르게 말하는 것입니다. 두 번째 경.

๓. ตติยฌานปญฺหาสุตฺตํ

3. 제3선 질문 경

๓๓๔. ‘‘‘ตติยํ ฌานํ, ตติยํ ฌาน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข ตติยํ ฌานนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – อิธ ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ ตติยํ ฌานนฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ. ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต ปีติสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

334. '제3선, 제3선'이라고 합니다. 도대체 무엇이 제3선입니까? 도반들이여, 나에게 이런 생각이 들었습니다. '여기 비구는 희열이 빛바램으로써 평온하게 머물고, 마음챙기고 알아차리며, 몸으로 행복을 경험한다. 성자들이 "평온하게 마음챙기며 행복하게 머문다"라고 말하는 그 제3선을 구족하여 머문다. 이것을 제3선이라 한다.' 도반들이여, 그래서 나는 희열이 빛바램으로써 평온하게 머물고 마음챙기고 알아차리며 몸으로 행복을 경험했습니다. 성자들이 '평온하게 마음챙기며 행복하게 머문다'라고 말하는 그 제3선을 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, 내가 이 머묾으로 머물고 있을 때, 희열과 결합된 인식과 작의들이 나타났습니다.

‘‘อถ [Pg.459] โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, ตติยํ ฌานํ ปมาโท, ตติเย ฌาเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, ตติเย ฌาเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, ตติเย ฌาเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ อาวุโส สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. ตติยํ.

도반들이여, 그때 세존께서는 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. '모갈라나여, 모갈라나여! 바라문이여, 제3선을 방일하지 마라. 제3선에 마음을 잘 안착시켜라. 제3선에 마음을 집중시켜라. 제3선에 마음을 확립하라.' 도반들이여, 그래서 나는 그 후 다른 때에 희열이 빛바램으로써 평온하게 머물고 마음챙기고 알아차리며 몸으로 행복을 경험했습니다. 성자들이 '평온하게 마음챙기며 행복하게 머문다'라고 말하는 그 제3선을 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, '스승의 도움을 받아 제자가 대신통에 도달했다'라고 바르게 말하는 사람이 있다면... (중략) ...대신통에 도달했다라고 말하는 것입니다. 세 번째 경.

๔. จตุตฺถฌานปญฺหาสุตฺตํ

4. 제4선 질문 경

๓๓๕. ‘‘‘จตุตฺถํ ฌานํ, จตุตฺถํ ฌาน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข จตุตฺถํ ฌานนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ จตุตฺถํ ฌาน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต สุขสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

335. '제4선, 제4선'이라고 합니다. 무엇이 제4선입니까? 도반들이여, 나에게 이런 생각이 들었습니다. '여기 비구는 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선을 구족하여 머문다. 이것을 제4선이라 한다.' 도반들이여, 그래서 나는 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선을 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, 내가 이 머묾으로 머물고 있을 때, 즐거움과 결합된 인식과 작의들이 나타났습니다.

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, จตุตฺถํ ฌานํ ปมาโท, จตุตฺเถ ฌาเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, จตุตฺเถ ฌาเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, จตุตฺเถ ฌาเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. จตุตฺถํ.

도반들이여, 그때 세존께서는 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. '모갈라나여, 모갈라나여! 바라문이여, 제4선을 방일하지 마라. 제4선에 마음을 잘 안착시켜라. 제4선에 마음을 집중시켜라. 제4선에 마음을 확립하라.' 도반들이여, 그래서 나는 그 후 다른 때에 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선을 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, '스승의 도움을 받아 제자가 대신통에 도달했다'라고 바르게 말하는 사람이 있다면... (중략) ...대신통에 도달했다라고 말하는 것입니다. 네 번째 경.

๕. อากาสานญฺจายตนปญฺหาสุตฺตํ

5. 공무변처 질문 경

๓๓๖. ‘‘‘อากาสานญฺจายตนํ, อากาสานญฺจายตน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข อากาสานญฺจายตนนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ [Pg.460] ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ อากาสานญฺจายตน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

336. '공무변처, 공무변처'라고 합니다. 무엇이 공무변처입니까? 도반들이여, 나에게 이런 생각이 들었습니다. '여기 비구는 모든 면에서 물질에 대한 인식을 초월하고, 부딪침의 인식을 소멸시키며, 다양성의 인식을 작의하지 않음으로써, "공간은 무한하다"라고 하며 공무변처를 구족하여 머문다. 이것을 공무변처라 한다.' 도반들이여, 그래서 나는 모든 면에서 물질에 대한 인식을 초월하고, 부딪침의 인식을 소멸시키며, 다양성의 인식을 작의하지 않음으로써, '공간은 무한하다'라고 하며 공무변처를 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, 내가 이 머묾으로 머물고 있을 때, 물질과 결합된 인식과 작의들이 나타났습니다.

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, อากาสานญฺจายตนํ ปมาโท, อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. ปญฺจมํ.

도반들이여, 그때 세존께서는 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. '모갈라나여, 모갈라나여! 바라문이여, 공무변처를 방일하지 마라. 공무변처에 마음을 잘 안착시켜라. 공무변처에 마음을 집중시켜라. 공무변처에 마음을 확립하라.' 도반들이여, 그래서 나는 그 후 다른 때에 모든 면에서 물질에 대한 인식을 초월하고, 부딪침의 인식을 소멸시키며, 다양성의 인식을 작의하지 않음으로써, '공간은 무한하다'라고 하며 공무변처를 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, '스승의 도움을 받아 제자가 대신통에 도달했다'라고 바르게 말하는 사람이 있다면... (중략) ...대신통에 도달했다라고 말하는 것입니다. 다섯 번째 경.

๖. วิญฺญาณญฺจายตนปญฺหาสุตฺตํ

6. 식무변처 질문 경

๓๓๗. ‘‘‘วิญฺญาณญฺจายตนํ, วิญฺญาณญฺจายตน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข วิญฺญาณญฺจายตนนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ วิญฺญาณญฺจายตน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

337. '식무변처, 식무변처'라고 합니다. 무엇이 식무변처입니까? 도반들이여, 나에게 이런 생각이 들었습니다. '여기 비구는 모든 면에서 공무변처를 초월하여, "식(알음알이)은 무한하다"라고 하며 식무변처를 구족하여 머문다. 이것을 식무변처라 한다.' 도반들이여, 그래서 나는 모든 면에서 공무변처를 초월하여, '알음알이는 무한하다'라고 하며 식무변처를 구족하여 머물렀습니다. 도반들이여, 내가 이 머묾으로 머물고 있을 때, 공무변처와 결합된 인식과 작의들이 나타났습니다.

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, วิญฺญาณญฺจายตนํ ปมาโท, วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ [Pg.461] วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“벗들이여, 그때 세존께서 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. ‘목갈라나여, 목갈라나여! 브라만이여, 식무변처(識無邊處)에 방일하지 마라. 식무변처에 마음을 굳건히 세우고, 식무변처에 마음을 하나로 모으고, 식무변처에 마음을 삼매에 들게 하라.’ 벗들이여, 그리하여 나는 나중에 모든 면에서 공무변처(空無邊處)를 완전히 넘어서서 ‘식(識)은 무한하다’고 관하며 식무변처를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 바르게 말하는 자가 ‘스승의 도움을 받아 큰 신통(대신통)에 이른 제자’라고 말할 때 나를 두고 말한다면 그것은 바르게 말하는 것입니다.” 여섯 번째 수트라.

๗. อากิญฺจญฺญายตนปญฺหาสุตฺตํ

7. 무소유처 질문 수트라 (Ākiñcaññāyatanapañhāsuttaṃ)

๓๓๘. ‘‘‘อากิญฺจญฺญายตนํ, อากิญฺจญฺญายตน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข อากิญฺจญฺญายตนนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ อากิญฺจญฺญายตน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

338. “‘무소유처(無所有處), 무소유처’라고들 합니다. 도대체 무엇이 무소유처입니까? 벗들이여, 내게 이런 생각이 들었습니다. ‘여기 비구가 모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 “아무것도 없다”고 관하며 무소유처를 구족하여 머문다. 이것을 무소유처라 한다.’ 벗들이여, 그리하여 나는 모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 ‘아무것도 없다’고 관하며 무소유처를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 내가 이렇게 머물고 있을 때 식무변처와 결합된 지각(想)과 주의집중(作意)이 일어났습니다.”

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, อากิญฺจญฺญายตนํ ปมาโท, อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. สตฺตมํ.

“벗들이여, 그때 세존께서 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. ‘목갈라나여, 목갈라나여! 브라만이여, 무소유처에 방일하지 마라. 무소유처에 마음을 굳건히 세우고, 무소유처에 마음을 하나로 모으고, 무소유처에 마음을 삼매에 들게 하라.’ 벗들이여, 그리하여 나는 나중에 모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 ‘아무것도 없다’고 관하며 무소유처를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 바르게 말하는 자가 …(중략)… 큰 신통에 이르렀다고 말한다면 그것은 바르게 말하는 것입니다.” 일곱 번째 수트라.

๘. เนวสญฺญานาสญฺญายตนปญฺหาสุตฺตํ

8. 비상비비상처 질문 수트라 (Nevasaññānāsaññāyatanapañhāsuttaṃ)

๓๓๙. ‘‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตน’นฺติ วุจฺจติ. กตมํ นุ โข เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ เนวสญฺญานาสญฺญายตน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากิญฺจญฺญายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ.

339. “‘비상비비상처(非想非非想處), 비상비비상처’라고들 합니다. 도대체 무엇이 비상비비상처입니까? 벗들이여, 내게 이런 생각이 들었습니다. ‘여기 비구가 모든 면에서 무소유처를 완전히 넘어서서 비상비비상처를 구족하여 머문다. 이것을 비상비비상처라 한다.’ 벗들이여, 그리하여 나는 모든 면에서 무소유처를 완전히 넘어서서 비상비비상처를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 내가 이렇게 머물고 있을 때 무소유처와 결합된 지각(想)과 주의집중(作意)이 일어났습니다.”

‘‘อถ [Pg.462] โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปมาโท, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย…เป… มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’ติ. อฏฺฐมํ.

“벗들이여, 그때 세존께서 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. ‘목갈라나여, 목갈라나여! 브라만이여, 비상비비상처에 방일하지 마라. 비상비비상처에 마음을 굳건히 세우고, 비상비비상처에 마음을 하나로 모으고, 비상비비상처에 마음을 삼매에 들게 하라.’ 벗들이여, 그리하여 나는 나중에 모든 면에서 무소유처를 완전히 넘어서서 비상비비상처를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 바르게 말하는 자가 …(중략)… 큰 신통에 이르렀다고 말한다면 그것은 바르게 말하는 것입니다.” 여덟 번째 수트라.

๙. อนิมิตฺตปญฺหาสุตฺตํ

9. 표상 없는 삼매 질문 수트라 (Animittapañhāsuttaṃ)

๓๔๐. ‘‘‘อนิมิตฺโต เจโตสมาธิ, อนิมิตฺโต เจโตสมาธี’ติ วุจฺจติ. กตโม นุ โข อนิมิตฺโต เจโตสมาธีติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ อนิมิตฺโต เจโตสมาธี’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหติ.

340. “‘표상 없는 마음의 삼매(無相心三昧), 표상 없는 마음의 삼매’라고들 합니다. 도대체 무엇이 표상 없는 마음의 삼매입니까? 벗들이여, 내게 이런 생각이 들었습니다. ‘여기 비구가 모든 표상을 주의집중하지 않음으로써 표상 없는 마음의 삼매를 구족하여 머문다. 이것을 표상 없는 마음의 삼매라 한다.’ 벗들이여, 그리하여 나는 모든 표상을 주의집중하지 않음으로써 표상 없는 마음의 삼매를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 내가 이렇게 머물고 있을 때 표상을 따르는 식(識)이 일어났습니다.”

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน! มา, พฺราหฺมณ, อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ ปมาโท, อนิมิตฺเต เจโตสมาธิสฺมึ จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, อนิมิตฺเต เจโตสมาธิสฺมึ จิตฺตํ เอโกทึ กโรหิ, อนิมิตฺเต เจโตสมาธิสฺมึ จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’ติ, มมํ ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารานุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’’ติ. นวมํ.

“벗들이여, 그때 세존께서 신통력으로 나에게 다가와 이렇게 말씀하셨습니다. ‘목갈라나여, 목갈라나여! 브라만이여, 표상 없는 마음의 삼매에 방일하지 마라. 표상 없는 마음의 삼매에 마음을 굳건히 세우고, 표상 없는 마음의 삼매에 마음을 하나로 모으고, 표상 없는 마음의 삼매에 마음을 삼매에 들게 하라.’ 벗들이여, 그리하여 나는 나중에 모든 표상을 주의집중하지 않음으로써 표상 없는 마음의 삼매를 구족하여 머물렀습니다. 벗들이여, 바르게 말하는 자가 ‘스승의 도움을 받아 큰 신통에 이른 제자’라고 말한다면, 나를 두고 ‘스승의 도움을 받아 큰 신통에 이른 제자’라고 바르게 말하는 것입니다.” 아홉 번째 수트라.

๑๐. สกฺกสุตฺตํ

10. 사카 수트라 (Sakkasuttaṃ)

๓๔๑. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย; เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต เทเวสุ ตาวตึเสสุ ปาตุรโหสิ[Pg.463]. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

341. 그때 존자 마하목갈라나는 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 그와 같이 제타 숲에서 사라져 삼십삼천(타와팅사)의 신들 가운데 나타났습니다. 그때 신들의 왕 사카가 오백 명의 천신들과 함께 존자 마하목갈라나가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가와서 존자 마하목갈라나에게 절을 올리고 한곁에 섰습니다. 한곁에 서 있는 신들의 왕 사카에게 존자 마하목갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺมสรณคมนํ โหติ. ธมฺมสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“신들의 왕이여, 부처님께 귀의함은 참으로 훌륭한 일입니다. 신들의 왕이여, 부처님께 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다. 신들의 왕이여, 가르침(법)에 귀의함은 참으로 훌륭한 일입니다. 가르침에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다. 신들의 왕이여, 승가에 귀의함은 참으로 훌륭한 일입니다. 승가에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺมสรณคมนํ โหติ. ธมฺมสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺฆ…เป… สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 부처님께 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 벗 모갈라나여, 가르침에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 가르침에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 벗 모갈라나여, 승가에… (중략)… 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ฉหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท สตฺตหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อฏฺฐหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 사카는 육백 명의 천자들과 함께… (중략)… 그때 신들의 왕 사카는 칠백 명의 천자들과 함께… (중략)… 그때 신들의 왕 사카는 팔백 명의 천자들과 함께… (중략)… 그때 신들의 왕 사카는 팔만 명의 천자들과 함께 존자 마하모갈라나가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나에게 절을 올리고 한쪽에 섰습니다. 한쪽에 선 신들의 왕 사카에게 존자 마하모갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺมสรณคมนํ โหติ. ธมฺมสรณคมนเหตุ [Pg.464] โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“신들의 왕이시여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이시여, 부처님께 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 신들의 왕이시여, 가르침에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이시여, 가르침에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 신들의 왕이시여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이시여, 승가에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺมสรณคมนํ โหติ…เป… สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 부처님께 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 벗 모갈라나여, 가르침에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다… (중략)… 벗 모갈라나여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 승가에 귀의한 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 사카는 오백 명의 천자들과 함께 존자 마하모갈라나가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나에게 절을 올리고 한쪽에 섰습니다. 한쪽에 선 신들의 왕 사카에게 존자 마하모갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이시여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘그분 세존께서는 아라한이시며, 완전히 깨달으신 분이시며, 명지와 덕행을 갖추신 분이시며, 잘 가신 분이시며, 세상을 아시는 분이시며, 다스려야 할 사람을 길들이는 데 더할 나위 없는 분이시며, 신과 인간의 스승이시며, 깨달으신 분이시며, 세존이시다’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이시여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이시여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존에 의해 가르침은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것이다’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이시여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ[Pg.465], ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이시여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하고, 곧게 수행하고, 참되게 수행하고, 합당하게 수행하니, 곧 네 쌍의 인간들, 여덟 부류의 성자들이다. 이 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하고, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이시여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“신들의 왕이시여, 성자들이 즐기는 계행을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 그 계행은 깨어지지 않고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않고, 속박에서 벗어나게 하며, 지혜로운 이들이 찬탄하고, 움켜쥐지 않으며, 삼매로 인도하는 것입니다. 신들의 왕이시여, 성자들이 즐기는 계행을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘그분 세존께서는… (중략)… 신과 인간의 스승이시며, 깨달으신 분이시며, 세존이시다’라고 믿는 것입니다. 벗 모갈라나여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“벗 모갈라나여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존에 의해 가르침은 잘 설해졌고… (중략)… 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것이다’라고 믿는 것입니다. 벗 모갈라나여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“벗 모갈라나여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하고… (중략)… 세상의 위없는 복밭이다’라고 믿는 것입니다. 벗 모갈라나여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“친애하는 모갈라나여, 깨지지 않고... 삼매를 유도하며 성자들이 기뻐하는 계율을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 친애하는 모갈라나여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계율을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”라고 말했습니다.

อถ [Pg.466] โข สกฺโก เทวานมินฺโท ฉหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป…. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท สตฺตหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป…. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อฏฺฐหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป…. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 삭카는 600명의 천자들과 함께... 그때 신들의 왕 삭카는 700명의 천자들과 함께... 그때 신들의 왕 삭카는 800명의 천자들과 함께... 그때 신들의 왕 삭카는 80,000명의 천자들과 함께 존자 마하모갈라나가 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나께 절을 올리고 한곳에 섰습니다. 한곳에 서 있는 신들의 왕 삭카에게 존자 마하모갈라나는 이와 같이 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘그분 세존께서는... 신들과 인간들의 스승이시며, 부처님이시고, 세존이시다.’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존에 의해 가르침은 잘 설해졌으며... 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다.’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“신들의 왕이여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하며... 세상의 위없는 복밭이다.’라고 믿는 것입니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“신들의 왕이여, 깨지지 않고... 삼매를 유도하며 성자들이 기뻐하는 계율을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계율을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”라고 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“친애하는 모갈라나여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘그분 세존께서는... 신들과 인간들의 스승이시며, 부처님이시고, 세존이시다.’라고 믿는 것입니다. 그러므로 참으로 좋습니다. 친애하는 모갈라나여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ [Pg.467] โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“친애하는 모갈라나여, 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존에 의해 가르침은 잘 설해졌으며... 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다.’라고 믿는 것입니다. 그러므로 참으로 좋습니다. 친애하는 모갈라나여, 이와 같이 가르침에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“친애하는 모갈라나여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 즉, ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하며... 세상의 위없는 복밭이다.’라고 믿는 것입니다. 그러므로 참으로 좋습니다. 친애하는 모갈라나여, 이와 같이 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

“친애하는 모갈라나여, 깨지지 않고... 삼매를 유도하며 성자들이 기뻐하는 계율을 구족하는 것은 참으로 좋습니다. 친애하는 모갈라나여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계율을 구족한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다.”라고 아뢰었습니다.

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ …เป… เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 삭카는 500명의 천자들과 함께 존자 마하모갈라나가 계신 곳으로 다가갔습니다... 한곳에 서 있는 신들의 왕 삭카에게 존자 마하모갈라나는 이와 같이 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 부처님께 귀의한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 다른 천신들보다 열 가지 면에서 뛰어납니다. 즉, 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 위세, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉입니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺมสรณคมนํ โหติ. ธมฺมสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이여, 가르침에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 가르침에 귀의한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 다른 천신들보다 열 가지 면에서 뛰어납니다. 즉, 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 위세, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉입니다.”

‘‘สาธุ [Pg.468] โข, เทวานมินฺท, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“신들의 왕이여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이여, 이와 같이 승가에 귀의한 원인으로 인해, 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 다른 천신들보다 열 가지 면에서 뛰어납니다. 즉, 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 위세, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉입니다.”라고 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 이와 같이 부처님께 귀의한 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺมสรณคมนํ โหติ…เป….

“벗 모갈라나여, 법에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. (이하 생략)”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“벗 모갈라나여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 이와 같이 승가에 귀의한 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 권세, 천상의 형상, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ฉหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท สตฺตหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อฏฺฐหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 사카는 육백 명의 천신들과 함께... (중략) ...그때 신들의 왕 사카는 칠백 명의 천신들과 함께... (중략) ...그때 신들의 왕 사카는 팔백 명의 천신들과 함께... (중략) ...그때 신들의 왕 사카는 팔만 명의 천신들과 함께 존자 마하모갈라나가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나께 절을 올린 뒤 한곁에 섰습니다. 한곁에 서 있는 신들의 왕 사카에게 존자 마하모갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺธสรณคมนํ โหติ. พุทฺธสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이시여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 부처님께 귀의한 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺมสรณคมนํ โหติ…เป….

“신들의 왕이시여, 법에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. (이하 생략)”

‘‘สาธุ [Pg.469] โข, เทวานมินฺท, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“신들의 왕이시여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 승가에 귀의한 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 권세, 천상의 형상, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺธสรณคมนํ โหติ…เป… สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺมสรณคมนํ โหติ…เป… สาธุ โข มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺฆสรณคมนํ โหติ. สงฺฆสรณคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 귀의하는 것은 참으로 좋습니다... (중략) ...벗 모갈라나여, 법에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다... (중략) ...벗 모갈라나여, 승가에 귀의하는 것은 참으로 좋습니다. 벗 모갈라나여, 이와 같이 승가에 귀의한 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 권세, 천상의 형상, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ปญฺจหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 사카는 오백 명의 천신들과 함께 존자 마하모갈라나가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나께 절을 올린 뒤 한곁에 섰습니다. 한곁에 서 있는 신들의 왕 사카에게 존자 마하모갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이시여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖는 것은 참으로 좋습니다. ‘그분 세존께서는... (중략) ...하늘과 인간의 스승이시며, 깨달은 분이시고, 세상에서 가장 존귀한 분이시다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ…เป….

“신들의 왕이시여, 법에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖는 것은 참으로 좋습니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌으며... (중략) ...지혜로운 이들이 저마다 스스로 알 수 있는 것이다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 법에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. (이하 생략)”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน [Pg.470] สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ…เป….

“신들의 왕이시여, 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖는 것은 참으로 좋습니다. ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하며... (중략) ...세상의 위없는 복밭이다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 승가에 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. (이하 생략)”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“신들의 왕이시여, 성자들이 기뻐하는 계행을 갖추는 것은 참으로 좋습니다. 훼손되지 않고... (중략) ...삼매에 도움이 되는 계행 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계행을 갖춘 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“벗 모갈라나여, 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖는 것은 참으로 좋습니다. ‘그분 세존께서는... (중략) ...하늘과 인간의 스승이시며, 깨달은 분이시고, 세상에서 가장 존귀한 분이시다’라고 말입니다. 벗 모갈라나여, 이와 같이 부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 원인으로 인하여 이곳의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 천신들을 압도합니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“존자 모갈라나여, 법에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고…(중략)… 지혜로운 이들이 몸소 알 수 있는 것이다’라고 말입니다. 존자 모갈라나여, 이와 같이 법에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ…เป….

“존자 모갈라나여, 승가에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘세존의 제자 승가는 잘 행하고…(중략)… 세상의 위없는 복밭이다’라고 말입니다. 존자 모갈라나여, 이와 같이 승가에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다…(중략)…”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“존자 모갈라나여, 성자들이 기뻐하며 무너짐이 없고…(중략)… 삼매로 이끄는 계행을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. 존자 모갈라나여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계행을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”라고 (사카 천왕이) 말하였다.

อถ [Pg.471] โข สกฺโก เทวานมินฺโท ฉหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท สตฺตหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อฏฺฐหิ เทวตาสเตหิ สทฺธึ…เป… อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

그때 신들의 왕 사카는 육백의 천신과 함께…(중략)… 그때 신들의 왕 사카는 칠백의 천신과 함께…(중략)… 그때 신들의 왕 사카는 팔백의 천신과 함께…(중략)… 그때 신들의 왕 사카는 팔만의 천신과 함께 존자 마하모갈라나가 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 마하모갈라나께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰습니다. 한쪽 곁에 선 신들의 왕 사카에게 존자 마하모갈라나는 이렇게 말했습니다.

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이시여, 부처님에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘이러한 이유로 그분 세존께서는 아라한이시며, 정등각자이시며, 명행족이시며, 선서이시며, 세간해이시며, 무상사 조어장부이시며, 천인사이시며, 불·세존이시다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 부처님에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 위력, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이시여, 법에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있고, 때를 넘기지 않고 결과를 주며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 몸소 알 수 있는 것이다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 법에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต [Pg.472] อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“신들의 왕이시여, 승가에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘세존의 제자 승가는 잘 행하고, 세존의 제자 승가는 곧게 행하고, 세존의 제자 승가는 참되게 행하고, 세존의 제자 승가는 합당하게 행하니, 곧 네 쌍의 대사들이요 여덟 단계의 성자들이다. 이 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하고, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다’라고 말입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 승가에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ.

“신들의 왕이시여, 성자들이 기뻐하며 무너짐이 없고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않고, 구속에서 벗어나게 하며, 지혜로운 이들이 찬탄하고, (그릇된 견해로) 더럽혀지지 않으며, 삼매로 이끄는 계행을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. 신들의 왕이시여, 이와 같이 성자들이 기뻐하는 계행을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 위력, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”라고 (존자 마하모갈라나가) 말하였다.

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“존자 모갈라나여, 부처님에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘이러한 이유로 그분 세존께서는…(중략)… 천인사이시며, 불·세존이시다’라고 말입니다. 존자 모갈라나여, 부처님에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“존자 모갈라나여, 법에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고…(중략)… 지혜로운 이들이 몸소 알 수 있는 것이다’라고 말입니다. 존자 모갈라나여, 이와 같이 법에 대한 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖춘 인연으로 인하여, 이 세상의 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 천상의 수명…(중략)… 천상의 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어납니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนํ โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคมนเหตุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา…เป… ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ.

“벗이여 목갈라나여, 승가에 대해 ‘세존의 제자 승가는 잘 도행하고... (중략) ...세상을 위한 위없는 복밭이다’라고 흔들림 없는 깨끗한 믿음을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. 벗이여 목갈라나여, 승가에 대해 흔들림 없는 깨끗한 믿음을 갖춘 인연으로 인해, 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 다른 천신들을 열 가지 면에서 압도하는데, 천상의 수명... (중략) ...천상의 감촉입니다.”

‘‘สาธุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนํ โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคมนเหตุ [Pg.473] โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ, ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ, ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ, ทิพฺเพหิ รเสหิ, ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ. ทสมํ.

“벗이여 목갈라나여, 성자들이 기뻐하는 계율들, 즉 깨어지지 않고... (중략) ...삼매로 인도하는 계율들을 갖추는 것은 참으로 좋은 일입니다. 벗이여 목갈라나여, 성자들이 기뻐하는 계율들을 갖춘 인연으로 인해, 여기 어떤 중생들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳인 천상 세계에 태어납니다. 그들은 다른 천신들을 열 가지 면에서 압도하는데, 천상의 수명, 천상의 용모, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 권세, 천상의 형색, 천상의 소리, 천상의 냄새, 천상의 맛, 천상의 감촉입니다.” 제10장 끝.

๑๑. จนฺทนสุตฺตํ

11. 잔다나 경

๓๔๒. อถ โข จนฺทโน เทวปุตฺโต…เป….

342. 그때 잔다나 천자가... (중략) ...

อถ โข สุยาโม เทวปุตฺโต…เป….

그때 수야마 천자가... (중략) ...

อถ โข สนฺตุสิโต เทวปุตฺโต…เป….

그때 산투시타 천자가... (중략) ...

อถ โข สุนิมฺมิโต เทวปุตฺโต…เป….

그때 수님미타 천자가... (중략) ...

อถ โข วสวตฺติ เทวปุตฺโต…เป….

그때 와사왓티 천자가... (중략) ...

(ยถา สกฺกสุตฺตํ ตถา อิเม ปญฺจ เปยฺยาลา วิตฺถาเรตพฺพา). เอกาทสมํ.

(사카 경과 같이 이 다섯 가지 생략된 부분들을 상세히 서술해야 한다). 제11장 끝.

โมคฺคลฺลานสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

목갈라나 상윳타가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

สวิตกฺกาวิตกฺกญฺจ, สุเขน จ อุเปกฺขโก;

อากาสญฺเจว วิญฺญาณํ, อากิญฺจํ เนวสญฺญินา;

อนิมิตฺโต จ สกฺโก จ, จนฺทเนกาทเสน จาติ.

생각과 고찰이 있는 삼매와 없는 삼매, 즐거움과 함께함, 평온, 공무변처와 식무변처, 무소유처와 비상비비상처, 표상 없음, 사카, 그리고 열한 번째인 잔다나 경이다.

๗. จิตฺตสํยุตฺตํ

7. 칫따 상윳타

๑. สํโยชนสุตฺตํ

1. 결박 경

๓๔๓. เอกํ [Pg.474] สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรนฺติ อมฺพาฏกวเน. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ? ตตฺเรกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ เอวํ พฺยากตํ โหติ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จา’’ติ. เอกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ เอวํ พฺยากตํ โหติ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ.

343. 한때 여러 장로 비구들이 맛치까산다의 암바따까 숲에 머물고 있었다. 그때 여러 장로 비구들이 점심 식사를 마치고 탁발에서 돌아와 원형 강당에 모여 앉아 있을 때, 이런 대화가 일어났다. “도반들이여, ‘결박’이라고 불리는 것과 ‘결박의 대상이 되는 법들’이라고 불리는 이 법들은 뜻도 다르고 표현도 다른 것입니까? 아니면 뜻은 같고 표현만 다른 것입니까?” 그 대화에서 어떤 장로 비구들은 “도반들이여, ‘결박’과 ‘결박의 대상이 되는 법들’은 뜻도 다르고 표현도 다릅니다”라고 대답했다. 또 어떤 장로 비구들은 “도반들이여, ‘결박’과 ‘결박의 대상이 되는 법들’은 뜻은 같고 표현만 다릅니다”라고 대답했다.

เตน โข ปน สมเยน จิตฺโต คหปติ มิคปถกํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสิ โข จิตฺโต คหปติ สมฺพหุลานํ กิร เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ? ตตฺเรกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ เอวํ พฺยากตํ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จา’’ติ. เอกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ เอวํ พฺยากตํ ‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, สมฺพหุลานํ กิร เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ? เอกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ [Pg.475] เอวํ พฺยากตํ – ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จา’’ติ. เอกจฺเจหิ เถเรหิ ภิกฺขูหิ เอวํ พฺยากตํ ‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, อาวุโส, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ. ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ.

그때 칫따 장자가 어떤 볼일이 있어 미가빠따까에 도착했다. 칫따 장자는 여러 장로 비구들이 점심 식사를 마치고 탁발에서 돌아와 원형 강당에 모여 앉아 있을 때, “도반들이여, ‘결박’과 ‘결박의 대상이 되는 법들’은 뜻도 다르고 표현도 다른 것입니까, 아니면 뜻은 같고 표현만 다른 것입니까?”라는 대화가 일어났다는 소문을 들었다. 어떤 장로 비구들은 뜻도 다르고 표현도 다르다고 대답했고, 어떤 장로 비구들은 뜻은 같고 표현만 다르다고 대답했다는 것이었다. 이에 칫따 장자는 장로 비구들이 있는 곳으로 가서, 장로 비구들에게 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 칫따 장자는 장로 비구들에게 이와 같이 여쭈었다. “존자들이시여, 제가 듣기로 여러 장로 비구들께서 점심 식사를 마치고 탁발에서 돌아와 원형 강당에 모여 앉아 있을 때, ‘도반들이여, 결박과 결박의 대상이 되는 법들은 뜻도 다르고 표현도 다른 것입니까, 아니면 뜻은 같고 표현만 다른 것입니까?’라는 대화가 일어났다고 합니다. 그때 어떤 분들은 뜻도 다르고 표현도 다르다고 대답하셨고, 어떤 분들은 뜻은 같고 표현만 다르다고 대답하셨다는데 그러합니까?” “장자여, 그러하오.”

‘‘‘สํโยชน’นฺติ วา, ภนฺเต, ‘สํโยชนิยา ธมฺมา’ติ วา อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จ. เตน หิ, ภนฺเต, อุปมํ โว กริสฺสามิ. อุปมายปิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, กาโฬ จ พลีพทฺโท โอทาโต จ พลีพทฺโท เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา อสฺสุ. โย นุ โข เอวํ วเทยฺย – ‘กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชน’นฺติ, สมฺมา นุ โข โส วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, คหปติ! น โข, คหปติ, กาโฬ พลีพทฺโท โอทาตสฺส พลีพทฺทสฺส สํโยชนํ, นปิ โอทาโต พลีพทฺโท กาฬสฺส พฬีพทฺทสฺส สํโยชนํ; เยน โข เต เอเกน ทาเมน วา โยตฺเตน วา สํยุตฺตา ตํ ตตฺถ สํโยชน’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, ภนฺเต, น จกฺขุ รูปานํ สํโยชนํ, น รูปา จกฺขุสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. น โสตํ สทฺทานํ… น ฆานํ คนฺธานํ… น ชิวฺหา รสานํ… น กาโย โผฏฺฐพฺพานํ สํโยชนํ, น โผฏฺฐพฺพา กายสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชนํ. น มโน ธมฺมานํ สํโยชนํ, น ธมฺมา มนสฺส สํโยชนํ; ยญฺจ ตตฺถ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สํโยชน’’นฺติ. ‘‘ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ, ยสฺส เต คมฺภีเร พุทฺธวจเน ปญฺญาจกฺขุ กมตี’’ติ. ปฐมํ.

"존자시여, '족쇄(saṃyojana)'라고 하거나 '족쇄가 되는 법들(saṃyojaniyā dhammā)'이라고 하는 이 법들은 의미도 다르고 표현도 다릅니다. 존자시여, 그러므로 제가 존자님들께 비유를 들겠습니다. 이 세상에 어떤 현명한 사람들은 비유를 통해 설해진 말의 의미를 이해합니다. 존자시여, 예를 들어 검은 소와 흰 소가 하나의 밧줄이나 끈에 묶여 있다고 합시다. 그런데 누군가가 '검은 소는 흰 소의 족쇄이고, 흰 소는 검은 소의 족쇄이다'라고 말한다면, 그가 바르게 말하는 것이겠습니까?" "거사여, 그렇지 않네. 거사여, 검은 소가 흰 소의 족쇄인 것도 아니고, 흰 소가 검은 소의 족쇄인 것도 아니네. 그 둘을 하나로 묶어 놓은 그 밧줄이나 끈이 바로 거기서의 족쇄라네." "이와 같이 존자시여, 눈은 형색의 족쇄가 아니고 형색은 눈의 족쇄가 아닙니다. 그곳에서 그 둘을 인연하여 일어나는 욕탐(欲貪, chandarāgo)이 거기서의 족쇄입니다. 귀는 소리의... 코는 냄새의... 혀는 맛의... 몸은 감촉의 족쇄가 아니고 감촉은 몸의 족쇄가 아닙니다. 그곳에서 그 둘을 인연하여 일어나는 욕탐이 거기서의 족쇄입니다. 마음은 법(dhamma)의 족쇄가 아니고 법은 마음의 족쇄가 아닙니다. 그곳에서 그 둘을 인연하여 일어나는 욕탐이 거기서의 족쇄입니다." "거사여, 그대에게 이익이 있구나. 거사여, 그대는 참으로 얻기 어려운 것을 얻었구나. 심오한 부처님의 말씀에 대해 그대의 지혜의 눈이 작용하고 있으니 말이다."

๒. ปฐมอิสิทตฺตสุตฺตํ

2. 제1 이시다타 경

๓๔๔. เอกํ สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรนฺติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสนฺตุ เม, ภนฺเต, เถรา สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสุํ โข เถรา ภิกฺขู ตุณฺหีภาเวน[Pg.476]. อถ โข จิตฺโต คหปติ เถรานํ ภิกฺขูนํ อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน จิตฺตสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึสุ.

344. 한때 여러 장로 비구들이 맛치카산다의 암바타카 숲에 머물고 있었습니다. 그때 지타 거사가 장로 비구들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 장로 비구들에게 절을 올리고 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 지타 거사는 장로 비구들에게 이렇게 말씀드렸습니다. "존자시여, 장로들께서는 저의 내일 공양을 받아 주십시오." 장로 비구들은 침묵으로 수락했습니다. 그러자 지타 거사는 장로 비구들의 수락을 알고 자리에서 일어나 장로 비구들에게 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔습니다. 그리고 장로 비구들은 그 밤이 지난 뒤 오전에 옷을 가다듬고 발우와 가사를 수하여 지타 거사의 집으로 다가갔습니다. 다가가서 마련된 자리에 앉았습니다.

อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธาตุนานตฺตํ, ธาตุนานตฺต’นฺติ, ภนฺเต เถร, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต อายสฺมา เถโร ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธาตุนานตฺตํ, ธาตุนานตฺต’นฺติ, ภนฺเต เถร, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ? ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา เถโร ตุณฺหี อโหสิ. ตติยมฺปิ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธาตุนานตฺตํ, ธาตุนานตฺต’นฺติ, ภนฺเต เถร, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ? ตติยมฺปิ โข อายสฺมา เถโร ตุณฺหี อโหสิ.

그때 지타 거사가 장로 비구들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 장로 비구들에게 절을 올리고 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 지타 거사는 장로 존자께 이렇게 말씀드렸습니다. "장로 존자시여, '계계(界系)의 다양성, 계계의 다양성'이라고들 합니다. 존자시여, 어느 정도를 가지고 세존께서는 계계의 다양성을 설하셨습니까?" 이렇게 여쭈었을 때 장로 존자는 침묵했습니다. 두 번째도 지타 거사는 장로 존자께 이렇게 여쭈었습니다. "장로 존자시여, '계계의 다양성, 계계의 다양성'이라고들 합니다. 존자시여, 어느 정도를 가지고 세존께서는 계계의 다양성을 설하셨습니까?" 두 번째도 장로 존자는 침묵했습니다. 세 번째도 지타 거사는 장로 존자께 이렇게 여쭈었습니다. "장로 존자시여, '계계의 다양성, 계계의 다양성'이라고들 합니다. 존자시여, 어느 정도를 가지고 세존께서는 계계의 다양성을 설하셨습니까?" 세 번째도 장로 존자는 침묵했습니다.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อิสิทตฺโต ตสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ สพฺพนวโก โหติ. อถ โข อายสฺมา อิสิทตฺโต อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากโรมหํ, ภนฺเต เถร, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ? ‘‘พฺยากโรหิ ตฺวํ, อาวุโส อิสิทตฺต, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ. ‘‘เอวญฺหิ ตฺวํ, คหปติ, ปุจฺฉสิ – ‘ธาตุนานตฺตํ, ธาตุนานตฺตนฺติ, ภนฺเต เถร, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุนานตฺตํ, วุตฺตํ ภควตา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิทํ โข, คหปติ, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา – จกฺขุธาตุ, รูปธาตุ, จกฺขุวิญฺญาณธาตุ…เป… มโนธาตุ, ธมฺมธาตุ, มโนวิญฺญาณธาตุ. เอตฺตาวตา โข, คหปติ, ธาตุนานตฺตํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ.

그때 이시다타 존자가 그 비구 승가에서 가장 신참이었습니다. 그러자 이시다타 존자가 장로 존자께 이렇게 말씀드렸습니다. "장로 존자시여, 제가 지타 거사의 이 질문에 답해도 되겠습니까?" "이시다타 도반이여, 그대가 지타 거사의 이 질문에 답하게." "거사여, 그대는 이렇게 묻지 않았습니까? '장로 존자시여, 계계의 다양성, 계계의 다양성이라고들 합니다. 존자시여, 어느 정도를 가지고 세존께서는 계계의 다양성을 설하셨습니까?'라고 말입니다." "그렇습니다, 존자시여." "거사여, 세존께서 설하신 계계의 다양성이란 안계(眼界), 세계(色界), 안식계(眼識界)... 내지 만계(意界), 법계(法界), 의식계(意識界)를 말합니다. 거사여, 이 정도로 세존께서는 계계의 다양성을 설하셨습니다."

อถ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมโต อิสิทตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา เถเร ภิกฺขู ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ภุตฺตาวิโน โอนีตปตฺตปาณิโน อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมา เถโร อายสฺมนฺตํ อิสิทตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ โข ตํ, อาวุโส อิสิทตฺต[Pg.477], เอโส ปญฺโห ปฏิภาสิ, เนโส ปญฺโห มํ ปฏิภาสิ. เตนหาวุโส อิสิทตฺต, ยทา อญฺญถาปิ เอวรูโป ปญฺโห อาคจฺเฉยฺย, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิภาเสยฺยา’’ติ. ทุติยํ.

그러자 지타 거사는 이시다타 존자의 말씀을 기뻐하고 감사하며, 장로 비구들에게 맛있는 음식과 먹을거리를 직접 손으로 대접하여 만족하게 했습니다. 그 뒤 장로 비구들은 식사를 마치고 발우에서 손을 떼자 자리에서 일어나 떠나갔습니다. 그때 장로 존자가 이시다타 존자에게 이렇게 말했습니다. "이시다타 도반이여, 참으로 훌륭하구려. 그대에게는 이 질문에 대한 답이 잘 떠올랐으나, 나에게는 이 질문에 대한 답이 떠오르지 않았소. 그러니 이시다타 도반이여, 나중에라도 이와 같은 질문이 들어온다면 그대가 바로 거기서 답을 하도록 하시오."

๓. ทุติยอิสิทตฺตสุตฺตํ

3. 제2 이시다타 경

๓๔๕. เอกํ สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรนฺติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสนฺตุ เม, ภนฺเต เถรา, สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสุํ โข เถรา ภิกฺขู ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เถรานํ ภิกฺขูนํ อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน จิตฺตสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึสุ.

345. 한때 많은 장로 비구들이 맛치카산다의 암바타카 숲에 머물고 있었다. 그때 치타 거사가 장로 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 장로 비구들에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 치타 거사는 장로 비구들에게 이와 같이 말씀드렸다. "존자들이시여, 장로들께서는 저의 내일 공양을 수락하여 주십시오." 장로 비구들은 침묵으로 수락하였다. 그러자 치타 거사는 장로 비구들의 수락을 알고 자리에서 일어나 장로 비구들에게 절을 하고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔다. 그 뒤 장로 비구들은 그 밤이 지나고 아침 일찍 가사를 다듬어 입고 발우와 가사를 챙겨 치타 거사의 집으로 다가갔다. 도착하여 마련된 자리에 앉았다.

อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘ยา อิมา, ภนฺเต เถร, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ – ‘สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา. ยานิ จิมานิ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล ภณิตานิ; อิมา นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิโย กิสฺมึ สติ โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ น โหนฺตี’’ติ?

그때 치타 거사가 장로 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 장로 비구들에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 치타 거사는 존자 장로에게 이와 같이 말씀드렸다. "존자 장로시여, '세상은 영원하다'거나, '세상은 영원하지 않다'거나, '세상은 끝이 있다'거나, '세상은 끝이 없다'거나, '생명과 몸은 같다'거나, '생명과 몸은 다르다'거나, '여래는 사후에 존재한다'거나, '여래는 사후에 존재하지 않는다'거나, '여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다'거나, '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'라는 등 세상에는 이와 같이 여러 가지 견해들이 생겨납니다. 또한 범망경(브라흐마잘라 수타)에서 설해진 예순두 가지 견해들이 있습니다. 존자시여, 이 견해들은 무엇이 있을 때 생겨나며, 무엇이 없을 때 생겨나지 않습니까?"

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา เถโร ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข จิตฺโต คหปติ…เป… ตติยมฺปิ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘ยา อิมา, ภนฺเต เถร, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก [Pg.478] อุปฺปชฺชนฺติ – สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา. ยานิ จิมานิ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล ภณิตานิ; อิมา นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิโย กิสฺมึ สติ โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ น โหนฺตี’’ติ? ตติยมฺปิ โข อายสฺมา เถโร ตุณฺหี อโหสิ.

이렇게 여쭈었을 때, 존자 장로는 침묵하였다. 두 번째도 치타 거사는... (중략) ... 세 번째도 치타 거사는 존자 장로에게 이와 같이 말씀드렸다. "존자 장로시여, '세상은 영원하다'거나, '세상은 영원하지 않다'거나, '세상은 끝이 있다'거나, '세상은 끝이 없다'거나, '생명과 몸은 같다'거나, '생명과 몸은 다르다'거나, '여래는 사후에 존재한다'거나, '여래는 사후에 존재하지 않는다'거나, '여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다'거나, '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'라는 등 세상에는 이와 같이 여러 가지 견해들이 생겨납니다. 또한 범망경에서 설해진 예순두 가지 견해들이 있습니다. 존자시여, 이 견해들은 무엇이 있을 때 생겨나며, 무엇이 없을 때 생겨나지 않습니까?" 세 번째로도 존자 장로는 침묵하였다.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อิสิทตฺโต ตสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ สพฺพนวโก โหติ. อถ โข อายสฺมา อิสิทตฺโต อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘พฺยากโรมหํ, ภนฺเต เถร, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ? ‘‘พฺยากโรหิ ตฺวํ, อาวุโส อิสิทตฺต, จิตฺตสฺส คหปติโน เอตํ ปญฺห’’นฺติ. ‘‘เอวญฺหิ ตฺวํ, คหปติ, ปุจฺฉสิ – ‘ยา อิมา, ภนฺเต เถร, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ – สสฺสโต โลโกติ วา…เป…; อิมา นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิโย กิสฺมึ สติ โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ น โหนฺตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยา อิมา, คหปติ, อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ – ‘สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา. ยานิ จิมานิ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล ภณิตานิ; อิมา โข, คหปติ, ทิฏฺฐิโย สกฺกายทิฏฺฐิยา สติ โหนฺติ, สกฺกายทิฏฺฐิยา อสติ น โหนฺตี’’’ติ.

그때 존자 이시다타가 그 비구 승가에서 가장 서열이 낮은 신참이었다. 그때 존자 이시다타가 존자 장로에게 이와 같이 말씀드렸다. "존자 장로시여, 제가 치타 거사의 이 질문에 답변해도 되겠습니까?" "도반 이시다타여, 그대가 치타 거사의 이 질문에 답변하시오." (이시다타가 물었다.) "거사여, 당신은 '존자 장로시여, 세상에는 여러 가지 견해들이 생겨납니다... (중략) ... 이 견해들은 무엇이 있을 때 생겨나며, 무엇이 없을 때 생겨나지 않습니까?'라고 묻는 것입니까?" "그렇습니다, 존자시여." "거사여, 세상에 생겨나는 '세상은 영원하다'거나 '세상은 영원하지 않다', '세상은 끝이 있다'거나 '세상은 끝이 없다', '생명과 몸은 같다'거나 '생명과 몸은 다르다', '여래는 사후에 존재한다'거나 '여래는 사후에 존재하지 않는다', '여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다'거나 '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'라는 등 여러 가지 견해들이 있으며, 또한 범망경에서 설해진 예순두 가지 견해들이 있습니다. 거사여, 이러한 견해들은 유신견(sakkāyadiṭṭhi)이 있을 때 생겨나고, 유신견이 없을 때 생겨나지 않습니다."

‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สกฺกายทิฏฺฐิ โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, คหปติ, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต, สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ; เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ…เป… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ [Pg.479] วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ โข, คหปติ, สกฺกายทิฏฺฐิ โหตี’’ติ.

"존자시여, 그러면 어떻게 유신견이 생겨납니까?" "거사여, 여기 배움이 없는 범부는 성자들을 뵙지 못하고 성스러운 가르침에 숙달되지 못하고 성스러운 가르침에 인도되지 못하며, 참된 사람들을 뵙지 못하고 참된 사람들의 가르침에 숙달되지 못하고 참된 사람들의 가르침에 인도되지 못하여, 물질(색)을 자아라고 관찰하거나, 물질을 가진 것이 자아라고 관찰하거나, 자아 안에 물질이 있다고 관찰하거나, 물질 안에 자아가 있다고 관찰합니다. 느낌(수)을... 인식(상)을... 형성(행)들을... 알음알이(식)를 자아라고 관찰하거나, 알음알이를 가진 것이 자아라고 관찰하거나, 자아 안에 알음알이가 있다고 관찰하거나, 알음알이 안에 자아가 있다고 관찰합니다. 거사여, 이와 같이 유신견이 생겨납니다."

‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สกฺกายทิฏฺฐิ น โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, คหปติ, สุตวา อริยสาวโก อริยานํ ทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส โกวิโท อริยธมฺเม สุวินีโต สปฺปุริสานํ ทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส โกวิโท สปฺปุริสธมฺเม สุวินีโต น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา รูปํ, น รูปสฺมึ วา อตฺตานํ; น เวทนํ… น สญฺญํ… น สงฺขาเร… น วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, น วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ โข, คหปติ, สกฺกายทิฏฺฐิ น โหตี’’ติ.

"존자시여, 그러면 어떻게 유신견이 생겨나지 않습니까?" "거사여, 여기 배움이 있는 성스러운 제자는 성자들을 뵙고 성스러운 가르침에 숙달되고 성스러운 가르침에 잘 인도되며, 참된 사람들을 뵙고 참된 사람들의 가르침에 숙달되고 참된 사람들의 가르침에 잘 인도되어, 물질을 자아라고 관찰하지 않고, 물질을 가진 것이 자아라고 관찰하지 않으며, 자아 안에 물질이 있다고 관찰하지 않고, 물질 안에 자아가 있다고 관찰하지 않습니다. 느낌을... 인식을... 형성들을... 알음알이를 자아라고 관찰하지 않고, 알음알이를 가진 것이 자아라고 관찰하지 않으며, 자아 안에 알음알이가 있다고 관찰하지 않고, 알음알이 안에 자아가 있다고 관찰하지 않습니다. 거사여, 이와 같이 유신견이 생겨나지 않습니다."

‘‘กุโต, ภนฺเต, อยฺโย อิสิทตฺโต อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘อวนฺติยา โข, คหปติ, อาคจฺฉามี’’ติ. ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, อวนฺติยา อิสิทตฺโต นาม กุลปุตฺโต อมฺหากํ อทิฏฺฐสหาโย ปพฺพชิโต? ทิฏฺโฐ โส อายสฺมตา’’ติ? ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ. ‘‘กหํ นุ โข โส, ภนฺเต, อายสฺมา เอตรหิ วิหรตี’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อิสิทตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ‘‘อยฺโย โน, ภนฺเต, อิสิทตฺโต’’ติ? ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ. ‘‘อภิรมตุ, ภนฺเต, อยฺโย อิสิทตฺโต มจฺฉิกาสณฺเฑ. รมณียํ อมฺพาฏกวนํ. อหํ อยฺยสฺส อิสิทตฺตสฺส อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ. ‘‘กลฺยาณํ วุจฺจติ, คหปตี’’ติ.

“존자시여, 존자 이시다따께서는 어디에서 오셨습니까?” “장자여, 아완띠에서 왔소.” “존자시여, 아완띠에 저희가 만나지는 못했지만 친구인 이시다따라는 가문의 아들이 출가했다고 합니다. 존자께서는 그분을 보신 적이 있습니까?” “그렇소, 장자여.” “존자시여, 지금 그 존자께서는 어디에 머물고 계십니까?” 이렇게 여쭈었을 때, 존자 이시다따께서는 침묵하셨다. “존자시여, 혹시 존자께서 바로 우리의 이시다따이십니까?” “그렇소, 장자여.” “존자시여, 존자 이시다따께서는 맛치까산다에서 즐겁게 지내십시오. 암바따까 숲은 즐거운 곳입니다. 제가 존자 이시다따를 위해 가사와 공양, 처소와 병간호를 위한 약품 등 필수품들을 마련해 올리겠습니다.” “장자여, 훌륭한 말을 하는구려.”

อถ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมโต อิสิทตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา เถเร ภิกฺขู ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ภุตฺตาวิโน โอนีตปตฺตปาณิโน อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ. อถ โข อายสฺมา เถโร อายสฺมนฺตํ อิสิทตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ โข ตํ, อาวุโส อิสิทตฺต, เอโส ปญฺโห ปฏิภาสิ. เนโส ปญฺโห มํ ปฏิภาสิ. เตนหาวุโส อิสิทตฺต, ยทา อญฺญถาปิ เอวรูโป ปญฺโห อาคจฺเฉยฺย, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิภาเสยฺยา’’ติ. อถ โข อายสฺมา อิสิทตฺโต เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย มจฺฉิกาสณฺฑมฺหา ปกฺกามิ. ยํ มจฺฉิกาสณฺฑมฺหา ปกฺกามิ, ตถา ปกฺกนฺโตว อโหสิ, น ปุน ปจฺจาคจฺฉีติ. ตติยํ.

그러자 시따 장자는 존자 이시다따의 말씀을 기뻐하고 감사하며, 장로 비구들에게 맛있는 음식을 직접 손으로 대접하고 만족하게 하였다. 장로 비구들이 식사를 마치고 발우에서 손을 떼자 자리에서 일어나 떠나갔다. 그때 장로 존자가 존자 이시다따에게 이렇게 말했다. “도반 이시다따여, 그대가 이 문제를 잘 풀었구려. 이 문제는 나에게는 떠오르지 않았소. 그러니 도반 이시다따여, 장차 이와 같은 다른 문제가 생기더라도 그대가 직접 대답하도록 하시오.” 그러자 존자 이시다따는 처소를 정리하고 발우와 가사를 챙겨 맛치까산다를 떠났다. 그가 맛치까산다를 떠난 뒤에는 다시는 돌아오지 않았다. [세 번째 경 끝]

๔. มหกปาฏิหาริยสุตฺตํ

4. 마하까 신통의 경

๓๔๖. เอกํ [Pg.480] สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรนฺติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสนฺตุ เม, ภนฺเต เถรา, สฺวาตนาย โคกุเล ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสุํ โข เถรา ภิกฺขู ตุณฺหีภาเวน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เถรานํ ภิกฺขูนํ อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เถเร ภิกฺขู อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน จิตฺตสฺส คหปติโน โคกุลํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึสุ.

346. 한때 여러 장로 비구들이 맛치까산다의 암바따까 숲에 머물고 있었다. 그때 시따 장자가 장로 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 장로 비구들에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 시따 장자는 장로 비구들에게 이렇게 말했다. “존자 장로들시여, 내일 저희 외양간에서 드리는 공양을 받아 주십시오.” 장로 비구들은 침묵으로 승낙했다. 그러자 시따 장자는 장로 비구들의 승낙을 알고 자리에서 일어나 장로 비구들에게 절을 하고 오른쪽으로 돌며 예를 표한 뒤 떠나갔다. 그 밤이 지나고 장로 비구들은 아침 일찍 옷을 입고 발우와 가사를 챙겨 시따 장자의 외양간으로 다가갔다. 다가가서 마련된 자리에 앉았다.

อถ โข จิตฺโต คหปติ เถเร ภิกฺขู ปณีเตน สปฺปิปายาเสน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ภุตฺตาวิโน โอนีตปตฺตปาณิโน อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ. จิตฺโตปิ โข คหปติ ‘เสสกํ วิสฺสชฺเชถา’ติ วตฺวา เถเร ภิกฺขู ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. เตน โข ปน สมเยน อุณฺหํ โหติ กุถิตํ ; เต จ เถรา ภิกฺขู ปเวลิยมาเนน มญฺเญ กาเยน คจฺฉนฺติ, ยถา ตํ โภชนํ ภุตฺตาวิโน.

그러자 시따 장자는 장로 비구들에게 맛있는 버터 우유 죽을 직접 손으로 대접하고 만족하게 하였다. 장로 비구들이 식사를 마치고 발우에서 손을 떼자 자리에서 일어나 떠나갔다. 시따 장자도 “남은 것은 나누어 주라”고 말하고는 장로 비구들의 뒤를 따라갔다. 그때 날씨가 매우 뜨거워 푹푹 쪘다. 장로 비구들은 식사를 마친 직후라 마치 몸이 늘어지는 듯이 걸어갔다.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา มหโก ตสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ สพฺพนวโก โหติ. อถ โข อายสฺมา มหโก อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ ขฺวสฺส, ภนฺเต เถร, สีตโก จ วาโต วาเยยฺย, อพฺภสมฺปิลาโป จ อสฺส, เทโว จ เอกเมกํ ผุสาเยยฺยา’’ติ.

그때 존자 마하까는 그 비구 승가에서 가장 신참이었다. 그때 존자 마하까가 장로 존자에게 이렇게 말했다. “존자 장로시여, 시원한 바람이 불고 구름이 끼며 비가 한 방울씩 내리면 참 좋겠습니다.”

‘‘สาธุ ขฺวสฺส, อาวุโส มหก, ยํ สีตโก จ วาโต วาเยยฺย, อพฺภสมฺปิลาโป จ อสฺส, เทโว จ เอกเมกํ ผุสาเยยฺยา’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหโก ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขริ ยถา สีตโก จ วาโต วายิ, อพฺภสมฺปิลาโป จ อสฺส, เทโว จ เอกเมกํ ผุสิ. อถ โข จิตฺตสฺส คหปติโน เอตทโหสิ – ‘‘โย โข อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ สพฺพนวโก ภิกฺขุ ตสฺสายํ เอวรูโป อิทฺธานุภาโว’’ติ[Pg.481]. อถ โข อายสฺมา มหโก อารามํ สมฺปาปุณิตฺวา อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘อลเมตฺตาวตา, ภนฺเต เถรา’’ติ? ‘‘อลเมตฺตาวตา, อาวุโส มหก! กตเมตฺตาวตา, อาวุโส มหก! ปูชิตเมตฺตาวตา, อาวุโส มหกา’’ติ. อถ โข เถรา ภิกฺขู ยถาวิหารํ อคมํสุ. อายสฺมาปิ มหโก สกํ วิหารํ อคมาสิ.

“도반 마하까여, 시원한 바람이 불고 구름이 끼며 비가 한 방울씩 내린다면 참 좋겠구려.” 그러자 존자 마하까는 시원한 바람이 불고 구름이 끼며 비가 한 방울씩 내리도록 그런 신통력을 일으켰다. 그때 시따 장자에게 이런 생각이 들었다. ‘이 비구 승가에서 가장 신참인 비구의 신통력이 이 정도구나.’ 그 뒤 존자 마하까는 사원에 도착하여 장로 존자에게 이렇게 말했다. “존자 장로시여, 이 정도로 충분합니까?” “도반 마하까여, 이 정도로 충분하오. 도반 마하까여, 이 정도로 다 되었소. 도반 마하까여, 이 정도로 예우가 되었소.” 그러자 장로 비구들은 각각의 처소로 돌아갔다. 존자 마하까도 자신의 처소로 돌아갔다.

อถ โข จิตฺโต คหปติ เยนายสฺมา มหโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหกํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ มหกํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, อยฺโย มหโก อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตู’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, คหปติ, อาลินฺเท อุตฺตราสงฺคํ ปญฺญเปตฺวา ติณกลาปํ โอกาเสหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมโต มหกสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อาลินฺเท อุตฺตราสงฺคํ ปญฺญเปตฺวา ติณกลาปํ โอกาเสสิ. อถ โข อายสฺมา มหโก วิหารํ ปวิสิตฺวา สูจิฆฏิกํ ทตฺวา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขริ ยถา ตาลจฺฉิคฺคเฬน จ อคฺคฬนฺตริกาย จ อจฺจิ นิกฺขมิตฺวา ติณานิ ฌาเปสิ, อุตฺตราสงฺคํ น ฌาเปสิ. อถ โข จิตฺโต คหปติ อุตฺตราสงฺคํ ปปฺโผเฏตฺวา สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อถ โข อายสฺมา มหโก วิหารา นิกฺขมิตฺวา จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อลเมตฺตาวตา, คหปตี’’ติ?

그러자 시따 장자는 존자 마하까가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 마하까에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 시따 장자는 존자 마하까에게 이렇게 말했다. “존자시여, 존자 마하까께서 저에게 인간을 넘어선 법인 신통의 기적을 보여주시면 좋겠습니다.” “장자여, 그렇다면 그대는 현관에 겉옷을 펼쳐 놓고 그 위에 한 묶음의 풀을 흩어 놓으시오.” “알겠습니다, 존자시여.” 시따 장자는 존자 마하까의 말에 따라 현관에 겉옷을 펼쳐 놓고 그 위에 풀 한 묶음을 흩어 놓았다. 그러자 존자 마하까는 방 안으로 들어가 문빗장을 걸고는, 열쇠 구멍과 문틈 사이로 불길이 흘러나오게 하여 풀들은 태우되 겉옷은 태우지 않는 그런 신통력을 일으켰다. 시따 장자는 겉옷을 털고서 몹시 두렵고 전율하며 한쪽에 서 있었다. 그때 존자 마하까는 방에서 나와 시따 장자에게 이렇게 말했다. “장자여, 이 정도로 충분합니까?”

‘‘อลเมตฺตาวตา, ภนฺเต มหก! กตเมตฺตาวตา, ภนฺเต, มหก! ปูชิตเมตฺตาวตา, ภนฺเต มหก! อภิรมตุ, ภนฺเต, อยฺโย มหโก มจฺฉิกาสณฺเฑ. รมณียํ อมฺพาฏกวนํ. อหํ อยฺยสฺส มหกสฺส อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ. ‘‘กลฺยาณํ วุจฺจติ, คหปตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหโก เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย มจฺฉิกาสณฺฑมฺหา ปกฺกามิ. ยํ มจฺฉิกาสณฺฑมฺหา ปกฺกามิ, ตถา ปกฺกนฺโตว อโหสิ; น ปุน ปจฺจาคจฺฉีติ. จตุตฺถํ.

“존자 마하카여, 이것으로 충분합니다. 존자 마하카여, 이것으로 [청한 바를] 다 하셨습니다. 존자 마하카여, 이것으로 [법을] 공양하셨습니다. 존자 마하카께서는 마찌까산다에서 머무르소서. 암바따까 숲은 아름답습니다. 제가 존자 마하카께 가사, 공양, 처소, 병구완을 위한 약의 필수품들을 보살피겠습니다.” “거사여, 좋은 말입니다.” 그러자 존자 마하카는 처소를 정리하고 바루와 가사를 챙겨 마찌까산다를 떠났다. 그가 마찌까산다를 떠난 뒤로 그렇게 떠난 채였으며, 다시는 돌아오지 않았다. 네 번째 경.

๕. ปฐมกามภูสุตฺตํ

5. 5. 첫 번째 까마부 경

๓๔๗. เอกํ สมยํ อายสฺมา กามภู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยนายสฺมา กามภู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ กามภุํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ[Pg.482]. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จิตฺตํ คหปตึ อายสฺมา กามภู เอตทโวจ –

347. 한때 존자 까마부는 마찌까산다의 암바따까 숲에 머물고 있었다. 그때 지따 거사가 존자 까마부가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 까마부께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 지따 거사에게 존자 까마부는 이렇게 말했다.

‘‘วุตฺตมิทํ, คหปติ –

“거사여, [세존께서] 이렇게 말씀하셨습니다.”

‘‘เนลงฺโค เสตปจฺฉาโท, เอกาโร วตฺตตี รโถ;

อนีฆํ ปสฺส อายนฺตํ, ฉินฺนโสตํ อพนฺธน’’นฺติ.

“‘허물 없는 부속품에 하얀 덮개를 씌우고, 하나의 축으로 된 수레가 굴러간다. 괴로움 없고 흐름을 끊었으며 속박 없는 분, 오고 있는 그분을 보라.’”

‘‘อิมสฺส นุ โข, คหปติ, สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘กึ นุ โข เอตํ, ภนฺเต, ภควตา ภาสิต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, คหปตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, มุหุตฺตํ อาคเมหิ ยาวสฺส อตฺถํ เปกฺขามี’’ติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ มุหุตฺตํ ตุณฺหี หุตฺวา อายสฺมนฺตํ กามภุํ เอตทโวจ –

“거사여, 이 요약해서 설하신 말씀의 뜻을 어떻게 상세하게 보아야 하겠습니까?” “존자시여, 이것은 세존께서 설하신 것입니까?” “그렇습니다, 거사여.” “존자시여, 그렇다면 제가 그 뜻을 숙고할 때까지 잠시만 기다려 주십시오.” 그러자 지따 거사는 잠시 동안 침묵한 뒤 존자 까마부께 이렇게 말씀드렸다.

‘‘‘เนลงฺค’นฺติ โข, ภนฺเต, สีลานเมตํ อธิวจนํ. ‘เสตปจฺฉาโท’ติ โข, ภนฺเต, วิมุตฺติยา เอตํ อธิวจนํ. ‘เอกาโร’ติ โข, ภนฺเต, สติยา เอตํ อธิวจนํ. ‘วตฺตตี’ติ โข, ภนฺเต, อภิกฺกมปฏิกฺกมสฺเสตํ อธิวจนํ. ‘รโถ’ติ โข, ภนฺเต, อิมสฺเสตํ จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อธิวจนํ มาตาเปตฺติกสมฺภวสฺส โอทนกุมฺมาสูปจยสฺส อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส. ราโค โข, ภนฺเต, นีโฆ, โทโส นีโฆ, โมโห นีโฆ. เต ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ตสฺมา ขีณาสโว ภิกฺขุ ‘อนีโฆ’ติ วุจฺจติ. ‘อายนฺต’นฺติ โข, ภนฺเต, อรหโต เอตํ อธิวจนํ. ‘โสโต’ติ โข, ภนฺเต, ตณฺหาเยตํ อธิวจนํ. สา ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ตสฺมา ขีณาสโว ภิกฺขุ ‘ฉินฺนโสโต’ติ วุจฺจติ. ราโค โข, ภนฺเต, พนฺธนํ, โทโส พนฺธนํ, โมโห พนฺธนํ. เต ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ตสฺมา ขีณาสโว ภิกฺขุ ‘อพนฺธโน’ติ วุจฺจติ. อิติ โข, ภนฺเต, ยํ ตํ ภควตา วุตฺตํ –

“존자시여, ‘허물 없는 부속품’이란 계(戒)들의 명칭입니다. 존자시여, ‘하얀 덮개’란 해탈의 명칭입니다. 존자시여, ‘하나의 축’이란 마음챙김(念)의 명칭입니다. 존자시여, ‘굴러간다’란 나아가고 물러나는 것의 명칭입니다. 존자시여, ‘수레’란 네 가지 근본 물질로 이루어지고, 부모로부터 생겨났으며, 밥과 죽으로 성장하고, 무상하며, 씻어주고 안마해주어야 하고, 부서지고 흩어지는 성질을 가진 이 몸의 명칭입니다. 존자시여, 탐욕은 괴로움이며, 성냄은 괴로움이며, 미혹은 괴로움입니다. 번뇌 다한 비구는 이것들을 제거했고, 뿌리를 끊었으며, 줄기만 남은 야자수처럼 만들었고, 멸절시켰으며, 미래에 다시는 생겨나지 않게 했습니다. 그러므로 번뇌 다한 비구를 ‘괴로움 없는 분’이라 합니다. 존자시여, ‘오고 있는 분’이란 아라한의 명칭입니다. 존자시여, ‘흐름’이란 갈애의 명칭입니다. 번뇌 다한 비구는 그것을 제거했고, 뿌리를 끊었으며, 줄기만 남은 야자수처럼 만들었고, 멸절시켰으며, 미래에 다시는 생겨나지 않게 했습니다. 그러므로 번뇌 다한 비구를 ‘흐름을 끊은 분’이라 합니다. 존자시여, 탐욕은 속박이며, 성냄은 속박이며, 미혹은 속박입니다. 번뇌 다한 비구는 이것들을 제거했고, 뿌리를 끊었으며, 줄기만 남은 야자수처럼 만들었고, 멸절시켰으며, 미래에 다시는 생겨나지 않게 했습니다. 그러므로 번뇌 다한 비구를 ‘속박 없는 분’이라 합니다. 존자시여, 이와 같이 세존께서 말씀하신 것,”

‘‘เนลงฺโค เสตปจฺฉาโท, เอกาโร วตฺตตี รโถ;

อนีฆํ ปสฺส อายนฺตํ, ฉินฺนโสตํ อพนฺธน’’นฺติ.

“‘허물 없는 부속품에 하얀 덮개를 씌우고, 하나의 축으로 된 수레가 굴러간다. 괴로움 없고 흐름을 끊었으며 속박 없는 분, 오고 있는 그분을 보라.’”

‘‘อิมสฺส [Pg.483] โข, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามี’’ติ. ‘‘ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต คมฺภีเร พุทฺธวจเน ปญฺญาจกฺขุ กมตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“존자시여, 세존께서 요약해서 설하신 이 말씀의 뜻을 저는 이렇게 상세히 이해합니다.” “거사여, 그대에게 이득입니다. 거사여, 그대는 참으로 잘 얻었습니다. 심오한 부처님 말씀에 그대의 통찰의 눈이 미치기 때문입니다.” 다섯 번째 경.

๖. ทุติยกามภูสุตฺตํ

6. 6. 두 번째 까마부 경

๓๔๘. เอกํ สมยํ อายสฺมา กามภู มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยนายสฺมา กามภู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมนฺตํ กามภุํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, สงฺขารา’’ติ? ‘‘ตโย โข, คหปติ, สงฺขารา – กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร’’ติ. ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมโต กามภุสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อายสฺมนฺตํ กามภุํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสงฺขาโร, กตโม วจีสงฺขาโร, กตโม จิตฺตสงฺขาโร’’ติ? ‘‘อสฺสาสปสฺสาสา โข, คหปติ, กายสงฺขาโร, วิตกฺกวิจารา วจีสงฺขาโร, สญฺญา จ เวทนา จ จิตฺตสงฺขาโร’’ติ.

348. 한때 존자 까마부는 마찌까산다의 암바따까 숲에 머물고 있었다. 그때 지따 거사가 존자 까마부가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 지따 거사는 존자 까마부께 이렇게 말씀드렸다. “존자시여, 형성(saṅkhāra)은 몇 가지입니까?” “거사여, 세 가지 형성이 있습니다. 신행(身行), 구행(口行), 의행(意行)입니다.” “존자시여, 훌륭하십니다.” 지따 거사는 존자 까마부의 말씀을 기뻐하고 감사해하며 존자 까마부께 더 질문을 올렸다. “존자시여, 그러면 어떤 것이 신행이고, 어떤 것이 구행이며, 어떤 것이 의행입니까?” “거사여, 들숨과 날숨은 신행이고, 일으킨 생각과 지속적 고찰은 구행이며, 지각과 느낌은 의행입니다.”

‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข จิตฺโต คหปติ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘กสฺมา ปน, ภนฺเต, อสฺสาสปสฺสาสา กายสงฺขาโร, กสฺมา วิตกฺกวิจารา วจีสงฺขาโร, กสฺมา สญฺญา จ เวทนา จ จิตฺตสงฺขาโร’’ติ? ‘‘อสฺสาสปสฺสาสา โข, คหปติ, กายิกา. เอเต ธมฺมา กายปฺปฏิพทฺธา, ตสฺมา อสฺสาสปสฺสาสา กายสงฺขาโร. ปุพฺเพ โข, คหปติ, วิตกฺเกตฺวา วิจาเรตฺวา ปจฺฉา วาจํ ภินฺทติ, ตสฺมา วิตกฺกวิจารา วจีสงฺขาโร. สญฺญา จ เวทนา จ เจตสิกา. เอเต ธมฺมา จิตฺตปฺปฏิพทฺธา, ตสฺมา สญฺญา จ เวทนา จ จิตฺตสงฺขาโร’’ติ.

“존자시여, 훌륭하십니다.” 지따 거사는... 더 질문을 올렸다. “존자시여, 그런데 왜 들숨과 날숨을 신행이라 하며, 왜 일으킨 생각과 지속적 고찰을 구행이라 하며, 왜 지각과 느낌을 의행이라 합니까?” “거사여, 들숨과 날숨은 몸에 속한 것입니다. 이 법들은 몸에 매여 있습니다. 그래서 들숨과 날숨을 신행이라 합니다. 거사여, 먼저 일으킨 생각과 지속적 고찰을 한 뒤에 나중에 말을 내뱉습니다. 그래서 일으킨 생각과 지속적 고찰을 구행이라 합니다. 지각과 느낌은 마음의 현상입니다. 이 법들은 마음에 매여 있습니다. 그래서 지각과 느낌을 의행이라 합니다.”

สาธุ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติ โหตี’’ติ? ‘‘น โข, คหปติ, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิสฺส’นฺติ วา ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชามี’ติ วา ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน’ติ วา. อถ ขฺวสฺส ปุพฺเพว ตถา จิตฺตํ ภาวิตํ โหติ ยํ ตํ ตถตฺตาย อุปเนตี’’ติ.

“훌륭하십니다.” ... 더 질문을 올렸다. “존자시여, 어떻게 상수멸(想受滅) 증득이 일어납니까?” “거사여, 상수멸을 증득하는 비구에게 ‘내가 상수멸을 증득하리라’거나 ‘내가 상수멸을 증득하고 있다’거나 ‘내가 상수멸을 증득했다’는 생각이 일어나지 않습니다. 다만 그전에 이미 그렇게 되도록 마음을 닦아놓았기 때문에, 그것이 그 상태로 이끄는 것입니다.”

สาธุ [Pg.484] …เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชนฺตสฺส ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุโน กตเม ธมฺมา ปฐมํ นิรุชฺฌนฺติ, ยทิ วา กายสงฺขาโร, ยทิ วา วจีสงฺขาโร, ยทิ วา จิตฺตสงฺขาโร’’ติ? ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชนฺตสฺส โข, คหปติ, ภิกฺขุโน วจีสงฺขาโร ปฐมํ นิรุชฺฌติ, ตโต กายสงฺขาโร, ตโต จิตฺตสงฺขาโร’’ติ.

“훌륭하십니다.” ... 더 질문을 올렸다. “존자시여, 상수멸을 증득하는 비구에게 어떤 법들이 먼저 소멸합니까? 신행입니까, 구행입니까, 아니면 의행입니까?” “거사여, 상수멸을 증득하는 비구에게는 구행이 먼저 소멸하고, 그다음에 신행이 소멸하며, 그다음에 의행이 소멸합니다.”

สาธุ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, มโต กาลงฺกโต, โย จายํ ภิกฺขุ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน, อิเมสํ กึ นานากรณ’’นฺติ? ‘‘ยฺวายํ คหปติ, มโต กาลงฺกโต ตสฺส กายสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, วจีสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, อายุ ปริกฺขีโณ, อุสฺมา วูปสนฺตา, อินฺทฺริยานิ วิปริภินฺนานิ. โย จ ขฺวายํ, คหปติ, ภิกฺขุ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน, ตสฺสปิ กายสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, วจีสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธ ปฏิปฺปสฺสทฺโธ, อายุ อปริกฺขีโณ, อุสฺมา อวูปสนฺตา, อินฺทฺริยานิ วิปฺปสนฺนานิ. ยฺวายํ, คหปติ, มโต กาลงฺกโต, โย จายํ ภิกฺขุ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺโน, อิทํ เนสํ นานากรณ’’นฺติ.

"훌륭하십니다... (중략) ... 더 나아가 질문을 하였습니다. '존자시여, 죽어 운명을 달리한 사람과 상수멸(想受滅, 산냐웨다이타니로다)에 든 비구, 이들 사이에는 어떤 차이가 있습니까?' '거사여, 죽어 운명을 달리한 사람은 신행(身行), 구행(口行), 의행(意行)이 소멸하여 가라앉았고, 수명이 다하였으며, 체온이 식었고, 감각기능들이 파괴되었습니다. 거사여, 반면 상수멸에 든 비구는 신행, 구행, 의행이 소멸하여 가라앉았으나, 수명이 다하지 않았고, 체온이 식지 않았으며, 감각기능들이 매우 맑고 깨끗합니다. 거사여, 죽어 운명을 달리한 사람과 상수멸에 든 비구 사이에는 이러한 차이가 있습니다."

สาธุ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐานํ โหตี’’ติ? ‘‘น โข, คหปติ, สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหนฺตสฺส ภิกฺขุโน เอวํ โหติ – ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหิสฺส’นฺติ วา ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหามี’ติ วา ‘อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐิโต’ติ วา. อถ ขฺวสฺส ปุพฺเพว ตถา จิตฺตํ ภาวิตํ โหติ, ยํ ตํ ตถตฺตาย อุปเนตี’’ติ.

"훌륭하십니다... (중략) ... 더 나아가 질문을 하였습니다. '존자시여, 어떻게 상수멸의 성취로부터 깨어남이 일어납니까?' '거사여, 상수멸로부터 깨어나는 비구에게는 "내가 상수멸로부터 깨어나리라"거나 "내가 상수멸로부터 깨어나고 있다"거나 "내가 상수멸로부터 깨어났다"는 생각이 일어나지 않습니다. 다만 이전에 그렇게 되도록 마음을 닦아둔 것이 그를 그렇게 인도하는 것입니다."

สาธุ, ภนฺเต…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหนฺตสฺส ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุโน กตเม ธมฺมา ปฐมํ อุปฺปชฺชนฺติ, ยทิ วา กายสงฺขาโร, ยทิ วา วจีสงฺขาโร, ยทิ วา จิตฺตสงฺขาโร’’ติ? ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐหนฺตสฺส, คหปติ, ภิกฺขุโน จิตฺตสงฺขาโร ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ตโต กายสงฺขาโร, ตโต วจีสงฺขาโร’’ติ.

"존자시여, 훌륭하십니다... (중략) ... 더 나아가 질문을 하였습니다. '존자시여, 상수멸로부터 깨어나는 비구에게 어떤 법들이 먼저 일어납니까? 신행입니까, 구행입니까, 아니면 의행입니까?' '거사여, 상수멸로부터 깨어나는 비구에게는 의행(意行)이 먼저 일어나고, 그 다음에 신행(身行), 그 다음에 구행(口行)이 일어납니다."

สาธุ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตํ ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุํ กติ ผสฺสา ผุสนฺติ’’? ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตํ [Pg.485] โข, คหปติ, ภิกฺขุํ ตโย ผสฺสา ผุสนฺติ – สุญฺญโต ผสฺโส, อนิมิตฺโต ผสฺโส, อปฺปณิหิโต ผสฺโส’’ติ.

"훌륭하십니다... (중략) ... 더 나아가 질문을 하였습니다. '존자시여, 상수멸로부터 깨어난 비구에게는 몇 가지 접촉(phassa)이 닿습니까?' '거사여, 상수멸로부터 깨어난 비구에게는 세 가지 접촉, 즉 공(空)의 접촉, 무상(無相)의 접촉, 무원(無願)의 접촉이 닿습니다."

สาธุ…เป… อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตสฺส ปน, ภนฺเต, ภิกฺขุโน กึนินฺนํ จิตฺตํ โหติ, กึโปณํ, กึปพฺภาร’’นฺติ? ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตสฺส โข, คหปติ, ภิกฺขุโน วิเวกนินฺนํ จิตฺตํ โหติ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภาร’’นฺติ.

"훌륭하십니다... (중략) ... 더 나아가 질문을 하였습니다. '존자시여, 상수멸로부터 깨어난 비구의 마음은 어디로 기울고, 어디로 향하며, 어디로 흘러갑니까?' '거사여, 상수멸로부터 깨어난 비구의 마음은 원리(遠離)로 기울고, 원리로 향하며, 원리로 흘러갑니다."

‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข จิตฺโต คหปติ อายสฺมโต กามภุสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อายสฺมนฺตํ กามภุํ อุตฺตรึ ปญฺหํ อปุจฺฉิ – ‘‘สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา ปน, ภนฺเต, กติ ธมฺมา พหูปการา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข ตฺวํ, คหปติ, ยํ ปฐมํ ปุจฺฉิตพฺพํ ตํ ปุจฺฉสิ. อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา โข, คหปติ, ทฺเว ธมฺมา พหูปการา – สมโถ จ วิปสฺสนา จา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"존자시여, 훌륭하십니다." 짓따 거사는 존자 까마부의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 존자 까마부에게 더 나아가 질문을 하였습니다. "존자시여, 상수멸의 성취에는 몇 가지 법이 많은 도움이 됩니까?" "거사여, 참으로 그대는 먼저 물어야 할 것을 나중에 묻는군요. 그럼에도 그대에게 답변해 주겠습니다. 거사여, 상수멸의 성취에는 두 가지 법, 즉 사마타(止)와 위빳사나(觀)가 많은 도움이 됩니다." 여섯 번째 경이 끝났다.

๗. โคทตฺตสุตฺตํ

7. 7. 고닷따 경

๓๔๙. เอกํ สมยํ อายสฺมา โคทตฺโต มจฺฉิกาสณฺเฑ วิหรติ อมฺพาฏกวเน. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยนายสฺมา โคทตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ โคทตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จิตฺตํ คหปตึ อายสฺมา โคทตฺโต เอตทโวจ – ‘‘ยา จายํ, คหปติ, อปฺปมาณา เจโตวิมุตฺติ, ยา จ อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺติ, ยา จ สุญฺญตา เจโตวิมุตฺติ, ยา จ อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺติ, อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จ. อตฺถิ ปน, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ.

349. 349. 한때 존자 고닷따는 맛치까산다의 암바따까 숲에 머물고 있었습니다. 그때 짓따 거사가 존자 고닷따가 있는 곳으로 찾아갔습니다. 다가가서 존자 고닷따에게 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 짓따 거사에게 존자 고닷따가 이렇게 말했습니다. "거사여, 무량(無量) 심해탈, 무소유(無所有) 심해탈, 공(空) 심해탈, 무상(無相) 심해탈이라는 법들은 의미도 다르고 글자도 다릅니까, 아니면 의미는 같은데 글자만 다릅니까?" "존자시여, 어떤 측면에서는 이 법들이 의미도 다르고 글자도 다릅니다. 그러나 존자시여, 어떤 측면에서는 이 법들이 의미는 같고 글자만 다릅니다."

‘‘กตโม จ, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ [Pg.486] เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภนฺเต, อปฺปมาณา เจโตวิมุตฺติ.

"존자시여, 어떤 측면에서 이 법들이 의미도 다르고 글자도 다릅니까? 여기 존자시여, 비구는 자애가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물고, 이와 같이 두 번째 방향을, 이와 같이 세 번째 방향을, 이와 같이 네 번째 방향을 가득 채워 머뭅니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 같이 여기며, 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머뭅니다. 연민이 함께한 마음으로... 기쁨이 함께한 마음으로... 평온이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물고, 이와 같이 두 번째, 세 번째, 네 번째 방향을 가득 채워 머뭅니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 같이 여기며, 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머뭅니다. 존자시여, 이것을 무량 심해탈이라 합니다."

‘‘กตมา จ, ภนฺเต, อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺติ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม, ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภนฺเต, อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺติ.

"존자시여, 무소유 심해탈이란 무엇입니까? 여기 존자시여, 비구는 모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 '아무것도 없다'라고 관하며 무소유처를 성취하여 머뭅니다. 존자시여, 이것을 무소유 심해탈이라 합니다."

‘‘กตมา จ, ภนฺเต, สุญฺญตา เจโตวิมุตฺติ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สุญฺญมิทํ อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา’ติ. อยํ วุจฺจติ, ภนฺเต, สุญฺญตา เจโตวิมุตฺติ.

"존자시여, 공 심해탈이란 무엇입니까? 여기 존자시여, 비구는 숲으로 가거나 나무 아래로 가거나 빈집으로 가서 '이것은 자아나 자아에 속하는 것이 비어 있다'라고 성찰합니다. 존자시여, 이것을 공 심해탈이라 합니다."

‘‘กตมา จ, ภนฺเต, อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺติ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภนฺเต, อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺติ. อยํ โข, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยญฺชนา จ.

“존자시여, 표상 없는 심해탈(animittā cetovimutti)이란 무엇입니까?” “존자시여, 여기 비구는 모든 표상을 마음에 잡도리하지 않음(amanasikāra)으로써 표상 없는 심삼매(animitta cetosamādhi)에 들어 머뭅니다. 존자시여, 이를 표상 없는 심해탈이라 합니다. 존자시여, 이것이 그 근거에 따라 이 법들이 의미도 다르고 표현도 다른 방식입니다.”

‘‘กตโม จ, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นานํ? ราโค, ภนฺเต, ปมาณกรโณ, โทโส ปมาณกรโณ, โมโห ปมาณกรโณ. เต ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ยาวตา โข, ภนฺเต, อปฺปมาณา เจโตวิมุตฺติโย, อกุปฺปา ตาสํ เจโตวิมุตฺติ อคฺคมกฺขายติ. สา โข ปน อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ สุญฺญา ราเคน, สุญฺญา โทเสน, สุญฺญา โมเหน. ราโค โข, ภนฺเต, กิญฺจนํ, โทโส กิญฺจนํ, โมโห กิญฺจนํ. เต ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ยาวตา โข, ภนฺเต, อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺติโย, อกุปฺปา ตาสํ เจโตวิมุตฺติ อคฺคมกฺขายติ. สา โข [Pg.487] ปน อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ สุญฺญา ราเคน, สุญฺญา โทเสน, สุญฺญา โมเหน. ราโค โข, ภนฺเต, นิมิตฺตกรโณ, โทโส นิมิตฺตกรโณ, โมโห นิมิตฺตกรโณ. เต ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. ยาวตา โข, ภนฺเต, อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺติโย, อกุปฺปา ตาสํ เจโตวิมุตฺติ อคฺคมกฺขายติ. สา โข ปน อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ สุญฺญา ราเคน, สุญฺญา โทเสน, สุญฺญา โมเหน. อยํ โข, ภนฺเต, ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม อิเม ธมฺมา เอกตฺถา พฺยญฺชนเมว นาน’’นฺติ. ‘‘ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต คมฺภีเร พุทฺธวจเน ปญฺญาจกฺขุ กมตี’’ติ. สตฺตมํ.

“존자시여, 그렇다면 어떤 근거에 따라 이 법들이 의미는 같고 표현만 다른 것입니까?” “존자시여, 탐욕은 한계를 만드는 것(pamāṇakaraṇo)이고, 성냄은 한계를 만드는 것이며, 어리석음은 한계를 만드는 것입니다. 번뇌가 다한 비구에게 그것들은 제거되었고, 뿌리가 뽑혔으며, 밑동 잘린 야자수처럼 되었고, 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 존자시여, 무량한 심해탈(appamāṇā cetovimuttiyo)이라 불리는 것들 중에서 부동의 심해탈(akuppā cetovimutti)이 으뜸이라 일컬어집니다. 그 부동의 심해탈은 탐욕이 비어 있고, 성냄이 비어 있으며, 어리석음이 비어 있습니다. 존자시여, 탐욕은 장애(kiñcana)이고, 성냄은 장애이며, 어리석음은 장애입니다. 번뇌가 다한 비구에게 그것들은 제거되었고, 뿌리가 뽑혔으며, 밑동 잘린 야자수처럼 되었고, 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 존자시여, 무소유의 심해탈(ākiñcaññā cetovimuttiyo)이라 불리는 것들 중에서 부동의 심해탈이 으뜸이라 일컬어집니다. 그 부동의 심해탈은 탐욕이 비어 있고, 성냄이 비어 있으며, 어리석음이 비어 있습니다. 존자시여, 탐욕은 표상을 만드는 것(nimittakaraṇo)이고, 성냄은 표상을 만드는 것이며, 어리석음은 표상을 만드는 것입니다. 번뇌가 다한 비구에게 그것들은 제거되었고, 뿌리가 뽑혔으며, 밑동 잘린 야자수처럼 되었고, 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 존자시여, 표상 없는 심해탈(animittā cetovimuttiyo)이라 불리는 것들 중에서 부동의 심해탈이 으뜸이라 일컬어집니다. 그 부동의 심해탈은 탐욕이 비어 있고, 성냄이 비어 있으며, 어리석음이 비어 있습니다. 존자시여, 이것이 그 근거에 따라 이 법들이 의미는 같고 표현만 다른 방식입니다.” “장자여, 그대에게 이득입니다. 장자여, 그대는 참으로 잘 얻었습니다. 그대는 깊은 부처님의 말씀에 대해 지혜의 눈이 통찰하고 있습니다.” 일곱 번째 경이 끝났다.

๘. นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตํ

8. 8. 니간타 나따뿟따 경

๓๕๐. เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มจฺฉิกาสณฺฑํ อนุปฺปตฺโต โหติ มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ. อสฺโสสิ โข จิตฺโต คหปติ – ‘‘นิคณฺโฐ กิร นาฏปุตฺโต มจฺฉิกาสณฺฑํ อนุปฺปตฺโต มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธิ’’นฺติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ สมฺพหุเลหิ อุปาสเกหิ สทฺธึ เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺเฐน นาฏปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จิตฺตํ คหปตึ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘สทฺทหสิ ตฺวํ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส – อตฺถิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ, อตฺถิ วิตกฺกวิจารานํ นิโรโธ’’ติ?

350. 그 무렵 니간타 나따뿟따가 많은 니간타 무리와 함께 맛치까산다에 도착했다. 치따 장자는 “니간타 나따뿟따가 많은 니간타 무리와 함께 맛치까산다에 도착했다”라는 소식을 들었다. 이에 치따 장자는 많은 우바새와 함께 니간타 나따뿟따가 있는 곳으로 찾아갔다. 가서 니간타 나따뿟따와 함께 기쁘게 인사를 나누고, 안부를 묻는 우호적인 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 치따 장자에게 니간타 나따뿟따는 이렇게 말했다. “장자여, 당신은 사문 고타마에게 일으킨 생각(vitakka)과 지속적 고찰(vicāra)이 없는 삼매가 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰의 소멸이 있다는 것을 믿습니까?”

‘‘น ขฺวาหํ เอตฺถ, ภนฺเต, ภควโต สทฺธาย คจฺฉามิ. อตฺถิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ, อตฺถิ วิตกฺกวิจารานํ นิโรโธ’’ติ. เอวํ วุตฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต อุลฺโลเกตฺวา เอตทโวจ – ‘‘อิทํ ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ, ยาว อุชุโก จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว อสโฐ จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว อมายาวี จายํ จิตฺโต คหปติ, วาตํ วา โส ชาเลน พาเธตพฺพํ มญฺเญยฺย, โย วิตกฺกวิจาเร นิโรเธตพฺพํ มญฺเญยฺย[Pg.488], สกมุฏฺฐินา วา โส คงฺคาย โสตํ อาวาเรตพฺพํ มญฺเญยฺย, โย วิตกฺกวิจาเร นิโรเธตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ.

“존자시여, 저는 여기서 세존께 믿음으로 가지 않습니다. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 삼매가 있고, 일으킨 생각과 지속적 고찰의 소멸이 있다는 사실에 대해서 말입니다.” 이렇게 말하자 니간타 나따뿟따는 자신의 무리를 둘러보며 말했다. “여러분, 보십시오. 이 치따 장자가 얼마나 곧고, 이 치따 장자가 얼마나 정직하며, 이 치따 장자가 얼마나 기만함이 없는지 보십시오. 일으킨 생각과 지속적 고찰을 소멸시킬 수 있다고 생각하는 사람은 그물로 바람을 가두려 하거나, 자기 손바닥으로 갠지스 강의 흐름을 막으려 하는 것과 같습니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภนฺเต, กตมํ นุ โข ปณีตตรํ – ญาณํ วา สทฺธา วา’’ติ? ‘‘สทฺธาย โข, คหปติ, ญาณํเยว ปณีตตร’’นฺติ. ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหํ โข, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหํ โข, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหํ โข, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. น โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต กสฺส อญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา สทฺธาย คมิสฺสามิ? อตฺถิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ, อตฺถิ วิตกฺกวิจารานํ นิโรโธ’’ติ.

“존자시여, 당신은 어떻게 생각하십니까? 앎(ñāṇa)과 믿음(saddhā) 중에서 어느 것이 더 뛰어납니까?” “장자여, 믿음보다 앎이 훨씬 더 뛰어납니다.” “존자시여, 저는 제가 원할 때마다 감각적 욕망을 멀리하고 악불선법을 멀리하여, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있고 떨침에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선(paṭhama jhāna)을 성취하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원할 때마다 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉아… (중략) … 제2선(dutiya jhāna)을 성취하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원할 때마다 희열이 빛바래어… (중략) … 제3선(tatiya jhāna)을 성취하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원할 때마다 행복을 버리고… (중략) … 제4선(catuttha jhāna)을 성취하여 머뭅니다. 존자시여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 제가, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 삼매가 있고 그것들의 소멸이 있다는 사실에 대해 다른 어떤 사문이나 바라문의 믿음을 따라가겠습니까?”

เอวํ วุตฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สกํ ปริสํ อปโลเกตฺวา เอตทโวจ – ‘‘อิทํ ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ, ยาว อนุชุโก จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว สโฐ จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว มายาวี จายํ จิตฺโต คหปตี’’ติ.

이와 같이 말하자 니간타 나따뿟따는 자기 무리를 돌아보며 이렇게 말했다. “여러분, 보십시오. 이 치따 장자가 얼마나 곧지 못하고, 이 치따 장자가 얼마나 간사하며, 이 치따 장자가 얼마나 기만적인지 보십시오.”

‘‘อิทาเนว โข เต มยํ, ภนฺเต, ภาสิตํ – ‘เอวํ อาชานาม อิทํ ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ, ยาว อุชุโก จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว อสโฐ จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว อมายาวี จายํ จิตฺโต คหปตี’ติ. อิทาเนว จ ปน มยํ, ภนฺเต, ภาสิตํ – ‘เอวํ อาชานาม อิทํ ภวนฺโต ปสฺสนฺตุ, ยาว อนุชุโก จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว สโฐ จายํ จิตฺโต คหปติ, ยาว มายาวี จายํ จิตฺโต คหปตี’ติ. สเจ เต, ภนฺเต, ปุริมํ สจฺจํ, ปจฺฉิมํ เต มิจฺฉา. สเจ ปน เต, ภนฺเต, ปุริมํ มิจฺฉา, ปจฺฉิมํ เต สจฺจํ. อิเม โข ปน, ภนฺเต, ทส สหธมฺมิกา ปญฺหา อาคจฺฉนฺติ. ยทา เนสํ อตฺถํ อาชาเนยฺยาสิ, อถ มํ ปฏิหเรยฺยาสิ สทฺธึ นิคณฺฐปริสาย. เอโก ปญฺโห, เอโก อุทฺเทโส, เอกํ เวยฺยากรณํ. ทฺเว ปญฺหา, ทฺเว อุทฺเทสา, ทฺเว เวยฺยากรณานิ. ตโย ปญฺหา, ตโย อุทฺเทสา, ตีณิ เวยฺยากรณานิ. จตฺตาโร ปญฺหา, จตฺตาโร อุทฺเทสา, จตฺตาริ [Pg.489] เวยฺยากรณานิ. ปญฺจ ปญฺหา, ปญฺจ อุทฺเทสา, ปญฺจ เวยฺยากรณานิ. ฉ ปญฺหา, ฉ อุทฺเทสา, ฉ เวยฺยากรณานิ. สตฺต ปญฺหา, สตฺต อุทฺเทสา, สตฺต เวยฺยากรณานิ. อฏฺฐ ปญฺหา, อฏฺฐ อุทฺเทสา, อฏฺฐ เวยฺยากรณานิ. นว ปญฺหา, นว อุทฺเทสา, นว เวยฺยากรณานิ. ทส ปญฺหา, ทส อุทฺเทสา, ทส เวยฺยากรณานี’’ติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อิเม ทส สหธมฺมิเก ปญฺเห อาปุจฺฉิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามีติ. อฏฺฐมํ.

“존자시여, 지금 방금 저희는 당신의 말씀에 대해 ‘보십시오, 여러분. 이 치따 장자가 얼마나 정직한가, 이 치따 장자가 얼마나 정직하지 않은가, 이 치따 장자가 얼마나 속이지 않는가라고 이와 같이 압니다’라고 이해했습니다. 또한 존자시여, 지금 방금 저희는 당신의 말씀에 대해 ‘보십시오, 여러분. 이 치따 장자가 얼마나 정직하지 않은가, 이 치따 장자가 얼마나 부정직한가, 이 치따 장자가 얼마나 기만적인가라고 이와 같이 압니다’라고 이해했습니다. 존자시여, 만일 당신의 앞의 말이 사실이라면 뒤의 말은 거짓입니다. 존자시여, 만일 당신의 앞의 말이 거짓이라면 뒤의 말은 사실입니다. 존자시여, 여기 이 열 가지 법다운 질문들이 있습니다. 당신이 이것들의 의미를 알게 될 때, 그때 니간타 무리들과 함께 저에게 답해 주십시오. 하나의 질문, 하나의 주제, 하나의 해설이 있습니다. 두 개의 질문, 두 개의 주제, 두 개의 해설이 있습니다. 세 개의 질문, 세 개의 주제, 세 개의 해설이 있습니다. 네 개의 질문, 네 개의 주제, 네 개의 해설이 있습니다. 다섯 개의 질문, 다섯 개의 주제, 다섯 개의 해설이 있습니다. 여섯 개의 질문, 여섯 개의 주제, 여섯 개의 해설이 있습니다. 일곱 개의 질문, 일곱 개의 주제, 일곱 개의 해설이 있습니다. 여덟 개의 질문, 여덟 개의 주제, 여덟 개의 해설이 있습니다. 아홉 개의 질문, 아홉 개의 주제, 아홉 개의 해설이 있습니다. 열 개의 질문, 열 개의 주제, 열 개의 해설이 있습니다.” 그 후에 치따 장자는 니간타 나타뿟따에게 이 열 가지 법다운 질문을 던지고 자리에서 일어나 떠나갔다. 여덟 번째 끝.

๙. อเจลกสฺสปสุตฺตํ

9. 아첼라 까싸빠 경

๓๕๑. เตน โข ปน สมเยน อเจโล กสฺสโป มจฺฉิกาสณฺฑํ อนุปฺปตฺโต โหติ จิตฺตสฺส คหปติโน ปุราณคิหิสหาโย. อสฺโสสิ โข จิตฺโต คหปติ – ‘‘อเจโล กิร กสฺสโป มจฺฉิกาสณฺฑํ อนุปฺปตฺโต อมฺหากํ ปุราณคิหิสหาโย’’ติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ เยน อเจโล กสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจเลน กสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จิตฺโต คหปติ อเจลํ กสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘กีวจิรํ ปพฺพชิตสฺส, ภนฺเต, กสฺสปา’’ติ? ‘‘ตึสมตฺตานิ โข เม, คหปติ, วสฺสานิ ปพฺพชิตสฺสา’’ติ. ‘‘อิเมหิ ปน เต, ภนฺเต, ตึสมตฺเตหิ วสฺเสหิ อตฺถิ โกจิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร’’ติ? ‘‘อิเมหิ โข เม, คหปติ, ตึสมตฺเตหิ วสฺเสหิ ปพฺพชิตสฺส นตฺถิ โกจิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร, อญฺญตฺร นคฺเคยฺยา จ มุณฺเฑยฺยา จ ปาวฬนิปฺโผฏนาย จา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, จิตฺโต คหปติ อเจลํ กสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ธมฺมสฺส สฺวากฺขาตตา ยตฺร หิ นาม ตึสมตฺเตหิ วสฺเสหิ น โกจิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต อภวิสฺส ผาสุวิหาโร, อญฺญตฺร นคฺเคยฺยา จ มุณฺเฑยฺยา จ ปาวฬนิปฺโผฏนาย จา’’ติ!

351. 351. 그때 나체 수행자 까싸빠가 맛치까산다에 도착했는데, 그는 치따 장자의 재가자 시절 옛 친구였다. 치따 장자는 “우리들의 재가자 시절 옛 친구인 나체 수행자 까싸빠가 맛치까산다에 도착했다”라고 들었다. 그래서 치따 장자는 나체 수행자 까싸빠가 있는 곳으로 다가가서, 나체 수행자 까싸빠와 함께 반갑게 인사를 나누었다. 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 치따 장자는 나체 수행자 까싸빠에게 이렇게 말했다. “존자 까싸빠여, 출가하신 지 얼마나 되셨습니까?” “장자여, 내가 출가한 지 거의 30년이 되었소.” “존자시여, 이 30년 동안 존자에게는 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 특별함인 안락한 머묾을 얻으신 것이 있습니까?” “장자여, 내가 출가한 지 30년 동안 나체로 지내고, 머리를 깎고, 앉은 자리의 먼지를 터는 것 외에는 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 특별함인 안락한 머묾을 얻은 것이 없소.” 이렇게 말하자 치따 장자는 나체 수행자 까싸빠에게 이렇게 말했다. “참으로 경이롭습니다, 벗이여! 참으로 놀랍습니다, 벗이여! 법이 얼마나 잘 설해졌는지, 30년 동안 나체로 지내고 머리를 깎고 먼지를 터는 것 외에는 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 특별함인 안락한 머묾을 얻지 못했다니 말입니다!”

‘‘ตุยฺหํ ปน, คหปติ, กีวจิรํ อุปาสกตฺตํ อุปคตสฺสา’’ติ? ‘‘มยฺหมฺปิ โข ปน, ภนฺเต, ตึสมตฺตานิ วสฺสานิ อุปาสกตฺตํ อุปคตสฺสา’’ติ. ‘‘อิเมหิ ปน เต, คหปติ, ตึสมตฺเตหิ วสฺเสหิ อตฺถิ โกจิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส [Pg.490] อธิคโต ผาสุวิหาโร’’ติ? ‘‘คิหิโนปิ สิยา, ภนฺเต. อหญฺหิ, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา …เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหญฺหิ, ภนฺเต, ยาวเทว อากงฺขามิ, สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. สเจ โข ปนาหํ, ภนฺเต, ภควโต ปฐมตรํ กาลํ กเรยฺยํ, อนจฺฉริยํ โข ปเนตํ ยํ มํ ภควา เอวํ พฺยากเรยฺย – ‘นตฺถิ ตํ สํโยชนํ เยน สํโยชเนน สํยุตฺโต จิตฺโต คหปติ ปุน อิมํ โลกํ อาคจฺเฉยฺยา’’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! ธมฺมสฺส สฺวากฺขาตตา, ยตฺร หิ นาม คิหี โอทาตวสโน เอวรูปํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ อธิคมิสฺสติ ผาสุวิหารํ. ลเภยฺยาหํ, คหปติ, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

“장자여, 그러면 그대가 우빠사까가 된 지는 얼마나 되었소?” “존자시여, 제가 우빠사까가 된 지도 거의 30년이 되었습니다.” “장자여, 이 30년 동안 그대에게는 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 특별함인 안락한 머묾을 얻은 것이 있습니까?” “존자시여, 재가자에게도 있을 수 있습니다. 존자시여, 저는 원하기만 하면 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 위따까와 위짜라가 있고 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선을 구족하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원하기만 하면 위따까와 위짜라가 가라앉아… 중간 생략 … 제2선을 구족하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원하기만 하면 희열이 빛바래어… 중간 생략 … 제3선을 구족하여 머뭅니다. 존자시여, 저는 원하기만 하면 행복을 버리고… 중간 생략 … 제4선을 구족하여 머뭅니다. 존자시여, 만일 제가 세존보다 먼저 죽는다면, 세존께서 저에 대해 ‘치따 장자가 다시 이 세상으로 돌아오게 할 그 어떤 결박도 남아있지 않다’라고 선언하신다 해도 그것은 전혀 놀라운 일이 아닐 것입니다.” 이렇게 말하자 나체 수행자 까싸빠는 치따 장자에게 이렇게 말했다. “참으로 경이롭습니다, 벗이여! 참으로 놀랍습니다, 벗이여! 법이 얼마나 잘 설해졌는지, 흰 옷을 입은 재가자가 이와 같은 인간의 법을 넘어선 성스러운 지견의 특별함인 안락한 머묾을 얻다니 말입니다. 장자여, 저도 이 법과 율 안에서 출가를 하고 싶고, 구족계를 받고 싶습니다.”

อถ โข จิตฺโต คหปติ อเจลํ กสฺสปํ อาทาย เยน เถรา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อเจโล กสฺสโป อมฺหากํ ปุราณคิหิสหาโย. อิมํ เถรา ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ. อหมสฺส อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ. อลตฺถ โข อเจโล กสฺสโป อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน จ ปนายสฺมา กสฺสโป เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา กสฺสโป อรหตํ อโหสีติ. นวมํ.

그리하여 치따 장자는 나체 수행자 까싸빠를 데리고 장로 비구들이 있는 곳으로 갔다. 다가가서 장로 비구들에게 이렇게 말했다. “존자시여, 이 나체 수행자 까싸빠는 저희의 재가자 시절 옛 친구입니다. 장로들께서 이분을 출가시켜 주시고 구족계를 주십시오. 제가 이분에게 가사, 공양, 처소, 병 치료를 위한 약품의 필수품을 제공하는 정성을 다하겠습니다.” 그리하여 나체 수행자 까싸빠는 이 법과 율 안에서 출가하여 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 까싸빠 존자는 홀로 떨어져 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 지냈다. 그리하여 오래지 않아 명문가의 자제들이 바르게 집을 떠나 출가하는 목적인, 위없는 청정범행의 완성을 바로 이 생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머물렀다. “태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다”라고 꿰뚫어 알았다. 그리하여 까싸빠 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다. 아홉 번째 끝.

๑๐. คิลานทสฺสนสุตฺตํ

10. 기라나다사나 경(병자를 봄 경)

๓๕๒. เตน [Pg.491] โข ปน สมเยน จิตฺโต คหปติ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข สมฺพหุลา อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา สงฺคมฺม สมาคมฺม จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจุํ – ‘‘ปณิเธหิ, คหปติ, อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตี’’ติ.

352. 그 무렵 짓따 장자가 병이 들어 고통스럽고 위중한 상태에 있었습니다. 그때 많은 동산의 천신들, 숲의 천신들, 나무의 천신들, 그리고 약초와 풀과 거목들에 거주하는 천신들이 모여 짓따 장자에게 다가와 이렇게 말했습니다. "장자여, 미래에 전륜성왕이 되기를 서원하십시오."

เอวํ วุตฺเต, จิตฺโต คหปติ ตา อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา เอตทโวจ – ‘‘ตมฺปิ อนิจฺจํ, ตมฺปิ อทฺธุวํ, ตมฺปิ ปหาย คมนีย’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, จิตฺตสฺส คหปติโน มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจุํ – ‘‘สตึ, อยฺยปุตฺต, อุปฏฺฐเปหิ, มา วิปฺปลปี’’ติ. ‘‘กึ ตาหํ วทามิ ยํ มํ ตุมฺเห เอวํ วเทถ – ‘สตึ, อยฺยปุตฺต, อุปฏฺฐเปหิ, มา วิปฺปลปี’’’ติ? ‘‘เอวํ โข ตฺวํ, อยฺยปุตฺต, วเทสิ – ‘ตมฺปิ อนิจฺจํ, ตมฺปิ อทฺธุวํ, ตมฺปิ ปหาย คมนีย’’’นฺติ. ‘‘ตถา หิ ปน มํ อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา เอวมาหํสุ – ‘ปณิเธหิ, คหปติ, อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตี’ติ. ตาหํ เอวํ วทามิ – ‘ตมฺปิ อนิจฺจํ…เป… ตมฺปิ ปหาย คมนีย’’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ตา, อยฺยปุตฺต, อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา อตฺถวสํ สมฺปสฺสมานา เอวมาหํสุ – ‘ปณิเธหิ, คหปติ, อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตี’’’ติ? ‘‘ตาสํ โข อารามเทวตานํ วนเทวตานํ รุกฺขเทวตานํ โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถานํ เทวตานํ เอวํ โหติ – ‘อยํ โข จิตฺโต คหปติ, สีลวา กลฺยาณธมฺโม. สเจ ปณิทหิสฺสติ – อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตี’ติ, ‘ตสฺส โข อยํ อิชฺฌิสฺสติ, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา ธมฺมิโก ธมฺมิกํ ผลํ อนุปสฺสตี’ติ. อิมํ โข ตา อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธิติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา อตฺถวสํ สมฺปสฺสมานา เอวมาหํสุ – ‘ปณิเธหิ, คหปติ, อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตี’ติ. ตาหํ เอวํ วทามิ – ‘ตมฺปิ อนิจฺจํ, ตมฺปิ อทฺธุวํ, ตมฺปิ ปหาย คมนีย’’’นฺติ.

이렇게 말하자 짓따 장자는 동산과 숲과 나무, 그리고 약초와 풀과 거목들에 거주하는 천신들에게 이와 같이 말했습니다. "그것 또한 무상하고, 그것 또한 견고하지 못하며, 그것 또한 버리고 떠나야 할 것입니다." 이렇게 말하자 짓따 장자의 친구와 동료들, 친척과 혈육들은 짓따 장자에게 말했습니다. "주인님, 정신을 차리십시오. 헛소리를 하지 마십시오." "내가 무엇을 말했기에 그대들이 나에게 '주인님, 정신을 차리십시오. 헛소리를 하지 마십시오'라고 말하는 것입니까?" "주인님께서는 '그것 또한 무상하고, 그것 또한 견고하지 못하며, 그것 또한 버리고 떠나야 할 것이다'라고 말씀하셨습니다." "그것은 동산과 숲과 나무, 그리고 약초와 풀과 거목들에 거주하는 천신들이 나에게 '장자여, 미래에 전륜성왕이 되기를 서원하십시오'라고 말했기 때문입니다. 그래서 나는 그들에게 '그것 또한 무상하고... 버리고 떠나야 할 것이다'라고 말한 것입니다." "주인님, 동산과 숲과 나무, 그리고 약초와 풀과 거목들에 거주하는 천신들은 어떤 유익을 보았기에 '장자여, 미래에 전륜성왕이 되기를 서원하십시오'라고 말했습니까?" "그 천신들은 '이 짓따 장자는 계행이 바르고 선한 법을 갖추었다. 만약 그가 미래에 전륜성왕이 되기를 서원한다면, 계를 지키는 자의 이러한 마음의 서원은 청정함으로 인해 이루어질 것이다. 의로운 자는 의로운 결과를 보게 될 것이다'라고 생각했기 때문입니다. 동산과 숲과 나무, 그리고 약초와 풀과 거목들에 거주하는 천신들은 이러한 유익을 보고 나에게 전륜성왕이 되라고 권한 것이지만, 나는 그들에게 '그것 또한 무상하고, 그것 또한 견고하지 못하며, 그것 또한 버리고 떠나야 할 것이다'라고 말한 것입니다."

‘‘เตน [Pg.492] หิ, อยฺยปุตฺต, อมฺเหปิ โอวทาหี’’ติ. ‘‘ตสฺมา หิ โว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ ภวิสฺสติ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหีติ เอวญฺหิ โว สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อถ โข จิตฺโต คหปติ มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต พุทฺเธ จ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ จาเค จ สมาทเปตฺวา กาลมกาสีติ. ทสมํ.

"그렇다면 주인님, 저희에게도 가르침을 주십시오." "그렇다면 그대들은 이와 같이 공부해야 합니다. '부처님께 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추리라. 그분 세존께서는 아라한이시며, 완전히 깨달으신 분이며, 명행을 갖추신 분이며, 잘 가신 분이며, 세상을 아는 분이며, 위없는 분으로서 길들여야 할 사람을 잘 다스리는 분이며, 하늘과 사람의 스승이며, 부처님이며, 세존이시다'라고. 또한 '법에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추리라. 법은 세존에 의해 잘 설해졌으며, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 현자들에 의해 각자 스스로 깨달아야 할 것이다'라고. 또한 '승가에 대해 흔들림 없는 청정한 믿음을 갖추리라. 세존의 제자 승가는 도를 잘 닦으며, 세존의 제자 승가는 바르게 도를 닦으며, 세존의 제자 승가는 진리에 맞게 도를 닦으며, 세존의 제자 승가는 합당하게 도를 닦는다. 이들 네 쌍의 장부, 여덟 단계의 성자들은 세존의 제자 승가이니, 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하고, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다'라고. 또한 '가문에 있는 보시할 물건이 무엇이든, 그것을 계행이 바르고 선한 법을 갖춘 이들과 차별 없이 나누리라'고 이와 같이 공부해야 합니다." 그 후 짓따 장자는 친구와 동료들, 친척들을 불·법·승 삼보와 보시에 확립시킨 뒤 목숨을 마쳤습니다. 열 번째 경 끝.

จิตฺตสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

짓따 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(우다나)은 다음과 같다.

สํโยชนํ ทฺเว อิสิทตฺตา, มหโก กามภูปิ จ;

โคทตฺโต จ นิคณฺโฐ จ, อเจเลน คิลานทสฺสนนฺติ.

결박 경, 두 편의 이시닷따 경, 마하까 경, 까마부 경, 고닷따 경, 니간타 경, 아첼라 경, 그리고 병자를 봄 경이다.

๘. คามณิสํยุตฺตํ

8. 가마니 상윳따(마을 추장 상윳따)

๑. จณฺฑสุตฺตํ

1. 잔다 경(거친 자 경)

๓๕๓. สาวตฺถินิทานํ[Pg.493]. อถ โข จณฺโฑ คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จณฺโฑ คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺโจ จณฺโฑ จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺโจ โสรโต โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ? ‘‘อิธ, คามณิ, เอกจฺจสฺส ราโค อปฺปหีโน โหติ. ราคสฺส อปฺปหีนตฺตา ปเร โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ ปาตุกโรติ. โส จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โทโส อปฺปหีโน โหติ. โทสสฺส อปฺปหีนตฺตา ปเร โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ ปาตุกโรติ. โส จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โมโห อปฺปหีโน โหติ. โมหสฺส อปฺปหีนตฺตา ปเร โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ ปาตุกโรติ. โส จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. อยํ โข, คามณิ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺโจ จณฺโฑ จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ’’.

353. 사밧띠에서의 인연이다. 그때 잔다라는 마을 추장이 세존께 다가가 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 잔다 마을 추장은 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 어떤 이유와 어떤 조건으로 이 세상의 어떤 이는 '거친 자, 거친 자'라고 불립니까? 또한 세존이시여, 어떤 이유와 어떤 조건으로 어떤 이는 '온화한 자, 온화한 자'라고 불립니까?" "마을 추장이여, 여기 어떤 이는 탐욕을 버리지 못했다. 탐욕을 버리지 못했기에 타인이 그를 자극하면 화를 내며 그 화를 드러낸다. 그래서 그는 '거친 자'라고 불린다. 성냄을 버리지 못했기에 타인이 그를 자극하면 화를 내며 그 화를 드러낸다. 그래서 그는 '거친 자'라고 불린다. 어리석음을 버리지 못했기에 타인이 그를 자극하면 화를 내며 그 화를 드러낸다. 그래서 그는 '거친 자'라고 불린다. 마을 추장이여, 이것이 어떤 이가 '거친 자'라고 불리게 되는 이유와 조건이다."

‘‘อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺจสฺส ราโค ปหีโน โหติ. ราคสฺส ปหีนตฺตา ปเร น โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ น ปาตุกโรติ. โส โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โทโส ปหีโน โหติ. โทสสฺส ปหีนตฺตา ปเร น โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ น ปาตุกโรติ. โส โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. โมโห ปหีโน โหติ. โมหสฺส ปหีนตฺตา ปเร น โกเปนฺติ, ปเรหิ โกปิยมาโน โกปํ น ปาตุกโรติ. โส โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. อยํ โข, คามณิ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺโจ โสรโต โสรโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

"반면에 마을 추장이여, 여기 어떤 이는 탐욕을 버렸다. 탐욕을 버렸기에 타인이 그를 자극해도 화를 내지 않으며 그 화를 드러내지 않는다. 그래서 그는 '온화한 자'라고 불린다. 성냄을 버렸기에 타인이 그를 자극해도 화를 내지 않으며 그 화를 드러내지 않는다. 그래서 그는 '온화한 자'라고 불린다. 어리석음을 버렸기에 타인이 그를 자극해도 화를 내지 않으며 그 화를 드러내지 않는다. 그래서 그는 '온화한 자'라고 불린다. 마을 추장이여, 이것이 어떤 이가 '온화한 자'라고 불리게 되는 이유와 조건이다."

เอวํ วุตฺเต, จณฺโฑ คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา [Pg.494] วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปฐมํ.

이와 같이 말씀하셨을 때, 찬다 마을 추장은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 덮인 것을 걷어내듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자가 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 이제 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. ตาลปุฏสุตฺตํ

2. 2. 딸라뿟따 경

๓๕๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข ตาลปุโฏ นฏคามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ตาลปุโฏ นฏคามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ นฏานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ สจฺจาลิเกน ชนํ หาเสติ รเมติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ? ‘‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ. มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ตาลปุโฏ นฏคามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ นฏานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ สจฺจาลิเกน ชนํ หาเสติ รเมติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ? ‘‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ. มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ตติยมฺปิ โข ตาลปุโฏ นฏคามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ นฏานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ สจฺจาลิเกน ชนํ หาเสติ รเมติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ?

354. 354. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠 죽림원에 머무셨다. 그때 딸라뿟따 공연가 마을 추장이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 딸라뿟따 공연가 마을 추장은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 예전부터 전해오는 스승의 스승들인 공연가들이 말하기를 ‘무대 중앙이나 공연장 중앙에서 진실과 허구로 사람들을 웃기고 즐겁게 하는 공연가는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파하사(즐거움)라는 이름의 신들의 일원으로 태어난다’고 하는 것을 들었습니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?” “그만두어라, 추장이여, 이것은 그대로 두어라. 나에게 이것을 묻지 마라.” 두 번째도 딸라뿟따 공연가 마을 추장은 세존께 말씀드렸다... (중략)... 세 번째도 딸라뿟따 공연가 마을 추장은 세존께 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 예전부터 전해오는 스승의 스승들인 공연가들이 말하기를 ‘무대 중앙이나 공연장 중앙에서 진실과 허구로 사람들을 웃기고 즐겁게 하는 공연가는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파하사 신들의 일원으로 태어난다’고 하는 것을 들었습니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?”

‘‘อทฺธา โข ตฺยาหํ, คามณิ, น ลภามิ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ, มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’ติ. อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. ปุพฺเพ โข, คามณิ, สตฺตา อวีตราคา ราคพนฺธนพทฺธา. เตสํ นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ เย ธมฺมา รชนียา เต อุปสํหรติ ภิยฺโยโสมตฺตาย. ปุพฺเพ โข, คามณิ, สตฺตา อวีตโทสา โทสพนฺธนพทฺธา. เตสํ นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ เย ธมฺมา [Pg.495] โทสนียา เต อุปสํหรติ ภิยฺโยโสมตฺตาย. ปุพฺเพ โข, คามณิ, สตฺตา อวีตโมหา โมหพนฺธนพทฺธา. เตสํ นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ เย ธมฺมา โมหนียา เต อุปสํหรติ ภิยฺโยโสมตฺตาย. โส อตฺตนา มตฺโต ปมตฺโต ปเร มเทตฺวา ปมาเทตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาโส นาม นิรโย ตตฺถ อุปปชฺชติ. สเจ โข ปนสฺส เอวํทิฏฺฐิ โหติ – ‘โย โส นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ สจฺจาลิเกน ชนํ หาเสติ รเมติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ, สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข ปนาหํ, คามณิ, ปุริสปุคฺคลสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’ติ.

“추장이여, 진실로 내가 ‘그만두어라, 추장이여, 이것은 그대로 두어라. 나에게 이것을 묻지 마라’라고 했음에도 그대의 마음을 돌리지 못하였구나. 그러니 그대에게 설명해 주리라. 추장이여, 옛날부터 중생들은 탐욕을 벗어나지 못했고 탐욕의 결박에 묶여 있다. 공연가는 무대 중앙이나 공연장 중앙에서 그들에게 탐욕을 불러일으키는 법들을 더욱더 부추긴다. 추장이여, 옛날부터 중생들은 성냄을 벗어나지 못했고 성냄의 결박에 묶여 있다. 공연가는 무대 중앙이나 공연장 중앙에서 그들에게 성냄을 불러일으키는 법들을 더욱더 부추긴다. 추장이여, 옛날부터 중생들은 어리석음을 벗어나지 못했고 어리석음의 결박에 묶여 있다. 공연가는 무대 중앙이나 공연장 중앙에서 그들에게 어리석음을 불러일으키는 법들을 더욱더 부추긴다. 이처럼 스스로가 번뇌에 취하고 방일하면서 남들도 취하게 하고 방일하게 함으로써, 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파하사라는 이름의 지옥에 떨어진다. 만약 그에게 ‘공연가는 무대 중앙에서 사람들을 즐겁게 하여 죽은 뒤에 파하사 신들의 일원이 된다’는 견해가 있다면, 그것은 그의 사견(그릇된 견해)이다. 추장이여, 사견을 가진 사람에게는 지옥이나 축생계라는 두 가지 갈래 중 하나가 예정되어 있다고 나는 말한다.”

เอวํ วุตฺเต, ตาลปุโฏ นฏคามณิ, ปโรทิ, อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. ‘‘เอตํ โข ตฺยาหํ, คามณิ, นาลตฺถํ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามิ ยํ มํ ภควา เอวมาห; อปิ จาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพเกหิ อาจริยปาจริเยหิ นเฏหิ ทีฆรตฺตํ นิกโต วญฺจิโต ปลุทฺโธ – ‘โย โส นโฏ รงฺคมชฺเฌ สมชฺชมชฺเฌ สจฺจาลิเกน ชนํ หาเสติ รเมติ โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปหาสานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. อลตฺถ โข ตาลปุโฏ นฏคามณิ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน จ ปนายสฺมา ตาลปุโฏ…เป… อรหตํ อโหสีติ. ทุติยํ.

이와 같이 말씀하셨을 때, 딸라뿟따 공연가 마을 추장은 울며 눈물을 흘렸다. “추장이여, 그래서 내가 ‘그만두어라, 추장이여, 이것은 그대로 두어라. 나에게 이것을 묻지 마라’라고 하지 않았더냐.” “세존이시여, 저는 세존께서 제게 말씀하신 것 때문에 우는 것이 아닙니다. 다만 저는 오랜 세월 동안 예전의 스승들로부터 ‘공연가는 죽어서 파하사 신들의 일원이 된다’는 말에 속았고, 기만당했으며, 유혹당했기 때문에 우는 것입니다. 훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 덮인 것을 걷어내듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 어둠 속에 등불을 비추듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받고 싶습니다.” 딸라뿟따 공연가 마을 추장은 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 지나지 않아 딸라뿟따 존자는 홀로 떨어진 곳에서 정진하여... 아라한 중 한 분이 되었다. 두 번째 경이 끝났다.

๓. โยธาชีวสุตฺตํ

3. 3. 요다지와 경 (전사 경)

๓๕๕. อถ โข โยธาชีโว คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โยธาชีโว คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ โยธาชีวานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส โยธาชีโว สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ [Pg.496] อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ? ‘‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข โยธาชีโว คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ โยธาชีวานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส โยธาชีโว สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ?

355. 그때 요다지보(전사) 촌장이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 요다지보 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 옛 스승과 그 전의 스승들인 전사들로부터 이런 말을 들었습니다. ‘전사가 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때, 그렇게 애쓰고 노력하는 그를 다른 이들이 해치고 죽이면, 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파라지따(Parajita)라 불리는 신들의 일원으로 태어난다’고 합니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?” “그만두시오, 촌장이여. 그것은 그대로 두시오. 나에게 그것을 묻지 마시오.” 두 번째도... 세 번째도 요다지보 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 옛 스승과 그 전의 스승들인 전사들로부터 ‘전사가 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때... 파라지따라 불리는 신들의 일원으로 태어난다’는 말을 들었습니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?”

‘‘อทฺธา โข ตฺยาหํ, คามณิ, น ลภามิ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’ติ. อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. โย โส, คามณิ, โยธาชีโว สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ ปุพฺเพ คหิตํ ทุกฺกฏํ ทุปฺปณิหิตํ – ‘อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา พชฺฌนฺตุ วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา วินสฺสนฺตุ วา มา วา อเหสุํ อิติ วา’ติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ; โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิโต นาม นิรโย ตตฺถ อุปปชฺชตีติ. สเจ โข ปนสฺส เอวํ ทิฏฺฐิ โหติ – ‘โย โส โยธาชีโว สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ, สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข ปนาหํ, คามณิ, ปุริสปุคฺคลสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’ติ.

“촌장이여, ‘그만두시오, 촌장이여. 그것은 그대로 두시오. 나에게 그것을 묻지 마시오’라고 했음에도 그대는 멈추지 않는구려. 이제 그대에게 설명해 주겠소. 촌장이여, 전사가 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때, 그의 마음은 이전에 이미 ‘이 중생들을 죽이거나 묶거나 끊어버리거나 멸망시키거나 없어지게 하소서’라고 잘못 품었고 잘못 설정되어 있소. 그렇게 애쓰고 노력하는 그를 다른 이들이 해치고 죽이면, 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 ‘파라지따’라 불리는 지옥에 태어나게 되오. 그런데 만약 그에게 ‘전쟁터에서 애쓰고 노력하는 전사가 다른 이들에게 죽임을 당하면 파라지따 신들의 일원으로 태어난다’는 견해가 있다면, 그것은 그의 그릇된 견해(사견)요. 촌장이여, 그릇된 견해를 가진 사람에게는 지옥이나 축생계라는 두 가지 행선지 중 하나가 기다리고 있다고 나는 말하오.”

เอวํ วุตฺเต, โยธาชีโว คามณิ ปโรทิ, อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. ‘‘เอตํ โข ตฺยาหํ, คามณิ, นาลตฺถํ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามิ ยํ มํ ภควา เอวมาห; อปิจาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพเกหิ อาจริยปาจริเยหิ โยธาชีเวหิ ทีฆรตฺตํ นิกโต วญฺจิโต ปลุทฺโธ – ‘โย โส โยธาชีโว สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ตติยํ.

이와 같이 말씀하시자 요다지보 촌장은 눈물을 흘리며 울었다. 세존께서 말씀하셨다. “촌장이여, 그래서 내가 ‘그만두시오, 촌장이여. 그것은 그대로 두시오. 나에게 그것을 묻지 마시오’라고 하지 않았소?” “세존이시여, 저는 세존께서 저에게 하신 그 말씀 때문에 우는 것이 아닙니다. 다만 세존이시여, 저는 오랫동안 옛 스승들과 그 전의 스승들인 전사들에게 ‘전쟁터에서 애쓰는 전사가 죽으면 파라지따 신들의 일원이 된다’며 속고 기만당하고 유혹당해 왔기에 우는 것입니다. 경이롭습니다, 세존이시여... 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 우바새로 기억해 주소서.” 세 번째 수타 끝.

๔. หตฺถาโรหสุตฺตํ

4. 4. 핫따로하 수타(코끼리 기병의 경)

๓๕๖. อถ [Pg.497] โข หตฺถาโรโห คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ. จตุตฺถํ.

356. 그때 핫따로하(코끼리 기병) 촌장이 세존께 다가갔다. 다가가서... 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 우바새로 기억해 주소서라고 말씀드렸다. 네 번째 수타 끝.

๕. อสฺสาโรหสุตฺตํ

5. 5. 앗사로하 수타(기마병의 경)

๓๕๗. อถ โข อสฺสาโรโห คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อสฺสาโรโห คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ อสฺสาโรหานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส อสฺสาโรโห สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ? ‘‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข อสฺสาโรโห คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ปุพฺพกานํ อาจริยปาจริยานํ อสฺสาโรหานํ ภาสมานานํ – ‘โย โส อสฺสาโรโห สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ. อิธ ภควา กิมาหา’’ติ?

357. 그때 앗사로하(기마병) 촌장이 세존께 다가갔다. 다가가서 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 앗사로하 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 옛 스승과 그 전의 스승들인 기마병들로부터 이런 말을 들었습니다. ‘기마병이 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때, 그렇게 애쓰고 노력하는 그를 다른 이들이 해치고 죽이면, 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파라지따라 불리는 신들의 일원으로 태어난다’고 합니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?” “그만두시오, 촌장이여. 그것은 그대로 두시오. 나에게 그것을 묻지 마시오.” 두 번째도... 세 번째도 앗사로하 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 저는 옛 스승과 그 전의 스승들인 기마병들로부터 ‘기마병이 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때... 파라지따라 불리는 신들의 일원으로 태어난다’는 말을 들었습니다. 이에 대해 세존께서는 무엇이라 말씀하십니까?”

‘‘อทฺธา โข ตฺยาหํ, คามณิ, น ลภามิ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’ติ. อปิ จ โข ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. โย โส, คามณิ, อสฺสาโรโห สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ ตสฺส ตํ จิตฺตํ ปุพฺเพ คหิตํ ทุกฺกฏํ ทุปฺปณิหิตํ – ‘อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา พชฺฌนฺตุ วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา วินสฺสนฺตุ วา มา อเหสุํ อิติ วา’ติ. ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิโต นาม นิรโย ตตฺถ อุปปชฺชติ. สเจ โข ปนสฺส เอวํ ทิฏฺฐิ โหติ – ‘โย โส อสฺสาโรโห สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’ติ, สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข ปนาหํ คามณิ, ปุริสปุคฺคลสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’ติ.

“촌장이여, ‘그만두시오, 촌장이여. 그것은 그대로 두시오. 나에게 그것을 묻지 마시오’라고 했음에도 그대는 멈추지 않는구려. 이제 그대에게 설명해 주겠소. 촌장이여, 기마병이 전쟁터에서 애쓰고 노력할 때, 그의 마음은 이전에 이미 ‘이 중생들을 죽이거나 묶거나 끊어버리거나 멸망시키거나 없어지게 하소서’라고 잘못 품었고 잘못 설정되어 있소. 그렇게 애쓰고 노력하는 그를 다른 이들이 해치고 죽이면, 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 ‘파라지따’라 불리는 지옥에 태어나게 되오. 그런데 만약 그에게 ‘전쟁터에서 애쓰고 노력하는 기마병이 다른 이들에게 죽임을 당하면 파라지따 신들의 일원으로 태어난다’는 견해가 있다면, 그것은 그의 그릇된 견해(사견)요. 촌장이여, 그릇된 견해를 가진 사람에게는 지옥이나 축생계라는 두 가지 행선지 중 하나가 기다리고 있다고 나는 말하오.”

เอวํ [Pg.498] วุตฺเต, อสฺสาโรโห คามณิ ปโรทิ, อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ. ‘‘เอตํ โข ตฺยาหํ, คามณิ, นาลตฺถํ – ‘อลํ, คามณิ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามิ ยํ มํ ภควา เอวมาห. อปิจาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพเกหิ อาจริยปาจริเยหิ อสฺสาโรเหหิ ทีฆรตฺตํ นิกโต วญฺจิโต ปลุทฺโธ – ‘โย โส อสฺสาโรโห สงฺคาเม อุสฺสหติ วายมติ, ตเมนํ อุสฺสหนฺตํ วายมนฺตํ ปเร หนนฺติ ปริยาปาเทนฺติ, โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรชิตานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชตี’’’ติ. ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

이렇게 말씀하시자, 기병대장 가마니는 눈물을 흘리며 울었습니다. “가마니여, 그래서 내가 그대에게 ‘가마니여, 그만두시오. 이 질문은 그대로 두시오. 나에게 이것을 묻지 마시오’라고 말하지 않았소.” “세존이시여, 저는 세존께서 하신 말씀 때문에 우는 것이 아닙니다. 세존이시여, 저는 참으로 오랫동안 이전의 스승과 그 스승들로부터 ‘전쟁터에서 힘쓰고 노력하는 기병대장으로서, 다른 이들이 그를 해치고 죽였을 때 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 파라지타 천신들과 함께 태어난다’라고 기만당하고 속았으며 유혹당했기 때문에 우는 것입니다. 세존이시여, 경이롭습니다... 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 저를 받아주소서.” 제5경.

๖. อสิพนฺธกปุตฺตสุตฺตํ

6. 아시반다카뿟따 경

๓๕๘. เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉา ภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา. เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม สญฺญาเปนฺติ นาม สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ.

358. 한때 세존께서는 날란다의 빠와리까 망고 숲에 머물고 계셨습니다. 그때 아시반다카의 아들인 촌장(가마니)이 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 아시반다카의 아들 촌장은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 서쪽 지방의 물병을 들고 다니고 이끼 화환을 쓰며 물에 들어가 의례를 행하고 불을 섬기는 브라만들은 죽은 자를 천상으로 보내거나 인도할 수 있다고 합니다. 세존이시여, 아라한이며 정등각자이신 세존께서는 모든 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어나도록 하실 수 있습니까?” “촌장이여, 그렇다면 이 점에 대해 그대에게 되물어 보겠소. 그대가 생각하는 대로 답변해 보시오.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. ตเมนํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกา อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“촌장이여, 그대는 어떻게 생각하는가? 여기 어떤 사람이 살아 있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 그릇된 음행을 하고, 거짓말을 하며, 이간질하는 말을 하고, 거친 말을 하며, 꾸며내는 말을 하고, 탐욕스러우며, 악의를 품고, 그릇된 견해를 가졌다고 하자. 그때 많은 군중이 함께 모여 합장하고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 ‘이 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어나게 해주십시오’라고 기도한다면, 촌장이여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람이 많은 군중의 간청이나 찬탄이나 합장하며 기도하는 인연으로 인해 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어날 수 있겠는가?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย. ตเมนํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย [Pg.499] ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘อุมฺมุชฺช, โภ ปุถุสิเล, อุปฺลว, โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ สา ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกา อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. กิญฺจาปิ ตํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’’’ติ, อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย.

“촌장이여, 예를 들어 어떤 사람이 커다란 바위를 깊은 호수에 던졌다고 하자. 그때 많은 군중이 함께 모여 합장하고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 ‘오 바위여, 떠올라라! 오 바위여, 물 위로 떠라! 오 바위여, 뭍으로 올라오라!’라고 기도한다면, 촌장이여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 바위가 많은 군중의 간청이나 찬탄이나 합장하며 기도하는 인연으로 인해 떠오르거나 물 위로 뜨거나 뭍으로 올라오겠는가?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “촌장이여, 이와 마찬가지로 살아 있는 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 그릇된 음행을 하고, 거짓말을 하며, 이간질하는 말을 하고, 거친 말을 하며, 꾸며내는 말을 하고, 탐욕스러우며, 악의를 품고, 그릇된 견해를 가진 어떤 사람이 있다고 하자. 비록 많은 군중이 함께 모여 합장하고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 ‘이 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어나게 해주십시오’라고 기도할지라도, 그는 결국 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 떨어질 뿐이다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก. ตเมนํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกา อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“촌장이여, 그대는 어떻게 생각하는가? 여기 어떤 사람이 살아 있는 생명을 죽이는 것을 멀리하고, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하며, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하며, 이간질하는 말을 멀리하고, 거친 말을 멀리하며, 꾸며내는 말을 멀리하고, 탐욕스럽지 않으며, 악의가 없고, 바른 견해를 가졌다고 하자. 그때 많은 군중이 함께 모여 합장하고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 ‘이 사람이 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 떨어지게 해주십시오’라고 기도한다면, 촌장이여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람이 많은 군중의 간청이나 찬탄이나 합장하며 기도하는 인연으로 인해 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 떨어지겠는가?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา วา สา อโธคามี อสฺส; ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา ตํ อุทฺธํ คามิ อสฺส. ตเมนํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ, โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ [Pg.500] นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกา อนุปริสกฺกนเหตุ วา โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต, อนภิชฺฌาลุ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต, สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ ตํ มหา ชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย – ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ, อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"가마니여, 예를 들어 어떤 사람이 버터 항아리나 기름 항아리를 깊은 호수에 가라앉혀 깨뜨렸다고 합시다. 그때 그 항아리의 돌조각이나 파편들은 아래로 가라앉을 것이고, 그 안의 버터나 기름은 위로 떠오를 것입니다. 그런데 많은 사람이 모여와서 합장하고 '오, 버터와 기름이여, 가라앉으소서. 오, 버터와 기름이여, 밑으로 가라앉으소서. 오, 버터와 기름이여, 아래로 내려가소서'라고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 기도한다고 합시다. 가마니여, 어떻게 생각합니까? 그 버터와 기름이 많은 사람의 간청이나 찬탄이나 합장하고 기도하는 것 때문에 가라앉거나 밑으로 내려가겠습니까?" "아닙니다, 세존이시여." "가마니여, 이와 마찬가지로 어떤 사람이 살생을 멀리하고, 주지 않는 것을 가지는 것을 멀리하고, 그릇된 음행을 멀리하고, 거짓말을 멀리하고, 이간질하는 말을 멀리하고, 거친 말을 멀리하고, 꾸며내는 말을 멀리하며, 탐욕이 없고, 악의 없는 마음을 가졌으며, 바른 견해를 가진다면, 비록 많은 사람이 모여와서 합장하고 '이 사람은 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸의 처소인 지옥에 떨어지소서'라고 간청하고 찬탄하며 주위를 돌며 기도할지라도, 그 사람은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어날 것입니다." 이와 같이 말씀하시자, 아시반다카의 아들 가마니가 세존께 여쭈었다. "경이롭습니다, 세존이시여. (중략) 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 우바새로 기억해 주소서." 여섯 번째 소경 끝.

๗. เขตฺตูปมสุตฺตํ

7. 밭의 비유 경

๓๕๙. เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นนุ, ภนฺเต, ภควา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตี’’ติ? ‘‘เอวํ, คามณิ, ตถาคโต สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรตี’’ติ. ‘‘อถ กิญฺจรหิ, ภนฺเต, ภควา เอกจฺจานํ สกฺกจฺจํ ธมฺมํ เทเสติ, เอกจฺจานํ โน ตถา สกฺกจฺจํ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ? ‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺสุ กสฺสกสฺส คหปติโน ตีณิ เขตฺตานิ – เอกํ เขตฺตํ อคฺคํ, เอกํ เขตฺตํ มชฺฌิมํ, เอกํ เขตฺตํ หีนํ ชงฺคลํ อูสรํ ปาปภูมิ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อสุ กสฺสโก คหปติ พีชานิ ปติฏฺฐาเปตุกาโม กตฺถ ปฐมํ ปติฏฺฐาเปยฺย, ยํ วา อทุํ เขตฺตํ อคฺคํ, ยํ วา อทุํ เขตฺตํ มชฺฌิมํ, ยํ วา อทุํ เขตฺตํ หีนํ ชงฺคลํ อูสรํ ปาปภูมี’’ติ? ‘‘อสุ, ภนฺเต, กสฺสโก คหปติ พีชานิ ปติฏฺฐาเปตุกาโม ยํ อทุํ เขตฺตํ อคฺคํ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปยฺย[Pg.501]. ตตฺถ ปติฏฺฐาเปตฺวา ยํ อทุํ เขตฺตํ มชฺฌิมํ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปยฺย. ตตฺถ ปติฏฺฐาเปตฺวา ยํ อทุํ เขตฺตํ หีนํ ชงฺคลํ อูสรํ ปาปภูมิ ตตฺถ ปติฏฺฐาเปยฺยปิ, โนปิ ปติฏฺฐาเปยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อนฺตมโส โคภตฺตมฺปิ ภวิสฺสตี’’ติ.

359. 한때 세존께서는 나란다의 파바리카 망고 숲에 머무셨다. 그때 아시반다카의 아들 가마니가 세존께 다가와 인사를 드리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아시반다카의 아들 가마니가 세존께 여쭈었다. "세존이시여, 세존께서는 모든 생명 있는 존재들의 이익을 연민하며 머무시지 않습니까?" "그렇다, 가마니여. 여래는 모든 생명 있는 존재들의 이익을 연민하며 머문다." "세존이시여, 그런데 왜 세존께서는 어떤 이들에게는 정성껏 법을 설하시고, 어떤 이들에게는 그처럼 정성껏 법을 설하지 않으십니까?" "가마니여, 그렇다면 그에 대해 그대에게 되물어 보겠다. 그대가 생각하는 대로 답해 보아라. 가마니여, 어떻게 생각하는가? 여기 어떤 농부에게 세 종류의 밭이 있다고 하자. 하나는 최상의 밭이고, 하나는 중간 정도의 밭이며, 하나는 척박하고 소금기 있는 열악한 밭이다. 가마니여, 어떻게 생각하는가? 씨앗을 심고자 하는 농부가 최상의 밭, 중간 정도의 밭, 척박하고 소금기 있는 열악한 밭 중에서 어디에 먼저 씨앗을 심겠는가?" "세존이시여, 씨앗을 심고자 하는 농부는 최상의 밭에 먼저 심을 것입니다. 그곳에 심고 나서 중간 정도의 밭에 심을 것입니다. 그곳에 심고 나서 척박하고 소금기 있는 열악한 밭에는 심을 수도 있고 심지 않을 수도 있습니다. 왜냐하면 적어도 소의 먹이라도 될 것이기 때문입니다."

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ยํ อทุํ เขตฺตํ อคฺคํ; เอวเมว มยฺหํ ภิกฺขุภิกฺขุนิโย. เตสาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอเต หิ, คามณิ, มํทีปา มํเลณา มํตาณา มํสรณา วิหรนฺติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, ยํ อทุํ เขตฺตํ มชฺฌิมํ; เอวเมว มยฺหํ อุปาสกอุปาสิกาโย. เตสํ ปาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอเต หิ, คามณิ, มํทีปา มํเลณา มํตาณา มํสรณา วิหรนฺติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, ยํ อทุํ เขตฺตํ หีนํ ชงฺคลํ อูสรํ ปาปภูมิ; เอวเมว มยฺหํ อญฺญติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา. เตสํ ปาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม เอกํ ปทมฺปิ อาชาเนยฺยุํ ตํ เนสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

"가마니여, 예를 들어 그 최상의 밭과 같은 이들이 나에게는 비구와 비구니들이다. 나는 그들에게 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 완벽하고 순결한 범행을 설하고 밝혀준다. 왜 그러한가? 가마니여, 그들은 나를 섬으로 삼고, 나를 은신처로 삼고, 나를 보호처로 삼고, 나를 귀의처로 삼아 머물기 때문이다. 가마니여, 예를 들어 그 중간 정도의 밭과 같은 이들이 나에게는 우바새와 우바이들이다. 나는 그들에게도 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 완벽하고 순결한 범행을 설하고 밝혀준다. 왜 그러한가? 가마니여, 그들도 나를 섬으로 삼고, 나를 은신처로 삼고, 나를 보호처로 삼고, 나를 귀의처로 삼아 머물기 때문이다. 가마니여, 예를 들어 그 척박하고 소금기 있는 열악한 밭과 같은 이들이 나에게는 외도의 사문, 바라문, 유행자들이다. 나는 그들에게도 처음도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 완벽하고 순결한 범행을 설하고 밝혀준다. 왜 그러한가? 혹시라도 그들이 한 구절이라도 이해한다면, 그것이 그들에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것이기 때문이다."

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริสสฺส ตโย อุทกมณิกา – เอโก อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท อหารี อปริหารี, เอโก อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท หารี ปริหารี, เอโก อุทกมณิโก ฉิทฺโท หารี ปริหารี. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อสุ ปุริโส อุทกํ นิกฺขิปิตุกาโม กตฺถ ปฐมํ นิกฺขิเปยฺย, โย วา โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท อหารี อปริหารี, โย วา โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท หารี ปริหารี, โย วา โส อุทกมณิโก ฉิทฺโท หารี ปริหารี’’ติ? ‘‘อสุ, ภนฺเต, ปุริโส อุทกํ นิกฺขิปิตุกาโม, โย โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท อหารี อปริหารี ตตฺถ นิกฺขิเปยฺย, ตตฺถ นิกฺขิปิตฺวา, โย โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท หารี ปริหารี ตตฺถ นิกฺขิเปยฺย, ตตฺถ นิกฺขิปิตฺวา, โย โส อุทกมณิโก ฉิทฺโท หารี ปริหารี ตตฺถ นิกฺขิเปยฺยปิ, โนปิ นิกฺขิเปยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อนฺตมโส ภณฺฑโธวนมฺปิ ภวิสฺสตี’’ติ.

"가마니여, 예를 들어 어떤 사람에게 세 개의 물항아리가 있다고 하자. 하나는 구멍이 없고 물이 새지 않으며 스며들지도 않는 물항아리이고, 하나는 구멍은 없으나 물이 새고 스며드는 물항아리이며, 하나는 구멍이 있고 물이 새고 스며드는 물항아리이다. 가마니여, 어떻게 생각하는가? 물을 채우고자 하는 사람이 구멍이 없고 새지 않는 항아리, 구멍은 없으나 새는 항아리, 구멍도 있고 새는 항아리 중에서 어디에 먼저 물을 채우겠는가?" "세존이시여, 물을 채우고자 하는 사람은 구멍이 없고 새지 않는 물항아리에 먼저 채울 것입니다. 그곳에 채운 뒤 구멍은 없으나 새는 물항아리에 채울 것입니다. 그곳에 채운 뒤 구멍도 있고 새는 물항아리에는 채울 수도 있고 채우지 않을 수도 있습니다. 왜냐하면 적어도 그릇을 씻는 물이라도 될 것이기 때문입니다."

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, โย โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท อหารี อปริหารี; เอวเมว มยฺหํ ภิกฺขุภิกฺขุนิโย. เตสาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ [Pg.502] สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอเต หิ, คามณิ, มํทีปา มํเลณา มํตาณา มํสรณา วิหรนฺติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, โย โส อุทกมณิโก อจฺฉิทฺโท หารี ปริหารี; เอวเมว มยฺหํ อุปาสกอุปาสิกาโย. เตสาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอเต หิ, คามณิ, มํทีปา มํเลณา มํตาณา มํสรณา วิหรนฺติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, โย โส อุทกมณิโก ฉิทฺโท หารี ปริหารี; เอวเมว มยฺหํ อญฺญติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกา. เตสาหํ ธมฺมํ เทเสมิ – อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม เอกํ ปทมฺปิ อาชาเนยฺยุํ, ตํ เนสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“마을추장이여, 예를 들어 구멍이 없고 물이 줄어들지 않으며 밖으로 배어 나오지 않는 물항아리가 있는 것과 같이, 나의 비구와 비구니들도 그와 같습니다. 나는 그들에게 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행인 법을 설합니다. 그 이유는 무엇입니까? 마을추장이여, 참으로 그들은 나를 섬으로 삼고, 나를 은신처로 삼고, 나를 보호처로 삼고, 나를 귀의처로 삼아 머물기 때문입니다. 마을추장이여, 예를 들어 구멍은 없으나 물이 줄어들고 밖으로 배어 나오는 물항아리가 있는 것과 같이, 나의 우바새와 우바이들도 그와 같습니다. 나는 그들에게도 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행인 법을 설합니다. 그 이유는 무엇입니까? 마을추장이여, 참으로 그들도 나를 섬으로 삼고, 나를 은신처로 삼고, 나를 보호처로 삼고, 나를 귀의처로 삼아 머물기 때문입니다. 마을추장이여, 예를 들어 구멍이 있고 물이 줄어들며 밖으로 배어 나오는 물항아리가 있는 것과 같이, 다른 교단의 수행자나 바라문이나 유행자들도 그와 같습니다. 나는 그들에게도 시작도 좋고 중간도 좋고 끝도 좋으며, 의미와 표현을 갖추고 전적으로 원만하고 청정한 범행인 법을 설합니다. 그 이유는 무엇입니까? 그들이 단 한 구절이라도 이해한다면, 그것이 그들에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것이기 때문입니다.” 이와 같이 말씀하시자 아시반다까뿟따 마을추장이 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “경이롭습니다, 세존이시여! …(중략)… 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 우바새로 저를 받아 주소서.” 일곱 번째 경이 끝났다.

๘. สงฺขธมสุตฺตํ

8. 상카다마 경(소라 부는 자의 비유 경)

๓๖๐. เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ นิคณฺฐสาวโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อสิพนฺธกปุตฺตํ คามณึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, คามณิ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘โย โกจิ ปาณํ อติปาเตติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ อทินฺนํ อาทิยติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ มุสา ภณติ สพฺโพ, โส อาปายิโก เนรยิโก. ยํพหุลํ ยํพหุลํ วิหรติ, เตน เตน นียตี’ติ. เอวํ โข, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ ธมฺมํ เทเสตี’’ติ. ‘‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ, คามณิ, วิหรติ, เตน เตน นียติ’, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจนํ’’.

360. 한때 세존께서는 날란다의 빠와리까 망고 숲에 머무셨습니다. 그때 니간타의 제자인 아시반다까뿟따 마을추장이 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 아시반다까뿟따 마을추장에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. “마을추장이여, 니간타 나타뿟따는 제자들에게 어떻게 법을 설합니까?” “세존이시여, 니간타 나타뿟따는 제자들에게 이와 같이 법을 설합니다. ‘누구든지 생명을 죽이는 자는 모두 파멸처에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 누구든지 주지 않는 것을 가지는 자는 모두 파멸처에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 누구든지 음행에 관해 그릇된 행위를 하는 자는 모두 파멸처에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 누구든지 거짓말을 하는 자는 모두 파멸처에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’라고 말입니다. 세존이시여, 니간타 나타뿟따는 제자들에게 이와 같이 법을 설합니다.” “마을추장이여, ‘무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’고 한다면, 니간타 나타뿟따의 말대로라면 그 누구도 파멸처나 지옥에 떨어지지 않을 것입니다.”

‘‘ตํ [Pg.503] กึ มญฺญสิ, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, กตโม พหุตโร สมโย, ยํ วา โส ปาณมติปาเตติ, ยํ วา โส ปาณํ นาติปาเตตี’’ติ? ‘‘โย โส, ภนฺเต, ปุริโส ปาณาติปาตี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, อปฺปตโร โส สมโย ยํ โส ปาณมติปาเตติ, อถ โข สฺเวว พหุตโร สมโย ยํ โส ปาณํ นาติปาเตตี’’ติ. ‘‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ, คามณิ, วิหรติ เตน เตน นียตี’ติ, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจนํ’’.

“마을추장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 밤이나 낮이나 때를 막론하고 생명을 죽이는 사람의 경우, 생명을 죽이는 시간이 더 많습니까, 아니면 생명을 죽이지 않는 시간이 더 많습니까?” “세존이시여, 밤이나 낮이나 때를 막론하고 생명을 죽이는 사람이라 할지라도, 그가 생명을 죽이는 시간은 적고, 오히려 생명을 죽이지 않는 시간이 훨씬 더 많습니다.” “마을추장이여, ‘무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’고 한다면, 니간타 나타뿟따의 말대로라면 그 누구도 파멸처나 지옥에 떨어지지 않을 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, โย โส ปุริโส อทินฺนาทายี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, กตโม พหุตโร สมโย, ยํ วา โส อทินฺนํ อาทิยติ, ยํ วา โส อทินฺนํ นาทิยตี’’ติ. ‘‘โย โส, ภนฺเต, ปุริโส อทินฺนาทายี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย อปฺปตโร โส สมโย, ยํ โส อทินฺนํ อาทิยติ, อถ โข สฺเวว พหุตโร สมโย, ยํ โส อทินฺนํ นาทิยตี’’ติ. ‘‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ, คามณิ, วิหรติ เตน เตน นียตี’ติ, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจนํ’’.

“마을추장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 밤이나 낮이나 때를 막론하고 주지 않는 것을 가지는 사람의 경우, 주지 않는 것을 가지는 시간이 더 많습니까, 아니면 주지 않는 것을 가지지 않는 시간이 더 많습니까?” “세존이시여, 밤이나 낮이나 때를 막론하고 주지 않는 것을 가지는 사람이라 할지라도, 그가 도둑질을 하는 시간은 적고, 오히려 도둑질을 하지 않는 시간이 훨씬 더 많습니다.” “마을추장이여, ‘무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’고 한다면, 니간타 나타뿟따의 말대로라면 그 누구도 파멸처나 지옥에 떨어지지 않을 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, โย โส ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, กตโม พหุตโร สมโย, ยํ วา โส กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, ยํ วา โส กาเมสุ มิจฺฉา น จรตี’’ติ? ‘‘โย โส, ภนฺเต, ปุริโส กาเมสุมิจฺฉาจารี รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, อปฺปตโร โส สมโย ยํ โส กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, อถ โข สฺเวว พหุตโร สมโย, ยํ โส กาเมสุ มิจฺฉา น จรตี’’ติ. ‘‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ, คามณิ, วิหรติ เตน เตน นียตี’ติ, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจนํ’’.

“마을추장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 밤이나 낮이나 때를 막론하고 음행에 관해 그릇된 행위를 하는 사람의 경우, 그릇된 행위를 하는 시간이 더 많습니까, 아니면 그릇된 행위를 하지 않는 시간이 더 많습니까?” “세존이시여, 밤이나 낮이나 때를 막론하고 음행에 관해 그릇된 행위를 하는 사람이라 할지라도, 그가 그릇된 행위를 하는 시간은 적고, 오히려 그릇된 행위를 하지 않는 시간이 훨씬 더 많습니다.” “마을추장이여, ‘무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’고 한다면, 니간타 나타뿟따의 말대로라면 그 누구도 파멸처나 지옥에 떨어지지 않을 것입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, โย โส ปุริโส มุสาวาที รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย, กตโม พหุตโร สมโย, ยํ วา โส มุสา ภณติ, ยํ วา โส มุสา น ภณตี’’ติ? ‘‘โย โส, ภนฺเต, ปุริโส มุสาวาที รตฺติยา วา ทิวสสฺส วา สมยาสมยํ อุปาทาย[Pg.504], อปฺปตโร โส สมโย, ยํ โส มุสา ภณติ, อถ โข สฺเวว พหุตโร สมโย, ยํ โส มุสา น ภณตี’’ติ. ‘‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลญฺจ, คามณิ, วิหรติ เตน เตน นียตี’ติ, เอวํ สนฺเต น โกจิ อาปายิโก เนรยิโก ภวิสฺสติ, ยถา นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส วจนํ’’.

“마을추장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 밤이나 낮이나 때를 막론하고 거짓말을 하는 사람의 경우, 거짓말을 하는 시간이 더 많습니까, 아니면 거짓말을 하지 않는 시간이 더 많습니까?” “세존이시여, 밤이나 낮이나 때를 막론하고 거짓말을 하는 사람이라 할지라도, 그가 거짓말을 하는 시간은 적고, 오히려 거짓말을 하지 않는 시간이 훨씬 더 많습니다.” “마을추장이여, ‘무엇이든 자주 행하며 머무는 것, 그 행위에 의해 운명이 결정된다’고 한다면, 니간타 나타뿟따의 말대로라면 그 누구도 파멸처나 지옥에 떨어지지 않을 것입니다.”

‘‘อิธ, คามณิ, เอกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘โย โกจิ ปาณมติปาเตติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ อทินฺนํ อาทิยติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก, โย โกจิ มุสา ภณติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก’ติ. ตสฺมึ โข ปน, คามณิ, สตฺถริ สาวโก อภิปฺปสนฺโน โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยฺหํ โข สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – โย โกจิ ปาณมติปาเตติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโกติ. อตฺถิ โข ปน มยา ปาโณ อติปาติโต, อหมฺปมฺหิ อาปายิโก เนรยิโกติ ทิฏฺฐึ ปฏิลภติ. ตํ, คามณิ, วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. มยฺหํ โข สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – โย โกจิ อทินฺนํ อาทิยติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโกติ. อตฺถิ โข ปน มยา อทินฺนํ อาทินฺนํ อหมฺปมฺหิ อาปายิโก เนรยิโกติ ทิฏฺฐึ ปฏิลภติ. ตํ, คามณิ, วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. มยฺหํ โข สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – โย โกจิ กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโก’ติ. อตฺถิ โข ปน มยา กาเมสุ มิจฺฉา จิณฺณํ. ‘อหมฺปมฺหิ อาปายิโก เนรยิโก’ติ ทิฏฺฐึ ปฏิลภติ. ตํ, คามณิ, วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. มยฺหํ โข สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – โย โกจิ มุสา ภณติ, สพฺโพ โส อาปายิโก เนรยิโกติ. อตฺถิ โข ปน มยา มุสา ภณิตํ. ‘อหมฺปมฺหิ อาปายิโก เนรยิโก’ติ ทิฏฺฐึ ปฏิลภติ. ตํ, คามณิ, วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

촌장이여, 여기 어떤 스승은 ‘누구든지 살아있는 생명을 죽이는 자는 모두 비참한 곳[Apayika]에 떨어지고 지옥[Nerayika]에 떨어진다. 누구든지 주지 않은 것을 가지는 자는 모두 비참한 곳에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 누구든지 감각적 욕망에 의한 그릇된 음행을 하는 자는 모두 비참한 곳에 떨어지고 지옥에 떨어진다. 누구든지 거짓말을 하는 자는 모두 비참한 곳에 떨어지고 지옥에 떨어진다’라고 이와 같이 말하고 이와 같이 견해를 갖습니다. 촌장이여, 그런데 그 스승에게 아주 신심이 깊은 제자가 있습니다. 그는 이렇게 생각합니다. ‘나의 스승님은 누구든지 생명을 죽이는 자는 모두 비참한 곳에 떨어지고 지옥에 떨어진다고 말씀하신다. 그런데 나는 생명을 죽인 일이 있다. 그러니 나도 비참한 곳에 떨어지고 지옥에 떨어질 것이다’라고 이러한 견해를 갖게 됩니다. 촌장이여, 그러한 말과 그러한 마음을 버리지 않고 그러한 견해를 내려놓지 않는다면, 마치 짐을 실어다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 던져질 것입니다. (이어서) ‘나의 스승님은 누구든지 주지 않은 것을 가지는 자는 모두 지옥에 떨어진다고 말씀하신다. 그런데 나는 주지 않은 것을 가진 일이 있다. 그러니 나도 지옥에 떨어질 것이다’라고 이러한 견해를 갖게 됩니다. 촌장이여, 그러한 말과 마음과 견해를 버리지 않는다면, 마치 짐을 실어다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 던져질 것입니다. (이어서) ‘나의 스승님은 누구든지 그릇된 음행을 하는 자는 모두 지옥에 떨어진다고 말씀하신다. 그런데 나는 그릇된 음행을 한 일이 있다. 그러니 나도 지옥에 떨어질 것이다’라고 이러한 견해를 갖게 됩니다. 촌장이여, 그러한 말과 마음과 견해를 버리지 않는다면, 마치 짐을 실어다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 던져질 것입니다. (이어서) ‘나의 스승님은 누구든지 거짓말을 하는 자는 모두 지옥에 떨어진다고 말씀하신다. 그런데 나는 거짓말을 한 일이 있다. 그러니 나도 지옥에 떨어질 것이다’라고 이러한 견해를 갖게 됩니다. 촌장이여, 그러한 말과 그러한 마음을 버리지 않고 그러한 견해를 내려놓지 않는다면, 마치 짐을 실어다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 던져질 것입니다.

‘‘อิธ [Pg.505] ปน, คามณิ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อเนกปริยาเยน ปาณาติปาตํ ครหติ วิครหติ, ‘ปาณาติปาตา วิรมถา’ติ จาห. อทินฺนาทานํ ครหติ วิครหติ, ‘อทินฺนาทานา วิรมถา’ติ จาห. กาเมสุมิจฺฉาจารํ ครหติ, วิครหติ ‘กาเมสุมิจฺฉาจารา วิรมถา’ติ จาห. มุสาวาทํ ครหติ วิครหติ ‘มุสาวาทา วิรมถา’ติ จาห. ตสฺมึ โข ปน, คามณิ, สตฺถริ สาวโก อภิปฺปสนฺโน โหติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ภควา โข อเนกปริยาเยน ปาณาติปาตํ ครหติ วิครหติ, ปาณาติปาตา วิรมถาติ จาห. อตฺถิ โข ปน มยา ปาโณ อติปาติโต ยาวตโก วา ตาวตโก วา. โย โข ปน มยา ปาโณ อติปาติโต ยาวตโก วา ตาวตโก วา, ตํ น สุฏฺฐุ, ตํ น สาธุ. อหญฺเจว โข ปน ตปฺปจฺจยา วิปฺปฏิสารี อสฺสํ. น เมตํ ปาปํ กมฺมํ อกตํ ภวิสฺสตี’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ตญฺเจว ปาณาติปาตํ ปชหติ. อายติญฺจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส สมติกฺกโม โหติ.

촌장이여, 그러나 여기 세상에 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 분, 명행족, 선서, 세간해, 무상사 조어장부, 천인사, 불, 세존이신 여래께서 출현하십니다. 그 여래께서는 여러 가지 방법으로 살생을 비난하고 질책하시며 ‘살생으로부터 멀리하라’고 말씀하십니다. 또한 주지 않은 것을 가지는 것을 비난하고 질책하시며 ‘주지 않은 것을 가지는 것에서 멀리하라’고 말씀하십니다. 그릇된 음행을 비난하고 질책하시며 ‘그릇된 음행에서 멀리하라’고 말씀하십니다. 거짓말을 비난하고 질책하시며 ‘거짓말에서 멀리하라’고 말씀하십니다. 촌장이여, 그런데 그 스승(여래)에게 아주 신심이 깊은 제자가 있습니다. 그는 이와 같이 심사숙고합니다. ‘세존께서는 여러 가지 방법으로 살생을 비난하고 질책하시며 살생을 멀리하라고 말씀하셨다. 그런데 나는 얼마만큼의 살생을 한 적이 있다. 내가 살생을 한 것은 옳지 못한 일이고 좋지 않은 일이다. 그러나 내가 그 일로 인해서 후회만 하고 있다고 해서, 이미 저지른 그 악업이 행해지지 않은 것이 되지는 않을 것이다’라고 생각합니다. 그는 이와 같이 심사숙고하여 바로 그 살생을 버립니다. 그리고 앞으로는 살생으로부터 멀리하게 됩니다. 이와 같이 그 악한 업을 버리게 되고, 이와 같이 그 악한 업을 극복하게 됩니다.

‘‘‘ภควา โข อเนกปริยาเยน อทินฺนาทานํ ครหติ วิครหติ, อทินฺนาทานา วิรมถาติ จาห. อตฺถิ โข ปน มยา อทินฺนํ อาทินฺนํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา. ยํ โข ปน มยา อทินฺนํ อาทินฺนํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา ตํ น สุฏฺฐุ, ตํ น สาธุ. อหญฺเจว โข ปน ตปฺปจฺจยา วิปฺปฏิสารี อสฺสํ, น เมตํ ปาปํ กมฺมํ อกตํ ภวิสฺสตี’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ตญฺเจว อทินฺนาทานํ ปชหติ. อายติญฺจ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส สมติกฺกโม โหติ.

‘세존께서는 여러 가지 방법으로 주지 않은 것을 가지는 것을 비난하고 질책하시며 주지 않은 것을 가지는 것에서 멀리하라고 말씀하셨다. 그런데 나는 얼마만큼 주지 않은 것을 가진 적이 있다. 내가 주지 않은 것을 가진 것은 옳지 못한 일이고 좋지 않은 일이다. 그러나 내가 그 일로 인해서 후회만 하고 있다고 해서, 이미 저지른 그 악업이 행해지지 않은 것이 되지는 않을 것이다’라고 생각합니다. 그는 이와 같이 심사숙고하여 바로 그 주지 않은 것을 가지는 일을 버립니다. 그리고 앞으로는 주지 않은 것을 가지는 것에서 멀리하게 됩니다. 이와 같이 그 악한 업을 버리게 되고, 이와 같이 그 악한 업을 극복하게 됩니다.

‘‘‘ภควา โข ปน อเนกปริยาเยน กาเมสุมิจฺฉาจารํ ครหติ วิครหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา วิรมถาติ จาห. อตฺถิ โข ปน มยา กาเมสุ มิจฺฉา จิณฺณํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา. ยํ โข ปน มยา กาเมสุ มิจฺฉา จิณฺณํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา ตํ น สุฏฺฐุ, ตํ น สาธุ. อหญฺเจว โข ปน ตปฺปจฺจยา วิปฺปฏิสารี อสฺสํ, น [Pg.506] เมตํ ปาปํ กมฺมํ อกตํ ภวิสฺสตี’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ตญฺเจว กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปชหติ, อายติญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส สมติกฺกโม โหติ.

‘세존께서는 여러 가지 방법으로 그릇된 음행을 비난하고 질책하시며 그릇된 음행에서 멀리하라고 말씀하셨다. 그런데 나는 얼마만큼 그릇된 음행을 저지른 적이 있다. 내가 그릇된 음행을 한 것은 옳지 못한 일이고 좋지 않은 일이다. 그러나 내가 그 일로 인해서 후회만 하고 있다고 해서, 이미 저지른 그 악업이 행해지지 않은 것이 되지는 않을 것이다’라고 생각합니다. 그는 이와 같이 심사숙고하여 바로 그 그릇된 음행을 버립니다. 그리고 앞으로는 그릇된 음행에서 멀리하게 됩니다. 이와 같이 그 악한 업을 버리게 되고, 이와 같이 그 악한 업을 극복하게 됩니다.

‘‘‘ภควา โข ปน อเนกปริยาเยน มุสาวาทํ ครหติ วิครหติ, มุสาวาทา วิรมถาติ จาห. อตฺถิ โข ปน มยา มุสา ภณิตํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา. ยํ โข ปน มยา มุสา ภณิตํ ยาวตกํ วา ตาวตกํ วา ตํ น สุฏฺฐุ, ตํ น สาธุ. อหญฺเจว โข ปน ตปฺปจฺจยา วิปฺปฏิสารี อสฺสํ, น เมตํ ปาปํ กมฺมํ อกตํ ภวิสฺสตี’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ตญฺเจว มุสาวาทํ ปชหติ, อายติญฺจ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปสฺส กมฺมสฺส สมติกฺกโม โหติ.

‘세존께서는 여러 가지 방법으로 거짓말을 비난하고 질책하시며 거짓말에서 멀리하라고 말씀하셨다. 그런데 나는 얼마만큼 거짓말을 한 적이 있다. 내가 거짓말을 한 것은 옳지 못한 일이고 좋지 않은 일이다. 그러나 내가 그 일로 인해서 후회만 하고 있다고 해서, 이미 저지른 그 악업이 행해지지 않은 것이 되지는 않을 것이다’라고 생각합니다. 그는 이와 같이 심사숙고하여 바로 그 거짓말을 버립니다. 그리고 앞으로는 거짓말에서 멀리하게 됩니다. 이와 같이 그 악한 업을 버리게 되고, 이와 같이 그 악한 업을 극복하게 됩니다.

‘‘โส ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ. อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ. กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ. อภิชฺฌํ ปหาย อนภิชฺฌาลุ โหติ. พฺยาปาทปฺปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปหาย สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ.

그는 살아 있는 생명을 죽이는 일을 버리고 살아 있는 생명을 죽이는 일에서 멀리 여읩니다. 주지 않는 것을 가지는 일을 버리고 주지 않는 것을 가지는 일에서 멀리 여읩니다. 감각적 욕망에 의한 그릇된 음행을 버리고 감각적 욕망에 의한 그릇된 음행에서 멀리 여읩니다. 거짓말을 버리고 거짓말에서 멀리 여읩니다. 이간질하는 말을 버리고 이간질하는 말에서 멀리 여읩니다. 거친 말을 버리고 거친 말에서 멀리 여읩니다. 쓸데없는 말을 버리고 쓸데없는 말에서 멀리 여읩니다. 탐욕을 버리고 탐욕이 없습니다. 악의를 버리고 악의 없는 마음을 가집니다. 그릇된 견해를 버리고 바른 견해를 가집니다.

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, คามณิ, เอวํ ภาวิตาย เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา เอวํ พหุลีกตาย ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ, น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ.

촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 없고 악의가 없으며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음챙기면서, 자애(Mettā)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 이와 같이 둘째 방향, 셋째 방향, 넷째 방향도 그러합니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신처럼 여기며 온 세상을 풍요롭고 광대하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 촌장이여, 예를 들어 힘센 고동을 부는 자가 어려움 없이 사방에 소리를 알리는 것과 같습니다. 촌장이여, 이와 같이 자애의 마음의 해탈을 닦고 이와 같이 많이 행할 때, 욕계의 제한된 어떤 업도 그곳(무량한 경지)에 남겨지지 않고 그곳에 머물지 못합니다.

‘‘ส [Pg.507] โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป…. อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. เสยฺยถาปิ, คามณิ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, คามณิ, เอวํ ภาวิตาย อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา เอวํ พหุลีกตาย ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 없고 악의가 없으며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음챙기면서, 연민(Karuṇā)이 함께한 마음으로... 더불어 기뻐함(Muditā)이 함께한 마음으로... 평온(Upekkhā)이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 이와 같이 둘째 방향, 셋째 방향, 넷째 방향도 그러합니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신처럼 여기며 온 세상을 풍요롭고 광대하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 촌장이여, 예를 들어 힘센 고동을 부는 자가 어려움 없이 사방에 소리를 알리는 것과 같습니다. 촌장이여, 이와 같이 평온의 마음의 해탈을 닦고 이와 같이 많이 행할 때, 욕계의 제한된 어떤 업도 그곳에 남겨지지 않고 그곳에 머물지 못합니다.” 이와 같이 말씀하셨을 때, 아시반다카의 아들인 촌장은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “경이롭습니다, 세존이시여! 경이롭습니다, 세존이시여! ... 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.” 여덟 번째 수타.

๙. กุลสุตฺตํ

9. 가문 경 (Kulasutta)

๓๖๑. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นาฬนฺทา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน.

361. 한때 세존께서는 많은 비구 승가와 함께 코살라국을 유행하시다가 나란다에 이르셨습니다. 그곳 나란다에서 세존께서는 파와리카의 망고 숲에 머무셨습니다.

เตน โข ปน สมเยน นาฬนฺทา ทุพฺภิกฺขา โหติ ทฺวีหิติกา เสตฏฺฐิกา สลากาวุตฺตา. เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต นาฬนฺทายํ ปฏิวสติ มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ. อถ โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ นิคณฺฐสาวโก เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อสิพนฺธกปุตฺตํ คามณึ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, คามณิ, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปหิ. เอวํ เต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิสฺสติ – ‘อสิพนฺธกปุตฺเตน คามณินา สมณสฺส โคตมสฺส เอวํมหิทฺธิกสฺส เอวํมหานุภาวสฺส วาโท อาโรปิโต’’’ติ.

그 무렵 나란다에는 기근이 들어 음식을 얻기 어렵고, 살 수 있을지 죽을지 확신할 수 없으며, 해골이 하얗게 널려 있고, 배급표로 연명해야 할 정도였습니다. 그때 니간타 나타풋타도 많은 니간타 무리와 함께 나란다에 머물고 있었습니다. 그때 니간타의 제자인 아시반다카의 아들 촌장이 니간타 나타풋타에게 다가갔습니다. 다가가서 니간타 나타풋타에게 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 아시반다카의 아들 촌장에게 니간타 나타풋타는 이와 같이 말했습니다. “오라, 촌장이여, 사문 고타마에게 논쟁을 제기해 보라. 그렇게 하면 ‘아시반다카의 아들 촌장이 이와 같이 신통력이 크고 위력이 큰 사문 고타마에게 논쟁을 제기했다’라고 그대의 좋은 명성이 널리 퍼질 것이다.”

‘‘กถํ ปนาหํ, ภนฺเต, สมณสฺส โคตมสฺส เอวํมหิทฺธิกสฺส เอวํมหานุภาวสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ? ‘‘เอหิ ตฺวํ, คามณิ, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ เอวํ [Pg.508] วเทหิ – ‘นนุ, ภนฺเต, ภควา อเนกปริยาเยน กุลานํ อนุทฺทยํ วณฺเณติ, อนุรกฺขํ วณฺเณติ, อนุกมฺปํ วณฺเณตี’ติ? สเจ โข, คามณิ, สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ – ‘เอวํ, คามณิ, ตถาคโต อเนกปริยาเยน กุลานํ อนุทฺทยํ วณฺเณติ, อนุรกฺขํ วณฺเณติ, อนุกมฺปํ วณฺเณตี’ติ, ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘อถ กิญฺจรหิ, ภนฺเต, ภควา ทุพฺภิกฺเข ทฺวีหิติเก เสตฏฺฐิเก สลากาวุตฺเต มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ จาริกํ จรติ? อุจฺเฉทาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อนยาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อุปฆาตาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน’ติ! อิมํ โข เต, คามณิ, สมโณ โคตโม อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ เนว สกฺขติ อุคฺคิลิตุํ, เนว สกฺขติ โอคิลิตุ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

“존자시여, 제가 어떻게 이와 같이 신통력이 크고 위력이 큰 사문 고타마에게 논쟁을 제기하겠습니까?” “오라, 촌장이여, 사문 고타마에게 다가가서 이렇게 말하라. ‘세존께서는 여러 가지 방법으로 가문들에 대한 자애를 찬탄하시고, 가문을 보호하는 것을 찬탄하시고, 가문을 연민하는 것을 찬탄하시지 않습니까?’라고. 촌장이여, 만일 사문 고타마가 이 질문을 받고 ‘그렇다, 촌장이여, 여래는 여러 가지 방법으로 가문들에 대한 자애와 보호와 연민을 찬탄한다’라고 답변한다면, 그에게 다시 이와 같이 말하라. ‘존자시여, 그렇다면 어찌하여 세존께서는 기근이 들어 음식을 구하기 어렵고, 삶과 죽음의 기로에 있으며, 해골이 하얗게 널려 있고, 배급표로 연명하는 때에 많은 비구 승가와 함께 유행하십니까? 세존께서는 가문을 파멸시키려 하시는 것입니까? 세존께서는 가문을 불행하게 하려는 것입니까? 세존께서는 가문을 해치려 하시는 것입니까?’라고. 촌장이여, 사문 고타마가 이 양면적인 질문을 받게 되면, 뱉어낼 수도 없고 삼킬 수도 없게 될 것이다.” “그렇게 하겠습니다, 존자시여.” 아시반다카의 아들 촌장은 니간타 나타풋타의 말을 받아들여 자리에서 일어나 니간타 나타풋타에게 절을 하고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤, 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 아시반다카의 아들 촌장은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다.

‘‘นนุ, ภนฺเต, ภควา อเนกปริยาเยน กุลานํ อนุทฺทยํ วณฺเณติ, อนุรกฺขํ วณฺเณติ, อนุกมฺปํ วณฺเณตี’’ติ? ‘‘เอวํ, คามณิ, ตถาคโต อเนกปริยาเยน กุลานํ อนุทฺทยํ วณฺเณติ, อนุรกฺขํ วณฺเณติ, อนุกมฺปํ วณฺเณตี’’ติ. ‘‘อถ กิญฺจรหิ, ภนฺเต, ภควา ทุพฺภิกฺเข ทฺวีหิติเก เสตฏฺฐิเก สลากาวุตฺเต มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ จาริกํ จรติ? อุจฺเฉทาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อนยาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อุปฆาตาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน’’ติ. ‘‘อิโต โส, คามณิ, เอกนวุติกปฺเป ยมหํ อนุสฺสรามิ, นาภิชานามิ กิญฺจิ กุลํ ปกฺกภิกฺขานุปฺปทานมตฺเตน อุปหตปุพฺพํ. อถ โข ยานิ ตานิ กุลานิ อฑฺฒานิ มหทฺธนานิ มหาโภคานิ ปหูตชาตรูปรชตานิ ปหูตวิตฺตูปกรณานิ ปหูตธนธญฺญานิ, สพฺพานิ ตานิ ทานสมฺภูตานิ เจว สจฺจสมฺภูตานิ จ สามญฺญสมฺภูตานิ จ. อฏฺฐ โข, คามณิ, เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา กุลานํ อุปฆาตาย. ราชโต วา กุลานิ อุปฆาตํ คจฺฉนฺติ, โจรโต วา กุลานิ อุปฆาตํ คจฺฉนฺติ, อคฺคิโต วา กุลานิ อุปฆาตํ คจฺฉนฺติ[Pg.509], อุทกโต วา กุลานิ อุปฆาตํ คจฺฉนฺติ, นิหิตํ วา ฐานา วิคจฺฉติ, ทุปฺปยุตฺตา วา กมฺมนฺตา วิปชฺชนฺติ, กุเล วา กุลงฺคาโรติ อุปฺปชฺชติ, โย เต โภเค วิกิรติ วิธมติ วิทฺธํเสติ, อนิจฺจตาเย อฏฺฐมีติ. อิเม โข, คามณิ, อฏฺฐ เหตู, อฏฺฐ ปจฺจยา กุลานํ อุปฆาตาย. อิเมสุ โข, คามณิ, อฏฺฐสุ เหตูสุ, อฏฺฐสุ ปจฺจเยสุ สํวิชฺชมาเนสุ โย มํ เอวํ วเทยฺย – ‘อุจฺเฉทาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อนยาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน, อุปฆาตาย ภควา กุลานํ ปฏิปนฺโน’ติ, ตํ, คามณิ, วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. นวมํ.

“세존이시여, 세존께서는 여러 가지 방법으로 가문들에 대한 배려를 찬탄하시고, 보호를 찬탄하시고, 연민을 찬탄하지 않으십니까?” “촌장이여, 그렇다. 여래는 여러 가지 방법으로 가문들에 대한 배려를 찬탄하고, 보호를 찬탄하며, 연민을 찬탄한다.” “세존이시여, 그런데 어찌하여 세존께서는 기근이 들고 음식을 구하기 어려우며, 뼈가 하얗게 널려 있고 배급표로 연명해야 하는 때에 큰 비구 승가와 함께 유행을 하십니까? 세존께서는 가문들을 절멸시키기 위해 행하십니까? 세존께서는 가문들을 불행하게 하기 위해 행하십니까? 세존께서는 가문들을 해치기 위해 행하십니까?” “촌장이여, 내가 기억하는 91겁 전부터 지금까지, 단지 익힌 음식 한 그릇을 공양 올린 것 때문에 어느 가문이 망한 적이 있다는 것을 나는 알지 못한다. 오히려 부유하고 많은 재산과 큰 즐거움이 있으며, 많은 금과 은이 있고, 많은 가재도구와 기구들이 있으며, 많은 재물과 곡식이 있는 저 모든 가문들은 보시로 인해 형성되었고, 진실로 인해 형성되었으며, 사문법(절제)으로 인해 형성된 것이다. 촌장이여, 가문이 해를 입는 데에는 여덟 가지 원인과 여덟 가지 조건이 있다. 가문들은 왕 때문에 해를 입기도 하고, 도둑 때문에 해를 입기도 하며, 불 때문에 해를 입기도 하고, 물 때문에 해를 입기도 한다. 또한 갈무리해 둔 보물이 제자리에서 없어지기도 하고, 잘못된 사업 추진으로 망하기도 하며, 가문 내에 재산을 탕진하고 뿌려버리며 파괴하는 ‘가문의 숯덩이’가 태어나기도 한다. 그리고 무상함이 그 여덟 번째이다. 촌장이여, 가문이 해를 입는 데에는 이러한 여덟 가지 원인과 여덟 가지 조건이 있다. 촌장이여, 이러한 여덟 가지 원인과 여덟 가지 조건이 실재함에도 불구하고, 만약 어떤 자가 나를 향해 ‘세존은 가문들을 절멸시키기 위해 행하고, 가문들을 불행하게 하기 위해 행하며, 가문들을 해치기 위해 행한다’라고 말한다면, 촌장이여, 그가 그 말을 버리지 않고 그 마음을 버리지 않으며 그 견해를 포기하지 않는다면, 그는 마치 짐을 옮겨다 놓은 것처럼 그렇게 지옥에 떨어질 것이다.” 이렇게 말씀하셨을 때, 아시반다카의 아들 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 세존이시여! 경이롭습니다, 세존이시여! … 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.” 아홉 번째 경.

๑๐. มณิจูฬกสุตฺตํ

10. 마니쭐라까 경

๓๖๒. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน ราชนฺเตปุเร ราชปริสาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘กปฺปติ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ชาตรูปรชตํ, สาทิยนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, ปฏิคฺคณฺหนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชต’’นฺติ!

362. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 벨루와나 정사에 머무셨다. 그때 왕궁에서 왕의 무리들이 모여 앉아 있을 때, 이런 대화가 일어났다. “석자 사문들에게는 금과 은이 허용된다. 석자 사문들은 금과 은을 기쁘게 받아들이며, 석자 사문들은 금과 은을 받는다.”

เตน โข ปน สมเยน มณิจูฬโก คามณิ ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข มณิจูฬโก คามณิ ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘‘มา อยฺโย เอวํ อวจุตฺถ. น กปฺปติ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ชาตรูปรชตํ, น สาทิยนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, นปฺปฏิคฺคณฺหนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, นิกฺขิตฺตมณิสุวณฺณา สมณา สกฺยปุตฺติยา อเปตชาตรูปรชตา’’ติ. อสกฺขิ โข มณิจูฬโก คามณิ ตํ ปริสํ สญฺญาเปตุํ. อถ โข มณิจูฬโก คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มณิจูฬโก คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, ราชนฺเตปุเร ราชปริสาย สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘กปฺปติ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ชาตรูปรชตํ, สาทิยนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, ปฏิคฺคณฺหนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชต’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภนฺเต, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘มา อยฺโย เอวํ อวจุตฺถ. น กปฺปติ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ชาตรูปรชตํ, น สาทิยนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, นปฺปฏิคฺคณฺหนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา [Pg.510] ชาตรูปรชตํ, นิกฺขิตฺตมณิสุวณฺณา สมณา สกฺยปุตฺติยา อเปตชาตรูปรชตา’ติ. อสกฺขึ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ตํ ปริสํ สญฺญาเปตุํ. กจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว ภควโต โหมิ, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขามิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรมิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ?

그때 마니쭐라까 촌장이 그 회중 가운데 앉아 있었다. 이에 마니쭐라까 촌장은 그 회중에게 이렇게 말했다. “존자들이여, 그렇게 말하지 마십시오. 석자 사문들에게는 금과 은이 허용되지 않습니다. 석자 사문들은 금과 은을 기쁘게 받아들이지 않으며, 석자 사문들은 금과 은을 받지 않습니다. 석자 사문들은 보석과 황금을 멀리하며 금과 은을 떠난 분들입니다.” 마니쭐라까 촌장은 그 회중을 이해시킬 수 있었다. 그 후 마니쭐라까 촌장은 세존께 다가가서 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 마니쭐라까 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 이곳 왕궁에서 왕의 무리들이 모여 앉아 있을 때, 이런 대화가 일어났습니다. ‘석자 사문들에게는 금과 은이 허용된다. 석자 사문들은 금과 은을 기쁘게 받아들이며, 석자 사문들은 금과 은을 받는다’라고 말입니다. 세존이시여, 이렇게 말했을 때 저는 그 회중에게 ‘존자들이여, 그렇게 말하지 마십시오. 석자 사문들에게는 금과 은이 허용되지 않습니다. 석자 사문들은 금과 은을 기쁘게 받아들이지 않으며, 석자 사문들은 금과 은을 받지 않습니다. 석자 사문들은 보석과 황금을 멀리하며 금과 은을 떠난 분들입니다’라고 말했습니다. 세존이시여, 저는 그 회중을 이해시킬 수 있었습니다. 세존이시여, 제가 이렇게 설명한 것이 세존께서 말씀하신 대로 전한 것이며, 세존을 사실이 아닌 일로 비방하지 않은 것입니까? 또한 법에 합당하게 설명한 것이며, 법에 따른 어떠한 합당한 논박도 비난받을 지경에 이르지 않겠습니까?”

‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, คามณิ, เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว เม โหสิ, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขสิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรสิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ. น หิ, คามณิ, กปฺปติ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ ชาตรูปรชตํ, น สาทิยนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, นปฺปฏิคฺคณฺหนฺติ สมณา สกฺยปุตฺติยา ชาตรูปรชตํ, นิกฺขิตฺตมณิสุวณฺณา สมณา สกฺยปุตฺติยา อเปตชาตรูปรชตา. ยสฺส โข, คามณิ, ชาตรูปรชตํ กปฺปติ, ปญฺจปิ ตสฺส กามคุณา กปฺปนฺติ. ยสฺส ปญฺจ กามคุณา กปฺปนฺติ ( ), เอกํเสเนตํ, คามณิ, ธาเรยฺยาสิ อสฺสมณธมฺโม อสกฺยปุตฺติยธมฺโมติ. อปิ จาหํ, คามณิ, เอวํ วทามิ – ติณํ ติณตฺถิเกน ปริเยสิตพฺพํ, ทารุ ทารุตฺถิเกน ปริเยสิตพฺพํ, สกฏํ สกฏตฺถิเกน ปริเยสิตพฺพํ, ปุริโส ปุริสตฺถิเกน ปริเยสิตพฺโพ. นตฺเววาหํ, คามณิ, เกนจิ ปริยาเยน ‘ชาตรูปรชตํ สาทิตพฺพํ ปริเยสิตพฺพ’นฺติ วทามี’’ติ. ทสมํ.

“참으로 그렇다, 촌장이여. 네가 그렇게 설명한 것은 내가 말한 대로 전한 것이며, 나를 사실이 아닌 일로 비방하지 않은 것이다. 또한 법에 합당하게 설명한 것이며, 법에 따른 어떠한 합당한 논박도 비난받을 지경에 이르지 않는다. 촌장이여, 참으로 석자 사문들에게는 금과 은이 허용되지 않는다. 석자 사문들은 금과 은을 기쁘게 받아들이지 않으며, 석자 사문들은 금과 은을 받지 않는다. 석자 사문들은 보석과 황금을 멀리하며 금과 은을 떠난 분들이다. 촌장이여, 금과 은이 허용되는 자에게는 다섯 가지 감각적 욕망도 허용된다. 다섯 가지 감각적 욕망이 허용되는 자에 대해서는 촌장이여, 단정적으로 ‘그는 사문의 법을 따르지 않으며 석자의 법을 따르지 않는다’라고 여겨야 한다. 촌장이여, 하지만 나는 이렇게 말한다. 풀이 필요한 자는 풀을 구해야 하고, 땔감이 필요한 자는 땔감을 구해야 하며, 수레가 필요한 자는 수레를 구해야 하고, 일꾼이 필요한 자는 일꾼을 구해야 한다. 촌장이여, 그러나 나는 어떤 방법으로든 ‘금과 은을 기쁘게 받아들이거나 구해야 한다’라고는 결코 말하지 않는다.” 열 번째 경.

๑๑. ภทฺรกสุตฺตํ

11. 바드라까 경

๓๖๓. เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ วิหรติ อุรุเวลกปฺปํ นาม มลฺลานํ นิคโม. อถ โข ภทฺรโก คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภทฺรโก คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสตู’’ติ. ‘‘อหญฺเจ เต, คามณิ, อตีตมทฺธานํ อารพฺภ [Pg.511] ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสยฺยํ – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ, ตตฺร เต สิยา กงฺขา, สิยา วิมติ. อหํ เจ เต, คามณิ, อนาคตมทฺธานํ อารพฺภ ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสยฺยํ – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ, ตตฺราปิ เต สิยา กงฺขา, สิยา วิมติ. อปิ จาหํ, คามณิ, อิเธว นิสินฺโน เอตฺเถว เต นิสินฺนสฺส ทุกฺขสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ภทฺรโก คามณิ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

363. 한때 세존께서는 말라국(Malla)의 우루벨라깟빠(Uruvelakappa)라고 하는 말라족의 마을에 머무셨습니다. 그때 바드라까(Bhadraka) 촌장이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 바드라까 촌장은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존시여, 원하옵건대 세존께서는 저에게 괴로움의 일어남과 괴로움의 소멸에 대해 설해주십시오.” “촌장이여, 만약 내가 그대에게 과거의 시간에 대하여 ‘과거에는 이러이러했다’라고 괴로움의 일어남과 소멸을 설한다면, 그대에게 의심이 생길 수도 있고 의구심이 생길 수도 있습니다. 촌장이여, 만약 내가 그대에게 미래의 시간에 대하여 ‘미래에는 이러이러할 것이다’라고 괴로움의 일어남과 소멸을 설한다면, 거기에서도 그대에게 의심이 생길 수도 있고 의구심이 생길 수도 있습니다. 촌장이여, 그러니 나는 단지 여기 앉아 있는 그대로, 여기 앉아 있는 그대에게 괴로움의 일어남과 소멸을 설하겠습니다. 그것을 잘 듣고 마음속으로 깊이 새기십시오. 내가 설하겠습니다.” 바드라까 촌장은 “그렇게 하겠습니다, 세존시여”라고 세존께 응답했습니다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อตฺถิ เต อุรุเวลกปฺเป มนุสฺสา เยสํ เต วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อตฺถิ เม, ภนฺเต, อุรุเวลกปฺเป มนุสฺสา เยสํ เม วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ. ‘‘อตฺถิ ปน เต, คามณิ, อุรุเวลกปฺเป มนุสฺสา เยสํ เต วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อตฺถิ เม, ภนฺเต, อุรุเวลกปฺเป มนุสฺสา เยสํ เม วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, คามณิ, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน เต เอกจฺจานํ อุรุเวลกปฺปิยานํ มนุสฺสานํ วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘เยสํ เม, ภนฺเต, อุรุเวลกปฺปิยานํ มนุสฺสานํ วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา, อตฺถิ เม เตสุ ฉนฺทราโค. เยสํ ปน, ภนฺเต, อุรุเวลกปฺปิยานํ มนุสฺสานํ วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา, นตฺถิ เม เตสุ ฉนฺทราโค’’ติ. ‘‘อิมินา ตฺวํ, คามณิ, ธมฺเมน ทิฏฺเฐน วิทิเตน อกาลิเกน ปตฺเตน ปริโยคาฬฺเหน อตีตานาคเต นยํ เนหิ – ‘ยํ โข กิญฺจิ อตีตมทฺธานํ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชิ สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลกํ ฉนฺทนิทานํ. ฉนฺโท หิ มูลํ ทุกฺขสฺส. ยมฺปิ หิ กิญฺจิ อนาคตมทฺธานํ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลกํ ฉนฺทนิทานํ. ฉนฺโท หิ มูลํ ทุกฺขสฺสา’’’ติ[Pg.512]. ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลกํ ฉนฺทนิทานํ. ฉนฺโท หิ มูลํ ทุกฺขสฺสา’ติ. อตฺถิ เม, ภนฺเต, จิรวาสี นาม กุมาโร พหิ อาวสเถ ปฏิวสติ. โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, กาลสฺเสว วุฏฺฐาย ปุริสํ อุยฺโยเชมิ – ‘คจฺฉ, ภเณ, จิรวาสึ กุมารํ ชานาหี’ติ. ยาวกีวญฺจ, ภนฺเต, โส ปุริโส นาคจฺฉติ, ตสฺส เม โหเตว อญฺญถตฺตํ – ‘มา เหว จิรวาสิสฺส กุมารสฺส กิญฺจิ อาพาธยิตฺถา’’’ติ.

“촌장이여, 이를 어떻게 생각하는가? 우루벨라깟빠에 그들이 죽임을 당하거나, 포박되거나, 재산을 잃거나, 비난을 당할 때 그대에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어날 만한 사람들이 있는가?” “세존시여, 우루벨라깟빠에는 그들이 죽임을 당하거나, 포박되거나, 재산을 잃거나, 비난을 당할 때 저에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어날 만한 사람들이 있습니다.” “촌장이여, 그러면 우루벨라깟빠에 그들이 죽임을 당하거나, 포박되거나, 재산을 잃거나, 비난을 당하더라도 그대에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나지 않을 사람들도 있는가?” “세존시여, 우루벨라깟빠에는 그들이 화를 당하더라도 저에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나지 않을 사람들도 있습니다.” “촌장이여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 우루벨라깟빠에 사는 어떤 사람들에게는 죽음이나 포박, 재산 손실이나 비난이 닥칠 때 그대에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나는 것인가?” “세존시여, 그들이 화를 당할 때 저에게 슬픔... 절망이 일어나는 우루벨라깟빠 사람들에 대해서는 저에게 욕탐(욕구와 탐착)이 있기 때문입니다. 그러나 그들이 화를 당해도 저에게 슬픔... 절망이 일어나지 않는 사람들에 대해서는 저에게 욕탐이 없기 때문입니다.” “촌장이여, 그대는 지금 보고 알고 시간의 지체 없이 도달하고 통찰한 이 법을 통해 과거와 미래에 대해서도 이와 같이 추론해 보라. ‘과거의 어느 때에 일어난 어떠한 괴로움이든, 그 모든 것은 욕구(chanda)를 근본으로 하고 욕구를 원인으로 한다. 욕구야말로 괴로움의 근본이다. 또한 미래의 어느 때에 일어날 어떠한 괴로움이든, 그 모든 것은 욕구를 근본으로 하고 욕구를 원인으로 한다. 욕구야말로 괴로움의 근본이다’라고.” “경이롭습니다, 세존시여! 놀랍습니다, 세존시여! 세존께서는 참으로 훌륭하게 말씀하셨습니다. ‘어떠한 괴로움이 일어나든 그 모든 것은 욕구를 근본으로 하고 욕구를 원인으로 한다. 욕구는 괴로움의 근본이다’라고 말입니다. 세존시여, 저에게는 마을 밖 숙소에 사는 지라와시(Ciravāsī)라는 아들이 있습니다. 저는 아침 일찍 일어나 사람을 보내며 ‘가서 지라와시가 잘 있는지 보고 오너라’고 합니다. 세존시여, 그 사람이 돌아오기 전까지 저는 ‘지라와시에게 무슨 사고라도 생기지 않았을까’ 하며 마음이 불안하기만 합니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, จิรวาสิสฺส กุมารสฺส วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘จิรวาสิสฺส เม, ภนฺเต, กุมารสฺส วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม นุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, คามณิ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ – ‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลกํ ฉนฺทนิทานํ. ฉนฺโท หิ มูลํ ทุกฺขสฺสา’’’ติ.

“촌장이여, 이를 어떻게 생각하는가? 만약 지라와시가 죽임을 당하거나 포박되거나 재산을 잃거나 비난을 당한다면 그대에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나겠는가?” “세존시여, 지라와시가 그런 화를 당한다면 제 목숨조차 위태로울 만큼 마음이 변할 것인데, 어찌 저에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나지 않겠습니까?” “촌장이여, 이와 같은 이치로도 이를 알 수 있다. ‘일어나는 어떠한 괴로움이든 그 모든 것은 욕구를 근본으로 하고 욕구를 원인으로 한다. 욕구야말로 괴로움의 근본이다’라고.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, ยทา เต จิรวาสิมาตา อทิฏฺฐา อโหสิ, อสฺสุตา อโหสิ, เต จิรวาสิมาตุยา ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ทสฺสนํ วา เต, คามณิ, อาคมฺม สวนํ วา เอวํ เต อโหสิ – ‘จิรวาสิมาตุยา ฉนฺโท วา ราโค วา เปมํ วา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“촌장이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대가 지라와시의 어머니를 알지 못하고 보지도 못하고 듣지도 못했을 때, 그대에게 그녀에 대한 욕구나 탐욕이나 애정이 있었는가?” “아닙니다, 세존시여.” “촌장이여, 그러면 그녀를 보고 그 소식을 들음으로써 그대에게 지라와시의 어머니에 대한 욕구나 탐욕이나 애정이 생겨난 것인가?” “그렇습니다, 세존시여.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, จิรวาสิมาตุยา เต วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘จิรวาสิมาตุยา เม, ภนฺเต, วเธน วา พนฺเธน วา ชานิยา วา ครหาย วา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม นุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ! ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, คามณิ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ – ‘ยํ กิญฺจิ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลกํ ฉนฺทนิทานํ. ฉนฺโท หิ มูลํ ทุกฺขสฺสา’’’ติ. เอกาทสมํ.

“촌장이여, 이를 어떻게 생각하는가? 지라와시의 어머니가 죽임을 당하거나 포박되거나 재산을 잃거나 비난을 당한다면 그대에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나겠는가?” “세존시여, 지라와시의 어머니가 그런 화를 당한다면 제 목숨조차 위태로울 만큼 괴로울 것인데, 어찌 저에게 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 일어나지 않겠습니까!” “촌장이여, 바로 이와 같은 이치로도 이를 알 수 있다. ‘일어나는 어떠한 괴로움이든 그 모든 것은 욕구를 근본으로 하고 욕구를 원인으로 한다. 욕구야말로 괴로움의 근본이다’라고.” 제11장 끝.

๑๒. ราสิยสุตฺตํ

12. 라시야 경

๓๖๔. อถ [Pg.513] โข ราสิโย คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราสิโย คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’ติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’ติ, กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘เย เต, คามณิ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขชีวึ เอกํเสน อุปวทติ อุปกฺโกสตี’ติ, น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ เต อสตา ตุจฺฉา อภูเตน’’.

364. 그때 라시야 촌장이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 라시야 촌장은 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 저는 ‘사문 고타마는 모든 고행을 비난하고, 거친 생활을 하며 고행에 전념하는 모든 사람을 일방적으로 비방하고 책망한다’는 말을 들었습니다. 세존이시여, 그렇게 말하는 사람들은 세존께서 말씀하신 대로 전하는 것입니까? 혹시 사실이 아닌 것으로 세존을 비방하는 것은 아닙니까? 그들은 법에 합당하게 설명하고 있습니까? 법에 따른 어떠한 논박도 비난받을 만한 근거에 이르지 않는 것입니까?” “촌장이여, ‘사문 고타마는 모든 고행을 비난하고, 거친 생활을 하며 고행에 전념하는 모든 사람을 일방적으로 비방하고 책망한다’고 말하는 사람들은 내가 말한 대로 전하는 자들이 아니다. 그들은 사실이 아니고 허망하며 진실이 아닌 말로 나를 비방하는 것이다.”

‘‘ทฺเวเม, คามณิ, อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา – โย จายํ กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยโค หีโน คมฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺถสํหิโต, โย จายํ อตฺตกิลมถานุโยโค ทุกฺโข อนริโย อนตฺถสํหิโต. เอเต เต, คามณิ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา – จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมา จ สา, คามณิ, มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา – จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ โข สา, คามณิ, มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา – จกฺขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ.

“촌장이여, 출가자가 피해야 할 두 가지 극단이 있다. 무엇이 그 둘인가? 하나는 감각적 욕망에 젖어 쾌락을 일삼는 것이니, 이는 비천하고 저속하며 범부의 일이고 성스럽지 못하며 이익이 없다. 다른 하나는 스스로를 괴롭히는 고행에 몰두하는 것이니, 이는 고통스럽고 성스럽지 못하며 이익이 없다. 촌장이여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않는 중도를 깨달았으니, 이는 안목을 만들고 지혜를 만들며, 고요함과 최상의 지혜, 바른 깨달음과 열반으로 인도한다. 촌장이여, 여래가 깨달은, 안목을 만들고 지혜를 만들며 고요함과 최상의 지혜, 바른 깨달음과 열반으로 인도하는 중도란 무엇인가? 그것은 바로 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, ... (중략) ... 바른 집중이다. 촌장이여, 이것이 바로 여래가 깨달은 중도이며, 안목을 만들고 지혜를 만들며 고요함과 최상의 지혜, 바른 깨달음과 열반으로 인도하는 것이다.”

‘‘ตโย โข เม, คามณิ, กามโภคิโน สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ, สาหเสน อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน. อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ [Pg.514] สาหเสน. อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ.

“촌장이여, 세상에는 감각적 즐거움을 누리는 세 부류의 사람이 있다. 무엇이 그 셋인가? 촌장이여, 여기 어떤 자는 법답지 않게 강압적으로 재물을 구한다. 법답지 않게 강압적으로 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하거나 만족하게 하지도 않고, 남에게 나누어주지도 않으며 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답지 않게 강압적으로 재물을 구한다. 법답지 않게 강압적으로 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하지만, 남에게 나누어주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답지 않게 강압적으로 재물을 구한다. 법답지 않게 강압적으로 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하며, 남에게 나누어주기도 하고 공덕도 쌓는다.”

‘‘อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ. ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ. ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ, สาหเสนปิ อสาหเสนปิ. ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ.

“촌장이여, 여기 어떤 자는 법답기도 하고 법답지 않기도 하게, 강압적으로 혹은 강압적이지 않게 재물을 구한다. 그렇게 법답거나 법답지 않게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하거나 만족하게 하지도 않고, 남에게 나누어주지도 않으며 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답기도 하고 법답지 않기도 하게, 강압적으로 혹은 강압적이지 않게 재물을 구한다. 그렇게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하지만, 남에게 나누어주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답기도 하고 법답지 않기도 하게, 강압적으로 혹은 강압적이지 않게 재물을 구한다. 그렇게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하며, 남에게 나누어주기도 하고 공덕도 쌓는다.”

‘‘อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน. ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน. ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน. ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. เต จ โภเค คธิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน. ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. เต จ โภเค อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“촌장이여, 여기 어떤 자는 법답게 강압적이지 않게 재물을 구한다. 법답게 강압적이지 않게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하거나 만족하게 하지도 않고, 남에게 나누어주지도 않으며 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답게 강압적이지 않게 재물을 구한다. 법답게 강압적이지 않게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하지만, 남에게 나누어주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답게 강압적이지 않게 재물을 구한다. 법답게 강압적이지 않게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하며, 남에게 나누어주기도 하고 공덕도 쌓는다. 하지만 그는 그 재물에 탐착하고 미혹되어 빠져버려서, 그 허물을 보지 못하고 벗어남의 지혜 없이 그것을 즐긴다. 촌장이여, 여기 또 어떤 자는 법답게 강압적이지 않게 재물을 구한다. 법답게 강압적이지 않게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족하게 하며, 남에게 나누어주기도 하고 공덕도 쌓는다. 그리고 그는 그 재물에 탐착하지 않고 미혹되지 않으며 빠져버리지도 않아서, 그 허물을 통찰하고 벗어남의 지혜를 갖춘 채 그것을 즐긴다.”

‘‘ตตฺร[Pg.515], คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. กตเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“촌장이여, 그들 중에서 법답지 않게 강압적으로 재물을 구하고, 그렇게 구한 재물로 자신을 즐겁게 하거나 만족하게 하지도 않으며, 남에게 나누어주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는 저 감각적 즐거움을 누리는 자는 세 가지 근거로 비난받아야 한다. 어떤 세 가지인가? 첫째, ‘법답지 않게 강압적으로 재물을 구한다’는 이유로 비난받아야 한다. 둘째, ‘자신을 즐겁게 하거나 만족하게 하지 않는다’는 이유로 비난받아야 한다. 셋째, ‘남에게 나누어주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다’는 이유로 비난받아야 한다. 촌장이여, 이와 같이 감각적 즐거움을 누리는 자는 이 세 가지 근거로 비난받아야 한다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห, เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมน เอเกน ฐาเนน ปาสํโส? อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส.

“촌장이여, 거기에는 감각적 욕망을 즐기는 자가 부당하게 폭력적으로 재물을 구하고, 그렇게 부당하고 폭력적으로 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족시키면서도, 남과 나누지 않고 공덕을 쌓지도 않는 경우가 있다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 두 가지 이유로 비난받아 마땅하고, 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅하다. 어떤 두 가지 이유로 비난받아 마땅한가? ‘부당하게 폭력적으로 재물을 구한다’는 이 첫 번째 이유로 비난받아 마땅하고, ‘남과 나누지 않고 공덕을 쌓지도 않는다’는 이 두 번째 이유로 비난받아 마땅하다. 어떤 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅한가? ‘자신을 즐겁게 하고 만족시킨다’는 이 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅하다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 이 두 가지 이유로 비난받고, 이 한 가지 이유로 칭찬받는다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน คารยฺโห, ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส. กตเมน เอเกน ฐาเนน คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คามณิ, กามโภคี, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห, อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส.

“촌장이여, 거기에는 감각적 욕망을 즐기는 자가 부당하게 폭력적으로 재물을 구하지만, 그렇게 부당하고 폭력적으로 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하고 만족시키며, 또한 남과 나누고 공덕을 쌓는 경우가 있다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 한 가지 이유로 비난받아 마땅하고, 두 가지 이유로 칭찬받아 마땅하다. 어떤 한 가지 이유로 비난받아 마땅한가? ‘부당하게 폭력적으로 재물을 구한다’는 이 한 가지 이유로 비난받아 마땅하다. 어떤 두 가지 이유로 칭찬받아 마땅한가? ‘자신을 즐겁게 하고 만족시킨다’는 이 첫 번째 이유로 칭찬받아 마땅하고, ‘남과 나누고 공덕을 쌓는다’는 이 두 번째 이유로 칭찬받아 마땅하다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 이 한 가지 이유로 비난받고, 이 두 가지 이유로 칭찬받는다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณติ, น สํวิภชติ, น [Pg.516] ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน ปาสํโส, ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. กตเมน เอเกน ฐาเนน ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส, อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“촌장이여, 거기에는 감각적 욕망을 즐기는 자가 정당하게든 부당하게든, 폭력적으로든 비폭력적으로든 재물을 구하고, 그렇게 재물을 구하여 자신을 즐겁게 하지도 만족시키지도 않으며, 남과 나누지도 않고 공덕을 쌓지도 않는 경우가 있다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅하고, 세 가지 이유로 비난받아 마땅하다. 어떤 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅한가? ‘정당하게 비폭력적으로 재물을 구한다’는 이 한 가지 이유로 칭찬받아 마땅하다. 어떤 세 가지 이유로 비난받아 마땅한가? ‘부당하게 폭력적으로 재물을 구한다’는 이 첫 번째 이유로 비난받아 마땅하고, ‘자신을 즐겁게 하지도 만족시키지도 않는다’는 이 두 번째 이유로 비난받아 마땅하며, ‘남과 나누지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다’는 이 세 번째 이유로 비난받아 마땅하다. 촌장이여, 이러한 감각적 욕망을 즐기는 자는 이 한 가지 이유로 칭찬받고, 이 세 가지 이유로 비난받는다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“촌장이여, 여기 어떤 감각적 쾌락을 즐기는 자는 옳거나 옳지 않은 방법으로, 폭력을 쓰거나 폭력을 쓰지 않고 재물을 구합니다. 옳거나 옳지 않은 방법으로, 폭력을 쓰거나 폭력을 쓰지 않고 재물을 구하여 자기 자신을 즐겁게 하고 만족시키지만, 나누어 주지 않고 공덕을 쌓지 않습니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 두 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 두 가지 이유로 비난받을 만합니다. 어떠한 두 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? ‘옳은 방법으로 폭력을 쓰지 않고 재물을 구한다’는 이것이 첫 번째 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. ‘자기 자신을 즐겁게 하고 만족시킨다’는 이것이 두 번째 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. 어떠한 두 가지 이유로 비난받을 만합니까? ‘옳지 않은 방법으로 폭력을 써서 재물을 구한다’는 이것이 첫 번째 이유로 비난받을 만한 것입니다. ‘나누어 주지 않고 공덕을 쌓지 않는다’는 이것이 두 번째 이유로 비난받을 만한 것입니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 이러한 두 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 이러한 두 가지 이유로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมน เอเกน ฐาเนน คารยฺโห? อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนาติ[Pg.517], อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“촌장이여, 여기 어떤 감각적 쾌락을 즐기는 자는 옳거나 옳지 않은 방법으로, 폭력을 쓰거나 폭력을 쓰지 않고 재물을 구합니다. 옳거나 옳지 않은 방법으로, 폭력을 쓰거나 폭력을 쓰지 않고 재물을 구하여 자기 자신을 즐겁게 하고 만족시키며, 나누어 주고 공덕을 쌓습니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 세 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 한 가지 이유로 비난받을 만합니다. 어떠한 세 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? ‘옳은 방법으로 폭력을 쓰지 않고 재물을 구한다’는 이것이 첫 번째 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. ‘자기 자신을 즐겁게 하고 만족시킨다’는 이것이 두 번째 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. ‘나누어 주고 공덕을 쌓는다’는 이것이 세 번째 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. 어떠한 한 가지 이유로 비난받을 만합니까? ‘옳지 않은 방법으로 폭력을 써서 재물을 구한다’는 이것이 한 가지 이유로 비난받을 만한 것입니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 이러한 세 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 이 한 가지 이유로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน, น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน ปาสํโส, ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. กตเมน เอเกน ฐาเนน ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? น อตฺตานํ สุเขติ, น ปีเณตีติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส, อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“촌장이여, 여기 어떤 감각적 쾌락을 즐기는 자는 옳은 방법으로 폭력을 쓰지 않고 재물을 구합니다. 옳은 방법으로 폭력을 쓰지 않고 재물을 구하지만, 자기 자신을 즐겁게 하지도 만족시키지도 않으며, 나누어 주지도 않고 공덕을 쌓지도 않습니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 한 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 두 가지 이유로 비난받을 만합니다. 어떠한 한 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? ‘옳은 방법으로 폭력을 쓰지 않고 재물을 구한다’는 이것이 한 가지 이유로 칭찬받을 만한 것입니다. 어떠한 두 가지 이유로 비난받을 만합니까? ‘자기 자신을 즐겁게 하지도 만족시키지도 않는다’는 이것이 첫 번째 이유로 비난받을 만한 것입니다. ‘나누어 주지도 않고 공덕을 쌓지도 않는다’는 이것이 두 번째 이유로 비난받을 만한 것입니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 즐기는 자는 이 한 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 이러한 두 가지 이유로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมน เอเกน ฐาเนน คารยฺโห? น สํวิภชติ, น ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“촌장이여, 여기 어떤 감각적 쾌락을 누리는 자는 정당하게 폭력을 쓰지 않고 재물을 구합니다. 정당하게 폭력을 쓰지 않고 재물을 구하여 자기 자신을 행복하게 하고 기쁘게 하지만, 나누어 주지 않고 공덕을 쌓지 않습니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 누리는 자는 두 가지 점에서는 칭찬받을 만하고, 한 가지 점에서는 비난받을 만합니다. 어떠한 두 가지 점에서는 칭찬받을 만합니까? ‘정당하게 폭력을 쓰지 않고 재물을 구한다’는 이 첫 번째 점으로 칭찬받을 만합니다. ‘자기 자신을 행복하게 하고 기쁘게 한다’는 이 두 번째 점으로 칭찬받을 만합니다. 어떠한 한 가지 점으로 비난받을 만합니까? ‘나누어 주지 않고 공덕을 쌓지 않는다’는 이 한 가지 점으로 비난받을 만합니다. 촌장이여, 이 감각적 쾌락을 누리는 자는 이 두 가지 점으로 칭찬받을 만하고, 이 한 가지 점으로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, เต จ โภเค คธิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส[Pg.518]. กตเมน เอเกน ฐาเนน คารยฺโห? เต จ โภเค คธิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชตีติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“촌장이여, 여기 이 세상에서 어떤 감각적 욕망을 누리는 자는 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구하고, 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구한 뒤에 자신을 즐겁게 하고 만족시키며, 남에게 나누어 주고 공덕을 쌓습니다. 그러나 그는 그 재물에 탐닉하고 매혹되고 집착하여, 그 위험(재난)을 보지 못하고 벗어날 지혜가 없이 그것을 누립니다. 촌장이여, 이와 같이 감각적 욕망을 누리는 자는 세 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 한 가지 이유로 비난받을 만합니다. 어떤 세 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구한다는 이것이 첫 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 자신을 즐겁게 하고 만족시킨다는 이것이 두 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 남에게 나누어 주고 공덕을 쌓는다는 이것이 세 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 어떤 한 가지 이유로 비난받을 만합니까? 그 재물에 탐닉하고 매혹되고 집착하여, 그 위험을 보지 못하고 벗어날 지혜가 없이 그것을 누린다는 이것이 한 가지 비난받을 만한 이유입니다. 촌장이여, 이와 같이 감각적 욕망을 누리는 자는 이 세 가지 이유로 칭찬받을 만하고, 이 한 가지 이유로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. เต จ โภเค อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. อยํ, คามณิ, กามโภคี จตูหิ ฐาเนหิ ปาสํโส. กตเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนาติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส. เต จ โภเค อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชตีติ, อิมินา จตุตฺเถน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คามณิ, กามโภคี อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาสํโส.

“촌장이여, 여기 이 세상에서 어떤 감각적 욕망을 누리는 자는 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구하고, 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구한 뒤에 자신을 즐겁게 하고 만족시키며, 남에게 나누어 주고 공덕을 쌓습니다. 그리고 그는 그 재물에 탐닉하지 않고 매혹되지 않고 집착하지 않으며, 그 위험(재난)을 보고 벗어날 지혜를 갖추어 그것을 누립니다. 촌장이여, 이와 같이 감각적 욕망을 누리는 자는 네 가지 이유로 칭찬받을 만합니다. 어떤 네 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? 법답게 정당하게, 강압적이지 않게 재물을 구한다는 이것이 첫 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 자신을 즐겁게 하고 만족시킨다는 이것이 두 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 남에게 나누어 주고 공덕을 쌓는다는 이것이 세 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 그 재물에 탐닉하지 않고 매혹되지 않고 집착하지 않으며, 그 위험을 보고 벗어날 지혜를 갖추어 그것을 누린다는 이것이 네 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 촌장이여, 이와 같이 감각적 욕망을 누리는 자는 이 네 가지 이유로 칭찬받을 만합니다.”

‘‘ตโยเม, คามณิ, ตปสฺสิโน ลูขชีวิโน สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิธ, คามณิ, เอกจฺโจ ตปสฺสี ลูขชีวี สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘อปฺเปว นาม กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺยํ, อปฺเปว นาม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’นฺติ. โส อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺจ ธมฺมํ นาธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรติ.

“촌장이여, 고행을 하며 거칠게 살아가는 세 부류의 사람이 세상에 존재합니다. 어떤 셋입니까? 촌장이여, 여기 어떤 고행자는 거칠게 살아가면서, ‘어쩌면 내가 유익한 법(善法)을 얻을 수 있을지도 모른다, 어쩌면 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현할 수 있을지도 모른다’라는 믿음으로 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 그는 스스로를 태우고 괴롭히지만, 유익한 법을 얻지도 못하고 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함도 실현하지 못합니다.”

‘‘อิธ ปน, คามณิ, เอกจฺโจ ตปสฺสี ลูขชีวี สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘อปฺเปว นาม กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺยํ, อปฺเปว นาม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’นฺติ. โส อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺหิ โข ธมฺมํ อธิคจฺฉติ, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรติ.

“촌장이여, 또한 여기 어떤 고행자는 거칠게 살아가면서, ‘어쩌면 내가 유익한 법을 얻을 수 있을지도 모른다, 어쩌면 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현할 수 있을지도 모른다’라는 믿음으로 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 그는 스스로를 태우고 괴롭히며 참으로 유익한 법은 얻지만, 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함은 실현하지 못합니다.”

‘‘อิธ [Pg.519] ปน, คามณิ, เอกจฺโจ ตปสฺสี ลูขชีวี สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘อปฺเปว นาม กุสลํ ธมฺมํ อธิคจฺเฉยฺยํ, อปฺเปว นาม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’นฺติ. โส อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺจ ธมฺมํ อธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกโรติ.

“촌장이여, 또한 여기 어떤 고행자는 거칠게 살아가면서, ‘어쩌면 내가 유익한 법을 얻을 수 있을지도 모른다, 어쩌면 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현할 수 있을지도 모른다’라는 믿음으로 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 그는 스스로를 태우고 괴롭히며 유익한 법도 얻고 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함도 실현합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ ตปสฺสี ลูขชีวี อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺจ ธมฺมํ นาธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรติ. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. กตเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปตีติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. กุสลญฺจ ธมฺมํ นาธิคจฺฉตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรตีติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี, อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“촌장이여, 그들 중에서 어떤 고행자가 거칠게 살아가며 스스로를 태우고 괴롭히지만, 유익한 법을 얻지도 못하고 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함도 실현하지 못한다면, 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 세 가지 이유로 비난받을 만합니다. 어떤 세 가지 이유로 비난받을 만합니까? 스스로를 태우고 괴롭힌다는 이것이 첫 번째 비난받을 만한 이유입니다. 유익한 법을 얻지 못한다는 이것이 두 번째 비난받을 만한 이유입니다. 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현하지 못한다는 이것이 세 번째 비난받을 만한 이유입니다. 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 이 세 가지 이유로 비난받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ ตปสฺสี ลูขชีวี อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺหิ โข ธมฺมํ อธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรติ. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห, เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห? อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปตีติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ น สจฺฉิกโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมน เอเกน ฐาเนน ปาสํโส? กุสลญฺหิ โข ธมฺมํ อธิคจฺฉตีติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส.

“촌장이여, 그들 중에서 어떤 고행자가 거칠게 살아가며 스스로를 태우고 괴롭히며 참으로 유익한 법은 얻지만, 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함은 실현하지 못한다면, 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 두 가지 이유로 비난받을 만하고, 한 가지 이유로 칭찬받을 만합니다. 어떤 두 가지 이유로 비난받을 만합니까? 스스로를 태우고 괴롭힌다는 이것이 첫 번째 비난받을 만한 이유입니다. 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현하지 못한다는 이것이 두 번째 비난받을 만한 이유입니다. 어떤 한 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? 참으로 유익한 법을 얻는다는 이것이 한 가지 칭찬받을 만한 이유입니다. 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 이 두 가지 이유로 비난받을 만하고, 이 한 가지 이유로 칭찬받을 만합니다.”

‘‘ตตฺร, คามณิ, ยฺวายํ ตปสฺสี ลูขชีวี อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปติ, กุสลญฺจ ธมฺมํ อธิคจฺฉติ, อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกโรติ. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี เอเกน ฐาเนน คารยฺโห, ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส. กตเมน เอเกน ฐาเนน คารยฺโห? อตฺตานํ อาตาเปติ ปริตาเปตีติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. กตเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส? กุสลญฺจ ธมฺมํ อธิคจฺฉตีติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. อุตฺตริ จ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกโรตีติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส[Pg.520]. อยํ, คามณิ, ตปสฺสี ลูขชีวี อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห, อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส.

“촌장이여, 그들 중에서 어떤 고행자가 거칠게 살아가며 스스로를 태우고 괴롭히며 유익한 법도 얻고 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함도 실현한다면, 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 한 가지 이유로 비난받을 만하고, 두 가지 이유로 칭찬받을 만합니다. 어떤 한 가지 이유로 비난받을 만합니까? 스스로를 태우고 괴롭힌다는 이것이 한 가지 비난받을 만한 이유입니다. 어떤 두 가지 이유로 칭찬받을 만합니까? 유익한 법을 얻는다는 이것이 첫 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 인간의 법을 넘어선 성스러운 지혜와 통찰의 특별함을 실현한다는 이것이 두 번째 칭찬받을 만한 이유입니다. 촌장이여, 이 거칠게 살아가는 고행자는 이 한 가지 이유로 비난받을 만하고, 이 두 가지 이유로 칭찬받을 만합니다.”

‘‘ติสฺโส อิมา, คามณิ, สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. กตมา ติสฺโส? ยํ รตฺโต ราคาธิกรณํ อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ. ราเค ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธาย เจเตติ, น ปรพฺยาพาธาย เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธาย เจเตติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ยํ ทุฏฺโฐ โทสาธิกรณํ อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ. โทเส ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธาย เจเตติ, น ปรพฺยาพาธาย เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธาย เจเตติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. ยํ มูฬฺโห โมหาธิกรณํ อตฺตพฺยาพาธายปิ เจเตติ, ปรพฺยาพาธายปิ เจเตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ เจเตติ. โมเห ปหีเน เนวตฺตพฺยาพาธาย เจเตติ, น ปรพฺยาพาธาย เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธาย เจเตติ. สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหิ. อิมา โข, คามณิ, ติสฺโส สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา อกาลิกา เอหิปสฺสิกา โอปเนยฺยิกา ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺพา วิญฺญูหี’’ติ.

촌장이여, 현세에서 확인 가능하고, 번뇌를 소멸시키며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 이 세 가지가 있습니다. 어떤 세 가지입니까? 탐욕에 물든 사람은 탐욕을 원인으로 하여 자기 자신을 해치려고 생각하고, 타인을 해치려고 생각하며, 둘 다를 해치려고 생각합니다. 그러나 탐욕이 버려졌을 때는 자기 자신을 해치려고 생각하지 않고, 타인을 해치려고 생각하지 않으며, 둘 다를 해치려고 생각하지 않습니다. 이것은 현세에서 확인 가능하고, 번뇌를 소멸시키며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것입니다. 분노에 사로잡힌 사람은 분노를 원인으로 하여 자기 자신을 해치려고 생각하고, 타인을 해치려고 생각하며, 둘 다를 해치려고 생각합니다. 그러나 분노가 버려졌을 때는 자기 자신을 해치려고 생각하지 않고, 타인을 해치려고 생각하지 않으며, 둘 다를 해치려고 생각하지 않습니다. 이것은 현세에서 확인 가능하고, 번뇌를 소멸시키며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것입니다. 미혹된 사람은 미혹을 원인으로 하여 자기 자신을 해치려고 생각하고, 타인을 해치려고 생각하며, 둘 다를 해치려고 생각합니다. 그러나 미혹이 버려졌을 때는 자기 자신을 해치려고 생각하지 않고, 타인을 해치려고 생각하지 않으며, 둘 다를 해치려고 생각하지 않습니다. 이것은 현세에서 확인 가능하고, 번뇌를 소멸시키며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 것입니다. 촌장이여, 이것들이 현세에서 확인 가능하고, 번뇌를 소멸시키며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 법이며, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 알아야 하는 세 가지입니다.

เอวํ วุตฺเต, ราสิโย คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

이와 같이 말씀하시자, 라시야 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "경이롭습니다, 세존이시여! ... 세존께서는 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서." 열두 번째 경.

๑๓. ปาฏลิยสุตฺตํ

13. 빠딸리야 경

๓๖๕. เอกํ สมยํ ภควา โกลิเยสุ วิหรติ อุตฺตรํ นาม โกลิยานํ นิคโม. อถ โข ปาฏลิโย คามณิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปาฏลิโย คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘สมโณ โคตโม มายํ ชานาตี’ติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม มายํ ชานาตี’ติ, กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต [Pg.521] วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ? อนพฺภาจิกฺขิตุกามา หิ มยํ, ภนฺเต, ภควนฺต’’นฺติ. ‘‘เย เต, คามณิ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม มายํ ชานาตี’ติ, วุตฺตวาทิโน เจว เม, เต น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตีติ, สจฺจํเยว กิร, โภ, มยํ เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ น สทฺทหาม – ‘สมโณ โคตโม มายํ ชานาตีติ, สมโณ ขลุ โภ โคตโม มายาวี’ติ. โย นุ โข, คามณิ, เอวํ วเทติ – ‘อหํ มายํ ชานามี’ติ, โส เอวํ วเทติ – ‘อหํ มายาวี’ติ. ตเถว ตํ ภควา โหติ, ตเถว ตํ สุคต โหตี’’ติ. เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย, ตถา ตํ พฺยากเรยฺยาสิ –

365. 한때 세존께서는 꼴리야인들의 구역에 있는 웃따라라는 꼴리야인들의 마을에 머물고 계셨습니다. 그때 빠딸리야 촌장이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 빠딸리야 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "세존이시여, 저는 '사문 고따마는 속임수를 안다'라는 말을 들었습니다. 세존이시여, '사문 고따마는 속임수를 안다'라고 말하는 사람들은 세존께서 말씀하신 대로 말하는 것입니까? 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하는 것은 아닙니까? 가르침에 합당하게 설명하는 것입니까? 합당한 근거를 가진 어떤 반론도 비난받을 만한 위치에 처하지 않겠습니까? 세존이시여, 저희는 세존을 비방하고 싶지 않기 때문입니다." "촌장이여, '사문 고따마는 속임수를 안다'라고 말하는 사람들은 내가 말한 대로 말하는 자들이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하는 것도 아니며, 가르침에 합당하게 설명하는 것이며, 합당한 근거를 가진 어떤 반론도 비난받을 만한 위치에 처하지 않는다. 그들은 '이보시오들, 실로 우리는 그 사문과 바라문들이 사문 고따마는 속임수를 안다고 말하는 것을 믿지 않았으나, 그 말은 참으로 사실이었구려. 이보시오들, 사문 고따마는 참으로 속임수를 부리는 자요'라고 말하기 때문이다. 촌장이여, '나는 속임수를 안다'라고 말하는 자는 '나는 속임수를 부리는 자다'라고 말하는 것이라 그들은 생각한다." "세존이시여, 참으로 그러합니다. 수다여, 참으로 그러합니다." "촌장이여, 그렇다면 이 문제에 대해 그대에게 다시 묻겠으니, 그대가 생각하는 대로 답변해 보시오."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, ชานาสิ ตฺวํ โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ’’ติ? ‘‘ชานามหํ, ภนฺเต, โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, กิมตฺถิยา โกลิยานํ ลมฺพจูฬกา ภฏา’’ติ? ‘‘เย จ, ภนฺเต, โกลิยานํ โจรา เต จ ปฏิเสเธตุํ, ยานิ จ โกลิยานํ ทูเตยฺยานิ ตานิ จ วหาตุํ, เอตทตฺถิยา, ภนฺเต, โกลิยานํ ลมฺพจูฬกา ภฏา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, ชานาสิ ตฺวํ โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ สีลวนฺเต วา เต ทุสฺสีเล วา’’ติ? ‘‘ชานามหํ, ภนฺเต, โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ ทุสฺสีเล ปาปธมฺเม; เย จ โลเก ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา โกลิยานํ ลมฺพจูฬกา ภฏา เตสํ อญฺญตรา’’ติ. ‘‘โย นุ โข, คามณิ, เอวํ วเทยฺย – ‘ปาฏลิโย คามณิ ชานาติ โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ ทุสฺสีเล ปาปธมฺเม, ปาฏลิโยปิ คามณิ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม’ติ, สมฺมา นุ โข โส วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต! อญฺเญ, ภนฺเต, โกลิยานํ ลมฺพจูฬกา ภฏา, อญฺโญหมสฺมิ. อญฺญถาธมฺมา โกลิยานํ ลมฺพจูฬกา ภฏา, อญฺญถาธมฺโมหมสฺมี’’ติ. ‘‘ตฺวญฺหิ นาม, คามณิ, ลจฺฉสิ – ‘ปาฏลิโย คามณิ ชานาติ โกลิยานํ ลมฺพจูฬเก ภเฏ ทุสฺสีเล ปาปธมฺเม, น จ ปาฏลิโย คามณิ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม’ติ, กสฺมา ตถาคโต น ลจฺฉติ – ‘ตถาคโต มายํ ชานาติ, น จ ตถาคโต มายาวี’ติ? มายํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, มายาย [Pg.522] จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ มายาวี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ’’.

"촌장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 그대는 꼴리야인들의 람바쭐라까라 불리는 군사들을 알고 있습니까?" "예, 세존이시여, 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들을 알고 있습니다." "촌장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들은 어떤 목적으로 있습니까?" "세존이시여, 꼴리야인들의 도둑들을 막기 위함이며, 꼴리야인들의 전령 업무를 수행하기 위함입니다. 세존이시여, 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들은 이런 목적으로 있습니다." "촌장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 그대는 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들이 계행을 지키는 자들이라고 생각합니까, 아니면 부도덕한 자들이라고 생각합니까?" "세존이시여, 저는 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들이 부도덕하고 악한 성품을 가졌음을 알고 있습니다. 세상에 부도덕하고 악한 자들이 있다면, 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들은 그들 중 하나일 것입니다." "촌장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 만약 어떤 사람이 '빠딸리야 촌장은 꼴리야인들의 부도덕하고 악한 람바쭐라까 군사들을 알고 있다. 그러므로 빠딸리야 촌장도 부도덕하고 악한 자다'라고 말한다면, 그가 바르게 말하는 것이겠습니까?" "아닙니다, 세존이시여! 세존이시여, 꼴리야인들의 람바쭐라까 군사들은 그들이고, 저는 저입니다. 그들은 부도덕한 성품을 가졌으나, 저는 다른 성품을 가졌습니다." "촌장이여, 그대와 같은 사람조차 '빠딸리야 촌장은 꼴리야인들의 부도덕하고 악한 람바쭐라까 군사들을 알고 있지만, 빠딸리야 촌장은 부도덕하고 악한 자가 아니다'라는 인정을 받는데, 하물며 여래가 '여래는 속임수를 알지만, 여래는 속임수를 부리는 자가 아니다'라는 인정을 왜 받지 못하겠습니까? 촌장이여, 나는 속임수를 알 뿐만 아니라 속임수의 과보도 알고 있으며, 속임수를 부리는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 지옥에 태어나는 과정도 꿰뚫어 알고 있습니다."

‘‘ปาณาติปาตํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, ปาณาติปาตสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ ปาณาติปาตี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. อทินฺนาทานํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, อทินฺนาทานสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ อทินฺนาทายี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. กาเมสุมิจฺฉาจารํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ กาเมสุมิจฺฉาจารี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. มุสาวาทํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, มุสาวาทสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ มุสาวาที กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. ปิสุณวาจํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, ปิสุณวาจาย จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ ปิสุณวาโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. ผรุสวาจํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, ผรุสวาจาย จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ ผรุสวาโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. สมฺผปฺปลาปํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, สมฺผปฺปลาปสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ สมฺผปฺปลาปี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. อภิชฺฌํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, อภิชฺฌาย จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ อภิชฺฌาลุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. พฺยาปาทปโทสํ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, พฺยาปาทปโทสสฺส จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ พฺยาปนฺนจิตฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ. มิจฺฉาทิฏฺฐึ จาหํ, คามณิ, ปชานามิ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ วิปากํ, ยถาปฏิปนฺโน จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ตญฺจ ปชานามิ.

“촌장이여, 나는 살생을 알고 살생의 과보를 압니다. 또한 살생을 저지르는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 주지 않은 것을 가지는 것(투도)을 알고 주지 않은 것을 가지는 것의 과보를 압니다. 또한 주지 않은 것을 가지는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 감각적 욕망에 대한 그릇된 행위(사음)를 알고 감각적 욕망에 대한 그릇된 행위의 과보를 압니다. 또한 감각적 욕망에 대한 그릇된 행위를 저지르는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 거짓말(망어)을 알고 거짓말의 과보를 압니다. 또한 거짓말을 하는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 이간질하는 말(양설)을 알고 이간질하는 말의 과보를 압니다. 또한 이간질하는 말을 하는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 거친 말(악구)을 알고 거친 말의 과보를 압니다. 또한 거친 말을 하는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 유익하지 않은 잡담(기어)을 알고 유익하지 않은 잡담의 과보를 압니다. 또한 유익하지 않은 잡담을 늘어놓는 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 탐욕을 알고 탐욕의 과보를 압니다. 또한 탐욕이 많은 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 악의(해심)를 알고 악의의 과보를 압니다. 또한 악의를 품은 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다. 촌장이여, 나는 그릇된 견해(사견)를 알고 그릇된 견해의 과보를 압니다. 또한 그릇된 견해를 가진 자가 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 비참한 곳, 지옥에 태어난다는 사실을 압니다.”

‘‘สนฺติ หิ, คามณิ, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘โย โกจิ ปาณมติปาเตติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โย โกจิ อทินฺนํ อาทิยติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม [Pg.523] ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โย โกจิ กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โย โกจิ มุสา ภณติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยตี’’’ติ.

“촌장이여, 참으로 어떤 사문들과 바라문들은 ‘누구든지 살아있는 생명을 죽이는 자는 모두 현생에서 괴로움과 슬픔을 겪는다. 누구든지 주지 않은 것을 가지는 자는 모두 현생에서 괴로움과 슬픔을 겪는다. 누구든지 감각적 욕망에 대해 그릇된 행위를 하는 자는 모두 현생에서 괴로움과 슬픔을 겪는다. 누구든지 거짓말을 하는 자는 모두 현생에서 괴로움과 슬픔을 겪는다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가집니다.”

‘‘ทิสฺสติ โข ปน, คามณิ, อิเธกจฺโจ มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรนฺโต. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส รญฺโญ ปจฺจตฺถิกํ ปสยฺห ชีวิตา โวโรเปสิ. ตสฺส ราชา อตฺตมโน อภิหารมทาสิ. เตนายํ ปุริโส มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ, อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’’’ติ.

“촌장이여, 그런데 세상에는 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고 깨끗이 씻고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과 함께 감각적 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐겁게 지내는 어떤 사람이 보입니다. 사람들은 그에 대해 ‘이보게들! 이 사람은 무엇을 했기에 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고 깨끗이 씻고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과 함께 마치 왕처럼 즐기고 있는가?’라고 말합니다. 사람들은 그에 대해 이렇게 말합니다. ‘이보게들! 이 사람은 왕의 원수를 제압하여 목숨을 끊었네. 왕께서는 기뻐하시며 그에게 큰 상을 내리셨다네. 그래서 이 사람이 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고 깨끗이 씻고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과 함께 마치 왕처럼 즐기고 있는 것이라네’라고 말입니다.”

‘‘ทิสฺสติ โข, คามณิ, อิเธกจฺโจ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา, ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา, ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉิชฺชมาโน. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ, ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทตี’ติ ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส ราชเวรี อิตฺถึ วา ปุริสํ วา ชีวิตา โวโรเปสิ, เตน นํ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปํ กมฺมการณํ กาเรนฺตี’’’ติ.

“촌장이여, 그런데 세상에는 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 두 손을 단단히 결박당하고 머리가 깎인 채, 거친 소리의 북소리와 함께 거리에서 거리로, 사거리에서 사거리로 끌려다니다가, 남쪽 문으로 나가 성 남쪽에서 참수당하는 어떤 사람이 보입니다. 사람들은 그에 대해 ‘이보게들! 이 사람은 무엇을 했기에 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 두 손을 결박당하고 머리가 깎인 채 거친 소리의 북소리와 함께 거리에서 거리로 사거리에서 사거리로 끌려다니다가 남쪽 문으로 나가 성 남쪽에서 참수당하는가?’라고 말합니다. 사람들은 그에 대해 이렇게 말합니다. ‘이보게들! 이 사람은 왕의 원수가 되어 여인이나 남자의 목숨을 끊었네. 그래서 왕들이 그를 잡아 이와 같은 형벌을 내리는 것이라네’라고 말입니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ เต เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. ‘‘ตตฺร, คามณิ, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘โย โกจิ ปาณมติปาเตติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยตี’ติ, สจฺจํ วา เต อาหํสุ มุสา วา’’ติ? ‘‘มุสา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต ตุจฺฉํ มุสา วิลปนฺติ, สีลวนฺโต วา เต ทุสฺสีลา วา’’ติ? ‘‘ทุสฺสีลา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต ทุสฺสีลา [Pg.524] ปาปธมฺมา มิจฺฉาปฏิปนฺนา วา เต สมฺมาปฏิปนฺนา วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต มิจฺฉาปฏิปนฺนา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา วา เต สมฺมาทิฏฺฐิกา วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา กลฺลํ นุ เตสุ ปสีทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“촌장이여, 이를 어떻게 생각합니까? 당신은 이와 같은 일을 보거나 들은 적이 있습니까?” “세존이시여, 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 들을 것입니다.” “촌장이여, 그렇다면 ‘살생을 하는 자는 누구나 현생에서 괴로움과 슬픔을 겪는다’라고 말하고 그러한 견해를 가진 저 사문과 바라문들은 진실을 말하는 것입니까, 거짓을 말하는 것입니까?” “세존이시여, 거짓을 말하는 것입니다.” “헛된 거짓을 늘어놓는 자들은 계를 지키는 자들입니까, 계가 없는 자들입니까?” “세존이시여, 계가 없는 자들입니다.” “계를 어기고 악한 법을 가진 그들은 그릇되게 실천하는 자들입니까, 바르게 실천하는 자들입니까?” “세존이시여, 그릇되게 실천하는 자들입니다.” “그릇되게 실천하는 그들은 그릇된 견해를 가진 자들입니까, 바른 견해를 가진 자들입니까?” “세존이시여, 그릇된 견해를 가진 자들입니다.” “그렇다면 그릇된 견해를 가진 그들에게 신뢰를 갖는 것이 타당하겠습니까?” “세존이시여, 그렇지 않습니다.”

‘‘ทิสฺสติ โข ปน, คามณิ, อิเธกจฺโจ มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรนฺโต. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส รญฺโญ ปจฺจตฺถิกสฺส ปสยฺห รตนํ อหาสิ. ตสฺส ราชา อตฺตมโน อภิหารมทาสิ. เตนายํ ปุริโส มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’’’ติ.

“촌장이여, 또한 세상에는 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고…(중략)… 여인들과 함께 마치 왕처럼 즐기는 어떤 사람이 보입니다. 사람들은 ‘이보게들! 이 사람은 무엇을 했기에 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고… 여인들과 함께 마치 왕처럼 즐기고 있는가?’라고 묻습니다. 사람들은 그에 대해 이렇게 말합니다. ‘이보게들! 이 사람은 왕의 원수를 제압하여 재물을 빼앗아 왔네. 왕께서는 기뻐하시며 그에게 큰 상을 내리셨다네. 그래서 이 사람이 꽃목걸이를 걸고 귀고리를 달고… 여인들과 함께 마치 왕처럼 즐기고 있는 것이라네’라고 말입니다.”

‘‘ทิสฺสติ โข, คามณิ, อิเธกจฺโจ ทฬฺหาย รชฺชุยา…เป… ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉิชฺชมาโน ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ ทฬฺหาย รชฺชุยา…เป… ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. เตน นํ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปํ กมฺมการณํ กาเรนฺตี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ เต เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. ‘‘ตตฺร, คามณิ, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘โย โกจิ อทินฺนํ อาทิยติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยตี’ติ, สจฺจํ วา เต อาหํสุ มุสา วาติ…เป… กลฺลํ นุ เตสุ ปสีทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“가마니여, 이 세상에서 어떤 사람이 단단한 밧줄에 묶여 …중략… 도시의 남쪽에서 머리가 베어지는 것을 볼 수 있습니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 무엇을 했기에 단단한 밧줄에 묶여 …중략… 도시의 남쪽에서 머리가 잘리는가?’라고 말합니다. 그러면 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 마을이나 숲에서 주지 않은 것을 도둑질할 마음으로 훔쳤다네. 그래서 왕들이 그를 잡아 이와 같은 형벌을 내리는 것이라네’라고 말합니다. 가마니여, 이를 어떻게 생각합니까? 그대는 참으로 이와 같은 일을 보거나 들은 적이 있습니까?” “세존이시여, 저희는 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.” “가마니여, 그에 대해 ‘누구든 주지 않은 것을 취하는 자는 누구나 현생에서 괴로움과 근심을 겪는다’고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문·바라문들이 있다면, 그들은 진실을 말하는 것입니까, 거짓을 말하는 것입니까? …중략… 그들을 신뢰하는 것이 타당하겠습니까?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ทิสฺสติ โข ปน, คามณิ, อิเธกจฺโจ มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรนฺโต. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส รญฺโญ ปจฺจตฺถิกสฺส ทาเรสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ. ตสฺส ราชา อตฺตมโน อภิหารมทาสิ. เตนายํ ปุริโส มาลี กุณฺฑลี…เป… อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’’’ติ.

“가마니여, 또한 이 세상에서 어떤 사람이 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 …중략… 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는 것을 볼 수 있습니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 무엇을 했기에 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 …중략… 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는가?’라고 말합니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 왕의 원수의 아내들과 부적절한 관계를 맺었기 때문이라네. 그에 대해 왕이 기뻐하며 포상을 내렸기에, 이 사람이 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 …중략… 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는 것이라네’라고 말합니다.”

‘‘ทิสฺสติ [Pg.525] โข, คามณิ, อิเธกจฺโจ ทฬฺหาย รชฺชุยา…เป… ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉิชฺชมาโน. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ ทฬฺหาย รชฺชุยา…เป… ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กุลิตฺถีสุ กุลกุมารีสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ, เตน นํ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปํ กมฺมการณํ กาเรนฺตี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ เต เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน, ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. ‘‘ตตฺร, คามณิ, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘โย โกจิ กาเมสุ มิจฺฉา จรติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยตี’ติ, สจฺจํ วา เต อาหํสุ มุสา วาติ…เป… กลฺลํ นุ เตสุ ปสีทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“가마니여, 이 세상에서 어떤 사람이 단단한 밧줄에 묶여 …중략… 도시의 남쪽에서 머리가 베어지는 것을 볼 수 있습니다. 사람들은 그에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 무엇을 했기에 단단한 밧줄에 묶여 …중략… 도시의 남쪽에서 머리가 잘리는가?’라고 이와 같이 말합니다. 사람들은 그에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 가문의 여인들이나 가문의 처녀들과 부적절한 관계를 맺었기 때문이라네. 그래서 왕들이 그를 잡아 이와 같은 형벌을 내리는 것이라네’라고 말합니다. 가마니여, 이를 어떻게 생각합니까? 그대는 참으로 이와 같은 일을 보거나 들은 적이 있습니까?” “세존이시여, 저희는 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.” “가마니여, 그에 대해 ‘누구든 감각적 욕망에 대해 그릇된 행위를 하는 자는 누구나 현생에서 괴로움과 근심을 겪는다’고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문·바라문들이 있다면, 그들은 진실을 말하는 것입니까, 거짓을 말하는 것입니까? …중략… 그들을 신뢰하는 것이 타당하겠습니까?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ทิสฺสติ โข ปน, คามณิ, อิเธกจฺโจ มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรนฺโต. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส ราชานํ มุสาวาเทน หาเสสิ. ตสฺส ราชา อตฺตมโน อภิหารมทาสิ. เตนายํ ปุริโส มาลี กุณฺฑลี สุนฺหาโต สุวิลิตฺโต กปฺปิตเกสมสฺสุ อิตฺถิกาเมหิ ราชา มญฺเญ ปริจาเรตี’’’ติ.

“가마니여, 또한 이 세상에서 어떤 사람이 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 목욕하고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는 것을 볼 수 있습니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 무엇을 했기에 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 목욕하고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는가?’라고 말합니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 거짓말로 왕을 즐겁게 해드렸기 때문이라네. 그에 대해 왕이 기뻐하며 포상을 내렸기에, 이 사람이 꽃다발을 두르고 귀걸이를 하고 목욕하고 향을 바르고 머리와 수염을 잘 다듬고는 여인들과의 욕망을 누리며 마치 왕처럼 즐기는 것이라네’라고 말합니다.”

‘‘ทิสฺสติ โข, คามณิ, อิเธกจฺโจ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉิชฺชมาโน. ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส กึ อกาสิ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา, ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา, ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทตี’ติ? ตเมนํ เอวมาหํสุ – ‘อมฺโภ! อยํ ปุริโส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา มุสาวาเทน อตฺถํ ภญฺชิ, เตน นํ ราชาโน คเหตฺวา เอวรูปํ กมฺมการณํ กาเรนฺตี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ เต เอวรูปํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐญฺจ โน[Pg.526], ภนฺเต, สุตญฺจ สุยฺยิสฺสติ จา’’ติ. ‘‘ตตฺร, คามณิ, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘โย โกจิ มุสา ภณติ, สพฺโพ โส ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยตี’ติ, สจฺจํ วา เต อาหํสุ มุสา วา’’ติ? ‘‘มุสา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต ตุจฺฉํ มุสา วิลปนฺติ สีลวนฺโต วา เต ทุสฺสีลา วา’’ติ? ‘‘ทุสฺสีลา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา มิจฺฉาปฏิปนฺนา วา เต สมฺมาปฏิปนฺนา วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต มิจฺฉาปฏิปนฺนา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา วา เต สมฺมาทิฏฺฐิกา วา’’ติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา กลฺลํ นุ เตสุ ปสีทิตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“가마니여, 이 세상에서 어떤 사람이 단단한 밧줄로 두 손을 뒤로 묶인 채 머리를 삭발당하고, 거친 소리의 북을 울리며 거리와 거리로, 광장에서 광장으로 끌려다니다가 남쪽 문으로 나가 도시의 남쪽에서 머리가 베어지는 것을 볼 수 있습니다. 사람들은 그 사람에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 무엇을 했기에 단단한 밧줄로 두 손을 뒤로 묶인 채 머리를 삭발당하고 거친 소리의 북을 울리며 거리와 거리로, 광장에서 광장으로 끌려다니다가 남쪽 문으로 나가 도시의 남쪽에서 머리가 잘리는가?’라고 말합니다. 사람들은 그에 대해 ‘여보게들! 이 사람이 장자나 장자의 아들에게 거짓말을 하여 그들의 이익을 해쳤기 때문이라네. 그래서 왕들이 그를 잡아 이와 같은 형벌을 내리는 것이라네’라고 말합니다. 가마니여, 이를 어떻게 생각합니까? 그대는 참으로 이와 같은 일을 보거나 들은 적이 있습니까?” “세존이시여, 저희는 보기도 했고 듣기도 했으며 앞으로도 듣게 될 것입니다.” “가마니여, 그에 대해 ‘누구든 거짓말을 하는 자는 누구나 현생에서 괴로움과 근심을 겪는다’고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문·바라문들이 있다면, 그들은 진실을 말하는 것입니까, 거짓을 말하는 것입니까?” “거짓을 말하는 것입니다, 세존이시여.” “그렇다면 허망하게 거짓을 늘어놓는 자들은 계행이 있는 자들입니까, 계행이 없는 자들입니까?” “계행이 없는 자들입니다, 세존이시여.” “계행이 없고 악한 법을 가진 그들은 그릇되게 실천하는 자들입니까, 바르게 실천하는 자들입니까?” “그릇되게 실천하는 자들입니다, 세존이시여.” “그릇되게 실천하는 그들은 그릇된 견해를 가진 자들입니까, 바른 견해를 가진 자들입니까?” “그릇된 견해를 가진 자들입니다, 세존이시여.” “그렇다면 그릇된 견해를 가진 그들을 신뢰하는 것이 타당하겠습니까?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! อตฺถิ เม, ภนฺเต, อาวสถาคารํ. ตตฺถ อตฺถิ มญฺจกานิ, อตฺถิ อาสนานิ, อตฺถิ อุทกมณิโก, อตฺถิ เตลปฺปทีโป. ตตฺถ โย สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา วาสํ อุเปติ, เตนาหํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชามิ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, จตฺตาโร สตฺถาโร นานาทิฏฺฐิกา นานาขนฺติกา นานารุจิกา, ตสฺมึ อาวสถาคาเร วาสํ อุปคจฺฉุํ’’.

“경이롭습니다, 세존이시여! 참으로 놀랍습니다, 세존이시여! 세존이시여, 제게는 나그네를 위한 숙소가 있습니다. 거기에는 침상들이 있고, 의자들이 있고, 물항아리가 있고, 기름등불이 있습니다. 저는 그곳에 머무는 사문이나 바라문에게 제 능력과 힘이 닿는 대로 보시를 합니다. 세존이시여, 예전에 서로 다른 견해와 욕구와 취향을 가진 네 명의 스승들이 그 숙소에 머문 적이 있었습니다.”

‘‘เอโก สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก. นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’’ติ.

“그중 한 스승은 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가졌습니다. ‘보시도 없고, 공양도 없고, 헌양도 없다. 선행과 악행에 대한 업의 과보도 없다. 이 세상도 없고 저 세상도 없으며, 어머니도 없고 아버지도 없다. 화생하는 중생도 없다. 이 세상과 저 세상을 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 가르치는, 바른 길을 가고 바르게 실천하는 사문·바라문들도 이 세상에 없다’라고 말입니다.”

‘‘เอโก สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา, เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’’ติ.

어떤 스승은 이러한 주장과 이러한 견해를 가지고 있습니다. ‘보시는 공덕이 있고, 공양도 공덕이 있으며, 헌공도 공덕이 있다. 선행과 악행의 업에 대한 과보와 결과가 있으며, 이 세상이 있고 저 세상이 있다. 어머니가 계시고 아버지가 계시며(부모에게 한 행위의 과보가 있으며), 화생(化生)하는 중생들이 있다. 세상에는 바르게 도달하고 바르게 수행하여, 이 세상과 저 세상을 스스로 높은 지혜로 증득하고 실현하여 선포하는 사문과 바라문들이 있다’라고 합니다.

‘‘เอโก สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ [Pg.527] กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’’’ติ.

어떤 스승은 이러한 주장과 이러한 견해를 가지고 있습니다. ‘직접 행하거나 시키는 자, 자르거나 자르게 하는 자, 핍박하거나 핍박하게 하는 자, 슬프게 하거나 슬프게 만드는 자, 괴롭히거나 괴롭히게 하는 자, 떨게 하거나 떨게 만드는 자, 생명을 죽이는 자, 주지 않는 것을 취하는 자, 집을 뚫는 자, 약탈하는 자, 외딴 집을 습격하는 자, 길목에 매복하여 강도질하는 자, 남의 아내에게 가는 자, 거짓을 말하는 자가 행하더라도 악을 행한 것이 아니다. 설령 예리한 날이 선 수레바퀴로 이 땅의 생명체들을 하나의 고기 덩어리와 고기 더미로 만든다 하더라도, 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 생기지 않는다. 가령 갠지스 강의 남쪽 기슭으로 가서 생명을 죽이고 죽이게 하며, 자르고 자르게 하며, 핍박하고 핍박하게 하더라도 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 생기지 않는다. 또한 가령 갠지스 강의 북쪽 기슭으로 가서 보시하고 보시하게 하며, 공양하고 공양하게 하더라도 그로 인한 공덕은 없으며 공덕의 결과도 생기지 않는다. 보시와 자제와 절제와 진실한 말로도 공덕은 없으며 공덕의 결과는 생기지 않는다’라고 합니다.

‘‘เอโก สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรํ เจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน อตฺถิ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’’’ติ.

어떤 스승은 이러한 주장과 이러한 견해를 가지고 있습니다. ‘직접 행하거나 시키는 자, 자르거나 자르게 하는 자, 핍박하거나 핍박하게 하는 자, 슬프게 하거나 슬프게 만드는 자, 괴롭히거나 괴롭히게 하는 자, 떨게 하거나 떨게 만드는 자, 생명을 죽이는 자, 주지 않는 것을 취하는 자, 집을 뚫는 자, 약탈하는 자, 외딴 집을 습격하는 자, 길목에 매복하여 강도질하는 자, 남의 아내에게 가는 자, 거짓을 말하는 자가 행하면 악을 행하는 것이다. 설령 예리한 날이 선 수레바퀴로 이 땅의 생명체들을 하나의 고기 덩어리와 고기 더미로 만든다면, 그로 인한 악이 있으며 악의 결과가 생긴다. 가령 갠지스 강의 남쪽 기슭으로 가서 생명을 죽이고 죽이게 하며, 자르고 자르게 하며, 핍박하고 핍박하게 한다면 그로 인한 악이 있으며 악의 결과가 생긴다. 또한 가령 갠지스 강의 북쪽 기슭으로 가서 보시하고 보시하게 하며, 공양하고 공양하게 한다면 그로 인한 공덕이 있으며 공덕의 결과가 생긴다. 보시와 자제와 절제와 진실한 말로 공덕이 있으며 공덕의 결과가 생긴다’라고 합니다.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อหุเทว กงฺขา, อหุ วิจิกิจฺฉา – ‘โกสุ นาม อิเมสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ อาห, โก มุสา’’’ติ?

세존이시여, 그러한 저에게 ‘이 존귀한 사문·바라문들 중에서 과연 누가 진실을 말하고 누가 거짓을 말하는가?’ 하는 의문이 생겼고 의심이 일어났습니다.

‘‘อลญฺหิ เต, คามณิ, กงฺขิตุํ, อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเย จ ปน เต ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา’’ติ. ‘‘เอวํ ปสนฺโนหํ, ภนฺเต, ภควติ. ปโหติ เม ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถาหํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺย’’นฺติ.

“가마니여, 그대가 의문을 갖는 것은 당연하며 의심을 품는 것도 당연하다. 참으로 의심할 만한 상황에서 그대에게 의심이 일어난 것이다.” “세존이시여, 저는 이와 같이 세존께 신뢰를 갖게 되었습니다. 세존께서는 제가 이 의심스러운 법을 버릴 수 있도록 법을 설해 주실 수 있습니다.”

‘‘อตฺถิ, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ. เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ. กตโม จ, คามณิ, ธมฺมสมาธิ? อิธ, คามณิ, อริยสาวโก ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต [Pg.528] โหติ, อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อภิชฺฌํ ปหาย อนภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปหาย สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ.

“가마니여, 법에 의한 삼매(Dhammasamādhi)가 있다. 그대가 만약 거기에서 마음의 삼매(Cittasamādhi)를 얻는다면, 그대는 이 의심스러운 법을 버릴 수 있을 것이다. 가마니여, 법에 의한 삼매란 무엇인가? 가마니여, 여기 성스러운 제자는 살아 있는 생명을 죽이는 일을 버리고 살생으로부터 멀리하며, 주지 않는 것을 취하는 일을 버리고 도둑질로부터 멀리하며, 감각적 욕망에 의한 그릇된 성행위를 버리고 사음으로부터 멀리하며, 거짓말을 버리고 거짓말로부터 멀리하며, 이간질하는 말을 버리고 이간질로부터 멀리하며, 거친 말을 버리고 거친 말로부터 멀리하며, 꾸며내는 말을 버리고 잡담으로부터 멀리하며, 탐욕을 버리고 탐욕이 없으며, 악의를 버리고 분노가 없는 마음을 가지며, 그릇된 견해를 버리고 바른 견해를 갖는다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา, สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. ‘สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“가마니여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 없고 악의가 없으며 미혹되지 않고 분명히 알아차리며 마음을 챙겨, 자애(Mettā)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머문다. 그와 같이 두 번째 방향을, 세 번째 방향을, 네 번째 방향을, 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신처럼 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애의 마음으로 가득 채우며 머문다. 그는 이와 같이 성찰한다. ‘만약 어떤 스승이 “보시는 공덕이 없고 ... 세상을 스스로 증득하여 선포하는 사문·바라문은 없다”라고 주장하고 그러한 견해를 가지고 있다 하더라도, 저 존귀한 스승의 말이 만약 사실이라면, 나는 움직이는 생명이든 움직이지 않는 생명이든 그 누구도 괴롭히지 않았으므로 나에게는 잘못이 없다. 만약 내가 몸과 말과 마음으로 자제하고, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다면, 나는 양쪽 모두에서 승리를 거두는 것이다’라고 성찰한다. 그러면 그에게 환희가 생기고, 환희로운 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 평온해지고, 몸이 평온해진 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 집중된다. 가마니여, 이것이 바로 법에 의한 삼매이다. 만약 그대가 거기에서 마음의 삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심스러운 법을 버릴 수 있을 것이다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา [Pg.529] จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา, สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. ‘สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 없고 악의가 없으며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨, 자애가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 존재를 자신처럼 여기며, 온 세계를 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 그는 이와 같이 사유합니다. ‘어떤 스승은 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가졌다. 보시한 것은 과보가 있고, 공양 올린 것도 있으며, 제사 지낸 것도 있다. 선행과 악행의 업에는 결과와 과보가 있다. 이 세상도 있고 저 세상도 있다. 어머니도 있고 아버지도 있다. 화생(化生)하는 존재들도 있다. 이 세상과 저 세상을 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 설하는, 올바르게 도달하고 올바르게 실천하는 사문·바라문들이 세상에 있다.’라고. ‘만약 그 존귀한 스승의 말이 참되다면, 두려움이 있는 자나 견고한 자 그 누구도 해치지 않는 나에게, 이 실천은 확실한 것이 됩니다. 여기서 이 두 가지 승리를 얻게 되니, 내가 몸으로 단속하고 말로 단속하고 마음으로 단속한다는 것과, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점입니다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희하는 자에게 희열이 생깁니다. 희열이 있는 자의 몸은 평온해집니다. 몸이 평온한 자는 행복을 느끼고, 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 촌장이여, 이것이 바로 법에 의한 삼매(법삼매)입니다. 만약 그대가 거기에서 마음의 삼매(심삼매)를 얻는다면, 그대는 이러한 의심의 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ [Pg.530] ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. ‘สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 없고 악의가 없으며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨, 자애가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 존재를 자신처럼 여기며, 온 세계를 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 그는 이와 같이 사유합니다. ‘어떤 스승은 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가졌다. 행하거나 시키거나, 자르거나 자르게 하거나, 불태우거나 불태우게 하거나, 슬프게 하거나 슬프게 하거나, 괴롭게 하거나 괴롭게 하거나, 떨게 하거나 떨게 하거나, 생명을 죽이거나, 주지 않은 것을 가지거나, 구멍을 뚫거나, 약탈하거나, 한 집을 털거나, 길목을 지키거나, 남의 아내를 범하거나, 거짓말을 하더라도, 행하는 자에게 악이 지어지지 않는다. 설령 면도날처럼 날카로운 수레바퀴로 이 땅 위의 생명들을 하나의 고기 덩어리, 하나의 고기 더미로 만들지라도 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 없다. 강가 강의 남쪽 기슭으로 가면서 죽이고 죽이게 하며 자르고 자르게 하며 불태우고 불태우게 하더라도 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 없다. 강가 강의 북쪽 기슭으로 가면서 보시하고 보시하게 하며 공양 올리고 올리게 하더라도 그로 인한 공덕은 없으며 공덕의 결과도 없다. 보시와 절제와 제어와 진실한 말에 의해서도 공덕은 없으며 공덕의 결과도 없다.’라고. ‘만약 그 존귀한 스승의 말이 참되다면, 두려움이 있는 자나 견고한 자 그 누구도 해치지 않는 나에게, 이 실천은 확실한 것이 됩니다. 여기서 이 두 가지 승리를 얻게 되니, 내가 몸으로 단속하고 말로 단속하고 마음으로 단속한다는 것과, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점입니다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희하는 자에게 희열이 생깁니다. 희열이 있는 자의 몸은 평온해집니다. 몸이 평온한 자는 행복을 느끼고, 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 촌장이여, 이것이 바로 법에 의한 삼매(법삼매)입니다. 만약 그대가 거기에서 마음의 삼매(심삼매)를 얻는다면, 그대는 이러한 의심의 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ [Pg.531] ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน อตฺถิ ปุญฺญํ อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโมติ. สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“마을주장이여, 그 거룩한 제자는 이와 같이 탐욕을 멀리 여의고 악의를 멀리 여의며, 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨서 자애가 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자기 자신처럼 여기며 온 세상에 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께하는 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 그는 이와 같이 숙고합니다. ‘이러한 주장과 견해를 가진 어떤 스승이 있어, “행하는 자, 행하게 하는 자, 자르는 자, 자르게 하는 자, 요리하는 자, 요리하게 하는 자, 슬퍼하게 하는 자, 슬퍼하게 하는 자, 고생시키는 자, 고생하게 하는 자, 떨게 하는 자, 떨게 하는 자, 생명을 죽이는 자, 주지 않은 것을 가지는 자, 집을 뚫는 자, 약탈하는 자, 외딴 집을 습격하는 자, 길에서 매복하는 자, 남의 아내에게 가는 자, 거짓말을 하는 자에게는 그 악을 행함에 있어 악이 지어진다. 면도날처럼 날카로운 수레바퀴로 이 땅의 생명들을 하나의 고기 덩어리, 하나의 고기 무더기로 만들지라도 그로 인한 악은 있으며 악의 업보는 있다. 갠지스 강의 남쪽 기슭으로 가면서 죽이고 죽이게 하고 자르고 자르게 하고 요리하고 요리하게 하더라도 그로 인한 악은 있으며 악의 업보는 있다. 갠지스 강의 북쪽 기슭으로 가면서 보시하고 보시하게 하고 제사 지내고 제사 지내게 한다면 그로 인한 공덕은 있으며 공덕의 업보는 있다. 보시와 절제와 자제와 진실한 말로써 공덕은 있으며 공덕의 업보는 있다”라고 말합니다. 만약 그 존귀한 스승의 말이 사실이라면, 움직이거나 움직이지 않는 어떤 생명도 해치지 않는 나에게는 이 아낌없는 실천이 틀림없는 것이 됩니다. 여기서 나는 두 가지 승리를 얻었으니, 몸과 말과 마음으로 단속하는 것이 그 하나요, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점이 그 둘입니다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희가 생긴 이에게 희열이 생깁니다. 마음이 희열에 찬 이의 몸은 평온해집니다. 몸이 평온한 이는 행복을 느낍니다. 행복한 이의 마음은 삼매에 듭니다. 마을주장이여, 이것이 바로 법에 의한 삼매입니다. 거기서 그대가 마음의 삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심의 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต กรุณาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ…เป….

“마을주장이여, 그 거룩한 제자는 이와 같이 탐욕을 멀리 여의고 악의를 멀리 여의며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨서 연민이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다…(중략)…더불어 기뻐함이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다…(중략)…”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อุเปกฺขาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา นตฺถิ ปิตา นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติ. สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ [Pg.532] โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“마을주장이여, 그 거룩한 제자는 이와 같이 탐욕을 멀리 여의고 악의를 멀리 여의며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨서 평온이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자기 자신처럼 여기며 온 세상에 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께하는 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 그는 이와 같이 숙고합니다. ‘이러한 주장과 견해를 가진 어떤 스승이 있어, “보시도 없고 제사도 없으며 헌양도 없다. 선악의 업에 대한 과보도 없다. 이 세상도 없고 저 세상도 없으며 어머니도 없고 아버지도 없다. 화생하는 중생도 없다. 이 세상과 저 세상을 스스로 증득하여 직접 알고 선포하는, 바르게 가고 바르게 실천한 사문이나 바라문도 이 세상에 없다”라고 말합니다. 만약 그 존귀한 스승의 말이 사실이라면, 움직이거나 움직이지 않는 어떤 생명도 해치지 않는 나에게는 이 아낌없는 실천이 틀림없는 것이 됩니다. 여기서 나는 두 가지 승리를 얻었으니, 몸과 말과 마음으로 단속하는 것이 그 하나요, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점이 그 둘입니다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희가 생긴 이에게 희열이 생깁니다. 마음이 희열에 찬 이의 몸은 평온해집니다. 몸이 평온한 이는 행복을 느낍니다. 행복한 이의 마음은 삼매에 듭니다. 마을주장이여, 이것이 바로 법에 의한 삼매입니다. 거기서 그대가 마음의 삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심의 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อุเปกฺขาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา อตฺถิ ปิตา อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติ. สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“마을주장이여, 그 거룩한 제자는 이와 같이 탐욕을 멀리 여의고 악의를 멀리 여의며 미혹되지 않고 분명하게 알아차리며 마음을 챙겨서 평온이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자기 자신처럼 여기며 온 세상에 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께하는 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 그는 이와 같이 숙고합니다. ‘이러한 주장과 견해를 가진 어떤 스승이 있어, “보시도 있고 제사도 있으며 헌양도 있다. 선악의 업에 대한 과보도 있다. 이 세상도 있고 저 세상도 있으며 어머니도 있고 아버지도 있다. 화생하는 중생도 있다. 이 세상과 저 세상을 스스로 증득하여 직접 알고 선포하는, 바르게 가고 바르게 실천한 사문이나 바라문도 이 세상에 있다”라고 말합니다. 만약 그 존귀한 스승의 말이 사실이라면, 움직이거나 움직이지 않는 어떤 생명도 해치지 않는 나에게는 이 아낌없는 실천이 틀림없는 것이 됩니다. 여기서 나는 두 가지 승리를 얻었으니, 몸과 말과 마음으로 단속하는 것이 그 하나요, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점이 그 둘입니다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희가 생긴 이에게 희열이 생깁니다. 마음이 희열에 찬 이의 몸은 평온해집니다. 몸이 평온한 이는 행복을 느낍니다. 행복한 이의 마음은 삼매에 듭니다. 마을주장이여, 이것이 바로 법에 의한 삼매입니다. 거기서 그대가 마음의 삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심의 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อุเปกฺขาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – กโรโต การยโต, เฉทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ [Pg.533] กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. ‘สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสิ.

“촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 사라지고, 악의가 사라지며, 미혹되지 않고, 분명한 알아차림과 마음 챙김을 갖추어 평온이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 같이 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는, 평온이 함께하는 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 그는 이와 같이 성찰합니다. ‘어떤 스승은 이와 같은 설과 견해를 가져서 “행하는 자, 행하게 하는 자, 자르는 자, 자르게 하는 자, 박해하는 자, 박해하게 하는 자, 슬퍼하는 자, 슬퍼하게 하는 자, 피로하게 하는 자, 피로하게 만드는 자, 동요하는 자, 동요하게 하는 자, 생명을 죽이는 자, 주지 않는 것을 취하는 자, 집을 부수는 자, 약탈하는 자, 한 집만 터는 자, 길목에 서서 강도질하는 자, 남의 아내에게 가는 자, 거짓을 말하는 자가 악을 행하더라도 그 악은 지어진 것이 아니다. 만약 면도날처럼 날카로운 바퀴로 이 땅의 생명들을 하나의 고기 덩어리, 하나의 고기 더미로 만든다 해도 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 없다. 갠지스 강의 남쪽 기슭으로 가면서 죽이고 죽이게 하며 자르고 자르게 하며 박해하고 박해하게 하더라도 그로 인한 악은 없으며 악의 결과도 없다. 갠지스 강의 북쪽 기슭으로 가면서 보시하고 보시하게 하며 제사 지내고 제사 지내게 하더라도 그로 인한 공덕은 없으며 공덕의 결과도 없다. 보시와 절제와 자제와 진실한 말로써도 공덕은 없으며 공덕의 결과도 없다”라고 한다.’ ‘만약 저 존경하는 스승의 말이 사실이라 해도, 내가 움직이거나 멈춰 있는 그 어떤 중생에게도 해를 끼치지 않는다면, 나의 이 실천은 확실한 것이 된다. 여기서 나는 두 가지 모두에서 승리를 거두는 것이니, 내가 몸과 말과 마음으로 단속하고 있다는 것과, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점이다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희하는 자에게 기쁨이 생깁니다. 기쁜 마음을 가진 자의 몸은 경안해집니다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낍니다. 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 촌장이여, 이것이 바로 법삼매입니다. 만약 그대가 거기서 심삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심스러운 법을 버리게 될 것입니다.”

‘‘ส โข โส, คามณิ, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อุเปกฺขาสหคเต เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ, อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยฺวายํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต, กโรโต กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต [Pg.534] ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปาจาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน อตฺถิ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. ‘สเจ ตสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อปณฺณกตาย มยฺหํ, ยฺวาหํ น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วา? อุภยเมตฺถ กฏคฺคาโห, ยํ จมฺหิ กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสามี’ติ. ตสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทยติ. สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ โข, คามณิ, ธมฺมสมาธิ. ตตฺร เจ ตฺวํ จิตฺตสมาธึ ปฏิลเภยฺยาสิ, เอวํ ตฺวํ อิมํ กงฺขาธมฺมํ ปชเหยฺยาสี’’ติ.

“촌장이여, 그 성스러운 제자는 이와 같이 탐욕이 사라지고, 악의가 사라지며, 미혹되지 않고, 분명한 알아차림과 마음 챙김을 갖추어 평온이 함께하는 마음으로 한 방향을 가득 채우며 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을, 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생을 자신과 같이 여기며, 온 세상을 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는, 평온이 함께하는 마음으로 가득 채우며 머뭅니다. 그는 이와 같이 성찰합니다. ‘어떤 스승은 이와 같은 설과 견해를 가져서 “행하는 자, 행하게 하는 자, 자르는 자, 자르게 하는 자, 박해하는 자, 박해하게 하는 자, 슬퍼하는 자, 슬퍼하게 하는 자, 피로하게 하는 자, 피로하게 만드는 자, 동요하는 자, 동요하게 하는 자, 생명을 죽이는 자, 주지 않는 것을 취하는 자, 집을 부수는 자, 약탈하는 자, 한 집만 터는 자, 길목에 서서 강도질하는 자, 남의 아내에게 가는 자, 거짓을 말하는 자가 악을 행하면 그 악은 지어지는 것이다. 만약 면도날처럼 날카로운 바퀴로 이 땅의 생명들을 하나의 고기 덩어리, 하나의 고기 더미로 만든다면 그로 인한 악이 있으며 악의 결과도 있다. 갠지스 강의 남쪽 기슭으로 가면서 죽이고 죽이게 하며 자르고 자르게 하며 박해하고 박해하게 한다면 그로 인한 악이 있으며 악의 결과도 있다. 갠지스 강의 북쪽 기슭으로 가면서 보시하고 보시하게 하며 제사 지내고 제사 지내게 한다면 그로 인한 공덕이 있으며 공덕의 결과도 있다. 보시와 절제와 자제와 진실한 말로써 공덕이 있으며 공덕의 결과도 있다”라고 한다.’ ‘만약 저 존경하는 스승의 말이 사실이라 해도, 내가 움직이거나 멈춰 있는 그 어떤 중생에게도 해를 끼치지 않는다면, 나의 이 실천은 확실한 것이 된다. 여기서 나는 두 가지 모두에서 승리를 거두는 것이니, 내가 몸과 말과 마음으로 단속하고 있다는 것과, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어날 것이라는 점이다.’ 그에게 환희가 생깁니다. 환희하는 자에게 기쁨이 생깁니다. 기쁜 마음을 가진 자의 몸은 경안해집니다. 몸이 경안해진 자는 행복을 느낍니다. 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 촌장이여, 이것이 바로 법삼매입니다. 만약 그대가 거기서 심삼매를 얻는다면, 그대는 이 의심스러운 법을 버리게 될 것입니다.”

เอวํ วุตฺเต, ปาฏลิโย คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. เตรสมํ.

이와 같이 말씀하시자, 파탈리야 촌장은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! ... 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 기억해 주소서.” 열세 번째 경이 끝났습니다.

คามณิสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

가마니 상윳다가 완료되었습니다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같습니다.

จณฺโฑ ปุโฏ โยธาชีโว, หตฺถสฺโส อสิพนฺธโก;

เทสนา สงฺขกุลํ มณิจูฬํ, ภทฺรราสิยปาฏลีติ.

찬다, 푸타, 요다지보, 핫티싸로, 아시반다카, 데사나, 상카쿨라, 마니출라, 바드라야시야, 파탈리입니다.

๙. อสงฺขตสํยุตฺตํ

9. 아상카타 상윳다 (무위 상윳다)

๑. ปฐมวคฺโค

1. 제1품

๑. กายคตาสติสุตฺตํ

1. 가야가타사티 경 (몸에 대한 마음 챙김의 경)

๓๖๖. สาวตฺถินิทานํ[Pg.535]. ‘‘อสงฺขตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ? โย, ภิกฺขเว, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? กายคตาสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค’’.

366. 사왓티에서의 인연입니다. “비구들이여, 그대들에게 무위(Asaṅkhata)와 무위로 가는 길을 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 무엇이 무위인가? 비구들이여, 탐욕의 멸진, 성냄의 멸진, 미혹의 멸진, 이것을 비구들이여, 무위라 한다. 비구들이여, 무엇이 무위로 가는 길인가? 몸에 대한 마음 챙김이다. 비구들이여, 이것을 무위로 가는 길이라 한다.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ, เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค. ยํ, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 이와 같이 내가 그대들에게 무위를 설하였고, 무위로 가는 길을 설하였다. 비구들이여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민의 마음을 일으켜 해야 할 일을 나는 그대들에게 다 하였다. 비구들이여, 저기 나무 아래들이 있고, 저기 빈집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 마라. 나중에 후회하는 자들이 되지 마라. 이것이 그대들에 대한 우리의 가르침이다.” 첫 번째 경이 끝났습니다.

๒. สมถวิปสฺสนาสุตฺตํ

2. 사마타 위빳사나 경

๓๖๗. ‘‘อสงฺขตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ? โย, ภิกฺขเว, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. ทุติยํ.

367. “비구들이여, 너희들에게 무위(無爲)와 무위로 이끄는 길을 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 무엇이 무위인가? 비구들이여, 탐욕의 빛바램(멸진), 성냄의 빛바램, 미혹의 빛바램—비구들이여, 이를 일러 무위라 한다. 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 사마타(止)와 위빳사나(觀)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 두 번째.”

๓. สวิตกฺกสวิจารสุตฺตํ

3. 일으킨 생각과 지속적 고찰 경 (사비딱까사비짜라 숫타)

๓๖๘. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. ตติยํ.

368. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 일으킨 생각(위딱까)과 지속적 고찰(위짜라)이 있는 삼매, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 삼매, 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 세 번째.”

๔. สุญฺญตสมาธิสุตฺตํ

4. 공 삼매 경 (수냐따사마디 숫타)

๓๖๙. ‘‘กตโม [Pg.536] จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. จตุตฺถํ.

369. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 공(空) 삼매, 표상 없는(무상) 삼매, 원함 없는(무원) 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 네 번째.”

๕. สติปฏฺฐานสุตฺตํ

5. 사념처 경 (사티빳타나 숫타)

๓๗๐. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. ปญฺจมํ.

370. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 다섯 번째.”

๖. สมฺมปฺปธานสุตฺตํ

6. 사정근 경 (삼맛빳다나 숫타)

๓๗๑. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. ฉฏฺฐํ.

371. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 네 가지 바른 노력(사정근)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 여섯 번째.”

๗. อิทฺธิปาทสุตฺตํ

7. 사신족 경 (잇디빠다 숫타)

๓๗๒. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? จตฺตาโร อิทฺธิปาทา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. สตฺตมํ.

372. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 네 가지 성취 수단(사신족)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 일곱 번째.”

๘. อินฺทฺริยสุตฺตํ

8. 오근 경 (인드리야 숫타)

๓๗๓. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. อฏฺฐมํ.

373. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 다섯 가지 감관(오근)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 여덟 번째.”

๙. พลสุตฺตํ

9. 오력 경 (발라 숫타)

๓๗๔. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? ปญฺจ พลานิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. นวมํ.

374. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 다섯 가지 힘(오력)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 아홉 번째.”

๑๐. โพชฺฌงฺคสุตฺตํ

10. 칠각지 경 (봇장가 숫타)

๓๗๕. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สตฺต โพชฺฌงฺคา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป…. ทสมํ.

375. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 일곱 가지 깨달음의 요소(칠각지)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 열 번째.”

๑๑. มคฺคงฺคสุตฺตํ

11. 팔정도 경 (막강가 숫타)

๓๗๖. ‘‘กตโม [Pg.537] จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ, เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค. ยํ, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. เอกาทสมํ.

376. “비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 성스러운 여덟 가지 구성 요소가 있는 길(팔정도)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 너희들에게 무위를 설하였고, 무위로 이끄는 길을 설하였다. 비구들이여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음으로 제자들에게 해야 할 바를 나는 너희들을 위해 다 하였다. 비구들이여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈 집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 너희들에 대한 우리의 가르침이다. 열한 번째.”

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품 (파타모 박고).

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약어(웃다나)는 다음과 같다.

กาโย สมโถ สวิตกฺโก, สุญฺญโต สติปฏฺฐานา;

สมฺมปฺปธานา อิทฺธิปาทา, อินฺทฺริยพลโพชฺฌงฺคา;

มคฺเคน เอกาทสมํ, ตสฺสุทฺทานํ ปวุจฺจติ.

신(身), 지(止), 사유(思惟)와 공(空), 사념처(四念處), 사정근(四正勤), 사신족(四神足), 근(根)·력(力)·각지(覺支)와 도(道)로써 열한 번째이니, 이것을 그 품의 요약이라 부른다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품 (두띠야 박고)

๑. อสงฺขตสุตฺตํ

1. 무위 경 (아상카따 숫타)

๓๗๗. ‘‘อสงฺขตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ? โย, ภิกฺขเว, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สมโถ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ, เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค. ยํ, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนีติ.

377. “비구들이여, 너희들에게 무위와 무위로 이끄는 길을 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 무엇이 무위인가? 비구들이여, 탐욕의 멸진, 성냄의 멸진, 미혹의 멸진—비구들이여, 이를 일러 무위라 한다. 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 사마타(止)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 너희들에게 무위를 설하였고, 무위로 이끄는 길을 설하였다. 비구들이여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음으로 제자들에게 해야 할 바를 나는 너희들을 위해 다 하였다. 비구들이여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈 집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 너희들에 대한 우리의 가르침이다.”

‘‘อสงฺขตญฺจ [Pg.538] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ? โย, ภิกฺขเว, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? วิปสฺสนา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ…เป… อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนีติ.

“비구들이여, 너희들에게 무위와 무위로 이끄는 길을 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 무엇이 무위인가? 비구들이여, 탐욕의 멸진, 성냄의 멸진, 미혹의 멸진—비구들이여, 이를 일러 무위라 한다. 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 위빳사나(觀)이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 너희들에게 무위를 설하였고 … (중략) … 이것이 너희들에 대한 우리의 가르침이다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 비구들이여, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) …”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? สุญฺญโต สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อนิมิตฺโต สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อปฺปณิหิโต สมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 공 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 표상 없는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 원함 없는 삼매이다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) …”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 여기 비구들이여, 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머무니, 열정적이고 분명히 알아차리고 마음챙기며 세상의 탐욕과 불만족을 제거한다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 여기 비구들이여, 비구는 느낌들에서 느낌을 관찰하며 머무니 … (중략) … 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 여기 비구들이여, 비구는 마음에서 마음을 관찰하며 … (중략) … 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) … 비구들이여, 무엇이 무위로 이끄는 길인가? 여기 비구들이여, 비구는 법들에서 법을 관찰하며 머무니 … (중략) … 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. … (중략) …”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนานํ [Pg.539] ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무위(無爲)로 가는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 아직 일어나지 않은 악하고 불선한 법들이 일어나지 않게 하기 위해 열의를 생기게 하고 정진하며 힘을 내고 마음을 다잡고 애를 쓴다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 가는 길이라 한다. … 비구들이여, 무위로 가는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 이미 일어난 악하고 불선한 법들을 버리기 위해 열의를 생기게 하고 정진하며 힘을 내고 마음을 다잡고 애를 쓴다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 가는 길이라 한다. … 비구들이여, 무위로 가는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 아직 일어나지 않은 선한 법들을 일어나게 하기 위해 열의를 생기게 하고 정진하며 힘을 내고 마음을 다잡고 애를 쓴다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 가는 길이라 한다. … 비구들이여, 무위로 가는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 이미 일어난 선한 법들을 머물게 하고 잊어버리지 않게 하며 더욱 증장시키고 충만하게 하며 닦아서 성취하기 위해 열의를 생기게 하고 정진하며 힘을 내고 마음을 다잡고 애를 쓴다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 가는 길이라 한다. …”},{

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค …เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีมํสสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무위(無爲)로 인도하는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 열의에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족(iddhipāda)을 닦는다. 비구들이여, 이것을 무위로 인도하는 길이라 한다. … 정진에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦는다. … 마음에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦는다. … 검토에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 신족을 닦는다. 비구들이여, 이것을 무위로 인도하는 길이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีริยินฺทฺริยํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ [Pg.540] นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무위로 인도하는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 원리에 의지하고 탐욕의 빛바램에 의지하고 소멸에 의지하여 버림으로 회향하는 믿음의 기능(saddhindriya)을 닦는다. 비구들이여, 이것을 무위로 인도하는 길이라 한다. … 정진의 기능(vīriyindriya)을 닦는다. … 마음챙김의 기능(satindriya)을 닦는다. … 삼매의 기능(samādhindriya)을 닦는다. … 원리에 의지하고 탐욕의 빛바램에 의지하고 소멸에 의지하여 버림으로 회향하는 통찰지의 기능(paññindriya)을 닦는다. 비구들이여, 이것을 무위로 인도하는 길이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺธาพลํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วีริยพลํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติพลํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธิพลํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญาพลํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것(열반)으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 멀리 떠남에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하고, 놓아버림으로 향하는 믿음의 힘(信力)을 닦는다. 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다. ... 비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 정진의 힘(精進力)을 닦는다. ... 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다. ... 비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 마음챙김의 힘(念力)을 닦는다. ... 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다. ... 비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 삼매의 힘(定力)을 닦는다. ... 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다. ... 비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 멀리 떠남에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하고, 놓아버림으로 향하는 지혜의 힘(慧力)을 닦는다. 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป….

“비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 멀리 떠남에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하고, 놓아버림으로 향하는 마음챙김의 깨달음의 구성 요소(念覺支)를 닦는다. 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다. ... 비구들이여, 무엇이 형성되지 않은 것으로 가는 길인가? 비구들이여, 여기 이 법과 율에서 비구는 법을 가려내는 깨달음의 구성 요소(擇法覺支)를 닦는다. ... 정진의 깨달음의 구성 요소(精進覺支)를 닦는다. ... 희열의 깨달음의 구성 요소(喜覺支)를 닦는다. ... 편안함의 깨달음의 구성 요소(輕安覺支)를 닦는다. ... 삼매의 깨달음의 구성 요소(定覺支)를 닦는다. ... 멀리 떠남에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하고, 놓아버림으로 향하는 평온의 깨달음의 구성 요소(捨覺支)를 닦는다. 비구들이여, 이것을 일러 형성되지 않은 것으로 가는 길이라 한다.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ …เป… สมฺมาวาจํ ภาเวติ…เป… สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ…เป… สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ…เป… สมฺมาวายามํ ภาเวติ…เป… สมฺมาสตึ ภาเวติ…เป… อสงฺขตญฺจ โว ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสงฺขตํ…เป…? กตโม จ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ[Pg.541]. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสงฺขตคามิมคฺโค. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ, เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค. ยํ, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 무위(無爲)로 이끄는 길이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 원리에 의지하고 이욕(離欲)에 의지하고 소멸에 의지하며 놓아버림으로 회향하는 바른 견해를 닦는다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. ... (중략) ... 비구들이여, 무위로 이끄는 길이란 무엇인가? 여기 비구는 바른 사유를 닦고 ... 바른 말을 닦고 ... 바른 행위를 닦고 ... 바른 생계를 닦고 ... 바른 노력을 닦고 ... 바른 마음챙김을 닦는다. ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 무위와 무위로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 무위란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 무위로 이끄는 길이란 무엇인가? 여기 비구는 원리에 의지하고 이욕에 의지하고 소멸에 의지하며 놓아버림으로 회향하는 바른 삼매를 닦는다. 비구들이여, 이를 일러 무위로 이끄는 길이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 그대들에게 무위를 설했고, 무위로 이끄는 길을 설했다. 비구들이여, 제자들의 이익을 구하고 연민하는 스승이 연민하는 마음으로 (제자들을 위해) 해야 할 바를 나는 그대들에게 다 하였다. 비구들이여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 말라. 나중에 후회하는 자들이 되지 말라. 이것이 그대들을 향한 우리의 가르침이다.” 첫 번째 소경.

๒. อนตสุตฺตํ

2. 굽음 없음의 경(Anatasuttaṃ)

๓๗๘. ‘‘อนตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ, อนตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนตํ…เป…’’. (ยถา อสงฺขตํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ). ทุติยํ.

378. “비구들이여, 나는 그대들에게 굽음 없음(無屈)과 굽음 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 굽음 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... (무위의 경과 같이 상세히 설명해야 한다.)” 두 번째 소경.

๓-๓๒. อนาสวาทิสุตฺตํ

3-32. 번뇌 없음의 경 등(Anāsavādisuttaṃ)

๓๗๙-๔๐๘. ‘‘อนาสวญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนาสวคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนาสวํ…เป… สจฺจญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สจฺจคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สจฺจํ…เป… ปารญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ปารคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปารํ…เป… นิปุณญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ นิปุณคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นิปุณํ…เป… สุทุทฺทสญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สุทุทฺทสคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สุทุทฺทสํ…เป… อชชฺชรญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อชชฺชรคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อชชฺชรํ…เป… ธุวญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ธุวคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธุวํ…เป… อปโลกิตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อปโลกิตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อปโลกิตํ…เป… อนิทสฺสนญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนิทสฺสนคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนิทสฺสนํ…เป… นิปฺปปญฺจญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ นิปฺปปญฺจคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นิปฺปปญฺจํ…เป…?

379-408. “비구들이여, 나는 그대들에게 번뇌 없음(無漏)과 번뇌 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 번뇌 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 진리와 진리로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 진리란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 저 언덕(彼岸)과 저 언덕으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 저 언덕이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 미세함과 미세함으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 미세함이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 보기 드물게 어려움(難見)과 보기 드물게 어려움으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 보기 드물게 어려움이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 늙지 않음(無衰)과 늙지 않음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 늙지 않음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 견고함(常住)과 견고함으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 견고함이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 부서지지 않음(無壞)과 부서지지 않음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 부서지지 않음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 보이지 않음(無見)과 보이지 않음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 보이지 않음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 희론 없음(無戱論)과 희론 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 희론 없음이란 무엇인가? ... (중략) ...”

‘‘สนฺตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สนฺตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สนฺตํ…เป… อมตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อมตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อมตํ…เป… ปณีตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ปณีตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปณีตํ…เป… สิวญฺจ โว, ภิกฺขเว[Pg.542], เทเสสฺสามิ สิวคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สิวํ…เป… เขมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ เขมคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, เขมํ…เป… ตณฺหากฺขยญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ตณฺหากฺขยคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ตณฺหากฺขยํ…เป…?

“비구들이여, 나는 그대들에게 고요함(寂靜)과 고요함으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 고요함이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 죽음 없음(不死)과 죽음 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 죽음 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 탁월함(勝妙)과 탁월함으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 탁월함이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 안온함과 안온함으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 안온함이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 안식(無垢)과 안식으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 안식이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 갈애의 소멸과 갈애의 소멸로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 갈애의 소멸이란 무엇인가? ... (중략) ...”

‘‘อจฺฉริยญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อจฺฉริยคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อจฺฉริยํ…เป… อพฺภุตญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อพฺภุตคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อพฺภุตํ…เป… อนีติกญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนีติกคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนีติกํ…เป… อนีติกธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนีติกธมฺมคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนีติกธมฺมํ…เป… นิพฺพานญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ นิพฺพานคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นิพฺพานํ…เป… อพฺยาปชฺฌญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อพฺยาปชฺฌคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อพฺยาปชฺฌํ…เป… วิราคญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ วิราคคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, วิราโค…เป…?

“비구들이여, 나는 그대들에게 경이로움(未曾有)과 경이로움으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 경이로움이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 놀라움(希有)과 놀라움으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 놀라움이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 재난 없음(無災)과 재난 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 재난 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 재난 없는 법과 재난 없는 법으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 재난 없는 법이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 열반(涅槃)과 열반으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 열반이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 괴로움 없음(無惱)과 괴로움 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 괴로움 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 이욕(離欲)과 이욕으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 이욕이란 무엇인가? ... (중략) ...”

‘‘สุทฺธิญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สุทฺธิคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สุทฺธิ…เป… มุตฺติญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ มุตฺติคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมา จ, ภิกฺขเว, มุตฺติ…เป… อนาลยญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนาลยคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อนาลโย…เป… ทีปญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ทีปคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทีปํ…เป… เลณญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ เลณคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, เลณํ…เป… ตาณญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ตาณคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ตาณํ…เป… สรณญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สรณคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สรณํ…เป…อนุสาสนี’’ติ? พาตฺตึสติมํ.

“비구들이여, 나는 그대들에게 청정(淸淨)과 청정으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 청정이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 해탈(解脫)과 해탈으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 해탈이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 집착 없음(無執着)과 집착 없음으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 집착 없음이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 섬(의지처)과 섬으로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 섬이란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 피난처와 피난처로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 피난처란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 보호처와 보호처로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 보호처란 무엇인가? ... (중략) ... 비구들이여, 나는 그대들에게 귀의처와 귀의처로 이끄는 길을 설할 것이다. 그것을 들어라. 비구들이여, 귀의처란 무엇인가? ... (중략) ... 이것이 그대들을 향한 우리의 가르침이다.” 서른두 번째 경.

๓๓. ปรายนสุตฺตํ

33. 파라야나 경(귀의처 경)

๔๐๙. ‘‘ปรายนญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ปรายนคามิญฺจ มคฺคํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปรายนํ? โย, ภิกฺขเว, ราคกฺขโย โทสกฺขโย [Pg.543] โมหกฺขโย – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปรายนํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปรายนคามี มคฺโค? กายคตาสติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปรายนคามิมคฺโค. อิติ โข, ภิกฺขเว, เทสิตํ โว มยา ปรายนํ, เทสิโต ปรายนคามิมคฺโค. ยํ, ภิกฺขเว, สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย, กตํ โว ตํ มยา. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ, เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ; มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ. อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนี’’ติ. (ยถา อสงฺขตํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ). เตตฺตึสติมํ.

409. “비구들이여, 그대들에게 귀의처와 귀의처로 가는 길을 설하리라. 그것을 들어라. 비구들이여, 무엇이 귀의처인가? 비구들이여, 탐욕의 소멸, 성냄의 소멸, 어리석음의 소멸—비구들이여, 이것을 귀의처라 한다. 비구들이여, 무엇이 귀의처로 가는 길인가? 몸에 대한 마음챙김(몸의 관찰)이다. 비구들이여, 이것을 귀의처로 가는 길이라 한다. 비구들이여, 이와 같이 나는 그대들에게 귀의처를 설하였고, 귀의처로 가는 길을 설하였다. 비구들이여, 제자들의 이익을 바라고 연민하는 스승이 연민하는 마음으로 제자들을 위해 마땅히 해야 할 일을 내가 그대들을 위해 행하였다. 비구들이여, 여기 나무 아래들이 있고, 여기 빈 집들이 있다. 비구들이여, 명상하라. 방일하지 마라. 나중에 후회하지 마라. 이것이 그대들에게 주는 우리의 가르침이다.” (아상카타 경에서처럼 상세히 서술해야 함). 서른세 번째 경.

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 이러하다.

อสงฺขตํ อนตํ อนาสวํ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ;

อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ.

무위, 갈애 없음, 번뇌 없음, 진리와 피안, 미세함과 보기 드문 어려움, 늙지 않음, 영원함과 무너짐 없음, 보이지 않음, 희론 없음, 고요함.

อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ;

อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

불사와 수승함, 안온함과 안전함, 갈애의 소멸과 경이로움, 전대미문, 재난 없음과 재난 없는 법, 이것이 선서(부처님)께서 설하신 열반이다.

อพฺยาปชฺโฌ วิราโค จ, สุทฺธิ มุตฺติ อนาลโย;

ทีโป เลณญฺจ ตาณญฺจ, สรณญฺจ ปรายนนฺติ.

괴로움 없음과 이욕(탐욕을 떠남), 청정과 해탈, 집착 없음, 섬과 은신처와 보호처, 귀의처와 종착지(귀의처)이다.

อสงฺขตสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

아상카타 상윳따가 끝났다.

๑๐. อพฺยากตสํยุตฺตํ

10. 아뱌카타 상윳따(무기 상윳따)

๑. เขมาสุตฺตํ

1. 케마 경

๔๑๐. เอกํ [Pg.544] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน เขมา ภิกฺขุนี โกสเลสุ จาริกํ จรมานา อนฺตรา จ สาวตฺถึ อนฺตรา จ สาเกตํ โตรณวตฺถุสฺมึ วาสํ อุปคตา โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล สาเกตา สาวตฺถึ คจฺฉนฺโต, อนฺตรา จ สาเกตํ อนฺตรา จ สาวตฺถึ โตรณวตฺถุสฺมึ เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, โตรณวตฺถุสฺมึ ตถารูปํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ชาน ยมหํ อชฺช ปยิรุปาเสยฺย’’นฺติ.

410. 한때 세존께서는 사왓띠의 제타 숲에 있는 아나타삔디카 원(급고독원)에 머물고 계셨다. 그때 케마 비구니는 꼬살라 국을 유행하다가 사왓띠와 사께따 사이의 또라나왓투에 머물고 있었다. 그때 꼬살라의 빠세나디 왕은 사께따에서 사왓띠로 가는 길에 사께따와 사왓띠 사이의 또라나왓투에서 하룻밤을 묵게 되었다. 그때 꼬살라의 빠세나디 왕은 어떤 사람을 불러 말했다. “여보게, 이리 오게나. 오늘 내가 친견하고 공양 올릴 만한 수행자나 바라문이 또라나왓투에 있는지 알아보아라.”

‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข โส ปุริโส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เกวลกปฺปํ โตรณวตฺถุํ อาหิณฺฑนฺโต นาทฺทส ตถารูปํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ยํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ปยิรุปาเสยฺย. อทฺทสา โข โส ปุริโส เขมํ ภิกฺขุนึ โตรณวตฺถุสฺมึ วาสํ อุปคตํ. ทิสฺวาน เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ –

“예, 대왕이시여.”라고 그 사람은 꼬살라의 빠세나디 왕에게 대답하고 또라나왓투 전역을 돌아다녔으나, 빠세나디 왕이 친견할 만한 그런 수행자나 바라문을 발견하지 못했다. 그 사람은 또라나왓투에 머물고 있는 케마 비구니를 보았다. 보고 나서 꼬살라의 빠세나디 왕에게 가서 왕에게 이렇게 말씀드렸다.

‘‘นตฺถิ โข, เทว, โตรณวตฺถุสฺมึ ตถารูโป สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยํ เทโว ปยิรุปาเสยฺย. อตฺถิ จ โข, เทว, เขมา นาม ภิกฺขุนี, ตสฺส ภควโต สาวิกา อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ตสฺสา โข ปน อยฺยาย เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิตา, วิยตฺตา เมธาวินี พหุสฺสุตา จิตฺตกถา กลฺยาณปฏิภานา’ติ. ตํ เทโว ปยิรุปาสตู’’ติ.

“대왕이시여, 또라나왓투에는 대왕께서 친견하실 만한 그런 수행자나 바라문은 없습니다. 그러나 대왕이시여, 케마라는 비구니가 계시니, 그분은 아라한이며 정등각자이신 세존의 제자입니다. 그 존자(비구니)에 대해서는 ‘현명하고, 지혜로우며, 총명하고, 박식하며, 유창하게 설법하고, 훌륭한 변재를 갖추었다’는 좋은 명성이 널리 퍼져 있습니다. 대왕께서는 그분을 친견하십시오.”

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน เขมา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เขมํ ภิกฺขุนึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.545] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เขมํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อยฺเย, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, ภควตา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนยฺเย, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ ภควตา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, อยฺเย, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, ภควตา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนยฺเย, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ. ‘‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

그리하여 꼬살라의 빠세나디 왕은 케마 비구니가 있는 곳으로 갔다. 가서 케마 비구니에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 빠세나디 왕은 케마 비구니에게 이렇게 여쭈었다. “존자여, 여래는 사후에 존재합니까?” “대왕이시여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “그러면 존자여, 여래는 사후에 존재하지 않습니까?” “대왕이시여, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?” “대왕이시여, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것도 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “대왕이시여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.”

‘‘‘กึ นุ โข, อยฺเย, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, อิติ ปุฏฺฐา สมานา – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, ภควตา – โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปนยฺเย, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺฐา สมานา – ‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ ภควตา – น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, อยฺเย, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺฐา สมานา – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, ภควตา – โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปนยฺเย, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺฐา สมานา – ‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ ภควตา – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘โก นุ โข, อยฺเย, เหตุ, โก ปจฺจโย เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’’ติ?

“‘존자여, 여래는 사후에 존재합니까?’라고 여쭈었을 때, ‘대왕이시여, 그것은 세존께서 여래는 사후에 존재한다고 설명하지 않으셨습니다’라고 말씀하셨습니다. ‘그러면 존자여, 여래는 사후에 존재하지 않습니까?’라고 여쭈었을 때, ‘대왕이시여, 그것 또한 세존께서 여래는 사후에 존재하지 않는다고 설명하지 않으셨습니다’라고 말씀하셨습니다. ‘존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?’라고 여쭈었을 때, ‘대왕이시여, 그것은 세존께서 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다고 설명하지 않으셨습니다’라고 말씀하셨습니다. ‘존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?’라고 여쭈었을 때, ‘대왕이시여, 그것 또한 세존께서 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니라고 설명하지 않으셨습니다’라고 말씀하셨습니다. 존자여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?”

‘‘เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อตฺถิ เต โกจิ คณโก วา มุทฺทิโก วา สงฺขายโก วา โย ปโหติ คงฺคาย วาลุกํ คเณตุํ – เอตฺตกา วาลุกา อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลุกสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลุกสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลุกสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อยฺเย’’. ‘‘อตฺถิ ปน เต โกจิ คณโก วา มุทฺทิโก วา สงฺขายโก วา โย ปโหติ มหาสมุทฺเท [Pg.546] อุทกํ คเณตุํ – เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อยฺเย’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘มหายฺเย, สมุทฺโท คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, เยน รูเป ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย ตํ รูปํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. รูปสงฺขายวิมุตฺโต โข, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ.

“대왕이여, 그렇다면 이 점에 대해 그대에게 다시 질문하겠습니다. 그대가 기꺼운 대로 그것을 답변하십시오. 대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 그대에게 산술가나 손가락으로 계산하는 자나 통계가 중에서, 갠지스강의 모래를 ‘모래가 이만큼 있다’거나, ‘모래가 수백 알 있다’거나, ‘모래가 수천 알 있다’거나, ‘모래가 수십만 알 있다’고 셀 수 있는 자가 있습니까?” “아닙니다, 존자여.” “그러면 대왕이여, 그대에게 산술가나 손가락으로 계산하는 자나 통계가 중에서, 대양의 물을 ‘물이 이만큼의 알하까(āḷhaka, 되)가 있다’거나, ‘물이 수백 알하까가 있다’거나, ‘물이 수천 알하까가 있다’거나, ‘물이 수십만 알하까가 있다’고 셀 수 있는 자가 있습니까?” “아닙니다, 존자여.” “그것은 무슨 이유 때문입니까?” “존자여, 대양은 깊고 헤아릴 수 없으며 그 바닥을 알기 어렵기 때문입니다.” “대왕이여, 그와 마찬가지로 어떤 ‘색(rūpa)’으로써 여래를 규정하고자 한다면, 여래에게 그 색은 이미 제거되었고 뿌리가 뽑혔으며, 머리가 잘린 야자수처럼 되었고 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 대왕이여, 여래는 색이라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 바닥을 알기 어렵습니다. 그러므로 ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 말도 성립하지 않으며, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않습니다.”

‘‘ยาย เวทนาย ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, สา เวทนา ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เวทนาสงฺขายวิมุตฺโต, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ.

“어떤 ‘수(vedanā, 느낌)’로써 여래를 규정하고자 한다면, 여래에게 그 수는 이미 제거되었고 뿌리가 뽑혔으며, 머리가 잘린 야자수처럼 되었고 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 대왕이여, 여래는 수라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 바닥을 알기 어렵습니다. 그러므로 ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 말도 성립하지 않으며, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않습니다.”

‘‘ยาย สญฺญา ตถาคตํ…เป… เยหิ สงฺขาเรหิ ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, เต สงฺขารา ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. สงฺขารสงฺขายวิมุตฺโต โข, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ.

“어떤 ‘상(saññā, 지각)’으로써 여래를… (중략) …어떤 ‘행(saṅkhāra, 형성물들)’으로써 여래를 규정하고자 한다면, 여래에게 그 행들은 이미 제거되었고 뿌리가 뽑혔으며, 머리가 잘린 야자수처럼 되었고 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 대왕이여, 여래는 행이라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 바닥을 알기 어렵습니다. 그러므로 ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 말도 성립하지 않으며, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않습니다.”

‘‘เยน วิญฺญาเณ ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย ตํ วิญฺญาณํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ [Pg.547] อนุปฺปาทธมฺมํ. วิญฺญาณสงฺขายวิมุตฺโต โข, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปตี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เขมาย ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เขมํ ภิกฺขุนึ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

“어떤 ‘식(viññāṇa, 의식)’으로써 여래를 규정하고자 한다면, 여래에게 그 식은 이미 제거되었고 뿌리가 뽑혔으며, 머리가 잘린 야자수처럼 되었고 존재하지 않게 되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었습니다. 대왕이여, 여래는 식이라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 바닥을 알기 어렵습니다. 그러므로 ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 말도 성립하지 않으며, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않습니다.” 이와 같이 설했습니다. 그러자 코살라의 파세나디 왕은 케마 비구니의 설법을 기뻐하고 감사하며, 자리에서 일어나 케마 비구니에게 절을 하고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠났습니다.

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อปเรน สมเยน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, มยา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ มยา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, มยา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ มยา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, มหาราช, มยา – โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ…เป…. ‘‘‘กึ ปน, ภนฺเต, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘‘‘เอตมฺปิ โข, มหาราช, อพฺยากตํ มยา – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ?

그 후 코살라의 파세나디 왕은 다른 때에 세존께서 계신 곳으로 찾아갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 코살라의 파세나디 왕은 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 여래는 사후에 존재합니까?” “대왕이여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 것은 내가 설명하지 않은 것이다.” “세존이시여, 그러면 여래는 사후에 존재하지 않습니까?” “대왕이여, 그것 역시 내가 설명하지 않은 것이다.” “세존이시여, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?” “대왕이여, 그것 또한 내가 설명하지 않은 것이다.” “세존이시여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “대왕이여, 그것 역시 내가 설명하지 않은 것이다.” “세존이시여, ‘여래는 사후에 존재합니까’라는 질문에 대해, 대왕이여, ‘그것은 내가 설명하지 않은 것이다’라고 말씀하셨습니다. … (중략) … 세존이시여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까’라는 질문에 대해서도, 대왕이여, ‘그것 역시 내가 설명하지 않은 것이다’라고 말씀하셨습니다. 세존이시여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 원인은 무엇이며 그 이유는 무엇입니까?”

‘‘เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อตฺถิ เต โกจิ คณโก วา มุทฺทิโก วา สงฺขายโก วา โย ปโหติ คงฺคาย วาลุกํ คเณตุํ [Pg.548] – เอตฺตกา วาลุกา อิติ วา…เป… เอตฺตกานิ วาลุกสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อตฺถิ ปน เต โกจิ คณโก วา มุทฺทิโก วา สงฺขายโก วา โย ปโหติ มหาสมุทฺเท อุทกํ คเณตุํ – เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานิ อิติ วา…เป… เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘มหา, ภนฺเต, สมุทฺโท คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห. เอวเมว โข, มหาราช, เยน รูเปน ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตํ รูปํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. รูปสงฺขายวิมุตฺโต โข, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ. ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย…เป… เยหิ สงฺขาเรหิ…เป…’’.

“대왕이여, 그렇다면 이 점에 대해 그대에게 다시 묻겠소. 그대가 좋을 대로 답해 보시오. 대왕이여, 이를 어떻게 생각하시오? 그대에게 갠지스강의 모래에 대해 ‘모래가 이만큼 있다’라거나... (중략) ...‘모래가 이만큼 수백 수천이다’라고 셀 수 있는 계산가나 손가락 셈 전문가나 통계가가 있소?” “아닙니다, 세존이시여.” “그렇다면 대왕이여, 그대에게 대양의 물에 대해 ‘물이 이만큼의 측량 단위(아라카)이다’라거나... (중략) ...‘물이 이만큼의 수백 수천 측량 단위이다’라고 셀 수 있는 계산가나 손가락 셈 전문가나 통계가가 있소?” “아닙니다, 세존이시여.” “그 이유는 무엇이오?” “세존이시여, 대양은 넓고 깊으며 헤아릴 수 없고 그 끝을 알기 어렵기 때문입니다.” “대왕이여, 그와 같이 여래를 규정할 때 쓰일 수 있는 ‘색(물질)’은 여래에게서 제거되었고, 그 뿌리가 끊어졌으며, 머리 잘린 야자수 그루터기처럼 되었고, 멸절되어 미래에 다시는 태어나지 않는 법이 되었소. 대왕이여, 여래는 색이라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 끝을 알기 어렵소. ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않으며... (중략) ...‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않소. 느낌(수)에 대해서도... 인식(상)에 대해서도... 형성(행)들에 대해서도...”

‘‘เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตํ วิญฺญาณํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวงฺกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. วิญฺญาณสงฺขายวิมุตฺโต โข, มหาราช, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ น อุเปตี’’ติ.

“여래를 규정할 때 쓰일 수 있는 그 ‘식(알음알이)’은 여래에게서 제거되었고, 그 뿌리가 끊어졌으며, 머리 잘린 야자수 그루터기처럼 되었고, 멸절되어 미래에 다시는 태어나지 않는 법이 되었소. 대왕이여, 여래는 식이라는 명칭에서 벗어났으며, 대양처럼 깊고 헤아릴 수 없으며 그 끝을 알기 어렵소. ‘여래는 사후에 존재한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 말도 성립하지 않으며, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 말도 성립하지 않고, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 말도 성립하지 않소.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ เจว สาวิกาย จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ, สเมสฺสติ, น วิโรธยิสฺสติ ยทิทํ อคฺคปทสฺมึ. เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ เขมํ ภิกฺขุนึ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ อปุจฺฉึ. สาปิ เม อยฺยา เอเตหิ ปเทหิ เอเตหิ พฺยญฺชเนหิ เอตมตฺถํ พฺยากาสิ, เสยฺยถาปิ ภควา. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ เจว สาวิกาย จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ, สเมสฺสติ, น วิโรธยิสฺสติ ยทิทํ อคฺคปทสฺมึ. หนฺท ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม. พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควโต [Pg.549] ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามีติ. ปฐมํ.

“세존이시여, 경이롭습니다! 세존이시여, 놀랍습니다! 스승과 여제자의 가르침이 이 최상의 법에 있어서 의미는 의미대로, 문구는 문구대로 일치하고 부합하며 모순되지 않는다는 점이 참으로 놀랍습니다. 세존이시여, 일전에 제가 케마 비구니를 찾아가 이 의미를 물은 적이 있었습니다. 그 존자께서도 세존께서 설명하신 것과 똑같이 이 문구와 이 표현으로 이 의미를 제게 설명해 주셨습니다. 세존이시여, 경이롭습니다! 세존이시여, 놀랍습니다! 스승과 여제자의 가르침이 이 최상의 법에 있어서 의미는 의미대로, 문구는 문구대로 일치하고 부합하며 모순되지 않는다는 점이 참으로 놀랍습니다. 세존이시여, 이제 저희는 물러가겠습니다. 저희는 할 일이 많고 수행해야 할 일들이 많습니다.” “대왕이여, 지금이 바로 그대가 갈 시간이라고 생각한다면 그렇게 하시오.” 그러자 코살라의 파세나디 왕은 세존의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 예를 표한 뒤 떠나갔다. 첫 번째 경이 끝났다.

๒. อนุราธสุตฺตํ

2. 아누라다 경

๔๑๑. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อนุราโธ ภควโต อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรติ. อถ โข สมฺพหุลา อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เยนายสฺมา อนุราโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อนุราเธน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อายสฺมนฺตํ อนุราธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โย โส, อาวุโส อนุราธ, ตถาคโต อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต, ตํ ตถาคโต อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ? ‘‘โย โส, อาวุโส, ตถาคโต อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต, ตํ ตถาคโต อญฺญตฺร อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อายสฺมนฺตํ อนุราธํ เอตทโวจุํ – ‘‘โส จายํ ภิกฺขุ นโว ภวิสฺสติ อจิรปพฺพชิโต, เถโร วา ปน พาโล อพฺยตฺโต’’ติ. อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อายสฺมนฺตํ อนุราธํ นววาเทน จ พาลวาเทน จ อปสาเทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ.

411. 한때 세존께서는 베살리 대림의 중각강당에 머무셨다. 그때 아누라다 존자는 세존에게서 멀지 않은 숲속 오두막에 머물고 있었다. 그때 많은 외도 유행자들이 아누라다 존자가 있는 곳으로 찾아왔다. 찾아와서 아누라다 존자와 함께 다정하게 인사를 나누고 즐겁고 기억에 남을 만한 이야기를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 외도 유행자들은 아누라다 존자에게 이렇게 말했다. “도반 아누라다여, 최상의 인간이며 가장 탁월한 인간이며 최고의 경지에 도달한 분인 그 여래께서는 다음 네 가지 경우로 여래를 규정하십니까? ‘여래는 사후에 존재한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’거나, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라고 말입니까?” “도반들이여, 최상의 인간이며 가장 탁월한 인간이며 최고의 경지에 도달한 분인 그 여래께서는 이 네 가지 경우를 제외하고 여래를 규정하십니다. ‘여래는 사후에 존재한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’거나, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라고 말입니다.” 이렇게 말하자, 그 외도 유행자들은 아누라다 존자에게 이렇게 말했다. “이 비구는 출가한 지 얼마 안 된 신참이거나, 혹은 장로라 할지라도 어리석고 미숙한 자임에 틀림없다.” 그러고 나서 그 외도 유행자들은 아누라다 존자를 신참이라느니 어리석다느니 하며 비난하고는 자리에서 일어나 떠나갔다.

อถ โข อายสฺมโต อนุราธสฺส อจิรปกฺกนฺเตสุ อญฺญติตฺถิเยสุ ปริพฺพาชเกสุ เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข มํ เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อุตฺตรึ ปุจฺเฉยฺยุํ, กถํ พฺยากรมาโน นุ ขฺวาหํ เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ วุตฺตวาที เจว ภควโต อสฺสํ, น [Pg.550] จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยํ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยํ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ? อถ โข อายสฺมา อนุราโธ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ภควโต อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรามิ. อถ โข, ภนฺเต, สมฺพหุลา อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข, ภนฺเต, เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา มํ เอตทโวจุํ – ‘‘โย โส, อาวุโส อนุราธ, ตถาคโต อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต, ตํ ตถาคโต อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ? เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, เต อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก เอตทโวจํ – ‘‘โย โส, อาวุโส, ตถาคโต อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต, ตํ ตถาคโต อญฺญตฺร อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา มํ เอตทโวจุํ – ‘‘โส จายํ ภิกฺขุ นโว ภวิสฺสติ อจิรปพฺพชิโต เถโร วา ปน พาโล อพฺยตฺโต’’ติ. อถ โข มํ, ภนฺเต, เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา นววาเทน จ พาลวาเทน จ อปสาเทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อจิรปกฺกนฺเตสุ เตสุ อญฺญติตฺถิเยสุ ปริพฺพาชเกสุ เอตทโหสิ – ‘‘สเจ โข มํ เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อุตฺตรึ ปุจฺเฉยฺยุํ, กถํ พฺยากรมาโน นุ ขฺวาหํ เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ วุตฺตวาที เจว ภควโต อสฺสํ, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยํ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยํ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ?

그때 아누라다 존자는 다른 종교의 유행자들이 떠나간 지 얼마 되지 않아 이런 생각이 들었다. '만일 저 다른 종교의 유행자들이 나에게 더 질문을 한다면, 내가 어떻게 답변해야 그 다른 종교 유행자들에게 세존께서 말씀하신 대로 설하는 것이 되고, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않으며, 법에 맞게 법을 설명하고, 어떠한 법다운 교리적 반론도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 되겠는가?' 그때 아누라다 존자는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아누라다 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 저는 지금 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 숲속 오두막에 머물고 있습니다. 세존이시여, 그때 많은 다른 종교의 유행자들이 제가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가와서 저와 함께 기쁜 인사를 나누었습니다. 기쁘고 기억할 만한 인사를 마치고 한곁에 앉았습니다. 세존이시여, 한곁에 앉은 저 다른 종교의 유행자들이 저에게 이렇게 말했습니다. "아누라다 도반이여, 으뜸가는 분이요 가장 높은 분이며 지고의 경지에 도달하신 저 여래에 대하여, 여래께서는 다음 네 가지 경우로 설명하십니까? '여래는 사후에 존재한다'거나... (중략) ... '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'라고 설명하십니까?" 세존이시여, 이렇게 말했을 때 저는 그 다른 종교의 유행자들에게 이렇게 말했습니다. "도반들이여, 으뜸가는 분이요 가장 높은 분이며 지고의 경지에 도달하신 저 여래에 대하여, 여래께서는 이 네 가지 경우를 제외하고 설명하십니다. '여래는 사후에 존재한다'거나... (중략) ... '여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다'라고 설명하십니다." 세존이시여, 이렇게 말했을 때 저 다른 종교의 유행자들은 저에게 "이 비구는 출가한 지 얼마 되지 않은 신참이거나, 아니면 장로라 할지라도 어리석고 무지한 자일 것이다"라고 말했습니다. 세존이시여, 그러고 나서 저 다른 종교의 유행자들은 저를 신참이라느니 어리석은 자라느니 하며 몰아세우고는 자리에서 일어나 떠나갔습니다. 세존이시여, 그 다른 종교의 유행자들이 떠나간 지 얼마 되지 않아 저에게 이런 생각이 들었습니다. '만일 저 다른 종교의 유행자들이 나에게 더 질문을 한다면, 내가 어떻게 답변해야 그 다른 종교 유행자들에게 세존께서 말씀하신 대로 설하는 것이 되고, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않으며, 법에 맞게 법을 설명하고, 어떠한 법다운 교리적 반론도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 되겠는가?'

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“아누라다야, 이를 어떻게 생각하느냐? 물질은 영원하냐, 무상하냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เวทนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ?…เป… สญฺญา [Pg.551] …เป… สงฺขารา…เป… ‘‘วิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ?

“느낌은 영원하냐, 무상하냐?” (중략) “인식은... 상카라들은... 아르마리는 영원하냐, 무상하냐?”

‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’.

“무상합니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ?

“그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?”

‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’.

“괴로움입니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ?

“그러면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ตสฺมาติห, อนุราธ, ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา…เป… ยา กาจิ สญฺญา…เป… เย เกจิ สงฺขารา…เป… ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ ปสฺสํ, อนุราธ, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

“아누라다야, 그러므로 여기 과거와 미래와 현재의 것이든, 안의 것이든 밖의 것이든, 거친 것이든 미세한 것이든, 저열한 것이든 승묘한 것이든, 멀리 있는 것이든 가까이 있는 것이든, 모든 물질에 대하여 ‘이것은 내 것이 아니다, 이것은 내가 아니다, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 통찰지로 보아야 한다. 어떤 느낌이든... 어떤 인식이든... 어떤 상카라들이든... 과거와 미래와 현재의 것이든, 안의 것이든 밖의 것이든, 거친 것이든 미세한 것이든, 저열한 것이든 승묘한 것이든, 멀리 있는 것이든 가까이 있는 것이든, 모든 아르마리에 대하여 ‘이것은 내 것이 아니다, 이것은 내가 아니다, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 통찰지로 보아야 한다. 아누라다야, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 물질에 대해서도 염오하고, 느낌에 대해서도 염오하며, 인식에 대해서도 염오하고, 상카라들에 대해서도 염오하며, 아르마리에 대해서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 해탈했다는 지견이 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재 상태가 되지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ, รูปํ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เวทนํ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สญฺญํ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สงฺขาเร ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณํ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ, รูปสฺมึ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อญฺญตฺร รูปา ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เวทนาย…เป… อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… อญฺญตฺร สญฺญาย…เป… สงฺขาเรสุ…เป… อญฺญตฺร สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาณสฺมึ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อญฺญตฺร วิญฺญาณา ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“아누라다야, 이를 어떻게 생각하느냐? 물질을 여래라고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “느낌을 여래라고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “인식을 여래라고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “상카라들을 여래라고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “아르마리를 여래라고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “아누라다야, 이를 어떻게 생각하느냐? 물질 속에 여래가 있다고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “물질과는 다르게 여래가 있다고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “느낌 속에... (중략) 느낌과는 다르게... 인식 속에... 인식과는 다르게... 상카라들 속에... 상카라들과는 다르게... 아르마리 속에 여래가 있다고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “아르마리와는 다르게 여래가 있다고 관찰하느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ, รูปํ, เวทนํ, สญฺญํ, สงฺขาเร, วิญฺญาณํ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ, อยํ โส อรูปี อเวทโน อสญฺญี อสงฺขาโร อวิญฺญาโณ ตถาคโตติ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอตฺถ จ เต, อนุราธ, ทิฏฺเฐว [Pg.552] ธมฺเม สจฺจโต เถตโต ตถาคเต อนุปลพฺภิยมาเน กลฺลํ นุ เต ตํ เวยฺยากรณํ – โย โส, อาวุโส, ตถาคโต อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต, ตํ ตถาคโต อญฺญตฺร อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปติ – ‘‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ สาธุ, อนุราธ! ปุพฺเพ จาหํ, อนุราธ, เอตรหิ จ ทุกฺขญฺเจว ปญฺญาเปมิ ทุกฺขสฺส จ นิโรธ’’นฺติ. ทุติยํ.

“아누라다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 물질, 느낌, 인식, 형성(상카라)들, 식을 여래라고 관찰하는가?” “아닙니다, 세존이시여.” “아누라다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 이 여래는 물질이 없고 느낌이 없으며 인식이 없고 형성이 없으며 식이 없는 존재라고 관찰하는가?” “아닙니다, 세존이시여.” “아누라다여, 이와 같이 현생에서조차 진실로, 확실하게 여래가 (오온과 별개의 자아로) 포착되지 않는데, ‘도반들이여, 최상의 인간이며 최고가는 인간이며 최상의 경지에 도달한 여래를 천명할 때, 이 네 가지 경우를 제외하고 — 죽음 뒤에 여래가 존재한다거나... 혹은 죽음 뒤에 여래는 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다 — 라고 천명한다’라고 말하는 것이 그대에게 타당하겠는가?” “아닙니다, 세존이시여.” “장하구나, 장하구나, 아누라다여! 예전에도 지금도 나는 오직 괴로움과 괴로움의 소멸만을 천명하노라.” 두 번째 경.

๓. ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตํ

3. 첫 번째 사리풋타-코팃히카 경

๔๑๒. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต, อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

412. 한때 존자 사리풋타와 존자 마하코팃히카는 바라나시의 이시빠따나 미가다야(녹야원)에 머물고 있었다. 그때 존자 마하코팃히카는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 사리풋타가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 사리풋타와 함께 반갑게 인사를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 마하코팃히카는 존자 사리풋타에게 이렇게 말했다.

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนาวุโส, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

“사리풋타 도반이여, 여래는 사후에 존재합니까?” “도반이여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “도반이여, 그러면 여래는 사후에 존재하지 않습니까?” “도반이여, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “사리풋타 도반이여, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?” “도반이여, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것도 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “도반이여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “도반이여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.”

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน, ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – โหติ ตถาคโต [Pg.553] ปรํ มรณา’ติ วเทสิ…เป… ‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ, โก ปจฺจโย เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ?

“‘사리풋타 도반이여, 여래는 사후에 존재합니까?’라는 질문을 받았을 때, 도반은 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재한다는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것이다’라고 말했습니다. ... ‘도반이여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?’라는 질문을 받았을 때도 도반은 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니라는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것이다’라고 말했습니다. 도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 이유는 무엇이며 원인은 무엇입니까?”

‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ โข, อาวุโส, รูปคตเมตํ. น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, รูปคตเมตํ. โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, รูปคตเมตํ. เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, รูปคตเมตํ. โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ โข, อาวุโส, เวทนาคตเมตํ. น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, เวทนาคตเมตํ. โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, เวทนาคตเมตํ. เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, เวทนาคตเมตํ. โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ โข, อาวุโส, สญฺญาคตเมตํ. น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สญฺญาคตเมตํ. โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สญฺญาคตเมตํ. เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สญฺญาคตเมตํ. โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ โข, อาวุโส, สงฺขารคตเมตํ. น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สงฺขารคตเมตํ. โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สงฺขารคตเมตํ. เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, สงฺขารคตเมตํ. โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ โข, อาวุโส, วิญฺญาณคตเมตํ. น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, วิญฺญาณคตเมตํ. โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, วิญฺญาณคตเมตํ. เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ, วิญฺญาณคตเมตํ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ. ตติยํ.

“도반이여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해는 물질에 얽매인 것일 뿐입니다. ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것도 물질에 얽매인 것일 뿐입니다. ‘존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것도, ‘존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것도 물질에 얽매인 것일 뿐입니다. 도반이여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해는 느낌에 얽매인 것일 뿐입니다. ... 인식에 얽매인 것일 뿐입니다. ... 형성(상카라)에 얽매인 것일 뿐입니다. ... 식에 얽매인 것일 뿐입니다. ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것도, ‘존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것도, ‘존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것도 오직 식에 얽매인 것일 뿐입니다. 도반이여, 이것이 세존께서 이를 설명하지 않으신 이유이며 원인입니다.” 세 번째 경.

๔. ทุติยสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตํ

4. 두 번째 사리풋타-코팃히카 경

๔๑๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต, อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย…เป… (สาเยว [Pg.554] ปุจฺฉา) ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘รูปํ โข, อาวุโส, อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปสมุทยํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณสมุทยํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติปิสฺส โหติ.

413. 한때 존자 사리풋타와 존자 마하코팃히카는 바라나시의 이시빠따나 미가다야에 머물고 있었다. ... (질문은 위와 같음) “도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 이유는 무엇이며 원인은 무엇입니까?” “도반이여, 물질을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 물질의 일어남을 알지 못하고 보지 못하며, 물질의 소멸을 알지 못하고 보지 못하며, 물질의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자에게는 ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해가 생깁니다. ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 견해도 생깁니다. ‘존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 견해도 생기며, ‘존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해도 생깁니다. 느낌에 대해서도... 인식에 대해서도... 형성에 대해서도... 식을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하며, 식의 일어남을... 식의 소멸을... 식의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자에게는 ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해가 생기며... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생깁니다.”

‘‘รูปญฺจ โข, อาวุโส, ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปสมุทยํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, รูปนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณสมุทยํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, วิญฺญาณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ; ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ; ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ; ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ. จตุตฺถํ.

“도반이여, 물질을 있는 그대로 알고 보며, 물질의 발생을 있는 그대로 알고 보며, 물질의 소멸을 있는 그대로 알고 보며, 물질의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알고 보는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기지 않으며... (중략) ... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해도 생기지 않습니다. 느낌을... 인식을... 형성들을... 식을 있는 그대로 알고 보며, 식의 발생을 있는 그대로 알고 보며, 식의 소멸을 있는 그대로 알고 보며, 식의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알고 보는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기지 않으며, ‘사후에 여래가 존재하지 않는다’는 견해가 생기지 않으며, ‘사후에 여래가 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 견해가 생기지 않으며, ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생기지 않습니다. 도반이여, 이것이 세존께서 그것을 설명하지 않으신 이유이며 원인입니다.” 제4경.

๕. ตติยสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตํ

5. 제3 사리뿟따-꼿띠까 경

๔๑๔. เอกํ [Pg.555] สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต, อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย…เป… (สาเยว ปุจฺฉา) ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ โก ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘รูเป โข, อาวุโส, อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส อวิคตตณฺหสฺส ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรสุ…เป… วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส อวิคตตณฺหสฺส ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. รูเป จ โข, อาวุโส, วิคตราคสฺส…เป… เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรสุ…เป… วิญฺญาเณ วิคตราคสฺส วิคตจฺฉนฺทสฺส วิคตเปมสฺส วิคตปิปาสสฺส วิคตปริฬาหสฺส วิคตตณฺหสฺส ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ, อยํ ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ. ปญฺจมํ.

414. 한때 존자 사리뿟따와 존자 마하꼿띠까는 바라나시의 이시빠따나 미가다야에 머물고 있었습니다. ... (앞과 같은 질문) “도반이여, 세존께서 그것을 설명하지 않으신 이유와 원인은 무엇입니까?” “도반이여, 물질에 대한 탐욕이 떠나지 않고, 욕구가 떠나지 않고, 애정이 떠나지 않고, 갈증이 떠나지 않고, 번뇌가 떠나지 않고, 갈애가 떠나지 않은 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생깁니다. 느낌에 대해... 인식에 대해... 형성들에 대해... 식에 대해 탐욕이 떠나지 않고, 욕구가 떠나지 않고, 애정이 떠나지 않고, 갈증이 떠나지 않고, 번뇌가 떠나지 않고, 갈애가 떠나지 않은 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생깁니다. 그러나 도반이여, 물질에 대해 탐욕이 떠나고... 느낌에 대해... 인식에 대해... 형성들에 대해... 식에 대해 탐욕이 떠나고, 욕구가 떠나고, 애정이 떠나고, 갈증이 떠나고, 번뇌가 떠나고, 갈애가 떠난 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기지 않으며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생기지 않습니다. 도반이여, 이것이 세존께서 그것을 설명하지 않으신 이유이며 원인입니다.” 제5경.

๖. จตุตฺถสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตํ

6. 제4 사리뿟따-꼿띠까 경

๔๑๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต, อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโกฏฺฐิเกน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจ – ‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ…เป… ‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต [Pg.556] ปรํ มรณา’ติ วเทสิ’’. ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ?

415. 한때 존자 사리뿟따와 존자 마하꼿띠까는 바라나시의 이시빠따나 미가다야에 머물고 있었습니다. 그때 존자 사리뿟따는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 마하꼿띠까가 있는 곳으로 갔습니다. 가서 존자 마하꼿띠까와 함께 환담을 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 사리뿟따는 존자 마하꼿띠까에게 이렇게 말했습니다. “도반 꼿띠까여, ‘사후에 여래가 존재합니까?’... ‘도반이여, 사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아닙니까?’라는 질문을 받으면, 도반께서는 ‘도반이여, 그것 또한 세존께서 설명하지 않으셨으니, 사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라고 대답하셨습니다. 도반이여, 세존께서 그것을 설명하지 않으신 이유와 원인은 무엇입니까?”

‘‘รูปารามสฺส โข, อาวุโส, รูปรตสฺส รูปสมฺมุทิตสฺส รูปนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ; ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. เวทนารามสฺส โข, อาวุโส, เวทนารตสฺส เวทนาสมฺมุทิตสฺส, เวทนานิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… สญฺญารามสฺส โข, อาวุโส…เป… สงฺขารารามสฺส โข อาวุโส…เป… วิญฺญาณารามสฺส โข, อาวุโส, วิญฺญาณรตสฺส วิญฺญาณสมฺมุทิตสฺส วิญฺญาณนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ’’.

“도반이여, 물질을 즐김의 처소로 삼고, 물질을 좋아하고, 물질에 기뻐하며 물질의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기며, ‘사후에 여래가 존재하지 않는다’는 견해가 생기며, ‘사후에 여래가 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 견해가 생기며, ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생깁니다. 도반이여, 느낌을 즐김의 처소로 삼고, 느낌을 좋아하고, 느낌에 기뻐하며 느낌의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자에게는... 인식을 즐김의 처소로 삼는 자에게는... 형성들을 즐김의 처소로 삼는 자에게는... 식을 즐김의 처소로 삼고, 식을 좋아하고, 식에 기뻐하며 식의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생깁니다.”

‘‘น รูปารามสฺส โข, อาวุโส, น รูปรตสฺส น รูปสมฺมุทิตสฺส, รูปนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. น เวทนารามสฺส โข, อาวุโส…เป… น สญฺญารามสฺส โข, อาวุโส…เป… น สงฺขารารามสฺส โข, อาวุโส…เป… น วิญฺญาณารามสฺส โข, อาวุโส, น วิญฺญาณรตสฺส น วิญฺญาณสมฺมุทิตสฺส, วิญฺญาณนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยํ โข, อาวุโส, เหตุ, อยํ ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ.

“도반이여, 물질을 즐김의 처소로 삼지 않고, 물질을 좋아하지 않고, 물질에 기뻐하지 않으며 물질의 소멸을 있는 그대로 알고 보는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기지 않으며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생기지 않습니다. 느낌을 즐김의 처소로 삼지 않는 자에게는... 인식을 즐김의 처소로 삼지 않는 자에게는... 형성들을 즐김의 처소로 삼지 않는 자에게는... 식을 즐김의 처소로 삼지 않고, 식을 좋아하지 않고, 식에 기뻐하지 않으며 식의 소멸을 있는 그대로 알고 보는 자에게는 ‘사후에 여래가 존재한다’는 견해가 생기지 않으며... ‘사후에 여래가 존재하는 것도 아니며 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해가 생기지 않습니다. 도반이여, 이것이 세존께서 그것을 설명하지 않으신 이유이며 원인입니다.”

‘‘สิยา ปนาวุโส, อญฺโญปิ ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘สิยา, อาวุโส. ภวารามสฺส โข, อาวุโส, ภวรตสฺส ภวสมฺมุทิตสฺส, ภวนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. น [Pg.557] ภวารามสฺส โข, อาวุโส, น ภวรตสฺส น ภวสมฺมุทิตสฺส, ภวนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยมฺปิ โข, อาวุโส, ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ.

“도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유가 있겠습니까?” “도반이여, 있을 수 있습니다. 도반이여, 존재(bhava)를 즐기고, 존재를 기뻐하며, 존재에 환희하는 자가 존재의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖게 됩니다. 그러나 도반이여, 존재를 즐기지 않고, 존재를 기뻐하지 않으며, 존재에 환희하지 않는 자가 존재의 소멸을 있는 그대로 알고 보면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖지 않게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖지 않게 됩니다. 도반이여, 이것이 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유입니다.”

‘‘สิยา ปนาวุโส, อญฺโญปิ ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘สิยา, อาวุโส. อุปาทานารามสฺส โข, อาวุโส, อุปาทานรตสฺส อุปาทานสมฺมุทิตสฺส, อุปาทานนิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. น อุปาทานารามสฺส โข, อาวุโส, น อุปาทานรตสฺส น อุปาทานสมฺมุทิตสฺส, อุปาทานนิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป… ‘เนว, โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยมฺปิ โข อาวุโส, ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ.

“도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유가 있겠습니까?” “도반이여, 있을 수 있습니다. 도반이여, 취착(upādāna)을 즐기고, 취착을 기뻐하며, 취착에 환희하는 자가 취착의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖게 됩니다. 그러나 도반이여, 취착을 즐기지 않고, 취착을 기뻐하지 않으며, 취착에 환희하지 않는 자가 취착의 소멸을 있는 그대로 알고 보면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖지 않게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖지 않게 됩니다. 도반이여, 이것이 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유입니다.”

‘‘สิยา ปนาวุโส, อญฺโญปิ ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘สิยา, อาวุโส. ตณฺหารามสฺส โข, อาวุโส, ตณฺหารตสฺส ตณฺหาสมฺมุทิตสฺส, ตณฺหานิโรธํ อชานโต อปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส โหติ. น ตณฺหารามสฺส โข, อาวุโส, น ตณฺหารตสฺส น ตณฺหาสมฺมุทิตสฺส, ตณฺหานิโรธํ ชานโต ปสฺสโต ยถาภูตํ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ…เป. … ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิสฺส น โหติ. อยมฺปิ โข, อาวุโส, ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ.

“도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유가 있겠습니까?” “도반이여, 있을 수 있습니다. 도반이여, 갈애(taṇhā)를 즐기고, 갈애를 기뻐하며, 갈애에 환희하는 자가 갈애의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖게 됩니다. 그러나 도반이여, 갈애를 즐기지 않고, 갈애를 기뻐하지 않으며, 갈애에 환희하지 않는 자가 갈애의 소멸을 있는 그대로 알고 보면, ‘여래는 사후에 존재한다’는 견해를 갖지 않게 되고… (중략) …‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 견해를 갖지 않게 됩니다. 도반이여, 이것이 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유입니다.”

‘‘สิยา ปนาวุโส, อญฺโญปิ ปริยาโย, เยเนตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘เอตฺถ ทานิ, อาวุโส สาริปุตฺต, อิโต อุตฺตริ กึ อิจฺฉสิ? ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตสฺส, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุโน วฏฺฏํ นตฺถิ ปญฺญาปนายา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“도반이여, 세존께서 이를 설명하지 않으신 또 다른 이유가 있겠습니까?” “도반 사리붓다여, 이제 여기에서 이보다 더 무엇을 원하십니까? 도반 사리붓다여, 갈애가 다하여 해탈한 비구에게는 그를 무엇이라 규정할 윤회의 수레바퀴(vaṭṭa)가 존재하지 않습니다.” 여섯 번째 경.

๗. โมคฺคลฺลานสุตฺตํ

7. 7. 목갈라나 경

๔๑๖. อถ [Pg.558] โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ –

416. 416. 그때 밧차곳따 유행승이 존자 마하목갈라나가 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 마하목갈라나와 함께 반갑게 인사를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 밧차곳따 유행승은 존자 마하목갈라나에게 이렇게 말하였다.

‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, สสฺสโต โลโก’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘สสฺสโต โลโก’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, อสสฺสโต โลโก’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘อสสฺสโต โลโก’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, อนฺตวา โลโก’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘อนฺตวา โลโก’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, อนนฺตวา โลโก’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘อนนฺตวา โลโก’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’’นฺติ. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’’นฺติ. ‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

“목갈라나 존자여, 세상은 영원합니까?” “밧차여, ‘세상은 영원하다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 그러면 세상은 영원하지 않습니까?” “밧차여, ‘세상은 영원하지 않다’는 것 역시 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 세상은 끝이 있습니까?” “밧차여, ‘세상은 끝이 있다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 그러면 세상은 끝이 없습니까?” “밧차여, ‘세상은 끝이 없다’는 것 역시 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 생명(jīva)과 몸은 같습니까?” “밧차여, ‘생명과 몸은 같다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 그러면 생명과 몸은 다릅니까?” “밧차여, ‘생명과 몸은 다르다’는 것 역시 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 여래는 사후에 존재합니까?” “밧차여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하지 않습니까?” “밧차여, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것 역시 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?” “밧차여, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.” “목갈라나 존자여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “밧차여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것 역시 세존께서 설명하지 않으신 것입니다.”

‘‘โก นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ [Pg.559] มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา? โก ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – สสฺสโต โลโกติปิ, อสสฺสโต โลโกติปิ, อนฺตวา โลโกติปิ, อนนฺตวา โลโกติปิ, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติปิ, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติปิ, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติปิ, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติปิ, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติปิ, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติปี’’ติ?

“목갈라나 존자여, 다른 교단의 유행승들은 이와 같이 질문을 받았을 때, ‘세상은 영원하다’거나, ‘세상은 영원하지 않다’거나, ‘세상은 끝이 있다’거나, ‘세상은 끝이 없다’거나, ‘생명과 몸은 같다’거나, ‘생명과 몸은 다르다’거나, ‘여래는 사후에 존재한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’거나, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’거나, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라고 설명하는 원인은 무엇이고 조건은 무엇입니까? 또한 목갈라나 존자여, 사문 고따마께서는 이와 같이 질문을 받으셨을 때, ‘세상은 영원하다’는 등등의 설명을 하지 않으시는 원인은 무엇이고 조건은 무엇입니까?”

‘‘อญฺญติตฺถิยา โข, วจฺฉ, ปริพฺพาชกา จกฺขุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ…เป… ชิวฺหํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ…เป… มนํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ. ตสฺมา อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – สสฺสโต โลโกติ วา…เป… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา. ตถาคโต จ โข, วจฺฉ, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ จกฺขุํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ…เป… ชิวฺหํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ…เป… มนํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. ตสฺมา ตถาคตสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – สสฺสโต โลโกติปิ…เป… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติปี’’ติ.

“와차여, 다른 가르침을 따르는 유행자들은 눈을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 혀를 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 마음을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. 그러므로 다른 가르침을 따르는 유행자들은 이와 같이 질문을 받았을 때, ‘세상은 영원하다’라거나 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고 이와 같이 설명하는 것이다. 그러나 와차여, 아라한이며 정등각자인 여래는 눈을 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 혀를 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 마음을 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. 그러므로 이와 같이 질문을 받은 여래에게는 ‘세상은 영원하다’라는 등의 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라는 이와 같은 설명이 없는 것이다.”

อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สสฺสโต โลโก’’ติ? อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, มยา – ‘สสฺสโต โลโก’ติ…เป…. ‘‘กึ ปน, โภ โคตม, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ มยา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

그때 와차곳따 유행자가 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 유쾌하게 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 와차곳따 유행자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고따마 존자시여, 세상은 영원합니까?” “와차여, 나는 ‘세상은 영원하다’라고 선언하지 않았다.” ... (중략) ... “그러면 고따마 존자시여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “와차여, 나는 ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고도 역시 선언하지 않았다.”

‘‘โก [Pg.560] นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา? โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน โภโต โคตมสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ?

“고따마 존자시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 다른 가르침을 따르는 유행자들은 이와 같이 질문을 받았을 때 ‘세상은 영원하다’라거나 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고 이와 같이 설명하는 것입니까? 또한 고따마 존자시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 고따마 존자께서는 이와 같이 질문을 받았을 때 ‘세상은 영원하다’라는 등의 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라는 이와 같은 설명을 하지 않으시는 것입니까?”

‘‘อญฺญติตฺถิยา โข, วจฺฉ, ปริพฺพาชกา จกฺขุํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ…เป… ชิวฺหํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ…เป… มนํ ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ สมนุปสฺสนฺติ. ตสฺมา อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา. ตถาคโต จ โข, วจฺฉ, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ จกฺขุํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ…เป… ชิวฺหํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ…เป… มนํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ สมนุปสฺสติ. ตสฺมา ตถาคตสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติปิ, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติปิ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ.

“와차여, 다른 가르침을 따르는 유행자들은 눈을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 혀를 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 마음을 ‘이것은 나의 것이요, 이것은 나이며, 이것은 나의 자아이다’라고 관찰한다. 그러므로 다른 가르침을 따르는 유행자들은 이와 같이 질문을 받았을 때, ‘세상은 영원하다’라거나 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고 이와 같이 설명하는 것이다. 와차여, 아라한이며 정등각자인 여래는 눈을 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 혀를 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. ... (중략) ... 마음을 ‘이것은 나의 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 관찰한다. 그러므로 이와 같이 질문을 받은 여래에게는 ‘세상은 영원하다’는 설명도, ‘세상은 영원하지 않다’는 설명도, ‘세상은 끝이 있다’는 설명도, ‘세상은 끝이 없다’는 설명도, ‘그 생명이 바로 그 몸이다’라는 설명도, ‘생명은 다른 것이고 몸은 다른 것이다’라는 설명도, ‘여래는 사후에 존재한다’는 설명도, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 설명도, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 설명도, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라는 이와 같은 설명이 없는 것이다.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ จ สาวกสฺส จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ สเมสฺสติ น วิโรธยิสฺสติ, ยทิทํ อคฺคปทสฺมึ. อิทานาหํ, โภ โคตม, สมณํ มหาโมคฺคลฺลานํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ อปุจฺฉึ. สมโณปิ เม โมคฺคลฺลาโน เอเตหิ ปเทหิ เอเตหิ พฺยญฺชเนหิ ตมตฺถํ พฺยากาสิ, เสยฺยถาปิ ภวํ โคตโม. อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม[Pg.561]! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ จ สาวกสฺส จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ สเมสฺสติ น วิโรธยิสฺสติ, ยทิทํ อคฺคปทสฺมิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“경이롭습니다, 고따마 존자시여! 놀랍습니다, 고따마 존자시여! 스승과 제자가 이 최상의 구절에 대하여 의미는 의미대로, 구절은 구절대로 일치하고 화합하며 상충하지 않는다는 것은 참으로 놀라운 일입니다. 고따마 존자시여, 저는 지금 마하목갈라나 존자를 찾아가 이 내용을 물었습니다. 목갈라나 존자께서도 고따마 존자와 똑같은 구절과 똑같은 표현으로 이 내용을 설명해 주셨습니다. 경이롭습니다, 고따마 존자시여! 놀랍습니다, 고따마 존자시여! 스승과 제자가 이 최상의 구절에 대하여 의미는 의미대로, 구절은 구절대로 일치하고 화합하며 상충하지 않는다는 것은 참으로 놀라운 일입니다.” 일곱 번째 경 끝.

๘. วจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

8. 와차곳따 경

๔๑๗. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สสฺสโต โลโก’’ติ? อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, มยา – ‘สสฺสโต โลโก’ติ…เป…. ‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ มยา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

417. 그때 와차곳따 유행자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 유쾌하게 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 와차곳따 유행자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고따마 존자시여, 세상은 영원합니까?” “와차여, 나는 ‘세상은 영원하다’라고 선언하지 않았다.” ... (중략) ... “그러면 고따마 존자시여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아닙니까?” “와차여, 나는 ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고도 역시 선언하지 않았다.”

‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา? โก ปน, โภ โคตม, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน โภโต โคตมสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ?

“고따마 존자시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 다른 가르침을 따르는 유행자들은 이와 같이 질문을 받았을 때 ‘세상은 영원하다’라거나 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라고 이와 같이 설명하는 것입니까? 또한 고따마 존자시여, 어떤 원인과 어떤 조건 때문에 고따마 존자께서는 이와 같이 질문을 받았을 때 ‘세상은 영원하다’라는 등의 ... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니요, 존재하지 않는 것도 아니다’라는 이와 같은 설명을 하지 않으시는 것입니까?”

‘‘อญฺญติตฺถิยา โข, วจฺฉ, ปริพฺพาชกา รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ตสฺมา อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา. ตถาคโต จ โข, วจฺฉ, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา รูปํ, น รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. น เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ…เป… น สญฺญํ…เป… น สงฺขาเร…เป… น วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น [Pg.562] วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, น วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ตสฺมา ตถาคตสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ.

“왓차여, 다른 가르침을 믿는 유행자들은 물질을 자아라고 보거나, 자아가 물질을 가졌다고 보거나, 자아 안에 물질이 있다고 보거나, 물질 안에 자아가 있다고 본다. 느낌을 자아라고 보거나... 인식을... 행들을... 알음알이(識)를 자아라고 보거나, 자아가 알음알이를 가졌다고 보거나, 자아 안에 알음알이가 있다고 보거나, 알음알이 안에 자아가 있다고 본다. 그러므로 다른 가르침을 믿는 유행자들에게 이와 같이 질문을 하면, ‘세상은 영원하다’라거나... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 등의 대답이 나온다. 그러나 왓차여, 아라한이시며 정등각자이신 여래는 물질을 자아라고 보지 않으며, 자아가 물질을 가졌다고 보지 않으며, 자아 안에 물질이 있다고 보지 않으며, 물질 안에 자아가 있다고 보지 않는다. 느낌을 자아라고 보지 않으며... 인식을... 행들을... 알음알이를 자아라고 보지 않으며, 자아가 알음알이를 가졌다고 보지 않으며, 자아 안에 알음알이가 있다고 보지 않으며, 알음알이 안에 자아가 있다고 보지 않는다. 그러므로 여래에게 이와 같이 질문을 하면, ‘세상은 영원하다’라거나... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 등의 대답이 나오지 않는다.”

อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อุฏฺฐายาสนา เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, สสฺสโต โลโก’’ติ? อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘สสฺสโต โลโก’ติ…เป…. ‘‘กึ ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

그때 왓차곳따 유행자가 자리에서 일어나 존자 마하모깔라나가 있는 곳으로 갔다. 가서 존자 마하모깔라나와 함께 정답게 인사를 나누고, 안부를 묻는 이야기를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 왓차곳따 유행자는 존자 마하모깔라나에게 이렇게 말했다. “존자 모깔라나여, 세상은 영원합니까?” “왓차여, ‘세상은 영원하다’는 것은 세존께서 답변하지 않으신 것입니다.” ... “존자 모깔라나여, 그러면 ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까’?” “왓차여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것 또한 세존께서 답변하지 않으신 것입니다.”

‘‘โก นุ โข, โภ โมคฺคลฺลาน, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา? โก ปน, โภ โมคฺคลฺลาน, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ?

“존자 모깔라나여, 다른 가르침을 믿는 유행자들에게 이와 같이 질문했을 때, ‘세상은 영원하다’라거나... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 대답이 나오는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까? 또한 존자 모깔라나여, 사문 고따마께 이와 같이 질문했을 때, ‘세상은 영원하다’라거나... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 대답이 나오지 않는 원인은 무엇이며 조건은 무엇입니까?”

‘‘อญฺญติตฺถิยา โข, วจฺฉ, ปริพฺพาชกา รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ตสฺมา อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ ปุฏฺฐานํ เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา. ตถาคโต จ โข, วจฺฉ, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา รูปํ, น รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. น เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ…เป… น [Pg.563] สญฺญํ…เป… น สงฺขาเร…เป… น วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, น วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, น อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, น วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ตสฺมา ตถาคตสฺส เอวํ ปุฏฺฐสฺส น เอวํ เวยฺยากรณํ โหติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติปิ, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติปิ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปี’’ติ.

“왓차여, 다른 가르침을 믿는 유행자들은 물질을 자아라고 보거나, 자아가 물질을 가졌다고 보거나, 자아 안에 물질이 있다고 보거나, 물질 안에 자아가 있다고 본다. 느낌을 자아라고 보거나... 인식을... 행들을... 알음알이를 자아라고 보거나, 자아가 알음알이를 가졌다고 보거나, 자아 안에 알음알이가 있다고 보거나, 알음알이 안에 자아가 있다고 본다. 그러므로 다른 가르침을 믿는 유행자들에게 이와 같이 질문을 하면, ‘세상은 영원하다’라거나... ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 대답이 나온다. 왓차여, 아라한이시며 정등각자이신 여래는 물질을 자아라고 보지 않으며, 자아가 물질을 가졌다고 보지 않으며, 자아 안에 물질이 있다고 보지 않으며, 물질 안에 자아가 있다고 보지 않는다. 느낌을... 인식을... 행들을... 알음알이를 자아라고 보지 않으며, 자아가 알음알이를 가졌다고 보지 않으며, 자아 안에 알음알이가 있다고 보지 않으며, 알음알이 안에 자아가 있다고 보지 않는다. 그러므로 여래에게 이와 같이 질문을 하면, ‘세상은 영원하다’, ‘세상은 영원하지 않다’, ‘세상은 끝이 있다’, ‘세상은 끝이 없다’, ‘생명이 곧 신체다’, ‘생명과 신체는 다르다’, ‘여래는 사후에 존재한다’, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 대답이 나오지 않는 것이다.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โมคฺคลฺลาน, อพฺภุตํ, โภ โมคฺคลฺลาน! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ จ สาวกสฺส จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ, สเมสฺสติ, น วิโรธยิสฺสติ, ยทิทํ อคฺคปทสฺมึ. อิทานาหํ, โภ โมคฺคลฺลาน, สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ อปุจฺฉึ. สมโณปิ เม โคตโม เอเตหิ ปเทหิ เอเตหิ พฺยญฺชเนหิ เอตมตฺถํ พฺยากาสิ, เสยฺยถาปิ ภวํ โมคฺคลฺลาโน. อจฺฉริยํ, โภ โมคฺคลฺลาน, อพฺภุตํ, โภ โมคฺคลฺลาน! ยตฺร หิ นาม สตฺถุ จ สาวกสฺส จ อตฺเถน อตฺโถ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สํสนฺทิสฺสติ สเมสฺสติ น วิโรธยิสฺสติ, ยทิทํ อคฺคปทสฺมิ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“존자 목갈라나여, 참으로 놀랍습니다! 존자 목갈라나여, 참으로 경이롭습니다! 스승과 제자의 뜻과 뜻이 일치하고, 문구와 문구가 일치하여 서로 어긋나지 않으니, 이는 참으로 수승한 대목(aggapada)입니다. 존자 목갈라나여, 저는 방금 고타마 사문을 찾아가 이 내용에 대해 여쭈었습니다. 고타마 사문께서도 존자 목갈라나께서 하신 말씀과 똑같은 문구와 똑같은 표현으로 이 내용을 설명해 주셨습니다. 존자 목갈라나여, 참으로 놀랍습니다! 존자 목갈라나여, 참으로 경이롭습니다! 스승과 제자의 뜻과 뜻이 일치하고, 문구와 문구가 일치하여 서로 어긋나지 않으니, 이는 참으로 수승한 대목입니다.” (제8장 끝)

๙. กุตูหลสาลาสุตฺตํ

9. 쿠투할라살라 경(Kutūhalasālāsuttaṃ)

๔๑๘. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

418. 그때 왓차곳따 유행승이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 왓차곳따 유행승은 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다.

‘‘ปุริมานิ, โภ โคตม, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สมฺพหุลานํ นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ ปริพฺพาชกานํ กุตูหลสาลายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘อยํ โข ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส. โสปิ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. โยปิสฺส [Pg.564] สาวโก อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต ตมฺปิ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’’’ติ.

“고타마 존자시여, 며칠 전 여러 외도 사문과 바라문들과 유행승들이 토론장(쿠투할라살라)에 모여 앉아 있을 때 이런 이야기가 오갔습니다. ‘이 푸라나 캇사파는 대중의 우두머리이고 무리의 지도자이며 종파의 스승으로서 널리 알려지고 명성이 높으며, 교단을 창시하여 많은 사람에게 성인으로 추앙받는 자입니다. 그 또한 죽어 세상을 떠난 제자에 대하여 “그는 저곳에 태어났고, 그는 저곳에 태어났다”라고 태어날 곳을 예언합니다. 최상의 인간이며 으뜸가는 인간이며 최고의 경지에 도달한 제자가 죽어 세상을 떠났을 때도, 그는 그 제자에 대하여 “그는 저곳에 태어났고, 그는 저곳에 태어났다”라고 태어날 곳을 예언합니다.’”

‘‘อยมฺปิ โข มกฺขลิ โคสาโล…เป… อยมฺปิ โข นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต…เป… อยมฺปิ โข สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต…เป… อยมฺปิ โข ปกุโธ กจฺจาโน…เป… อยมฺปิ โข อชิโต เกสกมฺพโล สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส. โสปิ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. โยปิสฺส สาวโก อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต ตมฺปิ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’’’ติ.

이 막칼리 고살라도... 이 니간타 나타뿟따도... 이 산자야 벨랏띠뿟따도... 이 빠꾸다 까짜야나도... 이 아지따 께사깜발라도 승가를 이끄는 스승이며, 무리의 스승이고, 무리의 교사이며, 널리 알려지고 명성이 있으며, 종파를 창시한 자로 많은 사람에게 성자로 존경받습니다. 그 또한 죽어 세상을 떠난 제자에 대해 ‘이 사람은 저곳에 태어났고, 저 사람은 저곳에 태어났다’고 태어날 곳을 예언합니다. 최고이며 으뜸이고 최상의 경지에 이른 제자에 대해서도 죽어 세상을 떠난 뒤 ‘이 사람은 저곳에 태어났고, 저 사람은 저곳에 태어났다’고 태어날 곳을 예언합니다.

‘‘อยมฺปิ โข สมโณ โคตโม สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส. โสปิ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. โยปิสฺส สาวโก อุตฺตมปุริโส ปรมปุริโส ปรมปตฺติปตฺโต ตญฺจ สาวกํ อพฺภตีตํ กาลงฺกตํ อุปปตฺตีสุ น พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. อปิ จ โข นํ เอวํ พฺยากโรติ – ‘อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, โภ โคตม, อหุ เทว กงฺขา, อหุ วิจิกิจฺฉา – ‘กถํ นาม สมณสฺส โคตมสฺส ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย’’’ติ ?

이 사문 고따마께서도 승가를 이끄는 스승이며, 무리의 스승이고, 무리의 교사이며, 널리 알려지고 명성이 있으며, 종파를 창시한 자로 많은 사람에게 성자로 존경받습니다. 그분 또한 죽어 세상을 떠난 제자에 대해 ‘이 사람은 저곳에 태어났고, 저 사람은 저곳에 태어났다’고 태어날 곳을 예언하십니다. 그러나 최고이며 으뜸이고 최상의 경지에 이른 제자에 대해서는 죽어 세상을 떠난 뒤 ‘이 사람은 저곳에 태어났고, 저 사람은 저곳에 태어났다’고 태어날 곳을 말씀하지 않으십니다. 오히려 그에 대해 ‘그는 갈애를 끊었고, 결박을 던져버렸으며, 자만을 완전히 타파하여 괴로움의 끝을 보았다’라고 말씀하십니다. 존자 고따마여, 저에게는 ‘어떻게 사문 고따마의 법을 철저히 알 수 있을까’ 하는 의문과 의구심이 생겼습니다.

‘‘อลญฺหิ เต, วจฺฉ, กงฺขิตุํ, อลํ วิจิกิจฺฉิตุํ. กงฺขนีเย จ ปน เต ฐาเน วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา. สอุปาทานสฺส ขฺวาหํ, วจฺฉ, อุปปตฺตึ ปญฺญาเปมิ โน อนุปาทานสฺส. เสยฺยถาปิ, วจฺฉ, อคฺคิ สอุปาทาโน ชลติ, โน อนุปาทาโน; เอวเมว ขฺวาหํ, วจฺฉ, สอุปาทานสฺส อุปปตฺตึ ปญฺญาเปมิ, โน อนุปาทานสฺสา’’ติ.

왓차여, 그대가 의심하는 것은 당연하며 의구심을 갖는 것도 당연하다. 의심할 만한 상황에서 그대에게 의구심이 일어난 것이다. 왓차여, 나는 취착(upādāna, 연료)이 있는 자에게 다시 태어남을 천명하지, 취착이 없는 자에게는 천명하지 않는다. 왓차여, 예를 들어 불이 연료가 있어야 타오르고 연료가 없으면 타오르지 않는 것과 같다. 왓차여, 이와 마찬가지로 나는 취착이 있는 자에게 다시 태어남을 천명하지, 취착이 없는 자에게는 천명하지 않는다.

‘‘ยสฺมึ[Pg.565], โภ โคตม, สมเย อจฺจิ วาเตน ขิตฺตา ทูรมฺปิ คจฺฉติ, อิมสฺส ปน ภวํ โคตโม กึ อุปาทานสฺมึ ปญฺญาเปตี’’ติ? ‘‘ยสฺมึ โข, วจฺฉ, สมเย อจฺจิ วาเตน ขิตฺตา ทูรมฺปิ คจฺฉติ, ตมหํ วาตูปาทานํ ปญฺญาเปมิ. วาโต หิสฺส, วจฺฉ, ตสฺมึ สมเย อุปาทานํ โหตี’’ติ. ‘‘ยสฺมิญฺจ ปน, โภ โคตม, สมเย อิมญฺจ กายํ นิกฺขิปติ, สตฺโต จ อญฺญตรํ กายํ อนุปปนฺโน โหติ, อิมสฺส ปน ภวํ โคตโม กึ อุปาทานสฺมึ ปญฺญาเปตี’’ติ? ‘‘ยสฺมึ โข, วจฺฉ, สมเย อิมญฺจ กายํ นิกฺขิปติ, สตฺโต จ อญฺญตรํ กายํ อนุปปนฺโน โหติ, ตมหํ ตณฺหูปาทานํ วทามิ. ตณฺหา หิสฺส, วจฺฉ, ตสฺมึ สมเย อุปาทานํ โหตี’’ติ. นวมํ.

존자 고따마여, 불꽃이 바람에 날려 멀리까지 갈 때, 그 불꽃에 대해서 존자 고따마께서는 무엇을 연료(upādāna)라고 하십니까? 왓차여, 불꽃이 바람에 날려 멀리까지 갈 때, 나는 바람을 그 연료라고 부른다. 왓차여, 그때는 바람이 그 불의 연료가 되기 때문이다. 존자 고따마여, 중생이 이 몸을 내던지고 아직 다른 몸에 도달하지 않았을 때, 그 중생에 대해서 존자 고따마께서는 무엇을 연료(upādāna)라고 하십니까? 왓차여, 중생이 이 몸을 내던지고 아직 다른 몸에 도달하지 않았을 때, 나는 갈애(taṇhā)를 연료라고 부른다. 왓차여, 그때는 갈애가 그 중생의 연료가 되기 때문이다. 제9경.

๑๐. อานนฺทสุตฺตํ

10. 아난다 경

๔๑๙. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, อตฺถตฺตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหี อโหสิ. ‘‘กึ ปน, โภ โคตม, นตฺถตฺตา’’ติ? ทุติยมฺปิ โข ภควา ตุณฺหี อโหสิ. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

419. 그때 유행자 왓차가곳따가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누었다. 환담과 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 유행자 왓차가곳따는 세존께 이렇게 여쭈었다. '존자 고따마여, 자아는 존재합니까?' 이렇게 여쭈자 세존께서는 침묵하셨다. '그러면 존자 고따마여, 자아는 존재하지 않습니까?' 두 번째로 여쭈었으나 세존께서는 침묵하셨다. 그러자 유행자 왓차가곳따는 자리에서 일어나 떠나갔다.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺเต วจฺฉโคตฺเต ปริพฺพาชเก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, ภควา วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น พฺยากาสี’’ติ? ‘‘อหญฺจานนฺท, วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส ‘อตฺถตฺตา’ติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อตฺถตฺตา’ติ พฺยากเรยฺยํ, เย เต, อานนฺท, สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา เตสเมตํ สทฺธึ อภวิสฺส. อหญฺจานนฺท, วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส ‘นตฺถตฺตา’ติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘นตฺถตฺตา’ติ พฺยากเรยฺยํ, เย เต, อานนฺท, สมณพฺราหฺมณา อุจฺเฉทวาทา เตสเมตํ สทฺธึ อภวิสฺส. อหญฺจานนฺท, วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส ‘อตฺถตฺตา’ติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อตฺถตฺตา’ติ พฺยากเรยฺยํ, อปิ นุ เม ตํ, อานนฺท, อนุโลมํ อภวิสฺส ญาณสฺส อุปฺปาทาย – ‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อหญฺจานนฺท, วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส [Pg.566] ‘นตฺถตฺตา’ติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘นตฺถตฺตา’ติ พฺยากเรยฺยํ, สมฺมูฬฺหสฺส, อานนฺท, วจฺฉโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส ภิยฺโย สมฺโมหาย อภวิสฺส – ‘อหุวา เม นูน ปุพฺเพ อตฺตา, โส เอตรหิ นตฺถี’’’ติ. ทสมํ.

유행자 왓차가곳따가 떠난 지 얼마 되지 않아 아난다 존자가 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 어찌하여 세존께서는 유행자 왓차가곳따의 질문에 답변하지 않으셨습니까?' 아난다여, 내가 만일 유행자 왓차가곳따에게 ‘자아는 존재한다’라고 답했다면, 그것은 상견(sassatavāda)을 주장하는 사문·바라문들의 견해에 동조하는 것이 되었을 것이다. 아난다여, 내가 만일 유행자 왓차가곳따에게 ‘자아는 존재하지 않는다’라고 답했다면, 그것은 단견(ucchedavāda)을 주장하는 사문·바라문들의 견해에 동조하는 것이 되었을 것이다. 아난다여, 내가 만일 유행자 왓차가곳따에게 ‘자아는 존재한다’라고 답했다면, 그것이 아난다여, ‘모든 법은 무아(anattā)이다’라는 지혜를 일으키는 데 부합하겠느냐? '그렇지 않습니다, 세존이시여.' 아난다여, 내가 만일 유행자 왓차가곳따에게 ‘자아는 존재하지 않는다’라고 답했다면, 이미 혼란에 빠진 유행자 왓차가곳따를 더욱 혼란에 빠뜨려, ‘전에는 나에게 자아가 있었는데, 이제는 그것이 없구나’라고 생각하게 만들었을 것이다. 제10경.

๑๑. สภิยกจฺจานสุตฺตํ

11. 사비야 까짜야나 경

๔๒๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา สภิโย กจฺจาโน ญาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สภิโย กจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สภิเยน กจฺจาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สภิยํ กจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข โภ, กจฺจาน, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ กจฺจาน, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

420. 한때 사비야 까짜야나 존자가 냐띠까의 벽돌집(Giñjakāvasatha)에 머물고 있었다. 그때 유행자 왓차가곳따가 사비야 까짜야나 존자가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 사비야 까짜야나 존자와 함께 안부를 나누었다. 환담과 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 유행자 왓차가곳따는 사비야 까짜야나 존자에게 이렇게 여쭈었다. '존자 까짜야나여, 여래는 사후에 존재합니까?' 왓차여, ‘여래는 사후에 존재한다’는 것은 세존께서 설명하지(abyākata) 않으신 것이다. '그러면 존자 까짜야나여, 여래는 사후에 존재하지 않습니까?' 왓차여, ‘여래는 사후에 존재하지 않는다’는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것이다.

‘‘กึ นุ โข, โภ กจฺจาน, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปน, โภ กจฺจาน, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ.

'존자 까짜야나여, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?' 왓차여, ‘여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다’는 것은 세존께서 설명하지 않으신 것이다. '그러면 존자 까짜야나여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?' 왓차여, ‘여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니다’라는 것 또한 세존께서 설명하지 않으신 것이다.

‘‘‘กึ นุ โข, โภ กจฺจาน, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ กจฺจาน, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ กจฺจาน, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, วจฺฉ, ภควตา – โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ กจฺจาน, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘เอตมฺปิ โข, วจฺฉ, อพฺยากตํ ภควตา – เนว โหติ น [Pg.567] น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วเทสิ. โก นุ โข, โภ กจฺจาน, เหตุ, โก ปจฺจโย, เยเนตํ อพฺยากตํ สมเณน โคตเมนา’’ติ? ‘‘โย จ, วจฺฉ, เหตุ, โย จ ปจฺจโย ปญฺญาปนาย รูปีติ วา อรูปีติ วา สญฺญีติ วา อสญฺญีติ วา เนวสญฺญีนาสญฺญีติ วา, โส จ เหตุ, โส จ ปจฺจโย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อปริเสสํ นิรุชฺเฌยฺย. เกน นํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย รูปีติ วา อรูปีติ วา สญฺญีติ วา อสญฺญีติ วา เนวสญฺญีนาสญฺญีติ วา’’ติ. ‘‘กีวจิรํ ปพฺพชิโตสิ, โภ กจฺจานา’’ติ? ‘‘นจิรํ, อาวุโส, ตีณิ วสฺสานี’’ติ. ‘‘ยสฺสป’สฺส, อาวุโส, เอตเมตฺตเกน เอตฺตกเมว ตํป’สฺส พหุ, โก ปน วาโท เอวํ อภิกฺกนฺเต’’ติ! เอกาทสมํ.

“존자 깟짜나여, ‘여래는 사후에 존재하는가’라고 여쭈었을 때, 당신은 ‘밧차여, 세존께서는 여래는 사후에 존재한다는 그것을 설명하지 않으셨다’라고 말했습니다. ‘존자 깟짜나여, 그러면 여래는 사후에 존재하지 않는가’라고 여쭈었을 때, 당신은 ‘밧차여, 세존께서는 여래는 사후에 존재하지 않는다는 그것을 설명하지 않으셨다’라고 말했습니다. ‘존자 깟짜나여, 그러면 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 하는가’라고 여쭈었을 때, 당신은 ‘밧차여, 세존께서는 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다는 그것을 설명하지 않으셨다’라고 말했습니다. ‘존자 깟짜나여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닌가’라고 여쭈었을 때, 당신은 ‘밧차여, 이 또한 세존께서는 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니라고 설명하지 않으셨다’라고 말했습니다. 존자 깟짜나여, 사문 고따마께서 이를 설명하지 않으신 이유와 원인은 무엇입니까?” “밧차여, ‘물질이 있다’거나 ‘물질이 없다’거나 ‘인식(상)이 있다’거나 ‘인식이 없다’거나 ‘인식이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다’라고 규정할 수 있게 하는 그 원인과 조건이 완전히, 모든 면에서, 남김없이 소멸한다면, 무엇으로써 그를 ‘물질이 있다’거나 ‘물질이 없다’거나 ‘인식이 있다’거나 ‘인식이 없다’거나 ‘인식이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다’라고 규정하는 자가 규정할 수 있겠습니까?” “존자 깟짜나여, 출가하신 지 얼마나 되었습니까?” “도반이여, 오래되지 않았습니다. 3년 되었습니다.” “도반이여, 이 정도의 기간에 이만큼의 이 가르침을 이해한 것만으로도 그에게는 참으로 많은 것입니다. 하물며 이와 같이 수승한 경지에 대해서야 더 말할 나위가 있겠습니까!” 제11경.

อพฺยากตสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

설명되지 않은 것의 모음(무기 상윳따)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

เขมาเถรี อนุราโธ, สาริปุตฺโตติ โกฏฺฐิโก;

โมคฺคลฺลาโน จ วจฺโฉ จ, กุตูหลสาลานนฺโท;

สภิโย เอกาทสมนฺติ;

케마 테리 경, 아누라다 경, 사리뿟따 경, 꼿띠까 경(3개), 목갈라나 경, 밧차 경, 꾸뚜할라살라 경, 아난다 경, 사비야 경까지 열한 번째이다.

สฬายตนวคฺโค จตุตฺโถ.

제4 육처 품.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

สฬายตนเวทนา, มาตุคาโม ชมฺพุขาทโก;

สามณฺฑโก โมคฺคลฺลาโน, จิตฺโต คามณิ สงฺขตํ;

อพฺยากตนฺติ ทสธาติ.

육처, 수(웨다나), 여인(마뚜가마), 잠부카다까, 사만다까, 목갈라나, 찟따, 가마니, 유위(상카따), 무기(아뱌까따)로 열 가지이다.

สฬายตนวคฺคสํยุตฺตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

육처 품 상윳따 빠알리가 끝났다.