1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

---

සංයුත්තනිකායො

සංයුත්ත නිකාය

---

ඛන්ධවග්ගො

ඛන්ධ වග්ගය

---

1. ඛන්ධසංයුත්තං

1. ඛන්ධ සංයුත්තය

---

1. නකුලපිතුවග්ගො

1. නකුලපිතු වර්ගය

---

1. නකුලපිතුසුත්තං

1. නකුලපිතු සූත්‍රය

---

1. එවං [Pg.1] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො නකුලපිතා ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති භගවන්තං එතදවොච –

1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භග්ග ජනපදයෙහි සුංසුමාරගිරි නුවර භේසකළාවන නම් වූ මෘගදායෙහි (මුව වනයෙහි) වැඩවසන සේක. එකල නකුලපිතු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ නකුලපිතු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

---

‘‘අහමස්මි, භන්තෙ, ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො ආතුරකායො අභික්ඛණාතඞ්කො. අනිච්චදස්සාවී ඛො පනාහං, භන්තෙ, භගවතො මනොභාවනීයානඤ්ච භික්ඛූනං. ඔවදතු මං, භන්තෙ, භගවා; අනුසාසතු මං, භන්තෙ, භගවා; යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

“ස්වාමීනි, මම දැන් දිරා ගියෙමි, වයෝවෘද්ධ වූයෙමි, මහලු වූයෙමි, බොහෝ කාලයක් ආයු වළඳා ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණ සිටින්නෙමි. මම රෝගී ශරීරයක් ඇත්තෙමි, නිතර නිතර අසනීප වන්නෙමි. ස්වාමීනි, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, සිත දියුණු කරන්නා වූ (මනෝභාවනීය) භික්ෂූන් වහන්සේලා ද නිතර දැකගැනීමට අවස්ථාව නොලැබේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවවාද කරන සේක්වා, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අනුශාසනා කරන සේක්වා. එය මට බොහෝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.”

---

‘‘එවමෙතං, ගහපති, එවමෙතං, ගහපති! ආතුරො හායං, ගහපති, කායො අණ්ඩභූතො පරියොනද්ධො. යො හි, ගහපති, ඉමං කායං පරිහරන්තො මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානෙය්‍ය, කිමඤ්ඤත්‍ර බාල්‍යා? තස්මාතිහ තෙ, [Pg.2] ගහපති, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ආතුරකායස්ස මෙ සතො චිත්තං අනාතුරං භවිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ, ගහපති, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති.

“ගෘහපතිය, එය එසේම ය, ගෘහපතිය, එය එසේම ය! ගෘහපතිය, ඇත්ත වශයෙන් ම මේ ශරීරය රෝගී ය, දුර්වල ය, තුනී සමකින් වැසුණු බිත්තරයක් වැනි ය. ගෘහපතිය, මේ ශරීරය දරා සිටින යම් කිසිවෙක් මොහොතකට හෝ තමා නිරෝගී යැයි පිළිගන්නේ නම්, එය මෝඩකමක් මිස අන් කවරක් ද? එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘මාගේ ශරීරය රෝගී වූවත්, මාගේ සිත රෝගී නොවන්නේය’ යනුවෙන්. ගෘහපතිය, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය.”

---

අථ ඛො නකුලපිතා ගහපති භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නකුලපිතරං ගහපතිං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ගහපති, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො. අලත්ථ නො අජ්ජ භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති?

ඉක්බිති නකුලපිතු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනය කෙරෙහි බෙහෙවින් සතුටු වී, එය අනුමෝදන් වී, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ නකුලපිතු ගෘහපතියාගෙන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ විමසූහ: “ගෘහපතිය, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්න ය, මුහුණේ පැහැය ඉතා පිරිසිදු ය, දීප්තිමත් ය. අද ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවේ ධර්ම කථාවක් අසන්නට ලැබුණේ ද?”

---

‘‘කථඤ්හි නො සියා, භන්තෙ! ඉදානාහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මියා කථාය අමතෙන අභිසිත්තො’’ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, ගහපති, භගවතා ධම්මියා කථාය අමතෙන අභිසිත්තො’’ති? ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. එකමන්තං නිසින්නො ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතදවොචං – ‘අහමස්මි, භන්තෙ, ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො ආතුරකායො අභික්ඛණාතඞ්කො. අනිච්චදස්සාවී ඛො පනාහං, භන්තෙ, භගවතො මනොභාවනීයානඤ්ච භික්ඛූනං. ඔවදතු මං, භන්තෙ, භගවා; අනුසාසතු මං, භන්තෙ, භගවා; යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’’ති.

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවන්නේ කෙසේ ද? ස්වාමීනි, දැන් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම දේශනා නැමති අමෘතයෙන් අභිෂේක කරනු ලැබුවෙමි.” “ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිනම් ධර්ම අමෘතයකින් ඔබ අභිෂේක කළේ ද?” “ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වී මෙසේ පැවසුවෙමි: ‘ස්වාමීනි, මම දැන් දිරා ගියෙමි, මහලු වූයෙමි, ජීවිතයේ අවසාන වයසට පැමිණියෙමි. මම රෝගී කයක් ඇත්තෙමි, නිතර පීඩාවට පත්වන්නෙමි. ස්වාමීනි, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද සිත දියුණු කළ මහා සඟරුවන ද නිතර දැකීමට නොලැබේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවවාද අනුශාසනා කරන සේක්වා, එය මට බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස වනු ඇත’ කියා ය.”

---

‘‘එවං වුත්තෙ, මං, භන්තෙ, භගවා එතදවොච – ‘එවමෙතං, ගහපති, එවමෙතං, ගහපති! ආතුරො හායං, ගහපති, කායො අණ්ඩභූතො පරියොනද්ධො. යො හි, ගහපති, ඉමං කායං පරිහරන්තො මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානෙය්‍ය, කිමඤ්ඤත්‍ර බාල්‍යා? තස්මාතිහ තෙ ගහපති, එවං සික්ඛිතබ්බං – ආතුරකායස්ස මෙ සතො චිත්තං අනාතුරං භවිස්සතීති. එවඤ්හි තෙ, ගහපති, සික්ඛිතබ්බ’න්ති. එවං ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මියා කථාය අමතෙන අභිසිත්තො’’ති.

“ස්වාමීනි, මා එසේ පැවසූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: ‘ගෘහපතිය, එය එසේම ය. ඇත්ත වශයෙන් ම මේ ශරීරය රෝගී ය, දුර්වල ය, තුනී සමකින් වැසුණු බිත්තරයක් වැනි ය. ගෘහපතිය, මේ ශරීරය දරා සිටින යමෙක් තමා මොහොතකට හෝ නිරෝගී යැයි පවසන්නේ නම්, එය මෝඩකමකි. එබැවින් ගෘහපතිය, ‘මාගේ ශරීරය රෝගී වුව ද සිත රෝගී නොවන්නේය’ යනුවෙන් ඔබ හික්මිය යුතුය’ කියා ය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙලෙස ධර්ම කථාව නැමති අමෘතයෙන් මා අභිෂේක කළ සේක.”

---

‘‘න හි පන තං, ගහපති, පටිභාසි භගවන්තං උත්තරිං පටිපුච්ඡිතුං – ‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ආතුරකායො චෙව හොති ආතුරචිත්තො ච, කිත්තාවතා ච පන ආතුරකායො හි ඛො හොති නො ච ආතුරචිත්තො’’’ති[Pg.3]? ‘‘දූරතොපි ඛො මයං, භන්තෙ, ආගච්ඡෙය්‍යාම ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. සාධු වතායස්මන්තංයෙව සාරිපුත්තං පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’’ති.

“ගෘහපතිය, ‘ස්වාමීනි, කවර කරුණකින් රෝගී කයක් මෙන්ම රෝගී සිතක් ද ඇත්තේ ද, කවර කරුණකින් රෝගී කයක් තිබුණත් රෝගී නොවූ සිතක් ඇත්තේ ද’ යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් තවදුරටත් විමසීමට ඔබට අදහසක් පහළ නොවූයේ ද?” “ස්වාමීනි, මේ දේශනාවේ අර්ථය දැනගැනීම පිණිස අපි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සමීපයට බොහෝ දුර සිට වුව ද පැමිණෙන්නෙමු. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේම මේ දේශනාවේ අර්ථය පැහැදිලි කර දෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි.”

---

‘‘තෙන හි, ගහපති, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො නකුලපිතා ගහපති ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසි. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

“ගෘහපතිය, එසේ නම් අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම පවසන්නෙමි.” “එසේ ය, ස්වාමීනි” යි නකුලපිතු ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, ආතුරකායො චෙව හොති, ආතුරචිත්තො ච? ඉධ, ගහපති, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. ‘අහං රූපං, මම රූප’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං රූපං, මම රූප’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු රෝගී කයක් ඇතිව රෝගී සිතක් ද ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙලොව ආර්යයන් වහන්සේලා නොදැක්කා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මුණු, සත්පුරුෂයන් නොදැක්කා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මුණු අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය ආත්මය වශයෙන් දකියි; නැතහොත් රූපය සහිත වූ ආත්මය දකියි; නැතහොත් ආත්මය තුළ රූපය දකියි; නැතහොත් රූපය තුළ ආත්මය දකියි. ‘මම රූපය වෙමි, රූපය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී සිටියි. ‘මම රූපය වෙමි, රූපය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී සිටින ඔහුගේ ඒ රූපය වෙනස් වෙයි, පෙරළෙයි. රූපයේ වෙනස් වීම හා පෙරළීම නිසා ඔහු තුළ සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාවන් හටගනියි.”

---

‘‘වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං. ‘අහං වෙදනා, මම වෙදනා’ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං වෙදනා, මම වෙදනා’ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො, සා වෙදනා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ඔහු වේදනාව ආත්මය වශයෙන් දකියි; නැතහොත් වේදනාව සහිත වූ ආත්මය දකියි; නැතහොත් ආත්මය තුළ වේදනාව දකියි; නැතහොත් වේදනාව තුළ ආත්මය දකියි. ‘මම වේදනාව වෙමි, වේදනාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී සිටියි. ‘මම වේදනාව වෙමි, වේදනාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී සිටින ඔහුගේ ඒ වේදනාව වෙනස් වෙයි, පෙරළෙයි. වේදනාවේ වෙනස් වීම හා පෙරළීම නිසා ඔහු තුළ සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාවන් හටගනියි.”

---

‘‘සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා සඤ්ඤං, සඤ්ඤාය වා අත්තානං. ‘අහං සඤ්ඤා, මම සඤ්ඤා’ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං සඤ්ඤා, මම සඤ්ඤා’ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො, සා සඤ්ඤා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස සඤ්ඤාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ඔහු සංඥාව ආත්මය වශයෙන් දකියි; නැතහොත් සංඥාව සහිත වූ ආත්මය දකියි; නැතහොත් ආත්මය තුළ සංඥාව දකියි; නැතහොත් සංඥාව තුළ ආත්මය දකියි. ‘මම සංඥාව වෙමි, සංඥාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී සිටියි. ‘මම සංඥාව වෙමි, සංඥාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී සිටින ඔහුගේ ඒ සංඥාව වෙනස් වෙයි, පෙරළෙයි. සංඥාවේ වෙනස් වීම හා පෙරළීම නිසා ඔහු තුළ සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාවන් හටගනියි.”

---

‘‘සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං. ‘අහං සඞ්ඛාරා, මම සඞ්ඛාරා’ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං සඞ්ඛාරා, මම සඞ්ඛාරා’ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො, තෙ සඞ්ඛාරා විපරිණමන්ති අඤ්ඤථා හොන්ති. තස්ස සඞ්ඛාරවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ඔහු සංස්කාරයන් ආත්මය වශයෙන් දකියි; නැතහොත් සංස්කාර සහිත වූ ආත්මය දකියි; නැතහොත් ආත්මය තුළ සංස්කාර දකියි; නැතහොත් සංස්කාර තුළ ආත්මය දකියි. ‘මම සංස්කාර වෙමි, සංස්කාර මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී සිටියි. ‘මම සංස්කාර වෙමි, සංස්කාර මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී සිටින ඔහුගේ ඒ සංස්කාරයන් වෙනස් වෙයි, පෙරළෙයි. සංස්කාරයන්ගේ වෙනස් වීම හා පෙරළීම නිසා ඔහු තුළ සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාවන් හටගනියි.”

---

‘‘විඤ්ඤාණං [Pg.4] අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. ‘අහං විඤ්ඤාණං, මම විඤ්ඤාණ’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං විඤ්ඤාණං, මම විඤ්ඤාණ’න්ති පරියුට්ඨට්ඨායිනො, තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. එවං ඛො, ගහපති, ආතුරකායො චෙව හොති ආතුරචිත්තො ච.

“ඔහු විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් දකියි; නැතහොත් විඤ්ඤාණය සහිත වූ ආත්මය දකියි; නැතහොත් ආත්මය තුළ විඤ්ඤාණය දකියි; නැතහොත් විඤ්ඤාණය තුළ ආත්මය දකියි. ‘මම විඤ්ඤාණය වෙමි, විඤ්ඤාණය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී සිටියි. ‘මම විඤ්ඤාණය වෙමි, විඤ්ඤාණය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී සිටින ඔහුගේ ඒ විඤ්ඤාණය වෙනස් වෙයි, පෙරළෙයි. විඤ්ඤාණයේ වෙනස් වීම හා පෙරළීම නිසා ඔහු තුළ සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාවන් හටගනියි. ගෘහපතිය, කෙනෙකු රෝගී කයක් ඇතිව රෝගී සිතක් ඇත්තෙකු වන්නේ මෙසේය.”

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, ආතුරකායො හි ඛො හොති නො ච ආතුරචිත්තො? ඉධ, ගහපති, සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. ‘අහං රූපං, මම රූප’න්ති න පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං රූපං, මම රූප’න්ති අපරියුට්ඨට්ඨායිනො, තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු රෝගී කයක් තිබියදීත් රෝගී නොවූ සිතක් ඇත්තෙකු වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ආර්යයන් වහන්සේලා දුටු, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දුටු, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි; රූපය සහිත වූ ආත්මය නොදකියි; ආත්මය තුළ රූපය නොදකියි; රූපය තුළ ආත්මය නොදකියි. ‘මම රූපය වෙමි, රූපය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී නොසිටියි. ‘මම රූපය වෙමි, රූපය මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී නොසිටින ඔහුගේ ඒ රූපය වෙනස් වුව ද පෙරළී ගිය ද, රූපයේ ඒ වෙනස් වීම හා පෙරළීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ සෝක, වැලපීම, දුක්, දොම්නස් හා දැඩි පීඩාවන් හටගන්නේ නැත.”

---

‘‘න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනාවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා වෙදනං, න වෙදනාය වා අත්තානං. ‘අහං වෙදනා, මම වෙදනා’ති න පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං වෙදනා, මම වෙදනා’ති අපරියුට්ඨට්ඨායිනො, සා වෙදනා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ඔහු වේදනාව ආත්මය වශයෙන් නොදකියි; වේදනාව සහිත වූ ආත්මය නොදකියි; ආත්මය තුළ වේදනාව නොදකියි; වේදනාව තුළ ආත්මය නොදකියි. ‘මම වේදනාව වෙමි, වේදනාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී නොසිටියි. ‘මම වේදනාව වෙමි, වේදනාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී නොසිටින ඔහුගේ ඒ වේදනාව වෙනස් වුව ද පෙරළී ගිය ද, වේදනාවේ ඒ වෙනස් වීම හා පෙරළීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ සෝක, වැලපීම, දුක්, දොම්නස් හා දැඩි පීඩාවන් හටගන්නේ නැත.”

---

‘‘න සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, න සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා සඤ්ඤං, න සඤ්ඤාය වා අත්තානං. ‘අහං සඤ්ඤා, මම සඤ්ඤා’ති න පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං සඤ්ඤා, මම සඤ්ඤා’ති අපරියුට්ඨට්ඨායිනො, සා සඤ්ඤා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස සඤ්ඤාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“ඔහු සංඥාව ආත්මය වශයෙන් නොදකියි; සංඥාව සහිත වූ ආත්මය නොදකියි; ආත්මය තුළ සංඥාව නොදකියි; සංඥාව තුළ ආත්මය නොදකියි. ‘මම සංඥාව වෙමි, සංඥාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී නොසිටියි. ‘මම සංඥාව වෙමි, සංඥාව මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී නොසිටින ඔහුගේ ඒ සංඥාව වෙනස් වුව ද පෙරළී ගිය ද, සංඥාවේ ඒ වෙනස් වීම හා පෙරළීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ සෝක, වැලපීම, දුක්, දොම්නස් හා දැඩි පීඩාවන් හටගන්නේ නැත.”

---

``න සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, න සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, න සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං. ‘අහං සඞ්ඛාරා, මම සඞ්ඛාරා’ති න පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං සඞ්ඛාරා, මම සඞ්ඛාරා’ති අපරියුට්ඨට්ඨායිනො, තෙ සඞ්ඛාරා විපරිණමන්ති අඤ්ඤථා හොන්ති. තස්ස සඞ්ඛාරවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

`` “ඔහු සංස්කාරයන් ආත්මය වශයෙන් නොදකියි; සංස්කාර සහිත වූ ආත්මය නොදකියි; ආත්මය තුළ සංස්කාර නොදකියි; සංස්කාර තුළ ආත්මය නොදකියි. ‘මම සංස්කාර වෙමි, සංස්කාර මාගේය’ යන හැඟීමෙන් ඔහු වෙළී නොසිටියි. ‘මම සංස්කාර වෙමි, සංස්කාර මාගේය’ යන හැඟීමෙන් වෙළී නොසිටින ඔහුගේ ඒ සංස්කාරයන් වෙනස් වුව ද පෙරළී ගිය ද, සංස්කාරයන්ගේ ඒ වෙනස් වීම හා පෙරළීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ සෝක, වැලපීම, දුක්, දොම්නස් හා දැඩි පීඩාවන් හටගන්නේ නැත.”

---

‘‘න [Pg.5] විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. ‘අහං විඤ්ඤාණං, මම විඤ්ඤාණ’න්ති න පරියුට්ඨට්ඨායී හොති. තස්ස ‘අහං විඤ්ඤාණං, මම විඤ්ඤාණ’න්ති අපරියුට්ඨට්ඨායිනො, තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. එවං ඛො, ගහපති, ආතුරකායො හොති නො ච ආතුරචිත්තො’’ති.

විඤ්ඤාණය ආත්මය ලෙස නොදකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූවක් ලෙස ආත්මය නොදකියි; ආත්මය තුළ විඤ්ඤාණය ඇතැයි හෝ විඤ්ඤාණය තුළ ආත්මය ඇතැයි හෝ නොදකියි. 'මම විඤ්ඤාණය වෙමි, විඤ්ඤාණය මගේ ය' යන දැක්මෙහි ගැලී නොසිටියි. 'මම විඤ්ඤාණය වෙමි, විඤ්ඤාණය මගේ ය' යන දැක්මෙහි ගැලී නොසිටින ඔහුට ඒ විඤ්ඤාණය වෙනස් වන විට, අන්‍ය ආකාර වන විට, ඒ විඤ්ඤාණය පෙරළීම හා අන්‍ය ආකාර වීම හේතුවෙන් සෝක, පරිදේව, දුක්, දොම්නස්, උපායාසයෝ උපදින්නේ නැත. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි කය ගිලන් වූව ද සිත ගිලන් නොවන්නේ ය.

---

ඉදමවොච ආයස්මා සාරිපුත්තො. අත්තමනො නකුලපිතා ගහපති ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දීති. පඨමං.

ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ නකුලපිතෘ ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගත්තේ ය. පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. දෙවදහසුත්තං

2. දේවදහ සූත්‍රය

---

2. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති දෙවදහං නාම සක්‍යානං නිගමො. අථ ඛො සම්බහුලා පච්ඡාභූමගමිකා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉච්ඡාම මයං, භන්තෙ, පච්ඡාභූමං ජනපදං ගන්තුං, පච්ඡාභූමෙ ජනපදෙ නිවාසං කප්පෙතු’’න්ති.

2. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි 'දේවදහ' නම් වූ ශාක්‍යයන්ගේ නියම්ගමෙහි වැඩවසන සේක. ඉක්බිති අපර දිග ජනපදයකට (පශ්චාත් භූමියට) යෑමට කැමති භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනි, අපි අපර දිග ජනපදයකට ගොස් එහි වාසය කිරීමට කැමැත්තෙමු."

---

‘‘අපලොකිතො පන වො, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො’’ති? ‘‘න ඛො නො, භන්තෙ, අපලොකිතො ආයස්මා සාරිපුත්තො’’ති. ‘‘අපලොකෙථ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තං. සාරිපුත්තො, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො, භික්ඛූනං අනුග්ගාහකො සබ්‍රහ්මචාරීන’’න්ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං.

"මහණෙනි, ඔබලා සාරිපුත්තයන්ගෙන් අවසර ගත්තාහු ද?" "ස්වාමීනි, අපි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගෙන් අවසර නොගත්තෙමු." "මහණෙනි, සාරිපුත්තයන්ගෙන් අවසර ගන්න. මහණෙනි, සාරිපුත්තයන් වහන්සේ නුවණැති ය, සබ්‍රහ්මචාරී භික්ෂූන්ට උපකාර කරන්නෙකි." "එසේ ය ස්වාමීනි" යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

---

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං එළගලාගුම්බෙ නිසින්නො හොති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉච්ඡාම මයං, ආවුසො සාරිපුත්ත, පච්ඡාභූමං ජනපදං ගන්තුං, පච්ඡාභූමෙ ජනපදෙ නිවාසං කප්පෙතුං. අපලොකිතො නො සත්ථා’’ති.

එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරු තැනක එක්තරා එළගල (ඇත්තෝර) පඳුරක් යට වැඩහුන් සේක. ඉක්බිති ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය සතුටින් පිළිගෙන, හුනස්නෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කළ යුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අපි අපර දිග ජනපදයකට ගොස් එහි වාසය කිරීමට කැමැත්තෙමු. අපි ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ද අවසර ගත්තෙමු."

---

‘‘සන්ති [Pg.6] හාවුසො, නානාවෙරජ්ජගතං භික්ඛුං පඤ්හං පුච්ඡිතාරො – ඛත්තියපණ්ඩිතාපි බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිතාපි ගහපතිපණ්ඩිතාපි සමණපණ්ඩිතාපි. පණ්ඩිතා හාවුසො, මනුස්සා වීමංසකා – ‘කිංවාදී පනායස්මන්තානං සත්ථා කිමක්ඛායීති, කච්චි වො ආයස්මන්තානං ධම්මා සුස්සුතා සුග්ගහිතා සුමනසිකතා සූපධාරිතා සුප්පටිවිද්ධා පඤ්ඤාය, යථා බ්‍යාකරමානා ආයස්මන්තො වුත්තවාදිනො චෙව භගවතො අස්සථ, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යාථ, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’’ති?

"ඇවැත්නි, විවිධ රටවලට යන භික්ෂුවකගෙන් ප්‍රශ්න විමසන නුවණැති ක්ෂත්‍රියයෝ, නුවණැති බ්‍රාහ්මණයෝ, නුවණැති ගෘහපතියෝ මෙන්ම නුවණැති ශ්‍රමණයෝ ද සිටිති. ඇවැත්නි, නුවණැති මිනිස්සු විමසා බලන්නෝ ය. 'ඔබ වහන්සේලාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කුමන වාදයක් දරන්නෙක් ද? කුමක් දේශනා කරන්නෙක් ද?' කියා ඔවුන් විමසනු ඇත. ඇවැත්නි, ඔබ වහන්සේලා ධර්මය හොඳින් අසා, හොඳින් උගෙන, හොඳින් මෙනෙහි කොට, හොඳින් ධාරණය කරගෙන, ප්‍රඥාවෙන් හොඳින් වටහාගෙන සිටිනවා ද? එවිට ප්‍රශ්න විසඳන විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දේම පවසන්නටත්, අසත්‍යයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට චෝදනා නොකරන්නටත්, ධර්මයට අනුකූලව කරුණු පැහැදිලි කරන්නටත් හැකි වනු ඇත. එවිට කිසිදු ධාර්මික කරුණක් සම්බන්ධයෙන් නින්දාවට හෝ ගැරහීමට කරුණු නොයෙදෙනු ඇත."

---

‘‘දූරතොපි ඛො මයං, ආවුසො, ආගච්ඡෙය්‍යාම ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. සාධු වතායස්මන්තංයෙව සාරිපුත්තං පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’’ති. ‘‘තෙන හාවුසො, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

"ඇවැත්නි, අපි මේ දේශනාවේ අර්ථය දැනගැනීම පිණිස දුර බැහැර සිට වුව ද ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙන්නෙමු. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින්ම මේ දේශනාවේ අර්ථය පැහැදිලි කරන්නේ නම් ඉතා යහපත් ය." "ඇවැත්නි, එසේ නම් අසන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේ ය, ඇවැත්නි" යි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:"

---

‘‘සන්ති හාවුසො, නානාවෙරජ්ජගතං භික්ඛුං පඤ්හං පුච්ඡිතාරො – ඛත්තියපණ්ඩිතාපි …පෙ… සමණපණ්ඩිතාපි. පණ්ඩිතා හාවුසො, මනුස්සා වීමංසකා – ‘කිංවාදී පනායස්මන්තානං සත්ථා කිමක්ඛායී’ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී ඛො නො, ආවුසො, සත්ථා’’’ති.

"ඇවැත්නි, විවිධ රටවලට යන භික්ෂුවකගෙන් ප්‍රශ්න විමසන නුවණැති ක්ෂත්‍රියයෝ ...පෙ... නුවණැති ශ්‍රමණයෝ සිටිති. ඇවැත්නි, නුවණැති මිනිස්සු විමසා බලන්නෝ ය. 'ඔබ වහන්සේලාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කුමන වාදයක් දරන්නෙක් ද? කුමක් දේශනා කරන්නෙක් ද?' කියා ය. ඇවැත්නි, මෙසේ විමසූ කල ඔබ වහන්සේලා මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතු ය: 'ඇවැත්නි, අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන සේක' කියා ය."

---

‘‘එවං බ්‍යාකතෙපි ඛො, ආවුසො, අස්සුයෙව උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡිතාරො – ඛත්තියපණ්ඩිතාපි…පෙ… සමණපණ්ඩිතාපි. පණ්ඩිතා හාවුසො, මනුස්සා වීමංසකා – ‘කිස්මිං පනායස්මන්තානං ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රූපෙ ඛො, ආවුසො, ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’’’ති.

"ඇවැත්නි, මෙසේ පැවසූ විට, 'ඔබ වහන්සේලාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කුමක් කෙරෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීමට දේශනා කරන්නේ ද?' කියා ඉන් ඔබ්බට ද ප්‍රශ්න විමසන නුවණැති ක්ෂත්‍රියයෝ ...පෙ... නුවණැති ශ්‍රමණයෝ සිටිය හැකිය. ඇවැත්නි, නුවණැති මිනිස්සු විමසා බලන්නෝ ය. ඇවැත්නි, මෙසේ විමසූ කල ඔබ වහන්සේලා මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතු ය: 'ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ රූපය කෙරෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන සේක, වේදනාව කෙරෙහි... සංඥාව කෙරෙහි... සංස්කාරයන් කෙරෙහි... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන සේක' කියා ය."

---

‘‘එවං බ්‍යාකතෙපි ඛො, ආවුසො, අස්සුයෙව උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡිතාරො – ඛත්තියපණ්ඩිතාපි…පෙ… සමණපණ්ඩිතාපි. පණ්ඩිතා හාවුසො, මනුස්සා වීමංසකා – ‘කිං පනායස්මන්තානං ආදීනවං දිස්වා රූපෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රූපෙ ඛො, ආවුසො[Pg.7], අවිගතරාගස්ස අවිගතඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස තස්ස රූපස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු අවිගතරාගස්ස…පෙ… අවිගතතණ්හස්ස තෙසං සඞ්ඛාරානං විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. විඤ්ඤාණෙ අවිගතරාගස්ස අවිගතඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස තස්ස විඤ්ඤාණස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. ඉදං ඛො නො, ආවුසො, ආදීනවං දිස්වා රූපෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙසේ පිළිතුරු දුන් විටද, පණ්ඩිත ක්ෂත්‍රියයන්, පණ්ඩිත බ්‍රාහ්මණයන්, පණ්ඩිත ගෘහපතියන්, පණ්ඩිත ශ්‍රමණයන් ආදී ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෝ විමසා බලන්නන් බැවින් තවදුරටත් මෙසේ ප්‍රශ්න ඇසිය හැකිය: ‘ආයුෂ්මතුන්ගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ රූපයෙහි කිනම් ආදීනවයක් දැක රූපයෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන්නේද? වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි කිනම් ආදීනවයක් දැක ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන්නේද?’ ඇවැත්නි, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, රූපයෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, පහ නොවූ ඡන්දය ඇති, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇති, පහ නොවූ පිපාසය ඇති, පහ නොවූ දැවිල්ල ඇති, පහ නොවූ තෘෂ්ණාව ඇති තැනැත්තාට ඒ රූපයාගේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛය, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ උපදිති. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, පහ නොවූ ඡන්දය ඇති, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇති, පහ නොවූ පිපාසය ඇති, පහ නොවූ දැවිල්ල ඇති, පහ නොවූ තෘෂ්ණාව ඇති තැනැත්තාට ඒ විඤ්ඤාණයාගේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛය, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ උපදිති. ඇවැත්නි, අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ආදීනවය දැක රූපයෙහි, වේදනාවෙහි, සංඥාවෙහි, සංස්කාරයන්හි සහ විඤ්ඤාණයෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරති’ යනුයි.”

---

‘‘එවං බ්‍යාකතෙපි ඛො, ආවුසො, අස්සුයෙව උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡිතාරො – ඛත්තියපණ්ඩිතාපි බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිතාපි ගහපතිපණ්ඩිතාපි සමණපණ්ඩිතාපි. පණ්ඩිතා හාවුසො, මනුස්සා වීමංසකා – ‘කිං පනායස්මන්තානං ආනිසංසං දිස්වා රූපෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘රූපෙ ඛො, ආවුසො, විගතරාගස්ස විගතඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස තස්ස රූපස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු විගතරාගස්ස විගතඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස තෙසං සඞ්ඛාරානං විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. විඤ්ඤාණෙ විගතරාගස්ස විගතඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස තස්ස විඤ්ඤාණස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. ඉදං ඛො නො, ආවුසො, ආනිසංසං දිස්වා රූපෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ ඡන්දරාගවිනයක්ඛායී සත්ථා’’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙසේ පිළිතුරු දුන් විටද, පණ්ඩිත ක්ෂත්‍රියයන්, පණ්ඩිත බ්‍රාහ්මණයන්, පණ්ඩිත ගෘහපතියන්, පණ්ඩිත ශ්‍රමණයන් ආදී ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෝ විමසා බලන්නන් බැවින් තවදුරටත් මෙසේ ප්‍රශ්න ඇසිය හැකිය: ‘ආයුෂ්මතුන්ගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ කිනම් ආනිසංසයක් දැක රූපයෙහි, වේදනාවෙහි, සංඥාවෙහි, සංස්කාරයන්හි සහ විඤ්ඤාණයෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරන්නේද?’ ඇවැත්නි, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, රූපයෙහි පහ වූ රාගය ඇති, පහ වූ ඡන්දය ඇති, පහ වූ ප්‍රේමය ඇති, පහ වූ පිපාසය ඇති, පහ වූ දැවිල්ල ඇති, පහ වූ තෘෂ්ණාව ඇති තැනැත්තාට ඒ රූපයාගේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛය, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ නූපදිති. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි පහ වූ රාගය ඇති, පහ වූ ඡන්දය ඇති, පහ වූ ප්‍රේමය ඇති, පහ වූ පිපාසය ඇති, පහ වූ දැවිල්ල ඇති, පහ වූ තෘෂ්ණාව ඇති තැනැත්තාට ඒ විඤ්ඤාණයාගේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛය, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ නූපදිති. ඇවැත්නි, අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ආනිසංසය දැක රූපයෙහි, වේදනාවෙහි, සංඥාවෙහි, සංස්කාරයන්හි සහ විඤ්ඤාණයෙහි ඡන්දරාගය දුරු කිරීම දේශනා කරති’ යනුයි.”

---

‘‘අකුසලෙ චාවුසො, ධම්මෙ උපසම්පජ්ජ විහරතො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ සුඛො විහාරො අභවිස්ස අවිඝාතො අනුපායාසො අපරිළාහො, කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා, නයිදං භගවා අකුසලානං [Pg.8] ධම්මානං පහානං වණ්ණෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, ආවුසො, අකුසලෙ ධම්මෙ උපසම්පජ්ජ විහරතො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛො විහාරො සවිඝාතො සඋපායාසො සපරිළාහො, කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා, තස්මා භගවා අකුසලානං ධම්මානං පහානං වණ්ණෙති.

“ඇවැත්නි, අකුසල ධර්මයන් සමාදන් වී වසන්නාට මෙලොවදීම පීඩා රහිතව, වෙහෙසක් නොමැතිව, දැවිල්ලක් නොමැතිව සැපවත් විහරණයක් වන්නේ නම් සහ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගතියක් බලාපොරොත්තු විය හැක්කේ නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම වර්ණනා නොකරන සේක. ඇවැත්නි, අකුසල ධර්මයන් සමාදන් වී වසන්නාට මෙලොවදීම දුක්ඛිත විහරණයක් වන බැවින්ද, පීඩා සහිතව, වෙහෙස සහිතව, දැවිල්ල සහිතව වසන්නට වන බැවින්ද, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම බලාපොරොත්තු විය යුතු බැවින්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම වර්ණනා කරන සේක.”

---

‘‘කුසලෙ චාවුසො, ධම්මෙ උපසම්පජ්ජ විහරතො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛො විහාරො අභවිස්ස සවිඝාතො සඋපායාසො සපරිළාහො, කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා, නයිදං භගවා කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදං වණ්ණෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, ආවුසො, කුසලෙ ධම්මෙ උපසම්පජ්ජ විහරතො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ සුඛො විහාරො අවිඝාතො අනුපායාසො අපරිළාහො, කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා, තස්මා භගවා කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදං වණ්ණෙතී’’ති.

“ඇවැත්නි, කුසල ධර්මයන් සමාදන් වී වසන්නාට මෙලොවදීම දුක්ඛිත විහරණයක් වන්නේ නම්, පීඩා සහිතව, වෙහෙස සහිතව, දැවිල්ල සහිතව වසන්නට වන්නේ නම් සහ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක් බලාපොරොත්තු විය හැක්කේ නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසල ධර්මයන් සමාදන් වීම වර්ණනා නොකරන සේක. ඇවැත්නි, කුසල ධර්මයන් සමාදන් වී වසන්නාට මෙලොවදීම සැපවත් විහරණයක් වන බැවින්ද, පීඩා රහිතව, වෙහෙසක් නොමැතිව, දැවිල්ලක් නොමැතිව වසන්නට ලැබෙන බැවින්ද, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගතියක්ම බලාපොරොත්තු විය යුතු බැවින්ද, ඒ නිසාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසල ධර්මයන් සමාදන් වීම වර්ණනා කරන සේක.”

---

ඉදමවොචායස්මා සාරිපුත්තො. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දුන්ති. දුතියං.

ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගත්හ. දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. හාලිද්දිකානිසුත්තං

3. හාලිද්දිකානි සූත්‍රය

---

3. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාකච්චානො අවන්තීසු විහරති කුරරඝරෙ පපාතෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො හාලිද්දිකානි ගහපති යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො හාලිද්දිකානි ගහපති ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච – ‘‘වුත්තමිදං, භන්තෙ, භගවතා අට්ඨකවග්ගියෙ මාගණ්ඩියපඤ්හෙ –

3. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්වාමීන් වහන්සේ අවන්ති ජනපදයෙහි කුරරඝර නුවර පපාත නම් පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි හාලිද්දිකානි ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්වාමීන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් හාලිද්දිකානි ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අට්ඨක වර්ගයෙහි මාගණ්ඩිය ප්‍රශ්නයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී –"

---

‘‘ඔකං පහාය අනිකෙතසාරී,ගාමෙ අකුබ්බං මුනි සන්ථවානි ;

කාමෙහි රිත්තො අපුරක්ඛරානො,කථං න විග්ගය්හ ජනෙන කයිරා’’ති.

"නිවෙස (පංචස්කන්ධය) අතහැර වාසස්ථානයක නොගැවසී, ගමෙහි (ජනයා හා) ඇලුම් නොකරන, කාමයන්ගෙන් හිස් වූ, මතු භවයක් අපේක්ෂා නොකරන මුනිවරයා, කෙසේ නම් මිනිසුන් සමග වාද විවාද කරන්නේද?"

---

‘‘ඉමස්ස නු ඛො, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස කථං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති?

"ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කෙටියෙන් වදාරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය විස්තර වශයෙන් තේරුම් ගත යුත්තේ කෙසේද?"

---

‘‘රූපධාතු [Pg.9] ඛො, ගහපති, විඤ්ඤාණස්ස ඔකො. රූපධාතුරාගවිනිබන්ධඤ්ච පන විඤ්ඤාණං ‘ඔකසාරී’ති වුච්චති. වෙදනාධාතු ඛො, ගහපති, විඤ්ඤාණස්ස ඔකො. වෙදනාධාතුරාගවිනිබන්ධඤ්ච පන විඤ්ඤාණං ‘ඔකසාරී’ති වුච්චති. සඤ්ඤාධාතු ඛො, ගහපති, විඤ්ඤාණස්ස ඔකො. සඤ්ඤාධාතුරාගවිනිබන්ධඤ්ච පන විඤ්ඤාණං ‘ඔකසාරී’ති වුච්චති. සඞ්ඛාරධාතු ඛො, ගහපති, විඤ්ඤාණස්ස ඔකො. සඞ්ඛාරධාතුරාගවිනිබන්ධඤ්ච පන විඤ්ඤාණං ‘ඔකසාරී’ති වුච්චති. එවං ඛො, ගහපති, ඔකසාරී හොති.

"ගෘහපතිය, රූප ධාතුව (රූපස්කන්ධය) විඤ්ඤාණයට නිවසකි. රූප ධාතුව කෙරෙහි රාගයෙන් බැඳුණු විඤ්ඤාණය 'නිවසෙහි වසන්නෙකි' (ඕකසාරී) යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, වේදනා ධාතුව... සඤ්ඤා ධාතුව... සංඛාර ධාතුව විඤ්ඤාණයට නිවසකි. සංඛාර ධාතුව කෙරෙහි රාගයෙන් බැඳුණු විඤ්ඤාණය 'නිවසෙහි වසන්නෙකි' යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි නිවසෙහි වසන්නෙක් (ඕකසාරී) වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, අනොකසාරී හොති? රූපධාතුයා ඛො, ගහපති, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා තෙ තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා තථාගතො ‘අනොකසාරී’ති වුච්චති. වෙදනාධාතුයා ඛො, ගහපති… සඤ්ඤාධාතුයා ඛො, ගහපති… සඞ්ඛාරධාතුයා ඛො, ගහපති… විඤ්ඤාණධාතුයා ඛො, ගහපති, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා තෙ තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා තථාගතො ‘අනොකසාරී’ති වුච්චති. එවං ඛො, ගහපති, අනොකසාරී හොති.

"ගෘහපතිය, නිවසෙහි නොවසන්නෙක් (අනෝකසාරී) වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, රූප ධාතුව කෙරෙහි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇල්මක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේද, සිතෙහි යම් බැඳීමක්, දැඩිව ගැනීමක් හා අනුශයයන් වේද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කර ඇත, මුලින්ම සිඳ දමා ඇත, හිස සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කර ඇත, නැවත හට නොගන්නා ලෙස විනාශ කර ඇත, මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ 'නිවසෙහි නොවසන්නෙක්' (අනෝකසාරී) යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, වේදනා ධාතුවෙහි... සඤ්ඤා ධාතුවෙහි... සංඛාර ධාතුවෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි යම් කැමැත්තක්, රාගයක්, ඇල්මක්, තෘෂ්ණාවක්, බැඳීමක්, දැඩිව ගැනීමක් හා අනුශයයන් වේද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලදී... මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ 'නිවසෙහි නොවසන්නෙක්' යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි නිවසෙහි නොවසන්නෙක් (අනෝකසාරී) වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, නිකෙතසාරී හොති? රූපනිමිත්තනිකෙතවිසාරවිනිබන්ධා ඛො, ගහපති, ‘නිකෙතසාරී’ති වුච්චති. සද්දනිමිත්ත…පෙ… ගන්ධනිමිත්ත… රසනිමිත්ත… ඵොට්ඨබ්බනිමිත්ත… ධම්මනිමිත්තනිකෙතවිසාරවිනිබන්ධා ඛො, ගහපති, ‘නිකෙතසාරී’ති වුච්චති. එවං ඛො, ගහපති, නිකෙතසාරී හොති.

"ගෘහපතිය, වාසස්ථානයෙහි හැසිරෙන්නෙක් (නිකේතසාරී) වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, රූප නිමිත්ත නැමති වාසස්ථානයෙහි (කෙලෙසුන්) පැතිරීම හා බැඳීම 'වාසස්ථානයෙහි හැසිරීම' (නිකේතසාරී) යැයි කියනු ලැබේ. ශබ්ද නිමිත්ත... ගන්ධ නිමිත්ත... රස නිමිත්ත... පොට්ඨබ්බ නිමිත්ත... ධම්ම නිමිත්ත නැමති වාසස්ථානයෙහි පැතිරීම හා බැඳීම 'වාසස්ථානයෙහි හැසිරීම' (නිකේතසාරී) යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි වාසස්ථානයෙහි හැසිරෙන්නෙක් (නිකේතසාරී) වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, අනිකෙතසාරී හොති? රූපනිමිත්තනිකෙතවිසාරවිනිබන්ධා ඛො, ගහපති, තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා තථාගතො ‘අනිකෙතසාරී’ති වුච්චති. සද්දනිමිත්ත… ගන්ධනිමිත්ත… රසනිමිත්ත… ඵොට්ඨබ්බනිමිත්ත… ධම්මනිමිත්තනිකෙතවිසාරවිනිබන්ධා ඛො, ගහපති, තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා [Pg.10] තථාගතො ‘අනිකෙතසාරී’ති වුච්චති. එවං ඛො, ගහපති, අනිකෙතසාරී හොති.

"ගෘහපතිය, වාසස්ථානයක් රහිතව හැසිරෙන්නෙක් (අනිකේතසාරී) වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, රූප නිමිත්ත නැමති වාසස්ථානයෙහි යම් පැතිරීමක් හා බැඳීමක් වේද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලදී... මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ 'වාසස්ථානයක් රහිතව හැසිරෙන්නෙක්' (අනිකේතසාරී) යැයි කියනු ලැබේ. ශබ්ද නිමිත්ත... ගන්ධ නිමිත්ත... රස නිමිත්ත... පොට්ඨබ්බ නිමිත්ත... ධම්ම නිමිත්ත නැමති වාසස්ථානයෙහි යම් පැතිරීමක් හා බැඳීමක් වේද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලදී... මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කරන ලදී. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ 'වාසස්ථානයක් රහිතව හැසිරෙන්නෙක්' යැයි කියනු ලැබේ. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි වාසස්ථානයක් රහිතව හැසිරෙන්නෙක් (අනිකේතසාරී) වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, ගාමෙ සන්ථවජාතො හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චො ගිහීහි සංසට්ඨො විහරති සහනන්දී සහසොකී, සුඛිතෙසු සුඛිතො, දුක්ඛිතෙසු දුක්ඛිතො, උප්පන්නෙසු කිච්චකරණීයෙසු අත්තනා තෙසු යොගං ආපජ්ජති. එවං ඛො, ගහපති, ගාමෙ සන්ථවජාතො හොති.

"ගෘහපතිය, ගමෙහි (ජනයා සමග) ඇලුම් කරන්නෙක් වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙක් ගිහියන් සමග මිශ්‍රව වෙසෙයි; ඔවුන් සමග සතුටු වෙයි, ඔවුන් සමග ශෝක වෙයි, ඔවුන් සතුටින් සිටින විට සතුටු වෙයි, ඔවුන් දුකෙන් සිටින විට දුක් වෙයි, ඔවුන්ගේ කටයුතු හා රාජකාරි පැමිණි කල තමාද ඒවායෙහි නිරත වෙයි. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි ගමෙහි ඇලුම් කරන්නෙක් වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, ගාමෙ න සන්ථවජාතො හොති? ඉධ, ගහපති, භික්ඛු ගිහීහි අසංසට්ඨො විහරති න සහනන්දී න සහසොකී න සුඛිතෙසු සුඛිතො න දුක්ඛිතෙසු දුක්ඛිතො, උප්පන්නෙසු කිච්චකරණීයෙසු න අත්තනා තෙසු යොගං ආපජ්ජති. එවං ඛො, ගහපති, ගාමෙ න සන්ථවජාතො හොති.

"ගෘහපතිය, ගමෙහි ඇලුම් නොකරන්නෙක් වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා මහණෙක් ගිහියන් සමග මිශ්‍ර නොවී වෙසෙයි; ඔවුන් සමග සතුටු නොවෙයි, ඔවුන් සමග ශෝක නොවෙයි, ඔවුන් සතුටින් සිටින විට සතුටු නොවෙයි, ඔවුන් දුකෙන් සිටින විට දුක් නොවෙයි, ඔවුන්ගේ කටයුතු හා රාජකාරි පැමිණි කල තමා ඒවායෙහි නිරත නොවෙයි. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි ගමෙහි ඇලුම් නොකරන්නෙක් වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, කාමෙහි අරිත්තො හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චො කාමෙසු අවිගතරාගො හොති අවිගතඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො. එවං ඛො, ගහපති, කාමෙහි අරිත්තො හොති.

"ගෘහපතිය, කාමයන්ගෙන් හිස් නොවූවෙක් (නොකැවුණු අයෙක්) වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙක් කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගයක් ඇත්තෙක් වෙයි, පහ නොවූ කැමැත්තක්, පහ නොවූ ආදරයක්, පහ නොවූ තෘෂ්ණා පිපාසයක්, පහ නොවූ දැවිල්ලක්, පහ නොවූ තෘෂ්ණාවක් ඇත්තෙක් වෙයි. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි කාමයන්ගෙන් හිස් නොවූවෙක් වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, කාමෙහි රිත්තො හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චො කාමෙසු විගතරාගො හොති විගතඡන්දො විගතපෙමො විගතපිපාසො විගතපරිළාහො විගතතණ්හො. එවං ඛො, ගහපති, කාමෙහි රිත්තො හොති.

"ගෘහපතිය, කාමයන්ගෙන් හිස් වූවෙක් (රික්ත වූ අයෙක්) වන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙක් කාමයන් කෙරෙහි පහ වූ රාගයක් ඇත්තෙක් වෙයි, පහ වූ කැමැත්තක්, පහ වූ ආදරයක්, පහ වූ තෘෂ්ණා පිපාසයක්, පහ වූ දැවිල්ලක්, පහ වූ තෘෂ්ණාවක් ඇත්තෙක් වෙයි. ගෘහපතිය, මෙසේ වනාහි කාමයන්ගෙන් හිස් වූවෙක් වෙයි."

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, පුරක්ඛරානො හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චස්ස එවං හොති – ‘එවංරූපො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවෙදනො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඤ්ඤො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඞ්ඛාරො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවිඤ්ඤාණො සියං අනාගතමද්ධාන’න්ති. එවං ඛො, ගහපති, පුරක්ඛරානො හොති.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු (සංසාරය) ඉදිරියට තබා ගන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙකුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අනාගත කාලයෙහි මම මෙවැනි රූපයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි වේදනාවක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි සංඥාවක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි සංස්කාර ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි විඤ්ඤාණයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ කියායි. ගෘහපතිය, මෙසේ කෙනෙක් (සංසාරය) ඉදිරියට තබා ගන්නේ වෙයි.”

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, අපුරක්ඛරානො හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චස්ස න එවං හොති – ‘එවංරූපො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවෙදනො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඤ්ඤො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඞ්ඛාරො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවිඤ්ඤාණො සියං අනාගතමද්ධාන’න්ති. එවං ඛො, ගහපති, අපුරක්ඛරානො හොති.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු (සංසාරය) ඉදිරියට තබා නොගන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙකුට මෙවැනි අදහසක් ඇති නොවෙයි: ‘අනාගත කාලයෙහි මම මෙවැනි රූපයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි වේදනාවක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි සංඥාවක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි සංස්කාර ඇත්තෙක් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙවැනි විඤ්ඤාණයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ කියායි. ගෘහපතිය, මෙසේ කෙනෙක් (සංසාරය) ඉදිරියට තබා නොගන්නේ වෙයි.”

---

‘‘කථඤ්ච[Pg.11], ගහපති, කථං විග්ගය්හ ජනෙන කත්තා හොති? ඉධ, ගහපති, එකච්චො එවරූපිං කථං කත්තා හොති – ‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි; අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි. කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි? මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි; අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො. පුරෙ වචනීයං පච්ඡා අවච; පච්ඡා වචනීයං පුරෙ අවච. සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං. ආරොපිතො තෙ වාදො; චර වාදප්පමොක්ඛාය. නිග්ගහිතොසි; නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’ති. එවං ඛො, ගහපති, කථං විග්ගය්හ ජනෙන කත්තා හොති.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු ජනයා සමඟ වාද-විවාද කරන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා ඇතැමෙක් මෙවැනි කතා පවත්වයි: ‘ඔබ මේ ධර්ම විනය දන්නේ නැත; මම මේ ධර්ම විනය දනිමි. ඔබ මේ ධර්ම විනය ගැන කුමක් දන්නේද? ඔබ වැරදි මඟට පිළිපන්නෙකි; මම නිවැරදි මඟට පිළිපන්නෙකි. පළමුව කිව යුත්ත පසුව කීවෙහිය; පසුව කිව යුත්ත පළමුව කීවෙහිය. මාගේ කතාව අර්ථ සහිතය; ඔබගේ කතාව අර්ථ රහිතය. ඔබ බොහෝ කල් පුරුදු කළ මතය පෙරළී ගියේය. ඔබගේ වාදය මම බිඳ දැමුවෙමි; ඔබේ වාදයෙන් මිදීමට මඟක් සොයා ගන්න. ඔබ පරාජය වූවෙහිය; හැකිනම් මෙයින් මිදෙන්න’ කියායි. ගෘහපතිය, මෙසේ කෙනෙක් ජනයා සමඟ වාද-විවාද කරන්නෙක් වෙයි.”

---

‘‘කථඤ්ච, ගහපති, කථං න විග්ගය්හ ජනෙන කත්තා හොති? ඉධ, ගහපති, භික්ඛු න එවරූපිං කථං කත්තා හොති – ‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි…පෙ… නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’ති. එවං ඛො, ගහපති, කථං න විග්ගය්හ ජනෙන කත්තා හොති.

“ගෘහපතිය, කෙනෙකු ජනයා සමඟ වාද-විවාද නොකරන්නේ කෙසේද? ගෘහපතිය, මෙහිලා භික්ෂුවක් මෙවැනි කතා නොපවත්වයි: ‘ඔබ මේ ධර්ම විනය දන්නේ නැත... හැකිනම් මෙයින් මිදෙන්න’ කියායි. ගෘහපතිය, මෙසේ කෙනෙක් ජනයා සමඟ වාද-විවාද නොකරන්නෙක් වෙයි.”

---

‘‘ඉති ඛො, ගහපති, යං තං වුත්තං භගවතා අට්ඨකවග්ගියෙ මාගණ්ඩියපඤ්හෙ –

“ගෘහපතිය, අට්ඨක වර්ගයේ මාගන්ධිය ප්‍රශ්නයේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ වදාරන ලදී:”

---

‘‘ඔකං පහාය අනිකෙතසාරී,ගාමෙ අකුබ්බං මුනිසන්ථවානි;

කාමෙහි රිත්තො අපුරක්ඛරානො,කථං න විග්ගය්හ ජනෙන කයිරා’’ති.

“‘ගෙය අතහැර තැන් තැන්වල නොඇලී හැසිරෙන, ගමෙහි ජනයා සමඟ සබඳතා ඇති කර නොගන්නා, කාමයන්ගෙන් තොර වූ, අනාගතය ප්‍රාර්ථනා නොකරන මුනිවරයා, ජනයා සමඟ වාද-විවාද නොකරන්නේය’ කියායි.”

---

‘‘ඉමස්ස ඛො, ගහපති, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. තතියං.

“ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව වදාරන ලද මෙහි අර්ථය, මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.” තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. දුතියහාලිද්දිකානිසුත්තං

4. දෙවන හාලිද්දිකානි සූත්‍රය

---

4. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාකච්චානො අවන්තීසු විහරති කුරරඝරෙ පපාතෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො හාලිද්දිකානි ගහපති යෙනායස්මා මහාකච්චානො…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො හාලිද්දිකානි ගහපති ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච – ‘‘වුත්තමිදං, භන්තෙ, භගවතා සක්කපඤ්හෙ – ‘යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තා, තෙ අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමිනො අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරිනො අච්චන්තපරියොසානා සෙට්ඨා දෙවමනුස්සාන’’’න්ති.

4. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන රහතන් වහන්සේ අවන්ති ජනපදයේ කුරරඝර නුවර පපාත නම් පර්වතයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල හාලිද්දිකානි ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන රහතන් වහන්සේ වෙත එළඹ... එකත්පසක හිඳ ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන රහතන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සක්කපඤ්හ සූත්‍රයේදී මෙසේ වදාරන ලදී: ‘යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් මිදුණාහුද, ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම නිමාවට පත්වූවෝය, ඒකාන්තයෙන්ම යෝගයන්ගෙන් මිදුණෝය, ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි කෙළවරට පත්වූවෝය, ඒකාන්තයෙන්ම පරම අර්ථයට පත්වූවෝය, ඔවුහු දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නෝය’ කියායි.”

---

‘‘ඉමස්ස නු ඛො, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස කථං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති?

“ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව වදාරන ලද මේ දේශනාවේ අර්ථය විස්තර වශයෙන් කෙසේ දත යුතුද?”

---

‘‘රූපධාතුයා [Pg.12] ඛො, ගහපති, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙසං ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා චිත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති.

“ගෘහපතිය, රූප ධාතුව කෙරෙහි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇල්මක්, යම් තණ්හාවක් වේද, සිතේ යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුශයයන් වේද, ඒවා ක්ෂය වීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, අත්හැරීමෙන් හා ප්‍රහීණයෙන් සිත මැනවින් මිදුණේ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘වෙදනාධාතුයා ඛො, ගහපති… සඤ්ඤාධාතුයා ඛො, ගහපති… සඞ්ඛාරධාතුයා ඛො, ගහපති… විඤ්ඤාණධාතුයා ඛො, ගහපති, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙසං ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා චිත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති.

“ගෘහපතිය, වේදනා ධාතුව කෙරෙහි... සංඥා ධාතුව කෙරෙහි... සංස්කාර ධාතුව කෙරෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙරෙහි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇල්මක්, යම් තණ්හාවක් වේද, සිතේ යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුශයයන් වේද, ඒවා ක්ෂය වීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, අත්හැරීමෙන් හා ප්‍රහීණයෙන් සිත මැනවින් මිදුණේ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘ඉති ඛො, ගහපති, යං තං වුත්තං භගවතා සක්කපඤ්හෙ – ‘යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තා තෙ අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමිනො අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරිනො අච්චන්තපරියොසානා සෙට්ඨා දෙවමනුස්සාන’’’න්ති.

“ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සක්කපඤ්හ සූත්‍රයේදී, ‘යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් මිදුණාහුද... ඔවුහු දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නෝය’ කියා වදාරන ලද ඒ කරුණ මෙසේය.”

---

‘‘ඉමස්ස ඛො, ගහපති, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. චතුත්ථං.

“ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව වදාරන ලද මෙහි අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. සමාධිසුත්තං

5. සමාධි සූත්‍රය

---

5. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘සමාධිං, භික්ඛවෙ, භාවෙථ; සමාහිතො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යථාභූතං පජානාති. කිඤ්ච යථාභූතං පජානාති? රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, වෙදනාය සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, සඤ්ඤාය සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, සඞ්ඛාරානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච’’.

5. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවන නම් වූ අනාථපිණ්ඩිකාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” කියා භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනී” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, සමාධිය වඩන්න. මහණෙනි, සමාධිමත් වූ භික්ෂුව තතු සේ දනියි. තතු සේ දන්නේ කුමක්ද? රූපයේ හටගැනීම හා විනාශයද, වේදනාවේ හටගැනීම හා විනාශයද, සංඥාවේ හටගැනීම හා විනාශයද, සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම හා විනාශයද, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම හා විනාශයද (තතු සේ දනියි).”

---

‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, රූපස්ස සමුදයො, කො වෙදනාය සමුදයො, කො සඤ්ඤාය සමුදයො, කො සඞ්ඛාරානං සමුදයො, කො විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති.

‘‘මහණෙනි, රූපයේ හටගැනීම (සමුදය) යනු කුමක්ද? වේදනාවේ හටගැනීම කුමක්ද? සංඥාවේ හටගැනීම කුමක්ද? සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම කුමක්ද? විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙකු (එම ධර්මයන්) සතුටින් පිළිගනියි, වර්ණනා කරයි, එහි දැඩිව ඇලී සිටියි.

---

‘‘කිඤ්ච අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති? රූපං අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස රූපං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී. යා රූපෙ නන්දී තදුපාදානං. තස්සුපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

‘‘කුමක් සතුටින් පිළිගනියිද? වර්ණනා කරයිද? දැඩිව ඇලී සිටියිද? රූපය සතුටින් පිළිගනියි, වර්ණනා කරයි, එහි දැඩිව ඇලී සිටියි. රූපය සතුටින් පිළිගන්නා වූ, වර්ණනා කරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී සිටින්නා වූ ඔහු තුළ ඇල්ම (නන්දි) උපදියි. රූපය කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එයම උපාදානයයි. ඔහුගේ ඒ උපාදානය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන භවය ඇති වේ; භවය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජාතිය ඇති වේ; ජාතිය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජරා, මරණ, ශෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස යන මොහු හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.

---

‘‘වෙදනං [Pg.13] අභිනන්දති…පෙ… සඤ්ඤං අභිනන්දති… සඞ්ඛාරෙ අභිනන්දති… විඤ්ඤාණං අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස විඤ්ඤාණං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී. යා විඤ්ඤාණෙ නන්දී තදුපාදානං. තස්සුපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

‘‘වේදනාව සතුටින් පිළිගනියි...පෙ... සංඥාව සතුටින් පිළිගනියි... සංස්කාරයන් සතුටින් පිළිගනියි... විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළිගනියි, වර්ණනා කරයි, එහි දැඩිව ඇලී සිටියි. විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළිගන්නා වූ, වර්ණනා කරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී සිටින්නා වූ ඔහු තුළ ඇල්ම උපදියි. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එයම උපාදානයයි. ඔහුගේ ඒ උපාදානය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන භවය ඇති වේ; භවය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජාතිය ඇති වේ; ජාතිය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.

---

‘‘අයං, භික්ඛවෙ, රූපස්ස සමුදයො; අයං වෙදනාය සමුදයො; අයං සඤ්ඤාය සමුදයො; අයං සඞ්ඛාරානං සමුදයො; අයං විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො.

‘‘මහණෙනි, රූපයේ හටගැනීම මෙයයි; වේදනාවේ හටගැනීම මෙයයි; සංඥාවේ හටගැනීම මෙයයි; සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම මෙයයි; විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම මෙයයි.

---

‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, කො වෙදනාය… කො සඤ්ඤාය… කො සඞ්ඛාරානං… කො විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො?

‘‘මහණෙනි, රූපයේ අස්තංගමය (නිරුද්ධ වීම) යනු කුමක්ද? වේදනාවේ අස්තංගමය... සංඥාවේ අස්තංගමය... සංස්කාරයන්ගේ අස්තංගමය... විඤ්ඤාණයේ අස්තංගමය යනු කුමක්ද?

---

ඉධ, භික්ඛවෙ, නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති.

මහණෙනි, මෙහි මහණෙකු (එම ධර්මයන්) සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්ණනා නොකරයි, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටියි.

---

‘‘කිඤ්ච නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති? රූපං නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස රූපං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො යා රූපෙ නන්දී සා නිරුජ්ඣති. තස්ස නන්දීනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

‘‘කුමක් සතුටින් පිළි නොගනියිද? වර්ණනා නොකරයිද? දැඩිව ඇලී නොසිටියිද? රූපය සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්ණනා නොකරයි, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටියි. රූපය සතුටින් පිළි නොගන්නා වූ, වර්ණනා නොකරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටින්නා වූ ඔහු තුළ රූපය කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එය නිරුද්ධ වේ. ඔහුගේ ඒ ඇල්ම නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වේ; උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වේ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.

---

‘‘වෙදනං නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස වෙදනං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසා තිට්ඨතො යා වෙදනාය නන්දී සා නිරුජ්ඣති. තස්ස නන්දීනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

‘‘වේදනාව සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්ණනා නොකරයි, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටියි. වේදනාව සතුටින් පිළි නොගන්නා වූ, වර්ණනා නොකරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටින්නා වූ ඔහු තුළ වේදනාව කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එය නිරුද්ධ වේ. ඔහුගේ ඒ ඇල්ම නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වේ; උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වේ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.

---

‘‘සඤ්ඤං නාභිනන්දති…පෙ… සඞ්ඛාරෙ නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස සඞ්ඛාරෙ අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො යා සඞ්ඛාරෙසු නන්දී සා නිරුජ්ඣති. තස්ස නන්දීනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

‘‘සංඥාව සතුටින් පිළි නොගනියි...පෙ... සංස්කාරයන් සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්ණනා නොකරයි, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටියි. සංස්කාරයන් සතුටින් පිළි නොගන්නා වූ, වර්ණනා නොකරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටින්නා වූ ඔහු තුළ සංස්කාරයන් කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එය නිරුද්ධ වේ. ඔහුගේ ඒ ඇල්ම නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වේ; උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වේ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.

---

‘‘විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස විඤ්ඤාණං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො යා විඤ්ඤාණෙ නන්දී සා නිරුජ්ඣති. තස්ස නන්දීනිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

‘‘විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්ණනා නොකරයි, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටියි. විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළි නොගන්නා වූ, වර්ණනා නොකරන්නා වූ, එහි දැඩිව ඇලී නොසිටින්නා වූ ඔහු තුළ විඤ්ඤාණය කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් වේද, එය නිරුද්ධ වේ. ඔහුගේ ඒ ඇල්ම නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වේ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.

---

‘‘අයං[Pg.14], භික්ඛවෙ, රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, අයං වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො, අයං සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො, අයං සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො, අයං විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. පඤ්චමං.

‘‘මහණෙනි, රූපයේ අස්තංගමය මෙයයි, වේදනාවේ අස්තංගමය මෙයයි, සංඥාවේ අස්තංගමය මෙයයි, සංස්කාරයන්ගේ අස්තංගමය මෙයයි, විඤ්ඤාණයේ අස්තංගමය මෙයයි’’ යනුවෙනි. පස්වන (සමුදය) සූත්‍රයයි.

---

6. පටිසල්ලාණසුත්තං

6. පටිසල්ලාණ සූත්‍රය

---

6. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පටිසල්ලාණෙ, භික්ඛවෙ, යොගමාපජ්ජථ. පටිසල්ලීණො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යථාභූතං පජානාති. කිඤ්ච යථාභූතං පජානාති? රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, වෙදනාය සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, සඤ්ඤාය සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, සඞ්ඛාරානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච, විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච’’…පෙ… (යථා පඨමසුත්තෙ තථා විත්ථාරෙතබ්බො.) ඡට්ඨං.

6. සැවැත් නුවරදීය. ‘‘මහණෙනි, විවේකීව හුදෙකලාව වාසය කිරීමේ (පටිසල්ලාණ) යෙදෙන්න. මහණෙනි, විවේකීව හුදෙකලාව වෙසෙන මහණා තතු පරිදි (යථාභූතව) දනියි. කුමක් තතු පරිදි දනියිද? රූපයේ හටගැනීමත් අස්තංගමයත්, වේදනාවේ හටගැනීමත් අස්තංගමයත්, සංඥාවේ හටගැනීමත් අස්තංගමයත්, සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීමත් අස්තංගමයත්, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමත් අස්තංගමයත්...පෙ... (පළමු සූත්‍රයේ මෙන් විස්තර කළ යුතුය.) සයවන සූත්‍රයයි.

---

7. උපාදාපරිතස්සනාසුත්තං

7. උපාදා පරිතස්සනා සූත්‍රය

---

7. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘උපාදාපරිතස්සනඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි අනුපාදාඅපරිතස්සනඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති, ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

7. සැවැත් නුවරදීය. ‘‘මහණෙනි, උපාදානය (බැඳී සිටීම) නිසා වන තැතිගැනීමත් (පරිතස්සනා) සහ උපාදානය රහිත වීමෙන් තැති නොගැනීමත් පිළිබඳව මම ඔබට දේශනා කරන්නෙමි. එය අසන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදාපරිතස්සනා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා රූපවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො පරියාදානා උත්තාසවා ච හොති විඝාතවා ච අපෙක්ඛවා ච උපාදාය ච පරිතස්සති.

“මහණෙනි, උපාදානය නිසා තැතිගැනීම (පීඩාව) හටගන්නේ කෙසේ ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ආර්යයන් වහන්සේලා නොදුටු, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මුණු, සත්පුරුෂයන් නොදුටු, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මුණු අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය තමා ලෙස දකියි, නැතහොත් තමා රූපය සහිත බව දකියි, නැතහොත් තමා තුළ රූපය පවතින බව දකියි, නැතහොත් රූපය තුළ තමා පවතින බව දකියි. ඔහුගේ එම රූපය විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. රූපය විපරීත වීම හා වෙනස් වීම නිසා ඔහුගේ විඤ්ඤාණය රූපයේ විපරීත භාවයට අනුගතව පවතියි. රූපයේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි. සිත යටපත් වීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත වෙයි, පීඩා සහිත වෙයි, (කනස්සල්ලෙන් යුතු) අපේක්ෂා සහිත වෙයි, උපාදානය කොට ගෙන පීඩාවට පත් වෙයි.”

---

‘‘වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං. තස්ස සා වෙදනා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා වෙදනාවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො පරියාදානා උත්තාසවා ච හොති විඝාතවා ච අපෙක්ඛවා ච උපාදාය ච පරිතස්සති.

“වේදනාව තමා ලෙස දකියි, නැතහොත් තමා වේදනාව සහිත බව දකියි, නැතහොත් තමා තුළ වේදනාව පවතින බව දකියි, නැතහොත් වේදනාව තුළ තමා පවතින බව දකියි. ඔහුගේ එම වේදනාව විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. වේදනාව විපරීත වීම හා වෙනස් වීම නිසා ඔහුගේ විඤ්ඤාණය වේදනාවේ විපරීත භාවයට අනුගතව පවතියි. වේදනාවේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි. සිත යටපත් වීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත වෙයි, පීඩා සහිත වෙයි, අපේක්ෂා සහිත වෙයි, උපාදානය කොට ගෙන පීඩාවට පත් වෙයි.”

---

‘‘සඤ්ඤං [Pg.15] අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං. තස්ස තෙ සඞ්ඛාරා විපරිණමන්ති අඤ්ඤථා හොන්ති. තස්ස සඞ්ඛාරවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා සඞ්ඛාරවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස සඞ්ඛාරවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො පරියාදානා උත්තාසවා ච හොති විඝාතවා ච අපෙක්ඛවා ච උපාදාය ච පරිතස්සති.

“සංඥාව තමා ලෙස දකියි... (පෙ)... සංඛාරයන් තමා ලෙස දකියි, නැතහොත් තමා සංඛාරයන් සහිත බව දකියි, නැතහොත් තමා තුළ සංඛාරයන් පවතින බව දකියි, නැතහොත් සංඛාරයන් තුළ තමා පවතින බව දකියි. ඔහුගේ එම සංඛාරයන් විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. සංඛාරයන් විපරීත වීම හා වෙනස් වීම නිසා ඔහුගේ විඤ්ඤාණය සංඛාරයන්ගේ විපරීත භාවයට අනුගතව පවතියි. සංඛාරයන්ගේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි. සිත යටපත් වීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත වෙයි, පීඩා සහිත වෙයි, අපේක්ෂා සහිත වෙයි, උපාදානය කොට ගෙන පීඩාවට පත් වෙයි.”

---

‘‘විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා විඤ්ඤාණවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො පරියාදානා උත්තාසවා ච හොති විඝාතවා ච අපෙක්ඛවා ච උපාදාය ච පරිතස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදාපරිතස්සනා හොති.

“විඤ්ඤාණය තමා ලෙස දකියි, නැතහොත් තමා විඤ්ඤාණය සහිත බව දකියි, නැතහොත් තමා තුළ විඤ්ඤාණය පවතින බව දකියි, නැතහොත් විඤ්ඤාණය තුළ තමා පවතින බව දකියි. ඔහුගේ එම විඤ්ඤාණය විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. විඤ්ඤාණය විපරීත වීම හා වෙනස් වීම නිසා ඔහුගේ විඤ්ඤාණය විඤ්ඤාණයේ විපරීත භාවයට අනුගතව පවතියි. විඤ්ඤාණයේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන පවතියි. සිත යටපත් වීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත වෙයි, පීඩා සහිත වෙයි, අපේක්ෂා සහිත වෙයි, උපාදානය කොට ගෙන පීඩාවට පත් වෙයි. මහණෙනි, උපාදානය නිසා තැතිගැනීම හටගන්නේ මෙසේය.”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුපාදාඅපරිතස්සනා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො, සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා න රූපවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස න රූපවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො අපරියාදානා න චෙවුත්තාසවා හොති න ච විඝාතවා න ච අපෙක්ඛවා, අනුපාදාය ච න පරිතස්සති.

“මහණෙනි, උපාදානය නොකිරීම නිසා තැතිගැනීමක් ඇති නොවන්නේ කෙසේ ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ආර්යයන් වහන්සේලා දුටු, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දුටු, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය තමා ලෙස නොදකියි, නැතහොත් තමා රූපය සහිත බව නොදකියි, නැතහොත් තමා තුළ රූපය පවතින බව නොදකියි, නැතහොත් රූපය තුළ තමා පවතින බව නොදකියි. ඔහුගේ එම රූපය විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. රූපය විපරීත වුවද, වෙනස් වුවද ඔහුගේ විඤ්ඤාණය රූපයේ විපරීත භාවයට අනුගතව නොපවතියි. රූපයේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතියි. සිත යටපත් නොවීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත නොවෙයි, පීඩා සහිත නොවෙයි, අපේක්ෂා සහිත නොවෙයි, උපාදානය නොකිරීම නිසා පීඩාවට පත් නොවෙයි.”

---

‘‘න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනාවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා වෙදනං, න වෙදනාය වා අත්තානං. තස්ස සා වෙදනා විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා න වෙදනාවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස න වෙදනාවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති[Pg.16]. චෙතසො අපරියාදානා න චෙවුත්තාසවා හොති න ච විඝාතවා න ච අපෙක්ඛවා, අනුපාදාය ච න පරිතස්සති.

“වේදනාව තමා ලෙස නොදකියි, නැතහොත් තමා වේදනාව සහිත බව නොදකියි, නැතහොත් තමා තුළ වේදනාව පවතින බව නොදකියි, නැතහොත් වේදනාව තුළ තමා පවතින බව නොදකියි. ඔහුගේ එම වේදනාව විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. වේදනාව විපරීත වුවද, වෙනස් වුවද ඔහුගේ විඤ්ඤාණය වේදනාවේ විපරීත භාවයට අනුගතව නොපවතියි. වේදනාවේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතියි. සිත යටපත් නොවීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත නොවෙයි, පීඩා සහිත නොවෙයි, අපේක්ෂා සහිත නොවෙයි, උපාදානය නොකිරීම නිසා පීඩාවට පත් නොවෙයි.”

---

‘‘න සඤ්ඤං…පෙ… න සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, න සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, න සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං. තස්ස තෙ සඞ්ඛාරා විපරිණමන්ති අඤ්ඤථා හොන්ති. තස්ස සඞ්ඛාරවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා න සඞ්ඛාරවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස න සඞ්ඛාරවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො අපරියාදානා න චෙවුත්තාසවා හොති න ච විඝාතවා න ච අපෙක්ඛවා, අනුපාදාය ච න පරිතස්සති.

“සංඥාව... (පෙ)... සංඛාරයන් තමා ලෙස නොදකියි, නැතහොත් තමා සංඛාරයන් සහිත බව නොදකියි, නැතහොත් තමා තුළ සංඛාරයන් පවතින බව නොදකියි, නැතහොත් සංඛාරයන් තුළ තමා පවතින බව නොදකියි. ඔහුගේ එම සංඛාරයන් විපරීත වෙයි, වෙනස් වෙයි. සංඛාරයන් විපරීත වුවද, වෙනස් වුවද ඔහුගේ විඤ්ඤාණය සංඛාරයන්ගේ විපරීත භාවයට අනුගතව නොපවතියි. සංඛාරයන්ගේ විපරීත භාවයට අනුගත වීමෙන් හටගත් තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතියි. සිත යටපත් නොවීම නිසා ඔහු තැතිගැනීම් සහිත නොවෙයි, පීඩා සහිත නොවෙයි, අපේක්ෂා සහිත නොවෙයි, උපාදානය නොකිරීම නිසා පීඩාවට පත් නොවෙයි.”

---

‘‘න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං…පෙ… තස්ස තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා න විඤ්ඤාණවිපරිණාමානුපරිවත්ති විඤ්ඤාණං හොති. තස්ස න විඤ්ඤාණවිපරිණාමානුපරිවත්තිජා පරිතස්සනා ධම්මසමුප්පාදා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති. චෙතසො අපරියාදානා න චෙවුත්තාසවා හොති න ච විඝාතවා න ච අපෙක්ඛවා, අනුපාදාය ච න පරිතස්සති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනුපාදා අපරිතස්සනං හොතී’’ති. සත්තමං.

ඔහු විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, විඤ්ඤාණය සහිත ආත්මයක් හෝ ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය හෝ විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය හෝ ඇතැයි කියා නොදකියි. ඔහුගේ එම විඤ්ඤාණය වෙනස් වෙයි, අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වෙයි. විඤ්ඤාණයෙහි වෙනස් වීම හා අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වීම නිසා ඔහුගේ විඤ්ඤාණය එම වෙනස්වීමට අනුගතව පීඩාවට පත් නොවේ. විඤ්ඤාණයේ විපරිණාමය අනුව යාමෙන් හටගන්නා වූ තැතිගැනීම් සහ අකුසල ධර්මයෝ ඔහුගේ සිත මැඩගෙන නොපවතිති. සිත මැඩපැවැත්වීමක් නොමැති බැවින් ඔහු තැති නොගනියි, ක්ලමථයට (වෙහෙසට) පත් නොවේ, අපේක්ෂා රහිත වෙයි, උපාදාන රහිත බැවින් තැති නොගනියි. මහණෙනි, මෙසේ වනාහි උපාදාන රහිතව තැති නොගැනීම සිදු වෙයි. සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියඋපාදාපරිතස්සනාසුත්තං

8. දෙවන උපාදාපරිතස්සනා සූත්‍රය.

---

8. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘උපාදාපරිතස්සනඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි අනුපාදාඅපරිතස්සනඤ්ච. තං සුණාථ…පෙ… කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදාපරිතස්සනා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සති. තස්ස තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. වෙදනං එතං මම…පෙ… සඤ්ඤං එතං මම… සඞ්ඛාරෙ එතං මම… විඤ්ඤාණං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සති. තස්ස තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදාපරිතස්සනා හොති.

8. ශ්‍රාවස්ති නිදානයයි. “මහණෙනි, මම ඔබට උපාදානය නිසා ඇතිවන තැති ගැනීමත් උපාදාන රහිතව ඇතිවන තැති නොගැනීමත් දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, උපාදානය නිසා තැති ගැනීම කෙසේ සිදුවේද? මහණෙනි, මෙහිලා ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා රූපය ‘මෙය මගේය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකියි. ඔහුගේ එම රූපය වෙනස් වෙයි, අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වෙයි. රූපයෙහි වෙනස් වීම හා අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ ශෝකය, වැලපීම, දුක, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ උපදිති. වේදනාව මෙය මගේය... සංඥාව මෙය මගේය... සංස්කාර මෙය මගේය... විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකියි. ඔහුගේ එම විඤ්ඤාණය වෙනස් වෙයි, අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වෙයි. විඤ්ඤාණයෙහි වෙනස් වීම හා අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ ශෝකය, වැලපීම, දුක, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ උපදිති. මහණෙනි, මෙසේ වනාහි උපාදානය නිසා තැති ගැනීම සිදු වෙයි.”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුපාදාඅපරිතස්සනා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති සමනුපස්සති. තස්ස තං රූපං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස [Pg.17] රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. වෙදනං නෙතං මම… සඤ්ඤං නෙතං මම… සඞ්ඛාරෙ නෙතං මම… විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති සමනුපස්සති. තස්ස තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති අඤ්ඤථා හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අනුපාදාඅපරිතස්සනා හොතී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, උපාදාන රහිතව තැති නොගැනීම කෙසේ සිදුවේද? මහණෙනි, මෙහිලා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ කියා දකියි. ඔහුගේ එම රූපය වෙනස් වෙයි, අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වෙයි. රූපයෙහි වෙනස් වීම හා අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වීම නිසා ඔහු තුළ ශෝකය, වැලපීම, දුක, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ හට නොගනිති. වේදනාව මෙය මගේ නොවේ... සංඥාව මෙය මගේ නොවේ... සංස්කාර මෙය මගේ නොවේ... විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ කියා දකියි. ඔහුගේ එම විඤ්ඤාණය වෙනස් වෙයි, අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වෙයි. විඤ්ඤාණයෙහි වෙනස් වීම හා අන්‍ය ස්වභාවයකට පත්වීම නිසා ඔහු තුළ ශෝකය, වැලපීම, දුක, දෝමනස්සය සහ දැඩි ආයාසයෝ හට නොගනිති. මහණෙනි, මෙසේ වනාහි උපාදාන රහිතව තැති නොගැනීම සිදු වෙයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. කාලත්තයඅනිච්චසුත්තං

9. කාලත්තය අනිච්ච සූත්‍රය.

---

9. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං රූපස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං රූපං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. වෙදනා අනිච්චා…පෙ… සඤ්ඤා අනිච්චා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා අතීතානාගතා; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නානං! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතෙසු සඞ්ඛාරෙසු අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නානං සඞ්ඛාරානං නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. විඤ්ඤාණං අනිච්චං අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං විඤ්ඤාණස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොතී’’ති. නවමං.

9. ශ්‍රාවස්ති නිදානයයි. “මහණෙනි, අතීත වූ ද අනාගත වූ ද රූපය අනිත්‍යය. එසේ නම් වර්තමාන රූපය ගැන කියනුම කවරේද! මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත රූපයෙහි අපේක්ෂාවක් නොමැති වෙයි, අනාගත රූපය සතුටින් පිළි නොගනියි, වර්තමාන රූපය පිළිබඳව නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව අනිත්‍යය... අතීත වූ ද අනාගත වූ ද සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වෙති. එසේ නම් වර්තමාන සංස්කාරයන් ගැන කියනුම කවරේද! මෙසේ දක්නා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත සංස්කාරයන්හි අපේක්ෂා රහිත වෙයි, අනාගත සංස්කාරයන් කෙරෙහි නොඇලෙයි, වර්තමාන සංස්කාරයන්ගේ නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදියි. අතීත වූ ද අනාගත වූ ද විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, එසේ නම් වර්තමාන විඤ්ඤාණය ගැන කියනුම කවරේද! මෙසේ දක්නා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත විඤ්ඤාණයෙහි අපේක්ෂා රහිත වෙයි, අනාගත විඤ්ඤාණය කෙරෙහි නොඇලෙයි, වර්තමාන විඤ්ඤාණයේ නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදියි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. කාලත්තයදුක්ඛසුත්තං

10. කාලත්තය දුක්ඛ සූත්‍රය.

---

10. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං රූපස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං රූපං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. වෙදනා දුක්ඛා… සඤ්ඤා දුක්ඛා… සඞ්ඛාරා දුක්ඛා… විඤ්ඤාණං දුක්ඛං අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං විඤ්ඤාණස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොතී’’ති. දසමං.

10. ශ්‍රාවස්ති නිදානයයි. “මහණෙනි, අතීත වූ ද අනාගත වූ ද රූපය දුක් සහිතය. එසේ නම් වර්තමාන රූපය ගැන කියනුම කවරේද! මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත රූපයෙහි අපේක්ෂා රහිත වෙයි, අනාගත රූපයෙහි නොඇලෙයි, වර්තමාන රූපය පිළිබඳව නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදියි. වේදනාව දුකකි... සංඥාව දුකකි... සංස්කාරයෝ දුක් සහිත වෙති... අතීත වූ ද අනාගත වූ ද විඤ්ඤාණය දුක් සහිතය. එසේ නම් වර්තමාන විඤ්ඤාණය ගැන කියනුම කවරේද! මෙසේ දක්නා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත විඤ්ඤාණයෙහි අපේක්ෂා රහිත වෙයි, අනාගත විඤ්ඤාණයෙහි නොඇලෙයි, වර්තමාන විඤ්ඤාණයේ නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදියි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. කාලත්තයඅනත්තසුත්තං

11. කාලත්තය අනත්ත සූත්‍රය.

---

11. සාවත්ථිනිදානං[Pg.18]. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං රූපස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං රූපං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා අනත්තා… සඞ්ඛාරා අනත්තා… විඤ්ඤාණං අනත්තා අතීතානාගතං; කො පන වාදො පච්චුප්පන්නස්ස! එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අතීතස්මිං විඤ්ඤාණස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොතී’’ති. එකාදසමං.

11. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, අතීත වූ ද අනාගත වූ ද රූපය අනාත්මය; එසේ නම් ප්‍රත්‍යුත්පන්න (වර්තමාන) රූපය ගැන කවර කථාද! මහණෙනි, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත රූපය කෙරෙහි අපේක්ෂා රහිත වෙයි; අනාගත රූපයෙහි නොඇලෙයි; ප්‍රත්‍යුත්පන්න රූපයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. වේදනාව අනාත්මය... සංඥාව අනාත්මය... සංස්කාරයෝ අනාත්මය... විඤ්ඤාණය අතීත වූ ද අනාගත වූ ද අනාත්මය; එසේ නම් ප්‍රත්‍යුත්පන්න විඤ්ඤාණය ගැන කවර කථාද! මහණෙනි, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා අතීත විඤ්ඤාණය කෙරෙහි අපේක්ෂා රහිත වෙයි; අනාගත විඤ්ඤාණයෙහි නොඇලෙයි; ප්‍රත්‍යුත්පන්න විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

නකුලපිතුවග්ගො පඨමො.

පළමු වන නකුලපිතු වර්ගය නිමවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය -

---

නකුලපිතා දෙවදහා, ද්වෙපි හාලිද්දිකානි ච;

සමාධිපටිසල්ලාණා, උපාදාපරිතස්සනා දුවෙ;

අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා, වග්ගො තෙන පවුච්චති.

නකුලපිතු සූත්‍රය ද, දේවදහ සූත්‍රය ද, හාලිද්දිකානි සූත්‍ර දෙක ද, සමාධි හා පටිසල්ලාණ සූත්‍ර ද, උපාදාපරිතස්සනා සූත්‍ර දෙක ද, අතීතානාගතපච්චුප්පන්න සූත්‍ර ද යන මේවායින් මෙම වර්ගය සමන්විත යැයි කියනු ලැබේ.

---

2. අනිච්චවග්ගො

2. අනිච්ච වර්ගය

---

1. අනිච්චසුත්තං

1. අනිච්ච සූත්‍රය

---

12. එවං මෙ සුතං – සාවත්ථියං. තත්‍ර ඛො…පෙ… ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චං. එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

12. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර (ජේතවනාරාමයේ) වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ... පෙ... මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය, වේදනාව අනිත්‍යය, සංඥාව අනිත්‍යය, සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ, විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. මහණෙනි, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන අවබෝධය (ඥානය) ඇති වෙයි. 'ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි' පසක් කර ගනියි.” පළමු වන සූත්‍රයයි.

---

2. දුක්ඛසුත්තං

2. දුක්ඛ සූත්‍රය

---

13. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං, වෙදනා දුක්ඛා, සඤ්ඤා දුක්ඛා, සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. දුතියං.

13. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය දුක්ඛය, වේදනාව දුක්ඛය, සංඥාව දුක්ඛය, සංස්කාරයෝ දුක්ඛයහ, විඤ්ඤාණය දුක්ඛය. මෙසේ දකින... පෙ... මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි පසක් කර ගනියි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. අනත්තසුත්තං

3. අනත්ත සූත්‍රය

---

14. සාවත්ථිනිදානං[Pg.19]. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා, වෙදනා අනත්තා, සඤ්ඤා අනත්තා, සඞ්ඛාරා අනත්තා, විඤ්ඤාණං අනත්තා. එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. තතියං.

14. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය අනාත්මය, වේදනාව අනාත්මය, සංඥාව අනාත්මය, සංස්කාරයෝ අනාත්මයහ, විඤ්ඤාණය අනාත්මය. මහණෙනි, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන අවබෝධය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි' පසක් කර ගනියි.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

---

4. යදනිච්චසුත්තං

4. යදනිච්ච සූත්‍රය

---

15. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනා අනිච්චා. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. සඤ්ඤා අනිච්චා…පෙ… සඞ්ඛාරා අනිච්චා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. චතුත්ථං.

15. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුක්ඛය; යමක් දුක්ඛ ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුක්ඛය; යමක් දුක්ඛ ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. සංඥාව අනිත්‍යය... පෙ... සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුක්ඛය; යමක් දුක්ඛ ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ දකින... පෙ... මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි පසක් කර ගනියි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. යංදුක්ඛසුත්තං

5. යංදුක්ඛ සූත්‍රය

---

16. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනා දුක්ඛා… සඤ්ඤා දුක්ඛා… සඞ්ඛාරා දුක්ඛා… විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඤ්චමං.

16. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය දුක්ඛය. යමක් දුක්ඛ ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. වේදනාව දුක්ඛය... සංඥාව දුක්ඛය... සංස්කාරයෝ දුක්ඛයහ... විඤ්ඤාණය දුක්ඛය. යමක් දුක්ඛ ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ දකින... පෙ... මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි පසක් කර ගනියි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. යදනත්තාසුත්තං

6. යදනත්තා සූත්‍රය

---

17. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා. යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා අනත්තා… සඞ්ඛාරා අනත්තා… විඤ්ඤාණං අනත්තා[Pg.20]. යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. ඡට්ඨං.

17. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය අනාත්මය. යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. වේදනාව අනාත්මය... සංඥාව අනාත්මය... සංස්කාරයෝ අනාත්මයහ... විඤ්ඤාණය අනාත්මය. යමක් අනාත්ම ද එය 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ දකින... පෙ... මේ අත්භවය පිණිස තව කළ යුත්තක් නැතැයි පසක් කර ගනියි.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. සහෙතුඅනිච්චසුත්තං

7. සහේතුඅනිච්ච සූත්‍රය

---

18. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යොපි හෙතු, යොපි පච්චයො රූපස්ස උප්පාදාය, සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතං, භික්ඛවෙ, රූපං කුතො නිච්චං භවිස්සති! වෙදනා අනිච්චා. යොපි හෙතු, යොපි පච්චයො වෙදනාය උප්පාදාය, සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතා, භික්ඛවෙ, වෙදනා කුතො නිච්චා භවිස්සති! සඤ්ඤා අනිච්චා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො සඞ්ඛාරානං උප්පාදාය, සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා කුතො නිච්චා භවිස්සන්ති! විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං කුතො නිච්චං භවිස්සති! එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. සත්තමං.

18. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. රූපයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනිත්‍යය. මහණෙනි, අනිත්‍ය දෙයකින් හටගත් රූපය කෙසේ නම් නිත්‍ය වන්නේ ද? වේදනාව අනිත්‍යය. වේදනාවේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනිත්‍යය. මහණෙනි, අනිත්‍ය දෙයකින් හටගත් වේදනාව කෙසේ නම් නිත්‍ය වන්නේ ද? සඤ්ඤාව අනිත්‍යය... සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය. සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනිත්‍යය. මහණෙනි, අනිත්‍ය දෙයකින් හටගත් සංස්කාරයෝ කෙසේ නම් නිත්‍ය වන්නේ ද? විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනිත්‍යය. මහණෙනි, අනිත්‍ය දෙයකින් හටගත් විඤ්ඤාණය කෙසේ නම් නිත්‍ය වන්නේ ද? මහණෙනි, මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ ආත්මභාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. සහෙතුදුක්ඛසුත්තං

8. සහේතු දුක්ඛ සූත්‍රය

---

19. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො රූපස්ස උප්පාදාය, සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතං, භික්ඛවෙ, රූපං කුතො සුඛං භවිස්සති! වෙදනා දුක්ඛා… සඤ්ඤා දුක්ඛා… සඞ්ඛාරා දුක්ඛා… විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං කුතො සුඛං භවිස්සති! එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

19. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය දුකකි. රූපයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද දුකකි. මහණෙනි, දුකකින් හටගත් රූපය කෙසේ නම් සැපයක් වන්නේ ද? වේදනාව දුකකි... සඤ්ඤාව දුකකි... සංස්කාරයෝ දුකකි... විඤ්ඤාණය දුකකි. විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද දුකකි. මහණෙනි, දුකකින් හටගත් විඤ්ඤාණය කෙසේ නම් සැපයක් වන්නේ ද? මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ ආත්මභාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. සහෙතුඅනත්තසුත්තං

9. සහේතු අනත්ත සූත්‍රය

---

20. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො රූපස්ස උප්පාදාය, සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතං, භික්ඛවෙ, රූපං කුතො අත්තා භවිස්සති! වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා අනත්තා… සඞ්ඛාරා අනත්තා… විඤ්ඤාණං අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං කුතො අත්තා භවිස්සති! එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. නවමං.

20. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය අනාත්මය. රූපයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනාත්මය. මහණෙනි, අනාත්ම දෙයකින් හටගත් රූපය කෙසේ නම් ආත්මයක් වන්නේ ද? වේදනාව අනාත්මය... සඤ්ඤාව අනාත්මය... සංස්කාරයෝ අනාත්මය... විඤ්ඤාණය අනාත්මය. විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමට යම් හේතුවක් හෝ යම් ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, එය ද අනාත්මය. මහණෙනි, අනාත්ම දෙයකින් හටගත් විඤ්ඤාණය කෙසේ නම් ආත්මයක් වන්නේ ද? මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ ආත්මභාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ආනන්දසුත්තං

10. ආනන්ද සූත්‍රය

---

21. සාවත්ථියං [Pg.21]… ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘නිරොධො නිරොධො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමෙසානං ඛො, භන්තෙ, ධම්මානං නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චතී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, ආනන්ද, අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං. තස්ස නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චති. වෙදනා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා. තස්සා නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චති. සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා. තෙසං නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චති. විඤ්ඤාණං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං. තස්ස නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චති. ඉමෙසං ඛො, ආනන්ද, ධම්මානං නිරොධො ‘නිරොධො’ති වුච්චතී’’ති. දසමං.

21. සාවත්ථි නුවර ජේතවනාරාමයේදී... එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ; භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, 'නිරෝධය, නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කිනම් ධර්මයන්ගේ නිරෝධ වීමක් 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලබන්නේ ද?” “ආනන්දය, රූපය අනිත්‍යය, සංඛතය (ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සැකසුණකි), පටිච්චසමුප්පන්නය (හේතූන් නිසා හටගත්තකි), ක්ෂය වන ස්වභාව ඇත්තකි, වැය වන ස්වභාව ඇත්තකි, විරාගයට පත්වන ස්වභාව ඇත්තකි, නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි. එහි නිරෝධය 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ. වේදනාව අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන ස්වභාව ඇත්තකි, වැය වන ස්වභාව ඇත්තකි, විරාගයට පත්වන ස්වභාව ඇත්තකි, නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි. එහි නිරෝධය 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ. සඤ්ඤාව... සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන ස්වභාව ඇත්තකි, වැය වන ස්වභාව ඇත්තකි, විරාගයට පත්වන ස්වභාව ඇත්තකි, නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි. ඒවායේ නිරෝධය 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ. විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන ස්වභාව ඇත්තකි, වැය වන ස්වභාව ඇත්තකි, විරාගයට පත්වන ස්වභාව ඇත්තකි, නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි. එහි නිරෝධය 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ. ආනන්දය, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධය 'නිරෝධය' යැයි කියනු ලැබේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

අනිච්චවග්ගො දුතියො.

දෙවැනි අනිච්ච වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

---

අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා, යදනිච්චාපරෙ තයො;

හෙතුනාපි තයො වුත්තා, ආනන්දෙන ච තෙ දසාති.

අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත ද, 'යදනිච්ච' ආදී අනෙක් සූත්‍ර තුන ද, හේතු සහිතව දේශනා කළ සූත්‍ර තුන ද, ආනන්ද සූත්‍රය ද සමඟ සූත්‍ර දහයක් (මෙහි) වදාරන ලදී.

---

3. භාරවග්ගො

3. භාර වර්ගය

---

1. භාරසුත්තං

1. භාර සූත්‍රය

---

22. සාවත්ථියං … තත්‍ර ඛො … ‘‘භාරඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි භාරහාරඤ්ච භාරාදානඤ්ච භාරනික්ඛෙපනඤ්ච. තං සුණාථ. කතමො ච, භික්ඛවෙ, භාරො? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා තිස්ස වචනීයං. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාරො’’.

22. සාවත්ථි නිදානයයි... එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක... “මහණෙනි, මම ඔබට බර ද, බර උසුලන්නා ද, බර ගැනීම ද, බර බිම තැබීම ද දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, බර යනු කුමක්ද? 'පංච උපාදානස්කන්ධයෝය' යන්න එයට පිළිතුරයි. ඒ පහ කවරේ ද? රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මේවායි. මහණෙනි, මෙය 'බර' යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, භාරහාරො[Pg.22]? පුග්ගලො තිස්ස වචනීයං. ය්වායං ආයස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාරහාරො.

“මහණෙනි, බර උසුලන්නා යනු කවරෙක්ද? 'පුද්ගලයාය' යන්න එයට පිළිතුරයි. මේ නම ඇති, මේ ගෝත්‍රය ඇති යම් මේ ආයුෂ්මතෙක් වේ ද; මහණෙනි, මොහු 'බර උසුලන්නා' යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාරාදානං? යායං තණ්හා පොනොභවිකා නන්දීරාගසහගතා තත්‍රතත්‍රාභිනන්දිනී, සෙය්‍යථිදං – කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාරාදානං.

“මහණෙනි, බර ගැනීම (ඔසවා ගැනීම) යනු කුමක්ද? නැවත භවයක් ඇති කරන, නන්දි රාගය (තෘෂ්ණාව හා ඇල්ම) සමඟ පවත්නා, ඒ ඒ අරමුණෙහි දැඩි සේ ඇලෙන්නා වූ යම් තෘෂ්ණාවක් වේ ද; එනම්: කාම තෘෂ්ණාව, භව තෘෂ්ණාව, විභව තෘෂ්ණාවයි. මහණෙනි, මෙය 'බර ගැනීම' යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, භාරනික්ඛෙපනං? යො තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධො චාගො පටිනිස්සග්ගො මුත්ති අනාලයො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භාරනික්ඛෙපන’’න්ති.

“මහණෙනි, බර බිම තැබීම යනු කුමක්ද? එම තෘෂ්ණාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ කිරීම, අත්හැරීම, දුරු කිරීම, ඉන් මිදීම සහ ඇලීමක් නොමැති කිරීමයි. මහණෙනි, මෙය 'බර බිම තැබීම' යැයි කියනු ලැබේ.”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා, ශාස්තෘන් වහන්සේ යළිත් මෙසේ වදාළ සේක -

---

‘‘භාරා හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා, භාරහාරො ච පුග්ගලො;

භාරාදානං දුඛං ලොකෙ, භාරනික්ඛෙපනං සුඛං.

''පඤ්චස්කන්ධයෝ වනාහි ඒකාන්තයෙන්ම බරකි, පුද්ගලයා වනාහි ඒ බර උසුලන්නා ය. ලෝකයෙහි බර දැරීම (ගෙන යාම) දුකකි, බර බිම තැබීම සැපයකි.

---

‘‘නික්ඛිපිත්වා ගරුං භාරං, අඤ්ඤං භාරං අනාදිය;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, නිච්ඡාතො පරිනිබ්බුතො’’ති. පඨමං;

''බරැති එම බර බිම තබා, වෙනත් බරක් (මතු ස්කන්ධයක්) උපාදානය කර නොගෙන, තෘෂ්ණාව මුල් සහිතවම උදුරා දමා, කෙලෙස් ගින්නෙන් තොරව පිරිනිවුණේ වෙයි.'' (පළමු සූත්‍රයයි).

---

2. පරිඤ්ඤසුත්තං

2. පරිඤ්ඤා සූත්‍රය

---

23. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි පරිඤ්ඤඤ්ච. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා? රූපං, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, වෙදනා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, සඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, සඞ්ඛාරා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, විඤ්ඤාණං පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤා? යො, භික්ඛවෙ, රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤා’’ති. දුතියං.

23. සැවැත් නිදානයයි. ''මහණෙනි, පිරිසිඳ දැකිය යුතු (පරිඥෙය) ධර්මයන් ද, පිරිසිඳ දැකීම (පරිඥා) ද මම දේශනා කරන්නෙමි. එය අසන්න. මහණෙනි, පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයන් කවරේ ද? මහණෙනි, රූපය පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයකි. වේදනාව පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයකි. සංඥාව පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයකි. සංස්කාර පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයන් ය. විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයකි. මහණෙනි, මේවා පිරිසිඳ දැකිය යුතු ධර්මයන් යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, පිරිසිඳ දැකීම (පරිඥා) යනු කවරේ ද? මහණෙනි, යම් රාගය ක්ෂය වීමක්, ද්වේෂය ක්ෂය වීමක්, මෝහය ක්ෂය වීමක් ඇද්ද, මහණෙනි, මෙය පිරිසිඳ දැකීම යැයි කියනු ලැබේ.'' (දෙවන සූත්‍රයයි).

---

3. අභිජානසුත්තං

3. අභිජාන සූත්‍රය

---

24. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය; වෙදනං අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය; සඤ්ඤං අනභිජානං… සඞ්ඛාරෙ අනභිජානං [Pg.23] අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය; විඤ්ඤාණං අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය. රූපඤ්ච ඛො, භික්ඛවෙ, අභිජානං පරිජානං විරාජයං පජහං භබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය; වෙදනං අභිජානං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අභිජානං පරිජානං විරාජයං පජහං භබ්බො දුක්ඛක්ඛයායා’’ති. තතියං.

24. සැවැත් නිදානයයි. ''මහණෙනි, රූපය විශේෂ ඥානයෙන් (අභිඥාවෙන්) නොදන්නා, පිරිසිඳ (පරිඥාවෙන්) නොදන්නා, එහි නොඇලෙන, එය ප්‍රහාණය නොකරන තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි (නොහැකි වෙයි). වේදනාව විශේෂ ඥානයෙන් නොදන්නා... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය විශේෂ ඥානයෙන් නොදන්නා, පිරිසිඳ නොදන්නා, එහි නොඇලෙන, එය ප්‍රහාණය නොකරන තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, රූපය විශේෂ ඥානයෙන් දන්නා, පිරිසිඳ දන්නා, එහි නොඇලෙන, එය ප්‍රහාණය කරන තැනැත්තා වනාහි දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි (හැකි වෙයි). වේදනාව විශේෂ ඥානයෙන් දන්නා... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය විශේෂ ඥානයෙන් දන්නා, පිරිසිඳ දන්නා, එහි නොඇලෙන, එය ප්‍රහාණය කරන තැනැත්තා දුක් කෙළවර කිරීමට භව්‍ය වෙයි.'' (තෙවන සූත්‍රයයි).

---

4. ඡන්දරාගසුත්තං

4. ඡන්දරාග සූත්‍රය

---

25. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපස්මිං ඡන්දරාගො තං පජහථ. එවං තං රූපං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. යො වෙදනාය ඡන්දරාගො තං පජහථ. එවං සා වෙදනා පහීනා භවිස්සති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යො සඤ්ඤාය ඡන්දරාගො තං පජහථ. එවං සා සඤ්ඤා පහීනා භවිස්සති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යො සඞ්ඛාරෙසු ඡන්දරාගො තං පජහථ. එවං තෙ සඞ්ඛාරා පහීනා භවිස්සන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යො විඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගො තං පජහථ. එවං තං විඤ්ඤාණං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්ම’’න්ති. චතුත්ථං.

25. සැවැත් නිදානයයි. ''මහණෙනි, රූපයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. එවිට ඒ රූපය ප්‍රහීණ වූවක්, මුල් සිඳ දැමූවක්, තල් කඳක් මෙන් කළ එකක්, අභාවයට පත් කළ එකක්, මතු නොඉපදෙන ස්වභාවයක් ඇත්තක් බවට පත් වනු ඇත. වේදනාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. එවිට ඒ වේදනාව ප්‍රහීණ වූ... මතු නොඉපදෙන ස්වභාවයක් ඇත්තක් බවට පත් වනු ඇත. සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. එවිට ඒ විඤ්ඤාණය ප්‍රහීණ වූවක්, මුල් සිඳ දැමූවක්, තල් කඳක් මෙන් කළ එකක්, අභාවයට පත් කළ එකක්, මතු නොඉපදෙන ස්වභාවයක් ඇත්තක් බවට පත් වනු ඇත.'' (හතරවන සූත්‍රයයි).

---

5. අස්සාදසුත්තං

5. අස්සාද සූත්‍රය

---

26. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පුබ්බෙව මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කො නු ඛො රූපස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං? කො වෙදනාය අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං? කො සඤ්ඤාය අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං? කො සඞ්ඛාරානං අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං? කො විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යං ඛො රූපං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං රූපස්ස අස්සාදො. යං රූපං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අයං රූපස්ස ආදීනවො. යො රූපස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං රූපස්ස නිස්සරණං. යං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං[Pg.24], අයං වෙදනාය අස්සාදො. යං වෙදනා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා, අයං වෙදනාය ආදීනවො. යො වෙදනාය ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං වෙදනාය නිස්සරණං. යං සඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… යං සඞ්ඛාරෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං සඞ්ඛාරානං අස්සාදො. යං සඞ්ඛාරා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා, අයං සඞ්ඛාරානං ආදීනවො. යො සඞ්ඛාරෙසු ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං සඞ්ඛාරානං නිස්සරණං. යං විඤ්ඤාණං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො. යං විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අයං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො. යො විඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං’’’.

26. සැවැත් නිදානයයි. ''මහණෙනි, බුදු වීමට පෙර, බෝධිසත්ත්ව අවධියෙහි සිටියදීම මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: 'රූපයේ ආශ්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද? වේදනාවේ ආශ්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද? සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ ආශ්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද?' මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ වැටහුණි: 'රූපය ඇසුරු කොට යම් සැපයක් හා සොම්නසක් උපදීද, මෙය රූපයේ ආශ්වාදයයි. රූපය අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේද, මෙය රූපයේ ආදීනවයයි. රූපයෙහි ඡන්දරාගය විනයනය කිරීම (බැහැර කිරීම) හා ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීම යම් පමණද, මෙය රූපයේ නිස්සරණයයි.' වේදනාව ඇසුරු කොට යම් සැපයක් හා සොම්නසක් උපදීද, මෙය වේදනාවේ ආශ්වාදයයි... පිරිසිඳ දැනගත යුතු වේදනාව අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේද, මෙය වේදනාවේ ආදීනවයයි. වේදනාවෙහි ඡන්දරාගය බැහැර කිරීම හා ප්‍රහාණය කිරීම එහි නිස්සරණයයි... (පෙ) ... සංස්කාරයන් ඇසුරු කොට යම් සැපයක් හා සොම්නසක් උපදීද, මෙය සංස්කාරයන්ගේ ආශ්වාදයයි. සංස්කාරයන් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේද, මෙය සංස්කාරයන්ගේ ආදීනවයයි. සංස්කාරයන්හි ඡන්දරාගය බැහැර කිරීම හා ප්‍රහාණය කිරීම එහි නිස්සරණයයි. විඤ්ඤාණය ඇසුරු කොට යම් සැපයක් හා සොම්නසක් උපදීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආශ්වාදයයි. විඤ්ඤාණය අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වේද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආදීනවයයි. විඤ්ඤාණයෙහි ඡන්දරාගය බැහැර කිරීම හා ප්‍රහාණය කිරීම එහි නිස්සරණයයි.' ''

---

‘‘යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං එවං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං එවං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං; අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති ; අයමන්තිමා ජාති; නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, යම් තාක් කල් මම මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙසත්, ආදීනවය ආදීනවය ලෙසත්, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙසත් ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) මනා කොට අවබෝධ නොකළෙම් ද, මහණෙනි, ඒ තාක් කල් මම දෙවියන්, මාරයන් හා බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව අතර ද ‘අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි’ යි ප්‍රතිඥා නොකළෙමි. මහණෙනි, යම් කලෙක මම මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙසත්, ආදීනවය ආදීනවය ලෙසත්, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙසත් ඇති සැටියෙන් මනා කොට අවබෝධ කළෙම් ද, එකල්හි මම දෙවියන්, මාරයන් හා බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව අතර ද ‘අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි’ යි ප්‍රතිඥා කළෙමි. තවද, මා තුළ ‘මාගේ විමුක්තිය අකෝප්‍යය (නොසැලෙන සුලුය), මේ මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ යන ඥාන දර්ශනය පහළ විය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියඅස්සාදසුත්තං

6. දෙවන ආශ්වාද සූත්‍රය.

---

27. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං. යො රූපස්ස අස්සාදො තදජ්ඣගමං. යාවතා රූපස්ස අස්සාදො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. රූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං. යො රූපස්ස ආදීනවො තදජ්ඣගමං. යාවතා රූපස්ස ආදීනවො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. රූපස්සාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං. යං රූපස්ස නිස්සරණං තදජ්ඣගමං. යාවතා රූපස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං. වෙදනායාහං, භික්ඛවෙ… සඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ… සඞ්ඛාරානාහං[Pg.25], භික්ඛවෙ… විඤ්ඤාණස්සාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං. යො විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො තදජ්ඣගමං. යාවතා විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. විඤ්ඤාණස්සාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං. යො විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො තදජ්ඣගමං. යාවතා විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. විඤ්ඤාණස්සාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං. යං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං තදජ්ඣගමං. යාවතා විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං…පෙ… අබ්භඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති ; අයමන්තිමා ජාති; නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. ඡට්ඨං.

27. සැවැත් නුවරදී ය. “මහණෙනි, මම රූපයේ ආශ්වාදය සොයා හැසිරුණෙමි. රූපයේ යම් ආශ්වාදයක් ඇත් ද, මම එය අවබෝධ කළෙමි. රූපයේ යම් තාක් ආශ්වාදයක් ඇත් ද, මම එය ප්‍රඥාවෙන් මනා කොට දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම රූපයේ ආදීනවය සොයා හැසිරුණෙමි. රූපයේ යම් ආදීනවයක් ඇත් ද, මම එය අවබෝධ කළෙමි. රූපයේ යම් තාක් ආදීනවයක් ඇත් ද, මම එය ප්‍රඥාවෙන් මනා කොට දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම රූපයෙන් නික්මීම (නිස්සරණය) සොයා හැසිරුණෙමි. රූපයේ යම් නිස්සරණයක් ඇත් ද, මම එය අවබෝධ කළෙමි. රූපයේ යම් තාක් නිස්සරණයක් ඇත් ද, මම එය ප්‍රඥාවෙන් මනා කොට දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... මහණෙනි, මම විඥානයේ ආශ්වාදය සොයා හැසිරුණෙමි. විඥානයේ යම් ආශ්වාදයක් ඇත් ද, මම එය අවබෝධ කළෙමි. විඥානයේ යම් තාක් ආශ්වාදයක් ඇත් ද, මම එය ප්‍රඥාවෙන් මනා කොට දුටුවෙමි. විඥානයේ ආදීනවය සොයා හැසිරුණෙමි... විඥානයෙන් නික්මීම සොයා හැසිරුණෙමි. විඥානයේ යම් නිස්සරණයක් ඇත් ද, මම එය අවබෝධ කළෙමි. විඥානයේ යම් තාක් නිස්සරණයක් ඇත් ද, මම එය ප්‍රඥාවෙන් මනා කොට දුටුවෙමි. මහණෙනි, යම් තාක් කල් මම මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙසත්, ආදීනවය ආදීනවය ලෙසත්, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙසත් ඇති සැටියෙන් මනා කොට අවබෝධ නොකළෙම් ද... පෙ ... අවබෝධ කළෙමි. තවද, මා තුළ ‘මාගේ විමුක්තිය අකෝප්‍යය, මේ මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ යන ඥාන දර්ශනය පහළ විය.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. තතියඅස්සාදසුත්තං

7. තෙවන ආශ්වාද සූත්‍රය.

---

28. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, රූපස්ස අස්සාදො අභවිස්ස නයිදං සත්තා රූපස්මිං සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි රූපස්ස අස්සාදො, තස්මා සත්තා රූපස්මිං සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, රූපස්ස ආදීනවො අභවිස්ස නයිදං සත්තා රූපස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි රූපස්ස ආදීනවො, තස්මා සත්තා රූපස්මිං නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, රූපස්ස නිස්සරණං අභවිස්ස නයිදං සත්තා රූපස්මා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි රූපස්ස නිස්සරණං, තස්මා සත්තා රූපස්මා නිස්සරන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, වෙදනාය…පෙ… නො චෙදං, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤාය… නො චෙදං, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරානං නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා සඞ්ඛාරෙහි නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි සඞ්ඛාරානං නිස්සරණං, තස්මා සත්තා සඞ්ඛාරෙහි නිස්සරන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො, තස්මා සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො, තස්මා සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා විඤ්ඤාණස්මා නිස්සරෙය්‍යුං[Pg.26]. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං, තස්මා සත්තා විඤ්ඤාණස්මා නිස්සරන්ති.

28. සැවැත් නුවරදී ය. “මහණෙනි, ඉදින් රූපයේ ආශ්වාදයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ රූපයෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහණෙනි, රූපයේ ආශ්වාදයක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ රූපයෙහි ඇලෙති. මහණෙනි, ඉදින් රූපයේ ආදීනවයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ රූපය කෙරෙහි කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, රූපයේ ආදීනවයක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ රූපය කෙරෙහි කලකිරෙති. මහණෙනි, ඉදින් රූපයෙන් නික්මීමක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ රූපයෙන් නිදහස් නොවන්නාහ. මහණෙනි, රූපයෙන් නික්මීමක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ රූපයෙන් නිදහස් වෙති. මහණෙනි, වේදනාවේ... පෙ ... මහණෙනි, සංඥාවේ... මහණෙනි, ඉදින් සංස්කාරයන්ගේ නික්මීමක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ සංස්කාරයන්ගෙන් නිදහස් නොවන්නාහ. මහණෙනි, සංස්කාරයන්ගේ නික්මීමක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ සංස්කාරයන්ගෙන් නිදහස් වෙති. මහණෙනි, ඉදින් විඥානයේ ආශ්වාදයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ විඥානයෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහණෙනි, විඥානයේ ආශ්වාදයක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ විඥානයෙහි ඇලෙති. මහණෙනි, ඉදින් විඥානයේ ආදීනවයක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ විඥානය කෙරෙහි කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, විඥානයේ ආදීනවයක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ විඥානය කෙරෙහි කලකිරෙති. මහණෙනි, ඉදින් විඥානයෙන් නික්මීමක් නොවූයේ නම්, සත්ත්වයෝ විඥානයෙන් නිදහස් නොවන්නාහ. මහණෙනි, විඥානයෙන් නික්මීමක් පවතින බැවින් ම සත්ත්වයෝ විඥානයෙන් නිදහස් වෙති.”

---

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, සත්තා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤංසු ; නෙව තාව, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරිංසු. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤංසු; අථ, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරන්ති’’. සත්තමං.

“මහණෙනි, යම්තාක් කල් සත්ත්වයෝ මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිශ්සරණය නිශ්සරණයක් ලෙස ද තත්ත්වාකාරයෙන් (ඇති සැටියෙන්) විශේෂඥානයෙන් දැන නොගත්තෝ ද, මහණෙනි, ඒ තාක් කල් සත්ත්වයෝ දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව කෙරෙන් ද නික්මුණාහු, වෙන් වූවාහු, මිදුණාහු, සීමා රහිත වූ (කෙලෙස් සීමාවන් ඉක්මවූ) සිතින් යුක්තව වාසය නොකළාහුය. මහණෙනි, යම් කලෙක පටන් සත්ත්වයෝ මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිශ්සරණය නිශ්සරණයක් ලෙස ද තත්ත්වාකාරයෙන් විශේෂඥානයෙන් දැනගත්තෝ ද, මහණෙනි, එකල්හි සත්ත්වයෝ දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව කෙරෙන් ද නික්මුණාහු, වෙන් වූවාහු, මිදුණාහු, සීමා රහිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරති.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. අභිනන්දනසුත්තං

8. අභිනන්දන සූත්‍රය

---

29. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපං අභිනන්දති, දුක්ඛං සො අභිනන්දති. යො දුක්ඛං අභිනන්දති, අපරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි. යො වෙදනං අභිනන්දති… යො සඤ්ඤං අභිනන්දති… යො සඞ්ඛාරෙ අභිනන්දති… යො විඤ්ඤාණං අභිනන්දති, දුක්ඛං සො අභිනන්දති. යො දුක්ඛං අභිනන්දති, අපරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපං නාභිනන්දති, දුක්ඛං සො නාභිනන්දති. යො දුක්ඛං නාභිනන්දති, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි. යො වෙදනං නාභිනන්දති… යො සඤ්ඤං නාභිනන්දති… යො සඞ්ඛාරෙ නාභිනන්දති… යො විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති, දුක්ඛං සො නාභිනන්දති. යො දුක්ඛං නාභිනන්දති, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

29. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, යමෙක් රූපය සතුටින් පිළිගනී ද, හෙතෙම දුක සතුටින් පිළිගනී. යමෙක් දුක සතුටින් පිළිගනී ද, හෙතෙම දුකෙන් නොමිදුණේ යැයි මම කියමි. යමෙක් වේදනාව සතුටින් පිළිගනී ද... යමෙක් සඥාව සතුටින් පිළිගනී ද... යමෙක් සංස්කාරයන් සතුටින් පිළිගනී ද... යමෙක් විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළිගනී ද, හෙතෙම දුක සතුටින් පිළිගනී. යමෙක් දුක සතුටින් පිළිගනී ද, හෙතෙම දුකෙන් නොමිදුණේ යැයි මම කියමි. මහණෙනි, යමෙක් රූපය සතුටින් පිළි නොගනී ද, හෙතෙම දුක සතුටින් පිළි නොගනී. යමෙක් දුක සතුටින් පිළි නොගනී ද, හෙතෙම දුකෙන් මිදුණේ යැයි මම කියමි. යමෙක් වේදනාව සතුටින් පිළි නොගනී ද... යමෙක් සඥාව සතුටින් පිළි නොගනී ද... යමෙක් සංස්කාරයන් සතුටින් පිළි නොගනී ද... යමෙක් විඤ්ඤාණය සතුටින් පිළි නොගනී ද, හෙතෙම දුක සතුටින් පිළි නොගනී. යමෙක් දුක සතුටින් පිළි නොගනී ද, හෙතෙම දුකෙන් මිදුණේ යැයි මම කියමි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. උප්පාදසුත්තං

9. උප්පාද සූත්‍රය

---

30. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපස්ස උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො රොගානං ඨිති ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො වෙදනාය…පෙ… යො සඤ්ඤාය…පෙ… යො සඞ්ඛාරානං…පෙ… යො විඤ්ඤාණස්ස [Pg.27] උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො රොගානං ඨිති ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො රොගානං වූපසමො ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො. යො වෙදනාය …පෙ… යො සඤ්ඤාය… යො සඞ්ඛාරානං… යො විඤ්ඤාණස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො රොගානං වූපසමො ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. නවමං.

30. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපයේ යම් උපතක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, ප්‍රකාශ වීමක් වේ ද, එය දුකේ උපතකි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මකි, ජරා-මරණවල ප්‍රකාශ වීමකි. වේදනාවේ... සඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ යම් උපතක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, ප්‍රකාශ වීමක් වේ ද, එය දුකේ උපතකි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මකි, ජරා-මරණවල ප්‍රකාශ වීමකි. මහණෙනි, රූපයේ යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, එය දුකේ නිරෝධයකි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමකි, ජරා-මරණවල අභාවයට යාමකි. වේදනාවේ... සඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, එය දුකේ නිරෝධයකි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමකි, ජරා-මරණවල අභාවයට යාමකි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. අඝමූලසුත්තං

10. අඝමූල සූත්‍රය

---

31. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අඝඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි අඝමූලඤ්ච. තං සුණාථ. කතමඤ්ච භික්ඛවෙ අඝං? රූපං, භික්ඛවෙ, අඝං, වෙදනා අඝං, සඤ්ඤා අඝං, සඞ්ඛාරා අඝං, විඤ්ඤාණං අඝං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අඝං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අඝමූලං? යායං තණ්හා පොනොභවිකා නන්දීරාගසහගතා තත්‍රතත්‍රාභිනන්දිනී; සෙය්‍යථිදං – කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අඝමූල’’න්ති. දසමං.

31. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මම දුක (අඝය) ද දුකේ මුල (අඝමූලය) ද දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, දුක (අඝය) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය දුකකි, වේදනාව දුකකි, සඥාව දුකකි, සංස්කාරයෝ දුකකි, විඤ්ඤාණය දුකකි. මහණෙනි, මෙය දුක (අඝය) යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, දුකේ මුල (අඝමූලය) යනු කුමක්ද? නැවත භවය ඇති කරන, ඇල්ම හා තෘෂ්ණාව සහිත වූ, ඒ ඒ අරමුණෙහි සතුටු වන යම් තෘෂ්ණාවක් වේ ද; එනම් - කාම තෘෂ්ණාව, භව තෘෂ්ණාව, විභව තෘෂ්ණාවයි. මහණෙනි, මෙය දුකේ මුල යැයි කියනු ලැබේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. පභඞ්ගුසුත්තං

11. පභංගු සූත්‍රය

---

32. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පභඞ්ගුඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි අප්පභඞ්ගුඤ්ච. තං සුණාථ. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, පභඞ්ගු, කිං අප්පභඞ්ගු? රූපං, භික්ඛවෙ, පභඞ්ගු. යො තස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, ඉදං අප්පභඞ්ගු. වෙදනා පභඞ්ගු. යො තස්සා නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, ඉදං අප්පභඞ්ගු. සඤ්ඤා පභඞ්ගු… සඞ්ඛාරා පභඞ්ගු. යො තෙසං නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, ඉදං අප්පභඞ්ගු. විඤ්ඤාණං පභඞ්ගු. යො තස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, ඉදං අප්පභඞ්ගූ’’ති. එකාදසමං.

32. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මම බිඳී යන (පභංගු) ධර්මයන් ද නොබිඳී යන (අපභංගු) ධර්මයන් ද දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, බිඳී යන ධර්මය කුමක්ද? නොබිඳී යන ධර්මය කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය බිඳී යන ස්වභාවය ඇති ධර්මයකි. එහි යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, මෙය නොබිඳී යන ධර්මයයි. වේදනාව බිඳී යන ධර්මයකි. එහි යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, මෙය නොබිඳී යන ධර්මයයි. සඥාව බිඳී යන ධර්මයකි... සංස්කාරයෝ බිඳී යන ධර්මයෝය. ඒවායේ යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, මෙය නොබිඳී යන ධර්මයයි. විඤ්ඤාණය බිඳී යන ධර්මයකි. එහි යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, මෙය නොබිඳී යන ධර්මයයි.” එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

භාරවග්ගො තතියො.

තෙවන භාර වර්ගය නිම විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි සාරාංශය මෙසේය -

---

භාරං පරිඤ්ඤං අභිජානං, ඡන්දරාගං චතුත්ථකං;

අස්සාදා ච තයො වුත්තා, අභිනන්දනමට්ඨමං;

උප්පාදං අඝමූලඤ්ච, එකාදසමො පභඞ්ගූති.

භාර සූත්‍රය, පරිඤ්ඤා සූත්‍රය, අභිජාන සූත්‍රය, සතරවනුව චන්දරාග සූත්‍රය, ආශ්වාද සූත්‍ර තුනක් වදාරන ලදී, අටවනුව අභිනන්දන සූත්‍රය, උප්පාද සූත්‍රය, අඝමූල සූත්‍රය සහ එකොළොස්වනුව පභංගු සූත්‍රය යන මේවායි.

---

4. නතුම්හාකංවග්ගො

4. නතුම්හාක වර්ගය

---

1. නතුම්හාකංසුත්තං

1. නතුම්හාක සූත්‍රය

---

33. සාවත්ථිනිදානං[Pg.28]. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං? රූපං, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. වෙදනා න තුම්හාකං, තං පජහථ. සා වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සති. සඤ්ඤා න තුම්හාකං… සඞ්ඛාරා න තුම්හාකං, තෙ පජහථ. තෙ වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සන්ති. විඤ්ඤාණං න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති’’.

33. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, යමක් නුඹලාගේ නොවේ ද, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම නුඹලාට බොහෝ කලක් හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත. මහණෙනි, නුඹලාගේ නොවන දෙය කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය නුඹලාගේ නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම නුඹලාට හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත. වේදනාව නුඹලාගේ නොවේ, එය අත්හරින්න. එය නුඹලාට හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත. සඥාව නුඹලාගේ නොවේ... සංස්කාරයෝ නුඹලාගේ නොවේ, ඒවා අත්හරින්න. ඒවා නුඹලාට හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත. විඤ්ඤාණය නුඹලාගේ නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම නුඹලාට හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතිනු ඇත.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යං ඉමස්මිං ජෙතවනෙ තිණකට්ඨසාඛාපලාසං තං ජනො හරෙය්‍ය වා ඩහෙය්‍ය වා යථාපච්චයං වා කරෙය්‍ය. අපි නු තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අම්හෙ ජනො හරති වා ඩහති වා යථාපච්චයං වා කරොතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘න හි නො එතං, භන්තෙ, අත්තා වා අත්තනියං වා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, රූපං න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. වෙදනා න තුම්හාකං, තං පජහථ. සා වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සති. සඤ්ඤා න තුම්හාකං… සඞ්ඛාරා න තුම්හාකං… විඤ්ඤාණං න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, යම් සේ මේ ජේතවනාරාමයෙහි ඇති තණ, දර, අතු සහ කොළ යම් ජනයෙක් රැගෙන යන්නේ නම් හෝ, ගිනි තබන්නේ නම් හෝ, කැමති පරිදි කරන්නේ නම්, 'මහජනයා අපව රැගෙන යති, හෝ අපව ගිනි තබති, හෝ අපට රිසි පරිදි කරති' යි ඔබට සිතෙන්නේ ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “ඊට හේතුව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, ඒ දෑ අපගේ ආත්මය හෝ අපගේ ආත්මයට අයත් දෙයක් හෝ නොවන බැවිනි.” “මහණෙනි, එමෙන්ම රූපය ද ඔබට අයත් නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. වේදනාව ඔබට අයත් නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. සඤ්ඤාව ඔබට අයත් නොවේ... සංඛාර ඔබට අයත් නොවේ... විඤ්ඤාණය ඔබට අයත් නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. දුතියනතුම්හාකංසුත්තං

2. දෙවන නතුම්හාක සූත්‍රය.

---

34. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං? රූපං, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. වෙදනා න තුම්හාකං… සඤ්ඤා න තුම්හාකං… සඞ්ඛාරා න තුම්හාකං… විඤ්ඤාණං න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. යං, භික්ඛවෙ, න තුම්හාකං තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී’’ති. දුතියං.

34. සැවැත් නුවරදී ය. “මහණෙනි, ඔබට අයත් නොවන යමක් වේ නම් එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. මහණෙනි, ඔබට අයත් නොවන දේ කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය ඔබට අයත් නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. වේදනාව ඔබට අයත් නොවේ... සඤ්ඤාව ඔබට අයත් නොවේ... සංඛාර ඔබට අයත් නොවේ... විඤ්ඤාණය ඔබට අයත් නොවේ, එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. මහණෙනි, ඔබට අයත් නොවන යමක් වේ නම් එය අත්හරින්න. එය අත්හැරීම ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. අඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තං

3. එක්තරා භික්ෂු සූත්‍රය.

---

35. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං [Pg.29] නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු; යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො, අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, අනුසෙති, තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති; යං නානුසෙති, න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භගවා; අඤ්ඤාතං, සුගතා’’ති.

35. සැවැත් නුවරදී ය. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, හුදෙකලාව, විවේකීව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, යම් දහමක් (කෙරෙහි අනුශය) පවතී ද, ඒ හේතුවෙන් පුද්ගලයා පැනවීමට (ගණනයට) පැමිණෙයි. යම් දහමක් (කෙරෙහි අනුශය) නොපවතී ද, ඒ හේතුවෙන් පැනවීමට පත් නොවේ.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වැටහුණි; සුගතයන් වහන්ස, වැටහුණි.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං චෙ, භන්තෙ, අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. සඤ්ඤං චෙ අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. සඞ්ඛාරෙ චෙ අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. විඤ්ඤාණං චෙ අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. රූපං චෙ, භන්තෙ, නානුසෙති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ… සඤ්ඤං චෙ… සඞ්ඛාරෙ චෙ… විඤ්ඤාණං චෙ නානුසෙති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“මහණ, මා සංක්ෂේපයෙන් වදාළ දේශනාවෙහි අර්ථය විස්තර වශයෙන් ඔබ කෙසේ නම් තේරුම් ගන්නේද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් රූපයෙහි (අනුශය) පවතී නම්, එයින් පුද්ගලයා පැනවීමට (රාගී, ද්වේෂී ආදී වශයෙන්) පත් වෙයි. වේදනාවෙහි අනුශය පවතී නම්... සඤ්ඤාවෙහි අනුශය පවතී නම්... සංඛාරයන්හි අනුශය පවතී නම්... විඤ්ඤාණයෙහි අනුශය පවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් වෙයි. ස්වාමීනි, ඉදින් රූපයෙහි අනුශය නොපවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් නොවේ. වේදනාවෙහි... සඤ්ඤාවෙහි... සංඛාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනුශය නොපවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් නොවේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සංක්ෂේපයෙන් වදාළ දේශනාවෙහි අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් තේරුම් ගනිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං චෙ, භික්ඛු, අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ… සඤ්ඤං චෙ… සඞ්ඛාරෙ චෙ… විඤ්ඤාණං චෙ අනුසෙති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. රූපං චෙ, භික්ඛු, නානුසෙති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ… සඤ්ඤං චෙ… සඞ්ඛාරෙ චෙ… විඤ්ඤාණං චෙ නානුසෙති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන, භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති.

“සාධු සාධු මහණ! මහණ, මා සංක්ෂේපයෙන් වදාළ දේශනාවෙහි අර්ථය විස්තර වශයෙන් ඔබ මැනවින් තේරුම් ගත්තෙහිය. මහණ, ඉදින් රූපයෙහි අනුශය පවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් වෙයි. වේදනාවෙහි... සඤ්ඤාවෙහි... සංඛාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනුශය පවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් වෙයි. මහණ, ඉදින් රූපයෙහි අනුශය නොපවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් නොවේ. වේදනාවෙහි... සඤ්ඤාවෙහි... සංඛාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනුශය නොපවතී නම්, එයින් පැනවීමට පත් නොවේ. මහණ, මා සංක්ෂේපයෙන් වදාළ මේ දේශනාවෙහි අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.”

---

අථ ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගෙන, අනුමෝදන් වී, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට නික්ම ගියේය.

---

අථ ඛො සො භික්ඛු එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. තතියං.

ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව හුදෙකලාව, විවේකීව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නේ, කුලපුත්‍රයන් යම් උතුම් අර්ථයක් සඳහා මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කළේය. “ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ”යි හෙතෙම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත්තේය. ඒ භික්ෂුව ද රහතන් වහන්සේලා අතර එක්නමක් වූහ. තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. දුතියඅඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තං

4. දෙවන එක්තරා භික්ෂු සූත්‍රය.

---

36. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා [Pg.30] සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, අනුසෙති තං අනුමීයති; යං අනුමීයති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. යං නානුසෙති න තං අනුමීයති; යං නානුමීයති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භගවා; අඤ්ඤාතං, සුගතා’’ති.

36. සාවත්ථි නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ... එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට කෙටියෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, යමක් (අනුසය වශයෙන්) ලැගුම් ගනී ද, එයින් පුද්ගලයා මනිනු ලබයි; යමකින් මනිනු ලබන්නේ ද, ඒ අනුව ඔහු නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත්වෙයි. මහණ, යමක් ලැගුම් නොගනී ද, එයින් මනිනු නොලබයි; යමකින් මනිනු නොලබන්නේ ද, ඒ අනුව ඔහු නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත් නොවේ.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වැටහුණි; සුගතයන් වහන්ස, වැටහුණි.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං චෙ, භන්තෙ, අනුසෙති තං අනුමීයති; යං අනුමීයති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ අනුසෙති… සඤ්ඤං චෙ අනුසෙති… සඞ්ඛාරෙ චෙ අනුසෙති… විඤ්ඤාණං චෙ අනුසෙති තං අනුමීයති; යං අනුමීයති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. රූපං චෙ, භන්තෙ, නානුසෙති න තං අනුමීයති; යං නානුමීයති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ නානුසෙති… සඤ්ඤං චෙ නානුසෙති… සඞ්ඛාරෙ චෙ නානුසෙති… විඤ්ඤාණං චෙ නානුසෙති න තං අනුමීයති; යං නානුමීයති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“මහණ, මා කෙටියෙන් පැවසූ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් වටහා ගත්තේ කෙසේ ද?” “ස්වාමීනී, ඉදින් රූපයෙහි (කෙලෙස්) අනුසය වශයෙන් ලැගුම් ගනී නම්, එයින් මනිනු ලබයි; යමකින් මනිනු ලබන්නේ ද, ඒ අනුව නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත්වෙයි. ඉදින් වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනුසය වශයෙන් ලැගුම් ගනී නම්, එයින් මනිනු ලබයි; යමකින් මනිනු ලබන්නේ ද, ඒ අනුව නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත්වෙයි. ස්වාමීනී, ඉදින් රූපයෙහි අනුසය වශයෙන් ලැගුම් නොගනී නම්, එයින් මනිනු නොලබයි; යමකින් මනිනු නොලබන්නේ ද, ඒ අනුව නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත් නොවේ. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනුසය වශයෙන් ලැගුම් නොගනී නම්, එයින් මනිනු නොලබයි; යමකින් මනිනු නොලබන්නේ ද, ඒ අනුව නාමකරණයට (සංඛ්‍යාවට) පත් නොවේ. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙටියෙන් දේශනා කළ මෙහි අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් වටහා ගතිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං චෙ, භික්ඛු, අනුසෙති තං අනුමීයති; යං අනුමීයති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ, භික්ඛු… සඤ්ඤං චෙ, භික්ඛු… සඞ්ඛාරෙ චෙ, භික්ඛු… විඤ්ඤාණං චෙ, භික්ඛු, අනුසෙති තං අනුමීයති; යං අනුමීයති තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. රූපං චෙ, භික්ඛු, නානුසෙති න තං අනුමීයති; යං නානුමීයති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. වෙදනං චෙ නානුසෙති… සඤ්ඤං චෙ නානුසෙති… සඞ්ඛාරෙ චෙ නානුසෙති… විඤ්ඤාණං චෙ නානුසෙති න තං අනුමීයති; යං නානුමීයති න තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. චතුත්ථං.

“සාධු සාධු, මහණ! මහණ, මා කෙටියෙන් පැවසූ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් වටහා ගත්තේය. මහණ, ඉදින් රූපයෙහි අනුසය වශයෙන් ලැගුම් ගනී නම්... (පෙ)... ඒ අනුව නාමකරණයට පත් නොවේ. මහණ, මා කෙටියෙන් පැවසූ මෙහි අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය” ...පෙ... ඒ භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක් වූහ. සතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. ආනන්දසුත්තං

5. ආනන්ද සූත්‍රය

---

37. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච –

37. සාවත්ථි නිදානයයි. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹුණහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක හුන්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘සචෙ [Pg.31] තං, ආනන්ද, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කතමෙසං, ආවුසො ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, ආනන්ද, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කතමෙසං, ආවුසො ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘රූපස්ස ඛො, ආවුසො, උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමෙසං ඛො, ආවුසො, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“ආනන්ද, ඉදින් ඔබෙන් මෙසේ ඇසුවහොත්: ‘ඇවැත්නි ආනන්ද, යම් ධර්මයන්ගේ හටගැනීම පෙනේ ද, විනාශ වීම පෙනේ ද, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනේ ද, ඒ ධර්ම කවරේ ද?’ ආනන්ද, මෙසේ ඇසූ කල ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහි ද?” “ස්වාමීනී, ඉදින් මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත්... මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි: ‘ඇවැත්නි, රූපයේ හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින රූපයේ වෙනස් වීම පෙනෙයි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින විඤ්ඤාණයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි. ඇවැත්නි, මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි’ කියායි. ස්වාමීනී, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, ආනන්ද! රූපස්ස ඛො, ආනන්ද, උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමෙසං ඛො, ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතීති. එවං පුට්ඨො ත්වං, ආනන්ද, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති. පඤ්චමං.

“සාධු සාධු, ආනන්ද! ආනන්ද, රූපයේ හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින රූපයේ වෙනස් වීම පෙනෙයි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි. ආනන්ද, මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම පෙනෙයි, විනාශ වීම පෙනෙයි, පවතින දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි. ආනන්ද, මෙසේ ඇසූ කල ඔබ මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියආනන්දසුත්තං

6. දුතිය ආනන්ද සූත්‍රය

---

38. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං භගවා එතදවොච –

38. සාවත්ථි නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘සචෙ තං, ආනන්ද, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කතමෙසං, ආවුසො ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ? කතමෙසං ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති? කතමෙසං ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, ආනන්ද, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කතමෙසං, ආවුසො ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ? කතමෙසං ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති[Pg.32], වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති? කතමෙසං ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘යං ඛො, ආවුසො, රූපං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. යා වෙදනා අතීතා නිරුද්ධා විපරිණතා; තස්සා උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතාය අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා අතීතා නිරුද්ධා විපරිණතා; තෙසං උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. යං විඤ්ඤාණං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. ඉමෙසං ඛො, ආවුසො, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ’’’.

“ආනන්දයෙනි, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත්නි ආනන්දයෙනි, කිනම් ධර්මයන්ගේ හටගැනීමක් දක්නට ලැබුණේ ද, විනාශ වීමක් දක්නට ලැබුණේ ද, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීමක් දක්නට ලැබුණේ ද? කිනම් ධර්මයන්ගේ හටගැනීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ද, විනාශ වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ද, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ද? කිනම් ධර්මයන්ගේ හටගැනීමක් දක්නට ලැබේ ද, විනාශ වීමක් දක්නට ලැබේ ද, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීමක් දක්නට ලැබේ ද?’ ආනන්දයෙනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ ඊට කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - (පෙර පරිදිම විමසනු ලැබූ කල) ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලබන මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වී ගිය යම් රූපයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින රූපයේ වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණි. අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වී ගිය යම් වේදනාවක් වේ ද... යම් සංඥාවක් වේ ද... යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද... අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වී ගිය යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණි. ඇවැත්නි, සැබවින්ම මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණේය’ කියායි.”

---

‘‘යං ඛො, ආවුසො, රූපං අජාතං අපාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. යා වෙදනා අජාතා අපාතුභූතා; තස්සා උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතාය අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. යා සඤ්ඤා…පෙ… යෙ සඞ්ඛාරා අජාතා අපාතුභූතා; තෙසං උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. යං විඤ්ඤාණං අජාතං අපාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. ඉමෙසං ඛො, ආවුසො, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති.

“‘ඇවැත්නි, නූපන් වූ, පහළ නොවූ යම් රූපයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය. නූපන් වූ, පහළ නොවූ යම් වේදනාවක් වේ ද... යම් සංඥාවක්... (පෙ)... යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද... නූපන් වූ, පහළ නොවූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය. ඇවැත්නි, සැබවින්ම මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය’ කියායි.”

---

‘‘යං ඛො, ආවුසො, රූපං ජාතං පාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. යා වෙදනා ජාතා පාතුභූතා…පෙ… යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා ජාතා පාතුභූතා; තෙසං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. යං විඤ්ඤාණං ජාතං පාතුභූතං තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමෙසං ඛො, ආවුසො, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“‘ඇවැත්නි, උපන් වූ, පහළ වූ යම් රූපයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබේ, විනාශ වීම දක්නට ලැබේ, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබේ. යම් වේදනාවක් උපන් වූ පහළ වූයේ වේ ද... (පෙ)... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... උපන් වූ, පහළ වූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබේ, විනාශ වීම දක්නට ලැබේ, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබේ. ඇවැත්නි, සැබවින්ම මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම දක්නට ලැබේ, විනාශ වීම දක්නට ලැබේ, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබේ’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

---

‘‘සාධු[Pg.33], සාධු, ආනන්ද! යං ඛො, ආනන්ද, රූපං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. යා වෙදනා … යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා… යං විඤ්ඤාණං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ. ඉමෙසං ඛො, ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිත්ථ, වයො පඤ්ඤායිත්ථ, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිත්ථ.

“සාදු! සාදු! ආනන්දය. ආනන්දයෙනි, අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වී ගිය යම් රූපයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණි. යම් වේදනාවක්... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වී ගිය යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණි. ආනන්දයෙනි, සැබවින්ම මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම දක්නට ලැබුණි, විනාශ වීම දක්නට ලැබුණි, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබුණේය.”

---

‘‘යං ඛො, ආනන්ද, රූපං අජාතං අපාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. යා වෙදනා… යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා… යං විඤ්ඤාණං අජාතං අපාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති. ඉමෙසං ඛො, ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායිස්සති, වයො පඤ්ඤායිස්සති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායිස්සති.

“ආනන්දයෙනි, නූපන් වූ, පහළ නොවූ යම් රූපයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය. යම් වේදනාවක්... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... නූපන් වූ, පහළ නොවූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද; එහි හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය. ආනන්දයෙනි, සැබවින්ම මේ ධර්මයන්ගේ හටගැනීම දක්නට ලැබෙන්නේය, විනාශ වීම දක්නට ලැබෙන්නේය, පවතින දෙයෙහි වෙනස්වීම දක්නට ලැබෙන්නේය.”

---

‘‘යං ඛො, ආනන්ද, රූපං ජාතං පාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. යා වෙදනා ජාතා පාතුභූතා… යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා… යං විඤ්ඤාණං ජාතං පාතුභූතං; තස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. ඉමෙසං ඛො, ආනන්ද, ධම්මානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතීති. එවං පුට්ඨො ත්වං, ආනන්ද, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති. ඡට්ඨං.

“ආනන්දයෙනි, යම් රූපයක් හටගත්තේ ද, පහළ වූයේ ද, එහි ඉපදීම පෙනෙයි, විනාශය පෙනෙයි, පවත්නා දෙයෙහි වෙනස් වීම (ජරාව) පෙනෙයි. යම් වේදනාවක් හටගත්තේද... යම් සංඥාවක් හටගත්තේද... යම් සංස්කාර කෙනෙක් හටගත්තාහුද... යම් විඤ්ඤාණයක් හටගත්තේ ද, පහළ වූයේ ද, එහි ඉපදීම පෙනෙයි, විනාශය පෙනෙයි, පවත්නා දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි. ආනන්දයෙනි, මේ ධර්මයන්ගේ ඉපදීම පෙනෙයි, විනාශය පෙනෙයි, පවත්නා දෙයෙහි වෙනස් වීම පෙනෙයි. ආනන්දයෙනි, මෙසේ විමසන ලද ඔබ මෙලෙස පිළිතුරු දිය යුතුය.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. අනුධම්මසුත්තං

7. අනුධර්ම සූත්‍රය

---

39. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අයමනුධම්මො හොති යං රූපෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය, වෙදනාය නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය, සඤ්ඤා නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය, සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය, විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය. යො රූපෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරන්තො, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බිදාබහුලො විහරන්තො, විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානාති, සො රූපං පරිජානං, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනා, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය[Pg.34], පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. සත්තමං.

39. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි නිරත වූ මහණහුට (ධර්මයට අනුකූල වූ) අනුධර්මය මෙය වෙයි: එනම් ඔහු රූපයෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කළ යුතුය, වේදනාවෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කළ යුතුය, සංඥාවෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කළ යුතුය, සංස්කාරයන්හි කලකිරීම බහුලව වාසය කළ යුතුය, විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කළ යුතුය. යමෙක් රූපයෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කරන්නේද, වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීම බහුලව වාසය කරන්නේද, ඔහු රූපය පිරිසිඳ දකියි; වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දකියි. රූපය... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දකින ඔහු රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරයන්ගෙන් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි. ජාතියෙන්, ජරා-මරණයෙන්, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. හෙතෙම සකලවිධ දුක්ඛයන්ගෙන් මිදෙන්නේ යැයි මම කියමි.” හත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියඅනුධම්මසුත්තං

8. දෙවන අනුධර්ම සූත්‍රය

---

40. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අයමනුධම්මො හොති යං රූපෙ අනිච්චානුපස්සී විහරෙය්‍ය…පෙ… පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. අට්ඨමං.

40. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි නිරත වූ මහණහුට අනුධර්මය මෙය වෙයි: එනම් ඔහු රූපයෙහි අනිත්‍යය අනුදකිමින් වාසය කළ යුතුය... (පෙ)... හෙතෙම දුකෙන් මිදෙන්නේ යැයි මම කියමි.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. තතියඅනුධම්මසුත්තං

9. තෙවන අනුධර්ම සූත්‍රය

---

41. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අයමනුධම්මො හොති යං රූපෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරෙය්‍ය…පෙ… පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. නවමං.

41. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි නිරත වූ මහණහුට අනුධර්මය මෙය වෙයි: එනම් ඔහු රූපයෙහි දුක්ඛය අනුදකිමින් වාසය කළ යුතුය... (පෙ)... හෙතෙම දුකෙන් මිදෙන්නේ යැයි මම කියමි.” නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. චතුත්ථඅනුධම්මසුත්තං

10. සිව්වන අනුධර්ම සූත්‍රය

---

42. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අයමනුධම්මො හොති යං රූපෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්‍ය, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්‍ය. යො රූපෙ අනත්තානුපස්සී විහරන්තො…පෙ… රූපං පරිජානාති, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානාති, සො රූපං පරිජානං, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. දසමං.

42. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි නිරත වූ මහණහුට අනුධර්මය මෙය වෙයි: එනම් ඔහු රූපයෙහි අනාත්මය අනුදකිමින් වාසය කළ යුතුය, වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි අනාත්මය අනුදකිමින් වාසය කළ යුතුය. යමෙක් රූපයෙහි අනාත්මය අනුදකිමින් වාසය කරන්නේද... (පෙ)... රූපය පිරිසිඳ දකියි, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දකියි. ඔහු රූපය පිරිසිඳ දකිමින්... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දකිමින් රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරයන්ගෙන් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි. ජාතියෙන්, ජරා-මරණයෙන්, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. හෙතෙම දුකෙන් මිදෙන්නේ යැයි මම කියමි.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

නතුම්හාකංවග්ගො චතුත්ථො.

සිව්වන නතුම්හාක වර්ගය අවසන් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

---

නතුම්හාකෙන ද්වෙ වුත්තා, භික්ඛූහි අපරෙ දුවෙ;

ආනන්දෙන ච ද්වෙ වුත්තා, අනුධම්මෙහි ද්වෙ දුකාති.

නතුම්හාක නමින් සූත්‍ර දෙකක් ද, භික්ෂු නමින් වෙනත් සූත්‍ර දෙකක් ද, ආනන්ද නමින් සූත්‍ර දෙකක් ද, අනුධර්ම නමින් සූත්‍ර සතරක් (යුගල දෙකක්) ද වදාරන ලදහ.

---

5. අත්තදීපවග්ගො

5. අත්තදීප වර්ගය

---

1. අත්තදීපසුත්තං

1. අත්තදීප සූත්‍රය

---

43. සාවත්ථිනිදානං[Pg.35]. ‘‘අත්තදීපා, භික්ඛවෙ, විහරථ අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා, ධම්මදීපා ධම්මසරණා අනඤ්ඤසරණා. අත්තදීපානං, භික්ඛවෙ, විහරතං අත්තසරණානං අනඤ්ඤසරණානං, ධම්මදීපානං ධම්මසරණානං අනඤ්ඤසරණානං යොනි උපපරික්ඛිතබ්බා. කිංජාතිකා සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා, කිංපහොතිකා’’ති?

43. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, තමාම ද්වීපයක් කොට, තමාම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරන්න; ධර්මයම ද්වීපයක් කොට, ධර්මයම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරන්න. මහණෙනි, තමාම ද්වීපයක් කොට, තමාම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව, ධර්මයම ද්වීපයක් කොට, ධර්මයම සරණ කොට, අන් සරණක් නැතිව වාසය කරන මහණහු විසින් හේතුව (මූලය) විමසිය යුතුය. සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ කුමක් උපත කොට ඇත්තෝද? ඔවුන්ගේ ප්‍රභවය කුමක්ද?”

---

‘‘කිංජාතිකා ච, භික්ඛවෙ, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා, කිංපහොතිකා? ඉධ, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො, රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං රූපං විපරිණමති, අඤ්ඤථා ච හොති. තස්ස රූපවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං. තස්ස සා වෙදනා විපරිණමති, අඤ්ඤථා ච හොති. තස්ස වෙදනාවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති… සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං විඤ්ඤාණං විපරිණමති, අඤ්ඤථා ච හොති. තස්ස විඤ්ඤාණවිපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා.

“මහණෙනි, ශෝකය, පරිදේවය (වැළපීම), දුක, දෝමනස්සය සහ උපායාසය (තදබල වෙහෙස) යන මොවුහු කුමන හේතුවකින් උපදිත්ද? මොවුහු කුමකින් හටගනිත්ද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ආර්යයන් වහන්සේලා නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනා ලෙස හික්මීමක් නැති, සත්පුරුෂයන් වහන්සේලා නොදක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනා ලෙස හික්මීමක් නැති, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා රූපය තමා (ආත්මය) වශයෙන් දකියි. රූපය සහිත වූ තමා දකියි. නැතහොත් තමා තුළ රූපය ඇතැයි කියා හෝ රූපය තුළ තමා ඇතැයි කියා හෝ දකියි. ඔහුගේ ඒ රූපය වෙනස් වෙයි, අන්‍යාකාර වෙයි. රූපයේ වෙනස් වීම හා අන්‍යාකාර වීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ ශෝකය, පරිදේවය, දුක, දෝමනස්සය සහ උපායාසය හටගනියි. වේදනාව තමා වශයෙන් දකියි... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් දකියි. විඤ්ඤාණය සහිත වූ තමා දකියි. නැතහොත් තමා තුළ විඤ්ඤාණය ඇතැයි කියා හෝ විඤ්ඤාණය තුළ තමා ඇතැයි කියා හෝ දකියි. ඔහුගේ ඒ විඤ්ඤාණය වෙනස් වෙයි, අන්‍යාකාර වෙයි. විඤ්ඤාණයේ වෙනස් වීම හා අන්‍යාකාර වීම හේතුවෙන් ඔහු තුළ ශෝකය, පරිදේවය, දුක, දෝමනස්සය සහ උපායාසය හටගනියි.”

---

‘‘රූපස්ස ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමං විරාගං නිරොධං, පුබ්බෙ චෙව රූපං එතරහි ච සබ්බං රූපං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මන්ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යෙ සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා තෙ පහීයන්ති. තෙසං පහානා න පරිතස්සති, අපරිතස්සං සුඛං විහරති, සුඛවිහාරී භික්ඛු ‘තදඞ්ගනිබ්බුතො’ති වුච්චති. වෙදනාය ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමං විරාගං නිරොධං, පුබ්බෙ චෙව වෙදනා එතරහි ච සබ්බා වෙදනා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මාති, එවමෙතං යථාභූතං [Pg.36] සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යෙ සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා තෙ පහීයන්ති. තෙසං පහානා න පරිතස්සති, අපරිතස්සං සුඛං විහරති, සුඛවිහාරී භික්ඛු ‘තදඞ්ගනිබ්බුතො’ති වුච්චති. සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමං විරාගං නිරොධං, පුබ්බෙ චෙව සඞ්ඛාරා එතරහි ච සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මාති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යෙ සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා තෙ පහීයන්ති. තෙසං පහානා න පරිතස්සති, අපරිතස්සං සුඛං විහරති, සුඛවිහාරී භික්ඛු ‘තදඞ්ගනිබ්බුතො’ති වුච්චති. විඤ්ඤාණස්ස ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමං විරාගං නිරොධං, පුබ්බෙ චෙව විඤ්ඤාණං එතරහි ච සබ්බං විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මන්ති, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යෙ සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා තෙ පහීයන්ති. තෙසං පහානා න පරිතස්සති, අපරිතස්සං සුඛං විහරති, සුඛවිහාරී භික්ඛු ‘තදඞ්ගනිබ්බුතො’ති වුච්චතී’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, රූපයේම අනිත්‍ය බවත්, වෙනස් වීමත්, විරාගයත්, නිරෝධයත් (නැති වීමත්) දැනගෙන, ‘පෙර රූපය ද දැනුදු රූපය ද යන සියලු රූපයෝ අනිත්‍යයහ, දුක් සහගතයහ, විපරිණාම ධර්මයෝ (වෙනස් වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත) යැ’යි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දක්නා තැනැත්තාගේ යම් ශෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස කෙනෙක් ඇද්ද, ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. ඒවා ප්‍රහීණ වීමෙන් ඔහු තැති නොගනියි, තැති නොගන්නා ඔහු සුවසේ වෙසෙයි. මෙසේ සුවසේ වෙසෙන මහණ තෙමේ ‘තදංග නිබ්බුත’ (එම විදර්ශනා අංගය නිසා කෙලෙසුන් නිවුණු තැනැත්තා) යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්ගේ... මහණෙනි, විඤ්ඤාණයෙහි අනිත්‍ය බවත්, වෙනස් වීමත්, විරාගයත්, නිරෝධයත් දැනගෙන, ‘පෙර විඤ්ඤාණය ද දැනුදු විඤ්ඤාණය ද යන සියලු විඤ්ඤාණයෝ අනිත්‍යයහ, දුක් සහගතයහ, විපරිණාම ධර්මයෝ යැ’යි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දක්නා තැනැත්තාගේ යම් ශෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස කෙනෙක් ඇද්ද, ඔවුහු ප්‍රහීණ වෙති. ඒවා ප්‍රහීණ වීමෙන් ඔහු තැති නොගනියි, තැති නොගන්නා ඔහු සුවසේ වෙසෙයි. සුවසේ වෙසෙන මහණ තෙමේ ‘තදංග නිබ්බුත’ යැයි කියනු ලැබේ.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. පටිපදාසුත්තං

2. පටිපදා සූත්‍රය (පිළිවෙත පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

44. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සක්කායසමුදයගාමිනිඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, පටිපදං දෙසෙස්සාමි, සක්කායනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං. තං සුණාථ. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සක්කායසමුදයගාමිනී පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො, රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං අත්තතො… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘සක්කායසමුදයගාමිනී පටිපදා, සක්කායසමුදයගාමිනී පටිපදා’ති. ඉති හිදං, භික්ඛවෙ, වුච්චති ‘දුක්ඛසමුදයගාමිනී සමනුපස්සනා’ති. අයමෙවෙත්ථ අත්ථො’’.

44. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මම තොපට සක්කාය හටගැනීම කරා පමුණුවන පිළිවෙත ද සක්කාය නිරෝධය කරා පමුණුවන පිළිවෙත ද දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, සක්කාය හටගැනීම කරා පමුණුවන පිළිවෙත කවරේද? මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා රූපය තමා වශයෙන් දකියි, රූපය සහිත වූ තමා දකියි, තමා තුළ රූපය දකියි, නැතහොත් රූපය තුළ තමා දකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් දකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූ තමා දකියි, තමා තුළ විඤ්ඤාණය දකියි, නැතහොත් විඤ්ඤාණය තුළ තමා දකියි. මහණෙනි, මෙය ‘සක්කාය හටගැනීම කරා පමුණුවන පිළිවෙත’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘සක්කාය හටගැනීම කරා පමුණුවන පිළිවෙත’ යන මෙයටම ‘දුක හටගැනීම කරා පමුණුවන දැක්ම’ යැයි ද කියනු ලැබේ. මෙහි අර්ථය මෙයයි.”

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො, සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො, න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං[Pg.37]; න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. න වෙදනං අත්තතො… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ‘සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා, සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති. ඉති හිදං, භික්ඛවෙ, වුච්චති ‘දුක්ඛනිරොධගාමිනී සමනුපස්සනා’ති. අයමෙවෙත්ථ අත්ථො’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, සක්කාය නිරෝධය කරා පමුණුවන ප්‍රතිපදාව (සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදාව) කවරේ ද? මහණෙනි, මෙහිලා ආර්යයන් දකින, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දකින, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා, රූපය තමා වශයෙන් නොදකියි, රූපය සහිත වූවක් ලෙස තමා නොදකියි, තමා තුළ රූපය ඇති බවක් හෝ රූපය තුළ තමා ඇති බවක් හෝ නොදකියි. වේදනාව තමා වශයෙන් නොදකියි... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් නොදකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූවක් ලෙස තමා නොදකියි, තමා තුළ විඤ්ඤාණය ඇති බවක් හෝ විඤ්ඤාණය තුළ තමා ඇති බවක් හෝ නොදකියි. මහණෙනි, මෙය ‘සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදාව’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදාව’ යන මෙයටම ‘දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී සමනුපස්සනාව’ (දුක නිරුද්ධ කිරීම කරා පමුණුවන දැක්ම) යැයි ද කියනු ලැබේ. එහි අර්ථය මෙයයි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. අනිච්චසුත්තං

3. අනිච්ච සූත්‍රය

---

45. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො චිත්තං විරජ්ජති විමුච්චති අනුපාදාය ආසවෙහි. වෙදනා අනිච්චා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො චිත්තං විරජ්ජති විමුච්චති අනුපාදාය ආසවෙහි. රූපධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චිත්තං විරත්තං විමුත්තං හොති අනුපාදාය ආසවෙහි, වෙදනාධාතුයා…පෙ… සඤ්ඤාධාතුයා… සඞ්ඛාරධාතුයා… විඤ්ඤාණධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චිත්තං විරත්තං විමුත්තං හොති අනුපාදාය ආසවෙහි. විමුත්තත්තා ඨිතං. ඨිතත්තා සන්තුසිතං. සන්තුසිතත්තා න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. තතියං.

45. සැවැත් නුවර නිදාන කථායි. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි; යමක් දුක ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් බලන්නාගේ සිත (රූපයෙහි) නොඇලෙයි, උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙයි. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි; යමක් දුක ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් බලන්නාගේ සිත නොඇලෙයි, උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙයි. මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ සිත රූප ධාතුව කෙරෙහි නොඇලී, උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුනේ වේ ද, වේදනා ධාතුව කෙරෙහි... සංඥා ධාතුව කෙරෙහි... සංස්කාර ධාතුව කෙරෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙරෙහි නොඇලී, උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුනේ වේ ද, එවිට මිදුණු බැවින් සිත ස්ථාවර වේ. ස්ථාවර බැවින් සතුටට පත්වේ. සතුටට පත් බැවින් තැති නොගනියි. තැති නොගන්නා බැවින් තමා තුළම පිරිනිවන් පායි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු පැවැත්මක් සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැත’ යැයි හෙතෙම දැනගනියි.” තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. දුතියඅනිච්චසුත්තං

4. දෙවන අනිච්ච සූත්‍රය

---

46. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනා අනිච්චා… සඤ්ඤා අනිච්චා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං’’.

46. සැවැත් නුවර නිදාන කථායි. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි; යමක් දුක ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව අනිත්‍යය... සංස්කාර අනිත්‍යය... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි; යමක් දුක ද එය අනාත්මය; යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය.”

---

‘‘එවමෙතං [Pg.38] යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො පුබ්බන්තානුදිට්ඨියො න හොන්ති. පුබ්බන්තානුදිට්ඨීනං අසති, අපරන්තානුදිට්ඨියො න හොන්ති. අපරන්තානුදිට්ඨීනං අසති, ථාමසො පරාමාසො න හොති. ථාමසෙ පරාමාසෙ අසති රූපස්මිං… වෙදනාය … සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණස්මිං චිත්තං විරජ්ජති විමුච්චති අනුපාදාය ආසවෙහි. විමුත්තත්තා ඨිතං. ඨිතත්තා සන්තුසිතං. සන්තුසිතත්තා න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. චතුත්ථං.

“මෙසේ තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් බලන්නාට පූර්වාන්තය (පෙර අන්තය) පිළිබඳ වූ දෘෂ්ටි ඇති නොවේ. පූර්වාන්තය පිළිබඳ දෘෂ්ටි නැති කල්හි අපරාන්තය (මතු අන්තය) පිළිබඳ දෘෂ්ටි ඇති නොවේ. අපරාන්තය පිළිබඳ දෘෂ්ටි නැති කල්හි තදින් අල්ලා ගැනීමක් හෝ දෘෂ්ටි පරාමාසයක් ඇති නොවේ. තදින් අල්ලා ගැනීමක් හෝ පරාමාසයක් නැති කල්හි රූපයෙහි ද, වේදනාවෙහි ද, සංඥාවෙහි ද, සංස්කාරයන්හි ද, විඤ්ඤාණයෙහි ද සිත නොඇලෙයි, උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙයි. මිදුණු බැවින් සිත ස්ථාවර වේ. ස්ථාවර බැවින් සතුටට පත්වේ. සතුටට පත් බැවින් තැති නොගනියි. තැති නොගන්නා බැවින් තමා තුළම පිරිනිවන් පායි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු පැවැත්මක් සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැත’ යැයි හෙතෙම දැනගනියි.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. සමනුපස්සනාසුත්තං

5. සමනුපස්සනා සූත්‍රය

---

47. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනෙකවිහිතං අත්තානං සමනුපස්සමානා සමනුපස්සන්ති, සබ්බෙතෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ සමනුපස්සන්ති, එතෙසං වා අඤ්ඤතරං. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං’’.

47. සැවැත් නුවර නිදාන කථායි. “මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් විවිධ ආකාරයෙන් ආත්මය වශයෙන් යමක් දකිත් ද, ඒ සියල්ලෝම පංච උපාදානස්කන්ධයන් හෝ එයින් එක්තරා ස්කන්ධයක් හෝ ආත්මය වශයෙන් දකිති. ඒ පස්දෙනා කවුරුද? මහණෙනි, මෙහිලා ආර්යයන් නොදකින, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මුණු, සත්පුරුෂයන් නොදකින, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මුණු අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය තමා වශයෙන් දකියි, රූපය සහිත වූවක් ලෙස තමා දකියි, තමා තුළ රූපය ඇති බවක් හෝ රූපය තුළ තමා ඇති බවක් හෝ දකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් දකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූවක් ලෙස තමා දකියි, තමා තුළ විඤ්ඤාණය ඇති බවක් හෝ විඤ්ඤාණය තුළ තමා ඇති බවක් හෝ දකියි.”

---

‘‘ඉති අයඤ්චෙව සමනුපස්සනා ‘අස්මී’ති චස්ස අවිගතං හොති. ‘අස්මී’ති ඛො පන, භික්ඛවෙ, අවිගතෙ පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං අවක්කන්ති හොති – චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස සොතින්ද්‍රියස්ස ඝානින්ද්‍රියස්ස ජිව්හින්ද්‍රියස්ස කායින්ද්‍රියස්ස. අත්ථි, භික්ඛවෙ, මනො, අත්ථි ධම්මා, අත්ථි අවිජ්ජාධාතු. අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස ‘අස්මී’තිපිස්ස හොති; ‘අයමහමස්මී’තිපිස්ස හොති; ‘භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘න භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘රූපී භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘අරූපී භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘සඤ්ඤී භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘අසඤ්ඤී භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති; ‘නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්ස’න්තිපිස්ස හොති’’.

“මහණෙනි, මෙසේ මේ (වැරදි) දැක්ම ද ‘මම වෙමි’ යන හැඟීම ද ඔහු තුළ පහ නොවී පවතියි. මහණෙනි, ‘මම වෙමි’ යන හැඟීම පහ නොවූ කල්හි, චක්ඛුන්ද්‍රිය, සෝතින්ද්‍රිය, ඝානින්ද්‍රිය, ජිව්හින්ද්‍රිය, කායින්ද්‍රිය යන ඉන්ද්‍රිය පසක බැස ගැනීම (හට ගැනීම) සිදු වෙයි. මහණෙනි, මනස පවතියි, ධර්මාරම්මණ පවතියි, අවිද්‍යා ධාතුව පවතියි. මහණෙනි, අවිද්‍යා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයාට ‘මම වෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම මේ වෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම වන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම නොවන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම රූපී වන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම අරූපී වන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම සංඥී වන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම අසංඥී වන්නෙමි’ යන හැඟීම ඇති වෙයි; ‘මම නේවසංඥී නාසංඥී වන්නෙමි’ යන හැඟීම ද ඔහුට ඇති වන්නේය.”

---

‘‘තිට්ඨන්තෙව [Pg.39] ඛො, භික්ඛවෙ, තත්ථෙව පඤ්චින්ද්‍රියානි. අථෙත්ථ සුතවතො අරියසාවකස්ස අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. තස්ස අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා ‘අස්මී’තිපිස්ස න හොති; ‘අයමහමස්මී’තිපිස්ස න හොති; ‘භවිස්ස’න්ති… ‘න භවිස්ස’න්ති… රූපී… අරූපී … සඤ්ඤී… අසඤ්ඤී… ‘නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්ස’න්තිපිස්ස න හොතී’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, ඒ පංච ඉන්ද්‍රියයෝ එහිම පවතිති. එහෙත් මෙහිලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට අවිද්‍යාව පහවෙයි, විද්‍යාව උපදියි. අවිද්‍යාව දුරු වී විද්‍යාව ඉපදීම හේතුවෙන්, ඔහුට ‘මම වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම මේ වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම වන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘නොවන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘රූපී වන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘අරූපී වන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘සංඥී වන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘අසංඥී වන්නෙමි’ කියා හෝ, ‘මම නේවසංඥී නාසංඥී වන්නෙමි’ කියා හෝ හැඟීමක් ඇති නොවේ.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. ඛන්ධසුත්තං

6. ඛන්ධ සූත්‍රය

---

48. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඛන්ධෙ දෙසෙස්සාමි, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ ච. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, පඤ්චක්ඛන්ධා? යං කිඤ්චි, භික්ඛවෙ, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, අයං වුච්චති රූපක්ඛන්ධො. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා…පෙ… අයං වුච්චති සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, පඤ්චක්ඛන්ධා’’.

48. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම ඔබට පංචස්කන්ධයන් සහ පංච උපාදානස්කන්ධයන් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, පංචස්කන්ධයෝ යනු කවරහුද? මහණෙනි, අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද බාහිර වූ ද, ඕලාරික වූ ද සූක්ෂ්ම වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර පිහිටියා වූ ද සමීපයෙහි පිහිටියා වූ ද යම් රූපයක් වේ ද, මෙය ‘රූපස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. යම් වේදනාවක් වේ ද... යම් සංඥාවක් වේ ද... යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර වූ, ඕලාරික හෝ සූක්ෂ්ම වූ... මෙය ‘සංස්කාරස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, ආධ්‍යාත්මික වූ ද බාහිර වූ ද, ඕලාරික වූ ද සූක්ෂ්ම වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර පිහිටියා වූ ද සමීපයෙහි පිහිටියා වූ ද යම් විඥානයක් වේ ද, මෙය ‘විඥානස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේවා ‘පංචස්කන්ධයෝ’ යැයි කියනු ලබති.”

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා? යං කිඤ්චි, භික්ඛවෙ, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සාසවං උපාදානියං, අයං වුච්චති රූපුපාදානක්ඛන්ධො. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා දූරෙ සන්තිකෙ වා සාසවා උපාදානියා, අයං වුච්චති වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො. යා කාචි සඤ්ඤා…පෙ… යා දූරෙ සන්තිකෙ වා සාසවා උපාදානියා, අයං වුච්චති සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො. යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා…පෙ… සාසවා උපාදානියා, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සාසවං උපාදානියං, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, පංච උපාදානස්කන්ධයෝ යනු කවරහුද? මහණෙනි, අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ... යම් රූපයක් දුර හෝ ළඟ හෝ වේ ද, ආසව සහිත වූ උපාදානයට විෂය වන්නා වූ ඒ රූපය ‘රූප උපාදානස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. යම් වේදනාවක්... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... ආසව සහිත වූ උපාදානයට විෂය වන්නා වූ, මෙය ‘සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ... යම් විඥානයක් දුර හෝ ළඟ හෝ වේ ද, ආසව සහිත වූ උපාදානයට විෂය වන්නා වූ එය ‘විඥාන උපාදානස්කන්ධය’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේවා ‘පංච උපාදානස්කන්ධයෝ’ යැයි කියනු ලබති.” සයවන සූත්‍රයයි.

---

7. සොණසුත්තං

7. සෝණ සූත්‍රය

---

49. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො සොණො ගහපතිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි [Pg.40] …පෙ… එකමන්තං නිසින්නං ඛො සොණං ගහපතිපුත්තං භගවා එතදවොච –

49. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි සෝණ නම් ගෘහපති පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ... එකත්පසෙක හුන් සෝණ ගෘහපති පුත්‍රයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

---

‘‘යෙ හි කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනිච්චෙන රූපෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා? අනිච්චාය වෙදනාය දුක්ඛාය විපරිණාමධම්මාය ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා? අනිච්චාය සඤ්ඤාය… අනිච්චෙහි සඞ්ඛාරෙහි දුක්ඛෙහි විපරිණාමධම්මෙහි ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා? අනිච්චෙන විඤ්ඤාණෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා?

“සෝණ, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, විපරිණාම ධර්මතාව සහිත වූ රූපය සම්බන්ධයෙන් ‘මම (අන් අයට වඩා) ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම (අන් අයට) සමාන වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම හීන වෙමි’ කියා හෝ දකිත් නම්, එය තත්ත්වාකාරයෙන් (යථාභූතව) නොදැකීම නිසා මිස වෙන කුමක් නිසාද? අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, විපරිණාම ධර්මතාව සහිත වූ වේදනාව සම්බන්ධයෙන්... සංඥාව සම්බන්ධයෙන්... අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, විපරිණාම ධර්මතාව සහිත වූ සංස්කාරයන් සම්බන්ධයෙන් ‘මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම හීන වෙමි’ කියා හෝ දකිත් නම්, එය තත්ත්වාකාරයෙන් නොදැකීම නිසා මිස වෙන කුමක් නිසාද? අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, විපරිණාම ධර්මතාව සහිත වූ විඥානය සම්බන්ධයෙන් ‘මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ කියා හෝ, ‘මම හීන වෙමි’ කියා හෝ දකිත් නම්, එය තත්ත්වාකාරයෙන් (යථාභූතව) නොදැකීම නිසා මිස වෙන කුමක් නිසාද?”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනිච්චෙන රූපෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස දස්සනා? අනිච්චාය වෙදනාය… අනිච්චාය සඤ්ඤාය… අනිච්චෙහි සඞ්ඛාරෙහි… අනිච්චෙන විඤ්ඤාණෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; ‘සදිසොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; ‘හීනොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති; කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස දස්සනා?

සෝණය, යම් කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන සුලු ස්වභාවයෙන් යුත් රූපය පදනම් කරගෙන 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' යි නොදකිත් ද, 'මම සමාන වෙමි' යි නොදකිත් ද, 'මම පහත් වෙමි' යි නොදකිත් ද; ඒ තත්ත්වය ඇති සැටියෙන් දැකීම නිසා මිස අන් කවරක් නිසා ද? අනිත්‍ය වූ වේදනාව නිසා... අනිත්‍ය වූ සංඥාව නිසා... අනිත්‍ය වූ සංස්කාරයන් නිසා... අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන සුලු ස්වභාවයෙන් යුත් විඤ්ඤාණය පදනම් කරගෙන 'මම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' යි නොදකිත් ද, 'මම සමාන වෙමි' යි නොදකිත් ද, 'මම පහත් වෙමි' යි නොදකිත් ද; ඒ තත්ත්වය ඇති සැටියෙන් දැකීම නිසා මිස අන් කවරක් නිසා ද?

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සොණ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’… ‘‘සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

සෝණය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද? 'ස්වාමීනි, අනිත්‍ය ය.' යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද? 'ස්වාමීනි, දුක් ය.' යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුලු ස්වභාවයක් ඇත්තේ නම්, 'මෙය මගේ ය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මය ය' යි එය දැකීම සුදුසු ද? 'ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.' වේදනාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද? 'ස්වාමීනි, අනිත්‍ය ය.' ...සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද? 'ස්වාමීනි, අනිත්‍ය ය.' යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද? 'ස්වාමීනි, දුක් ය.' යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුලු ස්වභාවයක් ඇත්තේ නම්, 'මෙය මගේ ය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මය ය' යි එය දැකීම සුදුසු ද? 'ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.'

---

‘‘තස්මාතිහ[Pg.41], සොණ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

සෝණය, එබැවින් අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද; තමා තුළ වූ හෝ පිටත වූ ද; රළු වූ හෝ සියුම් වූ ද; හීන වූ හෝ ප්‍රණීත වූ ද; දුර වූ හෝ සමීප වූ ද යම් රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූප 'මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යි මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතු ය.

---

‘‘යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

යම් කිසි වේදනාවක්... යම් කිසි සංඥාවක්... යම් කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද; තමා තුළ වූ හෝ පිටත වූ ද; රළු වූ හෝ සියුම් වූ ද; හීන වූ හෝ ප්‍රණීත වූ ද; දුර වූ හෝ සමීප වූ ද යම් විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණ 'මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යි මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතු ය.

---

‘‘එවං පස්සං, සොණ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. සත්තමං.

සෝණය, මෙසේ දක්නා වූ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාව කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාව කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන් කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නා වූ ඔහු නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් විමුක්තිය ලබයි. විමුක්ත වූ කල්හි 'මිදුණේ ය' යන ඥානය පහළ වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්ම භාවය පිණිස කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැ' යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි. සත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියසොණසුත්තං

8. දෙවන සෝණ සූත්‍රය

---

50. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො සොණො ගහපතිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සොණං ගහපතිපුත්තං භගවා එතදවොච –

50. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනකුලන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි සෝණ නම් ගෘහපති පුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියේ ය; එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේ ය. එකත්පසක හුන් සෝණ ගෘහපති පුත්‍රයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘යෙ හි කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා රූපං නප්පජානන්ති, රූපසමුදයං නප්පජානන්ති, රූපනිරොධං නප්පජානන්ති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති; වෙදනං නප්පජානන්ති, වෙදනාසමුදයං නප්පජානන්ති, වෙදනානිරොධං නප්පජානන්ති, වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති; සඤ්ඤං නප්පජානන්ති…පෙ… සඞ්ඛාරෙ නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති; විඤ්ඤාණං නප්පජානන්ති, විඤ්ඤාණසමුදයං නප්පජානන්ති, විඤ්ඤාණනිරොධං නප්පජානන්ති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති. න මෙ තෙ, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති.

සෝණය, යම් කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් රූපය නොදනිත් ද, රූපයේ හටගැනීම නොදනිත් ද, රූපයේ නිරුද්ධ වීම නොදනිත් ද, රූපයේ නිරෝධයට පමුණුවන මඟ නොදනිත් ද; වේදනාව නොදනිත් ද, වේදනාවේ හටගැනීම... නිරෝධය... පටිපදාව නොදනිත් ද; සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය නොදනිත් ද, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම නොදනිත් ද, විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීම නොදනිත් ද, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධයට පමුණුවන මඟ නොදනිත් ද; සෝණය, ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතරෙහි ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතරෙහි බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ මා විසින් පිළිගනු නොලබත්. එසේම ඒ ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේ දීම තමන් විසින් ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ඊට පැමිණ වාසය නොකරති.

---

‘‘යෙ [Pg.42] ච ඛො කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා රූපං පජානන්ති, රූපසමුදයං පජානන්ති, රූපනිරොධං පජානන්ති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති; වෙදනං පජානන්ති…පෙ… සඤ්ඤං පජානන්ති… සඞ්ඛාරෙ පජානන්ති… විඤ්ඤාණං පජානන්ති, විඤ්ඤාණසමුදයං පජානන්ති, විඤ්ඤාණනිරොධං පජානන්ති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති. තෙ ච ඛො මෙ, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. අට්ඨමං.

“සෝණය, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් රූපය පිළිබඳව අවබෝධ කරගනිත් ද, රූපයේ හටගැනීම අවබෝධ කරගනිත් ද, රූපයේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත් ද, රූප නිරෝධය කරා යන මඟ අවබෝධ කරගනිත් ද; වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අවබෝධ කරගනිත් ද, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම අවබෝධ කරගනිත් ද, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත් ද, විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා යන මඟ අවබෝධ කරගනිත් ද. සෝණය, ඒ ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් මම ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස ද, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද සලකමි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය ද බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. නන්දික්ඛයසුත්තං

9. නන්දික්ඛය සූත්‍රය

---

51. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අනිච්චඤ්ඤෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපං අනිච්චන්ති පස්සති. සාස්ස හොති සම්මාදිට්ඨි. සම්මා පස්සං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. අනිච්චඤ්ඤෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වෙදනං අනිච්චන්ති පස්සති. සාස්ස හොති සම්මාදිට්ඨි. සම්මා පස්සං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. අනිච්චෙයෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සඤ්ඤං අනිච්චන්ති පස්සති…පෙ… අනිච්චෙයෙව භික්ඛවෙ, භික්ඛු සඞ්ඛාරෙ අනිච්චාති පස්සති. සාස්ස හොති සම්මාදිට්ඨි. සම්මා පස්සං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. අනිච්චඤ්ඤෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති පස්සති. සාස්ස හොති සම්මාදිට්ඨි. සම්මා පස්සං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චතී’’ති. නවමං.

51. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, භික්ෂුව අනිත්‍ය වූ රූපය ‘අනිත්‍යය’ යි දකියි. එය ඔහුගේ සම්මා දිට්ඨිය (නිවැරදි දැක්ම) වෙයි. නිවැරදිව දකින්නා කලකිරෙයි. සතුට (නන්දිය) ක්ෂය වීමෙන් රාගය ක්ෂය වෙයි; රාගය ක්ෂය වීමෙන් සතුට ක්ෂය වෙයි. සතුට හා රාගය ක්ෂය වීමෙන් සිත මිදුණේ වෙයි, එය ‘මැනවින් මිදුණේය’ යි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, භික්ෂුව අනිත්‍ය වූ වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘අනිත්‍යය’ යි දකියි. එය ඔහුගේ සම්මා දිට්ඨිය වෙයි. නිවැරදිව දකින්නා කලකිරෙයි. සතුට ක්ෂය වීමෙන් රාගය ක්ෂය වෙයි; රාගය ක්ෂය වීමෙන් සතුට ක්ෂය වෙයි. සතුට හා රාගය ක්ෂය වීමෙන් සිත මිදුණේ වෙයි, එය ‘මැනවින් මිදුණේය’ යි කියනු ලැබේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. දුතියනන්දික්ඛයසුත්තං

10. දෙවැනි නන්දික්ඛය සූත්‍රය

---

52. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසි කරොථ, රූපානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සථ. රූපං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යොනිසො මනසි කරොන්තො, රූපානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සන්තො රූපස්මිං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. වෙදනං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසි කරොථ, වෙදනානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සථ. වෙදනං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යොනිසො මනසි [Pg.43] කරොන්තො, වෙදනානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සන්තො වෙදනාය නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. සඤ්ඤං භික්ඛවෙ… සඞ්ඛාරෙ, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසි කරොථ, සඞ්ඛාරානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සථ. සඞ්ඛාරෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යොනිසො මනසි කරොන්තො, සඞ්ඛාරානිච්චතං යථාභූතං සමනුපස්සන්තො සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චති. විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසි කරොථ, විඤ්ඤාණානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සථ. විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යොනිසො මනසි කරොන්තො, විඤ්ඤාණානිච්චතඤ්ච යථාභූතං සමනුපස්සන්තො විඤ්ඤාණස්මිං නිබ්බින්දති. නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයො. නන්දිරාගක්ඛයා චිත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තන්ති වුච්චතී’’ති. දසමං.

52. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය නුවණින් මෙනෙහි කරන්න, රූපයේ අනිත්‍ය ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් දක්නට උත්සාහ කරන්න. මහණෙනි, රූපය නුවණින් මෙනෙහි කරන්නා වූ ද, රූපයේ අනිත්‍ය ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් දක්නා වූ ද භික්ෂුව රූපයෙහි කලකිරෙයි. සතුට ක්ෂය වීමෙන් රාගය ක්ෂය වෙයි; රාගය ක්ෂය වීමෙන් සතුට ක්ෂය වෙයි. සතුට හා රාගය ක්ෂය වීමෙන් සිත මිදුණේ වෙයි, එය ‘මැනවින් මිදුණේය’ යි කියනු ලැබේ. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නුවණින් මෙනෙහි කරන්න, විඤ්ඤාණයේ අනිත්‍ය ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් දක්නට උත්සාහ කරන්න. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය නුවණින් මෙනෙහි කරන්නා වූ ද, විඤ්ඤාණයේ අනිත්‍ය ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් දක්නා වූ ද භික්ෂුව විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරෙයි. සතුට ක්ෂය වීමෙන් රාගය ක්ෂය වෙයි; රාගය ක්ෂය වීමෙන් සතුට ක්ෂය වෙයි. සතුට හා රාගය ක්ෂය වීමෙන් සිත මිදුණේ වෙයි, එය ‘මැනවින් මිදුණේය’ යි කියනු ලැබේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

අත්තදීපවග්ගො පඤ්චමො.

පස්වන අත්තදීප වර්ගය නිම විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

---

අත්තදීපා පටිපදා, ද්වෙ ච හොන්ති අනිච්චතා;

සමනුපස්සනා ඛන්ධා, ද්වෙ සොණා ද්වෙ නන්දික්ඛයෙන චාති.

අත්තදීප සූත්‍රය ද, පටිපදා සූත්‍රය ද, අනිච්චතා සූත්‍ර දෙකක් ද වෙයි; සමනුපස්සනා සූත්‍රය, ඛන්ධ සූත්‍රය, සෝණ සූත්‍ර දෙකක් හා නන්දික්ඛය නමින් සූත්‍ර දෙකක් ද වෙයි.

---

මූලපණ්ණාසකො සමත්තො.

මූල පණ්ණාසකය නිම විය.

---

තස්ස මූලපණ්ණාසකස්ස වග්ගුද්දානං –

එම මූල පණ්ණාසකයේ වර්ග පිළිබඳ උද්දානය මෙසේය –

---

නකුලපිතා අනිච්චො ච, භාරො නතුම්හාකෙන ච;

අත්තදීපෙන පඤ්ඤාසො, පඨමො තෙන පවුච්චතීති.

නකුලපිතු වර්ගය ද, අනිච්ච වර්ගය ද, භාර වර්ගය ද, නතුම්හාක වර්ගය ද, අත්තදීප වර්ගය ද යන මොවුන්ගෙන් සමන්විත බැවින්, මෙම පනස් සූත්‍රයක් ඇති කොටස ප්‍රථම පණ්ණාසකය යැයි කියනු ලැබේ.

---

6. උපයවග්ගො

6. උපය වර්ගය

---

1. උපයසුත්තං

1. උපය සූත්‍රය

---

53. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘උපයො, භික්ඛවෙ, අවිමුත්තො, අනුපයො විමුත්තො. රූපුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, රූපාරම්මණං රූපප්පතිට්ඨං [Pg.44] නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය. වෙදනුපයං වා…පෙ… සඤ්ඤුපයං වා…පෙ… සඞ්ඛාරුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, සඞ්ඛාරාරම්මණං සඞ්ඛාරප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය’’.

53. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, උපාදාන කරගත් (බැඳී සිටින) තැනැත්තා නොමිදුණෙකි, උපාදාන නොකරන (නොබැඳුණු) තැනැත්තා මිදුණෙකි. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය පවතින්නේ නම් රූපය උපාදානය කරගනිමින් පැවතිය හැකිය; රූපය අරමුණු කොටගත්, රූපයෙහි පිහිටි, සතුට (තෘෂ්ණාව) නමැති ජලයෙන් තෙත් වූ විඤ්ඤාණය වර්ධනයට, වැඩි දියුණු වීමට හා ප්‍රබල වීමට පැමිණෙන්නේය. වේදනාව උපාදානය කරගනිමින් හෝ... සංඥාව උපාදානය කරගනිමින් හෝ... මහණෙනි, විඤ්ඤාණය පවතින්නේ නම් සංස්කාර උපාදානය කරගනිමින් පැවතිය හැකිය; සංස්කාර අරමුණු කොටගත්, සංස්කාරයන්හි පිහිටි, සතුට නමැති ජලයෙන් තෙත් වූ විඤ්ඤාණය වර්ධනයට, වැඩි දියුණු වීමට හා ප්‍රබල වීමට පැමිණෙන්නේය.”

---

‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමඤ්ඤත්‍ර රූපා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය අඤ්ඤත්‍ර සඤ්ඤාය අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඛාරෙහි විඤ්ඤාණස්ස ආගතිං වා ගතිං වා චුතිං වා උපපත්තිං වා වුද්ධිං වා විරූළ්හිං වා වෙපුල්ලං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“මහණෙනි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් – ‘මම රූපයෙන් තොරව, වේදනාවෙන් තොරව, සංඥාවෙන් තොරව, සංස්කාරයන්ගෙන් තොරව විඤ්ඤාණයෙහි පැමිණීම හෝ, ගමන හෝ, චුතවීම හෝ, උප්පත්තිය හෝ, වැඩීම හෝ, වෘද්ධිය හෝ, විපුල බව හෝ පනවන්නෙමි (පෙන්වා දෙන්නෙමි)’ කියායි. එවැනි කරුණක් සිදු විය නොහැක්කකි.”

---

‘‘රූපධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. වෙදනාධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ… සඤ්ඤාධාතුයා චෙ භික්ඛවෙ… සඞ්ඛාරධාතුයා චෙ භික්ඛවෙ… විඤ්ඤාණධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං අනභිසඞ්ඛච්චවිමුත්තං. විමුත්තත්තා ඨිතං. ඨිතත්තා සන්තුසිතං. සන්තුසිතත්තා න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ රූප ධාතුවෙහි ඇලීම (රාගය) ප්‍රහීණ වූයේ නම්, එම ඇලීම ප්‍රහීණ වීම හේතුවෙන් විඤ්ඤාණයට අරමුණ සිඳී යයි. එවිට විඤ්ඤාණය පිහිටීමට ආධාරයක් නැති වෙයි. මහණෙනි, වේදනා ධාතුවෙහි... සංඥා ධාතුවෙහි... සංස්කාර ධාතුවෙහි... මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි ඇලීම ප්‍රහීණ වූයේ නම්, එම ඇලීම ප්‍රහීණ වීම හේතුවෙන් අරමුණ සිඳී යයි, විඤ්ඤාණය පිහිටීමට ආධාරයක් නැති වෙයි. පිහිටක් නැති, වෘද්ධියක් නැති, අමුතුවෙන් සකස් වීමක් (පුනර්භවයක් ඇති කරන සංස්කාරයක්) නැති එම විඤ්ඤාණය (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණක් වෙයි. මිදුණු බැවින් එය ස්ථාවරය. ස්ථාවර බැවින් සතුටට පත් වූවකි. සතුටට පත් බැවින් තැති නොගනියි. තැති නොගන්නා හෙයින් තමා තුළම පිරිනිවන් පායි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුත්ත කරන ලදී, මින් මතු මෙබඳු භවයක් සඳහා කළ යුතු කිසිවක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. බීජසුත්තං

2. බීජ සූත්‍රය

---

54. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, බීජජාතානි. කතමානි පඤ්ච? මූලබීජං, ඛන්ධබීජං, අග්ගබීජං, ඵලුබීජං, බීජබීජඤ්ඤෙව පඤ්චමං. ඉමානි චස්සු, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බීජජාතානි අඛණ්ඩානි අපූතිකානි අවාතාතපහතානි සාරාදානි සුඛසයිතානි, පථවී ච නාස්ස, ආපො ච නාස්ස; අපි නුමානි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බීජජාතානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉමානි චස්සු, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බීජජාතානි අඛණ්ඩානි…පෙ… සුඛසයිතානි, පථවී ච අස්ස, ආපො ච අස්ස; අපි නුමානි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බීජජාතානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පථවීධාතු, එවං චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො දට්ඨබ්බා. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආපොධාතු, එවං නන්දිරාගො දට්ඨබ්බො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බීජජාතානි, එවං විඤ්ඤාණං සාහාරං දට්ඨබ්බං’’.

54. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, බීජ වර්ග පහක් ඇත. ඒ පහ මොනවාද? මූල බීජ (මුල්), ඛන්ධ බීජ (කඳන්), අග්ග බීජ (අග්‍ර/දලු), ඵලු බීජ (පුරුක්) සහ පස්වැන්න බීජ බීජ (ඇට/ධාන්‍ය) යන පහයි. මහණෙනි, ඉදින් මේ බීජ වර්ග පහ නොකැඩුණු, කුණු නොවූ, සුළඟින් හා අව්වෙන් හානියට පත් නොවූ, සාරවත් වූ, මැනවින් රැකගත් ඒවා වුවද, පස (පඨවි) සහ ජලය (ආපෝ) නැත්තේ නම්; මහණෙනි, මේ බීජ වර්ග පහ වැඩීමට, වෘද්ධියට හා විපුලත්වයට පත් වේද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඉදින් මේ බීජ වර්ග පහ නොකැඩුණු... (පෙ)... මැනවින් රැකගත් ඒවා වී, පස ද ජලය ද තිබේ නම්; මහණෙනි, මේ බීජ වර්ග පහ වැඩීමට, වෘද්ධියට හා විපුලත්වයට පත් වේද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, පඨවි ධාතුව යම් සේද, විඤ්ඤාණය පිහිටන ස්ථාන සතර (සතර ස්කන්ධයෝ) ද එසේම දත යුතුය. මහණෙනි, ආපෝ ධාතුව යම් සේද, නන්දි රාගය (තෘෂ්ණාව) එසේම දත යුතුය. මහණෙනි, බීජ වර්ග පහ යම් සේද, ආහාර සහිත වූ (සප්‍රත්‍ය වූ) විඤ්ඤාණය එසේම දත යුතුය.”

---

‘‘රූපුපයං[Pg.45], භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, රූපාරම්මණං රූපප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය. වෙදනුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය…පෙ… සඤ්ඤුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය…පෙ… සඞ්ඛාරුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, සඞ්ඛාරාරම්මණං සඞ්ඛාරප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය.

“මහණෙනි, රූපය කරා එළඹෙන (රූපයට බැඳෙන) විඤ්ඤාණය පවතින්නේ නම්, රූපය අරමුණු කොට, රූපයෙහි පිහිටා, නන්දි රාගයෙන් (තෘෂ්ණාවෙන්) තෙත් කරනු ලබමින් වැඩීමට, වෘද්ධියට හා විපුලත්වයට පත් වෙයි. මහණෙනි, වේදනාව කරා එළඹෙන විඤ්ඤාණය හෝ... (පෙ)... සංඥාව කරා එළඹෙන විඤ්ඤාණය හෝ... (පෙ)... මහණෙනි, සංස්කාරයන් කරා එළඹෙන විඤ්ඤාණය පවතින්නේ නම්, සංස්කාරයන් අරමුණු කොට, සංස්කාරයන්හි පිහිටා, නන්දි රාගයෙන් තෙත් කරනු ලබමින් වැඩීමට, වෘද්ධියට හා විපුලත්වයට පත් වෙයි.”

---

‘‘යො, භික්ඛවෙ, එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමඤ්ඤත්‍ර රූපා අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය අඤ්ඤත්‍ර සඤ්ඤාය අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඛාරෙහි විඤ්ඤාණස්ස ආගතිං වා ගතිං වා චුතිං වා උපපත්තිං වා වුද්ධිං වා විරූළ්හිං වා වෙපුල්ලං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“මහණෙනි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් – ‘මම රූපයෙන් තොරව, වේදනාවෙන් තොරව, සංඥාවෙන් තොරව, සංස්කාරයන්ගෙන් තොරව විඤ්ඤාණයෙහි පැමිණීම හෝ, ගමන හෝ, චුතවීම හෝ, උප්පත්තිය හෝ, වැඩීම හෝ, වෘද්ධිය හෝ, විපුල බව හෝ පනවන්නෙමි’ කියායි. එවැනි කරුණක් සිදු විය නොහැක්කකි.”

---

‘‘රූපධාතුයා චෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. වෙදනාධාතුයා චෙ… සඤ්ඤාධාතුයා චෙ… සඞ්ඛාරධාතුයා චෙ… විඤ්ඤාණධාතුයා චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං අනභිසඞ්ඛච්චවිමුත්තං. විමුත්තත්තා ඨිතං. ඨිතත්තා සන්තුසිතං. සන්තුසිතත්තා න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ රූප ධාතුවෙහි ඇලීම (රාගය) ප්‍රහීණ වූයේ නම්, එම ඇලීම ප්‍රහීණ වීමෙන් අරමුණ සිඳී යයි, විඤ්ඤාණය පිහිටීමට ආධාරයක් නැති වෙයි. වේදනා ධාතුවෙහි... සංඥා ධාතුවෙහි... සංස්කාර ධාතුවෙහි... මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි ඇලීම ප්‍රහීණ වූයේ නම්, එම ඇලීම ප්‍රහීණ වීමෙන් අරමුණ සිඳී යයි, විඤ්ඤාණය පිහිටීමට ආධාරයක් නැති වෙයි. පිහිටක් නැති, වැඩීමක් නැති, පුනර්භවයක් සකස් නොකරන්නා වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු එම විඤ්ඤාණය මිදුණු බැවින් ස්ථාවරය. ස්ථාවර බැවින් සතුටට පත් වූවකි. සතුටට පත් බැවින් තැති නොගනියි. තැති නොගන්නා හෙයින් තමා තුළම පිරිනිවන් පායි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය... (පෙ)... මින් මතු මෙබඳු භවයක් සඳහා කළ යුතු කිසිවක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. උදානසුත්තං

3. උදාන සූත්‍රය

---

55. සාවත්ථිනිදානං. තත්‍ර ඛො භගවා උදානං උදානෙසි – ‘‘‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති – එවං අධිමුච්චමානො භික්ඛු ඡින්දෙය්‍ය ඔරම්භාගියානි සංයොජනානී’’ති. එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති – එවං අධිමුච්චමානො භික්ඛු ඡින්දෙය්‍ය ඔරම්භාගියානි සංයොජනානී’’ති?

55. සාවත්ථි නිදානයයි. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු උදානයක් පළ කළ සේක: “‘ඉදින් (මම කියා කෙනෙක්) නොවූයේ නම්, මට අයත් දෙයක් ද නොවන්නේය; ඉදින් (කර්ම ශක්තියක්) නොවූයේ නම්, (මතු භවයක හටගැනීම) මට නොවන්නේය’ මෙසේ අධිෂ්ඨාන කරන (නුවණින් යොමු වන) භික්ෂුව ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරන්නේය.” මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, ‘ඉදින් නොවූයේ නම්, මට අයත් දෙයක් නොවන්නේය; ඉදින් නොවූයේ නම්, මට නොවන්නේය’ කියා මෙසේ අධිෂ්ඨාන කරන භික්ෂුව කෙසේ නම් ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරන්නේද?”

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං.

“මහණෙනි, මෙහි ඇසූ පිරූ තැන් නැති, ආර්යයන් වහන්සේලා නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මුණු, සත්පුරුෂයන් නොදක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මුණු පෘථග්ජනයා රූපය තමාගේ ආත්මය ලෙස දකියි. නැතහොත් ආත්මය රූපය සහිත වූවක් ලෙස දකියි. නැතහොත් ආත්මය තුළ රූපය ඇතැයි දකියි. නැතහොත් රූපය තුළ ආත්මය ඇතැයි දකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය ලෙස දකියි. නැතහොත් ආත්මය විඤ්ඤාණය සහිත වූවක් ලෙස දකියි. නැතහොත් ආත්මය තුළ විඤ්ඤාණය ඇතැයි දකියි. නැතහොත් විඤ්ඤාණය තුළ ආත්මය ඇතැයි දකියි.”

---

‘‘සො [Pg.46] අනිච්චං රූපං ‘අනිච්චං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනිච්චං වෙදනං ‘අනිච්චා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනිච්චං සඤ්ඤං ‘අනිච්චා සඤ්ඤා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනිච්චෙ සඞ්ඛාරෙ ‘අනිච්චා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනිච්චං විඤ්ඤාණං ‘අනිච්චං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු අනිත්‍ය වූ රූපය 'රූපය අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් (තත්වූ පරිදි) නොදනියි. අනිත්‍ය වූ වේදනාව 'වේදනාව අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනිත්‍ය වූ සංඥාව 'සංඥාව අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනිත්‍ය වූ සංස්කාර 'සංස්කාර අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය 'විඤ්ඤාණය අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘දුක්ඛං රූපං ‘දුක්ඛං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, දුක්ඛං වෙදනං… දුක්ඛං සඤ්ඤං… දුක්ඛෙ සඞ්ඛාරෙ… දුක්ඛං විඤ්ඤාණං ‘දුක්ඛං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු දුක් සහගත වූ රූපය 'රූපය දුක් සහගත ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. දුක් සහගත වූ වේදනාව... දුක් සහගත වූ සංඥාව... දුක් සහගත වූ සංස්කාර... දුක් සහගත වූ විඤ්ඤාණය 'විඤ්ඤාණය දුක් සහගත ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘අනත්තං රූපං ‘අනත්තා රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනත්තං වෙදනං ‘අනත්තා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනත්තං සඤ්ඤං ‘අනත්තා සඤ්ඤා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනත්තෙ සඞ්ඛාරෙ ‘අනත්තා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අනත්තං විඤ්ඤාණං ‘අනත්තා විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු අනාත්ම වූ රූපය 'රූපය අනාත්ම ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනාත්ම වූ වේදනාව 'වේදනාව අනාත්ම ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනාත්ම වූ සංඥාව 'සංඥාව අනාත්ම ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනාත්ම වූ සංස්කාර 'සංස්කාර අනාත්ම ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනාත්ම වූ විඤ්ඤාණය 'විඤ්ඤාණය අනාත්ම ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘සඞ්ඛතං රූපං ‘සඞ්ඛතං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, සඞ්ඛතං වෙදනං… සඞ්ඛතං සඤ්ඤං… සඞ්ඛතෙ සඞ්ඛාරෙ… සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණං ‘සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. රූපං විභවිස්සතීති යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනා විභවිස්සති… සඤ්ඤා විභවිස්සති… සඞ්ඛාරා විභවිස්සන්ති… විඤ්ඤාණං විභවිස්සතීති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් (සංඛත) රූපය 'රූපය සංඛත ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. සංඛත වූ වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... සංඛත වූ විඤ්ඤාණය 'විඤ්ඤාණය සංඛත ය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. 'රූපය විනාශ වී යන්නේය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි. වේදනාව විනාශ වන්නේය... සංඥාව විනාශ වන්නේය... සංස්කාරයන් විනාශ වන්නේය... 'විඤ්ඤාණය විනාශ වී යන්නේය' කියා ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති.

“මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි, ආර්යයන් වහන්සේලා දක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණු තැනැත්තේ, රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි.”

---

‘‘සො අනිච්චං රූපං ‘අනිච්චං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. අනිච්චං වෙදනං… අනිච්චං සඤ්ඤං… අනිච්චෙ සඞ්ඛාරෙ… අනිච්චං විඤ්ඤාණං ‘අනිච්චං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති. දුක්ඛං රූපං…පෙ… දුක්ඛං විඤ්ඤාණං… අනත්තං රූපං…පෙ… අනත්තං විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛතං රූපං…පෙ… සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණං ‘සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති. රූපං විභවිස්සතීති යථාභූතං පජානාති. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං විභවිස්සතීති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු අනිත්‍ය වූ රූපය 'රූපය අනිත්‍ය ය' කියා ඇති සැටියෙන් දනියි. අනිත්‍ය වූ වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය ඇති සැටියෙන් දනියි. දුක් සහගත වූ රූපය... අනාත්ම වූ රූපය... සංඛත වූ රූපය... සංඛත වූ විඤ්ඤාණය ඇති සැටියෙන් දනියි. 'රූපය විනාශ වී යන්නේය' කියා ඇති සැටියෙන් දනියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... 'විඤ්ඤාණය විනාශ වී යන්නේය' කියා ඇති සැටියෙන් දනියි.”

---

‘‘සො [Pg.47] රූපස්ස විභවා, වෙදනාය විභවා, සඤ්ඤා විභවා, සඞ්ඛාරානං විභවා, විඤ්ඤාණස්ස විභවා, එවං ඛො, භික්ඛු, ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති – එවං අධිමුච්චමානො භික්ඛු ඡින්දෙය්‍ය ඔරම්භාගියානි සංයොජනානී’’ති. ‘‘එවං අධිමුච්චමානො, භන්තෙ, භික්ඛු ඡින්දෙය්‍ය ඔරම්භාගියානි සංයොජනානී’’ති.

“ඔහු රූපයේ විනාශය දැකීමෙන්, වේදනාවේ විනාශයෙන්, සංඥාවේ විනාශයෙන්, සංස්කාරයන්ගේ විනාශයෙන් හා විඤ්ඤාණයේ විනාශය දැකීමෙන්, මහණෙනි, මෙසේ 'මම (ආත්මය ලෙස ගත් දෙය) ඉදින් නොවන්නේ නම්, මට (පරිෂ්කාරාදිය) කිසිවක් නොවන්නේය. (කර්මාභිසංස්කාර) නොවූයේ නම්, (ප්‍රතිසන්ධිය) මට නොවන්නේය' යනුවෙන් මෙසේ අධිෂ්ඨාන කරන මහණ තෙමේ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන් සිඳලන්නේය. 'ස්වාමීනි, මෙසේ අධිෂ්ඨාන කරන මහණ තෙමේ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන් සිඳලන්නේමය.'”

---

‘‘කථං පන, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අතසිතායෙ ඨානෙ තාසං ආපජ්ජති. තාසො හෙසො භික්ඛු අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති.

“ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා, කෙසේ දක්නා තැනැත්තාටද කල් නොයවා ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වන්නේ? මහණෙනි, මෙහි ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා තැති නොගත යුතු තැනකදී තැති ගැනීමට පත් වෙයි. මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයාට මේ (අදහස) තැති ගැනීමකි: 'මම ඉදින් නොවන්නේ නම්, මට කිසිවක් නොවන්නේය. (අතීත කර්ම) නොවූයේ නම්, (අනාගත ප්‍රතිසන්ධිය) මට නොවන්නේය' යනුයි.”

---

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො අතසිතායෙ ඨානෙ න තාසං ආපජ්ජති. න හෙසො, භික්ඛු, තාසො සුතවතො අරියසාවකස්ස – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති. රූපුපයං වා, භික්ඛු, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, රූපාරම්මණං රූපප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය. වෙදනුපයං වා, භික්ඛු… සඤ්ඤුපයං වා, භික්ඛු… සඞ්ඛාරුපයං වා, භික්ඛු, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, සඞ්ඛාරාරම්මණං සඞ්ඛාරප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය.

“මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි තැති නොගත යුතු තැනකදී තැති නොගනියි. මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට 'මම ඉදින් නොවන්නේ නම්, මට කිසිවක් නොවන්නේය, නොවූයේ නම් මට නොවන්නේය' යන මෙය තැති ගැනීමක් නොවේ. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය පවතින්නේ නම් රූපය උපාය කොට (බැඳී) පැවතිය හැකිය. රූපය අරමුණු කොට, රූපයෙහි පිහිටා, නන්දියෙන් (තෘෂ්ණාවෙන්) තෙත් කරනු ලබමින් වෘද්ධියට, විරූඪියට හා විපුලත්වයට පත්විය හැකිය. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන් උපාය කොට පවතින්නේ නම්, සංස්කාර අරමුණු කොට, සංස්කාරයන්හි පිහිටා, නන්දියෙන් තෙත් කරනු ලබමින් වෘද්ධියට, විරූඪියට හා විපුලත්වයට පත්විය හැකිය.”

---

‘‘යො භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අහමඤ්ඤත්‍ර රූපා, අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය, අඤ්ඤත්‍ර සඤ්ඤාය, අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඛාරෙහි විඤ්ඤාණස්ස ආගතිං වා ගතිං වා චුතිං වා උපපත්තිං වා වුද්ධිං වා විරූළ්හිං වා වෙපුල්ලං වා පඤ්ඤාපෙස්සාමී’ති, නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“මහණෙනි, යම් මහණෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්— 'මම රූපයෙන් තොරව, වේදනාවෙන් තොරව, සංඥාවෙන් තොරව, සංස්කාරයන්ගෙන් තොරව විඤ්ඤාණයාගේ ඒම හෝ යෑම හෝ චුතිය හෝ උප්පත්තිය හෝ වෘද්ධිය හෝ විරූඪිය හෝ විපුලත්වය හෝ පනවන්නෙමි (පෙන්වන්නෙමි)' කියායි, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ.”

---

‘‘රූපධාතුයා චෙ, භික්ඛු, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. වෙදනාධාතුයා චෙ, භික්ඛු, භික්ඛුනො… සඤ්ඤාධාතුයා චෙ, භික්ඛු, භික්ඛුනො… සඞ්ඛාරධාතුයා චෙ, භික්ඛු, භික්ඛුනො… විඤ්ඤාණධාතුයා චෙ, භික්ඛු, භික්ඛුනො රාගො පහීනො හොති. රාගස්ස පහානා වොච්ඡිජ්ජතාරම්මණං පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං අනභිසඞ්ඛාරඤ්ච විමුත්තං. විමුත්තත්තා ඨිතං. ඨිතත්තා සන්තුසිතං. සන්තුසිතත්තා න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති [Pg.48] පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛු, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති. තතියං.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ රූප ධාතුව කෙරෙහි පවතින ඇල්ම (රාගය) ප්‍රහීණ වී නම්, ඒ රාගය ප්‍රහීණ වීම නිසා අරමුණ සිඳී යයි; එවිට විඤ්ඤාණය පිහිටීම සඳහා ආධාරයක් නැති වෙයි. මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවකගේ වේදනා ධාතුව කෙරෙහි... සඤ්ඤා ධාතුව කෙරෙහි... සංඛාර ධාතුව කෙරෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙරෙහි පවතින ඇල්ම (රාගය) ප්‍රහීණ වී නම්, ඒ රාගය ප්‍රහීණ වීම නිසා අරමුණ සිඳී යයි; එවිට විඤ්ඤාණය පිහිටීම සඳහා ආධාරයක් නැති වෙයි. එසේ නොපිහිටි, තවදුරටත් වර්ධනය නොවන, අලුතින් සකස් නොවන ඒ විඤ්ඤාණය මිදුණකි. මිදුණු බැවින් එය ස්ථාවරව පවතී. ස්ථාවර බැවින් සන්තුෂ්ටියට පත් වේ. සන්තුෂ්ට බැවින් තැති නොගනී. තැති නොගන්නා හෙයින් තමා තුළම පිරිනිවෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැ'යි ඔහු දැනගනියි. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා හා මෙසේ දක්නා තැනැත්තාට, ප්‍රමාදයකින් තොරව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම සිදු වේ.” මෙය තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. උපාදානපරිපවත්තසුත්තං

4. උපාදානපරිපවත්ත සූත්‍රය

---

56. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ චතුපරිවට්ටං යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ චතුපරිවට්ටං යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං’’.

56. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ උපාදානස්කන්ධ පහකි. ඒ පහ කවරේද? රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මේවායි. මහණෙනි, මම මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් සතර ආකාරයකින් (සතර පරිවර්තනයකින්) යුක්තව ඇති සැටියෙන් තතු පරිදි නොදත් තාක් කල්, දෙවියන්, මරුන්, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර, අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ලෝකයට ප්‍රකාශ නොකළෙමි. මහණෙනි, යම් කලෙක මම මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් සතර ආකාරයකින් යුක්තව ඇති සැටියෙන් තතු පරිදි අවබෝධ කළෙම් ද, එවිට මම දෙවියන්... දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයෙහි අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ප්‍රකාශ කළෙමි.”

---

‘‘කථඤ්ච චතුපරිවට්ටං? රූපං අබ්භඤ්ඤාසිං, රූපසමුදයං අබ්භඤ්ඤාසිං, රූපනිරොධං අබ්භඤ්ඤාසිං, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤාසිං; වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අබ්භඤ්ඤාසිං, විඤ්ඤාණසමුදයං අබ්භඤ්ඤාසිං, විඤ්ඤාණනිරොධං අබ්භඤ්ඤාසිං, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤාසිං.

“සතර ආකාරය (සතර පරිවර්තනය) යනු කවරේද? මම රූපය අවබෝධ කළෙමි, රූපයේ හටගැනීම අවබෝධ කළෙමි, රූපයේ නිරෝධය අවබෝධ කළෙමි, රූප නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය අවබෝධ කළෙමි; වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය අවබෝධ කළෙමි, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම අවබෝධ කළෙමි, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය අවබෝධ කළෙමි, විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය අවබෝධ කළෙමි.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං? චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රූපං. ආහාරසමුදයා රූපසමුදයො; ආහාරනිරොධා රූපනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො රූපනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, රූපය යනු කවරේද? සතර මහා භූතයන් ද, සතර මහා භූතයන් ඇසුරු කොට පවතින (උපාදාය) රූපය ද යන මෙය මහණෙනි, රූපය යැයි කියනු ලැබේ. ආහාරයේ හටගැනීමෙන් රූපයේ හටගැනීම සිදු වේ; ආහාරයේ නිරෝධයෙන් රූපයේ නිරෝධය සිදු වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම රූප නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං රූපං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ රූපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ රූපයේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ රූපයේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ රූප නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, රූපය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදින්නේ ද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන් අය වෙති. යමෙක් මැනවින් පිළිපන් අය වෙත් ද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටන්නෝ වෙති.”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං රූපං අභිඤ්ඤාය…පෙ… එවං රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය, රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තා තෙ සුවිමුත්තා. යෙ සුවිමුත්තා තෙ කෙවලිනො. යෙ කෙවලිනො වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ රූපය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... රූප නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන් හා නිරෝධයෙන් උපාදාන රහිතව මිදුණාහු ද, ඔවුහු මැනවින් මිදුණු අය (සුනිමුක්ත) වෙති. යමෙක් මැනවින් මිදුණාහු ද, ඔවුහු සියලු කටයුතු අවසන් කළ උතුමන් (කේවලී) වෙති. සියලු කටයුතු නිම කළ ඒ උතුමන් පැනවීම පිණිස නැවත සංසාර වට්ටයක් නැත.”

---

‘‘කතමා [Pg.49] ච, භික්ඛවෙ, වෙදනා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, වෙදනාකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා, ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා, කායසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනා. ඵස්සසමුදයා වෙදනාසමුදයො; ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, වේදනාව යනු කවරේද? මහණෙනි, මේ වේදනා කායයන් (සමූහයන්) සයකි. එනම්: චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව, සෝත සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව, ඝාණ සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව, ජිව්හා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව, කාය සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව සහ මනෝ සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවයි. මහණෙනි, මෙය වේදනාව යැයි කියනු ලැබේ. ස්පර්ශයේ හටගැනීමෙන් වේදනාවේ හටගැනීම සිදු වේ; ස්පර්ශයේ නිරෝධයෙන් වේදනාවේ නිරෝධය සිදු වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේදනා නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං වෙදනං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනාසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනානිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය වෙදනාය නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ වේදනාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ වේදනාවේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ වේදනාවේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ වේදනා නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, වේදනාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදින්නේ ද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන් අය වෙති. යමෙක් මැනවින් පිළිපන් අය වෙත් ද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටන්නෝ වෙති.”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං වෙදනං අභිඤ්ඤාය…පෙ… එවං වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය…පෙ… වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ වේදනාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... වේදනා නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ගය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... ඔවුන් පැනවීම පිණිස නැවත සංසාර වට්ටයක් නැත.”

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤාකායා – රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා. ඵස්සසමුදයා සඤ්ඤාසමුදයො; ඵස්සනිරොධා සඤ්ඤානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි…පෙ… වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

“මහණෙනි, සංඥාව යනු කවරක්ද? මහණෙනි, සංඥා සමූහයන් හයක් වෙත්. එනම්: රූප සංඥාව, ශබ්ද සංඥාව, ගන්ධ සංඥාව, රස සංඥාව, ස්පර්ශ (පොට්ඨබ්බ) සංඥාව සහ ධර්ම සංඥාවයි. මහණෙනි, මෙය සංඥාව යැයි කියනු ලැබේ. ස්පර්ශය හටගැනීමෙන් සංඥාව හටගනී; ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් සංඥාව නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංඥා නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි. ...පෙ... ඔවුන් පැනවීම සඳහා තවදුරටත් සංසාර වෘත්තයක් නැත.”

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, චෙතනාකායා – රූපසඤ්චෙතනා, සද්දසඤ්චෙතනා, ගන්ධසඤ්චෙතනා, රසසඤ්චෙතනා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා, ධම්මසඤ්චෙතනා. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. ඵස්සසමුදයා සඞ්ඛාරසමුදයො; ඵස්සනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, සංස්කාර යනු කවරහුද? මහණෙනි, චේතනා සමූහයන් හයක් වෙත්. එනම්: රූප සංචේතනාව, ශබ්ද සංචේතනාව, ගන්ධ සංචේතනාව, රස සංචේතනාව, ස්පර්ශ සංචේතනාව සහ ධර්ම සංචේතනාවයි. මහණෙනි, මොවුහු සංස්කාර යැයි කියනු ලබති. ස්පර්ශය හටගැනීමෙන් සංස්කාර හටගනී; ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංස්කාර නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං සඞ්ඛාරෙ අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය සඞ්ඛාරානං නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය [Pg.50] පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මේ අයුරින් සංස්කාරයන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාර නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදින්නාහුද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන් අය වෙති. යමෙක් මැනවින් පිළිපන්නාහුද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටන්නාහුය.”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං සඞ්ඛාරෙ අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය සඞ්ඛාරානං නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තා, තෙ සුවිමුත්තා. යෙ සුවිමුත්තා, තෙ කෙවලිනො. යෙ කෙවලිනො වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මේ අයුරින් සංස්කාරයන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් සංස්කාර නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, දැඩිව නොගෙන (උපාදාන රහිතව) මිදුණාහුද, ඔවුහු මැනවින් මිදුණු අය වෙති. යමෙක් මැනවින් මිදුණාහුද, ඔවුහු සියලු කටයුතු අවසන් කළ (කේවලී) අය වෙති. යමෙක් සියලු කටයුතු අවසන් කළාහුද, ඔවුන් පැනවීම සඳහා තවදුරටත් සංසාර වෘත්තයක් නැත.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණකායා – චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොවිඤ්ඤාණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං. නාමරූපසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො; නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණය යනු කවරක්ද? මහණෙනි, විඤ්ඤාණ සමූහයන් හයක් වෙත්. එනම්: චක්ඛු විඤ්ඤාණය, සෝත විඤ්ඤාණය, ඝාණ විඤ්ඤාණය, ජිව්හා විඤ්ඤාණය, කාය විඤ්ඤාණය සහ මනෝ විඤ්ඤාණයයි. මහණෙනි, මෙය විඤ්ඤාණය යැයි කියනු ලැබේ. නාමරූප හටගැනීමෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී; නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මේ අයුරින් විඤ්ඤාණය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදින්නාහුද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන් අය වෙති. යමෙක් මැනවින් පිළිපන්නාහුද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටන්නාහුය.”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තා, තෙ සුවිමුත්තා. යෙ සුවිමුත්තා, තෙ කෙවලිනො. යෙ කෙවලිනො වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනායා’’ති. චතුත්ථං.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මේ අයුරින් විඤ්ඤාණය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මේ අයුරින් විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, දැඩිව නොගෙන මිදුණාහුද, ඔවුහු මැනවින් මිදුණු අය වෙති. යමෙක් මැනවින් මිදුණාහුද, ඔවුහු සියලු කටයුතු අවසන් කළ අය වෙති. යමෙක් සියලු කටයුතු අවසන් කළාහුද, ඔවුන් පැනවීම සඳහා තවදුරටත් සංසාර වෘත්තයක් නැත. (සතරවන සූත්‍රයයි).”

---

5. සත්තට්ඨානසුත්තං

5. සප්තට්ඨාන සූත්‍රය

---

57. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සත්තට්ඨානකුසලො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලී වුසිතවා උත්තමපුරිසොති වුච්චති. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්තට්ඨානකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපං පජානාති, රූපසමුදයං පජානාති, රූපනිරොධං පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං [Pg.51] පටිපදං පජානාති; රූපස්ස අස්සාදං පජානාති, රූපස්ස ආදීනවං පජානාති, රූපස්ස නිස්සරණං පජානාති; වෙදනං පජානාති … සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පජානාති, විඤ්ඤාණසමුදයං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති; විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං පජානාති, විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවං පජානාති, විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං පජානාති.

57. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, සප්ත ස්ථානයන්හි දක්ෂ වූ, (ත්‍රිවිධ වූ) අයුරින් පරීක්ෂා කරන සුලු වූ මහණ තෙමේ මේ ධර්ම විනයෙහි සියලු කටයුතු අවසන් කළ, (බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි) වැස නිම කළ උත්තම පුරුෂයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මහණෙක් සප්ත ස්ථානයන්හි දක්ෂ වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණ තෙමේ රූපය දනී, රූපයාගේ හටගැනීම දනී, රූපයාගේ නිරෝධය දනී, රූප නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව දනී; රූපයාගේ ආශ්වාදය දනී, රූපයාගේ ආදීනවය දනී, රූපයෙන් නික්මීම දනී. වේදනාව දනී... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය දනී, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම දනී, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය දනී, විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව දනී; විඤ්ඤාණයේ ආශ්වාදය දනී, විඤ්ඤාණයේ ආදීනවය දනී, විඤ්ඤාණයෙන් නික්මීම දනී.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං? චත්තාරො ච මහාභූතා, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රූපං. ආහාරසමුදයා රූපසමුදයො; ආහාරනිරොධා රූපනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො රූපනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, රූපය යනු කවරක්ද? සතර මහා භූතයන් හා සතර මහා භූතයන් ඇසුරු කොට පවතින (උපාදාය) රූපයයි. මහණෙනි, මෙය රූපය යැයි කියනු ලැබේ. ආහාරය හටගැනීමෙන් රූපය හටගනී; ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් රූපය නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම රූප නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යං රූපං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං රූපස්ස අස්සාදො. යං රූපං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං – අයං රූපස්ස ආදීනවො. යො රූපස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං රූපස්ස නිස්සරණං.

"රූපය නිසා යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය රූපයේ ආශ්වාදයයි. රූපය අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ ද, මෙය රූපයේ ආදීනවයයි. රූපය කෙරෙහි වූ යම් කැමැත්ත හා ඇල්ම (ඡන්දරාගය) දුරු කිරීමක්, ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය රූපයෙන් නික්මීම (නිස්සරණය) වේ."

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං රූපං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එවං රූපස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපස්ස ආදීනවං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

"මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ රූපයත්, රූපයේ හටගැනීමත්, රූපයේ නිරුද්ධ වීමත්, රූප නිරෝධයට පමුණුවන මගත්, රූපයේ ආශ්වාදයත්, රූපයේ ආදීනවයත්, රූපයෙන් නික්මීමත් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන; රූපය පිළිබඳ කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපදින්නාහු ද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන්නාහු වෙති. කවුරුන් මැනවින් පිළිපන්නාහු ද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි පිහිට ලබති."

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං රූපං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එවං රූපස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපස්ස ආදීනවං අභිඤ්ඤාය, එවං රූපස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තා, තෙ සුවිමුත්තා. යෙ සුවිමුත්තා, තෙ කෙවලිනො. යෙ කෙවලිනො වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

"මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ රූපයත්, රූපයේ හටගැනීමත්, රූපයේ නිරුද්ධ වීමත්, රූප නිරෝධයට පමුණුවන මගත්, රූපයේ ආශ්වාදයත්, රූපයේ ආදීනවයත්, රූපයෙන් නික්මීමත් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන; රූපය පිළිබඳ කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන්, කිසිවක් උපාදානය නොකොට (නොගෙනය) මිදුණාහු ද, ඔවුහු මැනවින් මිදුණාහු වෙති. කවුරුන් මැනවින් මිදුණාහු ද, ඔවුහු කෙවලී (සම්පූර්ණ වූවාහු) වෙති. යම් කෙවලී කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුනට පැනවීම පිණිස නැවත සසරක් නැත."

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, වෙදනාකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනා. ඵස්සසමුදයා වෙදනාසමුදයො; ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

"මහණෙනි, වේදනාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, වේදනා කාය හයක් වෙති. එනම්: චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාව... (පෙ)... මනෝ සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවයි. මහණෙනි, මෙය වේදනාව යැයි කියනු ලැබේ. ස්පර්ශයේ හටගැනීමෙන් වේදනාවේ හටගැනීම සිදු වේ; ස්පර්ශයේ නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාවේ නිරුද්ධ වීම සිදු වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේදනා නිරෝධය පිණිස පවතින පිළිවෙතයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... (පෙ)... සම්මා සමාධියයි."

---

‘‘යං [Pg.52] වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං වෙදනාය අස්සාදො. යා වෙදනා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා – අයං වෙදනාය ආදීනවො. යො වෙදනාය ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං වෙදනාය නිස්සරණං.

"වේදනාව නිසා යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය වේදනාවේ ආශ්වාදයයි. වේදනාව අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ ද, මෙය වේදනාවේ ආදීනවයයි. වේදනාවෙහි වූ යම් කැමැත්ත හා ඇල්ම (ඡන්දරාගය) දුරු කිරීමක්, ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය වේදනාවෙන් නික්මීම වේ."

---

‘‘යෙ හි, කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං වෙදනං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනාසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනානිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එවං වෙදනාය අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනාය ආදීනවං අභිඤ්ඤාය, එවං වෙදනාය නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය වෙදනාය නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

"මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ වේදනාවත්, වේදනාවේ හටගැනීමත්, වේදනාවේ නිරුද්ධ වීමත්, වේදනා නිරෝධයට පමුණුවන මගත්, වේදනාවේ ආශ්වාදයත්, වේදනාවේ ආදීනවයත්, වේදනාවෙන් නික්මීමත් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන; වේදනාව පිළිබඳ කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපදින්නාහු ද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන්නාහු වෙති. කවුරුන් මැනවින් පිළිපන්නාහු ද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි පිහිට ලබති."

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං වෙදනං අභිඤ්ඤාය…පෙ… වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

"මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ වේදනාව විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... (පෙ)... ඔවුනට පැනවීම පිණිස නැවත සසරක් නැත."

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤාකායා – රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා. ඵස්සසමුදයා සඤ්ඤාසමුදයො; ඵස්සනිරොධා සඤ්ඤානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි…පෙ… වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

"මහණෙනි, සංඥාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, සංඥා කාය හයක් වෙති. එනම්: රූප සංඥාව, ශබ්ද සංඥාව, ගන්ධ සංඥාව, රස සංඥාව, පොට්ඨබ්බ සංඥාව, ධම්ම සංඥාවයි. මහණෙනි, මෙය සංඥාව යැයි කියනු ලැබේ. ස්පර්ශයේ හටගැනීමෙන් සංඥාවේ හටගැනීම සිදු වේ; ස්පර්ශයේ නිරුද්ධ වීමෙන් සංඥාවේ නිරුද්ධ වීම සිදු වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංඥා නිරෝධය පිණිස පවතින පිළිවෙතයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... (පෙ)... සම්මා සමාධියයි... (පෙ)... ඔවුනට පැනවීම පිණිස නැවත සසරක් නැත."

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, චෙතනාකායා – රූපසඤ්චෙතනා, සද්දසඤ්චෙතනා, ගන්ධසඤ්චෙතනා, රසසඤ්චෙතනා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා, ධම්මසඤ්චෙතනා. ඉමෙ වුච්චන්ති භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. ඵස්සසමුදයා සඞ්ඛාරසමුදයො; ඵස්සනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

"මහණෙනි, සංස්කාර යනු මොනවාද? මහණෙනි, චේතනා කාය හයක් වෙති. එනම්: රූප සංචේතනාව, ශබ්ද සංචේතනාව, ගන්ධ සංචේතනාව, රස සංචේතනාව, පොට්ඨබ්බ සංචේතනාව, ධම්ම සංචේතනාවයි. මහණෙනි, මේවා සංස්කාර යැයි කියනු ලැබේ. ස්පර්ශයේ හටගැනීමෙන් සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම සිදු වේ; ස්පර්ශයේ නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාරයන්ගේ නිරුද්ධ වීම සිදු වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංස්කාර නිරෝධය පිණිස පවතින පිළිවෙතයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... (පෙ)... සම්මා සමාධියයි."

---

‘‘යං සඞ්ඛාරෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං සඞ්ඛාරානං අස්සාදො. යෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා – අයං සඞ්ඛාරානං ආදීනවො. යො සඞ්ඛාරෙසු ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං සඞ්ඛාරානං නිස්සරණං.

"සංස්කාරයන් නිසා යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය සංස්කාරයන්ගේ ආශ්වාදයයි. සංස්කාරයන් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේ ද, මෙය සංස්කාරයන්ගේ ආදීනවයයි. සංස්කාරයන් කෙරෙහි වූ යම් කැමැත්ත හා ඇල්ම (ඡන්දරාගය) දුරු කිරීමක්, ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය සංස්කාරයන්ගෙන් නික්මීමයි."

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං සඞ්ඛාරෙ අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය…පෙ… සඞ්ඛාරානං නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය [Pg.53] පටිපන්නා තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති…පෙ… වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

"මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මෙසේ සංස්කාරයන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීමත්, සංස්කාරයන්ගේ නිරුද්ධ වීමත්, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මගත් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... (පෙ)... සංස්කාරයන් පිළිබඳ කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපදින්නාහු ද, ඔවුහු මැනවින් පිළිපන්නාහු වෙති. කවුරුන් මැනවින් පිළිපන්නාහු ද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි පිහිට ලබති... (පෙ)... ඔවුනට පැනවීම පිණිස නැවත සසරක් නැත."

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණකායා – චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොවිඤ්ඤාණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං. නාමරූපසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො; නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ විඤ්ඤාණ කාය (සමූහ) හයකි. එනම්: චක්ඛු විඤ්ඤාණය, සෝත විඤ්ඤාණය, ඝාණ විඤ්ඤාණය, ජිව්හා විඤ්ඤාණය, කාය විඤ්ඤාණය, මනෝ විඤ්ඤාණයයි. මහණෙනි, මෙය විඤ්ඤාණය යැයි කියනු ලැබේ. නාමරූප සමුදය වීමෙන් විඤ්ඤාණය සමුදය වේ; නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ. විඤ්ඤාණ නිරෝධය කරා පමුණුවන මාවත නම් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේ. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය... පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

---

‘‘යං විඤ්ඤාණං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො. යං විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං – අයං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො. යො විඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං.

“විඤ්ඤාණය නිසා යම් සැපයක්, සෝමනස්සයක් උපදීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආස්වාදයයි. විඤ්ඤාණය යම් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයකින් යුක්ත වේද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආදීනවයයි. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි යම් ඡන්දරාගය පාලනය කිරීමක් (විනයනයක්), ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේද, මෙය විඤ්ඤාණයෙන් නික්මීම හෙවත් නිස්සරණයයි.”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එවං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නා, තෙ සුප්පටිපන්නා. යෙ සුප්පටිපන්නා, තෙ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ගාධන්ති.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මෙසේ විඤ්ඤාණය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණ සමුදය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණ නිරෝධය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන මාවත විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ ආස්වාදය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ ආදීනවය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ නිස්සරණය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපදින්නාහුද, ඔවුහු මනා කොට පිළිපන්නෝය. යම් කෙනෙක් මනා කොට පිළිපන්නෝද, ඔවුහු මේ ධර්ම විනයෙහි මනා කොට පිහිටන්නාහුය.”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා එවං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එවං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවං අභිඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තා, තෙ සුවිමුත්තා. යෙ සුවිමුත්තා, තෙ කෙවලිනො. යෙ කෙවලිනො වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්තට්ඨානකුසලො හොති.

“මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් හෝ මෙසේ විඤ්ඤාණය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන... පෙ... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණාහුද, ඔවුහු මනා කොට මිදුණෝ වෙති. යම් කෙනෙක් මනා කොට මිදුණෝද, ඔවුහු සියලු කෘත්‍යයන් නිම කළ (කේවලී) උතුමෝ වෙති. යම් කෙනෙක් සියලු කෘත්‍ය නිම කළාහුද, පැනවීම පිණිස ඔවුන්ට නැවත සංසාර වෘත්තයක් නැත. මහණෙනි, මෙසේ මහණෙක් සත් තැන්හි දක්ෂයෙක් (සත්තට්ඨාන කුසල) වෙයි.”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධාතුසො උපපරික්ඛති, ආයතනසො උපපරික්ඛති, පටිච්චසමුප්පාදසො උපපරික්ඛති[Pg.54]. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී හොති. සත්තට්ඨානකුසලො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලී වුසිතවා ‘උත්තමපුරිසො’ති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, මහණෙක් තෙවැදෑරුම් විමසුම් ඇත්තෙක් (තිවිධූපපරික්ඛී) වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් ධාතු වශයෙන් විමසයි, ආයතන වශයෙන් විමසයි, පටිච්චසමුප්පාද වශයෙන් විමසයි. මහණෙනි, මෙසේ මහණෙක් තෙවැදෑරුම් විමසුම් ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, සත් තැන්හි දක්ෂ වූ, තෙවැදෑරුම් විමසුම් ඇති මහණා මේ ධර්ම විනයෙහි සියලු කෘත්‍ය නිම කළ, බඹසර වැස නිම කළ, ‘උත්තම පුරුෂයා’ යැයි කියනු ලැබේ.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. සම්මාසම්බුද්ධසුත්තං

6. සම්මා සම්බුද්ධ සූත්‍රය

---

58. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො සම්මාසම්බුද්ධොති වුච්චති. භික්ඛුපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාවිමුත්තො රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො පඤ්ඤාවිමුත්තොති වුච්චති.

58. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණු බැවින් ‘සම්මා සම්බුද්ධ’ යැයි කියනු ලබති. මහණෙනි, ප්‍රඥා විමුක්ත මහණා ද රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණු බැවින් ‘ප්‍රඥා විමුක්ත’ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො වෙදනාය නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො සම්මාසම්බුද්ධොති වුච්චති. භික්ඛුපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාවිමුත්තො වෙදනාය නිබ්බිදා…පෙ… පඤ්ඤාවිමුත්තොති වුච්චති.

“මහණෙනි, තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වේදනාව කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණු බැවින් ‘සම්මා සම්බුද්ධ’ යැයි කියනු ලබති. මහණෙනි, ප්‍රඥා විමුක්ත මහණා ද වේදනාව කෙරෙහි කලකිරීමෙන්... පෙ... ‘ප්‍රඥා විමුක්ත’ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො සම්මාසම්බුද්ධොති වුච්චති. භික්ඛුපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාවිමුත්තො විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො පඤ්ඤාවිමුත්තොති වුච්චති.

“මහණෙනි, තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සංඥාව කෙරෙහි... සංස්කාරයන් කෙරෙහි... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණු බැවින් ‘සම්මා සම්බුද්ධ’ යැයි කියනු ලබති. මහණෙනි, ප්‍රඥා විමුක්ත මහණා ද විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, උපාදාන රහිතව මිදුණු බැවින් ‘ප්‍රඥා විමුක්ත’ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘තත්‍ර ඛො, භික්ඛවෙ, කො විසෙසො, කො අධිප්පයාසො, කිං නානාකරණං, තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පඤ්ඤාවිමුත්තෙන භික්ඛුනා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තඤ්ඤෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

“මහණෙනි, එහිදී තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ ප්‍රඥා විමුක්ත මහණා අතර ඇති විශේෂය කුමක්ද? අධිප්‍රායය (සුවිශේෂී උත්සාහය) කුමක්ද? වෙනස කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තේය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේම මෙම ප්‍රකාශයේ අර්ථය පැහැදිලි කරන සේක් නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහුය.” “මහණෙනි, එසේ නම් අසව්, මනා කොට මෙනෙහි කරව්; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:”

---

‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, අසඤ්ජාතස්ස මග්ගස්ස සඤ්ජනෙතා, අනක්ඛාතස්ස මග්ගස්ස අක්ඛාතා මග්ගඤ්ඤූ, මග්ගවිදූ, මග්ගකොවිදො; මග්ගානුගා ච, භික්ඛවෙ, එතරහි සාවකා විහරන්ති පච්ඡාසමන්නාගතා. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො, ඉදං නානාකරණං තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පඤ්ඤාවිමුත්තෙන භික්ඛුනා’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නොවූ විරූ මාර්ගය උපදවන්නාහ, ප්‍රකට නොවූ මාර්ගය ඇති කරන්නාහ, දේශනා නොකළ විරූ මාර්ගය දේශනා කරන්නාහ. උන්වහන්සේ මාර්ගය දන්නාහ (මග්ගඤ්ඤූ), මාර්ගය ප්‍රත්‍යක්ෂ කළාහ (මග්ගවිදූ), මාර්ගයෙහි දක්ෂ වන්නාහ (මග්ගකෝවිදෝ). මහණෙනි, දැන් ශ්‍රාවකයෝ ඒ මාර්ගය අනුගමනය කරමින් පසුව එයින් සමන්නාගත වන්නාහුය (එයට පැමිණෙන්නාහුය). මහණෙනි, තථාගත අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ ප්‍රඥා විමුක්ත මහණා අතර ඇති විශේෂය, අධිප්‍රායය සහ වෙනස මෙයම වේ.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. අනත්තලක්ඛණසුත්තං

7. අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රය

---

59. එකං [Pg.55] සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තත්‍ර ඛො භගවා පඤ්චවග්ගියෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

59. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා, "මහණෙනි" යි වදාළ සේක. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා. රූපඤ්ච හිදං, භික්ඛවෙ, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං රූපං ආබාධාය සංවත්තෙය්‍ය, ලබ්භෙථ ච රූපෙ – ‘එවං මෙ රූපං හොතු, එවං මෙ රූපං මා අහොසී’ති. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපං අනත්තා, තස්මා රූපං ආබාධාය සංවත්තති, න ච ලබ්භති රූපෙ – ‘එවං මෙ රූපං හොතු, එවං මෙ රූපං මා අහොසී’’’ති.

"මහණෙනි, රූපය අනාත්මය. මහණෙනි, ඉදින් මේ රූපය ආත්මය වූයේ නම්, මේ රූපය පීඩාව පිණිස පවතින්නේ නැත. 'මගේ රූපය මෙසේ වේවා, මගේ රූපය මෙසේ නොවේවා' යි රූපය විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය හැකි වනු ඇත. මහණෙනි, රූපය අනාත්ම වන බැවින්, රූපය පීඩාව පිණිස පවතියි. 'මගේ රූපය මෙසේ වේවා, මගේ රූපය මෙසේ නොවේවා' යි රූපය විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය නොහැකිය."

---

‘‘වෙදනා අනත්තා. වෙදනා ච හිදං, භික්ඛවෙ, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං වෙදනා ආබාධාය සංවත්තෙය්‍ය, ලබ්භෙථ ච වෙදනාය – ‘එවං මෙ වෙදනා හොතු, එවං මෙ වෙදනා මා අහොසී’ති. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, වෙදනා අනත්තා, තස්මා වෙදනා ආබාධාය සංවත්තති, න ච ලබ්භති වෙදනාය – ‘එවං මෙ වෙදනා හොතු, එවං මෙ වෙදනා මා අහොසී’’’ති.

"වේදනාව අනාත්මය. මහණෙනි, ඉදින් මේ වේදනාව ආත්මය වූයේ නම්, මේ වේදනාව පීඩාව පිණිස පවතින්නේ නැත. 'මගේ වේදනාව මෙසේ වේවා, මගේ වේදනාව මෙසේ නොවේවා' යි වේදනාව විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය හැකි වනු ඇත. මහණෙනි, වේදනාව අනාත්ම වන බැවින්, වේදනාව පීඩාව පිණිස පවතියි. 'මගේ වේදනාව මෙසේ වේවා, මගේ වේදනාව මෙසේ නොවේවා' යි වේදනාව විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය නොහැකිය."

---

‘‘සඤ්ඤා අනත්තා…පෙ… සඞ්ඛාරා අනත්තා. සඞ්ඛාරා ච හිදං, භික්ඛවෙ, අත්තා අභවිස්සංසු, නයිදං සඞ්ඛාරා ආබාධාය සංවත්තෙය්‍යුං, ලබ්භෙථ ච සඞ්ඛාරෙසු – ‘එවං මෙ සඞ්ඛාරා හොන්තු, එවං මෙ සඞ්ඛාරා මා අහෙසු’න්ති. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා අනත්තා, තස්මා සඞ්ඛාරා ආබාධාය සංවත්තන්ති, න ච ලබ්භති සඞ්ඛාරෙසු – ‘එවං මෙ සඞ්ඛාරා හොන්තු, එවං මෙ සඞ්ඛාරා මා අහෙසු’’’න්ති.

"සංඥාව අනාත්මය... (පෙ)... සංස්කාරයෝ අනාත්මය. මහණෙනි, ඉදින් මේ සංස්කාරයෝ ආත්මය වූයේ නම්, මේ සංස්කාරයෝ පීඩාව පිණිස පවතින්නේ නැත. 'මගේ සංස්කාරයෝ මෙසේ වෙත්වා, මගේ සංස්කාරයෝ මෙසේ නොවෙත්වා' යි සංස්කාරයන් විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය හැකි වනු ඇත. මහණෙනි, සංස්කාරයෝ අනාත්ම වන බැවින්, සංස්කාරයෝ පීඩාව පිණිස පවතිත්. 'මගේ සංස්කාරයෝ මෙසේ වෙත්වා, මගේ සංස්කාරයෝ මෙසේ නොවෙත්වා' යි සංස්කාරයන් විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය නොහැකිය."

---

‘‘විඤ්ඤාණං අනත්තා. විඤ්ඤාණඤ්ච හිදං, භික්ඛවෙ, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං විඤ්ඤාණං ආබාධාය සංවත්තෙය්‍ය, ලබ්භෙථ ච විඤ්ඤාණෙ – ‘එවං මෙ විඤ්ඤාණං හොතු, එවං මෙ විඤ්ඤාණං මා අහොසී’ති. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං අනත්තා, තස්මා විඤ්ඤාණං ආබාධාය සංවත්තති, න ච ලබ්භති විඤ්ඤාණෙ – ‘එවං මෙ විඤ්ඤාණං හොතු, එවං මෙ විඤ්ඤාණං මා අහොසී’’’ති.

"විඤ්ඤාණය අනාත්මය. මහණෙනි, ඉදින් මේ විඤ්ඤාණය ආත්මය වූයේ නම්, මේ විඤ්ඤාණය පීඩාව පිණිස පවතින්නේ නැත. 'මගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ වේවා, මගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ නොවේවා' යි විඤ්ඤාණය විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය හැකි වනු ඇත. මහණෙනි, විඤ්ඤාණය අනාත්ම වන බැවින්, විඤ්ඤාණය පීඩාව පිණිස පවතියි. 'මගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ වේවා, මගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ නොවේවා' යි විඤ්ඤාණය විෂයෙහි කැමැත්තක් ලැබිය නොහැකිය."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ [Pg.56] අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

"මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" "ස්වාමීනි, අනිත්‍යය." "යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?" "ස්වාමීනි, දුකය." "යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය 'මෙය මාගේ ය, මම මෙය වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය යැ' යි දැකීම සුදුසු ද?" "ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත." "වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" "ස්වාමීනි, අනිත්‍යය." "යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?" "ස්වාමීනි, දුකය." "යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය 'මෙය මාගේ ය, මම මෙය වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය යැ' යි දැකීම සුදුසු ද?" "ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත."

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා වා බහිද්ධා වා…පෙ… යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බා වෙදනා – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

"මහණෙනි, එබැවින් අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද පිටත වූ ද, රළු වූ ද සියුම් වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද ළඟ වූ ද යම් රූපයක් වේ ද, ඒ සියලු රූපයන් 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. යම් වේදනාවක් අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද පිටත වූ ද... (පෙ)... දුර වූ ද ළඟ වූ ද වේ ද, ඒ සියලු වේදනාවන් 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය."

---

‘‘යා කාචි සඤ්ඤා…පෙ… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා…පෙ… යෙ දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බෙ සඞ්ඛාරා – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

"යම් සංඥාවක්... (පෙ)... අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද පිටත වූ ද... (පෙ)... දුර වූ ද ළඟ වූ ද යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ සියලු සංස්කාරයන් 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය."

---

‘‘යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

"අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද පිටත වූ ද, රළු වූ ද සියුම් වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද ළඟ වූ ද යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය."

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති.

"මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ එයින් නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේ ය' යන අවබෝධය ඇති වෙයි. 'ඉපදීම ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ'යි ඔහු දැනගනියි."

---

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ පංචවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ දේශනය සතුටින් පිළිගත්හ.

---

ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ පඤ්චවග්ගියානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති. සත්තමං.

මෙම විවරණය දේශනා කරනු ලබන කල්හි පස්වග මහණුන්ගේ සිත් (උපාදාන වශයෙන්) දැඩි කොට නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය. හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. මහාලිසුත්තං

8. මහාලි සූත්‍රය

---

60. එවං [Pg.57] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො මහාලි ලිච්ඡවි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි …පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහාලි ලිච්ඡවි භගවන්තං එතදවොච –

60. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර මහා වනයෙහි වූ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි මහාලි ලිච්ඡවී තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ... එකත්පස්ව හුන් මහාලි ලිච්ඡවී තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය.

---

‘‘පූරණො, භන්තෙ, කස්සපො එවමාහ – ‘නත්ථි හෙතු නත්ථි පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය; අහෙතූ අප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති. නත්ථි හෙතු නත්ථි පච්චයො සත්තානං විසුද්ධියා; අහෙතූ අප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්තී’ති. ඉධ, භගවා කිමාහා’’ති?

“ස්වාමීනී, පූරණ කස්සප මෙසේ පවසයි: ‘සත්වයන්ගේ කෙලෙස් වැගිරීමට (සංකිලේශයට) හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත. සත්වයෝ හේතු රහිතව, ප්‍රත්‍ය රහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති. සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට (විශුද්ධියට) හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත. සත්වයෝ හේතු රහිතව, ප්‍රත්‍ය රහිතව පිරිසිදු වෙති’ කියාය. මේ සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් වදාරන සේක්ද?”

---

‘‘අත්ථි, මහාලි, හෙතු අත්ථි පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය; සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති. අත්ථි, මහාලි, හෙතු, අත්ථි පච්චයො සත්තානං විසුද්ධියා; සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්තී’’ති.

“මහාලි, සත්වයන්ගේ කෙලෙස් වැගිරීමට හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත. සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත. සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘කතමො පන, භන්තෙ, හෙතු කතමො පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය; කථං සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්තී’’ති?

“ස්වාමීනී, සත්වයන්ගේ කෙලෙස් වැගිරීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? සත්වයෝ කෙසේ නම් හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙත්ද?”

---

‘‘රූපඤ්ච හිදං, මහාලි, එකන්තදුක්ඛං අභවිස්ස දුක්ඛානුපතිතං දුක්ඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං සුඛෙන, නයිදං සත්තා රූපස්මිං සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, රූපං සුඛං සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා රූපස්මිං සාරජ්ජන්ති; සාරාගා සංයුජ්ජන්ති; සංයොගා සංකිලිස්සන්ති. අයං ඛො, මහාලි, හෙතු, අයං පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය; එවං සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති.

“මහාලි, ඉදින් මේ රූපය ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහගත වූයේ නම්, දුක අනුව ගියේ නම්, දුක බැසගත්තේ නම්, සැපයෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ රූපයෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහාලි, රූපයෙහි ආශ්වාදයක් (සැපයක්) ඇති බැවින්ද, එය සැපය අනුව ගිය බැවින්ද, සැපය බැසගත්තක් බැවින්ද, දුකෙන් පමණක් තොර නොවන බැවින්ද, සත්වයෝ රූපයෙහි ඇලෙති. ඇලීම හේතුවෙන් බැඳෙති. බැඳීම හේතුවෙන් කෙලෙසෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ කෙලෙස් වැගිරීමට (සංකිලේශයට) හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි. මෙසේ සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති.”

---

‘‘වෙදනා ච හිදං, මහාලි, එකන්තදුක්ඛා අභවිස්ස දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, නයිදං සත්තා වෙදනාය සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, වෙදනා සුඛා සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා වෙදනාය සාරජ්ජන්ති; සාරාගා සංයුජ්ජන්ති; සංයොගා සංකිලිස්සන්ති. අයම්පි ඛො, මහාලි, හෙතු, අයං පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය. එවම්පි සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති.

“මහාලි, ඉදින් මේ වේදනාව ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහගත වූයේ නම්, දුක අනුව ගියේ නම්, දුක බැසගත්තේ නම්, සැපයෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ වේදනාවෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහාලි, වේදනාව සැප සහිත බැවින්ද, සැපය අනුව ගිය බැවින්ද, සැපය බැසගත්තක් බැවින්ද, දුකෙන් පමණක් තොර නොවන බැවින්ද, සත්වයෝ වේදනාවෙහි ඇලෙති. ඇලීම හේතුවෙන් බැඳෙති. බැඳීම හේතුවෙන් කෙලෙසෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ සංකිලේශයට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි. මෙසේද සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති.”

---

‘‘සඤ්ඤා ච හිදං, මහාලි…පෙ… සඞ්ඛාරා ච හිදං, මහාලි, එකන්තදුක්ඛා අභවිස්සංසු දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, නයිදං සත්තා [Pg.58] සඞ්ඛාරෙසු සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, සඞ්ඛාරා සුඛා සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා සඞ්ඛාරෙසු සාරජ්ජන්ති; සාරාගා සංයුජ්ජන්ති; සංයොගා සංකිලිස්සන්ති. අයම්පි ඛො, මහාලි, හෙතු, අයං පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය. එවම්පි සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති.

“මහාලි, සඤ්ඤාවද... මහාලි, ඉදින් මේ සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහගත වූවාහු නම්, දුක අනුව ගියාහු නම්, දුක බැසගත්තාහු නම්, සැපයෙන් තොර වූවාහු නම්, සත්වයෝ සංස්කාරයන්හි නොඇලෙන්නාහ. මහාලි, සංස්කාරයෝ සැප සහිත බැවින්ද, සැපය අනුව ගිය බැවින්ද, සැපය බැසගත්තාහු බැවින්ද, දුකෙන් පමණක් තොර නොවන බැවින්ද, සත්වයෝ සංස්කාරයන්හි ඇලෙති. ඇලීම හේතුවෙන් බැඳෙති. බැඳීම හේතුවෙන් කෙලෙසෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ සංකිලේශයට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි. මෙසේද සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති.”

---

‘‘විඤ්ඤාණඤ්ච හිදං, මහාලි, එකන්තදුක්ඛං අභවිස්ස දුක්ඛානුපතිතං දුක්ඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං සුඛෙන, නයිදං සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, විඤ්ඤාණං සුඛං සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං සාරජ්ජන්ති; සාරාගා සංයුජ්ජන්ති; සංයොගා සංකිලිස්සන්ති. අයම්පි ඛො, මහාලි, හෙතු අයං පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය. එවම්පි සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්තී’’ති.

“මහාලි, ඉදින් මේ විඤ්ඤාණය ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහගත වූයේ නම්, දුක අනුව ගියේ නම්, දුක බැසගත්තේ නම්, සැපයෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ විඤ්ඤාණයෙහි නොඇලෙන්නාහ. මහාලි, විඤ්ඤාණය සැප සහිත බැවින්ද, සැපය අනුව ගිය බැවින්ද, සැපය බැසගත්තක් බැවින්ද, දුකෙන් පමණක් තොර නොවන බැවින්ද, සත්වයෝ විඤ්ඤාණයෙහි ඇලෙති. ඇලීම හේතුවෙන් බැඳෙති. බැඳීම හේතුවෙන් කෙලෙසෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ සංකිලේශයට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි. මෙසේද සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව කෙලෙස් සහිත වෙති” යි වදාළ සේක.

---

‘‘කතමො පන, භන්තෙ, හෙතු කතමො පච්චයො සත්තානං විසුද්ධියා; කථං සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්තී’’ති? ‘‘රූපඤ්ච හිදං, මහාලි, එකන්තසුඛං අභවිස්ස සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං දුක්ඛෙන, නයිදං සත්තා රූපස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, රූපං දුක්ඛං දුක්ඛානුපතිතං දුක්ඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං සුඛෙන, තස්මා සත්තා රූපස්මිං නිබ්බින්දන්ති; නිබ්බින්දං විරජ්ජන්ති; විරාගා විසුජ්ඣන්ති. අයං ඛො, මහාලි, හෙතු, අයං පච්චයො, සත්තානං විසුද්ධියා. එවං සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්ති’’.

“ස්වාමීනී, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට (විශුද්ධියට) හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? සත්වයෝ කෙසේ නම් හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව පිරිසිදු වෙත්ද?” “මහාලි, ඉදින් මේ රූපය ඒකාන්තයෙන්ම සැප සහගත වූයේ නම්, සැපය අනුව ගියේ නම්, සැපය බැසගත්තේ නම්, දුකෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ රූපයෙහි නොකලකිරෙන්නාහ. මහාලි, රූපය දුක් සහගත බැවින්ද, දුක අනුව ගිය බැවින්ද, දුක බැසගත්තක් බැවින්ද, සැපයෙන් පමණක් තොර නොවන බැවින්ද, සත්වයෝ රූපයෙහි කලකිරෙති. කලකිරී නොඇලෙති. නොඇලීම හේතුවෙන් පිරිසිදු වෙති. මහාලි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි. මෙසේ සත්වයෝ හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍ය සහිතව පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘වෙදනා ච හිදං, මහාලි, එකන්තසුඛා අභවිස්ස…පෙ… සඤ්ඤා ච හිදං, මහාලි…පෙ… සඞ්ඛාරා ච හිදං, මහාලි, එකන්තසුඛා අභවිස්සංසු…පෙ… විඤ්ඤාණඤ්ච හිදං, මහාලි, එකන්තසුඛං අභවිස්ස සුඛානුපතිතං සුඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං දුක්ඛෙන, නයිදං සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාලි, විඤ්ඤාණං දුක්ඛං දුක්ඛානුපතිතං දුක්ඛාවක්කන්තං අනවක්කන්තං සුඛෙන, තස්මා සත්තා විඤ්ඤාණස්මිං නිබ්බින්දන්ති; නිබ්බින්දං විරජ්ජන්ති; විරාගා විසුජ්ඣන්ති. අයං ඛො, මහාලි, හෙතු, අයං පච්චයො, සත්තානං විසුද්ධියා. එවම්පි සහෙතූ සප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්තී’’ති. අට්ඨමං.

“මහාලි, ඉදින් මේ වේදනාව ඒකාන්තයෙන්ම සැප සහගත වූයේ නම්... සංඥාව... සංස්කාරයන්... මහාලි, ඉදින් මේ විඤ්ඤාණය ඒකාන්තයෙන්ම සැප සහගත වූයේ නම්, සැපයම අනුව ගියේ නම්, සැපයටම බැසගත්තේ නම්, දුකෙන් තොර වූයේ නම්, සත්ත්වයෝ විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහාලි, යම් හෙයකින් විඤ්ඤාණය දුක් සහිත වූයේද, දුකම අනුව ගියේද, දුකෙහිම බැසගත්තේද, සැපයෙන් තොර වූයේද, එහෙයින් සත්ත්වයෝ විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරෙති; කලකිරී නොඇලෙති; නොඇලීමෙන් පිරිසිදු වෙති. මහාලි, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස මෙයම හේතුවයි, මෙයම ප්‍රත්‍යයයි. මෙලෙස හේතු ප්‍රත්‍ය සහිතවම සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. ආදිත්තසුත්තං

9. 9. ආදිත්ත සූත්‍රය

---

61. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, වෙදනා ආදිත්තා, සඤ්ඤා ආදිත්තා, සඞ්ඛාරා ආදිත්තා, විඤ්ඤාණං ආදිත්තං. එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි… සඤ්ඤායපි… සඞ්ඛාරෙසුපි… විඤ්ඤාණස්මිම්පි [Pg.59] නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. නවමං.

61. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය ඇවිළෙමින් පවතී. වේදනාව ඇවිළෙමින් පවතී. සංඥාව ඇවිළෙමින් පවතී. සංස්කාරයෝ ඇවිළෙමින් පවතිති. විඤ්ඤාණය ඇවිළෙමින් පවතී. මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, වේදනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි, සංඥාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කලකිරීමෙන් නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන දැනුම ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදි, කළ යුතු දෙය කරන ලදි, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. නිරුත්තිපථසුත්තං

10. 10. නිරුත්තිපථ සූත්‍රය

---

62. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, නිරුත්තිපථා අධිවචනපථා පඤ්ඤත්තිපථා අසඞ්කිණ්ණා අසඞ්කිණ්ණපුබ්බා, න සඞ්කීයන්ති, න සඞ්කීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමෙ තයො? යං, භික්ඛවෙ, රූපං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං ‘අහොසී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘අහොසී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘අහොසී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

62. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ නිරුත්ති පථ (ව්‍යවහාර මාර්ග), අධිවචන පථ (අධිවචන මාර්ග), පඤ්ඤත්ති පථ (ප්‍රඥප්ති මාර්ග) තුනක් ඇත්තාහ. ඒවා එකිනෙක හා මිශ්‍ර නොවූ, පෙර මිශ්‍ර නොවූ, දැනුදු මිශ්‍ර නොවන, මතුද මිශ්‍ර නොවන, නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් ප්‍රතික්ෂේප නොකරන ලද්දෝ වෙති. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වූ යම් රූපයක් වේද, එයට ‘වූයේය’ (අහෝසි) යන ව්‍යවහාරයද, ‘වූයේය’ යන නාමයද, ‘වූයේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘ඇත’ (අත්ථි) යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ (භවිස්සති) යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා වෙදනා අතීතා නිරුද්ධා විපරිණතා ‘අහොසී’ති තස්සා සඞ්ඛා, ‘අහොසී’ති තස්සා සමඤ්ඤා, ‘අහොසී’ති තස්සා පඤ්ඤත්ති; න තස්සා සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්සා සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

“අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වූ යම් වේදනාවක් වේද, ඇයට ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘වූයේය’ යන නාමයද, ‘වූයේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඇයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා අතීතා නිරුද්ධා විපරිණතා ‘අහෙසු’න්ති තෙසං සඞ්ඛා, ‘අහෙසු’න්ති තෙසං සමඤ්ඤා, ‘අහෙසු’න්ති තෙසං පඤ්ඤත්ති; න තෙසං සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තෙසං සඞ්ඛා ‘භවිස්සන්තී’’’ති.

“යම් සංඥාවක්... අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුන්ට ‘වූහ’ (අහේසුං) යන ව්‍යවහාරයද, ‘වූහ’ යන නාමයද, ‘වූහ’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඔවුන්ට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නාහ’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යං විඤ්ඤාණං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං, ‘අහොසී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘අහොසී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘අහොසී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

“අතීත වූ, නිරුද්ධ වූ, වෙනස් වූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේද, එයට ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘වූයේය’ යන නාමයද, ‘වූයේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යං, භික්ඛවෙ, රූපං අජාතං අපාතුභූතං, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘අහොසී’’’ති.

“මහණෙනි, නූපන්නා වූ, පහළ නොවූ යම් රූපයක් වේද, එයට ‘වන්නේය’ (භවිස්සති) යන ව්‍යවහාරයද, ‘වන්නේය’ යන නාමයද, ‘වන්නේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා වෙදනා අජාතා අපාතුභූතා, ‘භවිස්සතී’ති තස්සා සඞ්ඛා, ‘භවිස්සතී’ති තස්සා සමඤ්ඤා, ‘භවිස්සතී’ති තස්සා පඤ්ඤත්ති; න තස්සා සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්සා සඞ්ඛා ‘අහොසී’’’ති.

“නූපන්නා වූ, පහළ නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, ඇයට ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘වන්නේය’ යන නාමයද, ‘වන්නේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඇයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා අජාතා අපාතුභූතා, ‘භවිස්සන්තී’ති තෙසං සඞ්ඛා, ‘භවිස්සන්තී’ති තෙසං සමඤ්ඤා, ‘භවිස්සන්තී’ති තෙසං පඤ්ඤත්ති; න තෙසං සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තෙසං සඞ්ඛා ‘අහෙසු’’’න්ති.

“යම් සංඥාවක්... නූපන්නා වූ, පහළ නොවූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුන්ට ‘වන්නාහ’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘වන්නාහ’ යන නාමයද, ‘වන්නාහ’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඔවුන්ට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වූහ’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යං [Pg.60] විඤ්ඤාණං අජාතං අපාතුභූතං, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘භවිස්සතී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අත්ථී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘අහොසී’’’ති.

“නූපන්නා වූ, පහළ නොවූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේද, එයට ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘වන්නේය’ යන නාමයද, ‘වන්නේය’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යං, භික්ඛවෙ, රූපං ජාතං පාතුභූතං, ‘අත්ථී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘අත්ථී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘අත්ථී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අහොසී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

“මහණෙනි, උපන්නා වූ, පහළ වූ යම් රූපයක් වේද, එයට ‘ඇත’ (අත්ථි) යන ව්‍යවහාරයද, ‘ඇත’ යන නාමයද, ‘ඇත’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා වෙදනා ජාතා පාතුභූතා, ‘අත්ථී’ති තස්සා සඞ්ඛා, ‘අත්ථී’ති තස්සා සමඤ්ඤා, ‘අත්ථී’ති තස්සා පඤ්ඤත්ති; න තස්සා සඞ්ඛා ‘අහොසී’ති, න තස්සා සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

“උපන්නා වූ, පහළ වූ යම් වේදනාවක් වේද, ඇයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘ඇත’ යන නාමයද, ‘ඇත’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඇයට ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යා සඤ්ඤා… යෙ සඞ්ඛාරා ජාතා පාතුභූතා, ‘අත්ථී’ති තෙසං සඞ්ඛා, ‘අත්ථී’ති තෙසං සමඤ්ඤා, ‘අත්ථී’ති තෙසං පඤ්ඤත්ති; න තෙසං සඞ්ඛා ‘අහෙසු’න්ති, න තෙසං සඞ්ඛා, ‘භවිස්සන්තී’’’ති.

“යම් සංඥාවක්... උපන්නා වූ, පහළ වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුන්ට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘ඇත’ යන නාමයද, ‘ඇත’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. ඔවුන්ට ‘වූහ’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නාහ’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘යං විඤ්ඤාණං ජාතං පාතුභූතං, ‘අත්ථී’ති තස්ස සඞ්ඛා, ‘අත්ථී’ති තස්ස සමඤ්ඤා, ‘අත්ථී’ති තස්ස පඤ්ඤත්ති; න තස්ස සඞ්ඛා ‘අහොසී’ති, න තස්ස සඞ්ඛා ‘භවිස්සතී’’’ති.

“උපන්නා වූ, පහළ වූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේද, එයට ‘ඇත’ යන ව්‍යවහාරයද, ‘ඇත’ යන නාමයද, ‘ඇත’ යන පැනවීමද අදාළ වෙයි. එයට ‘වූයේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ ‘වන්නේය’ යන ව්‍යවහාරය හෝ අදාළ නොවෙයි.”

---

‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො නිරුත්තිපථා අධිවචනපථා පඤ්ඤත්තිපථා අසඞ්කිණ්ණා අසඞ්කිණ්ණපුබ්බා, න සඞ්කීයන්ති, න සඞ්කීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, අහෙසුං උක්කලා වස්සභඤ්ඤා අහෙතුකවාදා අකිරියවාදා නත්ථිකවාදා, තෙපිමෙ තයො නිරුත්තිපථෙ අධිවචනපථෙ පඤ්ඤත්තිපථෙ න ගරහිතබ්බං නප්පටික්කොසිතබ්බං අමඤ්ඤිංසු. තං කිස්ස හෙතු? නින්දාඝට්ටනබ්‍යාරොසඋපාරම්භභයා’’ති.

මහණෙනි, නිරුත්ති පථ (වචන මාර්ග), අධිවචන පථ (අධිවචන මාර්ග) සහ පඤ්ඤත්ති පථ (ප්‍රඥප්ති මාර්ග) යන මේ තුන වනාහි අවුල් නොවූ, පෙර අවුල් නොවූ, දැන් අවුල් නොවන, මතු අවුල් නොවන, නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් ප්‍රතික්ෂේප නොකරන ලද්දාහුය. මහණෙනි, අහේතුකවාදී වූ, අකිරියවාදී වූ, නත්ථිකවාදී වූ යම් ඒ උක්කල ජනපදවාසි වස්ස සහ භඤ්ඤ යන ජනයෝ වූහුද, ඔවුහු පවා මේ නිරුත්ති පථ, අධිවචන පථ, පඤ්ඤත්ති පථ යන තුන ගැරහිය යුතු හෝ බැහැර කළ යුතු යැයි නොසිතූහ. ඒ කවර හෙයින්ද? නින්දාවට, ගැරහීමට, දෝෂාරෝපණයට හා චෝදනාවට ඇති බිය නිසාය.

---

උපයවග්ගො ඡට්ඨො.

හයවන උපය වර්ගය නිමාවට පත්විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානයයි (පටුනයි) –

---

උපයො බීජං උදානං, උපාදානපරිවත්තං;

සත්තට්ඨානඤ්ච සම්බුද්ධො, පඤ්චමහාලි ආදිත්තා.වග්ගො නිරුත්තිපථෙන චාති.

උපය, බීජ, උදාන, උපාදානපරිවත්ත, සත්තට්ඨාන, සම්බුද්ධ, මහාලි, ආදිත්ත සහ නිරුත්තිපථ යන සූත්‍රවලින් මෙම වර්ගය සමන්විත වේ.

---

7. අරහන්තවග්ගො

7. අරහන්ත වර්ගය

---

1. උපාදියමානසුත්තං

1. උපාදියමාන සූත්‍රය

---

63. එවං [Pg.61] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘උපාදියමානො ඛො, භික්ඛු, බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති.

63. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඒ ධර්මය අසා හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි.' එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'මහණ, (පඤ්ච උපාදානස්කන්ධය) උපාදානය කරන තැනැත්තා මාරයාට බැඳී සිටියි; උපාදානය නොකරන තැනැත්තා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි.' 'භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වැටහුණා. සුගතයන් වහන්ස, වැටහුණා' යැයි ඒ භික්ෂුව පැවසීය.

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, උපාදියමානො බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං උපාදියමානො බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො. සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ … විඤ්ඤාණං උපාදියමානො බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

'මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් වටහා ගත්තේ කෙසේද?' 'ස්වාමීනි, රූපය උපාදානය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; රූපය උපාදානය නොකරන්නා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව උපාදානය කරන්නා... සංඥාව උපාදානය කරන්නා... සංස්කාර උපාදානය කරන්නා... විඤ්ඤාණය උපාදානය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකරන්නා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය මම විස්තර වශයෙන් මෙසේ වටහා ගනිමි.'

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, උපාදියමානො බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං උපාදියමානො බද්ධො මාරස්ස; අනුපාදියමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති.

'සාදු! සාදු! මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් වටහා ගත්තෙහිය. මහණ, රූපය උපාදානය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; රූපය උපාදානය නොකරන්නා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය උපාදානය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකරන්නා මාරයාගෙන් මිදෙයි. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කළ මෙහි අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.'

---

අථ ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො සො භික්ඛු එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං [Pg.62] කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. පඨමං.

එකල්හි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සතුටින් පිළිගෙන, අනුමෝදන්ව හුනස්නෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වසන්නේ, යම් උතුම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාව අවසාන කරමින් රහත් බව මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කළේය. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු වෙනත් කළ යුතු දෙයක් නැතැයි' හෙතෙම අවබෝධ කරගත්තේය. ඒ භික්ෂුවද රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමක් වූහ. පළමු වන සූත්‍රයයි.

---

2. මඤ්ඤමානසුත්තං

2. මඤ්ඤමාන සූත්‍රය

---

64. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු…පෙ… ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘මඤ්ඤමානො ඛො, භික්ඛු, බද්ධො මාරස්ස; අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති.

64. සැවැත් නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක්... (පෙර සේම)... භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා... මම නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි.' 'මහණ, (මම යැයි) හඟින තැනැත්තා මාරයාට බැඳී සිටියි; නොහඟින තැනැත්තා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි.' 'භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වැටහුණා. සුගතයන් වහන්ස, වැටහුණා' යැයි ඒ භික්ෂුව පැවසීය.

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, මඤ්ඤමානො බද්ධො මාරස්ස; අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං මඤ්ඤමානො බද්ධො මාරස්ස; අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

'මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් වටහා ගත්තේ කෙසේද?' 'ස්වාමීනි, රූපය පිළිබඳ (මම යැයි) හඟින්නා මාරයාට බැඳෙයි; නොහඟින්නා මාරයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිළිබඳ හඟින්නා මාරයාට බැඳෙයි; නොහඟින්නා පවිටු මාරයාගෙන් මිදෙයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය මම විස්තර වශයෙන් මෙසේ වටහා ගනිමි.'

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, මඤ්ඤමානො බද්ධො මාරස්ස; අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං මඤ්ඤමානො බද්ධො මාරස්ස; අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. දුතියං.

'සාදු! සාදු! මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කරන ලද දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් වටහා ගත්තෙහිය. මහණ, රූපය පිළිබඳ හඟින්නා මාරයාට බැඳෙයි; නොහඟින්නා මාරයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිළිබඳ හඟින්නා මාරයාට බැඳෙයි; නොහඟින්නා මාරයාගෙන් මිදෙයි. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් දේශනා කළ මෙහි අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.' ... (පෙර සේම) ... ඒ භික්ෂුවද රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමක් වූහ. දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. අභිනන්දමානසුත්තං

3. අභිනන්දමාන සූත්‍රය

---

65. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන…පෙ… පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘අභිනන්දමානො ඛො, භික්ඛු, බද්ධො මාරස්ස; අනභිනන්දමානො මුත්තො පාපිමතො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති.

65. සැවැත්නුවර නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... එකත්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක් නම් මැනවි. (එය අසා) මම හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, (පංචස්කන්ධය) අභිනන්දනය (තෘෂ්ණා, මාන, දිට්ඨි වශයෙන් ලැදිකම) කරන්නා මාරයාට බැඳුනේ වෙයි; අභිනන්දනය නොකරන්නා පාපිෂ්ඨ මාරයාගෙන් මිදුනේ වෙයි.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා [Pg.63] කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, අභිනන්දමානො බද්ධො මාරස්ස; අනභිනන්දමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අභිනන්දමානො බද්ධො මාරස්ස; අනභිනන්දමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් කෙසේ නම් අවබෝධ කරගත්තෙහිද?” “ස්වාමීනී, රූපය අභිනන්දනය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; අභිනන්දනය නොකරන්නා පාපිෂ්ඨයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අභිනන්දනය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; අභිනන්දනය නොකරන්නා පාපිෂ්ඨයාගෙන් මිදෙයි. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගතිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, අභිනන්දමානො බද්ධො මාරස්ස; අනභිනන්දමානො මුත්තො පාපිමතො. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ … විඤ්ඤාණං අභිනන්දමානො බද්ධො මාරස්ස; අනභිනන්දමානො මුත්තො පාපිමතො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. තතියං.

“සාධු! සාධු! මහණ. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. මහණ, රූපය අභිනන්දනය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; අභිනන්දනය නොකරන්නා පාපිෂ්ඨයාගෙන් මිදෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අභිනන්දනය කරන්නා මාරයාට බැඳෙයි; අභිනන්දනය නොකරන්නා පාපිෂ්ඨයාගෙන් මිදෙයි. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.” ...එම භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක් වූහ. තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. අනිච්චසුත්තං

4. අනිච්ච සූත්‍රය

---

66. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු…පෙ… ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, අනිච්චං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා; අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති.

66. සැවැත්නුවර නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... එකත්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක් නම් මැනවි... මම අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, යමක් අනිත්‍ය ද, එහිලා ඔබ කැමැත්ත (ඡන්දය) ප්‍රහාණය කළ යුතුය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, අනිච්චං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් කෙසේ නම් අවබෝධ කරගත්තෙහිද?” “ස්වාමීනී, රූපය අනිත්‍යය; එහිලා මම කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; එහිලා මම කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගතිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, අනිච්චං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා අනිච්චා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; තත්‍ර ඛො තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. චතුත්ථං.

“සාධු! සාධු! මහණ. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. මහණ, රූපය අනිත්‍යය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.” ...එම භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක් වූහ. සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. දුක්ඛසුත්තං

5. දුක්ඛ සූත්‍රය

---

67. සාවත්ථිනිදානං[Pg.64]. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු…පෙ… ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, දුක්ඛං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා; අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති.

67. සැවැත්නුවර නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක් නම් මැනවි... මම අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, යමක් දුක් ද, එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං දුක්ඛං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් කෙසේ නම් අවබෝධ කරගත්තෙහිද?” “ස්වාමීනී, රූපය දුක්ය; එහිලා මම කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය දුක්ය; එහිලා මම කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගතිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො භික්ඛු, දුක්ඛං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං දුක්ඛං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. පඤ්චමං.

“සාධු! සාධු! මහණ. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ දෙයෙහි අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් මැනවින් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. මහණ, රූපය දුක්ය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය දුක්ය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය. මහණ, මා විසින් සැකෙවින් වදාළ මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.” ...එම භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක් වූහ. පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. අනත්තසුත්තං

6. අනත්ත සූත්‍රය

---

68. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු…පෙ… ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යො ඛො, භික්ඛු, අනත්තා; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භගවා; අඤ්ඤාතං, සුගතා’’ති.

68. සැවැත්නුවර නිදානයයි. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක් නම් මැනවි... මම අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමි.” “මහණ, යමක් අනාත්ම ද, එහිලා ඔබ කැමැත්ත ප්‍රහාණය කළ යුතුය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, අනත්තා; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගන්නේ කෙසේද?” “ස්වාමීනී, රූපය වනාහි අනාත්මය; එහි ලා මා විසින් (තෘෂ්ණා) ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; එහි ලා මා විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගනිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, අනත්තා; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො[Pg.65]. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. ඡට්ඨං.

“සාධු! සාධු! භික්ෂුව. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ ඉතා මැනවින් විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. භික්ෂුව, රූපය අනාත්මය; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දැක්ක යුතුය.” ... (පෙ) ... ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතුරෙන් එක් නමක් බවට පත් වූහ. සවැනි (සූත්‍රයයි).

---

7. අනත්තනියසුත්තං

7. අනත්තනිය සූත්‍රය

---

69. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු…පෙ… විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, අනත්තනියං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භගවා; අඤ්ඤාතං, සුගතා’’ති.

69. සැවැත් නිදානයයි. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් ... (පෙ) ... එකත්පසක හිඳගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා ... (පෙ) ... මම වාසය කරන්නෙමි.” “භික්ෂුව, යමක් තමාට අයත් නැති ද (අනත්තනිය), එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, අනත්තනියං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තනියං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගන්නේ කෙසේද?” “ස්වාමීනී, රූපය වනාහි තමාට අයත් දෙයක් නොවේ; එහි ලා මා විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමාට අයත් දෙයක් නොවේ; එහි ලා මා විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගනිමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, අනත්තනියං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා … සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තනියං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. සත්තමං.

“සාධු! සාධු! භික්ෂුව. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ ඉතා මැනවින් විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. භික්ෂුව, රූපය තමාට අයත් දෙයක් නොවේ; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමාට අයත් දෙයක් නොවේ; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දැක්ක යුතුය.” ... (පෙ) ... ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතුරෙන් එක් නමක් බවට පත් වූහ. සත්වැනි (සූත්‍රයයි).

---

8. රජනීයසණ්ඨිතසුත්තං

8. රජනීයසණ්ඨිත සූත්‍රය

---

70. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා…පෙ… විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, රජනීයසණ්ඨිතං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. ‘‘අඤ්ඤාතං, භගවා; අඤ්ඤාතං, සුගතා’’ති.

70. සැවැත් නිදානයයි. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් ... (පෙ) ... එකත්පසක හිඳගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ... (පෙ) ... මම වාසය කරන්නෙමි.” “භික්ෂුව, ඇලීමට හේතු වන අයුරින් පවතින යමක් වේ ද, එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අවබෝධ විය. සුගතයන් වහන්ස, අවබෝධ විය.”

---

‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසී’’ති? ‘‘රූපං ඛො, භන්තෙ, රජනීයසණ්ඨිතං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං රජනීයසණ්ඨිතං; තත්‍ර මෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගන්නේ කෙසේද?” “ස්වාමීනී, රූපය වනාහි ඇලීමට හේතු වන අයුරින් පවතින්නකි; එහි ලා මා විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ඇලීමට හේතු වන අයුරින් පවතින්නකි; එහි ලා මා විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගනිමි.”

---

‘‘සාධු [Pg.66] සාධු භික්ඛු! සාධු ඛො ත්වං, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. රූපං ඛො, භික්ඛු, රජනීයසණ්ඨිතං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං රජනීයසණ්ඨිතං; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ඉමස්ස ඛො, භික්ඛු, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. අට්ඨමං.

“සාධු! සාධු! භික්ෂුව. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් පවසන ලද ධර්මයේ අර්ථය ඔබ ඉතා මැනවින් විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගත්තෙහිය. භික්ෂුව, රූපය ඇලීමට හේතු වන අයුරින් පවතින්නකි; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ඇලීමට හේතු වන අයුරින් පවතින්නකි; එහි ලා ඔබ විසින් ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. භික්ෂුව, මා විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දැක්ක යුතුය.” ... (පෙ) ... ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව රහතන් වහන්සේලා අතුරෙන් එක් නමක් බවට පත් වූහ. අටවැනි (සූත්‍රයයි).

---

9. රාධසුත්තං

9. රාධ සූත්‍රය

---

71. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා රාධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො, කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති? ‘‘යං කිඤ්චි, රාධ, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, රාධ, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා රාධො අරහතං අහොසීති. නවමං.

71. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ. "ස්වාමීනී, කෙසේ දැනගන්නා වූ, කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත වූ කයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර සහ මාන නැමැති අනුසයෝ ඇති නොවන්නේද?" "රාධ, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, පිටත වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, ළඟ වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපයන් 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යනුවෙන් මෙසේ යථාභූතව (සැබෑ ලෙස) සම්‍යයක් ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සංඥාවක්... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද...පෙ... දුර වූ ද, ළඟ වූ ද වේද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යනුවෙන් මෙසේ යථාභූතව සම්‍යයක් ප්‍රඥාවෙන් දකියි. රාධ, මෙසේ දැනගන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත වූ කයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර සහ මාන නැමැති අනුසයෝ ඇති නොවන්නාහ." ...පෙ... ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතුරෙන් එක්නමක් වූහ. නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. සුරාධසුත්තං

10. සුරාධ සූත්‍රය

---

72. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා සුරාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති, විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති? ‘‘යං කිඤ්චි, සුරාධ, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා [Pg.67] සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති. එවං ඛො, සුරාධ, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා සුරාධො අරහතං අහොසීති. දසමං.

72. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් සුරාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, කෙසේ දැනගන්නා වූ, කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත වූ කයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර සහ මානයන්ගෙන් තොර වූ, විධාවන් (මැනීම්) ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වන්නේද?" "සුරාධ, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද...පෙ... දුර වූ ද, ළඟ වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපයන් 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යනුවෙන් මෙසේ යථාභූතව සම්‍යයක් ප්‍රඥාවෙන් දැක උපාදාන රහිතව මිදුණේ වෙයි. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සංඥාවක්... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, පිටත වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, ළඟ වූ ද වේද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් 'මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ' යනුවෙන් මෙසේ යථාභූතව සම්‍යයක් ප්‍රඥාවෙන් දැක උපාදාන රහිතව මිදුණේ වෙයි. සුරාධ, මෙසේ දැනගන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත වූ කයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර සහ මානයන්ගෙන් තොර වූ, විධාවන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වෙයි." ...පෙ... ආයුෂ්මත් සුරාධ තෙරුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතුරෙන් එක්නමක් වූහ. දසවන සූත්‍රයයි.

---

අරහන්තවග්ගො සත්තමො.

සත්වන අරහන්ත වර්ගය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය:

---

උපාදියමඤ්ඤමානා, අථාභිනන්දමානො ච;

අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ච, අනත්තනීයං රජනීයසණ්ඨිතං;

රාධසුරාධෙන තෙ දසාති.

උපාදිය සූත්‍රය, මඤ්ඤමාන සූත්‍රය, අභිනන්දමාන සූත්‍රය, අනිච්ච සූත්‍රය, දුක්ඛ සූත්‍රය, අනත්ත සූත්‍රය, අනත්තනීය සූත්‍රය, රජනීයසණ්ඨිත සූත්‍රය, රාධ සහ සුරාධ යන සූත්‍ර දසය මෙහි ඇතුළත් වේ.

---

8. ඛජ්ජනීයවග්ගො

8. ඛජ්ජනීය වර්ගය

---

1. අස්සාදසුත්තං

1. අස්සාද සූත්‍රය

---

73. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අස්සුතවා, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. සුතවා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනා … සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාතී’’ති. පඨමං.

73. සැවැත් නුවරදීය. "මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති (අශ්‍රැතවත්) පෘථග්ජනයා රූපයේ ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් (මිදීමත්) යථාභූතව නොදනියි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති (ශ්‍රැතවත්) ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි රූපයේ ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි." පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. සමුදයසුත්තං

2. සමුදය සූත්‍රය

---

74. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අස්සුතවා, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච [Pg.68] නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. සුතවා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාතී’’ති. දුතියං.

74. සැවැත් නුවරදීය. "මහණෙනි, අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයේ හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. මහණෙනි, ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි රූපයේ හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි." දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. දුතියසමුදයසුත්තං

3. දුතිය සමුදය සූත්‍රය

---

75. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සුතවා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාතී’’ති. තතියං.

75. සැවැත් නුවරදීය. "මහණෙනි, ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයේ හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීමත්, නිරුද්ධ වීමත්, ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි." තුන්වන සූත්‍රයයි.

---

4. අරහන්තසුත්තං

4. අරහන්ත සූත්‍රය

---

76. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං’’.

76. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. යමක් දුක් ද එය අනාත්මය. යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඥානය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. යමක් දුක් ද එය අනාත්මය. යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය.”

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි… සඤ්ඤායපි… සඞ්ඛාරෙසුපි… විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තාවාසා, යාවතා භවග්ගං, එතෙ අග්ගා, එතෙ සෙට්ඨා ලොකස්මිං යදිදං අරහන්තො’’ති.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද... සංඥාවෙහි ද... සංස්කාරයන්හි ද... විඥානයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරීමෙන් නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන දැනුම ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්මභාවය පිණිස තව කළ යුතු අන් කිසිවක් නැතැ’යි ඔහු වටහා ගනී. මහණෙනි, යම්තාක් සත්ත්වාවාස ඇද්ද, යම්තාක් භවග්‍රය ඇද්ද, මේ ලෝකයෙහි යම් මේ රහතන් වහන්සේලා ඇද්ද, ඔවුහු ම අග්‍ර වෙති, ඔවුහු ම ලෝකයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වෙති.”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන් පසුව මෙසේ ද වදාළ සේක -

---

‘‘සුඛිනො වත අරහන්තො, තණ්හා තෙසං න විජ්ජති;

අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, මොහජාලං පදාලිතං.

“රහතන් වහන්සේලා ඒකාන්තයෙන් ම සුවපත් ය, ඔවුන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාවක් නැත. ‘මම වෙමි’ යන මානය සහමුලින් ම සිඳ දමන ලදී, මෝහ නමැති දැල පලා දමන ලදී.

---

‘‘අනෙජං [Pg.69] තෙ අනුප්පත්තා, චිත්තං තෙසං අනාවිලං;

ලොකෙ අනුපලිත්තා තෙ, බ්‍රහ්මභූතා අනාසවා.

ඔවුහු තෘෂ්ණාවෙන් නිසල වූ (අනේජ) තත්ත්වයට පැමිණියහ, ඔවුන්ගේ සිත නොකලඹන ලද්දකි. ලෝකයෙහි නොඇලුණු ඔවුහු උතුම් වූහ, ආශ්‍රව රහිත වූහ.

---

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය, සත්ත සද්ධම්මගොචරා;

පසංසියා සප්පුරිසා, පුත්තා බුද්ධස්ස ඔරසා.

පංචස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැන, සප්ත සද්ධර්මයන් ගෝචර කරගත්, ප්‍රශංසාවට සුදුසු ඒ සත්පුරුෂයෝ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ළෙහි උපන් සැබෑ පුත්‍රයෝ ම වෙති.

---

‘‘සත්තරතනසම්පන්නා, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතා;

අනුවිචරන්ති මහාවීරා, පහීනභයභෙරවා.

සප්ත බොජ්ඣංග රත්නයෙන් සමන්විත වූ, ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවෙහි මැනවින් හික්මුණු, මහා වීර වූ ඒ රහතන් වහන්සේලා බිය සහ තැතිගැනීම් ප්‍රහීණ කොට සැරිසරති.

---

‘‘දසහඞ්ගෙහි සම්පන්නා, මහානාගා සමාහිතා;

එතෙ ඛො සෙට්ඨා ලොකස්මිං, තණ්හා තෙසං න විජ්ජති.

දස අංගයකින් සමන්විත වූ, සමාහිත වූ ඒ මහා රහතන් වහන්සේලා ම ලෝකයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නාහ. ඔවුන් කෙරෙහි තෘෂ්ණාවක් නැත.

---

‘‘අසෙඛඤාණමුප්පන්නං, අන්තිමොයං සමුස්සයො;

යො සාරො බ්‍රහ්මචරියස්ස, තස්මිං අපරපච්චයා.

අශෛක්ෂ වූ (රහත්) ඥානය උපන්නේ ය, මේ ශරීරය අවසාන ශරීරයයි. බ්‍රහ්මචර්යාවේ යම් සාරයක් ඇද්ද (එනම් රහත් ඵලයයි), ඒ උදෙසා ඔවුහු අන්‍යයන් මත යැපෙන්නෝ නොවෙති.

---

‘‘විධාසු න විකම්පන්ති, විප්පමුත්තා පුනබ්භවා;

දන්තභූමිමනුප්පත්තා, තෙ ලොකෙ විජිතාවිනො.

මාන විධිත්‍රයෙහි ඔවුහු කම්පා නොවෙති, නැවත ඉපදීමෙන් මුළුමනින් ම මිදුණාහු වෙති. දාන්ත භූමියට (රහත් ඵලයට) පැමිණි ඔවුහු ලෝකයෙහි කෙලෙස් දිනූහු වෙති.

---

‘‘උද්ධං තිරියං අපාචීනං, නන්දී තෙසං න විජ්ජති;

නදන්ති තෙ සීහනාදං, බුද්ධා ලොකෙ අනුත්තරා’’ති. චතුත්ථං;

ඉහළ ද, තිරස් අතට ද, පහළ ද ඔවුන් කෙරෙහි නන්දියක් (ඇල්මක්) නැත. ලෝකයෙහි අනුත්තර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේලා මෙන් ඒ රහතන් වහන්සේලා ද සිංහ නාද පවත්වති.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. දුතියඅරහන්තසුත්තං

5. දෙවන අරහන්ත සූත්‍රය.

---

77. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තදනත්තා; යදනත්තා තං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති…පෙ… එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං’’.

77. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. යමක් දුක් ද එය අනාත්මය. යමක් අනාත්ම ද එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි... පෙ... මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය.”

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි… සඤ්ඤායපි… සඞ්ඛාරෙසුපි… විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තාවාසා, යාවතා භවග්ගං, එතෙ අග්ගා, එතෙ සෙට්ඨා ලොකස්මිං යදිදං අරහන්තො’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා... පෙ... ජාතිය ක්ෂය විය... පන ඉත්ථත්තායාති පජානාති. මහණෙනි, යම්තාක් සත්ත්වාවාස ඇද්ද, යම්තාක් භවග්‍රය ඇද්ද, මේ ලෝකයෙහි යම් මේ රහතන් වහන්සේලා ඇද්ද, ඔවුහු ම අග්‍ර වෙති, ඔවුහු ම ලෝකයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වෙති.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. සීහසුත්තං

6. සීහ සූත්‍රය.

---

78. සාවත්ථිනිදානං[Pg.70]. ‘‘සීහො, භික්ඛවෙ, මිගරාජා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමති; ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භති; විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙති; සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදති; තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමති. යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා සීහස්ස මිගරඤ්ඤො නදතො සද්දං සුණන්ති; යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති; බිලං බිලාසයා පවිසන්ති; දකං දකාසයා පවිසන්ති; වනං වනාසයා පවිසන්ති; ආකාසං පක්ඛිනො භජන්ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො නාගා ගාමනිගමරාජධානීසු, දළ්හෙහි වරත්තෙහි බද්ධා, තෙපි තානි බන්ධනානි සඤ්ඡින්දිත්වා සම්පදාලෙත්වා භීතා මුත්තකරීසං චජමානා, යෙන වා තෙන වා පලායන්ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා තිරච්ඡානගතානං පාණානං, එවං මහෙසක්ඛො, එවං මහානුභාවො’’.

78. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මෘග රාජ වූ සිංහයා සවස් කාලයෙහි ගුහාවෙන් නික්මෙයි. ගුහාවෙන් නික්ම ඇඟ මැලි කඩයි. ඇඟ මැලි කඩා අවට සතර දිසාව බලයි. අවට සතර දිසාව බලා තෙවරක් සිංහ නාද කරයි. තෙවරක් සිංහ නාද කොට ගොදුරු සොයා යයි. මහණෙනි, මෘග රාජ වූ සිංහයා නාද කරන කල්හි, යම් තිරිසන්ගත සත්ත්ව කෙනෙක් ඒ හඬ අසන්නාහු ද, ඔවුහු බොහෝ සෙයින් බියට, සංවේගයට හා තැතිගැනීමට පත් වෙති. බෙනවල වසන සත්තු බෙනවලට රිංගති. ජලයෙහි වසන සත්තු ජලයට පිවිසෙති. වනයෙහි වසන සත්තු වනයට වැදෙති. පක්ෂීහු අහසට පියාසර කරති. මහණෙනි, ගම් නියම්ගම් හා රජදහන්හි රජුන්ගේ යම් ඇතුන් දැඩි වරපටින් බැඳ සිටිද්ද, ඔවුහු පවා ඒ බැඳුම් සිඳ දමා, කඩා බිඳ දමා, බියපත් ව මළ මුත්‍රා කරමින් ගිය ගිය අත පලා යති. මහණෙනි, මෘග රාජ වූ සිංහයා තිරිසන්ගත සත්ත්වයන් අතර එතරම් ම මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, එතරම් ම මහේශාක්‍යයෙකි, එතරම් ම මහානුභාව සම්පන්නයෙකි.”

---

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යදා තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ධම්මං දෙසෙති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා උච්චෙසු විමානෙසු චිරට්ඨිතිකා තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති – ‘අනිච්චාව කිර, භො, මයං සමානා නිච්චම්හාති අමඤ්ඤිම්හ. අද්ධුවාව කිර, භො, මයං සමානා ධුවම්හාති අමඤ්ඤිම්හ. අසස්සතාව කිර, භො, මයං සමානා සස්සතම්හාති අමඤ්ඤිම්හ. මයම්පි කිර, භො, අනිච්චා අද්ධුවා අසස්සතා සක්කායපරියාපන්නා’ති. එවං මහිද්ධිකො ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො සදෙවකස්ස ලොකස්ස, එවං මහෙසක්ඛො, එවං මහානුභාවො’’ති. ඉදමවොච භගවා…පෙ… එතදවොච සත්ථා –

“මහණෙනි, එමෙන්ම යම් කලෙක අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවිමිනිසුන්ගේ ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි පහළ වන්නේද, උන්වහන්සේ මෙසේ ධර්මය දේශනා කරති: ‘රූපය මෙසේය, රූපයේ හටගැනීම මෙසේය, රූපයේ විනාශය මෙසේය; වේදනාව මෙසේය... සංඥාව මෙසේය... සංස්කාර මෙසේය... විඤ්ඤාණය මෙසේය, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම මෙසේය, විඤ්ඤාණයේ විනාශය මෙසේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, දීර්ඝායුෂ ඇති, වර්ණවත් වූ, බොහෝ සැප ඇති, උස් වූ විමානවල බොහෝ කල් වසන්නා වූ යම් දෙවියෝ වෙත්ද, ඔවුහු පවා තථාගතයන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා බොහෝ දුරට බියට, සංවේගයට සහ තැතිගැනීමට පත් වෙති. ‘පින්වත්නි, අපි අනිත්‍ය වන්නාහුම නිත්‍යයැයි සිතුවෙමු. අස්ථිර වන්නාහුම ස්ථිරයැයි සිතුවෙමු. අශාස්වත වන්නාහුම ශාස්වතයැයි සිතුවෙමු. පින්වත්නි, අපි ද අනිත්‍යයහ, අස්ථිරයහ, අශාස්වතයහ, සක්කාය පරියාපන්නයහ (පංච උපාදානස්කන්ධයට අයත් වන්නාහුය)’ යි පවසති. මහණෙනි, දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ මහා සෘද්ධිමත් වන සේක, මෙසේ මහේශාක්‍ය වන සේක, මෙසේ මහානුභාව සම්පන්න වන සේක.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේද වදාළ සේක:

---

‘‘යදා බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මචක්කං පවත්තයි;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, සත්ථා අප්පටිපුග්ගලො.

“යම් කලෙක අසහාය පුද්ගල වූ, ශාස්තෘ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, දෙවියන් සහිත ලෝකයා හට ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වූ සේක්ද,

---

‘‘සක්කායඤ්ච [Pg.71] නිරොධඤ්ච, සක්කායස්ස ච සම්භවං;

අරියඤ්චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

සක්කාය (පංච උපාදානස්කන්ධය) ද, එහි නිරෝධය ද, සක්කායයේ හටගැනීම ද, දුක සංසිඳුවීමට පමුණුවන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ද (අවබෝධ කරවූ සේක).

---

‘‘යෙපි දීඝායුකා දෙවා, වණ්ණවන්තො යසස්සිනො;

භීතා සන්තාසමාපාදුං, සීහස්සෙවිතරෙ මිගා.

දීර්ඝායුෂ ඇති, වර්ණවත් වූ, යසස් ඇති යම් දෙවියෝ වෙත්ද, ඔවුහු සිංහයා දැක බියපත් වන සෙසු මෘගයන් මෙන් බියටත් තැතිගැනීමටත් පත් වූහ.

---

අවීතිවත්තා සක්කායං, අනිච්චා කිර භො මයං;

සුත්වා අරහතො වාක්‍යං, විප්පමුත්තස්ස තාදිනො’’ති. ඡට්ඨං;

කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, තාදි ගුණයෙන් යුත් අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය අසා, ‘පින්වත්නි, අපි සක්කාය ඉක්මවා නොගියෙමු, අපි සැබවින්ම අනිත්‍ය වන්නෙමු’ යි (පැවසූහ).” සයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. ඛජ්ජනීයසුත්තං

7. ඛජ්ජනීය සූත්‍රය

---

79. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරමානා අනුස්සරන්ති සබ්බෙතෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනුස්සරන්ති එතෙසං වා අඤ්ඤතරං. කතමෙ පඤ්ච? ‘එවංරූපො අහොසිං අතීතමද්ධාන’න්ති – ඉති වා හි, භික්ඛවෙ, අනුස්සරමානො රූපංයෙව අනුස්සරති. ‘එවංවෙදනො අහොසිං අතීතමද්ධාන’න්ති – ඉති වා හි, භික්ඛවෙ, අනුස්සරමානො වෙදනංයෙව අනුස්සරති. ‘එවංසඤ්ඤො අහොසිං අතීතමද්ධාන’න්ති… ‘එවංසඞ්ඛාරො අහොසිං අතීතමද්ධාන’න්ති… ‘එවංවිඤ්ඤාණො අහොසිං අතීතමද්ධාන’න්ති – ඉති වා හි, භික්ඛවෙ, අනුස්සරමානො විඤ්ඤාණමෙව අනුස්සරති’’.

79. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් හෝ නොයෙක් ආකාර වූ පෙර විසූ ජාති (පුබ්බේනිවාසය) සිහිපත් කරයි නම්, ඒ සියල්ලෝම පංච උපාදානස්කන්ධයන් හෝ ඒවායින් එකක් හෝ සිහිපත් කරති. ඒ පහ කවරේද? මහණෙනි, ‘අතීත කාලයෙහි මම මෙබඳු රූපයක් ඇතිව සිටියෙමි’ යි මෙසේ සිහිපත් කරන තැනැත්තා රූපයම සිහිපත් කරයි. ‘අතීත කාලයෙහි මම මෙබඳු වේදනාවක් ඇතිව සිටියෙමි’ යි මෙසේ සිහිපත් කරන්නා වේදනාවම සිහිපත් කරයි. ‘අතීත කාලයෙහි මම මෙබඳු සංඥාවක් ඇතිව සිටියෙමි’ යි... ‘අතීත කාලයෙහි මම මෙබඳු සංස්කාර ඇතිව සිටියෙමි’ යි... ‘අතීත කාලයෙහි මම මෙබඳු විඤ්ඤාණයක් ඇතිව සිටියෙමි’ යි මෙසේ සිහිපත් කරන්නා විඤ්ඤාණයම සිහිපත් කරයි.”

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථ? රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘රූප’න්ති වුච්චති. කෙන රුප්පති? සීතෙනපි රුප්පති, උණ්හෙනපි රුප්පති, ජිඝච්ඡායපි රුප්පති, පිපාසායපි රුප්පති, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සෙනපි රුප්පති. රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘රූප’න්ති වුච්චති.

“මහණෙනි, කුමක් නිසා රූපය යයි පවසන්නෙහිද? මහණෙනි, පෙළෙන (විකෘති වන) බැවින් ‘රූපය’ යයි කියනු ලැබේ. කුමකින් පෙළෙයිද? සීතලෙන්ද පෙළෙයි, උෂ්ණයෙන්ද පෙළෙයි, බඩගින්නෙන්ද පෙළෙයි, පිපාසයෙන්ද පෙළෙයි, මැසි මදුරු හුළං අව්ව හා සර්ප ආදීන්ගේ ස්පර්ශයෙන්ද පෙළෙයි. මහණෙනි, පෙළෙන බැවින් ‘රූපය’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, වෙදනං වදෙථ? වෙදයතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘වෙදනා’ති වුච්චති. කිඤ්ච වෙදයති? සුඛම්පි වෙදයති, දුක්ඛම්පි වෙදයති, අදුක්ඛමසුඛම්පි වෙදයති. වෙදයතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘වෙදනා’ති වුච්චති.

“මහණෙනි, කුමක් නිසා වේදනාව යයි පවසන්නෙහිද? මහණෙනි, විඳින බැවින් ‘වේදනාව’ යයි කියනු ලැබේ. කුමක් විඳියිද? සැප ද විඳියි, දුක ද විඳියි, නොදුක් නොසැප (උපේක්ෂාව) ද විඳියි. මහණෙනි, විඳින බැවින් ‘වේදනාව’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤං වදෙථ? සඤ්ජානාතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘සඤ්ඤා’ති වුච්චති. කිඤ්ච සඤ්ජානාති? නීලම්පි සඤ්ජානාති, පීතකම්පි සඤ්ජානාති, ලොහිතකම්පි සඤ්ජානාති, ඔදාතම්පි සඤ්ජානාති. සඤ්ජානාතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘සඤ්ඤා’ති වුච්චති.

“මහණෙනි, කුමක් නිසා සංඥාව යයි පවසන්නෙහිද? මහණෙනි, හඳුනා ගන්නා බැවින් ‘සංඥාව’ යයි කියනු ලැබේ. කුමක් හඳුනා ගනියිද? නිල් පැහැය ද හඳුනා ගනියි, කහ පැහැය ද හඳුනා ගනියි, රතු පැහැය ද හඳුනා ගනියි, සුදු පැහැය ද හඳුනා ගනියි. මහණෙනි, හඳුනා ගන්නා බැවින් ‘සංඥාව’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කිඤ්ච[Pg.72], භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරෙ වදෙථ? සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්තීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘සඞ්ඛාරා’ති වුච්චති. කිඤ්ච සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති? රූපං රූපත්තාය සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති, වෙදනං වෙදනත්තාය සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති, සඤ්ඤං සඤ්ඤත්තාය සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති, සඞ්ඛාරෙ සඞ්ඛාරත්තාය සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති, විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණත්තාය සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්ති. සඞ්ඛතමභිසඞ්ඛරොන්තීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘සඞ්ඛාරා’ති වුච්චති.

“මහණෙනි, කුමක් නිසා සංස්කාර යයි පවසන්නෙහිද? මහණෙනි, සකස් කරන ලද ධර්මයන් (සංඛතයන්) රැස් කරන බැවින් ‘සංස්කාර’ යයි කියනු ලැබේ. සකස් කළ කුමක් රැස් කරද්ද? රූපය රූප බව පිණිස රැස් කරයි, වේදනාව වේදනා බව පිණිස රැස් කරයි, සංඥාව සංඥා බව පිණිස රැස් කරයි, සංස්කාර සංස්කාර බව පිණිස රැස් කරයි, විඤ්ඤාණය විඤ්ඤාණ බව පිණිස රැස් කරයි. මහණෙනි, සකස් කළ ධර්මයන් රැස් කරන බැවින් ‘සංස්කාර’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං වදෙථ? විජානාතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘විඤ්ඤාණ’න්ති වුච්චති. කිඤ්ච විජානාති? අම්බිලම්පි විජානාති, තිත්තකම්පි විජානාති, කටුකම්පි විජානාති, මධුරම්පි විජානාති, ඛාරිකම්පි විජානාති, අඛාරිකම්පි විජානාති, ලොණිකම්පි විජානාති, අලොණිකම්පි විජානාති. විජානාතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘විඤ්ඤාණ’න්ති වුච්චති.

“මහණෙනි, කුමක් නිසා විඤ්ඤාණය යයි පවසන්නෙහිද? මහණෙනි, විශේෂයෙන් දැන ගන්නා බැවින් ‘විඤ්ඤාණය’ යයි කියනු ලැබේ. කුමක් විශේෂයෙන් දැන ගනියිද? ඇඹුල් රස ද දැන ගනියි, තිත්ත රස ද දැන ගනියි, සැර රස ද දැන ගනියි, මිහිරි රස ද දැන ගනියි, කහට රස ද දැන ගනියි, කහට නොවන රස ද දැන ගනියි, ලුණු රස ද දැන ගනියි, ලුණු රහිත රස ද දැන ගනියි. මහණෙනි, විශේෂයෙන් දැන ගන්නා බැවින් ‘විඤ්ඤාණය’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අහං ඛො එතරහි රූපෙන ඛජ්ජාමි. අතීතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව රූපෙන ඛජ්ජිං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙන රූපෙන ඛජ්ජාමි. අහඤ්චෙව ඛො පන අනාගතං රූපං අභිනන්දෙය්‍යං, අනාගතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව රූපෙන ඛජ්ජෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙන රූපෙන ඛජ්ජාමී’ති. සො ඉති පටිසඞ්ඛාය අතීතස්මිං රූපස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං රූපං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

“මහණෙනි, එහිදී ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් මෙනෙහි කරයි: ‘දැන් මම රූපය විසින් කා දමනු ලබමි. අතීත කාලයෙහි ද, දැන් පවතින රූපය විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම, රූපය විසින් මම කා දමනු ලැබීමි. ඉදින් මම අනාගත රූපය කෙරෙහි ඇලුනහොත්, දැන් පවතින රූපය විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම අනාගත කාලයෙහි ද රූපය විසින් මා කා දමනු ලැබෙන්නේ ය’ යනුවෙනි. ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා අතීත රූපය කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව සිටියි; අනාගත රූපය කෙරෙහි සතුටු නොවේ; වර්තමාන රූපය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

---

‘‘‘අහං ඛො එතරහි වෙදනාය ඛජ්ජාමි. අතීතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව වෙදනාය ඛජ්ජිං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නාය වෙදනාය ඛජ්ජාමි. අහඤ්චෙව ඛො පන අනාගතං වෙදනං අභිනන්දෙය්‍යං; අනාගතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව වෙදනාය ඛජ්ජෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නාය වෙදනාය ඛජ්ජාමී’ති. සො ඉති පටිසඞ්ඛාය අතීතාය වෙදනාය අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං වෙදනං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නාය වෙදනාය නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

“‘දැන් මම වේදනාව විසින් කා දමනු ලබමි. අතීත කාලයෙහි ද, දැන් පවතින වේදනාව විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම, වේදනාව විසින් මම කා දමනු ලැබීමි. ඉදින් මම අනාගත වේදනාව කෙරෙහි ඇලුනහොත්, දැන් පවතින වේදනාව විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම අනාගත කාලයෙහි ද වේදනාව විසින් මා කා දමනු ලැබෙන්නේ ය’ යනුවෙනි. ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා අතීත වේදනාව කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව සිටියි; අනාගත වේදනාව කෙරෙහි සතුටු නොවේ; වර්තමාන වේදනාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

---

‘‘‘අහං ඛො එතරහි සඤ්ඤාය ඛජ්ජාමි…පෙ… අහං ඛො එතරහි සඞ්ඛාරෙහි ඛජ්ජාමි. අතීතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව සඞ්ඛාරෙහි ඛජ්ජිං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙහි සඞ්ඛාරෙහි ඛජ්ජාමීති. අහඤ්චෙව ඛො පන අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ අභිනන්දෙය්‍යං[Pg.73]; අනාගතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව සඞ්ඛාරෙහි ඛජ්ජෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙහි සඞ්ඛාරෙහි ඛජ්ජාමී’ති. සො ඉති පටිසඞ්ඛාය අතීතෙසු සඞ්ඛාරෙසු අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නානං සඞ්ඛාරානං නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

“‘දැන් මම සංඥාව විසින් කා දමනු ලබමි... (පෙ)... දැන් මම සංස්කාරයන් විසින් කා දමනු ලබමි. අතීත කාලයෙහි ද, දැන් පවතින සංස්කාරයන් විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම, සංස්කාරයන් විසින් මම කා දමනු ලැබීමි. ඉදින් මම අනාගත සංස්කාරයන් කෙරෙහි ඇලුනහොත්, දැන් පවතින සංස්කාරයන් විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම අනාගත කාලයෙහි ද සංස්කාරයන් විසින් මා කා දමනු ලැබෙන්නේ ය’ යනුවෙනි. ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා අතීත සංස්කාරයන් කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව සිටියි; අනාගත සංස්කාරයන් කෙරෙහි සතුටු නොවේ; වර්තමාන සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

---

‘‘‘අහං ඛො එතරහි විඤ්ඤාණෙන ඛජ්ජාමි. අතීතම්පි අද්ධානං එවමෙව විඤ්ඤාණෙන ඛජ්ජිං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙන විඤ්ඤාණෙන ඛජ්ජාමි. අහඤ්චෙව ඛො පන අනාගතං විඤ්ඤාණං අභිනන්දෙය්‍යං; අනාගතම්පාහං අද්ධානං එවමෙව විඤ්ඤාණෙන ඛජ්ජෙය්‍යං, සෙය්‍යථාපි එතරහි පච්චුප්පන්නෙන විඤ්ඤාණෙන ඛජ්ජාමී’ති. සො ඉති පටිසඞ්ඛාය අතීතස්මිං විඤ්ඤාණස්මිං අනපෙක්ඛො හොති; අනාගතං විඤ්ඤාණං නාභිනන්දති; පච්චුප්පන්නස්ස විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති.

“‘දැන් මම විඤ්ඤාණය විසින් කා දමනු ලබමි. අතීත කාලයෙහි ද, දැන් පවතින විඤ්ඤාණය විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම, විඤ්ඤාණය විසින් මම කා දමනු ලැබීමි. ඉදින් මම අනාගත විඤ්ඤාණය කෙරෙහි ඇලුනහොත්, දැන් පවතින විඤ්ඤාණය විසින් මා කා දමනු ලබන්නාක් මෙන් ම අනාගත කාලයෙහි ද විඤ්ඤාණය විසින් මා කා දමනු ලැබෙන්නේ ය’ යනුවෙනි. ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා අතීත විඤ්ඤාණය කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව සිටියි; අනාගත විඤ්ඤාණය කෙරෙහි සතුටු නොවේ; වර්තමාන විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා … සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං’’.

“මහණෙනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍ය ය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනී, දුක ය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, වෙනස් වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මගේ ය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මය ය’ යි මෙසේ දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ ම ය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍ය ය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනී, දුක ය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, වෙනස් වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මගේ ය, මෙය මම වෙමි, මෙය මගේ ආත්මය ය’ යි මෙසේ දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේ ම ය.” “මහණෙනි, එබැවින් අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම්කිසි රූපයක් වේ ද, ඒ සියලු රූපය ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යි මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකගත යුතුය. යම්කිසි වේදනාවක් වේ ද... යම්කිසි සංඥාවක් වේ ද... යම්කිසි සංස්කාරයක් වේ ද... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද... (පෙ)... දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් වේ ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේ නොවේ, මෙය මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යි මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැකගත යුතුය.”

---

‘‘අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අපචිනාති, නො ආචිනාති; පජහති, න උපාදියති; විසිනෙති, න උස්සිනෙති; විධූපෙති, න සන්ධූපෙති. කිඤ්ච අපචිනාති, නො ආචිනාති? රූපං අපචිනාති, නො ආචිනාති; වෙදනං [Pg.74]… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අපචිනාති, නො ආචිනාති. කිඤ්ච පජහති, න උපාදියති? රූපං පජහති, න උපාදියති; වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පජහති, න උපාදියති. කිඤ්ච විසිනෙති, න උස්සිනෙති? රූපං විසිනෙති, න උස්සිනෙති; වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං විසිනෙති, න උස්සිනෙති. කිඤ්ච විධූපෙති, න සන්ධූපෙති? රූපං විධූපෙති, න සන්ධූපෙති; වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං විධූපෙති, න සන්ධූපෙති.

“මහණෙනි, මේ (ආර්ය පුද්ගලයා) සංසාරය රැස් නොකරන්නෙකැයි ද, එය විනාශ කරන්නෙකැයි ද; අත්හරින්නෙකැයි ද, දැඩිව ග්‍රහණය නොකරන්නෙකැයි ද; (සංසාර බැඳීම්) විසිරුවා හරින්නෙකැයි ද, එක්කාසු නොකරන්නෙකැයි ද; (කෙලෙස් ගිනි) නිවා දමන්නෙකැයි ද, නැවත නොඅවුලවන්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. ඔහු විනාශ කරන්නේ කුමක්ද? රැස් නොකරන්නේ කුමක්ද? ඔහු රූපය විනාශ කරයි, රැස් නොකරයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය විනාශ කරයි, රැස් නොකරයි. ඔහු අත්හරින්නේ කුමක්ද? ග්‍රහණය නොකරන්නේ කුමක්ද? ඔහු රූපය අත්හරියි, ග්‍රහණය නොකරයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අත්හරියි, ග්‍රහණය නොකරයි. ඔහු විසිරුවා හරින්නේ කුමක්ද? එක්කාසු නොකරන්නේ කුමක්ද? ඔහු රූපය විසිරුවා හරියි, එක්කාසු නොකරයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය විසිරුවා හරියි, එක්කාසු නොකරයි. ඔහු නිවා දමන්නේ කුමක්ද? නොඅවුලවන්නේ කුමක්ද? ඔහු රූපය නිවා දමයි, නොඅවුලවයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිවා දමයි, නොඅවුලවයි.”

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි… සඤ්ඤායපි… සඞ්ඛාරෙසුපි… විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි; වේදනාවෙහි ද... සංඥාවෙහි ද... සංස්කාරයන්හි ද... විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ (එහි) නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන අවබෝධය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්මභාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි' හෙතෙම ප්‍රඥාවෙන් දැනගනියි.”

---

‘‘අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නෙවාචිනාති න අපචිනාති, අපචිනිත්වා ඨිතො නෙව පජහති න උපාදියති, පජහිත්වා ඨිතො නෙව විසිනෙති න උස්සිනෙති, විසිනෙත්වා ඨිතො නෙව විධූපෙති න සන්ධූපෙති. විධූපෙත්වා ඨිතො කිඤ්ච නෙවාචිනාති න අපචිනාති? අපචිනිත්වා ඨිතො රූපං නෙවාචිනාති න අපචිනාති; අපචිනිත්වා ඨිතො වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නෙවාචිනාති න අපචිනාති. අපචිනිත්වා ඨිතො කිඤ්ච නෙව පජහති න උපාදියති? පජහිත්වා ඨිතො රූපං නෙව පජහති න උපාදියති; පජහිත්වා ඨිතො වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නෙව පජහති න උපාදියති. පජහිත්වා ඨිතො කිඤ්ච නෙව විසිනෙති න උස්සිනෙති? විසිනෙත්වා ඨිතො රූපං නෙව විසිනෙති න උස්සිනෙති; විසිනෙත්වා ඨිතො වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නෙව විසිනෙති න උස්සිනෙති. විසිනෙත්වා ඨිතො කිඤ්ච නෙව විධූපෙති න සන්ධූපෙති? විධූපෙත්වා ඨිතො රූපං නෙව විධූපෙති න සන්ධූපෙති; විධූපෙත්වා ඨිතො වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නෙව විධූපෙති න සන්ධූපෙති. විධූපෙත්වා ඨිතො එවංවිමුත්තචිත්තං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුං සඉන්දා දෙවා සබ්‍රහ්මකා සපජාපතිකා ආරකාව නමස්සන්ති –

“මහණෙනි, මේ භික්ෂුව (සංසාරය) රැස් නොකරන්නෙකැයි ද, විනාශ නොකරන්නෙකැයි ද, විනාශ කොට සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. අත් නොහරින්නෙකැයි ද, දැඩිව ග්‍රහණය නොකරන්නෙකැයි ද, අත්හැර දමා සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. (බැඳීම්) විසිරුවා නොහරින්නෙකැයි ද, එක්කාසු නොකරන්නෙකැයි ද, විසිරුවා හැර සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. (කෙලෙස්) නිවා නොදමන්නෙකැයි ද, නොඅවුලවන්නෙකැයි ද, නිවා දමා සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. මහණෙනි, කුමක් රැස් නොකරන්නේ, විනාශ නොකරන්නේ, විනාශ කොට සිටින්නේ ද? රූපය රැස් නොකරයි, විනාශ නොකරයි, විනාශ කොට සිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය රැස් නොකරයි, විනාශ නොකරයි, විනාශ කොට සිටියි. කුමක් අත් නොහරින්නේ, ග්‍රහණය නොකරන්නේ, අත්හැර දමා සිටින්නේ ද? රූපය අත් නොහරියි, ග්‍රහණය නොකරයි, අත්හැර දමා සිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අත් නොහරියි, ග්‍රහණය නොකරයි, අත්හැර දමා සිටියි. කුමක් විසිරුවා නොහරින්නේ, එක්කාසු නොකරන්නේ, විසිරුවා හැර සිටින්නේ ද? රූපය විසිරුවා නොහරියි, එක්කාසු නොකරයි, විසිරුවා හැර සිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය විසිරුවා නොහරියි, එක්කාසු නොකරයි, විසිරුවා හැර සිටියි. කුමක් නිවා නොදමන්නේ, නොඅවුලවන්නේ, නිවා දමා සිටින්නේ ද? රූපය නිවා නොදමයි, නොඅවුලවයි, නිවා දමා සිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිවා නොදමයි, නොඅවුලවයි, නිවා දමා සිටියි. මහණෙනි, මෙසේ මිදුණු සිතක් ඇති භික්ෂුවට, ඉන්ද්‍රයා සහිත වූ දේවතාවෝ ද, බ්‍රහ්මයෝ ද, ප්‍රජාපතීහු ද දුර සිටම මෙසේ නමස්කාර කරති –”

---

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායසී’’ති. සත්තමං;

“පුරුෂාජානීය වූ පින්වතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තම වූ පින්වතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඔබ වහන්සේ යම් (සමථ-විපස්සනා) අරමුණක් ඇසුරු කොට ධ්‍යාන වඩන්නේ ද, එය අපි කෙලින්ම හඳුනා නොගනිමු.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. පිණ්ඩොල්‍යසුත්තං

8. පිණ්ඩෝල්‍ය සූත්‍රය

---

80. එකං [Pg.75] සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො භගවා කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං පණාමෙත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කපිලවත්ථුං පිණ්ඩාය පාවිසි. කපිලවත්ථුස්මිං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන මහාවනං තෙනුපසඞ්කමි දිවාවිහාරාය. මහාවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා බෙලුවලට්ඨිකාය මූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි.

80. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි කපිලවස්තු පුර නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසියම් කරුණක් නිසා භික්ෂු සංඝයා පිටත් කර හැර, පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කපිලවස්තු පුරයට පිඬු සිඟා වැඩි සේක. කපිලවස්තු පුරයෙහි පිඬු සිඟා වැඩි පසු, දවල් ආහාරයෙන් පසුව පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දිවා විහරණය පිණිස මහා වනය කරා වැඩි සේක. මහා වනයට ඇතුළු වී, එක්තරා තරුණ බෙලි ගසක් මුල දිවා විහරණය සඳහා වැඩහුන් සේක.

---

අථ ඛො භගවතො රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘මයා ඛො භික්ඛුසඞ්ඝො පබාළ්හො. සන්තෙත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං. තෙසං මමං අපස්සන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. සෙය්‍යථාපි නාම වච්ඡස්ස තරුණස්ස මාතරං අපස්සන්තස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො, එවමෙව සන්තෙත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං තෙසං මමං අපස්සන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. සෙය්‍යථාපි නාම බීජානං තරුණානං උදකං අලභන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො, එවමෙව සන්තෙත්ථ…පෙ… තෙසං මමං අලභන්තානං දස්සනාය සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. යංනූනාහං යථෙව මයා පුබ්බෙ භික්ඛුසඞ්ඝො අනුග්ගහිතො, එවමෙව එතරහි අනුග්ගණ්හෙය්‍යං භික්ඛුසඞ්ඝ’’න්ති.

එවිට හුදෙකලාව විවේකීව වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: “මා විසින් භික්ෂු සංඝයා පිටත් කර හරින ලදී. මෙහි පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ, මේ ධර්ම විනයට අලුතින් පැමිණි නවක භික්ෂූහු වෙති. මා නොදකින ඔවුන් තුළ යම් වෙනස් වීමක් හෝ (ශ්‍රද්ධාවෙන්) පිරිහීමක් ඇති විය හැකිය. තරුණ වස්සෙකුට තම මව දැකීමට නොලැබුණහොත් ඔහු තුළ යම් වෙනස් වීමක් හෝ පිරිහීමක් ඇති වන්නේ යම් සේ ද, එලෙසම මෙහි පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ... අලුතින් පැමිණි නවක මහණහු වෙති. මා නොදකින ඔවුන් තුළ යම් වෙනස් වීමක් හෝ පිරිහීමක් ඇති විය හැකිය. ජලය නොලැබෙන තරුණ බීජයන්ට (පැළවලට) යම් වෙනස් වීමක් හෝ විනාශයක් ඇති වන්නේ යම් සේ ද, එලෙසම මෙහි පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ... අලුතින් පැමිණි නවක මහණහු වෙති. මා දැකීමට නොලැබෙන ඔවුන් තුළ යම් වෙනස් වීමක් හෝ පිරිහීමක් ඇති විය හැකිය. මා පෙරදී භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්, දැන් ද භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන්නේ නම් මැනවි.”

---

අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය එවමෙව – බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො භගවතො පුරතො පාතුරහොසි. අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එවමෙතං, භගවා; එවමෙතං, සුගත! භගවතො, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො පබාළ්හො. සන්තෙත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං. තෙසං භගවන්තං අපස්සන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. සෙය්‍යථාපි නාම වච්ඡස්ස තරුණස්ස මාතරං අපස්සන්තස්ස සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො, එවමෙව සන්තෙත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා [Pg.76] අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං තෙසං භගවන්තං අපස්සන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. සෙය්‍යථාපි නාම බීජානං තරුණානං උදකං අලභන්තානං සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො, එවමෙව සන්තෙත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං, තෙසං භගවන්තං අලභන්තානං දස්සනාය සියා අඤ්ඤථත්තං සියා විපරිණාමො. අභිනන්දතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛුසඞ්ඝං; අභිවදතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛුසඞ්ඝං. යථෙව භගවතා පුබ්බෙ භික්ඛුසඞ්ඝො අනුග්ගහිතො, එවමෙව එතරහි අනුග්ගණ්හාතු භික්ඛුසඞ්ඝ’’න්ති.

එකල සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතෙහි හටගත් කල්පනාව ස්වකීය සිතින් දැන, යම් සේ බලවත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නේ ද, දිගු කරන ලද අතක් හකුළුවන්නේ ද, එලෙසින්ම බඹලොවින් අතුරුදන්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය. ඉක්බිති සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයා සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, එය එසේමය; සුගතයන් වහන්ස, එය එසේමය! ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා බැහැර කරන ලදහ. මෙහි අලුතින් පැවිදි වූ, මේ ධර්ම විනයට පැමිණි වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූහු සිටිති. ඔවුන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබුණහොත් ඔවුන් තුළ ශ්‍රද්ධාව පිරිහීමක් හෝ වෙනස් වීමක් සිදු විය හැකිය. ස්වාමීනි, යම් සේ ළදරු වස්සෙකුට සිය මව දැකීමට නොලැබුණහොත් ශ්‍රද්ධාව පිරිහීමක් හෝ වෙනස් වීමක් සිදු විය හැකි ද, එලෙසින්ම මේ ධර්ම විනයට අලුතින් පැමිණි භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබුණහොත් පිරිහීමක් සිදු විය හැකිය. ස්වාමීනි, යම් සේ ජලය නොලැබෙන තරුණ බීජයන්ට පිරිහීමක් හෝ විනාශයක් සිදු විය හැකි ද, එලෙසින්ම මේ ධර්ම විනයට අලුතින් පැමිණි භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබුණහොත් පිරිහීමක් සිදු විය හැකිය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි සතුටු වන සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාට අනුශාසනා කරන සේක්වා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර දී භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්, දැන් ද භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා" යනුවෙනි.

---

අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬතාවයෙන් ඒ ඇරයුම ඉවසා වදාළ සේක. ඉක්බිති සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කැමැත්ත දැන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, පැදකුණු කර එහිදීම අතුරුදන් විය.

---

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන නිග්‍රොධාරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි යථා තෙ භික්ඛූ (එකද්වීහිකාය සාරජ්ජමානරූපා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යුං. තෙපි භික්ඛූ ) එකද්වීහිකාය සාරජ්ජමානරූපා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවා එතදවොච –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට නිග්‍රෝධාරාමය වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. එසේ වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, එම භික්ෂූන් එක් අයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු බැගින් ලජ්ජාශීලීව (සංවරව) තමන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙන පරිදි එවැනි වූ සෘද්ධිමය අධිෂ්ඨානයක් කළ සේක. එකල එම භික්ෂූහු ද එක් අයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු බැගින් බිය සහිතව (ලජ්ජාශීලීව) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ එම භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං යදිදං පිණ්ඩොල්‍යං. අභිසාපොයං, භික්ඛවෙ, ලොකස්මිං පිණ්ඩොලො විචරසි පත්තපාණීති. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තා උපෙන්ති අත්ථවසිකා, අත්ථවසං පටිච්ච; නෙව රාජාභිනීතා, න චොරාභිනීතා, න ඉණට්ටා, න භයට්ටා, න ආජීවිකාපකතා; අපි ච ඛො ඔතිණ්ණාම්හ ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි දුක්ඛොතිණ්ණා දුක්ඛපරෙතා අප්පෙව නාම ඉමස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති.

"මහණෙනි, ජීවිකාවන් අතුරින් මේ සිඟා කෑම (පිණ්ඩපාතයෙන් යැපීම) ඉතා පහත් වූවකි. 'පිණ්ඩෝලය, තෝ අතේ පාත්‍රය ගෙන ඇවිදින්නෙහිය' යි ලෝකයෙහි නින්දාවට පවා කරුණකි. එසේ වුවද මහණෙනි, කුලපුත්‍රයෝ යම් අර්ථයක් (පරමාර්ථයක්) අපේක්ෂාවෙන්, ඒ අර්ථය නිමිති කරගෙන එයට (ඒ ජීවිතයට) පැමිණෙති. ඒ රජවරුන් විසින් බලෙන් යොමු කරන ලද්දෝ නොවෙති, සොරුන් විසින් බලෙන් යොමු කරන ලද්දෝ නොවෙති, ණය නිසා හෝ බය නිසා හෝ හුදෙක් ජීවිකාව සඳහා හෝ නොවෙති. 'අපි ජාතිය, ජරාව, මරණය, ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් බැස ගත්තෝ වෙමු; දුකෙහි ගිලී සිටින්නෝ වෙමු; දුකෙන් පීඩිත වූවෝ වෙමු; මේ මුළු මහත් දුක් රැසෙහි කෙළවරක් දැකගත හැක්කේ නම් ඉතා මැනවි' යන අදහසින් ඔවුන් මහණ වෙති.

---

‘‘එවං පබ්බජිතො චායං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො. සො ච හොති අභිජ්ඣාලු කාමෙසු තිබ්බසාරාගො බ්‍යාපන්නචිත්තො පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ[Pg.77], ඡවාලාතං උභතොපදිත්තං මජ්ඣෙ ගූථගතං, නෙව ගාමෙ කට්ඨත්ථං ඵරති, නාරඤ්ඤෙ කට්ඨත්ථං ඵරති. තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි ගිහිභොගා ච පරිහීනො, සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච න පරිපූරෙති.

මහණෙනි, මෙසේ පැවිදි වූ ඇතැම් කුලපුත්‍රයෙක් වනාහි, දැඩි ලෝභ ඇති තැනැත්තෙක් වෙයි. කාමයන් කෙරෙහි දැඩි ඇල්ම ඇත්තෙක්, දූෂිත සිතක් ඇත්තෙක්, දූෂිත මනසක් හා කල්පනාවක් ඇත්තෙක්, මුළා වූ සිහි ඇත්තෙක්, නුවණ නැති තැනැත්තෙක්, සමාධියක් නැති තැනැත්තෙක්, විසිරුණු සිතක් ඇත්තෙක් හා සංවර නොවූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇත්තෙක් වෙයි. මහණෙනි, දෙකෙළවර ගිනි ගන්නා වූ, මැද අසූචි තැවරුණු සොහොන් දර කැබැල්ලක් වනාහි ගමෙහි දර ප්‍රයෝජනය සඳහා ගත නොහැකිය, වනයෙහි ද දර ප්‍රයෝජනය සඳහා ගත නොහැකිය. මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා ඒ සොහොන් දර කැබැල්ලට උපමා කරමි. ඔහු ගිහි සැපයෙන් ද පිරිහුණෙකි, ශ්‍රමණ ධර්මයේ අර්ථය ද සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි."

---

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, අකුසලවිතක්කා – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. ඉමෙ ච භික්ඛවෙ, තයො අකුසලවිතක්කා ක්ව අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති? චතූසු වා සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තස්ස විහරතො අනිමිත්තං වා සමාධිං භාවයතො. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව අනිමිත්තො සමාධි භාවෙතුං. අනිමිත්තො, භික්ඛවෙ, සමාධි භාවිතො බහුලීකතො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො.

"මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුනකි. එනම්: කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය හා විහිංසා විතර්කයයි. මහණෙනි, මේ අකුසල විතර්ක තුන කිසිදු ඉතිරියක් නැතිව නිරුද්ධ වන්නේ කොතැනකදී ද? සතර සතිපට්ඨානයෙහි සිත මැනවින් පිහිටුවාගෙන වසන්නා වූ හෝ අනිමිත්ත සමාධිය වඩන්නා වූ (පුද්ගලයා තුළය). මහණෙනි, අනිමිත්ත සමාධිය වැඩීම කෙතරම් වටින්නක් ද යත්, එය අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුත්තකි. මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද අනිමිත්ත සමාධිය මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙයි."

---

‘‘ද්වෙමා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියො – භවදිට්ඨි ච විභවදිට්ඨි ච. තත්‍ර ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අත්ථි නු ඛො තං කිඤ්චි ලොකස්මිං යමහං උපාදියමානො න වජ්ජවා අස්ස’න්ති? සො එවං පජානාති – ‘නත්ථි නු ඛො තං කිඤ්චි ලොකස්මිං යමහං උපාදියමානො න වජ්ජවා අස්සං. අහඤ්හි රූපඤ්ඤෙව උපාදියමානො උපාදියෙය්‍යං වෙදනඤ්ඤෙව… සඤ්ඤඤ්ඤෙව… සඞ්ඛාරෙයෙව විඤ්ඤාණඤ්ඤෙව උපාදියමානො උපාදියෙය්‍යං. තස්ස මෙ අස්ස උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවෙය්‍යුං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො අස්සා’’’ති.

“මහණෙනි, මේ දෘෂ්ටි දෙකකි. එනම් භව දෘෂ්ටිය සහ විභව දෘෂ්ටියයි. මහණෙනි, එහිලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකයි: ‘මා විසින් උපාදානය කරගන්නා කල්හි (ඇලී සිටින කල්හි) වරදක් සිදු නොවන යම්කිසි දෙයක් මේ ලෝකයෙහි තිබේද?’ ඔහු මෙසේ අවබෝධ කරගනී: ‘මා විසින් උපාදානය කරගන්නා කල්හි වරදක් සිදු නොවන කිසිදු දෙයක් මේ ලෝකයෙහි නැත. මන්ද, මම යමක් උපාදානය කරගන්නේ නම් ඒ රූපයම ය, වේදනාවම ය, සංඥාවම ය, සංස්කාරයන්ම ය, විඤ්ඤාණයම ය. ඒ උපාදානය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මාගේ භවය ඇති වන්නේය; භවය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජාතිය ද, ජාතිය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස හා උපායාසයන් හටගන්නේය. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වන්නේය.’”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං…පෙ… තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං පස්සං… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, ‘එය මගේය, මම ඒ වෙමි, එය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “වේදනාව ද... සංඥාව ද... සංස්කාර ද... විඤ්ඤාණය ද (එසේමය)... මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ දක්නා වූ... නැවත මෙබඳු බවයක් නැතැයි අවබෝධ කරගනී.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. පාලිලෙය්‍යසුත්තං

9. පාලිලෙය්‍ය සූත්‍රය

---

81. එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසි. කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සාමං සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අනාමන්තෙත්වා [Pg.78] උපට්ඨාකෙ අනපලොකෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං එකො අදුතියො චාරිකං පක්කාමි.

81. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන පිඬු සිඟා වැඩීම පිණිස කොසඹෑ නුවරට පිවිසි සේක. කොසඹෑ නුවර පිඬු සිඟා වැඩම කර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, තමන් වහන්සේම සේනාසනය පිළියෙළ කොට, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, උපස්ථායකයන්ට හෝ භික්ෂු සංඝයාට නොදන්වාම, කිසිදු පිරිවරක් නොමැතිව තනිවම චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක.

---

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘එසාවුසො, ආනන්ද, භගවා සාමං සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අනාමන්තෙත්වා උපට්ඨාකෙ අනපලොකෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං එකො අදුතියො චාරිකං පක්කන්තො’’ති. ‘‘යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ භගවා සාමං සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අනාමන්තෙත්වා උපට්ඨාකෙ අනපලොකෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං එකො අදුතියො චාරිකං පක්කමති, එකොව භගවා තස්මිං සමයෙ විහරිතුකාමො හොති; න භගවා තස්මිං සමයෙ කෙනචි අනුබන්ධිතබ්බො හොතී’’ති.

ඉන්පසු එක්තරා භික්ෂුවක්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර නොබෝ වේලාවකින් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසීය: “ඇවැත්නි ආනන්දය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම සේනාසනය පිළියෙළ කොට, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, උපස්ථායකයන්ට හෝ භික්ෂු සංඝයාට නොදන්වාම හුදකලාවම චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක.” “ඇවැත්නි, යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම සේනාසනය පිළියෙළ කොට, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, උපස්ථායකයන්ට හෝ භික්ෂු සංඝයාට නොදන්වාම තනිවම චාරිකාවේ වැඩම කරන්නේ නම්, එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තනිවම වැඩසිටීමට කැමැති වන සේක. එබඳු අවස්ථාවක කිසිවකු විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස නොයා යුතුය.”

---

අථ ඛො භගවා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන පාලිලෙය්‍යකං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා පාලිලෙය්‍යකෙ විහරති භද්දසාලමූලෙ. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොචුං – ‘‘චිරස්සුතා ඛො නො, ආවුසො ආනන්ද, භගවතො සම්මුඛා ධම්මී කථා; ඉච්ඡාම මයං, ආවුසො ආනන්ද, භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සොතු’’න්ති.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩින්නාහු පාලිලෙය්‍යක නුවර යම් තැනකද එතැනට පැමිණි සේක. එහි පාලිලෙය්‍යකයෙහි භද්‍රසාල රුක් මුල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචි කථාවෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කතා පවත්වා නිම කොට එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ආනන්දය, අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ධර්ම කතාවක් අසා දැන් බොහෝ කලක් ගත වී ඇත. ඇවැත්නි ආනන්දය, අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවෙහි ධර්ම කතාවක් ඇසීමට කැමැත්තෙමු.”

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන පාලිලෙය්‍යකං භද්දසාලමූලං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කථං නු ඛො ජානතො කථං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති? අථ ඛො භගවා තස්ස භික්ඛුනො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘විචයසො දෙසිතො, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො; විචයසො දෙසිතා චත්තාරො සතිපට්ඨානා; විචයසො දෙසිතා චත්තාරො සම්මප්පධානා; විචයසො [Pg.79] දෙසිතා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා; විචයසො දෙසිතානි පඤ්චින්ද්‍රියානි; විචයසො දෙසිතානි පඤ්ච බලානි; විචයසො දෙසිතා සත්තබොජ්ඣඞ්ගා; විචයසො දෙසිතො අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. එවං විචයසො දෙසිතො, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො. එවං විචයසො දෙසිතෙ ඛො, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මෙ අථ ච පනිධෙකච්චස්ස භික්ඛුනො එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘කථං නු ඛො ජානතො කථං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’’ති?

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමග පාලිලෙය්‍යකයෙහි භද්‍රසාල රුක් මුල වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කතාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කළ සේක, (ධර්මය) සමාදන් කරවූහ, (උනන්දු කරවා) තියුණු කළ සේක, සතුටු කළ සේක. එසමයෙහි එක්තරා භික්ෂුවකට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “කෙසේ දන්නා කෙනෙකුට, කෙසේ දක්නා කෙනෙකුට ද (මාර්ගානන්තරවම) ප්‍රමාදයකින් තොරව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම සිදු වන්නේ?” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවගේ සිතෙහි උපන් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, මා විසින් ධර්මය විවරණය කරමින් දේශනා කරන ලදී; සතර සතිපට්ඨානයන්, සතර සම්‍යප්පධානයන්, සතර ඉද්ධිපාදයන්, පංච ඉන්ද්‍රියයන්, පංච බලයන්, සප්ත බොජ්ඣංගයන් සහ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය විවරණය කරමින් දේශනා කරන ලදී. මහණෙනි, මා විසින් මෙසේ ධර්මය විවරණය කර දේශනා කර තිබියදීත්, මෙහිලා ඇතැම් භික්ෂුවකගේ සිතෙහි මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘කෙසේ දන්නා, කෙසේ දක්නා කෙනෙකුට ද ප්‍රමාදයකින් තොරව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම සිදු වන්නේ?’ වන්නේ කියාය.”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කථං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. සාපි වෙදනා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. සොපි ඵස්සො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“මහණෙනි, කෙසේ දැනගන්නා වූ, කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට ද අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වන්නේ ද? මහණෙනි, මෙහි ඇසූ පිරූ තැන් නැති, ආර්යයන් නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති, සත්පුරුෂයන් නොදක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති පෘථග්ජනයා රූපය ආත්මය වශයෙන් දකියි. මහණෙනි, ඒ යම් දැකීමක් වේ ද, එය සංස්කාරයකි. එම සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් ජනිත වූයේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයාට තෘෂ්ණාව උපදියි; ඒ සංස්කාරය එම තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, සංඛතය (ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සැකසුණකි), පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තෘෂ්ණාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ වේදනාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ ස්පර්ශය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දැනගන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති; අපි ච ඛො රූපවන්තං අත්තානං සමනුපස්සති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා… සාපි වෙදනා… සොපි ඵස්සො… සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“හෙතෙමේ රූපය ආත්මය වශයෙන් ම නොදකියි; එහෙත් ආත්මය රූපවත් යැයි දකියි. මහණෙනි, ඒ යම් දැකීමක් වේ ද, එය සංස්කාරයකි. එම සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් ජනිත වූයේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයාට තෘෂ්ණාව උපදියි; ඒ සංස්කාරය එම තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තෘෂ්ණාව ද... ඒ වේදනාව ද... ඒ ස්පර්ශය ද... ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දැනගන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං අත්තානං සමනුපස්සති; අපි ච ඛො අත්තනි රූපං සමනුපස්සති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ[Pg.80], සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා… සාපි වෙදනා… සොපි ඵස්සො… සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“හෙතෙමේ රූපය ආත්මය වශයෙන් ම නොදකියි, ආත්මය රූපවත් යැයි ද නොදකියි; එහෙත් ආත්මයෙහි රූපය ඇතැයි දකියි. මහණෙනි, ඒ යම් දැකීමක් වේ ද, එය සංස්කාරයකි. එම සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් ජනිත වූයේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයාට තෘෂ්ණාව උපදියි; ඒ සංස්කාරය එම තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තෘෂ්ණාව ද... ඒ වේදනාව ද... ඒ ස්පර්ශය ද... ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දැනගන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං අත්තානං සමනුපස්සති, න අත්තනි රූපං සමනුපස්සති; අපි ච ඛො රූපස්මිං අත්තානං සමනුපස්සති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙ ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා … සාපි වෙදනා… සොපි ඵස්සො… සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො…පෙ… ආසවානං ඛයො හොති.

“හෙතෙමේ රූපය ආත්මය වශයෙන් ම නොදකියි, ආත්මය රූපවත් යැයි ද නොදකියි, ආත්මයෙහි රූපය ඇතැයි ද නොදකියි; එහෙත් රූපයෙහි ආත්මය ඇතැයි දකියි. මහණෙනි, ඒ යම් දැකීමක් වේ ද, එය සංස්කාරයකි. එම සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් ජනිත වූයේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයාට තෘෂ්ණාව උපදියි; ඒ සංස්කාරය එම තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්තකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තෘෂ්ණාව ද... ඒ වේදනාව ද... ඒ ස්පර්ශය ද... ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දැනගන්නා වූ ...පෙ... ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං අත්තානං, න අත්තනි රූපං, න රූපස්මිං අත්තානං සමනුපස්සති; අපි ච ඛො වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, අපි ච ඛො වෙදනාවන්තං අත්තානං සමනුපස්සති, අපි ච ඛො අත්තනි වෙදනං සමනුපස්සති, අපි ච ඛො වෙදනාය අත්තානං සමනුපස්සති; අපි ච ඛො සඤ්ඤං… අපි ච ඛො සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, අපි ච ඛො සඞ්ඛාරවන්තං අත්තානං සමනුපස්සති, අපි ච ඛො අත්තනි සඞ්ඛාරෙ සමනුපස්සති, අපි ච ඛො සඞ්ඛාරෙසු අත්තානං සමනුපස්සති; අපි ච ඛො විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, අපි ච ඛො විඤ්ඤාණවන්තං අත්තානං, අපි ච ඛො අත්තනි විඤ්ඤාණං, අපි ච ඛො විඤ්ඤාණස්මිං අත්තානං සමනුපස්සති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො…පෙ… කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙ ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා… සාපි වෙදනා… සොපි ඵස්සො [Pg.81]… සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“මහණෙනි, (අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා) රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, රූපය සහිත වූ ආත්මයක් ලෙස හෝ ආත්මයෙහි රූපය හෝ රූපයෙහි ආත්මය පවත්නා බව හෝ නොදකියි. එහෙත් ඔහු වේදනාව ආත්මය වශයෙන් දකියි, වේදනාව සහිත ආත්මය වශයෙන් දකියි, ආත්මයෙහි වේදනාව පවතින බව හෝ වේදනාවෙහි ආත්මය පවතින බව හෝ දකියි. එමෙන්ම ඔහු සංඥාව ද... සංස්කාරයන් ද ආත්මය වශයෙන් දකියි, සංස්කාර සහිත ආත්මය වශයෙන් දකියි, ආත්මයෙහි සංස්කාර පවතින බව හෝ සංස්කාරයන්හි ආත්මය පවතින බව හෝ දකියි. එමෙන්ම විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් දකියි, විඤ්ඤාණය සහිත ආත්මය වශයෙන් දකියි, ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය පවතින බව හෝ විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය පවතින බව හෝ දකියි. මහණෙනි, යම් ඒ දක්නා ලැබීමක් ඇද්ද, එය සංස්කාරයකි. ඒ සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? ... මහණෙනි, අවිද්‍යා ස්පර්ශයෙන් උපන් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, ශ්‍රවණය නොකළ පෘථග්ජනයාට තණ්හාව උපදියි. ඒ සංස්කාරය එම තණ්හාවෙන් උපන්නකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සැකසුණකි, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තණ්හාව ද, ඒ වේදනාව ද, ඒ ස්පර්ශය ද, ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සැකසුණකි, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට (මාර්ගයට) අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වෙයි.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති; අපි ච ඛො එවංදිට්ඨි හොති – ‘සො අත්තා සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’ති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, සස්සතදිට්ඨි සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො…පෙ… එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“මහණෙනි, (අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා) රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, වේදනාව ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි. එහෙත් ඔහුට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් වෙයි: ‘යම් ඒ ආත්මයෙක් වේ ද, ඒ ලෝකය ද වෙයි. මම පරලොවදී නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවයෙන් යුක්තව වන්නෙමි’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් ඒ ශාස්වත දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එය සංස්කාරයකි. ඒ සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? ... මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වෙයි.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනං … න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති; නාපි එවංදිට්ඨි හොති – ‘සො අත්තා සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’ති. අපි ච ඛො එවංදිට්ඨි හොති – ‘නො චස්සං නො ච මෙ සියා නාභවිස්සං න මෙ භවිස්සතී’ති. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, උච්ඡෙදදිට්ඨි සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො…පෙ… එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති.

“මහණෙනි, (අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා) රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි. එමෙන්ම ඔහුට ‘යම් ඒ ආත්මයෙක් වේ ද, ඒ ලෝකය ද වෙයි...’ යනුවෙන් වූ ශාස්වත දෘෂ්ටිය ද නොවෙයි. එහෙත් ඔහුට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් වෙයි: ‘ඉදින් මම නොවන්නෙම් නම් මට අයත් දෙයක් ද නොවන්නේය; ඉදින් මතු මම නොවන්නෙම් නම් මට අයත් දෙයක් ද මතු නොවන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් ඒ උච්ඡේද දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එය සංස්කාරයකි. ඒ සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් උපන්නේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා ස්පර්ශයෙන් උපන් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයාට තණ්හාව උපදියි. ඒ සංස්කාරය එම තණ්හාවෙන් උපන්නකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය... මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වෙයි.”

---

‘‘න හෙව ඛො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… න විඤ්ඤාණස්මිං අත්තතො සමනුපස්සති, නාපි එවංදිට්ඨි හොති – ‘සො අත්තා සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’ති; නාපි එවංදිට්ඨි හොති – ‘නො චස්සං නො ච මෙ සියා නාභවිස්සං න මෙ භවිස්සතී’ති; අපි ච ඛො කඞ්ඛී හොති විචිකිච්ඡී අනිට්ඨඞ්ගතො සද්ධම්මෙ. යා ඛො පන සා, භික්ඛවෙ, කඞ්ඛිතා විචිකිච්ඡිතා අනිට්ඨඞ්ගතතා සද්ධම්මෙ සඞ්ඛාරො සො. සො පන සඞ්ඛාරො කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? අවිජ්ජාසම්ඵස්සජෙන, භික්ඛවෙ, වෙදයිතෙන ඵුට්ඨස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස උප්පන්නා තණ්හා; තතොජො සො සඞ්ඛාරො. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො සඞ්ඛතො [Pg.82] පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි තණ්හා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. සාපි වෙදනා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. සොපි ඵස්සො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො. සාපි අවිජ්ජා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, (අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා) රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි... විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය ද නොදකියි. ඔහුට ‘යම් ඒ ආත්මයෙක් වේ ද, ඒ ලෝකය ද වෙයි...’ යන ශාස්වත දෘෂ්ටිය ද නොවෙයි. ඔහුට ‘ඉදින් මම නොවන්නෙම් නම් මට අයත් දෙයක් ද නොවන්නේය...’ යන උච්ඡේද දෘෂ්ටිය ද නොවෙයි. එහෙත් ඔහු සද්ධර්මයෙහි සැක සහිත වෙයි, විචිකිච්ඡා සහිත වෙයි, නිශ්චයකට පත් නොවූයේ වෙයි. මහණෙනි, සද්ධර්මයෙහි යම් ඒ සැක සහිත බවක්, විචිකිච්ඡාවක්, නිශ්චයකට පත් නොවන බවක් ඇද්ද, එය සංස්කාරයකි. ඒ සංස්කාරය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමකින් උපන්නේ ද? කුමකින් හටගත්තේ ද? මහණෙනි, අවිද්‍යා ස්පර්ශයෙන් උපන් වේදනාවෙන් ස්පර්ශ වූ, අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයාට තණ්හාව උපදියි. ඒ සංස්කාරය එම තණ්හාවෙන් උපන්නකි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ සංස්කාරය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ තණ්හාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ වේදනාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ ස්පර්ශය ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. ඒ අවිද්‍යාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට අනතුරුවම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වෙයි.” නව වැනි සූත්‍රයයි.

---

10. පුණ්ණමසුත්තං

10. පුණ්ණම සූත්‍රය

---

82. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ පුණ්ණාය පුණ්ණමාය රත්තියා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අජ්ඣොකාසෙ නිසින්නො හොති.

82. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පූර්වාරාමයෙහි වූ මිගාරමාතු ප්‍රාසාදයෙහි මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසළොස්වක උපෝසථ දිනයක, පුර පසළොස්වක රාත්‍රියෙහි භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා එළිමහනෙහි වැඩසිටි සේක.

---

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පුච්ඡෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවන්තං කිඤ්චිදෙව දෙසං, සචෙ මෙ භගවා ඔකාසං කරොති පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණායා’’ති? ‘‘තෙන හි ත්වං, භික්ඛු, සකෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා පුච්ඡ යදාකඞ්ඛසී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා සකෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමෙ නු ඛො, භන්තෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො’’ති.

ඉක්බිති එක්තරා භික්ෂුවක් තමා සිටි ආසනයෙන් නැගී සිට, සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි දිශාවට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රශ්නයක් විමසීමට මට අවසර දෙන්නේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් කිසියම් කරුණක් විමසීමට කැමැත්තෙමි.” “එසේ නම් භික්ෂුව, ඔබ ඔබේම ආසනයේ වාඩි වී ඔබට රුචි දෙයක් විමසන්න.” “එසේය ස්වාමීනී” යැයි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, තම ආසනයේ වාඩි වී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනී, පංච උපාදානස්කන්ධයන් යනු මේවාමද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මේවාද?”

---

‘‘ඉමෙ ඛො පන, භික්ඛු, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා; සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –

“භික්ෂුව, මේ පංච උපාදානස්කන්ධයෝමය; එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය සතුටින් පිළිගෙන අනුමෝදන් වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් තවදුරටත් ප්‍රශ්නයක් විමසීය:

---

‘‘ඉමෙ ඛො පන, භන්තෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා කිංමූලකා’’ති? ‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා ඡන්දමූලකා’’ති…පෙ… තඤ්ඤෙව නු ඛො, භන්තෙ, උපාදානං තෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා උදාහු අඤ්ඤත්‍ර පඤ්චහි උපාදානක්ඛන්ධෙහි උපාදානන්ති? ‘‘න ඛො, භික්ඛු, තඤ්ඤෙව උපාදානං තෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා නාපි අඤ්ඤත්‍ර පඤ්චහි උපාදානක්ඛන්ධෙහි උපාදානං, අපි ච යො තත්ථ ඡන්දරාගො තං තත්ථ උපාදාන’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනී, මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ මූලය කුමක්ද?” “භික්ෂුව, මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් ඡන්දය (කැමැත්ත) මූලික කොට ඇත්තේය.” ...පෙ... “ස්වාමීනී, ඒ උපාදානයමද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් වන්නේ, නැතහොත් පංච උපාදානස්කන්ධයන්ට වඩා උපාදානය යනු වෙනත් දෙයක්ද?” “භික්ෂුව, උපාදානය යනු මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ම නොවේ, එමෙන්ම පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගෙන් බැහැර වූ වෙනත් දෙයකුත් නොවේ. එසේ වුවත්, එහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය එහි උපාදානයයි.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා ...පෙ... තවදුරටත් ප්‍රශ්නයක් විමසීය:

---

‘‘සියා [Pg.83] පන, භන්තෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙසු ඡන්දරාගවෙමත්තතා’’ති? ‘‘සියා, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චස්ස එවං හොති – ‘එවංරූපො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවෙදනො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඤ්ඤො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංසඞ්ඛාරො සියං අනාගතමද්ධානං, එවංවිඤ්ඤාණො සියං අනාගතමද්ධාන’න්ති. එවං ඛො, භික්ඛු, සියා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙසු ඡන්දරාගවෙමත්තතා’’ති? ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනී, පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඡන්දරාගයේ විවිධත්වයක් තිබිය හැකිද?” “භික්ෂුව, තිබිය හැකියි” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “භික්ෂුව, මෙහි ඇතැමෙකුට මෙවැනි අදහසක් ඇති වේ: ‘අනාගත කාලයෙහි මම මෙබඳු රූපයක් ඇත්තෙකු වෙම්වා! අනාගතයෙහි මෙබඳු වේදනාවක් ඇත්තෙකු වෙම්වා! අනාගතයෙහි මෙබඳු සඤ්ඤාවක් ඇත්තෙකු වෙම්වා! අනාගතයෙහි මෙබඳු සංස්කාර ඇත්තෙකු වෙම්වා! අනාගතයෙහි මෙබඳු විඤ්ඤාණයක් ඇත්තෙකු වෙම්වා!’ යනුවෙනි. භික්ෂුව, මෙසේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඡන්දරාගයේ විවිධත්වය ඇති විය හැකිය.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා ...පෙ... තවදුරටත් ප්‍රශ්නයක් විමසීය:

---

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ඛන්ධානං ඛන්ධාධිවචන’’න්ති? ‘‘යං කිඤ්චි, භික්ඛු, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, අයං වුච්චති රූපක්ඛන්ධො. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා … යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. එත්තාවතා ඛො, භික්ඛු, ඛන්ධානං ඛන්ධාධිවචන’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනී, කොපමණකින් ස්කන්ධයන්ට ‘ස්කන්ධ’ යන නාමය (අධිවචනය) යෙදේද?” “භික්ෂුව, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, බැහැර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම් රූපයක් වේ ද, මෙය රූපස්කන්ධය යයි කියනු ලැබේ. යම් වේදනාවක් වේ ද... යම් සඤ්ඤාවක් වේ ද... යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, බැහැර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද, මෙය විඤ්ඤාණස්කන්ධය යයි කියනු ලැබේ. භික්ෂුව, මෙපමණකින් ස්කන්ධයන්ට ‘ස්කන්ධ’ යන නාමය යෙදේ.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා ...පෙ... මෙසේ විමසීය:

---

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො රූපක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය; කො හෙතු කො පච්චයො වෙදනාක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය; කො හෙතු කො පච්චයො සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය; කො හෙතු කො පච්චයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය; කො හෙතු කො පච්චයො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනායා’’ති? ‘‘චත්තාරො ඛො, භික්ඛු, මහාභූතා හෙතු, චත්තාරො මහාභූතා පච්චයො රූපක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය. ඵස්සො හෙතු ඵස්සො පච්චයො වෙදනාක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය. ඵස්සො හෙතු ඵස්සො පච්චයො සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය. ඵස්සො හෙතු, ඵස්සො පච්චයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනාය. නාමරූපං හෙතු, නාමරූපං පච්චයො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පඤ්ඤාපනායා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනී, රූපස්කන්ධය පැනවීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? වේදනාස්කන්ධය පැනවීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? සඤ්ඤාස්කන්ධය පැනවීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? සංඛාරස්කන්ධය පැනවීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? විඤ්ඤාණස්කන්ධය පැනවීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “භික්ෂුව, රූපස්කන්ධය පැනවීමට සතර මහා භූතයෝ හේතුවයි, සතර මහා භූතයෝ ප්‍රත්‍යයයි. වේදනාස්කන්ධය පැනවීමට ස්පර්ශය හේතුවයි, ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයයි. සඤ්ඤාස්කන්ධය පැනවීමට ස්පර්ශය හේතුවයි, ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයයි. සංඛාරස්කන්ධය පැනවීමට ස්පර්ශය හේතුවයි, ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයයි. විඤ්ඤාණස්කන්ධය පැනවීමට නාම-රූප හේතුවයි, නාම-රූප ප්‍රත්‍යයයි.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා ...පෙ... මෙසේ විමසීය:

---

‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, සක්කායදිට්ඨි හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං; වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං… අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං [Pg.84] වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛු, සක්කායදිට්ඨි හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනී, සක්කාය දිට්ඨිය ඇති වන්නේ කෙසේද?” “භික්ෂුව, මෙලොව ශ්‍රවණය නොකළ (ධර්මය නෑසූ) පෘථග්ජනයා ආර්යයන් නොදුටු බැවින් ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති, සත්පුරුෂයන් නොදුටු බැවින් සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති බැවින්, රූපය ආත්මය ලෙස දකියි, නැතහොත් රූපය සහිත වූ ආත්මයක් ඇතැයි දකියි, නැතහොත් ආත්මයෙහි රූපය පිහිටා ඇතැයි දකියි, නැතහොත් රූපයෙහි ආත්මය පිහිටා ඇතැයි දකියි. වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය ලෙස දකියි, නැතහොත් විඤ්ඤාණය සහිත වූ ආත්මයක් ඇතැයි දකියි, නැතහොත් ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය පිහිටා ඇතැයි දකියි, නැතහොත් විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය පිහිටා ඇතැයි දකියි. භික්ෂුව, සක්කාය දිට්ඨිය ඇති වන්නේ මෙලෙසයි.” එවිට ඒ භික්ෂුව “සාදු ස්වාමීනී” යැයි පවසා ...පෙ... තවදුරටත් ප්‍රශ්නයක් විමසීය.

---

‘‘කථං පන, භන්තෙ, සක්කායදිට්ඨි න හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො, සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං; න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො, භික්ඛු, සක්කායදිට්ඨි න හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු…පෙ… අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනි, සක්කායදිට්ඨිය ඇති නොවන්නේ කෙසේද?” “මහණ, මේ ශාසනයෙහි ආර්යයන් දකින, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනා කොට හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දකින, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනා කොට හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, රූපය සහිත ආත්මය වශයෙන් හෝ ආත්මයෙහි රූපය හෝ රූපයෙහි ආත්මය වශයෙන් නොදකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි, විඤ්ඤාණය සහිත ආත්මය වශයෙන් හෝ ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය හෝ විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය වශයෙන් නොදකියි. මහණ, මෙසේ සක්කායදිට්ඨිය ඇති නොවේ.” “මැනවි ස්වාමීනි” යි පවසා ඒ භික්ෂුව...පෙ... තවදුරටත් මෙසේ විමසීය–

---

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, රූපස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො වෙදනාය… කො සඤ්ඤාය… කො සඞ්ඛාරානං… කො විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’’න්ති? ‘‘යං ඛො, භික්ඛු, රූපං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං රූපස්ස අස්සාදො. යං රූපං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං – අයං රූපස්ස ආදීනවො. යො රූපස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං රූපස්ස නිස්සරණං. යං වෙදනං පටිච්ච… යං සඤ්ඤං පටිච්ච… යෙ සඞ්ඛාරෙ පටිච්ච… යං විඤ්ඤාණං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං – අයං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො. යං විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං – අයං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනවො. යො විඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණ’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –

“ස්වාමීනි, රූපයේ ආස්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද? වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ ආස්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද?” “මහණ, රූපය නිසා යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය රූපයේ ආස්වාදයයි. රූපය යම් අනිත්‍ය, දුක්ඛ, විපරිණාම ධර්මයක් වේ ද, මෙය රූපයේ ආදීනවයයි. රූපයෙහි යම් ඡන්දරාගය දුරු කිරීමක්, ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය රූපයේ නිස්සරණයයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිසා යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආස්වාදයයි. විඤ්ඤාණය යම් අනිත්‍ය, දුක්ඛ, විපරිණාම ධර්මයක් වේ ද, මෙය විඤ්ඤාණයේ ආදීනවයයි. විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දරාගය දුරු කිරීමක්, ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය විඤ්ඤාණයේ නිස්සරණයයි.” “මැනවි ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අතිශයින් පිළිගෙන, අනුමෝදන් වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් තවදුරටත් මෙසේ විමසීය–

---

‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො, කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති? ‘‘යං කිඤ්චි, භික්ඛු, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා [Pg.85] කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, භික්ඛු, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති.

“ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා, කෙසේ දක්නා තැනැත්තාට ද මේ සවිඤ්ඤාණක කයෙහිත්, බාහිර සියලු නිමිත්තයන්හිත් 'මම' යන දෘෂ්ටිය (අහංකාර), 'මාගේ' යන තෘෂ්ණාව (මමංකාර) හා මානානුසය ඇති නොවන්නේ?” “මහණ, අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර වූ, රළු හෝ සියුම් වූ, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ, දුර හෝ ළඟ වූ යම් රූපයක් වේ ද, ඒ සියලු රූපය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම් වේදනාවක්... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර වූ, රළු හෝ සියුම් වූ, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ, දුර හෝ ළඟ වූ යම් විඤ්ඤාණයක් වේ ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දකියි. මහණ, මෙසේ දන්නා, මෙසේ දක්නා තැනැත්තාට මේ සවිඤ්ඤාණක කයෙහිත්, බාහිර සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර, මානානුසයෝ ඇති නොවෙති.”

---

තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘ඉති කිර භො රූපං අනත්තා, වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; අනත්තකතානි කම්මානි කථමත්තානං ඵුසිස්සන්තී’’ති. අථ ඛො භගවා තස්ස භික්ඛුනො චෙතසා චෙතො පරිවිතක්කමඤ්ඤාය භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

එකල එක්තරා භික්ෂුවකගේ සිතෙහි මෙබඳු කල්පනාවක් ඇති විය: “භවත්නි, මෙසේ රූපය අනාත්මය, වේදනාව අනාත්මය, සංඥාව අනාත්මය, සංස්කාරයන් අනාත්මය, විඤ්ඤාණය අනාත්මය; අනාත්ම වූවන් විසින් කරන ලද කර්මයන් කිනම් ආත්මයක් කරා පැමිණෙන්නේද?” එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවගේ සිතෙහි උපන් කල්පනාව ස්වකීය සිතින් දැන භික්ෂූන් ඇමතූ සේක:

---

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො මොඝපුරිසො අවිද්වා අවිජ්ජාගතො තණ්හාධිපතෙය්‍යෙන චෙතසා සත්ථුසාසනං අතිධාවිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය. ඉති කිර, භො, රූපං අනත්තා, වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා. අනත්තකතානි කම්මානි කථමත්තානං ඵුසිස්සන්තීති? පටිපුච්ඡාවිනීතා ඛො මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තත්‍ර තත්‍ර තෙසු තෙසු ධම්මෙසු.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි අඥාන වූ, අවිද්‍යාවට පැමිණි, තෘෂ්ණාවට යටත් වූ සිතින් යුත් ඇතැම් මෝඝ පුරුෂයෙක් ‘භවත්නි, මෙසේ රූපය අනාත්මය... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; අනාත්ම වූවන් විසින් කරන ලද කර්මයන් කිනම් ආත්මයක් කරා පැමිණෙන්නේදැ’යි සිතමින් ශාස්තෘ සාසනය ඉක්මවා යා යුතු යැයි සිතීමට ඉඩ ඇත. මහණෙනි, මා විසින් ඒ ඒ තැන්හි ඒ ඒ ධර්මයන් පිළිබඳව ප්‍රශ්න විමසීමෙන් ඔබලා මනා කොට හික්මවා ඇත.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති.

“මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය නිත්‍යද, අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද, අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද සැප ද?” “ස්වාීනි, දුක්ඛය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, විපරිණාමයට ලක්වන සුළු නම්, එය ‘මෙය මාගේය, මම මෙය වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “එබැවින්...පෙ... මෙසේ දක්නා...පෙ... නැවත ඉපදීමක් නැතැයි දැනගනියි.”

---

‘‘ද්වෙ ඛන්ධා තඤ්ඤෙව සියං, අධිවචනඤ්ච හෙතුනා;

සක්කායෙන දුවෙ වුත්තා, අස්සාදවිඤ්ඤාණකෙන ච;

එතෙ දසවිධා වුත්තා, හොති භික්ඛු පුච්ඡායා’’ති. දසමං;

“ස්කන්ධයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්න දෙකකි. (උපාදානය) එයම ද යන ප්‍රශ්නය ද, අධිවචනය හා හේතුව ද සමඟ වදාරන ලදී. සක්කාය පිළිබඳ ප්‍රශ්න දෙකකි. ආස්වාද හා විඤ්ඤාණ ප්‍රශ්න ද දෙකකි. භික්ෂුවගේ විමසීමත් සමඟ මේ දස වැදෑරුම් ප්‍රශ්නයෝ වදාරන ලදහ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

ඛජ්ජනීයවග්ගො අට්ඨමො.

අටවැනි ඛජ්ජනීය වර්ගය නිමාවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (මාතෘකාව):

---

අස්සාදො [Pg.86] ද්වෙ සමුදයා, අරහන්තෙහි අපරෙ ද්වෙ;

සීහො ඛජ්ජනී පිණ්ඩොල්‍යං, පාලිලෙය්‍යෙන පුණ්ණමාති.

අස්සාද සූත්‍ර දෙක ද, සමුදය සූත්‍ර දෙක ද, අරහන්ත නමින් තවත් සූත්‍ර දෙක ද, සීහ, ඛජ්ජනීය, පිණ්ඩෝල්‍ය, පාලිලෙය්‍ය සහ පුණ්ණම යන සූත්‍ර ද (මෙහි ඇතුළත් වේ).

---

9. ථෙරවග්ගො

9. ථෙර වර්ගය

---

1. ආනන්දසුත්තං

1. ආනන්ද සූත්‍රය

---

83. සාවත්ථිනිදානං. තත්‍ර ඛො ආයස්මා ආනන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

83. සැවැත් නුවරදී ය. එහිදී ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ "ඇවැත්නි, මහණෙනි" යි භික්ෂූන්ට ඇමතූහ. "ඇවැත්නි" යි ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙය වදාළහ:

---

‘‘පුණ්ණො නාම, ආවුසො, ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො අම්හාකං නවකානං සතං බහූපකාරො හොති. සො අම්හෙ ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදති – ‘උපාදාය, ආවුසො ආනන්ද, අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය. කිඤ්ච උපාදාය අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය? රූපං උපාදාය අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං උපාදාය අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය’’’.

"ඇවැත්නි, මන්තාණි බැමිණියගේ පුත් පුණ්ණ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් වූ අපට බොහෝ උපකාරී වූහ. උන්වහන්සේ අපට මෙසේ අවවාද කළහ: 'ඇවැත් ආනන්දයෙනි, උපාදානය (ඇල්මෙන් දැඩිව ගැනීම) නිසා "මම වෙමි" යන හැඟීම ඇති වේ; උපාදානයක් නොමැතිව එය සිදු නොවේ. කුමක් උපාදානය කිරීමෙන් "මම වෙමි" යන හැඟීම ඇති වේ ද, කුමක් උපාදානය නොකිරීමෙන් එය ඇති නොවේ ද? රූපය උපාදානය කිරීමෙන් "මම වෙමි" යන හැඟීම ඇති වේ, උපාදානය නොකිරීමෙන් එය ඇති නොවේ. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන් "මම වෙමි" යන හැඟීම ඇති වේ, උපාදානය නොකිරීමෙන් එය ඇති නොවේ.'"

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො ආනන්ද, ඉත්ථී වා පුරිසො වා දහරො යුවා මණ්ඩනකජාතිකො ආදාසෙ වා පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අච්ඡෙ වා උදකපත්තෙ සකං මුඛනිමිත්තං පච්චවෙක්ඛමානො උපාදාය පස්සෙය්‍ය, නො අනුපාදාය; එවමෙව ඛො, ආවුසො ආනන්ද, රූපං උපාදාය අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං උපාදාය අස්මීති හොති, නො අනුපාදාය.

"ඇවැත් ආනන්දයෙනි, එය මෙබඳු ය: සැරසීමට කැමති තරුණ ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු පිරිසිදු වූ, මැනවින් ඔප දැමූ කැඩපතක හෝ පැහැදිලි දිය බඳුනක තමාගේ මුහුණේ ඡායාව බලන්නේ නම්, එය යම් කිසිවක් (කැඩපත හෝ දිය බඳුන) නිසා ම දකී; ඒ කිසිවක් නොමැතිව එය නොදකී. ඇවැත් ආනන්දයෙනි, එලෙසම රූපය උපාදානය කිරීමෙන් 'මම වෙමි' යන හැඟීම ඇති වේ, උපාදානය නොකිරීමෙන් එය ඇති නොවේ. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන් 'මම වෙමි' යන හැඟීම ඇති වේ, උපාදානය නොකිරීමෙන් එය ඇති නොවේ."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො ආනන්ද, ‘රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’’ති? ‘අනිච්චං, ආවුසො’. වෙදනා… සඤ්ඤා … සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’ති? ‘අනිච්චං, ආවුසො’. තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති. පුණ්ණො නාම ආවුසො ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො අම්හාකං නවකානං සතං බහූපකාරො හොති. සො අම්හෙ ඉමිනා ඔවාදෙන [Pg.87] ඔවදති. ඉදඤ්ච පන මෙ ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා ධම්මො අභිසමිතොති. පඨමං.

"ඇවැත් ආනන්දයෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?' 'ඇවැත්නි, අනිත්‍ය ය.' 'වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?' 'ඇවැත්නි, අනිත්‍ය ය.' 'එබැවින්... (පෙ)... මෙසේ දකින... (පෙ)... මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනී.' ඇවැත්නි, මන්තාණි බැමිණියගේ පුත් පුණ්ණ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් වූ අපට බොහෝ උපකාරී වූහ. උන්වහන්සේ අපට මෙසේ අවවාද කළහ. මන්තාණි බැමිණියගේ පුත් ආයුෂ්මත් පුණ්ණ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ මෙම ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කිරීමෙන් පසු මා හට චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ විය." පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. තිස්සසුත්තං

2. තිස්ස සූත්‍රය

---

84. සාවත්ථිනිදානං. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා තිස්සො භගවතො පිතුච්ඡාපුත්තො සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙති – ‘‘අපි මෙ, ආවුසො, මධුරකජාතො විය කායො; දිසාපි මෙ න පක්ඛායන්ති; ධම්මාපි මං න පටිභන්ති; ථිනමිද්ධඤ්ච මෙ චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති; අනභිරතො ච බ්‍රහ්මචරියං චරාමි; හොති ච මෙ ධම්මෙසු විචිකිච්ඡා’’ති.

84. සැවැත් නුවරදී ය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සුළු පියාණන්ගේ පුත් ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ බොහෝ භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, මාගේ ශරීරය බර වැඩි වී (අකර්මණ්‍ය වී) ඇතුවාක් මෙන් දැනේ; මට දිශාවන් පවා නොපෙනේ (මුළා වී ඇත); ධර්මය ද මට වැටහෙන්නේ නැත; ථීනමිද්ධය (සිතේ ගිලන් බව සහ අකර්මණ්‍ය බව) මාගේ සිත වෙළාගෙන පවතී; මම අප්‍රසාදයෙන් (නොඇලී) බඹසර වසමි; තවද ධර්මය පිළිබඳව මට සැකයක් ද පවතී."

---

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, තිස්සො භගවතො පිතුච්ඡාපුත්තො සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙති – ‘අපි මෙ, ආවුසො, මධුරකජාතො විය කායො; දිසාපි මෙ න පක්ඛායන්ති; ධම්මාපි මං න පටිභන්ති; ථිනමිද්ධඤ්ච මෙ චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති; අනභිරතො ච බ්‍රහ්මචරියං චරාමි; හොති ච මෙ ධම්මෙසු විචිකිච්ඡා’’’ති.

එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සුළු පියාණන්ගේ පුත් ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ බොහෝ භික්ෂූන්ට මෙසේ පවසති: 'ඇවැත්නි, මාගේ ශරීරය බර වැඩි වී ඇතුවාක් මෙන් දැනේ... (පෙ)... ධර්මය පිළිබඳව මට සැකයක් ද පවතී' කියා යි."

---

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන තිස්සං භික්ඛුං ආමන්තෙහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා තිස්සො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං තිස්සං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො තිස්ස, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා තිස්සො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං තිස්සං භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, තිස්ස, සම්බහුලානං භික්ඛූනං එවමාරොචෙසි – ‘අපි මෙ, ආවුසො, මධුරකජාතො විය කායො…පෙ… හොති ච මෙ ධම්මෙසු විචිකිච්ඡා’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, තිස්ස, රූපෙ අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස, තස්ස රූපස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක අමතා, "මහණ, මෙහි එන්න. මාගේ වචනයෙන් තිස්ස භික්ෂුව අමතන්න" යි වදාළහ. "එසේය ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේ ය. පැමිණ ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේ ය: "ඇවැත් තිස්ස, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අමතති." "ඇවැත්නි, එසේය" යි ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් තිස්ස ස්ථවිරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: "තිස්ස, ඔබ බොහෝ භික්ෂූන්ට 'ඇවැත්නි, මාගේ ශරීරය බර වැඩි වී ඇතුවාක් මෙන් දැනේ... (පෙ)... ධර්මය පිළිබඳව මට සැකයක් ද පවතී' යි පැවසූ බව සැබෑ ද?" "එසේය ස්වාමීනී." "තිස්ස, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? රූපය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇත්තා වූ, පහ නොවූ ඡන්දය ඇත්තා වූ, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තා වූ, පහ නොවූ පිපාසය ඇත්තා වූ, පහ නොවූ දැවිල්ල ඇත්තා වූ, පහ නොවූ තණ්හාව ඇත්තා වූ තැනැත්තාට, ඒ රූපයේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති වන්නේ නොවේ ද?" "එසේය ස්වාමීනී."

---

‘‘සාධු [Pg.88] සාධු, තිස්ස! එවඤ්හෙතං, තිස්ස, හොති. යථා තං රූපෙ අවිගතරාගස්ස… වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු අවිගතරාගස්ස…පෙ… තෙසං සඞ්ඛාරානං විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

"සාදු සාදු! තිස්ස, එය එසේම ය. තිස්ස, රූපය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇත්තාට එලෙසම සිදු වේ. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර කෙරෙහි... (පෙ)... පහ නොවූ රාගය ඇත්තාට, ඒ සංස්කාරයන්ගේ වෙනස් වීමෙන් හා පෙරළීමෙන් සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති වන්නේ නොවේ ද?" "එසේය ස්වාමීනී."

---

‘‘සාධු සාධු, තිස්ස! එවඤ්හෙතං, තිස්ස, හොති. යථා තං විඤ්ඤාණෙ අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස, තස්ස විඤ්ඤාණස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“සාධු සාධු තිස්ස! තිස්ස, එය එසේමයි. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, පහ නොවූ ඡන්දය ඇති, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇති, පහ නොවූ පිපාසය ඇති, පහ නොවූ දැවිල්ල ඇති, පහ නොවූ තණ්හාව ඇති තැනැත්තාට, එම විඤ්ඤාණය පෙරළීමෙන් හා වෙනස් වීමෙන් ශෝකය, වැළපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි ආයාසය උපදී නේද?” “එසේය ස්වාමීනි.”

---

‘‘සාධු සාධු, තිස්ස! එවඤ්හෙතං, තිස්ස, හොති. යථා තං විඤ්ඤාණෙ අවිගතරාගස්ස. තං කිං මඤ්ඤසි, තිස්ස, රූපෙ විගතරාගස්ස විගතච්ඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස, තස්ස රූපස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“සාධු සාධු තිස්ස! තිස්ස, එය එසේමයි. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති තැනැත්තාට එය එසේම වේ. තිස්ස, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? රූපය කෙරෙහි පහ වූ රාගය ඇති, පහ වූ ඡන්දය ඇති, පහ වූ ප්‍රේමය ඇති, පහ වූ පිපාසය ඇති, පහ වූ දැවිල්ල ඇති, පහ වූ තණ්හාව ඇති තැනැත්තාට, එම රූපය පෙරළීමෙන් හා වෙනස් වීමෙන් ශෝකය, වැළපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි ආයාසය උපදීද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘සාධු සාධු, තිස්ස! එවඤ්හෙතං, තිස්ස, හොති. යථා තං රූපෙ විගතරාගස්ස… වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු විගතරාගස්ස… විඤ්ඤාණෙ විගතරාගස්ස විගතච්ඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස තස්ස විඤ්ඤාණස්ස විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“සාධු සාධු තිස්ස! තිස්ස, එය එසේමයි. රූපයෙහි පහ වූ රාගය ඇති තැනැත්තාට එය එසේම වේ... වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි පහ වූ රාගය ඇති... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි පහ වූ රාගය ඇති, පහ වූ ඡන්දය ඇති, පහ වූ ප්‍රේමය ඇති, පහ වූ පිපාසය ඇති, පහ වූ දැවිල්ල ඇති, පහ වූ තණ්හාව ඇති තැනැත්තාට, එම විඤ්ඤාණය පෙරළීමෙන් හා වෙනස් වීමෙන් ශෝකය, වැළපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි ආයාසය උපදීද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘සාධු සාධු, තිස්ස! එවඤ්හෙතං, තිස්ස, හොති. යථා තං විඤ්ඤාණෙ විගතරාගස්ස. තං කිං මඤ්ඤසි, තිස්ස, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා … සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති.

“සාධු සාධු තිස්ස! තිස්ස, එය එසේමයි. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි පහ වූ රාගය ඇති තැනැත්තාට එය එසේම වේ. තිස්ස, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “එබැවින් තිස්ස...පෙ... මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, තිස්ස, ද්වෙ පුරිසා – එකො පුරිසො අමග්ගකුසලො, එකො පුරිසො මග්ගකුසලො. තමෙනං සො අමග්ගකුසලො පුරිසො අමුං මග්ගකුසලං පුරිසං මග්ගං පුච්ඡෙය්‍ය. සො එවං වදෙය්‍ය – ‘එහි, භො පුරිස, අයං මග්ගො. තෙන මුහුත්තං ගච්ඡ. තෙන මුහුත්තං ගන්ත්වා දක්ඛිස්සසි ද්වෙධාපථං, තත්ථ වාමං මුඤ්චිත්වා දක්ඛිණං ගණ්හාහි. තෙන මුහුත්තං ගච්ඡ. තෙන මුහුත්තං ගන්ත්වා දක්ඛිස්සසි තිබ්බං වනසණ්ඩං. තෙන මුහුත්තං ගච්ඡ. තෙන මුහුත්තං ගන්ත්වා දක්ඛිස්සසි මහන්තං නින්නං පල්ලලං. තෙන මුහුත්තං ගච්ඡ. තෙන මුහුත්තං [Pg.89] ගන්ත්වා දක්ඛිස්සසි සොබ්භං පපාතං. තෙන මුහුත්තං ගච්ඡ. තෙන මුහුත්තං ගන්ත්වා දක්ඛිස්සසි සමං භූමිභාගං රමණීය’’’න්ති.

“තිස්ස, උපමාවක් කිවහොත්, පුරුෂයන් දෙදෙනෙක් සිටිති - එක් පුරුෂයෙක් මඟෙහි දක්ෂ නොවේ, එක් පුරුෂයෙක් මඟෙහි දක්ෂය. එවිට මඟෙහි දක්ෂ නොවන පුරුෂයා මඟෙහි දක්ෂ පුරුෂයාගෙන් මඟ විමසන්නේය. ඔහු මෙසේ පවසන්නේය - ‘එන්න පින්වත් පුරුෂය, මේ මඟයි. එමඟින් මඳ වේලාවක් යන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් ගිය පසු ඔබට මංසන්ධියක් දක්නට ලැබෙනු ඇත. එහිදී වම් මඟ හැර දකුණු මඟ ගන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් යන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් ගිය පසු ඔබට ඝන වනාන්තරයක් දක්නට ලැබෙනු ඇත. එමඟින් මඳ වේලාවක් යන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් ගිය පසු ඔබට මහා ගැඹුරු මඩ වගුරක් දක්නට ලැබෙනු ඇත. එමඟින් මඳ වේලාවක් යන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් ගිය පසු ඔබට ප්‍රපාතයක් සහිත පල්ලමක් දක්නට ලැබෙනු ඇත. එමඟින් මඳ වේලාවක් යන්න. එමඟින් මඳ වේලාවක් ගිය පසු ඔබට රමණීය වූ සමතලා භූමි භාගයක් දක්නට ලැබෙනු ඇත’ කියාය.”

---

‘‘උපමා ඛො ම්‍යායං, තිස්ස, කතා අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනාය. අයං චෙවෙත්ථ අත්ථො – ‘පුරිසො අමග්ගකුසලො’ති ඛො, තිස්ස, පුථුජ්ජනස්සෙතං අධිවචනං. ‘පුරිසො මග්ගකුසලො’ති ඛො, තිස්ස, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘ද්වෙධාපථො’ති ඛො, තිස්ස, විචිකිච්ඡායෙතං අධිවචනං. ‘වාමො මග්ගො’ති ඛො, තිස්ස, අට්ඨඞ්ගිකස්සෙතං මිච්ඡාමග්ගස්ස අධිවචනං, සෙය්‍යථිදං – මිච්ඡාදිට්ඨියා…පෙ… මිච්ඡාසමාධිස්ස. ‘දක්ඛිණො මග්ගො’ති ඛො, තිස්ස, අරියස්සෙතං අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස අධිවචනං, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨියා…පෙ… සම්මාසමාධිස්ස. ‘තිබ්බො වනසණ්ඩො’ති ඛො, තිස්ස, අවිජ්ජායෙතං අධිවචනං. ‘මහන්තං නින්නං පල්ලල’න්ති ඛො, තිස්ස, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘සොබ්භො පපාතො’ති ඛො, තිස්ස, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචනං. ‘සමො භූමිභාගො රමණීයො’ති ඛො, තිස්ස, නිබ්බානස්සෙතං අධිවචනං. අභිරම, තිස්ස, අභිරම, තිස්ස! අහමොවාදෙන අහමනුග්ගහෙන අහමනුසාසනියා’’ති.

“තිස්ස, අර්ථය අවබෝධ කර දීම පිණිස මා විසින් මෙම උපමාව දක්වන ලදී. මෙහි අර්ථය මෙයයි - තිස්ස, ‘මඟෙහි දක්ෂ නොවන පුරුෂයා’ යනු පෘථග්ජනයාට නමකි. තිස්ස, ‘මඟෙහි දක්ෂ පුරුෂයා’ යනු අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේට නමකි. තිස්ස, ‘මංසන්ධිය’ යනු විචිකිච්ඡාවට නමකි. තිස්ස, ‘වම් මඟ’ යනු අංග අටකින් යුත් මිථ්‍යා මාර්ගයට නමකි. එනම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය...පෙ... මිථ්‍යා සමාධියයි. තිස්ස, ‘දකුණු මඟ’ යනු අංග අටකින් යුත් ආර්ය මාර්ගයට නමකි. එනම් සම්මා දෘෂ්ටිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි. තිස්ස, ‘ඝන වනාන්තරය’ යනු අවිද්‍යාවට නමකි. තිස්ස, ‘මහා ගැඹුරු මඩ වගුර’ යනු කාමයන්ට නමකි. තිස්ස, ‘ප්‍රපාත සහිත පල්ලම’ යනු ක්‍රෝධයට හා දැඩි පීඩාවට නමකි. තිස්ස, ‘රමණීය වූ සමතලා භූමි භාගය’ යනු නිවනට නමකි. සතුටු වන්න තිස්ස, සතුටු වන්න තිස්ස! මම අවවාදයෙන්, මම අනුග්‍රහයෙන්, මම අනුශාසනයෙන් ඔබව මෙහෙයවමි.”

---

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො ආයස්මා තිස්සො භගවතො භාසිතං අභිනන්දීති. දුතියං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සාදුකාර දී පිළිගත්හ. දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. යමකසුත්තං

3. යමක සූත්‍රය

---

85. එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන යමකස්ස නාම භික්ඛුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’ති.

85. එක් සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවන නම් වූ අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල යමක නම් භික්ෂුවකට මෙබඳු වූ ලාමක දෘෂ්ටියක් හටගෙන තිබුණි - ‘යම් අයුරකින් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ භික්ෂුව කය බිඳීමෙන් පසු සිඳී යයිද, විනාශ වෙයිද, මරණින් පසු නොවෙයිද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මම එලෙස අවබෝධ කරගනිමි’ කියායි.

---

අස්සොසුං ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යමකස්ස කිර නාම භික්ඛුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ යෙනායස්මා යමකො [Pg.90] තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා යමකෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං යමකං එතදවොචුං –

යමක නම් භික්ෂුවකට මෙබඳු ලාමක වූ වැරදි දෘෂ්ටියක් හටගෙන ඇති බව බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ඇසෙන්නට ලැබුණි: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුවක් කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු ඔහු නොපවතී” යන්නයි. එකල්හි එම භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන් වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කර ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන් සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාවෙහි නිරත වී එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ එම භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන්ගෙන් මෙසේ ඇසූහ:

---

‘‘සච්චං කිර තෙ, ආවුසො යමක, එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං – ‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’’ති? ‘‘එවං ඛ්වාහං, ආවුසො, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි – ‘ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’’ති.

“ඇවැත්නි යමක, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුවක් කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු ඔහු නොපවතී’ කියා ඔබ තුළ මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් හටගෙන තිබෙන්නේ සැබෑවක්ද?” “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහත් භික්ෂුව කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු ඔහු නොපවතී.”

---

‘‘මා, ආවුසො යමක, එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි. න හි සාධු භගවතො අබ්භාචික්ඛනං. න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය – ‘ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’’ති. එවම්පි ඛො ආයස්මා යමකො තෙහි භික්ඛූහි වුච්චමානො තථෙව තං පාපකං දිට්ඨිගතං ථාමසා පරාමාසා අභිනිවිස්ස වොහරති – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’ති.

“ඇවැත්නි යමක, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපහාස නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපහාස කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිලෙසකත් ‘රහත් භික්ෂුව කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු නොපවතී’ යැයි වදාරන්නේ නැත.” එම භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙසේ පැවසුවද, ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන් තවදුරටත් එම ලාමක දෘෂ්ටියම දැඩිව ගෙන, ස්ථිරව එල්බගෙන මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ භික්ෂුවක් කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු ඔහු නොපවතී.”

---

යතො ඛො තෙ භික්ඛූ නාසක්ඛිංසු ආයස්මන්තං යමකං එතස්මා පාපකා දිට්ඨිගතා විවෙචෙතුං, අථ ඛො තෙ භික්ඛූ උට්ඨායාසනා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘යමකස්ස නාම, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං – ‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’ති. සාධායස්මා සාරිපුත්තො යෙන යමකො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා යමකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා යමකෙන සද්ධිං සම්මොදි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං යමකං එතදවොච –

එම භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන්ව එම ලාමක දෘෂ්ටියෙන් මුදවා ගැනීමට නොහැකි වූ විට, උන්වහන්සේලා අසුන්වලින් නැගිට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කර ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමක නම් භික්ෂුවකට මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් හටගෙන ඇත... ‘ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් යමක භික්ෂුව වෙත වැඩම කරන්නේ නම් මැනවි.’” ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත්හ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සවස් කාලයේ විවේකයෙන් නැගිට, ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන් වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කර ආයුෂ්මත් යමක තෙරුන් සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි නිරත වී... එකත්පසෙක වාඩි වී මෙසේ ඇසූහ:

---

‘‘සච්චං කිර තෙ, ආවුසො යමක, එවරූපං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං – ‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’’ති? ‘‘එවං [Pg.91] ඛ්වාහං, ආවුසො, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’ති.

“ඇවැත්නි යමක, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයට, රහත් භික්ෂුවක් කය බිඳී යාමෙන් පසු සිඳී යයි, විනාශ වී යයි, මරණයෙන් පසු ඔහු නොපවතී’ කියා ඔබ තුළ මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් හටගෙන තිබෙන්නේ සැබෑවක්ද?” “ඇවැත්නි, එසේමය.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, ආවුසො’’. ‘‘වෙදනා නිච්චා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, ආවුසො’’. තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති.

“ඇවැත්නි යමක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ඇවැත්නි, අනිත්‍යය.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ඇවැත්නි, අනිත්‍යය.” “එබැවින් මෙහිලා... මෙසේ දකින (ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා)... මෙසේ වීම පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, රූපං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’ … ‘‘වෙදනං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’… ‘‘සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

“ඇවැත්නි යමක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ රූපය තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, රූපස්මිං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’. ‘‘අඤ්ඤත්‍ර රූපා තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’. ‘‘වෙදනාය… අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… අඤ්ඤත්‍ර සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඛාරෙහි… විඤ්ඤාණස්මිං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’. ‘‘අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

“ඇවැත්නි යමක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ තථාගතයන් වහන්සේ රූපය තුළ සිටින බව සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “එසේනම් රූපයෙන් බැහැරව තථාගතයන් වහන්සේ සිටින බව සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාවෙහි... වේදනාවෙන් බැහැරව... සඤ්ඤාවෙහි... සඤ්ඤාවෙන් බැහැරව... සංස්කාරයන්හි... සංස්කාරයන්ගෙන් බැහැරව... විඤ්ඤාණයෙහි තථාගතයන් වහන්සේ සිටින බව සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “විඤ්ඤාණයෙන් බැහැරව තථාගතයන් වහන්සේ සිටින බව සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, රූපං… වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

“ඇවැත්නි යමක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ රූපය, වේදනාව, සඤ්ඤාව, සංස්කාර, විඤ්ඤාණය (යන පංචස්කන්ධයම) තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, අයං සො අරූපී… අවෙදනො… අසඤ්ඤී… අසඞ්ඛාරො… අවිඤ්ඤාණො තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’. ‘‘එත්ථ ච තෙ, ආවුසො යමක, දිට්ඨෙව ධම්මෙ සච්චතො ථෙතතො තථාගතෙ අනුපලබ්භියමානෙ, කල්ලං නු තෙ තං වෙය්‍යාකරණං – ‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා ඛීණාසවො භික්ඛු කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණා’’’ති?

“ඇවැත්නි යමක, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපයක් නැති, වේදනාවක් නැති, සංඥාවක් නැති, සංස්කාරයක් නැති, විඤ්ඤාණයක් නැති කෙනෙකු තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස ඔබ සලකන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “ඇවැත්නි යමක, මේ ජීවිතයේදීම තථාගතයන් වහන්සේ සැබෑ ලෙසම හෝ ස්ථිර ලෙසම හෝ සොයාගත නොහැකි කල්හි, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගෙන ඇති පරිදි, ක්ෂීණාශ්‍රව භික්ෂුවක් ශරීරය බිඳී මරණයෙන් පසු උච්ඡේදනය වෙයි, විනාශ වෙයි, මරණයෙන් මතු නොවෙයි’ කියා ඔබ පවසන ප්‍රකාශය සුදුසුද?”

---

‘‘අහු ඛො මෙ තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, පුබ්බෙ අවිද්දසුනො පාපකං දිට්ඨිගතං; ඉදඤ්ච පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා තඤ්චෙව පාපකං දිට්ඨිගතං පහීනං, ධම්මො ච මෙ අභිසමිතො’’ති.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අඥානකම නිසා මීට පෙර මා තුළ එවැනි ලාමක දෘෂ්ටියක් තිබුණි. නමුත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ මේ ධර්ම දේශනාව ඇසීමෙන් පසු ඒ ලාමක දෘෂ්ටිය ප්‍රහීණ විය, මම ධර්මය අවබෝධ කරගත්තෙමි.”

---

‘‘සචෙ [Pg.92] තං, ආවුසො යමක, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘යො සො, ආවුසො යමක, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා කිං හොතී’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, ආවුසො යමක, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, ආවුසො, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘යො සො, ආවුසො යමක, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා කිං හොතී’ති? එවං පුට්ඨොහං, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘රූපං ඛො, ආවුසො, අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තං නිරුද්ධං තදත්ථඞ්ගතං. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං. යදනිච්චං තං දුක්ඛං; යං දුක්ඛං තං නිරුද්ධං තදත්ථඞ්ගත’න්ති. එවං පුට්ඨොහං, ආවුසො, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“ඇවැත්නි යමක, යමෙක් ඔබගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත් – ‘ඇවැත්නි යමක, රහත් වූ ක්ෂීණාශ්‍රව භික්ෂුවක් ශරීරය බිඳී මරණයෙන් පසු කුමක් වෙයිද?’ ඇවැත්නි යමක, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ කුමන පිළිතුරක් දෙන්නෙහිද?” “ඇවැත්නි, යමෙක් මාගෙන් එසේ ඇසුවහොත් මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි: ‘ඇවැත්නි, රූපය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකය. යමක් දුක් ද එය නිරුද්ධ විය, එය අභාවයට පත්විය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකය. යමක් දුක් ද එය නිරුද්ධ විය, එය අභාවයට පත්විය’ කියායි. ඇවැත්නි, මෙසේ ඇසූ විට මම එවැනි පිළිතුරක් දෙන්නෙමි.”

---

‘‘සාධු සාධු, ආවුසො යමක! තෙන හාවුසො, යමක, උපමං තෙ කරිස්සාමි එතස්සෙව අත්ථස්ස භිය්‍යොසොමත්තාය ඤාණාය. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො යමක, ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො; සො ච ආරක්ඛසම්පන්නො. තස්ස කොචිදෙව පුරිසො උප්පජ්ජෙය්‍ය අනත්ථකාමො අහිතකාමො අයොගක්ඛෙමකාමො ජීවිතා වොරොපෙතුකාමො. තස්ස එවමස්ස – ‘අයං ඛො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො; සො ච ආරක්ඛසම්පන්නො; නායං සුකරො පසය්හ ජීවිතා වොරොපෙතුං. යංනූනාහං අනුපඛජ්ජ ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය’න්ති. සො තං ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘උපට්ඨහෙය්‍යං තං, භන්තෙ’ති. තමෙනං සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා උපට්ඨාපෙය්‍ය. සො උපට්ඨහෙය්‍ය පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිංකාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී. තස්ස සො ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා මිත්තතොපි නං සද්දහෙය්‍ය ; සුහජ්ජතොපි නං සද්දහෙය්‍ය; තස්මිඤ්ච විස්සාසං ආපජ්ජෙය්‍ය. යදා ඛො, ආවුසො, තස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘සංවිස්සත්ථො ඛො ම්‍යායං ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා’ති, අථ නං රහොගතං විදිත්වා තිණ්හෙන සත්ථෙන ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය.

“සාධු! සාධු! ඇවැත්නි යමක, එසේ නම් ඇවැත්නි යමක, මේ කාරණය පිළිබඳව තවදුරටත් හොඳින් අවබෝධ කරගැනීම සඳහා මම ඔබට උපමාවක් දක්වන්නෙමි. ඇවැත්නි යමක, බොහෝ ධන ධාන්‍ය හා සම්පත් ඇති, මනා ආරක්ෂාව ඇති ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් සිටින්නේ යැයි සිතන්න. ඔහුගේ විනාශය පතන, අහිත පතන, ඔහු අනතුරේ හෙළීමට කැමති, ඔහුගේ ජීවිතය විනාශ කිරීමට කැමති කිසියම් මිනිසෙක් පහළ වන්නේය. ඒ මිනිසාට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා මහා ධනවතෙකි, මහා සම්පත් ඇත්තෙකි, ආරක්ෂාව සහිතය. මොහුව බලහත්කාරයෙන් මරා දැමීම පහසු නැත. මම මොහු වෙත ලං වී රහසින් ජීවිතය විනාශ කරන්නෙමි’ කියායි. ඔහු ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා වෙත ගොස් මෙසේ පවසයි: ‘ස්වාමීනි, මම ඔබට උපස්ථාන කිරීමට කැමැත්තෙමි’ කියායි. එවිට ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ඔහුව සේවකයෙකු ලෙස තබා ගනියි. ඔහු ස්වාමියාට පෙර අවදි වෙමින්, පසුව නින්දට යමින්, කියන ඕනෑම දෙයක් ඉටු කරමින්, මනා හැසිරීමෙන් හා ප්‍රිය වචනයෙන් උපස්ථාන කරයි. ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා ඔහු තම මිතුරෙකු ලෙසද, හිතවතෙකු ලෙසද සලකා ඔහු කෙරෙහි දැඩි විශ්වාසයක් තබයි. ඇවැත්නි, ‘මේ ගෘහපතියා දැන් මා කෙරෙහි හොඳින් විශ්වාසය තබා ඇතැයි’ ඒ මිනිසාට සිතුණු විට, ඔහු හුදකලාව සිටින බව දැන තියුණු ආයුධයකින් ඔහුගේ ජීවිතය විනාශ කරයි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමක, යදා හි සො පුරිසො අමුං ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා උපසඞ්කමිත්වා එවං ආහ – ‘උපට්ඨහෙය්‍යං තං, භන්තෙ’ති, තදාපි සො වධකොව. වධකඤ්ච පන සන්තං න අඤ්ඤාසි – ‘වධකො මෙ’ති. යදාපි සො උපට්ඨහති පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිංකාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, තදාපි සො වධකොව. වධකඤ්ච පන සන්තං [Pg.93] න අඤ්ඤාසි – ‘වධකො මෙ’ති. යදාපි නං රහොගතං විදිත්වා තිණ්හෙන සත්ථෙන ජීවිතා වොරොපෙති, තදාපි සො වධකොව. වධකඤ්ච පන සන්තං න අඤ්ඤාසි – ‘වධකො මෙ’’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, ආවුසො, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං’’.

“ඇවැත්නි යමක, ඒ මිනිසා ‘ස්වාමීනි, මම ඔබට උපස්ථාන කරන්නෙමි’ යැයි කී අවස්ථාවේදීත් ඔහු මිනීමරුවෙකු නේද? එහෙත් අනෙක් තැනැත්තා ඔහු තම මිනීමරුවා බව දැන නොසිටියේය. ඔහු මනා හැසිරීමෙන් හා ප්‍රිය වචනයෙන් උපස්ථාන කළ කාලය තුළත් ඔහු මිනීමරුවෙකු නේද? තියුණු ආයුධයෙන් මරා දමන විටත් ඔහු මිනීමරුවෙකුමය. එහෙත් ඔහු මිනීමරුවෙකු බව අර තැනැත්තා හඳුනා නොගත්තේය.” “එසේය ඇවැත්නි.” “ඇවැත්නි යමක, එලෙසම ආර්යයන් හා සත්පුරුෂයන් නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ හා හික්මීමක් නැති අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය තමා ලෙස දකියි, රූපය සහිත වූ තමා දකියි, තමා තුළ රූපය හෝ රූපය තුළ තමා දකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා ලෙස දකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූ තමා දකියි, තමා තුළ විඤ්ඤාණය හෝ විඤ්ඤාණය තුළ තමා දකියි.”

---

‘‘සො අනිච්චං රූපං ‘අනිච්චං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. අනිච්චං වෙදනං ‘අනිච්චා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. අනිච්චං සඤ්ඤං ‘අනිච්චා සඤ්ඤා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. අනිච්චෙ සඞ්ඛාරෙ ‘අනිච්චා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. අනිච්චං විඤ්ඤාණං ‘අනිච්චං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු අනිත්‍ය වූ රූපය ‘අනිත්‍ය රූපය’ ලෙස යථා පරිදි තේරුම් නොගනියි. අනිත්‍ය වූ වේදනාව ‘අනිත්‍ය වේදනාව’ ලෙස, අනිත්‍ය වූ සංඥාව ‘අනිත්‍ය සංඥාව’ ලෙස, අනිත්‍ය වූ සංස්කාර ‘අනිත්‍ය සංස්කාර’ ලෙස, අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය ‘අනිත්‍ය විඤ්ඤාණය’ ලෙස යථා පරිදි තේරුම් නොගනියි.”

---

‘‘දුක්ඛං රූපං ‘දුක්ඛං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. දුක්ඛං වෙදනං… දුක්ඛං සඤ්ඤං… දුක්ඛෙ සඞ්ඛාරෙ… දුක්ඛං විඤ්ඤාණං ‘දුක්ඛං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු දුක් සහගත වූ රූපය ‘දුක් සහගත වූ රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි. දුක් සහගත වූ වේදනාව... දුක් සහගත වූ සංඥාව... දුක් සහගත වූ සංඛාරයන්... දුක් සහගත වූ විඤ්ඤාණය ‘දුක් සහගත වූ විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘අනත්තං රූපං ‘අනත්තා රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. අනත්තං වෙදනං… අනත්තං සඤ්ඤං… අනත්තෙ සඞ්ඛාරෙ… අනත්තං විඤ්ඤාණං ‘අනත්තං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු අනාත්ම වූ රූපය ‘අනාත්ම වූ රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි. අනාත්ම වූ වේදනාව... අනාත්ම වූ සංඥාව... අනාත්ම වූ සංඛාරයන්... අනාත්ම වූ විඤ්ඤාණය ‘අනාත්ම වූ විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘සඞ්ඛතං රූපං ‘සඞ්ඛතං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. සඞ්ඛතං වෙදනං… සඞ්ඛතං සඤ්ඤං… සඞ්ඛතෙ සඞ්ඛාරෙ… සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණං ‘සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු සංඛත (හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සැකසුණු) වූ රූපය ‘සංඛත රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි. සංඛත වූ වේදනාව... සංඛත වූ සංඥාව... සංඛත වූ සංඛාරයන්... සංඛත වූ විඤ්ඤාණය ‘සංඛත විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘වධකං රූපං ‘වධකං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. වධකං වෙදනං ‘වධකා වෙදනා’ති… වධකං සඤ්ඤං ‘වධකා සඤ්ඤා’ති… වධකෙ සඞ්ඛාරෙ ‘වධකා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. වධකං විඤ්ඤාණං ‘වධකං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති.

“ඔහු වධකයෙකු (ඝාතකයෙකු) බඳු වූ රූපය ‘වධක රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි. වධක වූ වේදනාව ‘වධක වේදනාව’ ලෙස... වධක වූ සංඥාව ‘වධක සංඥාව’ ලෙස... වධක වූ සංඛාරයන් ‘වධක සංඛාරයන්’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි. වධක වූ විඤ්ඤාණය ‘වධක විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් නොදනියි.”

---

‘‘සො රූපං උපෙති උපාදියති අධිට්ඨාති ‘අත්තා මෙ’ති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං උපෙති උපාදියති අධිට්ඨාති ‘අත්තා මෙ’ති. තස්සිමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා උපෙතා උපාදින්නා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති.

“ඔහු රූපය වෙත එළඹෙයි, එය උපාදානය කරයි (දැඩිව ග්‍රහණය කරයි), ‘මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා එහි පිහිටා සිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය වෙත එළඹෙයි, උපාදානය කරයි, ‘මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා එහි පිහිටා සිටියි. ඔහු විසින් එසේ එළඹෙන ලද, ග්‍රහණය කරන ලද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයෝ දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ ඔහුට අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතිති.”

---

‘‘සුතවා [Pg.94] ච ඛො, ආවුසො, අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං අත්තානං; න අත්තනි රූපං, න රූපස්මිං අත්තානං. න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං අත්තානං; න අත්තනි විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං අත්තානං.

“ඇවැත්නි, ආර්යයන් වහන්සේලා දක්නා වූ... සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි රූපය ආත්මය ලෙස නොදකියි, රූපය සහිත වූ ආත්මය ලෙස හෝ ආත්මයෙහි රූපය පිහිටා ඇති ලෙස හෝ රූපයෙහි ආත්මය පිහිටා ඇති ලෙස හෝ නොදකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය ලෙස නොදකියි, විඤ්ඤාණය සහිත වූ ආත්මය ලෙස හෝ ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය පිහිටා ඇති ලෙස හෝ විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය පිහිටා ඇති ලෙස හෝ නොදකියි.”

---

‘‘සො අනිච්චං රූපං ‘අනිච්චං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. අනිච්චං වෙදනං … අනිච්චං සඤ්ඤං… අනිච්චෙ සඞ්ඛාරෙ … අනිච්චං විඤ්ඤාණං ‘අනිච්චං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු අනිත්‍ය වූ රූපය ‘අනිත්‍ය වූ රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. අනිත්‍ය වූ වේදනාව... අනිත්‍ය වූ සංඥාව... අනිත්‍ය වූ සංඛාරයන්... අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය ‘අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි.”

---

‘‘දුක්ඛං රූපං ‘දුක්ඛං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. දුක්ඛං වෙදනං… දුක්ඛං සඤ්ඤං… දුක්ඛෙ සඞ්ඛාරෙ… දුක්ඛං විඤ්ඤාණං ‘දුක්ඛං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු දුක් සහගත වූ රූපය ‘දුක් සහගත වූ රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. දුක් සහගත වූ වේදනාව... දුක් සහගත වූ සංඥාව... දුක් සහගත වූ සංඛාරයන්... දුක් සහගත වූ විඤ්ඤාණය ‘දුක් සහගත වූ විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි.”

---

‘‘අනත්තං රූපං ‘අනත්තා රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. අනත්තං වෙදනං… අනත්තං සඤ්ඤං… අනත්තෙ සඞ්ඛාරෙ… අනත්තං විඤ්ඤාණං ‘අනත්තා විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු අනාත්ම වූ රූපය ‘අනාත්ම වූ රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. අනාත්ම වූ වේදනාව... අනාත්ම වූ සංඥාව... අනාත්ම වූ සංඛාරයන්... අනාත්ම වූ විඤ්ඤාණය ‘අනාත්ම වූ විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි.”

---

‘‘සඞ්ඛතං රූපං ‘සඞ්ඛතං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. සඞ්ඛතං වෙදනං… සඞ්ඛතං සඤ්ඤං… සඞ්ඛතෙ සඞ්ඛාරෙ… සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණං ‘සඞ්ඛතං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු සංඛත වූ රූපය ‘සංඛත රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. සංඛත වූ වේදනාව... සංඛත වූ සංඥාව... සංඛත වූ සංඛාරයන්... සංඛත වූ විඤ්ඤාණය ‘සංඛත විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි.”

---

‘‘වධකං රූපං ‘වධකං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. වධකං වෙදනං… වධකං සඤ්ඤං… වධකෙ සඞ්ඛාරෙ ‘‘වධකා සඞ්ඛාරා’’ති යථාභූතං පජානාති. වධකං විඤ්ඤාණං ‘වධකං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති.

“ඔහු වධක වූ රූපය ‘වධක රූපය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. වධක වූ වේදනාව... වධක වූ සංඥාව... වධක වූ සංඛාරයන් ‘වධක සංඛාරයන්’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි. වධක වූ විඤ්ඤාණය ‘වධක විඤ්ඤාණය’ ලෙස ඇති සැටියෙන් දකියි.”

---

‘‘සො රූපං න උපෙති, න උපාදියති, නාධිට්ඨාති – ‘අත්තා මෙ’ති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං න උපෙති, න උපාදියති, නාධිට්ඨාති – ‘අත්තා මෙ’ති. තස්සිමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනුපෙතා අනුපාදින්නා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’’ති. ‘‘එවමෙතං, ආවුසො සාරිපුත්ත, හොති යෙසං ආයස්මන්තානං තාදිසා සබ්‍රහ්මචාරිනො අනුකම්පකා අත්ථකාමා ඔවාදකා අනුසාසකා. ඉදඤ්ච පන මෙ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්ත’’න්ති. තතියං.

“ඔහු රූපය වෙත නොඑළඹෙයි, එය උපාදානය නොකරයි, ‘මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා එහි පිහිටා නොසිටියි. වේදනාව... සංඥාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය වෙත නොඑළඹෙයි, උපාදානය නොකරයි, ‘මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා එහි පිහිටා නොසිටියි. ඔහු විසින් එසේ නොඑළඹෙන ලද, ග්‍රහණය නොකරන ලද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයෝ දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ ඔහුට හිත පිණිසත් සුව පිණිසත් පවතිති. ‘ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට ඔබ වහන්සේ වැනි අනුකම්පාව ඇති, යහපත කැමති, අවවාද අනුශාසනා කරන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සිටිත් නම් එය මෙසේම වන්නේය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ මේ ධර්ම දේශනාව ඇසීමෙන් පසු මාගේ සිත කිසිවක් උපාදානය නොකොට ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය’ (යැයි යමක තෙරණුවෝ පැවසූහ). තෙවන සූත්‍රයයි.”

---

4. අනුරාධසුත්තං

4. “අනුරාධ සූත්‍රය”

---

86. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරාධො භගවතො අවිදූරෙ [Pg.95] අරඤ්ඤකුටිකායං විහරති. අථ ඛො සම්බහුලා අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා යෙන ආයස්මා අනුරාධො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා අනුරාධෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං එතදවොචුං – ‘‘යො සො, ආවුසො අනුරාධ, තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තං තථාගතො ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති – ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා’’ති?

86. “මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෛශාලී නුවර මහා වනයේ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරු වනයක වූ කුටියක වැඩ වසන සේක. එකල අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ පිරිසක් ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ; පැමිණ ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කටයුතු කථාව නිමවා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: ‘ඇවැත්නි අනුරාධයෙනි, උත්තම පුරුෂ වූ, පරම පුරුෂ වූ, උතුම්ම ප්‍රාප්තියට පැමිණි යම් ඒ තථාගතයන් වහන්සේ කෙනෙක් වෙත් ද, තථාගතයන් වහන්සේ මේ කරුණු හතරෙන් කවරක් ලෙස පනවන්නේ ද? එනම්: මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ සිටින්නේය කියා ද? මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ නොසිටින්නේය කියා ද? මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ සිටින්නේත් නොසිටින්නේත් වන්නේය කියා ද? නැතහොත් මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත කියා පනවන්නේ ද?’”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා අනුරාධො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොච – ‘‘යො සො ආවුසො තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො තං තථාගතො අඤ්ඤත්‍ර ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති – ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා, ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා’’ති. එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං එතදවොචුං – ‘‘සො චායං භික්ඛු නවො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො, ථෙරො වා පන බාලො අබ්‍යත්තො’’ති. අථ ඛො අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං නවවාදෙන ච බාලවාදෙන ච අපසාදෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, උත්තම පුරුෂ වූ, පරම පුරුෂ වූ, පරම ප්‍රාප්තියට පැමිණි යම් ඒ තථාගතයන් වහන්සේ කෙනෙක් වෙත්ද, උන්වහන්සේ මේ කරුණු සතරෙන් බැහැරව පනවනු ලබන විට මෙසේ පනවති: 'මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ වෙති' කියා හෝ, 'මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ නොවෙති' කියා හෝ, 'මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ වෙතිත් නොවෙතිත්' කියා හෝ, 'මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ නොවෙතිත් නොවෙති නොවේ' කියා හෝ පනවති (පැනවීමක් නොකරති)." මෙසේ කී කල, අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: "මෙම භික්ෂුව අලුතෙන් පැවිදි වූ නවකයෙකු විය යුතුය; නැතහොත් තෙර නමක වුවත් ඔහු අඥාන, අදක්ෂයෙකි." ඉන්පසු ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේට 'නවකයා' යැයි ද 'අඥානයා' යැයි ද පරිභව කොට අස්නෙන් නැගිට පිටව ගියහ.

---

අථ ඛො ආයස්මතො අනුරාධස්ස අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු අඤ්ඤතිත්ථියෙසු පරිබ්බාජකෙසු එතදහොසි – ‘‘සචෙ ඛො මං තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යුං. කථං බ්‍යාකරමානො නු ඛ්වාහං තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්සං, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යං, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යං, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති?

එවිට, ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් පිටව ගොස් වැඩි වේලාවක් යන්නට මත්තෙන් ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඉදින් ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මගෙන් මීට වඩා වැඩිමනත් ප්‍රශ්න ඇසුවොත්, ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මා කෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි පවසන්නෙකු වන්නේද? අසත්‍යයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දෝෂාරෝපණය නොකරන්නේද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නේද? මගේ ප්‍රකාශයට අනුව ධර්මානුකූලව කරනු ලබන කිසිදු වාදයක් හෝ අනුබද්ධ වාදයක් නින්දිත තත්ත්වයට පත් නොවන්නේද?"

---

අථ ඛො ආයස්මා අනුරාධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, භගවතො අවිදූරෙ අරඤ්ඤකුටිකායං විහරාමි. අථ ඛො, භන්තෙ, සම්බහුලා අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු [Pg.96] …පෙ… මං එතදවොචුං – ‘යො සො, ආවුසො අනුරාධ, තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො තං තථාගතො ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති – හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති… හොති ච න ච හොති, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’’ති?

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ; එළඹ... පසෙක වාඩි වී ආයුෂ්මත් අනුරාධයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට නුදුරුව ආරණ්‍ය කුටියක වසමි. එවිට ස්වාමීනි, බොහෝ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මා වෙත පැමිණ... මට මෙසේ කීහ: 'ඇවැත්නි අනුරාධය, උත්තම පුරුෂ වූ, පරම පුරුෂ වූ, පරම ප්‍රාප්තියට පැමිණි යම් ඒ තථාගතයන් වහන්සේ කෙනෙක් වෙත්ද, උන්වහන්සේ මේ කරුණු සතරෙහි පනවනු ලබන විට මෙසේ පනවති: මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ වෙති කියා හෝ, නොවෙති කියා හෝ, වෙතිත් නොවෙතිත් කියා හෝ, නොවෙතිත් නොවෙති නොවේ කියා හෝ පනවති' කියායි."

---

එවං වුත්තාහං, භන්තෙ, තෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොචං – ‘‘යො සො, ආවුසො, තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තං තථාගතො අඤ්ඤත්‍ර ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති – ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වා…පෙ… ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති වාති. එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා මං එතදවොචුං – ‘සො චායං භික්ඛු න වො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො ථෙරො වා පන බාලො අබ්‍යත්තො’ති. අථ ඛො මං, භන්තෙ, තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා නවවාදෙන බාලවාදෙන ච අපසාදෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු’’.

"ස්වාමීනි, මෙසේ කී කල මම ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කීවෙමි: 'ඇවැත්නි, උත්තම පුරුෂ වූ, පරම පුරුෂ වූ, පරම ප්‍රාප්තියට පැමිණි යම් ඒ තථාගතයන් වහන්සේ කෙනෙක් වෙත්ද, උන්වහන්සේ මේ කරුණු සතරෙන් බැහැරව පනවනු ලබන විට මෙසේ පනවති: මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ වෙති කියා හෝ... මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ නොවෙතිත් නොවෙති නොවේ කියා හෝ පනවති' කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ කී කල ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මට මෙසේ කීහ: 'මෙම භික්ෂුව අලුතෙන් පැවිදි වූ නවකයෙකු විය යුතුය; නැතහොත් තෙර නමක වුවත් ඔහු අඥාන, අදක්ෂයෙකි' කියායි. එවිට ස්වාමීනි, ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මට 'නවකයා' යැයි ද 'අඥානයා' යැයි ද පරිභව කොට අස්නෙන් නැගිට පිටව ගියහ."

---

‘‘තස්ස මය්හං, භන්තෙ, අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු අඤ්ඤතිත්ථියෙසු පරිබ්බාජකෙසු එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො මං තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යුං. කථං බ්‍යාකරමානො නු ඛ්වාහං තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්සං, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යං, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යං, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’’ති?

"ස්වාමීනි, ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් පිටව ගොස් වැඩි වේලාවක් යන්නට මත්තෙන් මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'ඉදින් ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මගෙන් මීට වඩා වැඩිමනත් ප්‍රශ්න ඇසුවොත්, ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මා කෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි පවසන්නෙකු වන්නේද? අසත්‍යයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දෝෂාරෝපණය නොකරන්නේද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නේද? මගේ ප්‍රකාශයට අනුව ධර්මානුකූලව කරනු ලබන කිසිදු වාදයක් හෝ අනුබද්ධ වාදයක් නින්දිත තත්ත්වයට පත් නොවන්නේද?' කියායි."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අනුරාධ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’…පෙ… තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති’’.

"අනුරාධ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" "ස්වාමීනි, අනිත්‍යය." "යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?" "ස්වාමීනි, දුකකි." "යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ධර්මතාවක් නම් එය 'මෙය මගේය, මම මෙය වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි' යනුවෙන් දැකීම සුදුසු ද?" "ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත." "වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" "ස්වාමීනි, අනිත්‍යය... (පෙ)... එබැවින්... මෙසේ දක්නා වූ... මේ ආත්මභාවය (මතු පැවැත්ම) සඳහා තවත් කළ යුත්තක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අනුරාධ, රූපං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

"අනුරාධ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය 'තථාගතයන් වහන්සේ' ලෙස ඔබ දකින්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ." "වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය 'තථාගතයන් වහන්සේ' ලෙස ඔබ දකින්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ."

---

‘‘තං [Pg.97] කිං මඤ්ඤසි, අනුරාධ, රූපස්මිං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘අඤ්ඤත්‍ර රූපා තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනාය…පෙ… අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… අඤ්ඤත්‍ර සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඛාරෙහි… විඤ්ඤාණස්මිං… අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“අනුරාධ, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස ඔබ දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “රූපයෙන් බැහැරව තථාගතයන් වහන්සේ සිටින බව ඔබ දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාව... (පෙ)... වේදනාවෙන් බැහැරව... සංඥාව... සංඥාවෙන් බැහැරව... සංස්කාරයන්... සංස්කාරයන්ගෙන් බැහැරව... විඤ්ඤාණය... විඤ්ඤාණයෙන් බැහැරව තථාගතයන් වහන්සේ සිටින බව ඔබ දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අනුරාධ, රූපං… වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“අනුරාධ, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය, වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර සහ විඤ්ඤාණය යන මේ (පංචස්කන්ධයම) තථාගතයන් වහන්සේ ලෙස ඔබ දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අනුරාධ, අයං සො අරූපී අවෙදනො අසඤ්ඤී අසඞ්ඛාරො අවිඤ්ඤාණො තථාගතොති සමනුපස්සසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“අනුරාධ, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපයක් නැති, වේදනාවක් නැති, සංඥාවක් නැති, සංස්කාර නැති, විඤ්ඤාණයක් නැති අයෙකු ලෙස මේ තථාගතයන් වහන්සේව ඔබ දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘එත්ථ ච තෙ, අනුරාධ, දිට්ඨෙව ධම්මෙ සච්චතො ථෙතතො තථාගතෙ අනුපලබ්භියමානෙ කල්ලං නු තෙ තං වෙය්‍යාකරණං – ‘යො සො, ආවුසො, තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො තං තථාගතො අඤ්ඤත්‍ර ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති – හොති තථාගතො පරං මරණාති වා… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“අනුරාධ, එසේ නම් මේ ජීවිතයේදීම සත්‍ය වූත්, ස්ථිර වූත් අයුරින් තථාගතයන් වහන්සේව සොයාගත නොහැකි කල්හි, ‘ඇවැත්නි, උත්තම පුරුෂ වූ, පරම පුරුෂ වූ, පරම ප්‍රාප්තියට පත් වූ යම් ඒ තථාගතයන් වහන්සේ නමක් ඇද්ද, උන්වහන්සේ පනවනු ලබන්නේ නම් ‘මරණයෙන් පසු තථාගතයන් වහන්සේ පවතියි’ යන ආදී මේ කරුණු සතරෙන් බැහැරව පනවන්නේය’ කියා ඔබ ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘සාධු සාධු, අනුරාධ! පුබ්බෙ චාහං, අනුරාධ, එතරහි ච දුක්ඛඤ්චෙව පඤ්ඤපෙමි, දුක්ඛස්ස ච නිරොධ’’න්ති. චතුත්ථං.

“සාධු! සාධු! අනුරාධ. අනුරාධ, පෙර මෙන්ම දැනුදු මා පනවන්නේ දුක සහ දුකේ නිරෝධය පමණි.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. වක්කලිසුත්තං

5. වක්කලී සූත්‍රය

---

87. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා වක්කලි කුම්භකාරනිවෙසනෙ විහරති ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා වක්කලි උපට්ඨාකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘එථ තුම්හෙ, ආවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමථ; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දථ – ‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො, සො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති. එවඤ්ච වදෙථ – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, භගවා යෙන වක්කලි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු; අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො වක්කලිස්ස පටිස්සුත්වා යෙන [Pg.98] භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො, සො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති; එවඤ්ච පන වදෙති – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, භගවා යෙන වක්කලි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු; අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

87. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන් වහන්සේ අසනීප වී, දුකට පත්ව, දැඩි සේ ගිලන්ව කුඹල්කරුවෙකුගේ නිවසක වාසය කළහ. එවිට ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන් වහන්සේ තම උපස්ථායකයන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි, ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් සිරසින් වැඳ නමස්කාර කරන්න. ‘ස්වාමීනි, වක්කලී භික්ෂුව අසනීප වී, දුකට පත්ව, දැඩි සේ ගිලන්ව සිටින අතර ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් සිරසින් නමස්කාර කරයි’ කියා පවසන්න. තවද ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවාගෙන වක්කලී භික්ෂුව සිටින තැනට වඩින සේක් නම් මැනවි’ යැයි පවසන්න.” එම භික්ෂූන් වහන්සේලාද “එසේය ඇවැත්නි” කියා ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන්ට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගියහ. එහි ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, වක්කලී භික්ෂුව අසනීප වී, දුකට පත්ව, දැඩි සේ ගිලන්ව සිටියි; ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් සිරසින් නමස්කාර කරයි. තවද ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවාගෙන වක්කලී භික්ෂුව සිටින තැනට වඩින සේක් නම් මැනවි’ යැයි ඔහු පවසා සිටියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව එය පිළිගත් සේක.

---

අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙනායස්මා වක්කලි තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා වක්කලි භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චකෙ සමධොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං වක්කලිං එතදවොච – ‘‘අලං, වක්කලි, මා ත්වං මඤ්චකෙ සමධොසි. සන්තිමානි ආසනානි පඤ්ඤත්තානි; තත්ථාහං නිසීදිස්සාමී’’ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං වක්කලිං එතදවොච – ‘‘කච්චි තෙ, වක්කලි, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති, නො අභික්කමන්ති; පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො අභික්කමො’’ති? ‘‘න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං, න යාපනීයං; බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො’’ති. ‘‘කච්චි තෙ, වක්කලි, න කිඤ්චි කුක්කුච්චං, න කොචි විප්පටිසාරො’’ති? ‘‘තග්ඝ මෙ, භන්තෙ, අනප්පකං කුක්කුච්චං, අනප්පකො විප්පටිසාරො’’ති. ‘‘කච්චි පන තං, වක්කලි, අත්තා සීලතො න උපවදතී’’ති? ‘‘න ඛො මං, භන්තෙ, අත්තා සීලතො උපවදතී’’ති. ‘‘නො චෙ කිර තං, වක්කලි, අත්තා සීලතො උපවදති; අථ කිඤ්ච තෙ කුක්කුච්චං කො ච විප්පටිසාරො’’ති? ‘‘චිරපටිකාහං, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො, නත්ථි ච මෙ කායස්මිං තාවතිකා බලමත්තා, යාවතාහං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුරු හැඳ, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන් සිටි තැනට වැඩි සේක. ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඈතින්ම වඩින භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක ඇඳ මත නැගී සිටීමට (සෙලවීමට) උත්සාහ කළහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන්ට මෙසේ වදාළහ: “වක්කලී, ඇති, ඔබ ඇඳ මත සෙලවෙන්නට එපා. මෙහි පනවන ලද ආසන තිබේ, මම එහි වාඩි වන්නෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. වැඩසිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් වක්කලී ස්ථවිරයන්ගෙන් මෙසේ විමසූ සේක: “වක්කලී, ඔබට ඉවසිය හැකිද? යැපිය හැකිද? දුක් වේදනාවන් අඩු වේද? වැඩි නොවී තිබේද? වේදනාවන්ගේ අඩුවීමක් මිස වැඩිවීමක් පෙනෙන්නට තිබේද?” “ස්වාමීනි, මට ඉවසිය නොහැක, යැපිය නොහැක. මගේ දැඩි දුක් වේදනාවන් වැඩිවේ, අඩු නොවේ. වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත.” “වක්කලී, ඔබට කිසියම් සැකයක් හෝ පසුතැවීමක් තිබේද?” “ස්වාමීනි, සැබවින්ම මට සුළු නොවන සැකයක් හා පසුතැවීමක් තිබේ.” “වක්කලී, ඔබගේම සිත ශීලය සම්බන්ධයෙන් ඔබට දොස් නගයිද?” “ස්වාමීනි, මාගේ සිත ශීලය සම්බන්ධයෙන් මට දොස් නගන්නේ නැත.” “වක්කලී, ඉදින් ඔබගේ සිත ශීලය සම්බන්ධයෙන් ඔබට දොස් නොනගයි නම්, ඔබේ සැකය හා පසුතැවීම කුමක් ගැනද?” “ස්වාමීනි, මම බොහෝ කලක සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට පැමිණීමට කැමැත්තෙන් සිටියෙමි. නමුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට පැමිණීමට තරම් ශක්තියක් මගේ ශරීරයේ නොතිබුණි.”

---

‘‘අලං, වක්කලි, කිං තෙ ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන? යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති සො මං පස්සති; යො මං පස්සති සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සති; මං පස්සන්තො ධම්මං පස්සති.

“වක්කලී, ඇති, මේ කුණු වූ ශරීරය දැකීමෙන් ඔබට ඇති පලය කිම? වක්කලී, යමෙක් ධර්මය දකීද, ඔහු මා දකී. යමෙක් මා දකීද, ඔහු ධර්මය දකී. වක්කලී, සැබවින්ම ධර්මය දකින්නා මා දකී, මා දකින්නා ධර්මය දකී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, වක්කලි, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං [Pg.99] නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… එසො මෙ අත්තාති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති.

“වක්කලී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් සහිත ද නැතහොත් සැප සහිත ද?” “ස්වාමීනී, දුක් සහිතය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහිත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මේ මාගේය, මේ මම වෙමි, මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “එය ‘මේ මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “එබැවින් වක්කලී...පෙ... මෙසේ දකින්නා වූ...පෙ... මේ අරහත්භාවයෙන් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.”

---

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං වක්කලිං ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා උට්ඨායාසනා යෙන ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො තෙන පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා වක්කලි අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උපට්ඨාකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘එථ මං, ආවුසො, මඤ්චකං ආරොපෙත්වා යෙන ඉසිගිලිපස්සං කාළසිලා තෙනුපසඞ්කමථ. කථඤ්හි නාම මාදිසො අන්තරඝරෙ කාලං කත්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො වක්කලිස්ස පටිස්සුත්වා ආයස්මන්තං වක්කලිං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා යෙන ඉසිගිලිපස්සං කාළසිලා තෙනුපසඞ්කමිංසු. අථ ඛො භගවා තඤ්ච රත්තිං තඤ්ච දිවාවසෙසං ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහාසි. අථ ඛො ද්වෙ දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු…පෙ… එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු විමොක්ඛාය චෙතෙතී’’ති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සො හි නූන, භන්තෙ, සුවිමුත්තො විමුච්චිස්සතී’’ති. ඉදමවොචුං තා දෙවතායො. ඉදං වත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන් හට මේ අවවාදයෙන් අනුශාසනා කොට, අසුනින් නැගිට ගිජ්ඣකූට පර්වතය දෙසට වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කර නොබෝ වේලාවකින් සිය උපස්ථායකයන් අමතා මෙසේ කීහ. “ඇවැත්නි, එන්න, මා ඇඳක තබා ඉසිගිලි පර්වතය අසල වූ කාලසීලා විහාරය වෙත ගෙන යන්න. මා වැනි අයෙකු ගෙයක් ඇතුළත කළුරිය කිරීම සුදුසු යැයි කෙසේ නම් සිතිය හැකිද?” “එසේය ඇවැත්නි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන් හට පිළිතුරු දී, ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන් ඇඳක තබා ඉසිගිලි පර්වතය අසල කාලසීලා විහාරය වෙත වැඩම කරවූහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රැයත්, දහවලේ ඉතිරි කාලයත් ගිජ්ඣකූට පර්වතයේම වැඩසිටි සේක. ඉක්බිති රැයෙහි මැදියම් වේලාව ඉක්ම ගිය පසු, අතිශයින් ශෝභමාන වූ ශරීර වර්ණ ඇති දේවතාවන් දෙදෙනෙක් මුළු ගිජ්ඣකූට පර්වතයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ...පෙ... එකත්පස්ව සිටගත්හ. එකත්පස්ව සිටි එක් දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය. “ස්වාමීනී, වක්කලී භික්ෂුව විමුක්තිය සඳහා (අර්හත් මග සඳහා) අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව කටයුතු කරයි.” අනෙක් දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය. “ස්වාමීනී, ඒකාන්තයෙන්ම උන්වහන්සේ (කෙලෙසුන්ගෙන්) මැනවින් මිදී විමුක්තිය ලබනු ඇත.” ඒ දේවතාවෝ මේ වචනය සැල කළහ. මෙසේ පවසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදන කොට, පැදකුණු කොට එහිදීම අතුරුදන් වූහ.

---

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එථ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, යෙන වක්කලි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමථ; උපසඞ්කමිත්වා වක්කලිං භික්ඛුං එවං වදෙථ –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රැය ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් අමතා වදාළ සේක. “මහණෙනි, එන්න, ඔබලා වක්කලී භික්ෂුව සිටින තැනට යන්න; ගොස් වක්කලී භික්ෂුවට මෙසේ කියන්න.”

---

‘‘‘සුණාවුසො ත්වං, වක්කලි, භගවතො වචනං ද්වින්නඤ්ච දෙවතානං. ඉමං, ආවුසො, රත්තිං ද්වෙ දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, ආවුසො, එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු විමොක්ඛාය චෙතෙතීති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – සො හි නූන, භන්තෙ, සුවිමුත්තො විමුච්චිස්සතීති. භගවා ච තං, ආවුසො වක්කලි, එවමාහ – මා භායි, වක්කලි; මා භායි, වක්කලි! අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලකිරියා’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ [Pg.100] භික්ඛූ භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා වක්කලි තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං වක්කලිං එතදවොචුං – ‘‘සුණාවුසො වක්කලි, භගවතො වචනං ද්වින්නඤ්ච දෙවතාන’’න්ති.

“ඇවැත් වක්කලී, ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහ දේවතාවන් දෙදෙනාගේ වචනය අසන්න. ඇවැත්නි, අද රැයෙහි මැදියම් වේලාව ඉක්ම ගිය පසු, අතිශයින් ශෝභමාන වූ ශරීර වර්ණ ඇති දේවතාවන් දෙදෙනෙක් මුළු ගිජ්ඣකූට පර්වතයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදන කොට එකත්පස්ව සිටගත්හ. ඇවැත්නි, එකත්පස්ව සිටි එක් දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය: ‘ස්වාමීනී, වක්කලී භික්ෂුව විමුක්තිය උදෙසා වීර්යය කරයි’ කියායි. අනෙක් දේවතාවා මෙසේ සැල කළේය: ‘ස්වාමීනී, ඒකාන්තයෙන්ම උන්වහන්සේ මැනවින් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී නිදහස් වනු ඇත’ කියායි. ඇවැත් වක්කලී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ඔබට මෙසේ වදාරති: ‘වක්කලී, බිය නොවන්න; වක්කලී, බිය නොවන්න! ඔබගේ මරණය අයහපත් එකක් නොවනු ඇත; ඔබගේ කාලක්‍රියාව (මරණය) අයහපත් නොවනු ඇත’ කියායි.” “එසේය ස්වාමීනී” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන් වෙත පැමිණියහ; පැමිණ ආයුෂ්මත් වක්කලී තෙරුන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් වක්කලී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සහ දේවතාවන් දෙදෙනාගේ වචනය අසන්න.”

---

අථ ඛො ආයස්මා වක්කලි උපට්ඨාකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘එථ මං, ආවුසො, මඤ්චකා ඔරොපෙථ. කථඤ්හි නාම මාදිසො උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා තස්ස භගවතො සාසනං සොතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති! ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො වක්කලිස්ස පටිස්සුත්වා ආයස්මන්තං වක්කලිං මඤ්චකා ඔරොපෙසුං. ‘‘ඉමං, ආවුසො, රත්තිං ද්වෙ දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා…පෙ… එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, ආවුසො, එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු විමොක්ඛාය චෙතෙතී’ති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘සො හි නූන, භන්තෙ, සුවිමුත්තො විමුච්චිස්සතී’ති. භගවා ච තං, ආවුසො වක්කලි, එවමාහ – ‘මා භායි, වක්කලි; මා භායි, වක්කලි! අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලකිරියා’’’ති. ‘‘තෙන හාවුසො, මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දථ – ‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති. එවඤ්ච වදෙථ – ‘රූපං අනිච්චං. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමි. වෙදනා අනිච්චා. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමි. සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමි. විඤ්ඤාණං අනිච්චං. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමී’’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො වක්කලිස්ස පටිස්සුත්වා පක්කමිංසු. අථ ඛො ආයස්මා වක්කලි අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු භික්ඛූසු සත්ථං ආහරෙසි.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරණුවෝ උපස්ථායකයන් අමතා මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, එන්න, මා ඇඳෙන් බිමට බස්සවන්න. මා වැනි කෙනෙකු උසස් අසුනක හිඳගෙන ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ශ්‍රවණය කළ යුතුය කියා සිතන්නේ කෙසේද?” “එසේය ඇවැත්නි” කියා ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරණුවන්ට පිළිතුරු දී, උන්වහන්සේව ඇඳෙන් බිමට බස්සවා තැබූහ. “ඇවැත්නි, මේ රාත්‍රියෙහි අතිශයින් ශෝභමාන වූ දේවතාවෝ දෙදෙනෙක්... (පෙ)... පැමිණ එකත්පසක සිටියහ. එකත්පසක සිටි එක් දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, වක්කලි භික්ෂුව විමුක්තිය උදෙසා අධිෂ්ඨාන කරයි.’ අනෙක් දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, උන්වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම මැනවින් මිදුණ කෙනෙකු ලෙස මිදෙනු ඇත.’ ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේද වක්කලි තෙරණුවන්ට මෙසේ වදාළහ: ‘වක්කලි, බිය නොවන්න; වක්කලි, බිය නොවන්න! ඔබගේ මරණය පාපී එකක් නොවනු ඇත, ඔබගේ මරණය (කාලක්‍රියාව) අකුසල් සහගත නොවනු ඇත.’ එබැවින් ඇවැත්නි, මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පතුල් හිස නමා වන්දනා කරන්න — ‘ස්වාමීනි, වක්කලි භික්ෂුව ආබාධිතව, දුකට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පතුල් හිස නමා වන්දනා කරයි’ යනුවෙනි. තවද මෙසේද පවසන්න — ‘ස්වාමීනි, රූපය අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත. යමක් අනිත්‍යද එය දුක්ඛදායක බව මම නිසැකවම දනිමි. අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු වූ ඒ රූපය කෙරෙහි මට කිසිදු කැමැත්තක් හෝ රාගයක් හෝ ප්‍රේමයක් නැතැයි මම නිසැකවම දනිමි. වේදනාව අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත... සංඥාව... සංස්කාර අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත. යමක් අනිත්‍යද එය දුක්ඛදායක බව මම නිසැකවම දනිමි. අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු වූ ඒ ධර්මයන් කෙරෙහි මට කිසිදු කැමැත්තක් හෝ රාගයක් හෝ ප්‍රේමයක් නැතැයි මම නිසැකවම දනිමි. විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත. යමක් අනිත්‍යද එය දුක්ඛදායක බව මම නිසැකවම දනිමි. අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු වූ ඒ විඤ්ඤාණය කෙරෙහි මට කිසිදු කැමැත්තක් හෝ රාගයක් හෝ ප්‍රේමයක් නැතැයි මම නිසැකවම දනිමි’ යනුවෙනි.” “එසේය ඇවැත්නි” කියා ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරණුවන්ට පිළිතුරු දී පිටව ගියහ. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරණුවෝ, ඒ භික්ෂූන් නික්ම ගොස් වැඩි වේලාවක් යන්නට පෙර සැතකින් සිය ගෙල සිඳ ගත්හ.

---

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘වක්කලි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො; සො භගවතො [Pg.101] පාදෙ සිරසා වන්දති; එවඤ්ච වදෙති – ‘රූපං අනිච්චං. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමි. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා … විඤ්ඤාණං අනිච්චං. තාහං, භන්තෙ, න කඞ්ඛාමි. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති න විචිකිච්ඡාමි. යදනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, නත්ථි මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති න විචිකිච්ඡාමී’’’ති.

එවිට ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, වක්කලි භික්ෂුව ආබාධිතව, දුකට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි; උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පතුල් හිස නමා වන්දනා කරයි; තවද මෙසේ පවසයි — ‘ස්වාමීනි, රූපය අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත. යමක් අනිත්‍යද එය දුක්ඛදායක බව මම නිසැකවම දනිමි. අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු වූ ඒ රූපය කෙරෙහි මට කිසිදු කැමැත්තක් හෝ රාගයක් හෝ ප්‍රේමයක් නැතැයි මම නිසැකවම දනිමි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. ඒ ගැන මට සැකයක් නැත. යමක් අනිත්‍යද එය දුක්ඛදායක බව මම නිසැකවම දනිමි. අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු වූ ඒ විඤ්ඤාණය කෙරෙහි මට කිසිදු කැමැත්තක් හෝ රාගයක් හෝ ප්‍රේමයක් නැතැයි මම නිසැකවම දනිමි’ යනුවෙනි.”

---

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාම, භික්ඛවෙ, යෙන ඉසිගිලිපස්සං කාළසිලා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; යත්ථ වක්කලිනා කුලපුත්තෙන සත්ථමාහරිත’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. අථ ඛො භගවා සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන ඉසිගිලිපස්සං කාළසිලා තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං වක්කලිං දූරතොව මඤ්චකෙ විවත්තක්ඛන්ධං සෙමානං.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “මහණෙනි, එන්න, අපි ඉසිගිලි පර්වත පාමුල කළුගල් තලාව (කාළසිලා) වෙත යමු; එහි වක්කලි කුලපුත්‍රයා සැතකින් සිය දිවි නසාගෙන ඇත.” “එසේය ස්වාමීනි” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බොහෝ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ ඉසිගිලි පර්වත පාමුල කළුගල් තලාව වෙත වැඩම කළහ. ඇඳක් මත ශරීරය පෙරළුණු ඉරියව්වෙන් වැතිර සිටින ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරණුවන්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම දුටුහ.

---

තෙන ඛො පන සමයෙන ධූමායිතත්තං තිමිරායිතත්තං ගච්ඡතෙව පුරිමං දිසං, ගච්ඡති පච්ඡිමං දිසං, ගච්ඡති උත්තරං දිසං, ගච්ඡති දක්ඛිණං දිසං, ගච්ඡති උද්ධං දිසං, ගච්ඡති අධො දිසං, ගච්ඡති අනුදිසං. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතං ධූමායිතත්තං තිමිරායිතත්තං ගච්ඡතෙව පුරිමං දිසං…පෙ… ගච්ඡති අනුදිස’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, මාරො පාපිමා වක්කලිස්ස කුලපුත්තස්ස විඤ්ඤාණං සමන්වෙසති – ‘කත්ථ වක්කලිස්ස කුලපුත්තස්ස විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිත’න්ති? අප්පතිට්ඨිතෙන ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණෙන වක්කලි කුලපුත්තො පරිනිබ්බුතො’’ති. පඤ්චමං.

එම අවස්ථාවේදී දුමාරයක් වැනි වූ, අඳුරු වලාවක් වැනි වූ ස්වභාවයක් නැගෙනහිර දිශාවට ගමන් කරයි, බටහිර දිශාවට ගමන් කරයි, උතුරු දිශාවට ගමන් කරයි, දකුණු දිශාවට ගමන් කරයි, උඩ දිශාවට ගමන් කරයි, යට දිශාවට ගමන් කරයි, අනුදිශාවන්ට ගමන් කරයි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “මහණෙනි, නැගෙනහිර දිශාවට... (පෙ)... අනුදිශාවන්ට ගමන් කරන ඒ දුමාරයක් වැනි අඳුරු ස්වභාවය ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඒ වනාහි පාපිෂ්ඨ මාරයා ය. ඔහු ‘වක්කලි කුලපුත්‍රයාගේ විඤ්ඤාණය කොහේ පිහිටා තිබේද?’ කියා සොයමින් සිටියි. නමුත් මහණෙනි, වක්කලි කුලපුත්‍රයා කිසිදු තැනක නොපිහිටි විඤ්ඤාණයෙන් යුතුව පිරිනිවන් පෑවේය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. අස්සජිසුත්තං

6. අස්සජි සූත්‍රය

---

88. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අස්සජි කස්සපකාරාමෙ විහරති ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා අස්සජි උපට්ඨාකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘එථ තුම්හෙ, ආවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමථ; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දථ – ‘අස්සජි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති. එවඤ්ච වදෙථ – ‘සාධු කිර, භන්තෙ, භගවා [Pg.102] යෙන අස්සජි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො අස්සජිස්ස පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘අස්සජි, භන්තෙ, භික්ඛු ආබාධිකො…පෙ… සාධු කිර, භන්තෙ, භගවා යෙන අස්සජි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

88. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ලේනුන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේ අසනීප වී, දුකට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව කස්සපකාරාමයෙහි වාසය කළහ. එවිට ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේ උපස්ථායකයන් අමතා මෙසේ වදාළහ. “ඇවැත්නි, ඔබලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් සිරසින් නමස්කාර කරන්න. ‘ස්වාමීනි, අස්සජි භික්ෂුව අසනීප වී, දුකට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් සිරසින් නමස්කාර කරයි’ යනුවෙන් දන්වන්න. තවද මෙසේත් දන්වන්න: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා අස්සජි භික්ෂුව වැඩසිටින තැනට වඩිනවා නම් ඉතා මැනවි’ කියායි.” “එසේය ඇවැත්නි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ. “ස්වාමීනි, අස්සජි භික්ෂුව අසනීප වී... (පෙ)... ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා අස්සජි භික්ෂුව වැඩසිටින තැනට වඩිනවා නම් ඉතා මැනවි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක.

---

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා අස්සජි තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා අස්සජි භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චකෙ සමධොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං අස්සජිං එතදවොච – ‘‘අලං, අස්සජි, මා ත්වං මඤ්චකෙ සමධොසි. සන්තිමානි ආසනානි පඤ්ඤත්තානි, තත්ථාහං නිසීදිස්සාමී’’ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං අස්සජිං එතදවොච – ‘‘කච්චි තෙ, අස්සජි, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං…පෙ… පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමො’’ති?

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට (පටිසල්ලානයෙන්) නැගිට, ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට වැඩි සේක. ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනු දැක, ඇඳ මත සෙලවෙන්නට (නැගිටීමට උත්සාහ කරන්නට) වූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළ සේක. “අස්සජි, එපා. ඔබ ඇඳ මත සෙලවෙන්නට (නැගිටින්නට) උත්සාහ නොකරන්න. පනවන ලද මේ ආසන තිබේ, මම එහි වාඩි වන්නෙමි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැනවූ ආසනයක වාඩි වූ සේක. වාඩි වී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් අස්සජි ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූ සේක. “අස්සජි, ඔබට ඉවසිය හැකිද? ඔබට යැපිය හැකිද? ... (පෙ) ... දුක් වේදනාවන් අඩු වන බවක් පෙනේද? වැඩි වන බවක් නොපෙනේ ද?”

---

‘‘න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං…පෙ… අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො’’ති. ‘‘කච්චි තෙ, අස්සජි, න කිඤ්චි කුක්කුච්චං න කොචි විප්පටිසාරො’’ති? ‘‘තග්ඝ මෙ, භන්තෙ, අනප්පකං කුක්කුච්චං අනප්පකො විප්පටිසාරො’’ති. ‘‘කච්චි පන තං, අස්සජි, අත්තා සීලතො න උපවදතී’’ති? ‘‘න ඛො මං, භන්තෙ, අත්තා සීලතො උපවදතී’’ති. ‘‘නො චෙ කිර තං, අස්සජි, අත්තා සීලතො උපවදති, අථ කිඤ්ච තෙ කුක්කුච්චං කො ච විප්පටිසාරො’’ති? ‘‘පුබ්බෙ ඛ්වාහං, භන්තෙ, ගෙලඤ්ඤෙ පස්සම්භෙත්වා පස්සම්භෙත්වා කායසඞ්ඛාරෙ විහරාමි, සොහං සමාධිං නප්පටිලභාමි. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තං සමාධිං අප්පටිලභතො එවං හොති – ‘නො චස්සාහං පරිහායාමී’’’ති. ‘‘යෙ තෙ, අස්සජි, සමණබ්‍රාහ්මණා සමාධිසාරකා සමාධිසාමඤ්ඤා තෙසං තං සමාධිං අප්පටිලභතං එවං හොති – ‘නො චස්සු මයං පරිහායාමා’’’ති.

“ස්වාමීනි, මට ඉවසිය නොහැක, මට යැපිය නොහැක... (පෙ) ... දුක් වේදනාවන් වැඩි වන බව පෙනේ මිස, අඩු වන බවක් නොපෙනේ.” “අස්සජි, ඔබට කිසියම් සැකයක් හෝ පසුතැවිල්ලක් (කුකුසක්) තිබේද?” “ස්වාමීනි, සැබවින්ම මට අල්ප නොවන (විශාල) සැකයක් හා පසුතැවිල්ලක් තිබේ.” “අස්සජි, ඔබගේ සිල්වත්කම පිළිබඳව ඔබගේ සිත ඔබටම චෝදනා කරයිද?” “ස්වාමීනි, මාගේ සීලය පිළිබඳව මාගේ සිත මට චෝදනා නොකරයි.” “අස්සජි, ඉදින් සීලය පිළිබඳව සිත චෝදනා නොකරන්නේ නම්, ඔබගේ සැකය හා පසුතැවිල්ල කුමක් ද?” “ස්වාමීනි, මම පෙර ගිලන් වූ අවස්ථාවල කාය සංස්කාරයන් (ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයන්) සන්සිඳුවා වාසය කළෙමි. නමුත් දැන් මට ඒ සමාධිය නොලැබේ. ස්වාමීනි, ඒ සමාධිය නොලැබෙන මට මෙවැනි අදහසක් ඇති වේ: ‘මම (සසුනෙන්) පිරිහෙන්නෙම් ද?’ කියායි.” “අස්සජි, යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සමාධියම සාරය කොට (අගය කොට) සලකත්ද, සමාධියම ශ්‍රමණ භාවය යැයි සලකත්ද, ඔවුනට ඒ සමාධිය නොලැබෙන කල ‘අපි පිරිහෙන්නෙමු ද?’ යන අදහස ඇති වේ.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අස්සජි, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විඤ්ඤාණං …පෙ… තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති. සො සුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා ‘අනිච්චා’ති පජානාති. ‘අනජ්ඣොසිතා’ති [Pg.103] පජානාති. ‘අනභිනන්දිතා’ති පජානාති. දුක්ඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා ‘අනිච්චා’ති පජානාති. ‘අනජ්ඣොසිතා’ති පජානාති. ‘අනභිනන්දිතා’ති පජානාති. අදුක්ඛමසුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා ‘අනිච්චා’ති පජානාති…පෙ… ‘අනභිනන්දිතා’ති පජානාති. සො සුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති; දුක්ඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති; අදුක්ඛමසුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති. සො කායපරියන්තිකං චෙ වෙදනං වෙදයමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමී’ති පජානාති. ජීවිතපරියන්තිකං චෙ වෙදනං වෙදයමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමී’ති පජානාති. ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතීභවිස්සන්තී’ති පජානාති.

“අස්සජි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද, අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යයි ස්වාමීනි” ... (පෙ) ... විඤ්ඤාණය ... (පෙ) ... එබැවින් ... (පෙ) ... මෙසේ දකින ... (පෙ) ... මෙලොව ජීවිතය සඳහා තව කළ යුතු දෙයක් නැතැයි පිරිසිඳ දනියි. ඔහු සුඛ වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එය ‘අනිත්‍යය’ යැයි පිරිසිඳ දනියි. එයට ‘නොඇලෙන්නේය’ (අනජ්ඣොසිතා) යැයි පිරිසිඳ දනියි. එය ‘පිළිනොගන්නේය/නොනියලෙන්නේය’ (අනභිනන්දිතා) යැයි පිරිසිඳ දනියි. ඉදින් ඔහු දුක් වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එය ‘අනිත්‍යය’ යැයි පිරිසිඳ දනියි... (පෙ) ... ඉදින් ඔහු නොදුක් නොසැප (උපේක්ෂා) වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එය ‘අනිත්‍යය’ යැයි පිරිසිඳ දනියි... (පෙ) ... ‘නොනියලෙන්නේය’ යැයි පිරිසිඳ දනියි. ඔහු සැප වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එයින් විමුක්තව (බැඳීමකින් තොරව) විඳියි; දුක් වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එයින් විමුක්තව විඳියි; නොදුක් නොසැප වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එයින් විමුක්තව විඳියි. ඔහු ශරීරය අවසාන කොට ඇති (කාය පරියන්තික) වේදනාවක් විඳින කල, ‘ශරීරය අවසාන කොට ඇති වේදනාවක් විඳිමි’ යි පිරිසිඳ දනියි. ජීවිතය අවසාන කොට ඇති (ජීවිත පරියන්තික) වේදනාවක් විඳින කල, ‘ජීවිතය අවසාන කොට ඇති වේදනාවක් විඳිමි’ යි පිරිසිඳ දනියි. ‘ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසුව, ජීවිතය කෙළවර වීමෙන් පසුව, මෙහිදීම (මේ භවයේදීම) සියලු විඳීම් නොනියලන ලදුව (නොපිළිගන්නා ලදුව) සිසිල් වන්නේය (සීතීභවිස්සන්ති)’ යැයි පිරිසිඳ දනියි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, අස්සජි, තෙලඤ්ච පටිච්ච, වට්ටිඤ්ච පටිච්ච, තෙලප්පදීපො ඣායෙය්‍ය; තස්සෙව තෙලස්ස ච වට්ටියා ච පරියාදානා අනාහාරො නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, අස්සජි, භික්ඛු කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො ‘කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමී’ති පජානාති. ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො ‘ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමී’ති පජානාති. ‘කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතීභවිස්සන්තී’ති පජානාතී’’ති. ඡට්ඨං.

“අස්සජි, යම් සේ තෙල් ද තිරය ද නිසා තෙල් පහනක් දැල්වේ ද, ඒ තෙල් හා තිරය ක්ෂය වීමෙන්, ඉන්ධන රහිත ව එය නිවී යන්නේ ද; අස්සජි, එලෙසම මහණ තෙමේ කය කෙළවර කොට ඇති වේදනාවක් විඳින කල්හි ‘කය කෙළවර කොට ඇති වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි. ජීවිතය කෙළවර කොට ඇති වේදනාවක් විඳින කල්හි ‘ජීවිතය කෙළවර කොට ඇති වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි. ‘කය බිඳීමෙන් පසු ජීවිතය ක්ෂය වීමත් සමඟ, මේ ජීවිතයේ දීම විඳින ලද සියලු වේදනාවන් තෘෂ්ණාවෙන් උපාදානය නොකරන ලද බැවින් මෙහිදීම සිහිල් වන්නේ ය’ යි ඔහු දැනගනියි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. ඛෙමකසුත්තං

7. ඛේමක සූත්‍රය

---

89. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ කොසම්බියං විහරන්ති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඛෙමකො බදරිකාරාමෙ විහරති ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතා ආයස්මන්තං දාසකං ආමන්තෙසුං – ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො දාසක, යෙන ඛෙමකො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා ඛෙමකං භික්ඛුං එවං වදෙහි – ‘ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – කච්චි තෙ, ආවුසො, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමො’’’ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා දාසකො ථෙරානං භික්ඛූනං පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ඛෙමකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ඛෙමකං එතදවොච – ‘‘ථෙරා තං, ආවුසො [Pg.104] ඛෙමක, එවමාහංසු – ‘කච්චි තෙ, ආවුසො, ඛමනීයං…පෙ… නො අභික්කමො’’’ති? ‘‘න මෙ, ආවුසො, ඛමනීයං න යාපනීයං…පෙ… අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො’’ති.

89. එක් කලෙක බොහෝ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ බදරිකාරාමයෙහි ව්‍යාධිපත්ව, දුක්ඛිතව, දැඩි සේ ගිලන්ව වැඩවසන සේක. ඉක්බිති ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් අමතා මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි දාසක, ඔබ ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වැඩසිටින තැනට ගොස් මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත්නි ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබෙන් මෙසේ අසති — ඇවැත්නි, රෝගය ඔබට ඉවසිය හැකි ද? ජීවිතය යැපිය හැකි ද? දුක් වේදනාවෝ අඩුවෙත් ද? වැඩි නොවෙත් ද? වේදනාවන්ගේ අඩුවීමක් මිස වැඩිවීමක් පෙනෙන්නට තිබේ ද?’” “එසේය ඇවැත්නි” යි ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඒ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වෙත වැඩම කළහ. එහි ගොස් ආයුෂ්මත් ඛේමකයන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබෙන් මෙසේ අසති — ඇවැත්නි, ඔබට රෝගය ඉවසිය හැකි ද? යැපිය හැකි ද? ... වේදනාවන්ගේ අඩුවීමක් මිස වැඩිවීමක් පෙනෙන්නට තිබේ ද?” “ඇවැත්නි, මට රෝගය ඉවසිය නොහැක, යැපිය නොහැක ... වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත.”

---

අථ ඛො ආයස්මා දාසකො යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඛෙමකො, ආවුසො, භික්ඛු එවමාහ – ‘න මෙ, ආවුසො, ඛමනීයං…පෙ… අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො’’’ති. ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො දාසක, යෙන ඛෙමකො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා ඛෙමකං භික්ඛුං එවං වදෙහි – ‘ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ආයස්මා ඛෙමකො පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සතී’’’ති?

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත වැඩම කර මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, ඛේමක ස්ථවිරයන් මෙසේ පවසයි — ‘ඇවැත්නි, මට රෝගය ඉවසිය නොහැක... වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත’ කියායි.” “ඇවැත්නි දාසක, ඔබ නැවතත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වෙත ගොස් මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත්නි ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා මෙසේ පවසති — ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යනුවෙන් උපාදානස්කන්ධ පහක් වදාරන ලදී. ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් මේ උපාදානස්කන්ධ පහ තුළ කිසිවක් ‘මම’ කියා හෝ ‘මගේ’ කියා හෝ දකින්නේ ද?’”

---

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා දාසකො ථෙරානං භික්ඛූනං පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ඛෙමකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – ‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ආයස්මා ඛෙමකො පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සතී’’ති? ‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ඛ්වාහං, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු න කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සාමී’’ති.

“එසේය ඇවැත්නි” යි ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඒ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වෙත වැඩම කර මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබෙන් මෙසේ අසති — ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යනුවෙන් උපාදානස්කන්ධ පහක් වදාරන ලදී. ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් මේ උපාදානස්කන්ධ පහ තුළ කිසිවක් මම කියා හෝ මගේ කියා හෝ දකින්නේ ද?’” “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන උපාදානස්කන්ධ පහක් වදාරන ලදී. එහෙත් ඇවැත්නි, මම මේ උපාදානස්කන්ධ පහ තුළ කිසිවක් ‘මම’ කියා හෝ ‘මගේ’ කියා හෝ නොදකිමි.”

---

අථ ඛො ආයස්මා දාසකො යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඛෙමකො, ආවුසො, භික්ඛු එවමාහ – ‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ඛ්වාහං, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු න කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සාමී’’’ති. ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො දාසක, යෙන ඛෙමකො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා ඛෙමකං භික්ඛුං එවං වදෙහි – ‘ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. නො චෙ කිරායස්මා ඛෙමකො ඉමෙසු [Pg.105] පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සති. තෙනහායස්මා ඛෙමකො අරහං ඛීණාසවො’’’ති.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත වැඩම කර මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ පවසයි — ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපාදානස්කන්ධ පහක් වදාරන ලදී... මම මේ උපාදානස්කන්ධ පහ තුළ කිසිවක් මම කියා හෝ මගේ කියා හෝ නොදකිමි’ කියායි.” “ඇවැත්නි දාසක, ඔබ නැවතත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වෙත ගොස් මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත්නි ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා මෙසේ පවසති — භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන උපාදානස්කන්ධ පහක් වදාරන ලදී. ඉදින් ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් මේ උපාදානස්කන්ධ පහ තුළ කිසිවක් ‘මම’ කියා හෝ ‘මගේ’ කියා හෝ නොදකින්නේ නම්, එසේ නම් ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමකි’ කියායි.”

---

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා දාසකො ථෙරානං භික්ඛූනං පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ඛෙමකො…පෙ… ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – ‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො; නො චෙ කිරායස්මා ඛෙමකො ඉමෙසු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සති, තෙනහායස්මා ඛෙමකො අරහං ඛීණාසවො’’ති. ‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ඛ්වාහං, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු න කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සාමි, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො; අපි ච මෙ, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු ‘අස්මී’ති අධිගතං, ‘අයමහමස්මී’ති න ච සමනුපස්සාමී’’ති.

“ඇවැත්නි, එසේය” කියා ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ... වැඩිමහලු ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් ඛේමක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යැයි මේ උපාදානස්කන්ධ පසක් වදාරන ලදී. ඉදින් ආයුෂ්මත් ඛේමක මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි කිසිවක් ආත්මයක් හෝ ආත්මයට අයත් දෙයක් ලෙස හෝ නොදකින්නේ නම්, එසේ නම් ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේ ආසවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමකි.” එවිට ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යැයි මේ උපාදානස්කන්ධ පස වදාරන ලදී. ඇවැත්නි, මම මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි කිසිවක් ආත්මයක් ලෙස හෝ ආත්මයට අයත් දෙයක් ලෙස හෝ නොදකිමි. එහෙත් මම ආසවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමක් නොවෙමි. ඇවැත්නි, මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි ‘මම වෙමි’ යන හැඟීම (මානය) මා තුළ පවතී. එහෙත් ‘මේ මම වෙමි’ යයි (දෘෂ්ටි වශයෙන්) මම නොදකිමි.”

---

අථ ඛො ආයස්මා දාසකො යෙන ථෙරා භික්ඛූ…පෙ… ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඛෙමකො, ආවුසො, භික්ඛු එවමාහ – පඤ්චිමෙ, ආවුසො, උපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා භගවතා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙසු ඛ්වාහං, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු න කිඤ්චි අත්තං වා අත්තනියං වා සමනුපස්සාමි, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො; අපි ච මෙ, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු ‘අස්මී’ති අධිගතං, ‘අයමහමස්මී’ති න ච සමනුපස්සාමී’’ති.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත එළඹ... ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, ඛේමක භික්ෂුව මෙසේ පවසයි: ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් රූප උපාදානස්කන්ධය...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යැයි මේ උපාදානස්කන්ධ පස වදාරන ලදී. ඇවැත්නි, මම මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි කිසිවක් ආත්මයක් ලෙස හෝ ආත්මයට අයත් දෙයක් ලෙස හෝ නොදකිමි. එසේ වුවද මම ආසවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමක් නොවෙමි. ඇවැත්නි, මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි ‘මම වෙමි’ යන හැඟීමක් මා තුළ පවතී. එහෙත් ‘මේ මම වෙමි’ යයි මම නොදකිමි.’”

---

‘‘එහි ත්වං, ආවුසො දාසක, යෙන ඛෙමකො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා ඛෙමකං භික්ඛුං එවං වදෙහි – ‘ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – යමෙතං, ආවුසො ඛෙමක, අස්මීති වදෙසි, කිමෙතං අස්මීති වදෙසි? රූපං අස්මීති වදෙසි, අඤ්ඤත්‍ර රූපා අස්මීති වදෙසි, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අස්මීති වදෙසි, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා අස්මීති වදෙසි. යමෙතං, ආවුසො ඛෙමක, අස්මීති වදෙසි. කිමෙතං අස්මීති වදෙසී’’’ති?

“ඇවැත් දාසකය, ඔබ එන්න, ඛේමක භික්ෂුව වෙත ගොස් මෙසේ පවසන්න: ‘ඇවැත් ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබට මෙසේ පවසති: ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ? ඔබ රූපය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් රූපයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් විඤ්ඤාණයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ?’”

---

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා දාසකො ථෙරානං භික්ඛූනං පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ඛෙමකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ඛෙමකං එතදවොච – ථෙරා තං, ආවුසො ඛෙමක, එවමාහංසු – ‘‘යමෙතං, ආවුසො [Pg.106] ඛෙමක, ‘අස්මී’ති වදෙසි, කිමෙතං ‘අස්මී’ති වදෙසි? රූපං ‘අස්මී’ති වදෙසි අඤ්ඤත්‍ර රූපා ‘අස්මී’ති වදෙසි? වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං ‘අස්මී’ති වදෙසි අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා ‘අස්මී’ති වදෙසි? යමෙතං, ආවුසො ඛෙමක, ‘අස්මී’ති වදෙසි, කිමෙතං ‘අස්මී’ති වදෙසි’’ති? ‘‘අලං, ආවුසො දාසක, කිං ඉමාය සන්ධාවනිකාය! ආහරාවුසො, දණ්ඩං; අහමෙව යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමිස්සාමී’’ති.

“ඇවැත්නි, එසේය” කියා ආයුෂ්මත් දාසක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත් ඛේමක, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ඔබට මෙසේ පවසති: ‘ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ? ඔබ රූපය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් රූපයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් විඤ්ඤාණයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ?’” (ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ:) “ඇවැත් දාසකය, මෙසේ නිරන්තරයෙන් එහා මෙහා දුවමින් සිටීමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? එය ප්‍රමාණවත්ය. ඇවැත්නි, මගේ සැරයටිය රැගෙන එන්න. මමම වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින තැනට වඩින්නෙමි.”

---

අථ ඛො ආයස්මා ඛෙමකො දණ්ඩමොලුබ්භ යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ඛෙමකං ථෙරා භික්ඛූ එතදවොචුං – ‘‘යමෙතං, ආවුසො ඛෙමක, ‘අස්මී’ති වදෙසි, කිමෙතං ‘අස්මී’ති වදෙසි? රූපං ‘අස්මී’ති වදෙසි, අඤ්ඤත්‍ර රූපා ‘අස්මී’ති වදෙසි? වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං ‘අස්මී’ති වදෙසි, අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා ‘අස්මී’ති වදෙසි? යමෙතං, ආවුසො ඛෙමක, ‘අස්මී’ති වදෙසි, කිමෙතං ‘අස්මී’ති වදෙසී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, රූපං ‘අස්මී’ති වදාමි; නපි අඤ්ඤත්‍ර රූපා ‘අස්මී’ති වදාමි. න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං ‘අස්මී’ති වදාමි; නපි අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා ‘අස්මී’ති වදාමි. අපි ච මෙ, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු ‘අස්මී’ති අධිගතං ‘අයමහමස්මී’ති න ච සමනුපස්සාමි’’.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ සැරයටියට වාරු වෙමින් වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙත පැමිණියහ. පැමිණ වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කථාවන් පවත්වා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේගෙන් වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙසේ විමසූහ: “ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ? ඔබ රූපය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් රූපයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද, නැතහොත් විඤ්ඤාණයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයි පවසනවාද? ඇවැත් ඛේමක, ඔබ ‘මම වෙමි’ කියා යමක් පවසනවාද, කුමක් සම්බන්ධයෙන්ද ඔබ ‘මම වෙමි’ යයි පවසන්නේ?” (ඛේමක ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ:) “ඇවැත්නි, මම රූපය ‘මම වෙමි’ යයි නොකියමි; රූපයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයිද නොකියමි. මම වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මම වෙමි’ යයි නොකියමි; විඤ්ඤාණයෙන් බාහිරව ‘මම වෙමි’ යයිද නොකියමි. එහෙත් ඇවැත්නි, මේ උපාදානස්කන්ධ පස කෙරෙහි ‘මම වෙමි’ යන හැඟීම (මානය) මා තුළ පවතී. එහෙත් ‘මේ මම වෙමි’ යයි මම නොදකිමි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, උප්පලස්ස වා පදුමස්ස වා පුණ්ඩරීකස්ස වා ගන්ධො. යො නු ඛො එවං වදෙය්‍ය – ‘පත්තස්ස ගන්ධො’ති වා ‘වණ්ණස්ස ගන්ධො’ති වා ‘කිඤ්ජක්ඛස්ස ගන්ධො’ති වා සම්මා නු ඛො සො වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’. ‘‘යථා කථං, පනාවුසො, සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍යා’’ති? ‘‘‘පුප්ඵස්ස ගන්ධො’ති ඛො, ආවුසො, සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛ්වාහං, ආවුසො, න රූපං ‘අස්මී’ති වදාමි, නපි අඤ්ඤත්‍ර රූපා ‘අස්මී’ති වදාමි. න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං ‘අස්මී’ති වදාමි, නපි අඤ්ඤත්‍ර විඤ්ඤාණා ‘අස්මී’ති වදාමි. අපි ච මෙ, ආවුසො, පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු ‘අස්මී’ති අධිගතං ‘අයමහමස්මී’ති න ච සමනුපස්සාමි’’.

“ඇවැත්නි, උදාහරණයක් ලෙස නිල් මානෙල් මලක හෝ රතු නෙළුම් මලක හෝ සුදු නෙළුම් මලක හෝ සුවඳක් ඇද්ද, යමෙකු ‘මෙය පෙතිවල සුවඳ’ කියා හෝ ‘වර්ණයේ සුවඳ’ කියා හෝ ‘රේණුවල සුවඳ’ කියා හෝ පවසන්නේ නම්, ඔහු නිවැරදි ලෙස පවසන්නෙකු වේද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.” “ඇවැත්නි, එසේ නම් නිවැරදි ලෙස පවසන්නෙකු පිළිතුරු දිය යුත්තේ කෙසේද?” “ඇවැත්නි, නිවැරදි ලෙස පවසන්නෙකු පිළිතුරු දිය යුත්තේ ‘එය මලෙහි සුවඳ’ කියාය.” “ඇවැත්නි, එලෙසම මම රූපය ‘මම වෙමි’ යි නොකියමි, රූපයෙන් බැහැරව ද ‘මම වෙමි’ යි නොකියමි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මම වෙමි’ යි නොකියමි, විඤ්ඤාණයෙන් බැහැරව ද ‘මම වෙමි’ යි නොකියමි. ඇවැත්නි, මෙම පංච උපාදානස්කන්ධයන් විෂයයෙහි මට ‘මම වෙමි’ යන හැඟීමක් පවතින නමුත්, ‘මම මේ දේ වෙමි’ යි (දෘෂ්ටි වශයෙන්) මම නොදකිමි.”

---

‘‘කිඤ්චාපි, ආවුසො, අරියසාවකස්ස පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි භවන්ති, අථ ඛ්වස්ස හොති – ‘යො ච පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු අනුසහගතො [Pg.107] අස්මීති මානො, අස්මීති ඡන්දො, අස්මීති අනුසයො අසමූහතො. සො අපරෙන සමයෙන පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. තස්සිමෙසු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සිනො විහරතො යොපිස්ස හොති පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු අනුසහගතො ‘අස්මී’ති, මානො ‘අස්මී’ති, ඡන්දො ‘අස්මී’ති අනුසයො අසමූහතො, සොපි සමුග්ඝාතං ගච්ඡති.

“ඇවැත්නි, ආර්ය ශ්‍රාවකයෙකු පංච ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කර තිබුණද, පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඔහු තුළ තවමත් සූක්ෂ්ම ලෙස ඉතිරිව පවතින ‘මම වෙමි’ යන මානය ද, ‘මම වෙමි’ යන ඡන්දය ද, ‘මම වෙමි’ යන අනුශය ද සහමුලින්ම උදුරා දමා නැත. ඔහු පසු කලෙක පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි හටගැනීම හා විනාශය අනුව බලමින් (උදයබ්බයානුපස්සීව) වාසය කරයි: ‘මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ විනාශයයි; මෙය වේදනාවයි... මෙය සංඥාවයි... මෙය සංස්කාරයි... මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ විනාශයයි’ යනුවෙනි. මෙසේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි හටගැනීම හා විනාශය අනුලෝමව දකිමින් වාසය කරන ඔහු තුළ, පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඉතිරිව පැවති ඒ සූක්ෂ්ම ‘මම වෙමි’ යන මානය ද, ‘මම වෙමි’ යන ඡන්දය ද, ‘මම වෙමි’ යන අනුශය ද සහමුලින්ම ප්‍රහීණ වී යයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, වත්ථං සංකිලිට්ඨං මලග්ගහිතං. තමෙනං සාමිකා රජකස්ස අනුපදජ්ජුං. තමෙනං රජකො ඌසෙ වා ඛාරෙ වා ගොමයෙ වා සම්මද්දිත්වා අච්ඡෙ උදකෙ වික්ඛාලෙති. කිඤ්චාපි තං හොති වත්ථං පරිසුද්ධං පරියොදාතං, අථ ඛ්වස්ස හොති යෙව අනුසහගතො ඌසගන්ධො වා ඛාරගන්ධො වා ගොමයගන්ධො වා අසමූහතො. තමෙනං රජකො සාමිකානං දෙති. තමෙනං සාමිකා ගන්ධපරිභාවිතෙ කරණ්ඩකෙ නික්ඛිපන්ති. යොපිස්ස හොති අනුසහගතො ඌසගන්ධො වා ඛාරගන්ධො වා ගොමයගන්ධො වා අසමූහතො, සොපි සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමෙව ඛො, ආවුසො, කිඤ්චාපි අරියසාවකස්ස පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි පහීනානි භවන්ති, අථ ඛ්වස්ස හොති යෙව පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු අනුසහගතො ‘අස්මී’ති, මානො ‘අස්මී’ති, ඡන්දො ‘අස්මී’ති අනුසයො අසමූහතො. සො අපරෙන සමයෙන පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති. ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. තස්ස ඉමෙසු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සිනො විහරතො යොපිස්ස හොති පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු අනුසහගතො ‘අස්මී’ති, මානො ‘අස්මී’ති, ඡන්දො ‘අස්මී’ති අනුසයො අසමූහතො, සොපි සමුග්ඝාතං ගච්ඡතී’’ති.

“ඇවැත්නි, එය උපමාවකින් කියතොත්, කිලිටි වූ කුණු තැවරුණු වස්ත්‍රයක් එහි අයිතිකරුවන් රෙදි පිරිසිදු කරන්නෙකුට ලබා දෙයි. රෙදි පිරිසිදු කරන්නා එම වස්ත්‍රය සබන්කාර (ලවන) හෝ ක්ෂාර හෝ ගොම යන මෙයින් මැනවින් පිරිමැද පිරිසිදු ජලයෙන් සෝදයි. ඒ වස්ත්‍රය පිරිසිදු හා දීප්තිමත් වුවද, එහි තවමත් සූක්ෂ්ම ලෙස ඉතිරිව පවතින සබන්කාර ගන්ධය හෝ ක්ෂාර ගන්ධය හෝ ගොම ගන්ධය සහමුලින්ම පහව ගොස් නැත. රෙදි පිරිසිදු කරන්නා එම වස්ත්‍රය නැවත එහි අයිතිකරුවන්ට ලබා දෙයි. අයිතිකරුවන් එම වස්ත්‍රය සුවඳ දුම් කැවූ කරඬුවක තැන්පත් කරයි. එවිට එහි ඉතිරිව පැවති ඒ සූක්ෂ්ම සබන්කාර, ක්ෂාර හෝ ගොම ගන්ධය සහමුලින්ම ඉවත්ව යයි. ඇවැත්නි, එලෙසම ආර්ය ශ්‍රාවකයෙකුට පංච ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ වී තිබුණද, පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඔහු තුළ තවමත් සූක්ෂ්ම ලෙස ඉතිරිව පවතින ‘මම වෙමි’ යන මානය ද, ඡන්දය හා අනුශය ද සහමුලින්ම උදුරා දමා නැත. ඔහු පසු කාලයක පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි හටගැනීම හා විනාශය දකිමින් (උදයබ්බයානුපස්සීව) වාසය කරයි. ‘මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ විනාශයයි... මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ විනාශයයි’ යනුවෙනි. මෙසේ වාසය කරන ඔහු තුළ, පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි ඉතිරිව පැවති ඒ සූක්ෂ්ම ‘මම වෙමි’ යන මානය, ඡන්දය හා අනුශය සහමුලින්ම ප්‍රහීණ වී යයි.”

---

එවං වුත්තෙ, ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මන්තං ඛෙමකං එතදවොචුං – ‘‘න ඛො මයං ආයස්මන්තං ඛෙමකං විහෙසාපෙඛා පුච්ඡිම්හ, අපි චායස්මා ඛෙමකො පහොසි තස්ස භගවතො සාසනං විත්ථාරෙන ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං [Pg.108] පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං. තයිදං ආයස්මතා ඛෙමකෙන තස්ස භගවතො සාසනං විත්ථාරෙන ආචික්ඛිතං දෙසිතං පඤ්ඤාපිතං පට්ඨපිතං විවරිතං විභජිතං උත්තානීකත’’න්ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, අප ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේට පීඩා කිරීමේ අදහසින් ප්‍රශ්න කළා නොවේ. එහෙත් ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය විස්තර වශයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමටත්, දේශනා කිරීමටත්, පැනවීමටත්, පිහිටුවීමටත්, විවෘත කිරීමටත්, විභජනය කිරීමටත්, පැහැදිලි කිරීමටත් සමත් බව අපි දැන සිටියෙමු. ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේ විසින් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය විස්තර වශයෙන් ප්‍රකාශ කරන ලදී, දේශනා කරන ලදී, පනවන ලදී, පිහිටුවන ලදී, විවෘත කරන ලදී, විභජනය කරන ලදී, මැනවින් පැහැදිලි කරන ලදී.”

---

ඉදමවොච ආයස්මා ඛෙමකො. අත්තමනා ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මතො ඛෙමකස්ස භාසිතං අභිනන්දුං. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං ථෙරානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු, ආයස්මතො ඛෙමකස්ස චාති. සත්තමං.

ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේ මෙය වදාළහ. සතුටට පත් ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේගේ දේශනාව අනුමෝදන් වූහ. මෙම ධර්ම දේශනාව පවත්වන කල්හි, ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා සැට නමකගේ සිත් කිසිදු උපාදානයකින් තොරව ආසවයන්ගෙන් මිදුණාහ. ආයුෂ්මත් ඛේමකයන් වහන්සේගේ සිත ද ආසවයන්ගෙන් මිදුණේය. හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. ඡන්නසුත්තං

8. ඡන්න සූත්‍රය

---

90. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා ඡන්නො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඔවදන්තු මං ආයස්මන්තො ථෙරා, අනුසාසන්තු මං ආයස්මන්තො ථෙරා, කරොන්තු මෙ ආයස්මන්තො ථෙරා ධම්මිං කථං, යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍ය’’න්ති.

90. එක් සමයක බොහෝ වූ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වාසය කළහ. එකල්හි ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට, යතුර ගෙන විහාරයෙන් විහාරයට (කුටියෙන් කුටියට) වැඩම කොට ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා හමුවී මෙසේ පැවසූහ: “ආයුෂ්මත් ස්ථවිරයන් වහන්ස, මට අවවාද කරනු මැනව. ආයුෂ්මත් ස්ථවිරයන් වහන්ස, මට අනුශාසනා කරනු මැනව. මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි ආයුෂ්මත් ස්ථවිරයන් වහන්සේලා මට ධර්ම කථාවක් පවත්වන සේක්වා.”

---

එවං වුත්තෙ, ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මන්තං ඡන්නං එතදවොචුං – ‘‘රූපං ඛො, ආවුසො ඡන්න, අනිච්චං; වෙදනා අනිච්චා; සඤ්ඤා අනිච්චා; සඞ්ඛාරා අනිච්චා; විඤ්ඤාණං අනිච්චං. රූපං අනත්තා; වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා; සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ඡන්න, රූපය අනිත්‍යය; වේදනාව අනිත්‍යය; සංඥාව අනිත්‍යය; සංස්කාර අනිත්‍යය; විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය. රූපය අනාත්මය; වේදනාව අනාත්මය; සංඥාව අනාත්මය; සංස්කාර අනාත්මය; විඤ්ඤාණය අනාත්මය. සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වෙති; සියලු ධර්මයෝ අනාත්ම වෙති.”

---

අථ ඛො ආයස්මතො ඡන්නස්ස එතදහොසි – ‘‘මය්හම්පි ඛො එතං එවං හොති – ‘රූපං අනිච්චං, වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; රූපං අනත්තා, වෙදනා … සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති. අථ ච පන මෙ සබ්බසඞ්ඛාරසමථෙ සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගෙ තණ්හාක්ඛයෙ විරාගෙ නිරොධෙ නිබ්බානෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. පරිතස්සනා උපාදානං උප්පජ්ජති; පච්චුදාවත්තති මානසං – ‘අථ කො චරහි මෙ අත්තා’ති? න ඛො පනෙවං ධම්මං පස්සතො හොති. කො නු ඛො මෙ තථා ධම්මං දෙසෙය්‍ය යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍ය’’න්ති.

එවිට ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන්ට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: “මට ද ‘රූපය අනිත්‍යය, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; රූපය අනාත්මය, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය, සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය’ යනුවෙන් මෙසේ වැටහීමක් ඇත. එසේ වුවද, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම වූ, සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ, නොඇල්ම වූ, නිරෝධය වූ නිවන කෙරෙහි මාගේ සිත නොපැන නගියි, එහි නොපැහැදියි, එහි නොපිහිටයි, එයට අධිමොක්ඛ නොවේ. ඒ වෙනුවට තැතිගැන්මක් සහ උපාදානයක් හටගනී; ‘එසේ නම් දැන් මාගේ ආත්මය කවුද?’ කියා සිත ආපසු හැරෙයි. සැබවින්ම ධර්මය දකින තැනැත්තෙකුට මෙසේ සිදු නොවේ. මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි කවරෙක් නම් මට ධර්මය දේශනා කරන්නේද?”

---

අථ ඛො ආයස්මතො ඡන්නස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතො සම්භාවිතො [Pg.109] ච විඤ්ඤූනං සබ්‍රහ්මචාරීනං, පහොති ච මෙ ආයස්මා ආනන්දො තථා ධම්මං දෙසෙතුං යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍යං; අත්ථි ච මෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ තාවතිකා විස්සට්ඨි. යංනූනාහං යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා ඡන්නො සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන කොසම්බී ඝොසිතාරාමො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ඡන්නො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

පසුව ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන්ට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: “මේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙති. උන්වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පැසසුමට ලක්වූ, නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන් විසින් සම්භාවනා කරන ලද්දෙකි. මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි ධර්මය දේශනා කිරීමට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සමර්ථ වන්නාහ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් කෙරෙහි මට එතරම් වූ විශ්වාසයක් ද ඇත. එබැවින් මම ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වැඩ වසන තැනට යන්නේ නම් යෙහෙකි.” ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන් සෙනසුන් පිළියෙළ කොට තබා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වැඩ වසන තැනට වැඩිහිටියහ; වැඩම කොට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, එකත්පසක හිඳගෙන ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙසේ පැවසූහ:

---

‘‘එකමිදාහං, ආවුසො ආනන්ද, සමයං බාරාණසියං විහරාමි ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛ්වාහං, ආවුසො, සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං උපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොචං – ‘ඔවදන්තු මං ආයස්මන්තො ථෙරා, අනුසාසන්තු මං ආයස්මන්තො ථෙරා, කරොන්තු මෙ ආයස්මන්තො ථෙරා ධම්මිං කථං යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍ය’න්ති. එවං වුත්තෙ මං, ආවුසො, ථෙරා භික්ඛූ එතදවොචුං – ‘රූපං ඛො, ආවුසො ඡන්න, අනිච්චං; වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; රූපං අනත්තා…පෙ… විඤ්ඤාණං අනත්තා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’’ති.

“ඇවැත්නි ආනන්ද, මම එක් කලක බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වාසය කළෙමි. ඇවැත්නි, එවිට මම සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට, යතුර ද ගෙන විහාරයෙන් විහාරයට ගියෙමි; ගොස් ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ කීවෙමි: ‘ආයුෂ්මත් ස්ථවිරයන් වහන්සේලා මට අවවාද කරන සේක්වා, මට අනුශාසනා කරන සේක්වා, මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි ධර්ම කථාවක් කරන සේක්වා’ කියාය. ඇවැත්නි, මෙසේ කී කල ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා මට මෙසේ පැවසූහ: ‘ඇවැත්නි ඡන්න, රූපය අනිත්‍යය; වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; රූපය අනාත්මය... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වෙති, සියලු ධර්මයෝ අනාත්ම වෙති’ කියාය.”

---

‘‘තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘මය්හම්පි ඛො එතං එවං හොති – රූපං අනිච්චං…පෙ… විඤ්ඤාණං අනිච්චං, රූපං අනත්තා, වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති. අථ ච පන මෙ සබ්බසඞ්ඛාරසමථෙ සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගෙ තණ්හාක්ඛයෙ විරාගෙ නිරොධෙ නිබ්බානෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති නප්පසීදති න සන්තිට්ඨති නාධිමුච්චති. පරිතස්සනා උපාදානං උප්පජ්ජති; පච්චුදාවත්තති මානසං – ‘අථ කො චරහි මෙ අත්තා’ති? න ඛො පනෙවං ධම්මං පස්සතො හොති. කො නු ඛො මෙ තථා ධම්මං දෙසෙය්‍ය යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍යන්ති!

“ඇවැත්නි, එවිට මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘මට ද රූපය අනිත්‍යය... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, රූපය අනාත්මය, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය, සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය යනුවෙන් මෙසේ වැටහීමක් ඇත. එසේ වුවද, සියලු සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම වූ, සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ, නොඇල්ම වූ, නිරෝධය වූ නිවන කෙරෙහි මාගේ සිත නොපැන නගියි, එහි නොපැහැදියි, එහි නොපිහිටයි, එයට අධිමොක්ඛ නොවේ. ඒ වෙනුවට තැතිගැන්මක් සහ උපාදානයක් හටගනී; ‘එසේ නම් දැන් මාගේ ආත්මය කවුද?’ කියා සිත ආපසු හැරෙයි. ධර්මය දකින තැනැත්තෙකුට මෙසේ සිදු නොවේ. මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි කවරෙක් නම් මට ධර්මය දේශනා කරන්නේද?’ කියාය.”

---

‘‘තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘අයං ඛො ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතරාමෙ සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතො සම්භාවිතො ච විඤ්ඤූනං සබ්‍රහ්මචාරීනං, පහොති ච මෙ ආයස්මා ආනන්දො තථා ධම්මං දෙසෙතුං යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍යං. අත්ථි ච මෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ [Pg.110] තාවතිකා විස්සට්ඨි. යංනූනාහං යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති. ඔවදතු මං, ආයස්මා ආනන්දො; අනුසාසතු මං, ආයස්මා ආනන්දො; කරොතු මෙ, ආයස්මා ආනන්දො ධම්මිං කථං යථාහං ධම්මං පස්සෙය්‍ය’’න්ති.

“ඇවැත්නි, එවිට මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘මේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙති. උන්වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පැසසුමට ලක්වූ, නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන් විසින් සම්භාවනා කරන ලද්දෙකි. මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි ධර්මය දේශනා කිරීමට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සමර්ථ වන්නාහ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් කෙරෙහි මට එතරම් වූ විශ්වාසයක් ද ඇත. එබැවින් මම ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වැඩ වසන තැනට යන්නේ නම් යෙහෙකි’ කියාය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් මට අවවාද කරන සේක්වා; ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් මට අනුශාසනා කරන සේක්වා; මා හට ධර්මය අවබෝධ වන පරිදි ධර්ම කථාවක් කරන සේක්වා.”

---

‘‘එත්තකෙනපි මයං ආයස්මතො ඡන්නස්ස අත්තමනා අපි නාම තං ආයස්මා ඡන්නො ආවි අකාසි ඛීලං ඡින්දි. ඔදහාවුසො, ඡන්න, සොතං; භබ්බොසි ධම්මං විඤ්ඤාතු’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මතො ඡන්නස්ස තාවතකෙනෙව උළාරං පීතිපාමොජ්ජං උප්පජ්ජි – ‘‘භබ්බො කිරස්මි ධම්මං විඤ්ඤාතු’’න්ති.

“ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන්ගේ මෙපමණ (නොසඟවා පැවසීම) කෙරෙහි වුවද අපි සතුටු වන්නෙමු. සැබවින්ම ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන් (තම සිතේ ඇති ගැටලුව) විවෘතව ප්‍රකාශ කළේය, (මාන නමැති) කීලය කඩා දැමුවේය. ඇවැත්නි ඡන්න, කන් යොමු කරන්න; ඔබ ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමට සුදුස්සෙකි.” එවිට, “මම ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමට සුදුස්සෙක්ලු” කියා ආයුෂ්මත් ඡන්න තෙරුන්ට එවේලෙහිම මහත් වූ පීති ප්‍රාමෝද්‍යයක් ඇති විය.

---

‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො ඡන්න, භගවතො සුතං, සම්මුඛා ච පටිග්ගහිතං කච්චානගොත්තං භික්ඛුං ඔවදන්තස්ස – ද්වයනිස්සිතො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන අත්ථිතඤ්චෙව නත්ථිතඤ්ච. ලොකසමුදයං ඛො, කච්චාන, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යා ලොකෙ නත්ථිතා, සා න හොති. ලොකනිරොධං ඛො, කච්චාන, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යා ලොකෙ අත්ථිතා, සා න හොති. උපයුපාදානාභිනිවෙසවිනිබන්ධො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන තං චායං උපයුපාදානං චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයං න උපෙති න උපාදියති නාධිට්ඨාති ‘අත්තා මෙ’ති. දුක්ඛමෙව උප්පජ්ජමානං උප්පජ්ජති, දුක්ඛං නිරුජ්ඣමානං නිරුජ්ඣතීති න කඞ්ඛති න විචිකිච්ඡති. අපරප්පච්චයා ඤාණමෙවස්ස එත්ථ හොති. එත්තාවතා ඛො, කච්චාන, සම්මාදිට්ඨි හොති. සබ්බමත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයමෙකො අන්තො. සබ්බං නත්ථීති අයං දුතියො අන්තො. එතෙ තෙ, කච්චාන, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති.

“ඇවැත්නි ඡන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කච්චානගොත්ත භික්ෂුවට අවවාද කරන විට මා විසින් උන්වහන්සේගේ සමීපයෙන් මෙය අසන ලදි, මෙය පිළිගන්නා ලදි: ‘කච්චාන, මේ ලෝකයා බොහෝ සෙයින් ඇති බව (ශාස්වතය) සහ නැති බව (උච්ඡේදය) යන අන්ත දෙක කෙරෙහි ඇලී සිටියි. කච්චාන, ලෝකයේ හටගැනීම ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකින තැනැත්තාට ලෝකයෙහි “නැත” යන හැඟීමක් ඇති නොවේ. කච්චාන, ලෝකයේ නිරුද්ධ වීම ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකින තැනැත්තාට ලෝකයෙහි “ඇත” යන හැඟීමක් ඇති නොවේ. කච්චාන, මේ ලෝකයා බොහෝ සෙයින් තෘෂ්ණා, දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත ඇලීම් හා උපාදානයන්ගෙන් බැඳී සිටියි. යමෙක් ඒ ඇලීම් හා දැඩිව අල්ලා ගැනීම් ද, සිතේ අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුශයයන් ද “මගේ ආත්මයයි” කියා එළඹෙන්නේ නැත්නම්, දැඩිව ගන්නේ නැත්නම්, අධිෂ්ඨාන කරන්නේ නැත්නම්; “හටගන්නේ දුකක් මය, නිරුද්ධ වන්නේ දුකක් මය” යන කරුණෙහි ඔහු සැක නොකරයි, විමති නොවෙයි. මෙහිදී ඔහුට අනුන් මත නොපිහිටා තමාට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් ඇති වෙයි. කච්චාන, නිවැරදි දැක්ම (සම්මා දිට්ඨිය) වන්නේ මෙපමණකි. “සියල්ල ඇත” යනු එක් අන්තයකි. “සියල්ල නැත” යනු දෙවන අන්තයකි. කච්චාන, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකට ම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන සංස්කාරයෝ වෙති, සංස්කාර ප්‍රත්‍ය කොටගෙන විඤ්ඤාණය වේ... මෙසේ මේ මුළුමනින් ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වේ. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොකොට නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ... මෙසේ මේ මුළුමනින් ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.”

---

‘‘එවමෙතං, ආවුසො ආනන්ද, හොති යෙසං ආයස්මන්තානං තාදිසා සබ්‍රහ්මචාරයො අනුකම්පකා අත්ථකාමා ඔවාදකා අනුසාසකා. ඉදඤ්ච පන මෙ ආයස්මතො ආනන්දස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා ධම්මො අභිසමිතො’’ති. අට්ඨමං.

“ඇවැත්නි ආනන්ද, යම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට ඔබ වහන්සේ වැනි අනුකම්පා කරන, යහපත කැමති, අවවාද කරන, අනුශාසනා කරන සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා සිටිත් නම් එය එසේ ම ය. මම ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේගේ මේ ධර්ම දේශනාව අසා ධර්මය අවබෝධ කරගත්තෙමි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. රාහුලසුත්තං

9. රාහුල සූත්‍රය

---

91. සාවත්ථිනිදානං[Pg.111]. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාහුලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති?

91. සැවැත් නුවර නිදානයයි. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියේ ය. එළඹ... එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් රාහුල තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කළේ ය: “ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා, කෙසේ දකින තැනැත්තාට ද මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන්හි ද මමත්වය (අහංකාරය), මානය (මමංකාරය) හා ඒ පිළිබඳ මානානුශයයන් ඇති නොවන්නේ?”

---

‘‘යං කිඤ්චි, රාහුල, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා … යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා…පෙ… සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, රාහුල, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති. නවමං.

“රාහුල, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මොහු නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සංඥාවක්... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද, බාහිර වූ ද... යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මොහු නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. රාහුල, මෙසේ දන්නා මෙසේ දකින තැනැත්තාට මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන්හි ද මමත්වය, මානය හා ඒ පිළිබඳ මානානුශයයන් ඇති නොවේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. දුතියරාහුලසුත්තං

10. දෙවන රාහුල සූත්‍රය

---

92. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාහුලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති? ‘‘යං කිඤ්චි, රාහුල, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදා විමුත්තො හොති. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදා විමුත්තො හොති. එවං ඛො, රාහුල[Pg.112], ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති. දසමං.

92. සැවැත් නුවර නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් රාහුල තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කළේ ය: “ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා කෙසේ දකින තැනැත්තාට ද මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන්හි ද මමත්වය හා මානයෙන් තොර වූ, විධාවන් (මානයන්) ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වන්නේ?” “රාහුල, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද, බාහිර වූ ද... දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මොහු නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක උපාදානයෙන් තොරව මිදුණේ වෙයි. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සංඥාවක්... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද, සමීප වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මොහු නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක උපාදානයෙන් තොරව මිදුණේ වෙයි. රාහුල, මෙසේ දන්නා මෙසේ දකින තැනැත්තාට මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර වූ සියලු නිමිත්තන්හි ද මමත්වය හා මානයෙන් තොර වූ, විධාවන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

ථෙරවග්ගො නවමො.

නවවැනි ථේර වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේ ය:

---

ආනන්දො තිස්සො යමකො, අනුරාධො ච වක්කලි;

අස්සජි ඛෙමකො ඡන්නො, රාහුලා අපරෙ දුවෙ.

ආනන්ද, තිස්ස, යමක, අනුරාධ සහ වක්කලි ද; අස්සජි, ඛේමක, ඡන්න සහ තවත් රාහුල සූත්‍ර දෙකක් ද (මෙහි වෙති).

---

10. පුප්ඵවග්ගො

10. පුප්ඵ වර්ගය

---

1. නදීසුත්තං

1. නදී සූත්‍රය

---

93. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නදී පබ්බතෙය්‍යා ඔහාරිනී දූරඞ්ගමා සීඝසොතා. තස්සා උභොසු තීරෙසු කාසා චෙපි ජාතා අස්සු, තෙ නං අජ්ඣොලම්බෙය්‍යුං; කුසා චෙපි ජාතා අස්සු, තෙ නං අජ්ඣොලම්බෙය්‍යුං; පබ්බජා චෙපි ජාතා අස්සු, තෙ නං අජ්ඣොලම්බෙය්‍යුං; බීරණා චෙපි ජාතා අස්සු, තෙ නං අජ්ඣොලම්බෙය්‍යුං; රුක්ඛා චෙපි ජාතා අස්සු, තෙ නං අජ්ඣොලම්බෙය්‍යුං. තස්සා පුරිසො සොතෙන වුය්හමානො කාසෙ චෙපි ගණ්හෙය්‍ය, තෙ පලුජ්ජෙය්‍යුං. සො තතොනිදානං අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජෙය්‍ය. කුසෙ චෙපි ගණ්හෙය්‍ය, පබ්බජෙ චෙපි ගණ්හෙය්‍ය, බීරණෙ චෙපි ගණ්හෙය්‍ය, රුක්ඛෙ චෙපි ගණ්හෙය්‍ය, තෙ පලුජ්ජෙය්‍යුං. සො තතොනිදානං අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං රූපං පලුජ්ජති. සො තතොනිදානං අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං[Pg.113]; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්ස තං විඤ්ඤාණං පලුජ්ජති. සො තතොනිදානං අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’. ‘‘තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඨමං.

93. සැවැත් නුවරදී - "මහණෙනි, එය මෙබඳු ය: පර්වතයකින් හටගෙන පහළට ගලා බස්නා වූ, බොහෝ දුර ගමන් කරන්නා වූ, සීඝ්‍ර දිය පහරක් ඇති ගඟක් වන්නේ ය. ඒ ගඟේ දෙතෙරෙහි ඉලුක් තණ වැවී තිබෙන්නේ නම්, ඒවා දිය දෙසට නැමී පවතින්නේ ය. කුස තණ වැවී තිබෙන්නේ නම්, ඒවා දිය දෙසට නැමී පවතින්නේ ය. බබුස් තණ වැවී තිබෙන්නේ නම්, ඒවා දිය දෙසට නැමී පවතින්නේ ය. සැවැන්දරා තණ වැවී තිබෙන්නේ නම්, ඒවා දිය දෙසට නැමී පවතින්නේ ය. ගස් වැවී තිබෙන්නේ නම්, ඒවා දිය දෙසට නැමී පවතින්නේ ය. එවිට ඒ දිය පහරේ ගසාගෙන යන මිනිසෙක් ඉලුක් තණ අල්ලා ගන්නේ නම්, ඒවා මුල් පිටින්ම ඉදිරී වැටෙන්නේ ය. ඔහු ඒ හේතුවෙන් විපතට හා විනාශයට පත් වන්නේ ය. ඔහු කුස තණ අල්ලා ගන්නේ නම්, බබුස් තණ අල්ලා ගන්නේ නම්, සැවැන්දරා තණ අල්ලා ගන්නේ නම් හෝ ගස් අල්ලා ගන්නේ නම්, ඒවා ද ඉදිරී වැටෙන්නේ ය. ඔහු ඒ හේතුවෙන් විපතට හා විනාශයට පත් වන්නේ ය. මහණෙනි, එලෙසම ආර්යයන් නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති, සත්පුරුෂයන් නොදක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැති අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය ආත්මය වශයෙන් දකියි, නැතහොත් රූපය සහිත වූ ආත්මයක් දකියි, නැතහොත් ආත්මයෙහි රූපය දකියි, නැතහොත් රූපයෙහි ආත්මය දකියි. ඔහුගේ ඒ රූපය විනාශ වී යයි. ඔහු ඒ හේතුවෙන් විපතට හා විනාශයට පත් වෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඥානය ආත්මය වශයෙන් දකියි, නැතහොත් විඥානය සහිත වූ ආත්මයක් දකියි, නැතහොත් ආත්මයෙහි විඥානය දකියි, නැතහොත් විඥානයෙහි ආත්මය දකියි. ඔහුගේ ඒ විඥානය විනාශ වී යයි. ඔහු ඒ හේතුවෙන් විපතට හා විනාශයට පත් වෙයි. මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" - "ස්වාමීනි, අනිත්‍ය ය." - "වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඥානය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?" - "ස්වාමීනි, අනිත්‍ය ය." - "එබැවින්... මෙසේ දක්නා වූ... මේ ආත්මභාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි."

---

2. පුප්ඵසුත්තං

2. පුප්ඵ සූත්‍රය

---

94. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, ලොකෙන විවදාමි, ලොකොව මයා විවදති. න, භික්ඛවෙ, ධම්මවාදී කෙනචි ලොකස්මිං විවදති. යං, භික්ඛවෙ, නත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, අහම්පි තං ‘නත්ථී’ති වදාමි. යං, භික්ඛවෙ, අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, අහම්පි තං ‘අත්ථී’ති වදාමි’’.

94. සැවැත් නුවරදී - "මහණෙනි, මම ලෝකය සමඟ විවාද නොකරමි, ලෝකයම මා සමඟ විවාද කරයි. මහණෙනි, ධර්මවාදී වූ තැනැත්තා ලෝකයෙහි කිසිවෙකු සමඟ විවාද නොකරයි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් යමක් 'නැතැයි' සම්මත කරන ලද්දේ ද, මම ද එය 'නැතැයි' පවසමි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් යමක් 'ඇතැයි' සම්මත කරන ලද්දේ ද, මම ද එය 'ඇතැයි' පවසමි."

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, නත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, යමහං ‘නත්ථී’ති වදාමි? රූපං, භික්ඛවෙ, නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං නත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘නත්ථී’ති වදාමි. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං නත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘නත්ථී’ති වදාමි. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, නත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘නත්ථී’ති වදාමි’’.

"මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් 'නැතැයි' සම්මත කරන ලද, මා ද 'නැතැයි' පවසන ඒ දේ කුමක් ද? මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, ශාස්වත වූ, විපරිණාමයට පත් නොවන ස්වභාවය ඇති රූපයක් ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් නැතැයි සම්මත කර ඇත; මම ද එය 'නැතැයි' පවසමි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, ශාස්වත වූ, විපරිණාමයට පත් නොවන ස්වභාවය ඇති විඥානයක් ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් නැතැයි සම්මත කර ඇත; මම ද එය 'නැතැයි' පවසමි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් 'නැතැයි' සම්මත කරන ලද, මා ද 'නැතැයි' පවසන දේ මෙයයි."

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං, යමහං ‘අත්ථී’ති වදාමි? රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘අත්ථී’ති වදාමි. වෙදනා අනිච්චා…පෙ… විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘අත්ථී’ති වදාමි. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථිසම්මතං ලොකෙ පණ්ඩිතානං; අහම්පි තං ‘අත්ථී’ති වදාමි’’.

"මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් 'ඇතැයි' සම්මත කරන ලද, මා ද 'ඇතැයි' පවසන ඒ දේ කුමක් ද? මහණෙනි, අනිත්‍ය වූ, දුක්ඛ වූ, විපරිණාමයට පත් වන ස්වභාවය ඇති රූපයක් ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් ඇතැයි සම්මත කර ඇත; මම ද එය 'ඇතැයි' පවසමි. අනිත්‍ය වූ වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... අනිත්‍ය වූ, දුක්ඛ වූ, විපරිණාමයට පත් වන ස්වභාවය ඇති විඥානයක් ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් ඇතැයි සම්මත කර ඇත; මම ද එය 'ඇතැයි' පවසමි. මහණෙනි, ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයන් විසින් 'ඇතැයි' සම්මත කරන ලද, මා ද 'ඇතැයි' පවසන දේ මෙයයි."

---

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ලොකධම්මො, තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති; අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා තං ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති.

"මහණෙනි, ලෝකයෙහි ලෝක ධර්මයක් පවතී. තථාගතයන් වහන්සේ එය මැනවින් අවබෝධ කරන සේක, පසක් කරන සේක. එය මැනවින් අවබෝධ කර, පසක් කර, ඒ ගැන පවසන සේක, දේශනා කරන සේක, පනවන සේක, පිහිටුවන සේක, විවෘත කරන සේක, විභජනය කරන සේක, ප්‍රකට කරන සේක."

---

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ලොකධම්මො, තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති, අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති? රූපං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ලොකධම්මො තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා [Pg.114] අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති.

"මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අවබෝධ කළා වූ, පසක් කළා වූ, පවසන්නා වූ, දේශනා කරන්නා වූ, පනවන්නා වූ, පිහිටුවන්නා වූ, විවෘත කරන්නා වූ, විභජනය කරන්නා වූ, ප්‍රකට කරන්නා වූ ඒ ලෝක ධර්මය කුමක් ද? මහණෙනි, රූපය ලෝකයෙහි පවත්නා ලෝක ධර්මයකි. තථාගතයන් වහන්සේ එය අවබෝධ කරන සේක, පසක් කරන සේක. අවබෝධ කර, පසක් කර, ඒ පිළිබඳව පවසන සේක, දේශනා කරන සේක, පනවන සේක, පිහිටුවන සේක, විවෘත කරන සේක, විභජනය කරන සේක, ප්‍රකට කරන සේක."

---

‘‘යො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන එවං ආචික්ඛියමානෙ දෙසියමානෙ පඤ්ඤපියමානෙ පට්ඨපියමානෙ විවරියමානෙ විභජියමානෙ උත්තානීකරියමානෙ න ජානාති න පස්සති තමහං, භික්ඛවෙ, බාලං පුථුජ්ජනං අන්ධං අචක්ඛුකං අජානන්තං අපස්සන්තං කින්ති කරොමි! වෙදනා, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ලොකධම්මො…පෙ… සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ… සඞ්ඛාරා, භික්ඛවෙ… විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ලොකධම්මො තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති.

"මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මෙසේ පවසද්දී, දේශනා කරද්දී, පනවද්දී, පිහිටුවද්දී, විවෘත කරද්දී, විභජනය කරද්දී, ප්‍රකට කරද්දී, යමෙක් එය නොදනී ද, නොදකී ද, මහණෙනි, ඒ අන්ධ වූ, ප්‍රඥා ඇසක් නැති, නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ බාල පෘථග්ජනයා කෙරෙහි මම කුමක් කරම් ද! මහණෙනි, වේදනාව ලෝකයෙහි ලෝක ධර්මයකි... සංඥාව... සංස්කාර... මහණෙනි, විඥානය ලෝකයෙහි පවත්නා ලෝක ධර්මයකි. තථාගතයන් වහන්සේ එය අවබෝධ කරන සේක, පසක් කරන සේක. අවබෝධ කර, පසක් කර, ඒ පිළිබඳව පවසන සේක, දේශනා කරන සේක, පනවන සේක, පිහිටුවන සේක, විවෘත කරන සේක, විභජනය කරන සේක, ප්‍රකට කරන සේක."

---

‘‘යො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන එවං ආචික්ඛියමානෙ දෙසියමානෙ පඤ්ඤපියමානෙ පට්ඨපියමානෙ විවරියමානෙ විභජියමානෙ උත්තානීකරියමානෙ න ජානාති න පස්සති තමහං, භික්ඛවෙ, බාලං පුථුජ්ජනං අන්ධං අචක්ඛුකං අජානන්තං අපස්සන්තං කින්ති කරොමි!

“මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මෙසේ පවසනු ලබද්දී, දේශනා කරනු ලබද්දී, පනවනු ලබද්දී, පිහිටුවනු ලබද්දී, විවෘත කරනු ලබද්දී, විග්‍රහ කරනු ලබද්දී, පැහැදිලි කරනු ලබද්දී යමෙක් එය නොදන්නේ නම්, නොදකින්නේ නම්; මහණෙනි, නොදන්නා වූත්, නොදකින්නා වූත්, අන්ධ වූ, ප්‍රඥා ඇසක් නැති ඒ බාල පෘථග්ජනයා සම්බන්ධයෙන් මම කුමක් කරන්නද?”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උප්පලං වා පදුමං වා පුණ්ඩරීකං වා උදකෙ ජාතං උදකෙ සංවඩ්ඪං උදකා අච්චුග්ගම්ම ඨාති අනුපලිත්තං උදකෙන; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතො ලොකෙ ජාතො ලොකෙ සංවඩ්ඪො ලොකං අභිභුය්‍ය විහරති අනුපලිත්තො ලොකෙනා’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, නිල් මානෙල් හෝ, රතු නෙළුම් හෝ, සුදු නෙළුම් හෝ යම් සේ ජලයෙහි උපදී ද, ජලයෙහි වැඩේ ද, ජලයෙන් මතුපිටට පැන නැඟී ජලයෙන් නොතැවරී පවතී ද; මහණෙනි, එලෙසම තථාගතයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක, ලෝකයෙහි වැඩුණු සේක, එහෙත් ලෝකය අභිබවා ලෝකයෙන් නොතැවරී වැඩවසන සේක.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තං

3. ඵෙණපිණ්ඩූපම සූත්‍රය (පෙණ පිඬු උපමාව පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

95. එකං සමයං භගවා අයුජ්ඣායං විහරති ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

95. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අයෝධ්‍යා නුවර ගංගා නදී තෙර වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක -

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අයං ගඞ්ගා නදී මහන්තං ඵෙණපිණ්ඩං ආවහෙය්‍ය. තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, ඵෙණපිණ්ඩෙ සාරො? එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා තං භික්ඛු පස්සති නිජ්ඣායති යොනිසො උපපරික්ඛති. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති[Pg.115], තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායති. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, රූපෙ සාරො?

“මහණෙනි, මේ ගංගා නදිය මහත් පෙණ පිඬක් රැගෙන එන්නේ යැයි සිතන්න. ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් එය දකින්නේය, ඒ දෙස හොඳින් බලන්නේය, නුවණින් පරීක්ෂා කරන්නේය. එසේ දකින, ඒ දෙස බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට එය හිස් දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය. මහණෙනි, පෙණ පිඬක කුමන හරයක් තිබිය හැකිද? මහණෙනි, එලෙසම අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර හෝ, රළු හෝ සියුම් හෝ, හීන හෝ ප්‍රණීත හෝ, දුර හෝ ළඟ හෝ පවත්නා යම්කිසි රූපයක් වේ ද, භික්ෂුව එය දකියි, ඒ දෙස හොඳින් බලයි, නුවණින් පරීක්ෂා කරයි. එසේ දකින, ඒ දෙස බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට ඒ රූපය හිස් දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි. මහණෙනි, රූපයෙහි කුමන හරයක් තිබිය හැකිද?”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ උදකෙ උදකපුබ්බුළං උප්පජ්ජති චෙව නිරුජ්ඣති ච. තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, උදකපුබ්බුළෙ සාරො? එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා…පෙ… යා දූරෙ සන්තිකෙ වා තං භික්ඛු පස්සති නිජ්ඣායති යොනිසො උපපරික්ඛති. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායති. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, වෙදනාය සාරො?

“මහණෙනි, සරත් සෘතුවේ මහත් වැහි බින්දු වැටෙන කල්හි, ජලයෙහි දිය බුබුළක් හටගෙන වහාම බිඳී යයි. ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් එය දකින්නේය, ඒ දෙස හොඳින් බලන්නේය, නුවණින් පරීක්ෂා කරන්නේය. එසේ දකින, ඒ දෙස බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට එය හිස් දෙයක් ලෙසම, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය. මහණෙනි, දිය බුබුළක කුමන හරයක් තිබිය හැකිද? මහණෙනි, එලෙසම අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද... යම්කිසි වේදනාවක් වේ ද, භික්ෂුව එය දකියි, ඒ දෙස හොඳින් බලයි, නුවණින් පරීක්ෂා කරයි. එසේ දකින, ඒ දෙස බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට ඒ වේදනාව හිස් දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි. මහණෙනි, වේදනාවෙහි කුමන හරයක් තිබිය හැකිද?”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ මරීචිකා ඵන්දති. තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය…පෙ… කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, මරීචිකාය සාරො? එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යා කාචි සඤ්ඤා…පෙ….

“මහණෙනි, ගිම්හාන සෘතුවේ අවසාන මාසයේ, මධ්‍යහ්න කාලයේදී මිරිඟුවක් සෙලවෙමින් පෙනෙයි. ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් එය දකින්නේය, ඒ දෙස හොඳින් බලන්නේය, නුවණින් පරීක්ෂා කරන්නේය. එසේ දකින, බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට එය හිස් දෙයක් ලෙසම, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය... මහණෙනි, මිරිඟුවෙහි කුමන හරයක් තිබිය හැකිද? මහණෙනි, එලෙසම යම්කිසි සංඥාවක් වේ ද... (එය ද හිස් ලෙසම පෙනෙයි).”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො සාරත්ථිකො සාරගවෙසී සාරපරියෙසනං චරමානො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො තත්ථ පස්සෙය්‍ය මහන්තං කදලික්ඛන්ධං උජුං නවං අකුක්කුකජාතං. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය; මූලෙ ඡෙත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්‍ය, අග්ගෙ ඡෙත්වා පත්තවට්ටිං විනිබ්භුජෙය්‍ය. සො තස්ස පත්තවට්ටිං විනිබ්භුජන්තො ඵෙග්ගුම්පි නාධිගච්ඡෙය්‍ය, කුතො සාරං! තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, කදලික්ඛන්ධෙ සාරො? එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා…පෙ… යෙ [Pg.116] දූරෙ සන්තිකෙ වා තං භික්ඛු පස්සති නිජ්ඣායති යොනිසො උපපරික්ඛති. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායති. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරෙසු සාරො?

“මහණෙනි, යම් සේ අරටුවක් (හරයක්) අවශ්‍ය වූ, අරටුවක් සොයන, අරටුවක් සොයා ඇවිදින පුරුෂයෙක් තියුණු පොරවක් ගෙන වනයට පිවිසෙන්නේය. ඔහු එහිදී කෙළින් පිහිටි, අලුත්, මල් කඳක් හට නොගත් විශාල කෙසෙල් කඳක් දකින්නේය. ඔහු එය මුලින් කපන්නේය, අගින් කපන්නේය, පසුව එහි පතුරු ගලවන්නේය. ඔහු එහි පතුරු ගලවන කල්හි ඔහුට එලයක් (අරටුවට පිටත ලීයක්) වත් සොයාගත නොහැකි නම් අරටුවක් කොයින්ද? ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් එය දකින්නේය, ඒ දෙස හොඳින් බලන්නේය, නුවණින් පරීක්ෂා කරන්නේය. එසේ දකින, බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට එය හිස් දෙයක් ලෙසම, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙන්නේය. මහණෙනි, කෙසෙල් කඳක කුමන හරයක් තිබිය හැකිද? මහණෙනි, එලෙසම අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද, භික්ෂුව එය දකියි, ඒ දෙස හොඳින් බලයි, නුවණින් පරීක්ෂා කරයි. එසේ දකින, බලන, නුවණින් පරීක්ෂා කරන ඔහුට ඒ සංස්කාර හිස් දෙයක් ලෙසම, නිස්සාර දෙයක් ලෙසම, හරයක් නැති දෙයක් ලෙසම පෙනෙයි. මහණෙනි, සංස්කාරයන්හි කුමන හරයක් තිබිය හැකිද?”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මායාකාරො වා මායාකාරන්තෙවාසී වා චතුමහාපථෙ මායං විදංසෙය්‍ය. තමෙනං චක්ඛුමා පුරිසො පස්සෙය්‍ය නිජ්ඣායෙය්‍ය යොනිසො උපපරික්ඛෙය්‍ය. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායෙය්‍ය. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, මායාය සාරො? එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, තං භික්ඛු පස්සති නිජ්ඣායති යොනිසො උපපරික්ඛති. තස්ස තං පස්සතො නිජ්ඣායතො යොනිසො උපපරික්ඛතො රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, අසාරකඤ්ඤෙව ඛායති. කිඤ්හි සියා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණෙ සාරො?

“මහණෙනි, යම්සේ මායාවියෙකු හෝ මායාවියෙකුගේ අතවැසියෙකු හෝ සතරමං හන්දියක මායාවක් පෙන්වන්නේද, ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් එය දකින්නේය, මෙනෙහි කරන්නේය, නුවණින් පරීක්ෂා කරන්නේය. ඔහු එය දකිනා කල්හි, මෙනෙහි කරන කල්හි, නුවණින් පරීක්ෂා කරන කල්හි, එය ඔහුට හිස් වූවක් සේම වැටහෙන්නේය, තුච්ඡ වූවක් සේම වැටහෙන්නේය, හරයක් නැති දෙයක් සේම වැටහෙන්නේය. මහණෙනි, මායාවක ඇති හරය කුමක්ද? මහණෙනි, එමෙන්ම අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද... යම් දුර හෝ සමීප වූ ද, යම් පමණ වූ විඤ්ඤාණයක් වේද, භික්ෂුව එය දකියි, මෙනෙහි කරයි, නුවණින් පරීක්ෂා කරයි. ඔහු එය දකිනා කල්හි, මෙනෙහි කරන කල්හි, නුවණින් පරීක්ෂා කරන කල්හි, එය හිස් වූවක් සේම වැටහෙයි, තුච්ඡ වූවක් සේම වැටහෙයි, හරයක් නැති දෙයක් සේම වැටහෙයි. මහණෙනි, විඤ්ඤාණයෙහි ඇති හරය කුමක්ද?”

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි… සඤ්ඤායපි… සඞ්ඛාරෙසුපි … විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති’’.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන දැනුම ඇතිවෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ භවය සඳහා තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි.”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු මෙයද වදාළ සේක:

---

‘‘ඵෙණපිණ්ඩූපමං රූපං, වෙදනා බුබ්බුළූපමා ;

මරීචිකූපමා සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා කදලූපමා;

මායූපමඤ්ච විඤ්ඤාණං, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා.

“රූපය පෙණ පිඬක් බඳුය, වේදනාව දිය බුබුළක් බඳුය, සංඥාව මිරිඟුවක් බඳුය, සංස්කාරයෝ කෙසෙල් කඳක් බඳුය, විඤ්ඤාණය මායාවක් බඳුයයි ආදිච්චබන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.”

---

‘‘යථා යථා නිජ්ඣායති, යොනිසො උපපරික්ඛති;

රිත්තකං තුච්ඡකං හොති, යො නං පස්සති යොනිසො.

“යම් යම් අයුරින් (ස්කන්ධයන්) මෙනෙහි කෙරේද, නුවණින් පරීක්ෂා කෙරේද, යමෙක් එය නුවණින් දකීද, ඔහුට එය හිස් වූවක් ලෙසත්, තුච්ඡ වූවක් ලෙසත් වැටහෙයි.”

---

‘‘ඉමඤ්ච කායං ආරබ්භ, භූරිපඤ්ඤෙන දෙසිතං;

පහානං තිණ්ණං ධම්මානං, රූපං පස්සථ ඡඩ්ඩිතං.

“මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ශරීරය අරභයා මෙසේ වදාළ සේක: ධර්මයන් තිදෙනෙකුගේ පහවීමෙන් (අත්හැරීමෙන්) පසු ඉවත දැමූ මේ රූපය දෙස බලවු.”

---

‘‘ආයු [Pg.117] උස්මා ච විඤ්ඤාණං, යදා කායං ජහන්තිමං;

අපවිද්ධො තදා සෙති, පරභත්තං අචෙතනං.

“ආයුෂය ද, උෂ්ණය ද, විඤ්ඤාණය ද යන මේවා කවදා මේ ශරීරය අත්හැර යන්නේද, එකල්හි මෙය අචේතනිකව, අන්‍යයන්ට ආහාරයක් වෙමින්, ඉවත දමන ලදුව වැතිර පවතියි.”

---

‘‘එතාදිසායං සන්තානො, මායායං බාලලාපිනී;

වධකො එස අක්ඛාතො, සාරො එත්ථ න විජ්ජති.

“මෙබඳු වූ මේ (සංස්කාර) පරම්පරාව අනුවණයන් මුළා කරන මායාවකි. මෙය වධකයෙකු බඳු යැයි කියනු ලැබේ. මෙහි කිසිදු නිත්‍ය හරයක් විද්‍යාමාන නොවේ.”

---

‘‘එවං ඛන්ධෙ අවෙක්ඛෙය්‍ය, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො;

දිවා වා යදි වා රත්තිං, සම්පජානො පටිස්සතො.

“මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුත්, වීර්යය ආරම්භ කළ භික්ෂුව, දහවල් කාලයේ හෝ රාත්‍රී කාලයේ හෝ පඤ්චස්කන්ධය මෙලෙස විමසා බැලිය යුතුය.”

---

‘‘ජහෙය්‍ය සබ්බසංයොගං, කරෙය්‍ය සරණත්තනො;

චරෙය්‍යාදිත්තසීසොව, පත්ථයං අච්චුතං පද’’න්ති. තතියං;

“සියලු සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කළ යුතුය, තමාට පිහිටක් සලසා ගත යුතුය, නොනැසෙන පදය වූ නිවන පතමින්, හිස ගිනි ගත්තෙකු මෙන් (අප්‍රමාදීව) හැසිරිය යුතුය.”

---

4. ගොමයපිණ්ඩසුත්තං

4. ගෝමයපිණ්ඩ සූත්‍රය

---

96. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි රූපං යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කාචි වෙදනා යා වෙදනා නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කාචි සඤ්ඤා යා සඤ්ඤා…පෙ… අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කෙචි සඞ්ඛාරා යෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සන්ති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති? ‘‘නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කිඤ්චි රූපං, යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කාචි වෙදනා… කාචි සඤ්ඤා… කෙචි සඞ්ඛාරා… කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති.

96. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික වස්තූන් මෙන් එලෙසම පවතින යම් රූපයක් තිබේද? ස්වාමීනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ... යම් වේදනාවක් තිබේද? ...සංඥාවක් තිබේද? ...සංස්කාරයන් තිබේද? ස්වාමීනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික වස්තූන් මෙන් එලෙසම පවතින යම් විඤ්ඤාණයක් තිබේද?” “මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික වස්තූන් මෙන් එලෙසම පවතින කිසිදු රූපයක් නැත. කිසිදු වේදනාවක් නැත... සංඥාවක් නැත... සංස්කාරයන් නැත... කිසිදු විඤ්ඤාණයක් නැත.”

---

අථ ඛො භගවා පරිත්තං ගොමයපිණ්ඩං පාණිනා ගහෙත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘එත්තකොපි ඛො, භික්ඛු, අත්තභාවපටිලාභො නත්ථි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. එත්තකො චෙපි, භික්ඛු, අත්තභාවපටිලාභො අභවිස්ස නිච්චො ධුවො සස්සතො [Pg.118] අවිපරිණාමධම්මො, නයිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛු, එත්තකොපි අත්තභාවපටිලාභො නත්ථි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො, තස්මා බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ස්වල්ප වූ ගොම පිඬක් අතින් ගෙන ඒ භික්ෂුවට මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, මෙපමණ වූ ද ආත්මභාවයක් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇතිව පවතින්නේ නැත. මහණෙනි, ඉදින් මෙපමණ වූ හෝ ආත්මභාවයක් නිත්‍යව, ස්ථිරව, සදාකාලිකව පවතින්නේ නම්, දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මැනවින් පැනවිය නොහැක්කේය. මහණෙනි, මෙපමණ වූ ද ආත්මභාවයක් නිත්‍යව, ස්ථිරව පවතින්නේ නැති බැවින්, දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මැනවින් පැනවෙන්නේය.”

---

‘‘භූතපුබ්බාහං, භික්ඛු, රාජා අහොසිං ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිනගරසහස්සානි අහෙසුං කුසාවතී රාජධානිප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිපාසාදසහස්සානි අහෙසුං ධම්මපාසාදප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිකූටාගාරසහස්සානි අහෙසුං මහාබ්‍යූහකූටාගාරප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිපල්ලඞ්කසහස්සානි අහෙසුං දන්තමයානි සාරමයානි සොවණ්ණමයානි ගොණකත්ථතානි පටිකත්ථතානි පටලිකත්ථතානි කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණානි සඋත්තරච්ඡදානි උභතොලොහිතකූපධානානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිනාගසහස්සානි අහෙසුං සොවණ්ණාලඞ්කාරානි සොවණ්ණද්ධජානි හෙමජාලපටිච්ඡන්නානි උපොසථනාගරාජප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිඅස්සසහස්සානි අහෙසුං සොවණ්ණාලඞ්කාරානි සොවණ්ණද්ධජානි හෙමජාලපටිච්ඡන්නානි වලාහකඅස්සරාජප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිරථසහස්සානි අහෙසුං සොවණ්ණාලඞ්කාරානි සොවණ්ණද්ධජානි හෙමජාලපටිච්ඡන්නානි වෙජයන්තරථප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු, රඤ්ඤො සතො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස චතුරාසීතිමණිසහස්සානි අහෙසුං මණිරතනප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු…පෙ… චතුරාසීතිඉත්ථිසහස්සානි අහෙසුං සුභද්දාදෙවිප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු…පෙ… චතුරාසීතිඛත්තියසහස්සානි අහෙසුං අනුයන්තානි පරිණායකරතනප්පමුඛානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු…පෙ… චතුරාසීතිධෙනුසහස්සානි අහෙසුං දුකූලසන්දනානි කංසූපධාරණානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු…පෙ… චතුරාසීතිවත්ථකොටිසහස්සානි අහෙසුං ඛොමසුඛුමානි කොසෙය්‍යසුඛුමානි කම්බලසුඛුමානි [Pg.119] කප්පාසිකසුඛුමානි. තස්ස මය්හං, භික්ඛු…පෙ… චතුරාසීතිථාලිපාකසහස්සානි අහෙසුං; සායං පාතං භත්තාභිහාරො අභිහරියිත්ථ.

“මහණෙනි, අතීතයෙහි මම අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජෙක් වීමි. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට කුසාවතී අගනුවර ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් නගර තිබුණි. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට ධම්ම ප්‍රාසාදය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් ප්‍රාසාද (මාලිගා) තිබුණි. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට මහාබ්‍යුහ කූටාගාරය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් කූටාගාර (උඩුමහල් මන්දිර) තිබුණි. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට අසූහතර දහසක් පර්යංක (ආසන/යහන්) තිබුණි; ඒවා ඇත් දළින් කළ, සාරවත් ලීයෙන් කළ, රනින් කළ ඒවා විය. ඒවා දිගු ලොම් සහිත ඇතිරිලිවලින් ද, සුදු ලොම් ඇතිරිලිවලින් ද, මල් විසිතුරු ඇති ලොම් ඇතිරිලිවලින් ද, කදලි මුව සම්වලින් කළ උතුම් ඇතිරිලිවලින් ද යුක්ත වූ අතර, ඉහළින් රතු වියන් සහිතව දෙපස රතු පැහැති කොට්ටවලින් ද යුක්ත විය. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට රන් ආභරණ හා රන් ධජවලින් සැරසුණු, රන් දැල්වලින් වැසුණු, උපෝසථ හස්ති රාජයා ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් ඇතුන් සිටියහ. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට රන් ආභරණ හා රන් ධජවලින් සැරසුණු, රන් දැල්වලින් වැසුණු, වලාහක අශ්ව රාජයා ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් අසුන් සිටියහ. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට රන් ආභරණ හා රන් ධජවලින් සැරසුණු, රන් දැල්වලින් වැසුණු, වෛජයන්ත රථය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් රථ තිබුණි. මහණෙනි, අභිෂේක ලත් ක්‍ෂත්‍රිය රජු වූ මට මණිරත්නය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් මැණික් තිබුණි. මහණෙනි, මට සුභද්‍රා දේවිය ප්‍රමුඛ කොට ගත් අසූහතර දහසක් ස්ත්‍රීන් (බිසවුන්) සිටියහ. මහණෙනි, මට පරිණායක රත්නය ප්‍රමුඛ කොට ගත්, රජුගේ අනුගාමිකයන් වූ අසූහතර දහසක් ක්‍ෂත්‍රියයන් සිටියහ. මහණෙනි, මට සියුම් හණ රැහැන්වලින් බඳින ලද, ලෝකඩ කිරි බඳුන් සහිත අසූහතර දහසක් දෙනුන් සිටියහ. මහණෙනි, මට සියුම් කොමු පිළි, සියුම් පට පිළි, සියුම් ලොම් පිළි සහ සියුම් කපු පිළිවලින් යුත් අසූහතර දහසක් කෝටියක් වස්ත්‍ර තිබුණි. මහණෙනි, මට අසූහතර දහසක් බත් බඳුන් තිබුණි; සවස සහ උදෑසන මා වෙනුවෙන් ආහාර පිළියෙළ කොට පිළිගන්වන ලදී.”

---

‘‘තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා නගරසහස්සානං එකඤ්ඤෙව තං නගරං හොති යමහං තෙන සමයෙන අජ්ඣාවසාමි – කුසාවතී රාජධානී. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා පාසාදසහස්සානං එකොයෙව සො පාසාදො හොති යමහං තෙන සමයෙන අජ්ඣාවසාමි – ධම්මො පාසාදො. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා කූටාගාරසහස්සානං එකඤ්ඤෙව තං කූටාගාරං හොති යමහං තෙන සමයෙන අජ්ඣාවසාමි – මහාබ්‍යූහං කූටාගාරං. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා පල්ලඞ්කසහස්සානං එකොයෙව සො පල්ලඞ්කො හොති යමහං තෙන සමයෙන පරිභුඤ්ජාමි – දන්තමයො වා සාරමයො වා සොවණ්ණමයො වා රූපියමයො වා. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා නාගසහස්සානං එකොයෙව සො නාගො හොති යමහං තෙන සමයෙන අභිරුහාමි – උපොසථො නාගරාජා. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා අස්සසහස්සානං එකොයෙව සො අස්සො හොති යමහං තෙන සමයෙන අභිරුහාමි – වලාහකො අස්සරාජා. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා රථසහස්සානං එකොයෙව සො රථො හොති යමහං තෙන සමයෙන අභිරුහාමි – වෙජයන්තො රථො. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා ඉත්ථිසහස්සානං එකායෙව සා ඉත්ථී හොති යා මං තෙන සමයෙන පච්චුපට්ඨාති – ඛත්තියානී වා වෙලාමිකා වා. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා වත්ථකොටිසහස්සානං එකඤ්ඤෙව තං වත්ථයුගං හොති යමහං තෙන සමයෙන පරිදහාමි – ඛොමසුඛුමං වා කොසෙය්‍යසුඛුමං වා කම්බලසුඛුමං වා කප්පාසිකසුඛුමං වා. තෙසං ඛො පන, භික්ඛු, චතුරාසීතියා ථාලිපාකසහස්සානං එකොයෙව සො ථාලිපාකො හොති යතො නාළිකොදනපරමං භුඤ්ජාමි තදුපියඤ්ච සූපෙය්‍යං. ඉති ඛො, භික්ඛු, සබ්බෙ තෙ සඞ්ඛාරා අතීතා නිරුද්ධා විපරිණතා. එවං අනිච්චා ඛො, භික්ඛු, සඞ්ඛාරා. එවං අද්ධුවා ඛො, භික්ඛු, සඞ්ඛාරා. එවං අනස්සාසිකා ඛො, භික්ඛු, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛු, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති. චතුත්ථං.

‘‘මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් නගර අතුරින් ඒ සමයෙහි මා වාසය කළේ එක් නගරයක පමණි - ඒ කුසාවතී නම් රාජධානියයි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් ප්‍රාසාද අතුරින් ඒ සමයෙහි මා වාසය කළේ එක් ප්‍රාසාදයක පමණි - ඒ ධම්ම ප්‍රාසාදයයි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් කූටාගාර (උඩුමහල් ගෙවල්) අතුරින් ඒ සමයෙහි මා වාසය කළේ එක් කූටාගාරයක පමණි - ඒ මහාබ්‍යූහ නම් කූටාගාරයයි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් පර්යංක (යහන්) අතුරින් ඒ සමයෙහි මා පරිභෝජනය කළේ එක් පර්යංකයක් පමණි - එය ඇත්දළින් කළ හෝ, රත් සඳුන් හරයෙන් කළ හෝ, රනින් කළ හෝ, රිදියෙන් කළ එකකි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් ඇතුන් අතුරින් ඒ සමයෙහි මා නැඟී ගියේ එක් ඇතෙකු පිට පමණි - ඒ උපෝසථ නම් ඇත් රජුය. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් අසුන් අතුරින් ඒ සමයෙහි මා නැඟී ගියේ එක් අසෙකු පිට පමණි - ඒ වලාහක නම් අස් රජුය. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් රථ අතුරින් ඒ සමයෙහි මා නැඟී ගියේ එක් රථයක පමණි - ඒ වෛජයන්ත නම් රථයයි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් ස්ත්‍රීන් අතුරින් ඒ සමයෙහි මට උපස්ථාන කළේ එක් ස්ත්‍රියක් පමණි - ඇය ක්ෂත්‍රිය කන්‍යාවක් හෝ වේලාමික කන්‍යාවක් (මිශ්‍ර වංශික කන්‍යාවක්) වූවාය. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් වස්ත්‍ර කෝටි අතුරින් ඒ සමයෙහි මා හැඳි පෙරෙවූයේ එක් වස්ත්‍ර යුගලක් පමණි - එය ඉතා සියුම් කොහු රෙදි හෝ, සියුම් පට රෙදි හෝ, සියුම් ලොම් රෙදි හෝ, සියුම් කපු රෙදි වලින් කළ එකකි. මහණ, ඒ අසූහාරදහසක් බත් හැළි අතුරින් මා එක් බත් හැළියකින් පමණක් උපරිමයෙන් නැළියක ප්‍රමාණ වූ බත් සහ ඊට සරිලන ව්‍යංජන අනුභව කළෙමි. මහණ, මෙසේ ඒ සියලු සංස්කාරයෝ අතීතයට එක් වූහ, නිරුද්ධ වූහ, වෙනස් වූහ. මහණ, මෙසේ සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වෙති. මහණ, මෙසේ සංස්කාරයෝ අස්ථිර වෙති. මහණ, මෙසේ සංස්කාරයෝ අස්වැසිය නොහැක්කාහු වෙති. මහණ, මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමටම සුදුසුය, නොඇලීමටම සුදුසුය, ඒවායින් මිදීමටම සුදුසුය.’’ හතරවැන්නයි.

---

5. නඛසිඛාසුත්තං

5. නඛසිඛා සූත්‍රය

---

97. සාවත්ථිනිදානං[Pg.120]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි රූපං යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කාචි වෙදනා යා වෙදනා නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කාචි සඤ්ඤා…පෙ… කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සන්ති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති? ‘‘නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කිඤ්චි රූපං, යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කාචි වෙදනා… කාචි සඤ්ඤා… කෙචි සඞ්ඛාරා…පෙ… කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති.

97. සැවැත් නුවරදීය... එක් පසෙක හුන් ඒ මහණ තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘‘ස්වාමීනි, යම් රූපයක් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික දෙයක් සේ එලෙසම පවතින්නේ නම් එවැනි කිසිදු රූපයක් ඇද්ද? ස්වාමීනි, යම් වේදනාවක්... යම් සංඥාවක්... යම් සංස්කාර කෙනෙක්... ස්වාමීනි, යම් විඥානයක් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික දෙයක් සේ එලෙසම පවතින්නේ නම් එවැනි කිසිදු විඥානයක් ඇද්ද?’’ ‘‘මහණ, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික දෙයක් සේ එලෙසම පවතින කිසිදු රූපයක් නැත. මහණ, එවැනි කිසිදු වේදනාවක්... කිසිදු සංඥාවක්... කිසිදු සංස්කාරයක්... කිසිදු විඥානයක් නැත.’’

---

අථ ඛො භගවා පරිත්තං නඛසිඛායං පංසුං ආරොපෙත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘එත්තකම්පි ඛො, භික්ඛු, රූපං නත්ථි නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. එත්තකං චෙපි, භික්ඛු, රූපං අභවිස්ස නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං, නයිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛු, එත්තකම්පි රූපං නත්ථි නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං, තස්මා බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය’’.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිය පිටට ස්වල්ප වූ පස් පිඩක් ගෙන ඒ මහණහට මෙසේ වදාළ සේක: ‘‘මහණ, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික දෙයක් සේ එලෙසම පවතින රූපයක් මේ පස් ස්වල්පය ප්‍රමාණයෙන් පවා නැත. මහණ, ඉදින් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති මෙපමණ හෝ රූපයක් තිබුණේ නම්, මනා කොට දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස මේ බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවිය නොහැක්කේය. මහණ, යම් හෙයකින් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති මෙපමණ හෝ රූපයක් නැත්තේද, එහෙයින් මනා කොට දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවෙයි.’’

---

‘‘එත්තකාපි ඛො, භික්ඛු, වෙදනා නත්ථි නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. එත්තකා චෙපි, භික්ඛු, වෙදනා අභවිස්ස නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා, න යිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛු, එත්තකාපි වෙදනා නත්ථි නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා, තස්මා බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය.

‘‘මහණ, නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති, සදාකාලික දෙයක් සේ එලෙසම පවතින වේදනාවක් මේ ප්‍රමාණයෙන් පවා නැත. මහණ, ඉදින් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති මෙපමණ හෝ වේදනාවක් තිබුණේ නම්, මනා කොට දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස මේ බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවිය නොහැක්කේය. මහණ, යම් හෙයකින් නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාව ඇති මෙපමණ හෝ වේදනාවක් නැත්තේද, එහෙයින් මනා කොට දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවෙයි.’’

---

‘‘එත්තකාපි ඛො, භික්ඛු, සඤ්ඤා නත්ථි…පෙ… එත්තකාපි ඛො, භික්ඛු, සඞ්ඛාරා නත්ථි නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සන්ති. එත්තකා චෙපි, භික්ඛු, සඞ්ඛාරා අභවිස්සංසු නිච්චා ධුවා සස්සතා [Pg.121] අවිපරිණාමධම්මා, න යිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛු, එත්තකාපි සඞ්ඛාරා නත්ථි නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා, තස්මා බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය.

‘‘මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවතින්නා වූ මෙපමණකුදු වූ ද සංඥාවක් නැත... (එලෙසම) මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවතින්නා වූ මෙපමණකුදු වූ ද සංස්කාරයෝ නැත. මහණෙනි, ඉදින් නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ මෙපමණකුදු වූ ද සංස්කාරයෝ වුව ද වූවාහු නම්, දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම පිණිස වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව (මාර්ග පිළිවෙත) පැන නොවන්නේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ මෙපමණකුදු වූ ද සංස්කාරයෝ නැද්ද, එබැවින් දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම පිණිස බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවෙයි (ප්‍රකාශ වෙයි).’’

---

‘‘එත්තකම්පි ඛො, භික්ඛු, විඤ්ඤාණං නත්ථි නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. එත්තකම්පි ඛො, භික්ඛු, විඤ්ඤාණං අභවිස්ස නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං, න යිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛු, එත්තකම්පි විඤ්ඤාණං නත්ථි නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං, තස්මා බ්‍රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය.

‘‘මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවතින්නා වූ මෙපමණකුදු වූ ද විඤ්ඤාණයක් නැත. මහණෙනි, ඉදින් නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ මෙපමණකුදු වූ ද විඤ්ඤාණයක් වුව ද වූයේ නම්, දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම පිණිස වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව පැන නොවන්නේය. මහණෙනි, යම් හෙයකින් නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ මෙපමණකුදු වූ ද විඤ්ඤාණයක් නැද්ද, එබැවින් දුක මැනවින් කෙළවර කිරීම පිණිස බ්‍රහ්මචර්යාව පැනවෙයි.’’

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, භික්ඛු, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘තස්මාතිහ…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඤ්චමං.

‘‘මහණෙනි, ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද? නැතහොත් අනිත්‍ය ද?’’ ‘ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.’ ‘‘වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද? නැතහොත් අනිත්‍ය ද?’’ ‘ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.’ ...පෙ... ‘‘එබැවින්... මෙසේ දක්නා... මින් පසු මෙබඳු බව පිණිස (පුනර්භවය පිණිස) කළ යුත්තක් නැතැයි හෙතෙම දැනගනියි.’’ පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. සුද්ධිකසුත්තං

6. සුද්ධික සූත්‍රය

---

98. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කිඤ්චි රූපං, යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති? අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, කාචි වෙදනා…පෙ… කාචි සඤ්ඤා… කෙචි සඞ්ඛාරා… කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති? ‘‘නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කිඤ්චි රූපං යං රූපං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. නත්ථි ඛො, භික්ඛු, කාචි වෙදනා… කාචි සඤ්ඤා… කෙචි සඞ්ඛාරා… කිඤ්චි විඤ්ඤාණං, යං විඤ්ඤාණං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මං සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සතී’’ති. ඡට්ඨං.

98. සැවැත් නුවර නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘‘ස්වාමීනී, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවත්නා වූ කිසියම් රූපයක් ඇද්ද? ස්වාමීනී, කිසියම් වේදනාවක්... කිසියම් සංඥාවක්... කිසියම් සංස්කාර කෙනෙක්... කිසියම් විඤ්ඤාණයක්, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවත්නා වූ යම් විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද?’’ ‘‘මහණෙනි, නිත්‍ය වූ, ස්ථීර වූ, ශාස්වත වූ, නොවෙනස් වන සුලු වූ, සදාකාලිකවම එලෙසින්ම පවත්නා වූ කිසිදු රූපයක් නැත. කිසිදු වේදනාවක්... කිසිදු සංඥාවක්... කිසිදු සංස්කාර කෙනෙක්... කිසිදු විඤ්ඤාණයක් නැත.’’ සයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. ගද්දුලබද්ධසුත්තං

7. ගද්දුලබද්ධ සූත්‍රය

---

99. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං මහාසමුද්දො උස්සුස්සති විසුස්සති න [Pg.122] භවති; න ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං සිනෙරු පබ්බතරාජා ඩය්හති විනස්සති න භවති; න ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. හොති සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං මහාපථවී ඩය්හති විනස්සති න භවති; න ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි’’.

99. සැවැත් නුවර නිදානයයි. ‘‘මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන අග ඇත්තේය. අවිද්‍යාව නීවරණ කොට ඇති, තණ්හාව සංයෝජන කොට ඇති, නැවත නැවත ඉපදෙමින් සැරිසරන සත්වයන්ගේ මුල් කෙළවරක් නොපෙනේ. මහණෙනි, මහා සාගරය සිඳී යන, වියළී යන, නැති වී යන කාලයක් එන්නේය; මහණෙනි, එසේ වුව ද අවිද්‍යාව නීවරණ කොට ඇති, තණ්හාව සංයෝජන කොට ඇති, සැරිසරන සත්වයන්ගේ දුක කෙළවර කිරීමක් (එතෙක්) මම නොකියමි. මහණෙනි, සිනේරු පර්වත රාජයා ගිනිගෙන විනාශ වී නැති වී යන කාලයක් එන්නේය; එසේ වුව ද සැරිසරන සත්වයන්ගේ දුක කෙළවර කිරීමක් මම නොකියමි. මහණෙනි, මේ මහා පෘථිවිය ගිනිගෙන විනාශ වී නැති වී යන කාලයක් එන්නේය; එසේ වුව ද අවිද්‍යාව නීවරණ කොට ඇති, තණ්හාව සංයෝජන කොට ඇති, සැරිසරන සත්වයන්ගේ දුක කෙළවර කිරීමක් මම නොකියමි.’’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සා ගද්දුලබද්ධො දළ්හෙ ඛීලෙ වා ථම්භෙ වා උපනිබද්ධො තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා අනුපරිධාවති අනුපරිවත්තති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති… සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති… සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. සො රූපඤ්ඤෙව අනුපරිධාවති අනුපරිවත්තති, වෙදනඤ්ඤෙව…පෙ… සඤ්ඤඤ්ඤෙව… සඞ්ඛාරෙයෙව… විඤ්ඤාණඤ්ඤෙව අනුපරිධාවති අනුපරිවත්තති. සො රූපං අනුපරිධාවං අනුපරිවත්තං, වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අනුපරිධාවං අනුපරිවත්තං, න පරිමුච්චති රූපම්හා, න පරිමුච්චති වෙදනාය, න පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, න පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, න පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. ‘න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමි’’.

‘‘මහණෙනි, යම් සේ දම්වැලකින් (හම් පටියකින්) බඳින ලද බල්ලෙක් ශක්තිමත් කණුවක හෝ ටැඹක ගැටගැසූ විට, ඒ කණුව හෝ ටැඹ වටාම නැවත නැවත දුවයි ද, කැරකෙයි ද; මහණෙනි, එලෙසින්ම ආර්යයන් නොදක්නා වූ... සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අශික්ෂිත වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය තමා වශයෙන් දකියි... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් දකියි, නැතහොත් තමා විඤ්ඤාණය සහිත යැයි දකියි, නැතහොත් තමා තුළ විඤ්ඤාණය ඇතැයි හෝ විඤ්ඤාණය තුළ තමා ඇතැයි හෝ දකියි. හෙතෙම රූපය වටාම නැවත නැවත දුවයි, කැරකෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය වටාම නැවත නැවත දුවයි, කැරකෙයි. හෙතෙම රූපය වටා දුවමින් හා කැරකෙමින්, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය වටා දුවමින් හා කැරකෙමින්, රූපයෙන් නොමිදෙයි, වේදනාවෙන් නොමිදෙයි, සංඥාවෙන් නොමිදෙයි, සංස්කාරයන්ගෙන් නොමිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් නොමිදෙයි. හෙතෙම ජාතියෙන්, ජරා-මරණයෙන්, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් නොමිදෙයි. ‘හෙතෙම දුකෙන් නොමිදෙයි’ යැයි මම කියමි.’’

---

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො, න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… න වෙදනං… න සඤ්ඤං… න සඞ්ඛාරෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. සො රූපං නානුපරිධාවති නානුපරිවත්තති, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නානුපරිධාවති නානුපරිවත්තති. සො රූපං අනනුපරිධාවං අනනුපරිවත්තං, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අනනුපරිධාවං අනනුපරිවත්තං; පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, ආර්යයන් දක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනාකොට හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනාකොට හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි රූපය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් නොදකියි. විඤ්ඤාණය ඇති ආත්මයක් හෝ, ආත්මයෙහි වූ විඤ්ඤාණයක් හෝ, විඤ්ඤාණයෙහි වූ ආත්මයක් හෝ වශයෙන් නොදකියි. ඔහු රූපය අනුව ලුහුබඳින්නේ නැත, රූපය වටා කැරකෙන්නේ නැත. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය අනුව ලුහුබඳින්නේ නැත, ඒ වටා කැරකෙන්නේ නැත. ඔහු රූපය අනුව ලුහුනොබඳින්නා වූ, ඒ වටා කැරකෙන්නෙක් නොවන්නා වූ, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය අනුව ලුහුනොබඳින්නා වූ, ඒ වටා කැරකෙන්නෙක් නොවන්නා වූයේ; රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරයන්ගෙන් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි. ජාතියෙන්, ජරාවෙන් හා මරණයෙන් මිදෙයි. සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස හා උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. ‘ඔහු දුකෙන් මිදෙන්නේ ය’ යි මම කියමි.” සත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියගද්දුලබද්ධසුත්තං

8. දෙවන ගද්දුලබද්ධ සූත්‍රය

---

100. සාවත්ථිනිදානං[Pg.123]. ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සා ගද්දුලබද්ධො දළ්හෙ ඛීලෙ වා ථම්භෙ වා උපනිබද්ධො. සො ගච්ඡති චෙපි තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා උපගච්ඡති; තිට්ඨති චෙපි තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා උපතිට්ඨති; නිසීදති චෙපි තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා උපනිසීදති; නිපජ්ජති චෙපි තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා උපනිපජ්ජති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සති. සො ගච්ඡති චෙපි ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ උපගච්ඡති; තිට්ඨති චෙපි ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ උපතිට්ඨති; නිසීදති චෙපි ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ උපනිසීදති; නිපජ්ජති චෙපි ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ උපනිපජ්ජති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, අභික්ඛණං සකං චිත්තං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං – ‘දීඝරත්තමිදං චිත්තං සංකිලිට්ඨං රාගෙන දොසෙන මොහෙනා’ති. චිත්තසංකිලෙසා, භික්ඛවෙ, සත්තා සංකිලිස්සන්ති; චිත්තවොදානා සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

100. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ සංසාරය නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවරක් පැනෙන්නේ නැත. මහණෙනි, එය හරියටම දම්වැලකින් (හම් පටියකින්) බැඳ, ශක්තිමත් කණුවක හෝ ටැඹක ගැටගැසූ බල්ලෙකු හා සමානය. ඔහු ඇවිදින්නේ නම් ඒ කණුව හෝ ටැඹ අසලටම යයි, සිටින්නේ නම් ඒ අසලම සිටියි, හිඳගන්නේ නම් ඒ අසලම හිඳගනියි, සැතපෙන්නේ නම් ඒ අසලම සැතපෙයි. මහණෙනි, එලෙසම අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය ‘මෙය මගේය, මෙය මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දකියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේය, මෙය මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දකියි. ඔහු ඇවිදින්නේ නම් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් වෙතටම යයි, සිටින්නේ නම් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අසලම සිටියි, හිඳගන්නේ නම් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අසලම හිඳගනියි, සැතපෙන්නේ නම් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අසලම සැතපෙයි. එබැවින් මහණෙනි, මෙහිදී ‘බොහෝ කලක් මුළුල්ලේ මේ සිත රාගයෙන්, ද්වේෂයෙන් හා මෝහයෙන් කිලිටි වී තිබුණේය’ යි නිතරම තමාගේ සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, සිත කිලිටි වීමෙන් සත්ත්වයෝ කිලිටි වෙති; සිත පිරිසිදු වීමෙන් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘දිට්ඨං වො, භික්ඛවෙ, චරණං නාම චිත්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, චරණං නාම චිත්තං චිත්තෙනෙව චිත්තිතං. තෙනපි ඛො, භික්ඛවෙ, චරණෙන චිත්තෙන චිත්තඤ්ඤෙව චිත්තතරං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, අභික්ඛණං සකං චිත්තං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං – ‘දීඝරත්තමිදං චිත්තං සංකිලිට්ඨං රාගෙන දොසෙන මොහෙනා’ති. චිත්තසංකිලෙසා, භික්ඛවෙ, සත්තා සංකිලිස්සන්ති; චිත්තවොදානා සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“මහණෙනි, ඔබ ‘චරණ’ නම් වූ චිත්‍රය දැක තිබේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඒ චරණ නම් වූ චිත්‍රය පවා සිතින්ම විසිතුරු ලෙස නිර්මාණය කරන ලද්දකි. මහණෙනි, ඒ චරණ චිත්‍රයට වඩා සිතම අතිශයින් විසිතුරුය. එබැවින් මහණෙනි, මෙහිදී ‘බොහෝ කලක් මුළුල්ලේ මේ සිත රාගයෙන්, ද්වේෂයෙන් හා මෝහයෙන් කිලිටි වී තිබුණේය’ යි නිතරම තමාගේ සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, සිත කිලිටි වීමෙන් සත්ත්වයෝ කිලිටි වෙති; සිත පිරිසිදු වීමෙන් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකනිකායම්පි සමනුපස්සාමි එවං චිත්තං. යථයිදං, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා, තෙපි ඛො, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතා පාණා චිත්තෙනෙව චිත්තිතා, තෙහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතෙහි පාණෙහි චිත්තඤ්ඤෙව චිත්තතරං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, අභික්ඛණං සකං චිත්තං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං – ‘දීඝරත්තමිදං චිත්තං සංකිලිට්ඨං රාගෙන දොසෙන මොහෙනා’ති. චිත්තසංකිලෙසා, භික්ඛවෙ, සත්තා සංකිලිස්සන්ති; චිත්තවොදානා සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“මහණෙනි, මේ තිරිසන් සත්ත්ව සමූහයා සේ මෙතරම් විසිතුරු වූ වෙනත් එකම සත්ත්ව කොට්ඨාසයක්වත් මම නොදකිමි. මහණෙනි, ඒ තිරිසන් සත්ත්වයෝ පවා සිතින්ම (කර්ම සිතින්) විසිතුරු කරන ලදහ. මහණෙනි, ඒ තිරිසන් සත්ත්වයන්ට වඩා සිතම අතිශයින් විසිතුරුය. එබැවින් මහණෙනි, මෙහිදී ‘බොහෝ කලක් මුළුල්ලේ මේ සිත රාගයෙන්, ද්වේෂයෙන් හා මෝහයෙන් කිලිටි වී තිබුණේය’ යි නිතරම තමාගේ සිත ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, සිත කිලිටි වීමෙන් සත්ත්වයෝ කිලිටි වෙති; සිත පිරිසිදු වීමෙන් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.124], භික්ඛවෙ, රජකො වා චිත්තකාරකො වා රජනාය වා ලාඛාය වා හලිද්දියා වා නීලියා වා මඤ්ජිට්ඨාය වා සුපරිමට්ඨෙ ඵලකෙ වා භිත්තියා වා දුස්සපට්ටෙ වා ඉත්ථිරූපං වා පුරිසරූපං වා අභිනිම්මිනෙය්‍ය සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගිං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපඤ්ඤෙව අභිනිබ්බත්තෙන්තො අභිනිබ්බත්තෙති, වෙදනඤ්ඤෙව…පෙ… සඤ්ඤඤ්ඤෙව… සඞ්ඛාරෙ යෙව… විඤ්ඤාණඤ්ඤෙව අභිනිබ්බත්තෙන්තො අභිනිබ්බත්තෙති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං…පෙ… ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, එය හරියටම සායම් පොවන අයෙකු හෝ චිත්‍ර ශිල්පියෙකු හෝ සායම් වර්ග, ලාකඩ, කහ, නිල් හෝ මංජිට්ඨ පාවිච්චි කරමින් ඉතා මැනවින් පිරිසිදු කරන ලද ලෑල්ලක හෝ බිත්තියක හෝ රෙදි කඩක සියලු අවයවයන්ගෙන් යුක්ත ස්ත්‍රී රූපයක් හෝ පුරුෂ රූපයක් නිර්මාණය කරන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, එලෙසම අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයම උපදවමින් රූපයම ඇති කරයි. වේදනාවම... සංඥාවම... සංස්කාරයන්ම... විඤ්ඤාණයම උපදවමින් විඤ්ඤාණයම ඇති කරයි. මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය... එබැවින් මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ... මෙසේ දැකීමෙන්... නැවත ඉපදීමක් නැතැයි දැනගනියි.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. වාසිජටසුත්තං

9. වාසිජට සූත්‍රය

---

101. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ජානතො අහං, භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති – එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති’’.

101. සාවත්ථි නිදානයයි. ‘‘මහණෙනි, (චතුරාර්ය සත්‍යය) දන්නා වූ, (විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන්) දක්නා වූ තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම සිදුවන බව මම පවසමි. නොදන්නා, නොදක්නා තැනැත්තාට එය සිදු නොවේ. මහණෙනි, කුමක් දන්නා වූ, කුමක් දක්නා වූ තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම සිදු වේ ද? ‘මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ අස්තංගමය (නිරුද්ධ වීම) යි; මෙය වේදනාවයි... මෙය සංඥාවයි... මෙය සංස්කාරයෝයි... මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ අස්තංගමයයි’ යනුවෙන්. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදු වේ.’’

---

‘‘භාවනානුයොගං අනනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’ තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? අභාවිතත්තා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, අභාවිතත්තා චතුන්නං සම්මප්පධානානං, අභාවිතත්තා චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, අභාවිතත්තා පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, අභාවිතත්තා පඤ්චන්නං බලානං, අභාවිතත්තා සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අභාවිතත්තා අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

‘‘මහණෙනි, භාවනානුයෝගයෙහි නොයෙදී වාසය කරන මහණෙකුට, ‘අහෝ! මගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදේවා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් උපදින්නට පුළුවන. එසේ වුව ද, ඔහුගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් නොමිදෙයි. එයට හේතුව කුමක් ද? ‘නොවැඩූ බැවිනැයි’ කිව යුතුය. කුමක් නොවැඩූ බැවින් ද? සතර සතිපට්ඨානයන් නොවැඩූ බැවිනි, සතර සම්‍යප්‍රධාන වීර්යයන් නොවැඩූ බැවිනි, සතර ඉද්ධිපාදයන් නොවැඩූ බැවිනි, පංච ඉන්ද්‍රියයන් නොවැඩූ බැවිනි, පංච බලයන් නොවැඩූ බැවිනි, සප්ත බොජ්ඣංගයන් නොවැඩූ බැවිනි, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නොවැඩූ බැවිනි.’’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො, වත මෙ [Pg.125] කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො අභබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි පන, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා; තානි කුක්කුටියා න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනානුයොගං අනනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො, වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? අභාවිතත්තා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං…පෙ… අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

‘‘මහණෙනි, එය හරියට කිකිළියකගේ බිත්තර අටක් හෝ දහයක් හෝ දොළහක් වැනි ය. එම කිකිළිය විසින් ඒ බිත්තර මනාව රක්නා ලද්දේ (යට කර නොසිටියේ) නොවේ ද, මනාව උණුසුම ලබා දුන්නේ නොවේ ද, මනාව සුවඳ කැවුවේ (භාවනාවෙන් මෙන් මනාව පිරියම් කළේ) නොවේ ද, එවිට එම කිකිළියට ‘අහෝ! මගේ කුකුළු පැටවුන් පය නිය අගින් හෝ හොටෙන් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ නික්මෙත්වා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් උපදින්නට පුළුවන. එසේ වුව ද, ඒ කුකුළු පැටවුන්ට පය නිය අගින් හෝ හොටෙන් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ නික්මෙන්නට නොහැකිමය. එයට හේතුව කුමක් ද? මහණෙනි, ඒ කිකිළිය විසින් එම බිත්තර මනාව රක්නා ලද්දේ, මනාව උණුසුම ලබා දුන්නේ, මනාව සුවඳ කැවුවේ නැති බැවිනි. මහණෙනි, එමෙන්ම භාවනානුයෝගයෙහි නොයෙදී වාසය කරන මහණෙකුට, ‘අහෝ! මගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදේවා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් උපදින්නට පුළුවන. එසේ වුව ද, ඔහුගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් නොමිදෙයි. එයට හේතුව කුමක් ද? ‘නොවැඩූ බැවිනැයි’ කිව යුතුය. කුමක් නොවැඩූ බැවින් ද? සතර සතිපට්ඨානයන් ...පෙ... ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නොවැඩූ බැවිනි.’’

---

‘‘භාවනානුයොගං අනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස භාවිතත්තා? භාවිතත්තා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, භාවිතත්තා චතුන්නං සම්මප්පධානානං, භාවිතත්තා චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, භාවිතත්තා පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, භාවිතත්තා පඤ්චන්නං බලානං, භාවිතත්තා සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, භාවිතත්තා අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

‘‘මහණෙනි, භාවනානුයෝගයෙහි යෙදී වාසය කරන මහණෙකුට, ‘අහෝ! මගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදේවා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් හට නොගත්ත ද, ඔහුගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙයි. එයට හේතුව කුමක් ද? ‘වැඩූ බැවිනැයි’ කිව යුතුය. කුමක් වැඩූ බැවින් ද? සතර සතිපට්ඨානයන් වැඩූ බැවිනි, සතර සම්‍යප්‍රධාන වීර්යයන් වැඩූ බැවිනි, සතර ඉද්ධිපාදයන් වැඩූ බැවිනි, පංච ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ බැවිනි, පංච බලයන් වැඩූ බැවිනි, සප්ත බොජ්ඣංගයන් වැඩූ බැවිනි, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩූ බැවිනි.’’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො භබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි පන, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා; තානස්සු කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනානුයොගං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස [Pg.126] භාවිතත්තා? භාවිතත්තා චතුන්නං සතිපට්ඨානානං…පෙ… භාවිතත්තා අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

‘‘මහණෙනි, එය හරියට කිකිළියකගේ බිත්තර අටක් හෝ දහයක් හෝ දොළහක් වැනි ය. එම කිකිළිය විසින් ඒ බිත්තර මනාව රක්නා ලද්දේ ද, මනාව උණුසුම ලබා දුන්නේ ද, මනාව සුවඳ කැවුවේ ද, එවිට එම කිකිළියට ‘අහෝ! මගේ කුකුළු පැටවුන් පය නිය අගින් හෝ හොටෙන් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ නික්මෙත්වා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් හට නොගත්ත ද, ඒ කුකුළු පැටවුන්ට පය නිය අගින් හෝ හොටෙන් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ නික්මෙන්නට හැකිමය. එයට හේතුව කුමක් ද? මහණෙනි, ඒ කිකිළිය විසින් එම බිත්තර මනාව රක්නා ලද්දේ, මනාව උණුසුම ලබා දුන්නේ, මනාව සුවඳ කැවූ බැවිනි. මහණෙනි, එමෙන්ම භාවනානුයෝගයෙහි යෙදී වාසය කරන මහණෙකුට, ‘අහෝ! මගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදේවා!’ යැයි මෙවැනි කැමැත්තක් හට නොගත්ත ද, ඔහුගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදෙයි. එයට හේතුව කුමක් ද? ‘වැඩූ බැවිනැයි’ කිව යුතුය. කුමක් වැඩූ බැවින් ද? සතර සතිපට්ඨානයන් ...පෙ... ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩූ බැවිනි.’’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පලගණ්ඩස්ස වා පලගණ්ඩන්තෙවාසිස්ස වා වාසිජටෙ දිස්සන්තෙව අඞ්ගුලිපදානි දිස්සති අඞ්ගුට්ඨපදං. නො ච ඛ්වස්ස එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං වත මෙ අජ්ජ වාසිජටස්ස ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති. අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ඛීණන්ත්වෙව ඤාණං හොති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනානුයොගං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං වත මෙ අජ්ජ ආසවානං ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති, අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ඛීණන්ත්වෙව ඤාණං හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාමුද්දිකාය නාවාය වෙත්තබන්ධනබද්ධාය වස්සමාසානි උදකෙ පරියාදාය හෙමන්තිකෙන ථලං උක්ඛිත්තාය වාතාතපපරෙතානි වෙත්තබන්ධනානි. තානි පාවුසකෙන මෙඝෙන අභිප්පවුට්ඨානි අප්පකසිරෙනෙව පටිප්පස්සම්භන්ති පූතිකානි භවන්ති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනානුයොගං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති පූතිකානි භවන්තී’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, වඩුවෙකුගේ හෝ වඩු අතවැසියෙකුගේ හෝ වෑ මිටෙහි ඇඟිලි සලකුණු සහ මාපටැඟිලි සලකුණු දක්නට ලැබේ. එහෙත් ඔහුට ‘අද මගේ වෑ මිටෙන් මෙපමණක් ගෙවී ගියේය, ඊයේ මෙපමණක් ගෙවී ගියේය, පෙරේදා මෙපමණක් ගෙවී ගියේය’ යි මෙසේ දැනීමක් ඇති නොවේ. එහෙත් එය ගෙවී ගිය කල්හි ‘ගෙවී ගියේය’ යන දැනීම ඇති වේ. මහණෙනි, එමෙන්ම භාවනාවෙහි නිරතව වාසය කරන මහණෙකුට ‘අද මාගේ ආශ්‍රවයන් මෙපමණක් ක්ෂය විය, ඊයේ මෙපමණක් ක්ෂය විය, පෙරේදා මෙපමණක් ක්ෂය විය’ යි දැනීමක් ඇති නොවේ. එහෙත් ඒවා ක්ෂය වූ කල්හි ‘ක්ෂය විය’ යන දැනීම ඇති වේ. මහණෙනි, උදාහරණයකට වේවැල් බැම්මෙන් බඳින ලද මුහුදු යාත්‍රාවක් වැසි මාසයන්හි ජලයෙහි තිබී, ශීත කාලයේදී ගොඩට ගෙන තබන ලද කල්හි, සුළඟටත් අව්වටත් හසු වූ ඒ වේවැල් බැම්මවල්, මහ වැසි වලාකුළකින් වසින වැස්සට තෙමුණු විට ඉතා පහසුවෙන් ලිහිල් වී දිරාපත් වෙයි. මහණෙනි, එමෙන්ම භාවනාවෙහි නිරතව වාසය කරන මහණෙකුගේ සංයෝජනයෝ ඉතා පහසුවෙන් ලිහිල් වී දිරාපත් වෙති.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. අනිච්චසඤ්ඤාසුත්තං

10. අනිච්චසඤ්ඤා සූත්‍රය

---

102. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති, සබ්බං රූපරාගං පරියාදියති, සබ්බං භවරාගං පරියාදියති, සබ්බං අවිජ්ජං පරියාදියති, සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති’’.

102. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු කාමරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු රූපරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු භවරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු අවිද්‍යාවන් ක්ෂය කරයි, සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය (අස්මිමානය) උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ කස්සකො මහානඞ්ගලෙන කසන්තො සබ්බානි මූලසන්තානකානි සම්පදාලෙන්තො කසති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති, සබ්බං රූපරාගං පරියාදියති, සබ්බං භවරාගං පරියාදියති, සබ්බං අවිජ්ජං පරියාදියති, සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, උදාහරණයකට සරත් සමයෙහි ගොවියෙකු විශාල නඟුලකින් සීසාන කල්හි, පැතිර පවතින සියලු මුල් පද්ධතීන් සිඳිමින් සීසායිද; මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු කාමරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු රූපරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු භවරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු අවිද්‍යාවන් ක්ෂය කරයි, සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පබ්බජලායකො පබ්බජං ලායිත්වා අග්ගෙ ගහෙත්වා ඔධුනාති නිද්ධුනාති නිච්ඡොටෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, උදාහරණයකට තණ මිටි කපන්නෙකු තණ කපා, අගින් අල්ලා ගෙන ගසයිද, සලයිද, ගසා දමයිද; මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු කාමරාගයන් ක්ෂය කරයි... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.127], භික්ඛවෙ, අම්බපිණ්ඩියා වණ්ටච්ඡින්නාය යානි තත්ථ අම්බානි වණ්ටපටිබන්ධානි සබ්බානි තානි තදන්වයානි භවන්ති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා භාවිතා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, උදාහරණයකට අඹ පොකුරක නැට්ට සිඳුණු කල්හි, එහි නැට්ටෙහි බැඳී පවත්නා යම් අඹ ඇත්ද, ඒ සියල්ලම ඒ සමඟම වැටෙයිද; මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කූටාගාරස්ස යා කාචි ගොපානසියො සබ්බා තා කූටඞ්ගමා කූටනින්නා කූටසමොසරණා, කූටං තාසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා භාවිතා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, උදාහරණයකට කූටාගාරයක (මුදුනක් සහිත නිවසක) යම් පරාල ඇත්ද, ඒ සියල්ල කූටය (මුදුන) කරා යයි, කූටයට නැඹුරු වෙයි, කූටයෙහි එක් රැස් වෙයි. ඒ සියලු පරාලයන් අතර කූටය අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි මූලගන්ධා කාළානුසාරිගන්ධො තෙසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, යම්තාක් මුල්වලින් ගන්නා සුවඳ වර්ග ඇත්ද, කළු අගිල් සුවඳ ඒ අතර අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි සාරගන්ධා, ලොහිතචන්දනං තෙසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, යම්තාක් අරටු සුවඳ වර්ග ඇත්ද, රත් සඳුන් සුවඳ ඒ අතර අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි පුප්ඵගන්ධා, වස්සිකං තෙසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, යම්තාක් මල් සුවඳ වර්ග ඇත්ද, සමන් පිච්ච මල් සුවඳ ඒ අතර අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි කුට්ටරාජානො, සබ්බෙතෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා භවන්ති, රාජා තෙසං චක්කවත්ති අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, යම්තාක් ප්‍රාදේශීය රජවරු ඇත්ද, ඒ සියල්ලෝ සක්විති රජුට අවනතව ඔහු පසුපස යන්නෝ වෙති. සක්විති රජු ඔවුන් අතර අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යා කාචි තාරකරූපානං පභා, සබ්බා තා චන්දිමප්පභාය කලං නාග්ඝන්ති සොළසිං, චන්දප්පභා තාසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, යම්තාක් තාරකාවල ආලෝකයක් ඇත්ද, ඒ සියල්ල චන්ද්‍රාලෝකයෙන් දහසයෙන් කොටසක් පවා නොවටී. සඳ එළිය ඒ සියලු ආලෝකයන් අතර අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්... සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ විද්ධෙ විගතවලාහකෙ දෙවෙ ආදිච්චො නතං අබ්භුස්සක්කමානො, සබ්බං ආකාසගතං තමගතං අභිවිහච්ච භාසතෙ ච තපතෙ ච විරොචතෙ ච; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති, සබ්බං රූපරාගං පරියාදියති, සබ්බං භවරාගං පරියාදියති, සබ්බං අවිජ්ජං පරියාදියති, සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති.

“මහණෙනි, උදාහරණයකට සරත් සමයෙහි වලාකුළු පහව ගිය නිර්මල අහසෙහි හිරු උදාවෙමින්, අහසේ පවතින සියලු අඳුර දුරු කොට බබළන්නේද, තවන්නේද, විරාජමාන වන්නේද; මහණෙනි, එමෙන්ම අනිත්‍ය සංඥාව වඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු කාමරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු රූපරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු භවරාගයන් ක්ෂය කරයි, සියලු අවිද්‍යාවන් ක්ෂය කරයි, සියලු ‘මම වෙමි’ යන මානය උදුරා දමයි.”

---

‘‘කථං භාවිතා ච, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා කථං බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති…පෙ… සබ්බං අස්මිමානං සමූහනති? ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස [Pg.128] සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති – එවං භාවිතා ඛො, භික්ඛවෙ, අනිච්චසඤ්ඤා එවං බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියති, සබ්බං රූපරාගං පරියාදියති, සබ්බං භවරාගං පරියාදියති, සබ්බං අවිජ්ජං පරියාදියති, සබ්බං අස්මිමානං සමූහනතී’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, අනිත්‍ය සංඥාව කෙසේ වැඩීමෙන්ද, කෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කිරීමෙන්ද සියලු කාමරාගයන් ක්‍ෂය කරන්නේද... සියලු අස්මිමානයන් (මම යන මානය) මුලිනුපුටා දමන්නේද? ‘මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ නිරුද්ධ වීමයි; මෙය වේදනාවයි... මෙය සංඥාවයි... මෙය සංස්කාරයන්ය... මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීමයි’ යනුවෙන් (බැලීමයි). මහණෙනි, මෙසේ වැඩූ, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කළ අනිත්‍ය සංඥාව සියලු කාමරාගයන් ක්‍ෂය කරයි, සියලු රූපරාගයන් ක්‍ෂය කරයි, සියලු භවරාගයන් ක්‍ෂය කරයි, සියලු අවිද්‍යාවන් ක්‍ෂය කරයි, සියලු අස්මිමානයන් මුලිනුපුටා දමයි.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

පුප්ඵවග්ගො දසමො.

දහවන පුප්ඵ වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සූත්‍ර නාමාවලිය) –

---

නදී පුප්ඵඤ්ච ඵෙණඤ්ච, ගොමයඤ්ච නඛාසිඛං;

සුද්ධිකං ද්වෙ ච ගද්දුලා, වාසීජටං අනිච්චතාති.

නදී, පුප්ඵ, ඵෙණ, ගෝමය, නඛසිඛ, සුද්ධික, ගද්දුලබද්ධ සූත්‍ර දෙක, වාසීජට සහ අනිච්චතා සූත්‍රයයි.

---

මජ්ඣිමපණ්ණාසකො සමත්තො.

මජ්ඣිම පණ්ණාසකය නිමාවිය.

---

තස්ස මජ්ඣිමපණ්ණාසකස්ස වග්ගුද්දානං –

එම මජ්ඣිම පණ්ණාසකයේ වර්ග නාමාවලිය –

---

උපයො අරහන්තො ච, ඛජ්ජනී ථෙරසව්හයං;

පුප්ඵවග්ගෙන පණ්ණාස, දුතියො තෙන වුච්චතීති.

උපය වර්ගය, අරහන්ත වර්ගය, ඛජ්ජනීය වර්ගය, ථෙර වර්ගය සහ පුප්ඵ වර්ගයයි. එබැවින් මේ (සූත්‍ර පනහකින් යුත් කාණ්ඩය) දෙවන පණ්ණාසකය යැයි කියනු ලැබේ.

---

11. අන්තවග්ගො

11. අන්ත වර්ගය

---

1. අන්තසුත්තං

1. අන්ත සූත්‍රය

---

103. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා. කතමෙ චත්තාරො? සක්කායන්තො, සක්කායසමුදයන්තො, සක්කායනිරොධන්තො, සක්කායනිරොධගාමිනිප්පටිපදන්තො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායන්තො? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධාතිස්ස වචනීයං. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායන්තො’’.

103. සාවත්ථි නිදානයකි. “මහණෙනි, මේ කොටස් (අන්ත) සතරකි. ඒ සතර කවරේද? සක්කාය කොටස, සක්කාය සමුදය කොටස, සක්කාය නිරෝධ කොටස සහ සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදා කොටසයි. මහණෙනි, සක්කාය කොටස යනු කවරේද? පංච උපාදානස්කන්ධයන් යැයි කිව යුතුය. ඒ පංච උපාදානස්කන්ධයන් කවරේද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සංඥා උපාදානස්කන්ධය, සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය කොටස යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායසමුදයන්තො? යායං තණ්හා පොනොභවිකා නන්දිරාගසහගතා තත්‍රතත්‍රාභිනන්දිනී, සෙය්‍යථිදං – කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා. අයං [Pg.129] වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායසමුදයන්තො.

“මහණෙනි, සක්කාය සමුදය කොටස යනු කවරේද? නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ, ඇල්ම හා සතුට (නන්දිරාගය) සමග පවත්නා වූ, ඒ ඒ අරමුණෙහි ඇලෙන්නා වූ යම් තණ්හාවක් ඇද්ද, එනම්: කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාවයි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය සමුදය කොටස යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධන්තො? යො තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධො චාගො පටිනිස්සග්ගො මුත්ති අනාලයො – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධන්තො.

“මහණෙනි, සක්කාය නිරෝධ කොටස යනු කවරේද? එම තණ්හාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලී නිරුද්ධ කිරීම, අත්හැරීම, දුරු කිරීම, එයින් මිදීම සහ එයට ඇල්මක් නොමැති වීමයි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය නිරෝධ කොටස යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධගාමිනිප්පටිපදන්තො? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධගාමිනිප්පටිපදන්තො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො අන්තා’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදා කොටස යනු කවරේද? එය මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේ. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මේවායි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය නිරෝධගාමිනී පටිපදා කොටස යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි අන්ත (කොටස්) සතරයි.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. දුක්ඛසුත්තං

2. දුක්ඛ සූත්‍රය

---

104. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘දුක්ඛඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි දුක්ඛසමුදයඤ්ච දුක්ඛනිරොධඤ්ච දුක්ඛනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං. තං සුණාථ. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධාතිස්ස වචනීයං. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයො? යායං තණ්හා පොනොභවිකා…පෙ… කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛසමුදයො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො? යො තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධො චාගො පටිනිස්සග්ගො මුත්ති අනාලයො – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො. කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති. දුතියං.

104. සාවත්ථි නිදානයකි. “මහණෙනි, මම ඔබට දුකත්, දුක ඇතිවීමට හේතුවත්, දුක නිරුද්ධ කිරීමත්, දුක නිරුද්ධ කිරීමට යන මාවතත් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, දුක යනු කවරේද? පංච උපාදානස්කන්ධයන් යැයි කිව යුතුය. ඒ පහ කවරේද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. මහණෙනි, මෙය දුක යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, දුක්ඛ සමුදය යනු කවරේද? නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ...පෙ... කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව, විභව තණ්හාව යන මෙය දුක්ඛ සමුදය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, දුක්ඛ නිරෝධය යනු කවරේද? එම තණ්හාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලී නිරුද්ධ කිරීම, අත්හැරීම, දුරු කිරීම, එයින් මිදීම සහ එයට ඇල්මක් නොමැති වීමයි. මහණෙනි, මෙය දුක්ඛ නිරෝධය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යනු කවරේද? එය මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේ. එනම්: සම්මා දිට්ඨි...පෙ... සම්මා සමාධියයි. මහණෙනි, මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යැයි කියනු ලැබේ.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. සක්කායසුත්තං

3. සක්කාය සූත්‍රය

---

105. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සක්කායඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි සක්කායසමුදයඤ්ච සක්කායනිරොධඤ්ච සක්කායනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං. තං සුණාථ. කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායො? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධාතිස්ස වචනීයං. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායසමුදයො? යායං තණ්හා පොනොභවිකා…පෙ… කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායසමුදයො. කතමො ච, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධො? යො තස්සායෙව තණ්හාය…පෙ… අයං වුච්චති[Pg.130], භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධො. කතමා ච, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති. තතියං.

105. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මම ඔබට සක්කාය ද, සක්කාය හටගැනීම ද, සක්කාය නිරුද්ධ කිරීම ද, සක්කාය නිරුද්ධ කිරීමට පමුණුවන මාවත ද දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, සක්කාය යනු කුමක්ද? එය පංච උපාදානස්කන්ධයන් යැයි කිව යුතුය. ඒ පහ මොනවාද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සක්කාය හටගැනීම යනු කුමක්ද? නැවත භවයක් ඇති කරන යම් තෘෂ්ණාවක් වේද... එනම් කාම තෘෂ්ණාව, භව තෘෂ්ණාව, විභව තෘෂ්ණාව යන මෙය සක්කාය හටගැනීම යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සක්කාය නිරුද්ධ කිරීම යනු කුමක්ද? එම තෘෂ්ණාවම ඉතිරි නොකොට නිරුද්ධ කිරීමයි... මෙය සක්කාය නිරුද්ධ කිරීම යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සක්කාය නිරුද්ධ කිරීමට පමුණුවන මාවත කුමක්ද? මෙයම වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි... සම්මා සමාධි දක්වායි. මහණෙනි, මෙය සක්කාය නිරුද්ධ කිරීමට පමුණුවන මාවත යැයි කියනු ලැබේ.” තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. පරිඤ්ඤෙය්‍යසුත්තං

4. පිරිඥෙය්‍ය සූත්‍රය (පිරිසිඳ දත යුතු ධර්ම පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

106. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි පරිඤ්ඤඤ්ච පරිඤ්ඤාතාවිඤ්ච පුග්ගලං. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා? රූපං, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො. වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤා? රාගක්ඛයො, දොසක්ඛයො, මොහක්ඛයො – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤා. කතමො ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාතාවී පුග්ගලො? අරහාතිස්ස වචනීයං. ය්වායං ආයස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාතාවී පුග්ගලො’’ති. චතුත්ථං.

106. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මම ඔබට පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මයන් ද, පිරිසිඳ දැනීම ද, පිරිසිඳ දත් පුද්ගලයා ද දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මයන් මොනවාද? මහණෙනි, රූපය පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මයකි. වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මයකි. මහණෙනි, මේවා පිරිසිඳ දත යුතු ධර්මයන් යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, පිරිසිඳ දැනීම යනු කුමක්ද? රාගය ක්ෂය කිරීම, ද්වේෂය ක්ෂය කිරීම, මෝහය ක්ෂය කිරීම යන මෙය පිරිසිඳ දැනීම යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, පිරිසිඳ දත් පුද්ගලයා කවුද? ඔහු රහතන් වහන්සේ යැයි කිව යුතුය. යම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නමක් මෙබඳු නමක් ඇති, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව වේද, මහණෙනි, මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ පිරිසිඳ දත් පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. සමණසුත්තං

5. ශ්‍රමණ සූත්‍රය

---

107. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති…පෙ… පජානන්ති, සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. පඤ්චමං.

107. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ උපාදානස්කන්ධ පහකි. ඒ පහ මොනවාද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය දක්වායි. මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආස්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) නොදනිත් ද... දනිත් ද, ඔවුහු තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, මේ ආත්මයේදීම එයට පැමිණ වාසය කරති.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියසමණසුත්තං

6. දෙවන ශ්‍රමණ සූත්‍රය

---

108. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති…පෙ… පජානන්ති, සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

108. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ උපාදානස්කන්ධ පහකි. ඒ පහ මොනවාද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය, විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආස්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද ඇති සැටියෙන් නොදනිත් ද... දනිත් ද, ඔවුහු තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, මේ ආත්මයේදීම එයට පැමිණ වාසය කරති.” සයවන සූත්‍රයයි.

---

7. සොතාපන්නසුත්තං

7. සෝතාපන්න සූත්‍රය

---

109. සාවත්ථිනිදානං[Pg.131]. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. සත්තමං.

109. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ උපාදානස්කන්ධ පහකි. ඒ පහ මොනවාද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය දක්වායි. මහණෙනි, යම් දිනක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආස්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) දන්නේ ද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝතාපන්න වූ, අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාව ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය (රහත් බව) පරම කොට ඇත්තෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” සත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. අරහන්තසුත්තං

8. අරහන්ත සූත්‍රය

---

110. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො’’ති. අට්ඨමං.

110. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ උපාදානස්කන්ධ පහකි. ඒ පහ මොනවාද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය දක්වායි. මහණෙනි, යම් දිනක මහණෙක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආස්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද ඇති සැටියෙන් දැන, උපාදාන කර නොගෙන (නොඇලී) කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ වෙයි ද, මහණෙනි, ඒ මහණ තෙමේ රහතන් වහන්සේ නමකැයි ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ කළ, බහා තැබූ බර ඇති, තමාගේ අර්ථය සාක්ෂාත් කළ, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ, මනා කොට දැන මිදුණු තැනැත්තෙකැයි ද කියනු ලැබේ.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. ඡන්දප්පහානසුත්තං

9. ඡන්දප්පහාන සූත්‍රය (කැමැත්ත ප්‍රහීණ කිරීම පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

111. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපෙ, භික්ඛවෙ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං තං රූපං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං තං විඤ්ඤාණං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්ම’’න්ති. නවමං.

111. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපයෙහි යම් ඡන්දයක් (කැමැත්තක්), යම් රාගයක්, යම් සතුටක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්න. එවිට ඒ රූපය ප්‍රහීණ කළ එකක් බවට ද, මුල් සිඳ දැමූ, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කළ, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කළ, මතු උපදින්නට අවකාශයක් නැති ස්වභාවයට පත් වූ එකක් බවට ද පත්වන්නේය. වේදනාවෙහි ද... සඤ්ඤාවෙහි ද... සංඛාරයන්හි ද... විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් සතුටක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේ ද, එය ප්‍රහීණ කරන්න. එවිට ඒ විඤ්ඤාණය ප්‍රහීණ කළ එකක් බවට ද, මුල් සිඳ දැමූ, තල් ගසක් මුලින් උදුරා දැමූ තැනක් මෙන් කළ, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කළ, මතු උපදින්නට අවකාශයක් නැති ස්වභාවයට පත් වූ එකක් බවට ද පත්වන්නේය.” නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. දුතියඡන්දප්පහානසුත්තං

10. දෙවන ඡන්දප්පහාන සූත්‍රය

---

112. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපෙ, භික්ඛවෙ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං තං රූපං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං…පෙ… වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු යො ඡන්දො…පෙ… එවං තෙ සඞ්ඛාරා පහීනා භවිස්සන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං [Pg.132] අනුප්පාදධම්මා. විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං තං විඤ්ඤාණං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්ම’’න්ති. දසමං.

112. සැවැත්නුවරදීය. "මහණෙනි, රූපය කෙරෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක් (සතුටක්), යම් තණ්හාවක් වේ ද, සිතෙහි යම් ඇලීම් සහ දැඩිව අල්ලා ගැනීම් (උපාදාන), අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේස සහ අනුසය ඇත්ද, ඒවා ප්‍රහීණ කරවු. මෙසේ ප්‍රහීණ කළ විට ඒ රූපය ප්‍රහීණ වූවක්, මුලින්ම සිඳ දැමූවක්... පෙ... වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි යම් ඡන්දයක්... පෙ... මෙසේ ඒ සංස්කාරයෝ ප්‍රහීණ වූවාහු, මුලින්ම සිඳ දැමූවාහු, මුලින් උදුරා දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දාහු, අභාවයට පත් කරන ලද්දාහු, මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දාහු වන්නාහ. විඤ්ඤාණය කෙරෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තණ්හාවක් වේ ද, සිතෙහි යම් ඇලීම් සහ දැඩිව අල්ලා ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේස සහ අනුසය ඇත්ද, ඒවා ප්‍රහීණ කරවු. මෙසේ ප්‍රහීණ කළ විට ඒ විඤ්ඤාණය ප්‍රහීණ වූවක්, මුලින්ම සිඳ දැමූවක්, මුලින් උදුරා දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දක්, අභාවයට පත් කරන ලද්දක්, මතු හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දක් වන්නේය." දසවන සූත්‍රයයි.

---

අන්තවග්ගො එකාදසමො.

එකොළොස්වන අන්ත වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි පටුන (උද්දානය) මෙසේය –

---

අන්තො දුක්ඛඤ්ච සක්කායො, පරිඤ්ඤෙය්‍යා සමණා දුවෙ;

සොතාපන්නො අරහා ච, දුවෙ ච ඡන්දප්පහානාති.

අන්ත සූත්‍රය, දුක්ඛ සූත්‍රය, සක්කාය සූත්‍රය, පරිඤ්ඤෙය්‍ය සූත්‍රය, සමණ සූත්‍ර දෙකක් ද, සෝතාපන්න සූත්‍රය ද, අරහන්ත සූත්‍රය ද, ඡන්දප්පහාන සූත්‍ර දෙකක් ද යන මේවාය.

---

12. ධම්මකථිකවග්ගො

12. ධර්මකථික වර්ගය

---

1. අවිජ්ජාසුත්තං

1. අවිජ්ජා සූත්‍රය

---

113. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා අවිජ්ජා’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමා නු ඛො, භන්තෙ, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපං නප්පජානාති, රූපසමුදයං නප්පජානාති, රූපනිරොධං නප්පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති; වෙදනං නප්පජානාති… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ නප්පජානාති…පෙ… විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛු, අවිජ්ජා. එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති. පඨමං.

113. සැවැත්නුවරදීය. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... පෙ... එකත්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, 'අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, අවිද්‍යාව යනු කවරක්ද? කෙතරම් දුරකට කෙනෙකු අවිද්‍යාවට පත් වූවෙකු වේද?" "මහණ, මෙහි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය නොදනියි, රූප සමුදය නොදනියි, රූප නිරෝධය නොදනියි, රූප නිරෝධගාමිනී පටිපදාව නොදනියි. වේදනාව නොදනියි... සංඥාව... සංස්කාරයන් නොදනියි... පෙ... විඤ්ඤාණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව නොදනියි. මහණ, මෙය අවිද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් කෙනෙකු අවිද්‍යාවට පත් වූවෙකු වේ." පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. විජ්ජාසුත්තං

2. විජ්ජා සූත්‍රය

---

114. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා විජ්ජා’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමා නු ඛො, භන්තෙ, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො රූපං පජානාති, රූපසමුදයං පජානාති, රූපනිරොධං පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ පජානාති…පෙ… විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛු, විජ්ජා. එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. දුතියං.

114. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, 'විද්‍යාව, විද්‍යාව' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, විද්‍යාව යනු කවරක්ද? කෙතරම් දුරකට කෙනෙකු විද්‍යාවට පත් වූවෙකු වේද?" "මහණ, මෙහි ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය දනියි, රූප සමුදය දනියි, රූප නිරෝධය දනියි, රූප නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දනියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන් දනියි... පෙ... විඤ්ඤාණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දනියි. මහණ, මෙය විද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් කෙනෙකු විද්‍යාවට පත් වූවෙකු වේ." දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. ධම්මකථිකසුත්තං

3. ධර්මකථික සූත්‍රය

---

115. සාවත්ථිනිදානං[Pg.133]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘ධම්මකථිකො ධම්මකථිකො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මකථිකො හොතී’’ති? ‘‘රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. වෙදනාය චෙ, භික්ඛු…පෙ… සඤ්ඤාය චෙ, භික්ඛු… සඞ්ඛාරානං චෙ, භික්ඛු… විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. තතියං.

115. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, 'ධර්මකථික, ධර්මකථික' යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කෙතරම් දුරකට කෙනෙකු ධර්මකථිකයෙකු වේද?" "මහණ, රූපය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ඔහු ධර්මකථික භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය. මහණ, රූපය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස යමෙක් පිළිපැද සිටී නම්, 'ඔහු ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය. මහණ, රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, දැඩිව නොගෙන (උපාදාන රහිතව) විමුක්තියට පත් වූයේ නම්, 'ඔහු මෙලොවදීම නිවනට පත් (දිට්ඨධම්ම නිබ්බානප්පත්ත) භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය. වේදනාවෙහි දී ද... පෙ... සංඥාවෙහි දී ද... සංස්කාරයන්හි දී ද... මහණ, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස යමෙක් ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ඔහු ධර්මකථික භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය. මහණ, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස යමෙක් පිළිපැද සිටී නම්, 'ඔහු ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය. මහණ, විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, දැඩිව නොගෙන විමුක්තියට පත් වූයේ නම්, 'ඔහු මෙලොවදීම නිවනට පත් භික්ෂුවකැ'යි කීමට සුදුසුය." තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. දුතියධම්මකථිකසුත්තං

4. දෙවන ධර්මකථික සූත්‍රය

---

116. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘ධම්මකථිකො ධම්මකථිකො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මකථිකො හොති, කිත්තාවතා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, කිත්තාවතා දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො හොතී’’ති? ‘‘රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. රූපස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. වෙදනාය චෙ, භික්ඛු…පෙ… සඤ්ඤාය චෙ, භික්ඛු… සඞ්ඛාරානං චෙ, භික්ඛු… විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. විඤ්ඤාණස්ස චෙ, භික්ඛු, නිබ්බිදා විරාගා [Pg.134] නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. චතුත්ථං.

116. සාවත්ථි නිදානයයි. එක්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, ‘ධර්ම කථිකයා, ධර්ම කථිකයා’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කොපමණකින් ධර්ම කථිකයෙක් වේද? කොපමණකින් ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්නයෙක් (ධර්මයට අනුකූලව පිළිපදින්නෙක්) වේද? කොපමණකින් මෙලොවදීම නිවන් පසක් කළ අයෙක් වේද?” “මහණ, ඉදින් රූපයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ‘ධර්ම කථික භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් මහණ, රූපයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපදින්නේ නම්, ‘ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් මහණ, රූපයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධියෙන්, උපාදාන රහිතව (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේ වෙයි නම්, ‘මෙලොවදීම නිවන් පසක් කළ භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. වේදනාව සම්බන්ධයෙන්ද... පෙ... සඤ්ඤාව සම්බන්ධයෙන්ද... සංඛාර සම්බන්ධයෙන්ද... ඉදින් මහණ, විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ‘ධර්ම කථික භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් මහණ, විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපදින්නේ නම්, ‘ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් මහණ, විඤ්ඤාණයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධියෙන්, උපාදාන රහිතව (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේ වෙයි නම්, ‘මෙලොවදීම නිවන් පසක් කළ භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය.” සතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. බන්ධනසුත්තං

5. බන්ධන සූත්‍රය

---

117. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං; අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපබන්ධනබද්ධො සන්තරබාහිරබන්ධනබද්ධො අතීරදස්සී අපාරදස්සී, බද්ධො ජීයති බද්ධො මීයති බද්ධො අස්මා ලොකා පරං ලොකං ගච්ඡති. වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… වෙදනාය වා අත්තානං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො වෙදනාබන්ධනබද්ධො සන්තරබාහිරබන්ධනබද්ධො අතීරදස්සී අපාරදස්සී, බද්ධො ජීයති බද්ධො මීයති බද්ධො අස්මා ලොකා පරං ලොකං ගච්ඡති. සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො විඤ්ඤාණබන්ධනබද්ධො සන්තරබාහිරබන්ධනබද්ධො අතීරදස්සී අපාරදස්සී, බද්ධො ජීයති බද්ධො මීයති බද්ධො අස්මා ලොකා පරං ලොකං ගච්ඡති’’.

117. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මෙහි ශ්‍රැතවත් නොවූ පෘථග්ජනයා ආර්යයන් වහන්සේලා නොදක්නා සුලු වූ... පෙ... සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි හික්මීමක් නැත්තා වූයේ, රූපය තමා (ආත්මය) ලෙස දකියි. නැතහොත් රූපය තමා සතු දෙයක් ලෙස දකියි. නැතහොත් තමා තුළ රූපය ඇතැයි දකියි. නැතහොත් රූපය තුළ තමා ඇතැයි දකියි. මහණෙනි, මේ තැනැත්තා රූප නමැති බැම්මෙන් බැඳුණා වූ, ඇතුළත හා පිටත බැමිවලින් බැඳුණා වූ, (සංසාර නමැති) මෙතෙර නොදක්නා වූ, (නිවන නමැති) එතෙර නොදක්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම ජරාවට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මරණයට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මේ ලොවින් පරලොව යන්නා වූ ‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා’ යැයි කියනු ලැබේ. වේදනාව තමා ලෙස දකියි... පෙ... වේදනාව තුළ තමා ඇතැයි දකියි. මහණෙනි, මේ තැනැත්තා වේදනා නමැති බැම්මෙන් බැඳුණා වූ, ඇතුළත හා පිටත බැමිවලින් බැඳුණා වූ, මෙතෙර නොදක්නා වූ, එතෙර නොදක්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම ජරාවට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මරණයට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මේ ලොවින් පරලොව යන්නා වූ ‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා’ යැයි කියනු ලැබේ. සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය තමා ලෙස දකියි... පෙ... මහණෙනි, මේ තැනැත්තා විඤ්ඤාණ නමැති බැම්මෙන් බැඳුණා වූ, ඇතුළත හා පිටත බැමිවලින් බැඳුණා වූ, මෙතෙර නොදක්නා වූ, එතෙර නොදක්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම ජරාවට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මරණයට පත්වන්නා වූ, බැඳී සිටිමින්ම මේ ලොවින් පරලොව යන්නා වූ ‘අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා’ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී…පෙ… සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං; න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො න රූපබන්ධනබද්ධො, න සන්තරබාහිරබන්ධනබද්ධො, තීරදස්සී, පාරදස්සී; ‘පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා’ති වදාමි. න වෙදනං අත්තතො…පෙ… න සඤ්ඤං අත්තතො…පෙ… න සඞ්ඛාරෙ අත්තතො…පෙ… න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති…පෙ… අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො න විඤ්ඤාණබන්ධනබද්ධො, න සන්තරබාහිරබන්ධනබද්ධො, තීරදස්සී, පාරදස්සී, ‘පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, ශ්‍රැතවත් වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා වනාහි ආර්යයන් වහන්සේලා දක්නා සුලු වූ... පෙ... සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණේ, රූපය තමා ලෙස නොදකියි. රූපය තමා සතු දෙයක් ලෙස නොදකියි. තමා තුළ රූපය ඇතැයි නොදකියි. රූපය තුළ තමා ඇතැයි නොදකියි. මහණෙනි, මේ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූප නමැති බැම්මෙන් නොබැඳුණා වූ, ඇතුළත හා පිටත බැමිවලින් නොබැඳුණා වූ, (සංසාරය) මෙතෙර ලෙස දක්නා වූ, (නිවන) එතෙර ලෙස දක්නා වූ තැනැත්තා යැයි කියනු ලැබේ. ‘ඔහු දුකෙන් මිදුණේ ය’ යැයි මම කියමි. වේදනාව තමා ලෙස නොදකියි... පෙ... සඤ්ඤාව තමා ලෙස... පෙ... සංඛාර තමා ලෙස... පෙ... විඤ්ඤාණය තමා ලෙස නොදකියි... පෙ... මහණෙනි, මේ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා විඤ්ඤාණ නමැති බැම්මෙන් නොබැඳුණා වූ, ඇතුළත හා පිටත බැමිවලින් නොබැඳුණා වූ, මෙතෙර දක්නා වූ, එතෙර දක්නා වූ තැනැත්තා යැයි කියනු ලැබේ. ‘ඔහු දුකෙන් මිදුණේ ය’ යැයි මම කියමි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. පරිපුච්ඡිතසුත්තං

6. පරිපුච්ඡිත සූත්‍රය

---

118. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! රූපං, භික්ඛවෙ, ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං [Pg.135] යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. ‘‘වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං…පෙ… එවං පස්සං…පෙ… කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති. ඡට්ඨං.

118. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හිතන්නහුද? රූපය ‘තෙල මාගේය, තෙල මම වෙමි, තෙල මාගේ ආත්මය’ යැයි දකින්නහුද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, සාදු! මහණෙනි, රූපය ‘තෙල මාගේ නොවේ, තෙල මම නොවෙමි, තෙල මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය ‘තෙල මාගේය, තෙල මම වෙමි, තෙල මාගේ ආත්මය’ යැයි දකින්නහුද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, සාදු! මහණෙනි, විඤ්ඤාණය ‘තෙල මාගේ නොවේ, තෙල මම නොවෙමි, තෙල මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙලෙස තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය... පෙ... මෙසේ දකින... පෙ... කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. දුතියපරිපුච්ඡිතසුත්තං

7. දුතිය පරිපුච්ඡිත සූත්‍රය

---

119. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති සමනුපස්සථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු භික්ඛවෙ! රූපං, භික්ඛවෙ, ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති සමනුපස්සථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු භික්ඛවෙ! විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං…පෙ… එවං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. සත්තමං.

119. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මැනවි! මහණෙනි, රූපය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යනුවෙන් මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මැනවි! මහණෙනි, විඤ්ඤාණය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යනුවෙන් මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය... පෙ... මෙසේ දකින... පෙ... රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. සංයොජනියසුත්තං

8. සංයෝජනීය සූත්‍රය

---

120. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සංයොජනියෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ දෙසෙස්සාමී සංයොජනඤ්ච. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සංයොජනියා ධම්මා, කතමං සංයොජනං? රූපං, භික්ඛවෙ, සංයොජනියො ධම්මො; යො තත්ථ ඡන්දරාගො, තං තත්ථ සංයොජනං. වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං සංයොජනියො ධම්මො; යො තත්ථ ඡන්දරාගො, තං තත්ථ සංයොජනං. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සංයොජනියා ධම්මා, ඉදං සංයොජන’’න්ති. අට්ඨමං.

120. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම සංයෝජනීය ධර්මයන් (සංයෝජනයන්ට වස්තු වන ධර්ම) සහ සංයෝජනයන් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, සංයෝජනීය ධර්මයන් යනු කවරේද? සංයෝජනය යනු කවරේද? මහණෙනි, රූපය සංයෝජනීය ධර්මයකි; එහි යම් ඡන්දරාගයක් (ඇල්මක් හා තෘෂ්ණාවක්) ඇද්ද, එය එහි සංයෝජනයයි. වේදනාව... පෙ... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය සංයෝජනීය ධර්මයකි; එහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය එහි සංයෝජනයයි. මහණෙනි, මේවා සංයෝජනීය ධර්මයන් යැයි ද, මෙය සංයෝජනය යැයි ද කියනු ලැබේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. උපාදානියසුත්තං

9. උපාදානීය සූත්‍රය

---

121. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘උපාදානියෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි උපාදානඤ්ච. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, උපාදානියා ධම්මා, කතමං උපාදානං? රූපං, භික්ඛවෙ, උපාදානියො ධම්මො, යො තත්ථ ඡන්දරාගො, තං තත්ථ උපාදානං. වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං උපාදානියො ධම්මො; යො තත්ථ ඡන්දරාගො, තං තත්ථ උපාදානං. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, උපාදානියා ධම්මා, ඉදං උපාදාන’’න්ති. නවමං.

121. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම උපාදානීය ධර්මයන් (උපාදානයන්ට වස්තු වන ධර්ම) සහ උපාදානය දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, උපාදානීය ධර්මයන් යනු කවරේද? උපාදානය යනු කවරේද? මහණෙනි, රූපය උපාදානීය ධර්මයකි; එහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය එහි උපාදානයයි. වේදනාව... පෙ... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය උපාදානීය ධර්මයකි; එහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය එහි උපාදානයයි. මහණෙනි, මේවා උපාදානීය ධර්මයන් යැයි ද, මෙය උපාදානය යැයි ද කියනු ලැබේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. සීලවන්තසුත්තං

10. සීලවන්ත සූත්‍රය

---

122. එකං [Pg.136] සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එතදවොච – ‘‘සීලවතාවුසො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසිකාතබ්බා’’ති? ‘‘සීලවතාවුසො, කොට්ඨික, භික්ඛුනා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. සීලවතාවුසො, කොට්ඨික, භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති යං සීලවා භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

122. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමින් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත ස්වාමින් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත ස්වාමින් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමින් වහන්සේ වෙත එළඹ... පෙ... මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, සීලවන්ත භික්ෂුවක් විසින් කිනම් ධර්මයන් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සැලකිය යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, සීලවන්ත භික්ෂුව විසින් පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝග වශයෙන්, ගඩුවක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, පීඩාවක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, පර වශයෙන්, බිඳී යන ස්වභාවය වශයෙන්, ශුන්‍ය වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කළ යුතුය. කවර පස් දෙනෙක්ද? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සංඥා උපාදානස්කන්ධය, සංස්කාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, සීලවන්ත භික්ෂුව විසින් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කළ යුතුය. ඇවැත්නි, සීලවන්ත භික්ෂුවක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් කිරීමට අවස්ථාව ඇත්තේය.”

---

‘‘සොතාපන්නෙන පනාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘සොතාපන්නෙනපි ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති යං සොතාපන්නො භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො සකදාගාමිඵලං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, සෝතාපන්න භික්ෂුවක් විසින් කිනම් ධර්මයන් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සැලකිය යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, සෝතාපන්න භික්ෂුවක් විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කළ යුතුය. ඇවැත්නි, සෝතාපන්න භික්ෂුවක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු සකදාගාමි ඵලය සාක්ෂාත් කිරීමට අවස්ථාව ඇත්තේය.”

---

‘‘සකදාගාමිනා පනාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘සකදාගාමිනාපි ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති යං සකදාගාමී භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, සකදාගාමි භික්ෂුවක් විසින් කිනම් ධර්මයන් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සැලකිය යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, සකදාගාමි භික්ෂුවක් විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කළ යුතුය. ඇවැත්නි, සකදාගාමි භික්ෂුවක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු අනාගාමි ඵලය සාක්ෂාත් කිරීමට අවස්ථාව ඇත්තේය.”

---

‘‘අනාගාමිනා [Pg.137] පනාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘අනාගාමිනාපි ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති යං අනාගාමී භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො අරහත්තං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, අනාගාමි භික්ෂුවක් විසින් කිනම් ධර්මයන් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සැලකිය යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, අනාගාමි භික්ෂුවක් විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කළ යුතුය. ඇවැත්නි, අනාගාමි භික්ෂුවක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... පෙ... අනාත්ම වශයෙන් යෝනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු අර්හත්වය සාක්ෂාත් කිරීමට අවස්ථාව ඇත්තේය.”

---

‘‘අරහතා පනාවුසො සාරිපුත්ත, කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘අරහතාපි ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. නත්ථි, ඛ්වාවුසො, අරහතො උත්තරි කරණීයං කතස්ස වා පතිචයො; අපි ච ඉමෙ ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා චෙව සංවත්තන්ති සතිසම්පජඤ්ඤා චා’’ති. දසමං.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, රහතන් වහන්සේ විසින් කිනම් ධර්මයන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, රහතන් වහන්සේ විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝග වශයෙන්, ගෙඩියක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, ව්‍යසනයක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, පර වශයෙන්, වැනසෙන සුළු බව වශයෙන්, ශූන්‍ය වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුය. ඇවැත්නි, රහතන් වහන්සේට මින් මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැත, කරන ලද දෙයට අලුතින් එක් කළ යුතු දෙයක් ද නැත. එසේ වුවත් මේ ධර්මයන් ප්‍රගුණ කිරීමෙන් සහ බහුලව වැඩීමෙන් මෙලොව සැප විහරණය පිණිස ද සති සම්පජඤ්ඤය පිණිස ද ඒවා හේතු වේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. සුතවන්තසුත්තං

11. සුතවන්ත සූත්‍රය

---

123. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එතදවොච –

123. එක් සමයක ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්වාමීන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. එළඹ... (පෙ)... මෙසේ පැවසූහ.

---

‘‘සුතවතාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘සුතවතාවුසො කොට්ඨික, භික්ඛුනා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. කතමෙ පඤ්ච? සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. සුතවතාවුසො කොට්ඨික, භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති – යං සුතවා භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, ශ්‍රැතවත් (ධර්මය දන්නා) මහණෙකු විසින් කිනම් ධර්මයන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ශ්‍රැතවත් මහණෙකු විසින් පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... (පෙ)... අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුය. කවර පංච උපාදානස්කන්ධයන්ද යත්? එනම්: රූප උපාදානස්කන්ධය... (පෙ)... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධයයි. ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ශ්‍රැතවත් මහණෙකු විසින් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... (පෙ)... අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුය. ඇවැත්නි, යම් ශ්‍රැතවත් මහණෙක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... (පෙ)... අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරන්නේය යන කරුණ විද්‍යමාන වේ.”

---

‘‘සොතාපන්නෙන පනාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනා කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘සොතාපන්නෙනපි ඛො ආවුසො කොට්ඨික[Pg.138], භික්ඛුනා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති – යං සොතාපන්නො භික්ඛු ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… අනත්තතො යොනිසො මනසි කරොන්තො සකදාගාමිඵලං…පෙ… අනාගාමිඵලං…පෙ… අරහත්තඵලං සච්ඡිකරෙය්‍යා’’ති.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, සෝවාන් වූ මහණෙකු විසින් කිනම් ධර්මයන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, සෝවාන් වූ මහණෙකු විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... (පෙ)... අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුය. ඇවැත්නි, යම් සෝවාන් වූ මහණෙක් මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්... (පෙ)... අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාරය කරන්නේ නම්, ඔහු සකෘදාගාමී ඵලය... (පෙ)... අනාගාමී ඵලය... (පෙ)... අර්හත් ඵලය සාක්ෂාත් කරන්නේය යන කරුණ විද්‍යමාන වේ.”

---

‘‘අරහතා පනාවුසො සාරිපුත්ත, කතමෙ ධම්මා යොනිසො මනසි කාතබ්බා’’ති? ‘‘අරහතාපි ඛ්වාවුසො, කොට්ඨික, ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො පරතො පලොකතො සුඤ්ඤතො අනත්තතො යොනිසො මනසි කාතබ්බා. නත්ථි, ඛ්වාවුසො, අරහතො උත්තරි කරණීයං, කතස්ස වා පතිචයො; අපි ච ඛො ඉමෙ ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය චෙව සංවත්තන්ති සතිසම්පජඤ්ඤා චා’’ති. එකාදසමං.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්‍රයෙනි, රහතන් වහන්සේ විසින් කිනම් ධර්මයන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, රහතන් වහන්සේ විසින් ද මේ පංච උපාදානස්කන්ධයන් අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝග වශයෙන්, ගෙඩියක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, ව්‍යසනයක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, පර වශයෙන්, වැනසෙන සුළු බව වශයෙන්, ශූන්‍ය වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් යොනිසෝ මනසිකාර කළ යුතුය. ඇවැත්නි, රහතන් වහන්සේට මින් මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැත, කරන ලද දෙයට අලුතින් එක් කළ යුතු දෙයක් ද නැත. එසේ වුවත් මේ ධර්මයන් ප්‍රගුණ කිරීමෙන් සහ බහුලව වැඩීමෙන් මෙලොව සැප විහරණය පිණිස ද සති සම්පජඤ්ඤය පිණිස ද ඒවා හේතු වේ.” එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

12. කප්පසුත්තං

12. කප්ප සූත්‍රය

---

124. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා කප්පො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කප්පො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති?

124. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් කප්ප ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ... (පෙ)... එකත්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා වූ කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර සියලු නිමිත්තයන්හි ද අහංකාර (මම යන හැඟීම), මමංකාර (මගේ යන හැඟීම) සහ මාන අනුසයයන් ඇති නොවේද?”

---

‘‘යං කිඤ්චි, කප්ප, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, කප්ප, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති. ද්වාදසමං.

“කප්පය, අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද බාහිර වූ ද, රළු වූ ද සියුම් වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර පිහිටි වූ ද සමීප වූ ද යම්කිසි රූපයක් වේද, ඒ සියලු රූපයන් ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ යථාභූතව මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම්කිසි වේදනාවක්... (පෙ)... යම්කිසි සංඥාවක්... යම්කිසි සංස්කාර... අතීත වූ ද අනාගත වූ ද වර්තමාන වූ ද, තමා පිළිබඳ වූ ද බාහිර වූ ද, රළු වූ ද සියුම් වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, දුර පිහිටි වූ ද සමීප වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් වේද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ යථාභූතව මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දකියි. කප්පය, මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර සියලු නිමිත්තයන්හි ද අහංකාර, මමංකාර සහ මාන අනුසයයන් ඇති නොවේ.” දොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

13. දුතියකප්පසුත්තං

13. දුතිය කප්ප සූත්‍රය

---

125. සාවත්ථිනිදානං[Pg.139]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කප්පො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති?

125. සැවැත් නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් කප්ප ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කෙසේ දන්නා වූ කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ විඤ්ඤාණය සහිත කයෙහි ද බාහිර සියලු නිමිත්තයන්හි ද අහංකාර මමංකාර මානයන්ගෙන් තොර වූ, විධාවන් (මාන වර්ග) ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වේද?”

---

‘‘යං කිඤ්චි, කප්ප, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති. එවං ඛො, කප්ප, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති. තෙරසමං.

“කප්ප, අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ... සියලු රූපය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, උපාදානයන්ගෙන් තොරව (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේ වෙයි. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සඤ්ඤාවක්... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක්... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ, ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර වූ, රළු හෝ සියුම් වූ, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ, දුර හෝ සමීපයේ හෝ වූ යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් වේද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, උපාදානයන්ගෙන් තොරව මිදුණේ වෙයි. කප්ප, මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තා හට මේ සවිඤ්ඤාණක කයෙහි ද බාහිර වූ සියලු නිමිත්තයන්හි ද අහංකාර, මමංකාර හා මානයන් පහ වූ, මානය ඉක්මවා ගියාවූ, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණා වූ සිතක් වෙයි.” දහතුන්වන සූත්‍රයයි.

---

ධම්මකථිකවග්ගො ද්වාදසමො.

දොළොස්වන ධර්මකථික වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය -

---

අවිජ්ජා විජ්ජා ද්වෙ කථිකා, බන්ධනා පරිපුච්ඡිතා දුවෙ;

සංයොජනං උපාදානං, සීලං සුතවා ද්වෙ ච කප්පෙනාති.

අවිජ්ජා සූත්‍රය, විජ්ජා සූත්‍රය, ධර්මකථික සූත්‍ර දෙක, බන්ධන සූත්‍රය, පිරිපුච්ඡිත සූත්‍ර දෙක, සංයෝජන සූත්‍රය, උපාදාන සූත්‍රය, ශීලවන්ත සූත්‍රය, සුතවන්ත සූත්‍රය සහ කප්ප සූත්‍ර දෙක මෙසේ මේ වර්ගයට අයත් වේ.

---

13. අවිජ්ජාවග්ගො

13. අවිජ්ජා වර්ගය

---

1. සමුදයධම්මසුත්තං

1. සමුදයධම්ම සූත්‍රය

---

126. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා අවිජ්ජා’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමා නු ඛො, භන්තෙ, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

126. සැවැත් නුවරදීය... එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, ‘අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව’ යයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, අවිද්‍යාව යනු කවරක්ද? කෙතෙක් කරුණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?”

---

‘‘ඉධ[Pg.140], භික්ඛු, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො සමුදයධම්මං රූපං ‘සමුදයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති; වයධම්මං රූපං ‘වයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති; සමුදයවයධම්මං රූපං ‘සමුදයවයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං වෙදනං ‘සමුදයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති; වයධම්මං වෙදනං ‘වයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති; සමුදයවයධම්මං වෙදනං ‘සමුදයවයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං සඤ්ඤං…පෙ… සමුදයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති; වයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘වයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති; සමුදයවයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයවයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති; වයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘වයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති; සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛු, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති.

“මහණ, මේ ශාසනයෙහි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව... හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සඤ්ඤාව... (පෙ)... හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් නොදනියි. මහණ, මෙය අවිද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙතෙකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.”

---

එවං වුත්තෙ, සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා විජ්ජා’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමා නු ඛො, භන්තෙ, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, ‘විද්‍යාව, විද්‍යාව’ යයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, විද්‍යාව යනු කවරක්ද? කෙතෙක් කරුණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?”

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො සමුදයධම්මං රූපං ‘සමුදයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති; වයධම්මං රූපං ‘වයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති; සමුදයවයධම්මං රූපං ‘සමුදයවයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. සමුදයධම්මං වෙදනං ‘සමුදයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං පජානාති; වයධම්මං වෙදනං ‘වයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං පජානාති; සමුදයවයධම්මං වෙදනං ‘සමුදයවයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං පජානාති. සමුදයධම්මං සඤ්ඤං… සමුදයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං පජානාති; වයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘වයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං පජානාති; සමුදයවයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයවයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං පජානාති. සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති; වයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘වයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති; සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛු, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. පඨමං.

“මහණ, මේ ශාසනයෙහි ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව... හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව... ඇති සැටියෙන් දනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සඤ්ඤාව... හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි; හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ‘හටගන්නා සහ විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය’ යයි ඇති සැටියෙන් දනියි. මහණ, මෙය විද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙතෙකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

---

2. දුතියසමුදයධම්මසුත්තං

2. දෙවන සමුදයධම්ම සූත්‍රය

---

127. එකං [Pg.141] සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

127. එක් සමයක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේත් ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේත් බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි භාවනා විවේකයෙන් නැගී සිට ... එක් පසෙක වාඩි වී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, 'අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව' යයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?"

---

‘‘ඉධාවුසො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො සමුදයධම්මං රූපං ‘සමුදයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති; වයධම්මං රූපං…පෙ… ‘සමුදයවයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං වෙදනං…පෙ… වයධම්මං වෙදනං…පෙ… ‘සමුදයවයධම්මා වෙදනා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං සඤ්ඤං…පෙ… සමුදයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ…පෙ… වයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ…පෙ… සමුදයවයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයවයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං නප්පජානාති. සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණං…පෙ… සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චති, ආවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති. දුතියං.

“ඇවැත්නි, මෙහි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය 'හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය' කියා යථාභූතව නොදනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ... 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය' කියා යථාභූතව නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව ... විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව ... 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව' කියා යථාභූතව නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සඤ්ඤාව ... හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ... විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ... 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්' කියා යථාභූතව නොදනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ... 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය' කියා යථාභූතව නොදනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” දෙවන (සූත්‍රයයි).

---

3. තතියසමුදයධම්මසුත්තං

3. තෙවන සමුදයධම්ම සූත්‍රය

---

128. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

128. එක් සමයක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේත් ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේත් බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක ... එක් පසෙක වාඩි වී ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, 'විද්‍යාව, විද්‍යාව' යයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?"

---

‘‘ඉධාවුසො, සුතවා අරියසාවකො සමුදයධම්මං රූපං ‘සමුදයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති; වයධම්මං රූපං…පෙ… සමුදයවයධම්මං රූපං ‘සමුදයවයධම්මං රූප’න්ති යථාභූතං පජානාති; සමුදයධම්මං වෙදනං…පෙ… සමුදයවයධම්මා වෙදනා … සමුදයධම්මං සඤ්ඤං…පෙ… සමුදයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ… වයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ… සමුදයවයධම්මෙ සඞ්ඛාරෙ ‘සමුදයවයධම්මා සඞ්ඛාරා’ති යථාභූතං පජානාති. සමුදයධම්මං විඤ්ඤාණං… වයධම්මං විඤ්ඤාණං… සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණං ‘සමුදයවයධම්මං විඤ්ඤාණ’න්ති යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. තතියං.

“ඇවැත්නි, මෙහි ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය 'හටගන්නා ස්වභාවය ඇති රූපය' කියා යථාභූතව දනියි; විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය ... හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති රූපය' කියා යථාභූතව දනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති වේදනාව ... හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති වේදනාව ... හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සඤ්ඤාව ... හටගන්නා ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ... විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් ... හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන් 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයන්' කියා යථාභූතව දනියි. හටගන්නා ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ... විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය ... හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය 'හටගන්නා හා විනාශ වන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණය' කියා යථාභූතව දනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” තෙවන (සූත්‍රයයි).

---

4. අස්සාදසුත්තං

4. අස්සාද සූත්‍රය

---

129. බාරාණසියං [Pg.142] විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

129. බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක ... එක් පසෙක වාඩි වී ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, 'අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව' යයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?"

---

‘‘ඉධාවුසො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති. චතුත්ථං.

“ඇවැත්නි, මෙහි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයෙහි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. වේදනාවෙහි ... සඤ්ඤාවෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඤ්ඤාණයෙහි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” හතරවන (සූත්‍රයයි).

---

5. දුතියඅස්සාදසුත්තං

5. දෙවන අස්සාද සූත්‍රය

---

130. බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

130. බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක ... "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, 'විද්‍යාව, විද්‍යාව' යයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?"

---

‘‘ඉධාවුසො, සුතවා අරියසාවකො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. පඤ්චමං.

“ඇවැත්නි, මෙහි ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි. වේදනාවෙහි ... සඤ්ඤාවෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඤ්ඤාණයෙහි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව දනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” පස්වන (සූත්‍රයයි).

---

6. සමුදයසුත්තං

6. සමුදය සූත්‍රය

---

131. බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

131. බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක ... "ඇවැත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, 'අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව' යයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?"

---

‘‘ඉධාවුසො, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

“ඇවැත්නි, මෙහි අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයෙහි හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. වේදනාවෙහි ... සඤ්ඤාවෙහි ... සංස්කාරයන්හි ... විඤ්ඤාණයෙහි හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් යථාභූතව නොදනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේ.” හයවන (සූත්‍රයයි).

---

7. දුතියසමුදයසුත්තං

7. දෙවන සමුදය සූත්‍රය

---

132. බාරාණසියං [Pg.143] විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො සාරිපුත්ත, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

132. බාරාණසියේ ඉසිපතන මිගදායෙහි (වැඩවසන සේක)... එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ‘විද්‍යාව, විද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, සුතවා අරියසාවකො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. සත්තමං.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. කොට්ඨිකසුත්තං

8. කොට්ඨික සූත්‍රය

---

133. බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

133. බාරාණසියේ ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ සවස් කාලයෙහි... එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ‘අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයේ ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදිව දැන නොගනියි. වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදිව දැන නොගනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

මෙසේ පැවසූ කල්හි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ‘විද්‍යාව, විද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො සුතවා අරියසාවකො රූපස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. අට්ඨමං.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයේ ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. දුතියකොට්ඨිකසුත්තං

9. දෙවැනි කොට්ඨික සූත්‍රය

---

134. බාරාණසියං [Pg.144] විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ…පෙ… ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

134. බාරාණසියේ ඉසිපතන මිගදායෙහි (වැඩවසන සේක)... “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ‘අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදිව දැන නොගනියි. වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් නිවැරදිව දැන නොගනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති?

මෙසේ පැවසූ කල්හි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ‘විද්‍යාව, විද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, සුතවා අරියසාවකො රූපස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරානං… විඤ්ඤාණස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. නවමං.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. වේදනාවේ... සංඥාවේ... සංස්කාරයන්ගේ... විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම ද, විනාශ වීම ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. තතියකොට්ඨිකසුත්තං

10. තෙවැනි කොට්ඨික සූත්‍රය

---

135. තඤ්ඤෙව නිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘‘අවිජ්ජා, අවිජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, අවිජ්ජා, කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති?

135. ඒ නිදානයම වේ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ‘අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපං නප්පජානාති, රූපසමුදයං නප්පජානාති, රූපනිරොධං නප්පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. වෙදනං නප්පජානාති…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං නප්පජානාති, විඤ්ඤාණසමුදයං නප්පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධං නප්පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, අවිජ්ජා; එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතී’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙහිලා අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා රූපය නිවැරදිව දැන නොගනියි, රූපයේ හටගැනීම නිවැරදිව දැන නොගනියි, රූපයේ නිරෝධය නිවැරදිව දැන නොගනියි, රූප නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව නිවැරදිව දැන නොගනියි. වේදනාව නිවැරදිව දැන නොගනියි... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිවැරදිව දැන නොගනියි, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම නිවැරදිව දැන නොගනියි, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය නිවැරදිව දැන නොගනියි, විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව නිවැරදිව දැන නොගනියි. ඇවැත්නි, මෙය අවිද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ. මෙපමණකින් අවිද්‍යාවට පැමිණියෙකු වේ.”

---

එවං [Pg.145] වුත්තෙ, ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොච – ‘‘‘විජ්ජා, විජ්ජා’ති, ආවුසො කොට්ඨික, වුච්චති. කතමා නු ඛො, ආවුසො, විජ්ජා, කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති? ‘‘ඉධාවුසො, සුතවා අරියසාවකො රූපං පජානාති, රූපසමුදයං පජානාති, රූපනිරොධං පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පජානාති, විඤ්ඤාණසමුදයං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො, විජ්ජා; එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතී’’ති. දසමං.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨික ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි කොට්ඨිකය, ‘විද්‍යාව, විද්‍යාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, විද්‍යාව යනු කුමක්ද? කොපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වේද?” “ඇවැත්නි, මෙහි ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය පිරිසිඳ දනියි, රූපයේ හටගැනීම පිරිසිඳ දනියි, රූපයේ නිරෝධය පිරිසිඳ දනියි, රූප නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව පිරිසිඳ දනියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දනියි, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම පිරිසිඳ දනියි, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය පිරිසිඳ දනියි, විඤ්ඤාණ නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව පිරිසිඳ දනියි. ඇවැත්නි, මෙය විද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ; මෙපමණකින් විද්‍යාවට පැමිණියෙක් වෙයි.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

අවිජ්ජාවග්ගො තෙරසමො.

තෙළෙස්වන අවිජ්ජා වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

සමුදයධම්මෙ තීණි, අස්සාදො අපරෙ දුවෙ;

සමුදයෙ ච ද්වෙ වුත්තා, කොට්ඨිකෙ අපරෙ තයොති.

සමුදයධම්ම සූත්‍ර තුනකි, තවත් අස්සාද සූත්‍ර දෙකකි; සමුදය සූත්‍ර දෙකක් හා තවත් කොට්ඨික සූත්‍ර තුනක් යැයි වදාරන ලදී.

---

14. කුක්කුළවග්ගො

14. කුක්කුළ වර්ගය

---

1. කුක්කුළසුත්තං

1. කුක්කුළ සූත්‍රය

---

136. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, කුක්කුළං, වෙදනා කුක්කුළා, සඤ්ඤා කුක්කුළා, සඞ්ඛාරා කුක්කුළා, විඤ්ඤාණං කුක්කුළං. එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

136. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපය ගිනි අඟුරු රාශියකි (කුක්කුළකි), වේදනාව ගිනි අඟුරු රාශියකි, සංඥාව ගිනි අඟුරු රාශියකි, සංස්කාර ගිනි අඟුරු රාශියකි, විඤ්ඤාණය ගිනි අඟුරු රාශියකි. මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහිද කළකිරෙයි, වේදනාවෙහිද කළකිරෙයි, සංඥාවෙහිද කළකිරෙයි, සංස්කාරයන්හිද කළකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහිද කළකිරෙයි. කළකිරෙන්නේ නොඇලෙයි (විරාගයට පැමිණෙයි); නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇතිවෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, නැවත මෙසේ වීමක් (පුනර්භවයක්) නැතැ’යි පිරිසිඳ දනියි.” ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

---

2. අනිච්චසුත්තං

2. අනිච්ච සූත්‍රය

---

137. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනිච්චං? රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා අනිච්චා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. දුතියං.

137. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය (කැමැත්ත) ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනිත්‍ය කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” ද්විතීය සූත්‍රයයි.

---

3. දුතියඅනිච්චසුත්තං

3. දෙවන අනිච්ච සූත්‍රය

---

138. සාවත්ථිනිදානං[Pg.146]. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනිච්චං? රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. වෙදනා අනිච්චා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො’’ති. තතියං.

138. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනිත්‍ය කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” තෘතීය සූත්‍රයයි.

---

4. තතියඅනිච්චසුත්තං

4. තෙවන අනිච්ච සූත්‍රය

---

139. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනිච්චං? රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං, තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා අනිච්චා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති. චතුත්ථං.

139. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනිත්‍ය කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනිත්‍යය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනිත්‍ය ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” චතුර්ථ සූත්‍රයයි.

---

5. දුක්ඛසුත්තං

5. දුක්ඛ සූත්‍රය

---

140. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. පඤ්චමං.

140. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය... (පෙ)... මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියදුක්ඛසුත්තං

6. දෙවන දුක්ඛ සූත්‍රය

---

141. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො…පෙ… යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො’’ති. ඡට්ඨං.

141. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය... (පෙ)... මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. තතියදුක්ඛසුත්තං

7. තෙවන දුක්ඛ සූත්‍රය

---

142. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො…පෙ… යං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති. සත්තමං.

142. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය... (පෙ)... මහණෙනි, යමක් දුක් ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” හත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. අනත්තසුත්තං

8. අනත්ත සූත්‍රය

---

143. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. කො ච, භික්ඛවෙ, අනත්තා? රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති. අට්ඨමං.

143. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනාත්ම කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනාත්මය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. දුතියඅනත්තසුත්තං

9. දෙවන අනත්ත සූත්‍රය

---

144. සාවත්ථිනිදානං[Pg.147]. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. කො ච, භික්ඛවෙ, අනත්තා? රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො. යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො රාගො පහාතබ්බො’’ති. නවමං.

144. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනාත්ම කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනාත්මය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. තතියඅනත්තසුත්තං

10. තෙවන අනත්ත සූත්‍රය

---

145. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච, භික්ඛවෙ, අනත්තා? රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා අනත්තා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යො, භික්ඛවෙ, අනත්තා; තත්‍ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති. දසමං.

145. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, අනාත්ම කුමක්ද? මහණෙනි, රූපය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව අනාත්මය... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්මය; එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. මහණෙනි, යමක් අනාත්ම ද, එහි ලා ඔබගේ ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

11. නිබ්බිදාබහුලසුත්තං

11. නිබ්බිදා බහුල සූත්‍රය

---

146. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සද්ධාපබ්බජිතස්ස, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති – යං රූපෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරෙය්‍ය. යො රූපෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරන්තො, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලො විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානාති; සො රූපං පරිජානං වෙදනං පරිජානං සඤ්ඤං පරිජානං සඞ්ඛාරෙ පරිජානං විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි; ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. එකාදසමං.

146. සාවත්ථිනිදානං. “මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකුට (ධර්මයට) අනුකූල වූ ප්‍රතිපදාව මෙයයි – එනම් රූපය කෙරෙහි බහුල වශයෙන් කලකිරීමෙන් (නිබ්බිදාවෙන්) යුක්තව වාසය කිරීමයි. වේදනාව කෙරෙහි... සංඥාව කෙරෙහි... සංස්කාරයන් කෙරෙහි... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි බහුල වශයෙන් කලකිරීමෙන් යුක්තව වාසය කිරීමයි. යමෙක් රූපය කෙරෙහි බහුල වශයෙන් කලකිරීමෙන් යුක්තව වාසය කරන්නේ ද, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි බහුල වශයෙන් කලකිරීමෙන් යුක්තව වාසය කරන්නේ ද, ඔහු රූපය පිරිසිඳ දනියි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දනියි. ඔහු රූපය පිරිසිඳ දනිමින්, වේදනාව පිරිසිඳ දනිමින්, සංඥාව පිරිසිඳ දනිමින්, සංස්කාරයන් පිරිසිඳ දනිමින්, විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දනිමින් රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරවලින් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්වලින්, දොමනස්සයෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. ‘ඔහු සමස්ත දුකෙන් මිදෙයි’ කියා මම පවසමි.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

12. අනිච්චානුපස්සීසුත්තං

12. අනිච්චානුපස්සී සූත්‍රය

---

147. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සද්ධාපබ්බජිතස්ස, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති – යං රූපෙ අනිච්චානුපස්සී විහරෙය්‍ය. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ අනිච්චානුපස්සී විහරෙය්‍ය…පෙ… ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. ද්වාදසමං.

147. සාවත්ථිනිදානං. “මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකුට අනුකූල වූ ප්‍රතිපදාව මෙයයි – එනම් රූපය අනිත්‍ය වශයෙන් බලමින් (අනිච්චානුපස්සීව) වාසය කිරීමයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍ය වශයෙන් බලමින් වාසය කිරීමයි...පෙ... ‘ඔහු දුකෙන් මිදෙයි’ කියා මම පවසමි.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

13. දුක්ඛානුපස්සීසුත්තං

13. දුක්ඛානුපස්සී සූත්‍රය

---

148. සාවත්ථිනිදානං[Pg.148]. ‘‘සද්ධාපබ්බජිතස්ස, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති – යං රූපෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරෙය්‍ය. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරෙය්‍ය…පෙ… ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. තෙරසමං.

148. සාවත්ථිනිදානං. “මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකුට අනුකූල වූ ප්‍රතිපදාව මෙයයි – එනම් රූපය දුක් වශයෙන් බලමින් (දුක්ඛානුපස්සීව) වාසය කිරීමයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය දුක් වශයෙන් බලමින් වාසය කිරීමයි...පෙ... ‘ඔහු දුකෙන් මිදෙයි’ කියා මම පවසමි.” තෙළෙස්වන සූත්‍රයයි.

---

14. අනත්තානුපස්සීසුත්තං

14. අනත්තානුපස්සී සූත්‍රය

---

149. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සද්ධාපබ්බජිතස්ස, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති – යං රූපෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්‍ය. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්‍ය. (සො රූපෙ) අනත්තානුපස්සී විහරන්තො, වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ අනත්තානුපස්සී විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං පරිජානාති. සො රූපං පරිජානං වෙදනං පරිජානං සඤ්ඤං පරිජානං සඞ්ඛාරෙ පරිජානං විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි; ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමී’’ති. චුද්දසමං.

149. සාවත්ථිනිදානං. “මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකුට අනුකූල වූ ප්‍රතිපදාව මෙයයි – එනම් රූපය අනාත්ම වශයෙන් බලමින් (අනත්තානුපස්සීව) වාසය කිරීමයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්ම වශයෙන් බලමින් වාසය කිරීමයි. යමෙක් රූපය අනාත්ම වශයෙන් බලමින් වාසය කරන්නේ ද, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනාත්ම වශයෙන් බලමින් වාසය කරන්නේ ද, ඔහු රූපය පිරිසිඳ දනියි, වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දනියි. ඔහු රූපය පිරිසිඳ දනිමින්, වේදනාව පිරිසිඳ දනිමින්, සංඥාව පිරිසිඳ දනිමින්, සංස්කාරයන් පිරිසිඳ දනිමින්, විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දනිමින් රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරවලින් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්වලින්, දොමනස්සයෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. ‘ඔහු සමස්ත දුකෙන් මිදෙයි’ කියා මම පවසමි.” දහහතරවන සූත්‍රයයි.

---

කුක්කුළවග්ගො චුද්දසමො.

දහහතරවන කුක්කුළ වර්ගය නිමවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) –

---

කුක්කුළා තයො අනිච්චෙන, දුක්ඛෙන අපරෙ තයො;

අනත්තෙන තයො වුත්තා, කුලපුත්තෙන ද්වෙ දුකාති.

කුක්කුළ සූත්‍රයක් ද, අනිත්‍ය වශයෙන් සූත්‍ර තුනක් ද, දුක්ඛ වශයෙන් තවත් සූත්‍ර තුනක් ද, අනාත්ම වශයෙන් සූත්‍ර තුනක් ද වදාරන ලදී. කුලපුත්‍ර (සූත්‍ර) යුගල දෙකක් ද (ඇතුළුව සූත්‍ර දහහතරකි).

---

15. දිට්ඨිවග්ගො

15. දිට්ඨි වර්ගය

---

1. අජ්ඣත්තසුත්තං

1. අජ්ඣත්ත සූත්‍රය

---

150. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය [Pg.149] සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්‍ය අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්‍ය අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඨමං.

150. සාවත්ථිනිදානං. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීම නිසා ද ආධ්‍යාත්මිකව (තමා තුළ) සැප දුක උපදින්නේ ද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...පෙ...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීම නිසා ආධ්‍යාත්මිකව සැප දුක උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීම නිසා ආධ්‍යාත්මිකව සැප දුක උපදී. මහණෙනි, ඒ කුමකැයි ඔබ සිතන්නෙහි ද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, එය දුක් ද සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුක්ය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, දුක් ද, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තේ ද, එය උපාදානය නොකොට ආධ්‍යාත්මිකව සැප දුක උපදියි ද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, එය දුක් ද සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුක්ය.” “යමක් අනිත්‍ය ද, දුක් ද, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තේ ද, එය උපාදානය නොකොට ආධ්‍යාත්මිකව සැප දුක උපදියි ද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “මෙසේ දකින...පෙ... මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි පිරිසිඳ දනියි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. එතංමමසුත්තං

2. ඒතංමම සූත්‍රය

---

151. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සතී’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස …පෙ… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති සමනුපස්සති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තාති සමනුපස්සෙය්‍යාති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තාති සමනුපස්සෙය්‍යාති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං..පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. දුතියං.

151. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගෙනද ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය. ...පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගෙන ...පෙ... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගෙන ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකී. මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” ...පෙ... “පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති දෙයක් උපාදානය නොකර ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකින්නේ ද?” “නැත ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” ...පෙ... “පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති දෙයක් උපාදානය නොකර ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දකින්නේ ද?” “නැත ස්වාමීනි.” “මෙසේ දකින ...පෙ... මේ අරමුණ සඳහා තව කළ යුතු දෙයක් නැතැයි දැනගනී.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. සොඅත්තාසුත්තං

3. සොඅත්තා සූත්‍රය

---

152. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ…. ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’ති. වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු [Pg.150] …පෙ… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති.

152. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගෙනද මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද? ‘ඒ ආත්මයයි, ඒ ලෝකයයි, මම මරණින් පසු නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති කෙනෙක් වන්නෙමි’ කියාය.” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය. ...පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගෙන ‘ඒ ආත්මයයි, ඒ ලෝකයයි, මම මරණින් පසු නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති කෙනෙක් වන්නෙමි’ කියා මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගෙන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදී, ‘ඒ ආත්මයයි, ඒ ලෝකයයි, මම මරණින් පසු නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති කෙනෙක් වන්නෙමි’ කියාය.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සො අත්තා සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති. තතියං.

“මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද සැපක්ද?” “දුකකි ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තක් වේද, එය උපාදානය නොකර ‘ඒ ආත්මයයි, ඒ ලෝකයයි, මම මරණින් පසු නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති කෙනෙක් වන්නෙමි’ කියා මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “නැත ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද සැපක්ද?” “දුකකි ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තක් වේද, එය උපාදානය නොකර ‘ඒ ආත්මයයි, ඒ ලෝකයයි, මම මරණින් පසු නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවය ඇති කෙනෙක් වන්නෙමි’ කියා මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “නැත ස්වාමීනි. මෙසේ දකින ...පෙ... මේ අරමුණ සඳහා තව කළ යුතු දෙයක් නැතැයි දැනගනී.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. නොචමෙසියාසුත්තං

4. නො ච මේ සියා සූත්‍රය

---

153. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස, එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. චතුත්ථං.

153. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගෙනද මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද? ‘මම නොවෙන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය, මම නොවන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය’ කියාය.” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය. ...පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගෙන ‘මම නොවෙන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය, මම නොවන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය’ කියා මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගෙන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදී, ‘මම නොවෙන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය, මම නොවන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය’ කියාය. මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද සැපක්ද?” “දුකකි ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තක් වේද, එය උපාදානය නොකර මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද, ‘මම නොවෙන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය, මම නොවන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය’ කියා?” “නැත ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “අනිත්‍යය ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද සැපක්ද?” “දුකකි ස්වාමීනි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තක් වේද, එය උපාදානය නොකර මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද, ‘මම නොවෙන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය, මම නොවන්නෙම් නම් මට නොවන්නේය’ කියා?” “නැත ස්වාමීනි. මෙසේ දකින ...පෙ... මේ අරමුණ සඳහා තව කළ යුතු දෙයක් නැතැයි දැනගනී.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. මිච්ඡාදිට්ඨිසුත්තං

5. මිච්ඡාදිට්ඨි සූත්‍රය

---

154. සාවත්ථිනිදානං[Pg.151]. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජතී’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති. වෙදනාය සති… මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති. සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති.‘පඤ්චමං.

154. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගැනීමෙන් (අභිනිවේශ වීමෙන්) මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය උපදීද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය උපදී. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුකක්ද නැතහොත් සැපක්ද?” “ස්වාමීනී, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුලු ධර්මතාවක් නම්, එය උපාදානය නොකොට මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි හෙතෙම දැනගනියි.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. සක්කායදිට්ඨිසුත්තං

6. සක්කාය දිට්ඨි සූත්‍රය

---

155. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස සක්කායදිට්ඨි උප්පජ්ජතී’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස සක්කායදිට්ඨි උප්පජ්ජති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස සක්කායදිට්ඨි උප්පජ්ජති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය සක්කායදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය සක්කායදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. ඡට්ඨං.

155. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සක්කාය දෘෂ්ටිය උපදීද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සක්කාය දෘෂ්ටිය උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සක්කාය දෘෂ්ටිය උපදී. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට සක්කාය දෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට සක්කාය දෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි හෙතෙම දැනගනියි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. අත්තානුදිට්ඨිසුත්තං

7. අත්තානුදිට්ඨි සූත්‍රය

---

156. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස අත්තානුදිට්ඨි උප්පජ්ජතී’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස අත්තානුදිට්ඨි උප්පජ්ජති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස අත්තානුදිට්ඨි උප්පජ්ජති[Pg.152]. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය අත්තානුදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය අත්තානුදිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. සත්තමං.

156. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගැනීමෙන් අත්තානුදෘෂ්ටිය (ආත්ම වශයෙන් බලන දෘෂ්ටිය) උපදීද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් අත්තානුදෘෂ්ටිය උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් අත්තානුදෘෂ්ටිය උපදී. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට අත්තානුදෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට අත්තානුදෘෂ්ටිය උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි හෙතෙම දැනගනියි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. අභිනිවෙසසුත්තං

8. අභිනිවේස සූත්‍රය

---

157. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධා’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධා. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධා. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්‍යුං සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

157. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සංයෝජන (බැඳීම්), අභිනිවේශ (දැඩිව ගැනීම්) සහ විනිබන්ධ (ගැටගැසීම්) උපදීද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සංයෝජන, අභිනිවේශ සහ විනිබන්ධ උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගැනීමෙන් සංයෝජන, අභිනිවේශ සහ විනිබන්ධ උපදී. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙ)... එය උපාදානය නොකොට සංයෝජන, අභිනිවේශ සහ විනිබන්ධ උපදින්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.”... (පෙ)... “මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි හෙතෙම දැනගනියි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. දුතියඅභිනිවෙසසුත්තං

9. දුතිය අභිනිවේස සූත්‍රය

---

158. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධාජ්ඣොසානා’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධාජ්ඣොසානා. වෙදනාය සති … සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස උප්පජ්ජන්ති සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධාජ්ඣොසානා. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්‍යුං සංයොජනාභිනිවෙසවිනිබන්ධාජ්ඣොසානා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. නවමං.

158. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හි, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන් (දැඩිව ගැනීමෙන්), කුමකට ඇතුළු වීමෙන්ද සංයෝජන (බැඳීම්), අභිනිවේස (දැඩි ඇලීම්), විනිබන්ධ (හදවත වෙළාගත් බැඳීම්) සහ අජ්ඣෝසාන (තෘෂ්ණා දිට්ඨි වශයෙන් ගිජු වීම්) හටගන්නේද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙර පරිදිම වේ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයට ඇතුළු වීමෙන් සංයෝජන, අභිනිවේස, විනිබන්ධ සහ අජ්ඣෝසාන හටගනියි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංඛාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයට ඇතුළු වීමෙන් සංයෝජන, අභිනිවේස, විනිබන්ධ සහ අජ්ඣෝසාන හටගනියි. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්... (පෙර පරිදිම වේ)... එය උපාදානය නොකරන්නාට මේ සංයෝජන, අභිනිවේස, විනිබන්ධ සහ අජ්ඣෝසාන හටගන්නේද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” ... “මෙසේ දකින්නා වූ... මින් මතු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු අවබෝධ කරගනියි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ආනන්දසුත්තං

10. ආනන්ද සූත්‍රය

---

159. සාවත්ථිනිදානං[Pg.153]. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

159. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ... භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඒ ධර්මය අසා, හුදෙකලාව, විවේකීව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආනන්ද, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. දසමං.

“ආනන්ද, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද නැතහොත් සැපක්ද?” “ස්වාමීනී, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති දෙයක් වේද, එය ‘මෙය මාගේය, මම මෙය වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දකින්නට සුදුසුද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍යද, එය දුකක්ද නැතහොත් සැපක්ද?” “ස්වාමීනී, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති දෙයක් වේද, එය ‘මෙය මාගේය, මම මෙය වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දකින්නට සුදුසුද?” “ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.” ... “මෙසේ දකින්නා වූ... මින් මතු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු අවබෝධ කරගනියි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

දිට්ඨිවග්ගො පඤ්චදසමො.

පහළොස්වන දිට්ඨි වර්ගය නිමාවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

---

අජ්ඣත්තිකං එතංමම, සොඅත්තා නොචමෙසියා;

මිච්ඡාසක්කායත්තානු ද්වෙ, අභිනිවෙසා ආනන්දෙනාති.

අජ්ඣත්තික සූත්‍රය, ඒතං මම සූත්‍රය, සෝ අත්තා සූත්‍රය, නෝ ච මේ සියා සූත්‍රය; මිච්ඡාදිට්ඨි, සක්කායදිට්ඨි, අත්තානුදිට්ඨි යන සූත්‍ර ද්විත්වය, අභිනිවේස සූත්‍ර දෙක සහ ආනන්ද සූත්‍රය ද වේ.

---

උපරිපණ්ණාසකො සමත්තො.

උපරි පණ්ණාසකය නිමාවිය.

---

තස්ස උපරිපණ්ණාසකස්ස වග්ගුද්දානං –

එම උපරි පණ්ණාසකයේ වග්ග උද්දානය (වර්ගයන්හි පටුන) මෙසේය:

---

අන්තො ධම්මකථිකා විජ්ජා, කුක්කුළං දිට්ඨිපඤ්චමං;

තතියො පණ්ණාසකො වුත්තො, නිපාතොති පවුච්චතීති.

අන්ත වර්ගය, ධම්මකථික වර්ගය, අවිජ්ජා වර්ගය, කුක්කුළ වර්ගය සහ පස්වන දිට්ඨි වර්ගයයි. මෙය (සංයුත්ත නිකායේ) වදාරන ලද තුන්වන පණ්ණාසක නිපාතය යැයි කියනු ලැබේ.

---

ඛන්ධසංයුත්තං සමත්තං.

ඛන්ධ සංයුත්තය නිමාවිය.

---

2. රාධසංයුත්තං

2. රාධ සංයුත්තය

---

1. පඨමවග්ගො

1. පළමු වර්ගය

---

1. මාරසුත්තං

1. මාර සූත්‍රය

---

160. සාවත්ථිනිදානං[Pg.154]. අථ ඛො ආයස්මා රාධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච –

160. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ:

---

‘‘‘මාරො, මාරො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, මාරො’’ති? ‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, සති මාරො වා අස්ස මාරෙතා වා යො වා පන මීයති. තස්මාතිහ ත්වං, රාධ, රූපං මාරොති පස්ස, මාරෙතාති පස්ස, මීයතීති පස්ස, රොගොති පස්ස, ගණ්ඩොති පස්ස, සල්ලන්ති පස්ස, අඝන්ති පස්ස, අඝභූතන්ති පස්ස. යෙ නං එවං පස්සන්ති තෙ සම්මා පස්සන්ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති මාරො වා අස්ස මාරෙතා වා යො වා පන මීයති. තස්මාතිහ ත්වං, රාධ, විඤ්ඤාණං මාරොති පස්ස, මාරෙතාති පස්ස, මීයතීති පස්ස, රොගොති පස්ස, ගණ්ඩොති පස්ස, සල්ලන්ති පස්ස, අඝන්ති පස්ස, අඝභූතන්ති පස්ස. යෙ නං එවං පස්සන්ති, තෙ සම්මා පස්සන්තී’’ති.

“ස්වාමීනී, ‘මාරයා, මාරයා’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කෙතරම් පමණකින් මාරයා යැයි කියනු ලැබේද?” “රාධ, රූපය ඇති කල්හි මාරයා හෝ මරන්නා හෝ මැරෙන්නා හෝ සිටිය හැක. එබැවින් රාධ, ඔබ රූපය මාරයෙකු ලෙස දකින්න, මරන්නෙකු ලෙස දකින්න, මැරෙන්නා ලෙස දකින්න, රෝගයක් ලෙස දකින්න, ගෙඩියක් ලෙස දකින්න, හුලක් (උලක්) ලෙස දකින්න, පීඩාවක් ලෙස දකින්න, පීඩාකාරී දෙයක් ලෙස දකින්න. කවුරුන් රූපය මෙසේ දකිත්ද, ඔවුහු මැනවින් දකින්නෝ වෙති. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංඛාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි මාරයා හෝ මරන්නා හෝ මැරෙන්නා හෝ සිටිය හැක. එබැවින් රාධ, ඔබ විඤ්ඤාණය මාරයෙකු ලෙස දකින්න, මරන්නෙකු ලෙස දකින්න, මැරෙන්නා ලෙස දකින්න, රෝගයක් ලෙස දකින්න, ගෙඩියක් ලෙස දකින්න, හුලක් ලෙස දකින්න, පීඩාවක් ලෙස දකින්න, පීඩාකාරී දෙයක් ලෙස දකින්න. කවුරුන් විඤ්ඤාණය මෙසේ දකිත්ද, ඔවුහු මැනවින් දකින්නෝ වෙති.”

---

‘‘සම්මාදස්සනං පන, භන්තෙ, කිමත්ථිය’’න්ති? ‘‘සම්මාදස්සනං ඛො, රාධ, නිබ්බිදත්ථං’’. ‘‘නිබ්බිදා පන, භන්තෙ, කිමත්ථියා’’ති? ‘‘නිබ්බිදා ඛො, රාධ, විරාගත්ථා’’. ‘‘විරාගො පන, භන්තෙ, කිමත්ථියො’’ති? ‘‘විරාගො ඛො, රාධ, විමුත්තත්ථො’’. ‘‘විමුත්ති පන, භන්තෙ, කිමත්ථියා’’ති? ‘‘විමුත්ති ඛො, රාධ, නිබ්බානත්ථා’’. ‘‘නිබ්බානං පන, භන්තෙ, කිමත්ථිය’’න්ති? ‘‘අච්චයාසි, රාධ, පඤ්හං, නාසක්ඛි පඤ්හස්ස පරියන්තං ගහෙතුං. නිබ්බානොගධඤ්හි, රාධ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, නිබ්බානපරායනං නිබ්බානපරියොසාන’’න්ති. පඨමං.

“ස්වාමීනී, මැනවින් දැකීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” “රාධ, මැනවින් දැකීම කලකිරීම (නිබ්බිදාව) පිණිස පවතී.” “ස්වාමීනී, කලකිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” “රාධ, කලකිරීම නොඇලීම (විරාගය) පිණිස පවතී.” “ස්වාමීනී, නොඇලීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” “රාධ, නොඇලීම විමුක්තිය (මිදීම) පිණිස පවතී.” “ස්වාමීනී, විමුක්තියෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” “රාධ, විමුක්තිය නිවන පිණිස පවතී.” “ස්වාමීනී, නිවනෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” “රාධ, ඔබ ප්‍රශ්න ඇසීමේ සීමාව ඉක්මවා ගියෙහිය, ප්‍රශ්නයේ අවසානය ග්‍රහණය කරගන්නට ඔබ අසමත් විය. මන්දයත් රාධ, ශ්‍රේෂ්ඨ බ්‍රහ්මචර්යාව නිවනෙහි බැසගත්තක් වන බැවිනි, නිවන පරායනය කොට (පිහිට කොට) ඇත්තක් වන බැවිනි, නිවන අවසානය කොට ඇත්තක් වන බැවිනි.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. සත්තසුත්තං

2. සත්ත සූත්‍රය

---

161. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සත්තො, සත්තො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ[Pg.155], සත්තොති වුච්චතී’’ති? ‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තත්‍ර සත්තො, තත්‍ර විසත්තො, තස්මා සත්තොති වුච්චති. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තත්‍ර සත්තො, තත්‍ර විසත්තො, තස්මා සත්තොති වුච්චති’’.

161. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසෙක හුන්නා වූ ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනි, ‘සත්ත්වයා, සත්ත්වයා’ යයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කොපමණකින් ‘සත්ත්වයා’ යයි කියනු ලැබේද?” “රාධ, රූපයෙහි යම් ඡන්දයක් (කැමැත්තක්), යම් රාගයක් (ඇල්මක්), යම් නන්දියක් (සතුටක්), යම් තණ්හාවක් ඇද්ද, එහි ඇලුනු බැවින්, එහි තදින් ඇලුනු බැවින් ‘සත්ත්වයා’ යයි කියනු ලැබේ. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තණ්හාවක් ඇද්ද, එහි ඇලුනු බැවින්, එහි තදින් ඇලුනු බැවින් ‘සත්ත්වයා’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, රාධ, කුමාරකා වා කුමාරිකායො වා පංස්වාගාරකෙහි කීළන්ති. යාවකීවඤ්ච තෙසු පංස්වාගාරකෙසු අවිගතරාගා හොන්ති අවිගතච්ඡන්දා අවිගතපෙමා අවිගතපිපාසා අවිගතපරිළාහා අවිගතතණ්හා, තාව තානි පංස්වාගාරකානි අල්ලීයන්ති කෙළායන්ති ධනායන්ති මමායන්ති. යතො ච ඛො, රාධ, කුමාරකා වා කුමාරිකායො වා තෙසු පංස්වාගාරකෙසු විගතරාගා හොන්ති විගතච්ඡන්දා විගතපෙමා විගතපිපාසා විගතපරිළාහා විගතතණ්හා, අථ ඛො තානි පංස්වාගාරකානි හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච විකිරන්ති විධමන්ති විද්ධංසෙන්ති විකීළනියං කරොන්ති. එවමෙව ඛො, රාධ, තුම්හෙපි රූපං විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ තණ්හාක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. වෙදනං විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ තණ්හාක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ තණ්හාක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. විඤ්ඤාණං විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ තණ්හාක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. තණ්හාක්ඛයො හි, රාධ, නිබ්බාන’’න්ති. දුතියං.

“රාධ, ඒ මෙසේය; කුමාරවරුන් හෝ කුමාරිකාවන් හෝ වැලි ගෙවල්වලින් (පස් ගෙවල්වලින්) සෙල්ලම් කරති. ඒ වැලි ගෙවල් කෙරෙහි යම්තාක් කල් පහ නොවූ රාගය ඇත්තාහුද, පහ නොවූ ඡන්දය ඇත්තාහුද, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇත්තාහුද, පහ නොවූ පිපාසය ඇත්තාහුද, පහ නොවූ දැවිල්ල ඇත්තාහුද, පහ නොවූ තණ්හාව ඇත්තාහුද, ඒ තාක් කල් ඔවුහු ඒ වැලි ගෙවල්වලට ඇලුම් කරති, ක්‍රීඩා කරති, ධනයක් සේ සලකති, ‘මගේය’ යන හැඟීමෙන් යුක්ත වෙති. රාධ, යම් කලෙක ඒ කුමාරවරුන් හෝ කුමාරිකාවන් හෝ ඒ වැලි ගෙවල් කෙරෙහි පහ වූ රාගය ඇත්තාහුද, පහ වූ ඡන්දය, පහ වූ ප්‍රේමය, පහ වූ පිපාසය, පහ වූ දැවිල්ල, පහ වූ තණ්හාව ඇත්තාහුද, එකල්හි ඔවුහු ඒ වැලි ගෙවල් අත්වලින් සහ පාවලින් විසුරුවා හරිති, විසිරුවා දමති, විනාශ කරති, සෙල්ලම් කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරති. රාධ, එලෙසම තොපද රූපය විසුරුවා හරින්න, විසිරුවා දමන්න, විනාශ කරන්න, සෙල්ලම් කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරන්න. තණ්හාව ක්ෂය කිරීම පිණිස පිළිපදින්න. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය විසුරුවා හරින්න, විසිරුවා දමන්න, විනාශ කරන්න, සෙල්ලම් කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත් කරන්න. තණ්හාව ක්ෂය කිරීම පිණිස පිළිපදින්න. රාධ, තණ්හාව ක්ෂය වීමම වනාහි නිවණයි.” දෙවැන්නයි.

---

3. භවනෙත්තිසුත්තං

3. භවනෙත්ති සූත්‍රය

---

162. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘භවනෙත්තිනිරොධො, භවනෙත්තිනිරොධො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමා නු ඛො, භන්තෙ, භවනෙත්ති, කතමො භවනෙත්තිනිරොධො’’ති? ‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා – අයං වුච්චති භවනෙත්ති. තෙසං නිරොධො භවනෙත්තිනිරොධො. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු [Pg.156]… විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො…පෙ… අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා – අයං වුච්චති භවනෙත්ති. තෙසං නිරොධො භවනෙත්තිනිරොධො’’ති. තතියං.

162. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසෙක හුන්නා වූ ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනි, ‘භවනෙත්ති නිරෝධය, භවනෙත්ති නිරෝධය’ යයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, භවනෙත්තිය යනු කුමක්ද? භවනෙත්ති නිරෝධය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපයෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තණ්හාවක්, යම් දැඩි ග්‍රහණයක් (උපාදාන) ඇද්ද, සිතෙහි යම් බැඳීමක්, තැන්පත් වීමක්, දැඩිව අල්ලා ගැනීමක් හා අනුසයක් ඇද්ද - මෙය ‘භවනෙත්තිය’ (භවයට ඇදගෙන යන රැහැන) යයි කියනු ලැබේ. ඒවායේ නිරෝධය ‘භවනෙත්ති නිරෝධය’ නම් වේ. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දයක්... පෙ... අනුසයෝ ඇද්ද - මෙය ‘භවනෙත්තිය’ යයි කියනු ලැබේ. ඒවායේ නිරෝධය ‘භවනෙත්ති නිරෝධය’ නම් වේ.” තෙවැන්නයි.

---

4. පරිඤ්ඤෙය්‍යසුත්තං

4. පරිඤ්ඤෙය්‍ය සූත්‍රය

---

163. සාවත්ථිනිදානං. ආයස්මා රාධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච –

163. සැවැත් නිදානයයි. ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසෙක හුන්හ. එකත්පසෙක හුන්නා වූ ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

---

‘‘පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ච, රාධ, ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි පරිඤ්ඤඤ්ච පරිඤ්ඤාතාවිං පුග්ගලඤ්ච. තං සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා රාධො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමෙ ච, රාධ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා? රූපං ඛො, රාධ, පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, වෙදනා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, සඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, සඞ්ඛාරා පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො, විඤ්ඤාණං පරිඤ්ඤෙය්‍යො ධම්මො. ඉමෙ වුච්චන්ති, රාධ, පරිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා. කතමා ච, රාධ, පරිඤ්ඤා? යො ඛො, රාධ, රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො – අයං වුච්චති, රාධ, පරිඤ්ඤා. කතමො ච, රාධ, පරිඤ්ඤාතාවී පුග්ගලො? ‘අරහා’තිස්ස වචනීයං. ය්වායං ආයස්මා එවංනාමො එවංගොත්තො – අයං වුච්චති, රාධ, පරිඤ්ඤාතාවී පුග්ගලො’’ති. චතුත්ථං.

“රාධ, පිරිසිඳ දැක්ක යුතු (පරිඤ්ඤෙය්‍ය) ධර්මයන්ද, පිරිසිඳ දැකීම (පරිඤ්ඤා) සහ පිරිසිඳ දැක අවසන් කළ පුද්ගලයා (පරිඤ්ඤාතාවී පුද්ගලයා) ගැනද දේශනා කරන්නෙමි. එය අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක: “රාධ, පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයන් යනු කවරේද? රාධ, රූපය පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයකි. වේදනාව පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයකි. සංඥාව පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයකි. සංස්කාර පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයකි. විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයකි. රාධ, මේවා පිරිසිඳ දැක්ක යුතු ධර්මයෝ යයි කියනු ලැබේ. රාධ, පිරිසිඳ දැකීම (පරිඤ්ඤා) යනු කුමක්ද? රාධ, යම් රාගය ක්ෂය වීමක්, දෝෂය ක්ෂය වීමක්, මෝහය ක්ෂය වීමක් ඇද්ද, මෙය ‘පිරිසිඳ දැකීම’ යයි කියනු ලැබේ. රාධ, පිරිසිඳ දැක අවසන් කළ පුද්ගලයා කවරේද? ‘අරහත්’ යයි ඔහුට කියනු ලැබේ. යම් ආයුෂ්මතෙක් මෙබඳු නමක් ඇති, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව සිටීද, ඔහු ‘පිරිසිඳ දැක අවසන් කළ පුද්ගලයා’ යයි කියනු ලැබේ.” සතරවැන්නයි.

---

5. සමණසුත්තං

5. සමණ සූත්‍රය

---

164. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘පඤ්චිමෙ, රාධ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යෙ හි කෙචි, රාධ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති; න මෙ තෙ, රාධ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. යෙ ච ඛො කෙචි, රාධ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානන්ති; තෙ ඛො මෙ, රාධ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා[Pg.157], තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. පඤ්චමං.

164. සැවැත් නුවරදීය. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධ, මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයෝය. ඒ පස් දෙනා කවරහුද? එනම්, රූප උපාදානස්කන්ධය, වේදනා උපාදානස්කන්ධය, සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය, සංඛාර උපාදානස්කන්ධය සහ විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මොහුය. රාධ, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් නොදනිත්ද; රාධ, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ මට ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් වශයෙන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් වශයෙන් සම්මත නොවෙති. එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණභාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණභාවයේ අර්ථය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය නොකරති. රාධ, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් දනිත්ද; රාධ, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ මට ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් වශයෙන්ද, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් වශයෙන්ද සම්මත වෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණභාවයේ අර්ථයත්, බ්‍රාහ්මණභාවයේ අර්ථයත් මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරති.”

---

6. දුතියසමණසුත්තං

6. දෙවන සමණ සූත්‍රය.

---

165. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘පඤ්චිමෙ, රාධ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යෙ හි කෙචි, රාධ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති…පෙ… සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

165. සැවැත් නුවරදීය. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධ, මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයෝය. ඒ පස් දෙනා කවරහුද? රූප උපාදානස්කන්ධය ...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මොහුය. රාධ, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීමත්, විනාශයත් (අස්තංගමය), ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් නොදනිත්ද ...පෙ... තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරති.”

---

7. සොතාපන්නසුත්තං

7. සෝතාපන්න සූත්‍රය.

---

166. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘පඤ්චිමෙ, රාධ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යතො ඛො, රාධ, අරියසාවකො ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානාති – අයං වුච්චති, රාධ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. සත්තමං.

166. සැවැත් නුවරදීය. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධ, මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයෝය. ඒ පස් දෙනා කවරහුද? රූප උපාදානස්කන්ධය ...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මොහුය. රාධ, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් දන්නේද; රාධ, මේ පුද්ගලයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය (මතු මඟ ඵල) පරයනය කොට ඇති ‘සෝතාපන්න’ ආර්ය ශ්‍රාවකයෙකැයි කියනු ලැබේ.”

---

8. අරහන්තසුත්තං

8. අරහන්ත සූත්‍රය.

---

167. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘පඤ්චිමෙ, රාධ, උපාදානක්ඛන්ධා. කතමෙ පඤ්ච? රූපුපාදානක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. යතො ඛො, රාධ, භික්ඛු ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා අනුපාදාවිමුත්තො හොති – අයං වුච්චති, රාධ, අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො’’ති. අට්ඨමං.

167. සැවැත් නුවරදීය. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධ, මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයෝය. ඒ පස් දෙනා කවරහුද? රූප උපාදානස්කන්ධය ...පෙ... විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන මොහුය. රාධ, යම් කලෙක මහණෙක් මේ පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්ගේ හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් දැන (කිසිවක්) උපාදානය නොකොට (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේ වෙයිද; රාධ, මේ මහණ තෙමේ රහතන් වහන්සේය, ක්ෂීණාස්‍රවය, මඟ බඹසර වැස නිම කළ කෙනෙකි, කළ යුතු දේ නිම කළ කෙනෙකි, බහා තැබූ බර ඇති කෙනෙකි, තමාගේ උතුම් අර්ථය (රහත් ඵලය) සාක්ෂාත් කළ කෙනෙකි, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ කෙනෙකි, මනා කොට දැන මිදුණු කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.”

---

9. ඡන්දරාගසුත්තං

9. ඡන්දරාග සූත්‍රය.

---

168. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං තං රූපං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. වෙදනාය යො [Pg.158] ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං සා වෙදනා පහීනා භවිස්සති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං තෙ සඞ්ඛාරා පහීනා භවිස්සන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තං පජහථ. එවං තං විඤ්ඤාණං පහීනං භවිස්සති…පෙ… අනුප්පාදධම්ම’’න්ති. නවමං.

168. සැවැත් නුවරදීය. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධ, රූපයෙහි යම් කැමැත්තක් (ඡන්දයක්), යම් රාගයක්, යම් ඇලීමක් (නන්දියක්), යම් තෘෂ්ණාවක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ විට ඒ රූපය ප්‍රහීණ වූයේ, මුල් සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දේ, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේ, මතු කාලයෙහි හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. වේදනාවෙහි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇලීමක්, යම් තෘෂ්ණාවක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ විට ඒ වේදනාව ප්‍රහීණ වූයේ, මුල් සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දේ, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දේ, මතු කාලයෙහි හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. සඤ්ඤාවෙහි... සංස්කාරයන්හි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇලීමක්, යම් තෘෂ්ණාවක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ විට ඒ සංස්කාරයෝ ප්‍රහීණ වූවාහු, මුල් සිඳ දැමූ තල් ගස් මෙන් කරන ලද්දාහු, නැවත හට නොගන්නා බවට පත් කරන ලද්දාහු, මතු කාලයෙහි හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තාහු වෙති. විඤ්ඤාණයෙහි යම් කැමැත්තක්, යම් රාගයක්, යම් ඇලීමක්, යම් තෘෂ්ණාවක් ඇද්ද, එය ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ විට ඒ විඤ්ඤාණය ප්‍රහීණ වූයේ ...පෙ... මතු කාලයෙහි හට නොගන්නා ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි.”

---

10. දුතියඡන්දරාගසුත්තං

10. දෙවන ඡන්දරාග සූත්‍රය.

---

169. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං තං රූපං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. වෙදනාය යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං සා වෙදනා පහීනා භවිස්සති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං තෙ සඞ්ඛාරා පහීනා භවිස්සන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා යෙ උපයුපාදානා චෙතසො අධිට්ඨානාභිනිවෙසානුසයා, තෙ පජහථ. එවං තං විඤ්ඤාණං පහීනං භවිස්සති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවංකතං ආයතිං අනුප්පාදධම්ම’’න්ති. දසමං.

169. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාධය, රූපයෙහි යම් ඡන්දයක් (කැමැත්තක්), යම් රාගයක් (ඇලීමක්), යම් නන්දියක් (සතුටක්), යම් තෘෂ්ණාවක් වේද, සිතෙහි යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුසයෝ වෙත්ද, ඒවා ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඒ රූපය ප්‍රහීණ වන්නේය, මුල් සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වන්නේය, අභාවයට පත් වන්නේය, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නේය. වේදනාවෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේද, සිතෙහි යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුසයෝ වෙත්ද, ඒවා ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඒ වේදනාව ප්‍රහීණ වන්නීය, මුල් සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වන්නීය, අභාවයට පත් වන්නීය, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නීය. සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේද, සිතෙහි යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුසයෝ වෙත්ද, ඒවා ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඒ සංස්කාරයෝ ප්‍රහීණ වන්නාහ, මුල් සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වන්නාහ, අභාවයට පත් වන්නාහ, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නාහ. විඥානයෙහි යම් ඡන්දයක්, යම් රාගයක්, යම් නන්දියක්, යම් තෘෂ්ණාවක් වේද, සිතෙහි යම් ඇලීම්, දැඩිව ගැනීම්, අධිෂ්ඨාන, අභිනිවේශ හා අනුසයෝ වෙත්ද, ඒවා ප්‍රහාණය කරව්. මෙසේ ප්‍රහාණය කළ කල්හි ඒ විඥානය ප්‍රහීණ වන්නේය, මුල් සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් වන්නේය, අභාවයට පත් වන්නේය, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නේය.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

රාධසංයුත්තස්ස පඨමො වග්ගො.

රාධ සංයුත්තයේ පළමු වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

මාරො සත්තො භවනෙත්ති, පරිඤ්ඤෙය්‍යා සමණා දුවෙ;

සොතාපන්නො අරහා ච, ඡන්දරාගාපරෙ දුවෙති.

මාර සූත්‍රය ද, සත්ත සූත්‍රය ද, භවනෙත්ති සූත්‍රය ද, පිරිඤ්ඤෙය්‍ය සූත්‍රය ද, සමණ සූත්‍ර දෙක ද, සෝතාපන්න සූත්‍රය ද, අරහන්ත සූත්‍රය ද සහ අනෙක් ඡන්දරාග සූත්‍ර දෙක ද මෙහි ඇතුළත් වේ.

---

2. දුතියවග්ගො

2. දෙවන වර්ගය

---

1. මාරසුත්තං

1. මාර සූත්‍රය

---

170. සාවත්ථිනිදානං[Pg.159]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘මාරො, මාරො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, මාරො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, මාරො, වෙදනා මාරො, සඤ්ඤා මාරො, සඞ්ඛාරා මාරො, විඤ්ඤාණං මාරො. එවං පස්සං, රාධ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

170. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘මාරයා, මාරයා’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, මාරයා යනු කවුරුන්ද?” “රාධය, රූපය මාරයාය, වේදනාව මාරයාය, සංඥාව මාරයාය, සංස්කාර මාරයාය, විඥානය මාරයාය. රාධය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි කලකිරෙයි, විඥානයෙහි කලකිරෙයි. කලකිරෙමින් විරාගයට පත්වෙයි; විරාගය නිසා මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇතිවෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ’යි ඔහු දැනගනියි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. මාරධම්මසුත්තං

2. මාරධම්ම සූත්‍රය

---

171. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘මාරධම්මො, මාරධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, මාරධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, මාරධම්මො, වෙදනා මාරධම්මො, සඤ්ඤා මාරධම්මො, සඞ්ඛාරා මාරධම්මො, විඤ්ඤාණං මාරධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. දුතියං.

171. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘මාර ධර්මය, මාර ධර්මය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, මාර ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධය, රූපය මාර ධර්මයකි, වේදනාව මාර ධර්මයකි, සංඥාව මාර ධර්මයකි, සංස්කාර මාර ධර්මයෝය, විඥානය මාර ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. අනිච්චසුත්තං

3. අනිච්ච සූත්‍රය

---

172. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අනිච්චං, අනිච්ච’න්ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමං නු ඛො, භන්තෙ, අනිච්ච’’න්ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. තතියං.

172. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘අනිත්‍යය, අනිත්‍යය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, අනිත්‍යය යනු කුමක්ද?” “රාධය, රූපය අනිත්‍යය, වේදනාව අනිත්‍යය, සංඥාව අනිත්‍යය, සංස්කාර අනිත්‍යය, විඥානය අනිත්‍යය. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

---

4. අනිච්චධම්මසුත්තං

4. අනිච්චධම්ම සූත්‍රය

---

173. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අනිච්චධම්මො, අනිච්චධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, අනිච්චධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, අනිච්චධම්මො, වෙදනා අනිච්චධම්මො, සඤ්ඤා අනිච්චධම්මො, සඞ්ඛාරා අනිච්චධම්මො, විඤ්ඤාණං අනිච්චධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. චතුත්ථං.

173. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘අනිත්‍ය ධර්මය, අනිත්‍ය ධර්මය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, අනිත්‍ය ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධය, රූපය අනිත්‍ය ධර්මයකි, වේදනාව අනිත්‍ය ධර්මයකි, සංඥාව අනිත්‍ය ධර්මයකි, සංස්කාර අනිත්‍ය ධර්මයෝය, විඥානය අනිත්‍ය ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. දුක්ඛසුත්තං

5. දුක්ඛ සූත්‍රය

---

174. සාවත්ථිනිදානං[Pg.160]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘දුක්ඛං, දුක්ඛ’න්ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමං නු ඛො, භන්තෙ, දුක්ඛ’’න්ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, දුක්ඛං, වෙදනා දුක්ඛා, සඤ්ඤා දුක්ඛා, සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඤ්චමං.

174. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘දුක්ඛය, දුක්ඛය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, දුක්ඛය යනු කුමක්ද?” “රාධය, රූපය දුක්ඛය, වේදනාව දුක්ඛය, සංඥාව දුක්ඛය, සංස්කාර දුක්ඛය, විඥානය දුක්ඛය. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුක්ඛධම්මසුත්තං

6. දුක්ඛධම්ම සූත්‍රය

---

175. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘දුක්ඛධම්මො, දුක්ඛධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, දුක්ඛධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, දුක්ඛධම්මො, වෙදනා දුක්ඛධම්මො, සඤ්ඤා දුක්ඛධම්මො, සඞ්ඛාරා දුක්ඛධම්මො, විඤ්ඤාණං දුක්ඛධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. ඡට්ඨං.

175. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘දුක්ඛ ධර්මය, දුක්ඛ ධර්මය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, දුක්ඛ ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධය, රූපය දුක්ඛ ධර්මයකි, වේදනාව දුක්ඛ ධර්මයකි, සංඥාව දුක්ඛ ධර්මයකි, සංස්කාර දුක්ඛ ධර්මයෝය, විඥානය දුක්ඛ ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ ආත්ම භාවය සඳහා කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි ඔහු දැනගනියි.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. අනත්තසුත්තං

7. අනත්ත සූත්‍රය

---

176. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අනත්තා, අනත්තා’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, අනත්තා’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, අනත්තා, වෙදනා අනත්තා, සඤ්ඤා අනත්තා, සඞ්ඛාරා අනත්තා, විඤ්ඤාණං අනත්තා. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. සත්තමං.

176. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘අනාත්මය, අනාත්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, අනාත්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය අනාත්මය, වේදනාව අනාත්මය, සංඥාව අනාත්මය, සංස්කාරයෝ අනාත්මය, විඤ්ඤාණය අනාත්මය. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” සත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. අනත්තධම්මසුත්තං

8. අනාත්මධර්ම සූත්‍රය.

---

177. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘අනත්තධම්මො, අනත්තධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, අනත්තධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, අනත්තධම්මො, වෙදනා අනත්තධම්මො, සඤ්ඤා අනත්තධම්මො, සඞ්ඛාරා අනත්තධම්මො, විඤ්ඤාණං අනත්තධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

177. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘අනාත්ම ධර්මය, අනාත්ම ධර්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, අනාත්ම ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය අනාත්ම ධර්මයකි, වේදනාව අනාත්ම ධර්මයකි, සංඥාව අනාත්ම ධර්මයකි, සංස්කාරයෝ අනාත්ම ධර්මයකි, විඤ්ඤාණය අනාත්ම ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9.ඛයධම්මසුත්තං

9. ක්ෂයධර්ම සූත්‍රය.

---

178. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘ඛයධම්මො, ඛයධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, ඛයධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, ඛයධම්මො, වෙදනා ඛයධම්මො, සඤ්ඤා [Pg.161] ඛයධම්මො, සඞ්ඛාරා ඛයධම්මො, විඤ්ඤාණං ඛයධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. නවමං.

178. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘ක්ෂය වන ධර්මය, ක්ෂය වන ධර්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, ක්ෂය වන ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය ක්ෂය වන ධර්මයකි, වේදනාව ක්ෂය වන ධර්මයකි, සංඥාව ක්ෂය වන ධර්මයකි, සංස්කාරයෝ ක්ෂය වන ධර්මයකි, විඤ්ඤාණය ක්ෂය වන ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. වයධම්මසුත්තං

10. වයධර්ම සූත්‍රය.

---

179. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘වයධම්මො, වයධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, වයධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, වයධම්මො, වෙදනා වයධම්මො, සඤ්ඤා වයධම්මො, සඞ්ඛාරා වයධම්මො, විඤ්ඤාණං වයධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. දසමං.

179. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘වය වන ධර්මය, වය වන ධර්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, වය වන ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය වය වන ධර්මයකි, වේදනාව වය වන ධර්මයකි, සංඥාව වය වන ධර්මයකි, සංස්කාරයෝ වය වන ධර්මයකි, විඤ්ඤාණය වය වන ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” දසවන සූත්‍රයයි.

---

11. සමුදයධම්මසුත්තං

11. සමුදයධර්ම සූත්‍රය.

---

180. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සමුදයධම්මො, සමුදයධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, සමුදයධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, සමුදයධම්මො, වෙදනා සමුදයධම්මො, සඤ්ඤා සමුදයධම්මො, සඞ්ඛාරා සමුදයධම්මො, විඤ්ඤාණං සමුදයධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. එකාදසමං.

180. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘සමුදය ධර්මය, සමුදය ධර්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, සමුදය ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය සමුදය ධර්මයකි, වේදනාව සමුදය ධර්මයකි, සංඥාව සමුදය ධර්මයකි, සංස්කාරයෝ සමුදය ධර්මයකි, විඤ්ඤාණය සමුදය ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

12. නිරොධධම්මසුත්තං

12. නිරෝධධර්ම සූත්‍රය.

---

181. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘නිරොධධම්මො, නිරොධධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කතමො නු ඛො, භන්තෙ, නිරොධධම්මො’’ති? ‘‘රූපං ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො, වෙදනා නිරොධධම්මො, සඤ්ඤා නිරොධධම්මො, සඞ්ඛාරා නිරොධධම්මො, විඤ්ඤාණං නිරොධධම්මො. එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. ද්වාදසමං.

181. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ‘නිරෝධ ධර්මය, නිරෝධ ධර්මය’ යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, නිරෝධ ධර්මය යනු කුමක්ද?” “රාධ, රූපය නිරෝධ ධර්මයකි, වේදනාව නිරෝධ ධර්මයකි, සංඥාව නිරෝධ ධර්මයකි, සංස්කාරයෝ නිරෝධ ධර්මයකි, විඤ්ඤාණය නිරෝධ ධර්මයකි. මෙසේ දක්නා...පෙ... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

රාධසංයුත්තස්ස දුතියො වග්ගො.

රාධ සංයුත්තයේ දෙවන වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

---

මාරො ච මාරධම්මො ච, අනිච්චෙන අපරෙ දුවෙ;

දුක්ඛෙන ච දුවෙ වුත්තා, අනත්තෙන තථෙව ච;

ඛයවයසමුදයං, නිරොධධම්මෙන ද්වාදසාති.

මාර සූත්‍රය ද, මාරධර්ම සූත්‍රය ද, අනිත්‍ය යන නාමයෙන් යුත් අනෙක් සූත්‍ර දෙක ද, දුක්ඛ යන නාමයෙන් වදාළ සූත්‍ර දෙක ද, එසේම අනාත්ම යන නාමයෙන් වදාළ සූත්‍ර දෙක ද, ක්ෂය, වය, සමුදය සහ නිරෝධ ධර්ම යන සූත්‍ර සතර ද සමඟ සූත්‍ර දොළසකි.

---

3. ආයාචනවග්ගො

3. ආයාචන වර්ගය.

---

1-11. මාරාදිසුත්තඑකාදසකං

1-11. මාරාදි සූත්‍ර එකොළසකි.

---

182. සාවත්ථිනිදානං[Pg.162]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

182. සැවැත් නුවරදී ය. එක්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂිප්තයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා හුදෙකලාව, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙමි.”

---

‘‘යො ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච, රාධ, මාරො? රූපං ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… සඤ්ඤා මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… සඞ්ඛාරා මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… විඤ්ඤාණං මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… යො ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති.

“රාධ, යමක් මාරයා වේ ද, එහිලා ඔබ ඡන්දය (කැමැත්ත) ප්‍රහීණ කළ යුතුය, රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. රාධ, මාරයා යනු කුමක්ද? රාධ, රූපය මාරයා ය; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය. වේදනාව මාරයා ය; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ... සංඥාව මාරයා ය; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ... සංස්කාර මාරයා ය; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ... විඤ්ඤාණය මාරයා ය; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ... රාධ, යමක් මාරයා වේ ද, එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය.”

---

183. යො ඛො, රාධ, මාරධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො…පෙ….

183. “රාධ, යමක් මාර ධර්මය වේ ද; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ...”

---

184. යං ඛො, රාධ, අනිච්චං…පෙ….

184. “රාධ, යමක් අනිත්‍ය වේ ද...පෙ...”

---

185. යො ඛො, රාධ, අනිච්චධම්මො…පෙ….

185. “රාධ, යමක් අනිත්‍ය ධර්මය වේ ද...පෙ...”

---

186. යං ඛො, රාධ, දුක්ඛං…පෙ….

186. “රාධ, යමක් දුක්ඛ වේ ද...පෙ...”

---

187. යො ඛො, රාධ, දුක්ඛධම්මො…පෙ….

187. “රාධ, යමක් දුක්ඛ ධර්මය වේ ද...පෙ...”

---

188. යො ඛො, රාධ, අනත්තා…පෙ….

188. “රාධ, යමක් අනාත්ම වේ ද...පෙ...”

---

189. යො [Pg.163] ඛො, රාධ, අනත්තධම්මො…පෙ….

189. “රාධ, යමක් අනාත්ම ධර්මය වේ ද...පෙ...”

---

190. යො ඛො, රාධ, ඛයධම්මො…පෙ….

190. “රාධ, යමක් ක්ෂය වන ධර්මය වේ ද...පෙ...”

---

191. යො ඛො, රාධ, වයධම්මො…පෙ….

191. “රාධ, යමක් වය වන ධර්මය වේ ද...පෙ...”

---

192. යො ඛො, රාධ, සමුදයධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො…පෙ….

192. “රාධ, යමක් සමුදය ධර්මය වේ ද; එහිලා ඔබ ඡන්දය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, රාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, ඡන්දරාගය ප්‍රහීණ කළ යුතුය...පෙ...”

---

12. නිරොධධම්මසුත්තං

12. නිරෝධධර්ම සූත්‍රය.

---

193. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

193. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට කෙටියෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඒ ධර්මය අසා, හුදෙකලාව, වෙන්ව, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙමි”.

---

‘‘යො ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච, රාධ, නිරොධධම්මො? රූපං ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… වෙදනා නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… සඤ්ඤා නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… සඞ්ඛාරා නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… විඤ්ඤාණං නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… යො ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති.

“රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති (නිරෝධ ධර්ම) යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත (ඡන්දය) දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය. රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති ධර්මය කුමක්ද? රාධ, රූපය නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... වේදනාව නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... සංඥාව නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... සංස්කාර නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය”.

---

ආයාචනවග්ගො තතියො.

තෙවන ආයාචන වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

මාරො ච මාරධම්මො ච, අනිච්චෙන අපරෙ දුවෙ;

දුක්ඛෙන ච දුවෙ වුත්තා, අනත්තෙන තථෙව ච;

ඛයවයසමුදයං, නිරොධධම්මෙන ද්වාදසාති.

මාර සූත්‍රය ද, මාරධම්ම සූත්‍රය ද, අනිච්ච සූත්‍රය සමඟ තවත් සූත්‍ර දෙකක් ද, දුක්ඛ සූත්‍ර සමඟ සූත්‍ර දෙකක් ද, එසේම අනත්ත සූත්‍ර සමඟ සූත්‍ර දෙකක් ද, ඛය, වය, සමුදය සහ නිරෝධධම්ම සූත්‍ර සමඟ සූත්‍ර දොළසක් දේශනා කරන ලදී.

---

4. උපනිසින්නවග්ගො

4. උපනිසින්න වර්ගය

---

1-11. මාරාදිසුත්තඑකාදසකං

1-11. මාරාදි සූත්‍ර එකොළස

---

194. සාවත්ථිනිදානං[Pg.164]. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘යො ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච, රාධ, මාරො? රූපං ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… විඤ්ඤාණං මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො…පෙ… යො ඛො, රාධ, මාරො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති.

194. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “රාධ, යමක් මාරයා (මාර) වේද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය. රාධ, මාරයා යනු කුමක්ද? රාධ, රූපය මාරයාය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... විඤ්ඤාණය මාරයාය; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය...පෙ... රාධ, යමක් මාරයා වේද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය”.

---

195. යො ඛො, රාධ, මාරධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො…පෙ….

195. “රාධ, මාරයාගේ ස්වභාවය ඇති (මාරධම්ම) යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය...පෙ...”

---

196. යං ඛො, රාධ, අනිච්චං…පෙ….

196. “රාධ, යමක් අනිත්‍ය (අනිච්ච) ද...පෙ...”

---

197. යො ඛො, රාධ, අනිච්චධම්මො…පෙ….

197. “රාධ, අනිත්‍ය ස්වභාවය ඇති (අනිච්චධම්ම) යමක් ඇද්ද...පෙ...”

---

198. යං ඛො, රාධ, දුක්ඛං…පෙ….

198. “රාධ, යමක් දුක් (දුක්ඛ) ද...පෙ...”

---

199. යො ඛො, රාධ, දුක්ඛධම්මො…පෙ….

199. “රාධ, දුක්ඛ ස්වභාවය ඇති (දුක්ඛධම්ම) යමක් ඇද්ද...පෙ...”

---

200. යො ඛො, රාධ, අනත්තා…පෙ….

200. “රාධ, යමක් අනාත්ම (අනත්ත) ද...පෙ...”

---

201. යො ඛො, රාධ, අනත්තධම්මො…පෙ….

201. “රාධ, අනාත්ම ස්වභාවය ඇති (අනත්තධම්ම) යමක් ඇද්ද...පෙ...”

---

202. යො ඛො, රාධ, ඛයධම්මො…පෙ….

202. “රාධ, ක්ෂය වන ස්වභාවය ඇති (ඛයධම්ම) යමක් ඇද්ද...පෙ...”

---

203. යො ඛො, රාධ, වයධම්මො…පෙ….

203. “රාධ, වැය වන ස්වභාවය ඇති (වයධම්ම) යමක් ඇද්ද...පෙ...”

---

204. යො ඛො, රාධ, සමුදයධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො…පෙ….

204. “රාධ, හටගන්නා ස්වභාවය ඇති (සමුදයධම්ම) යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය...පෙ...”

---

12. නිරොධධම්මසුත්තං

12. නිරෝධධම්ම සූත්‍රය

---

205. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාධං භගවා එතදවොච – ‘‘යො ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච, රාධ, නිරොධධම්මො? රූපං [Pg.165] ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… සඞ්ඛාරා…පෙ… විඤ්ඤාණං නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යො ඛො, රාධ, නිරොධධම්මො; තත්‍ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො, රාගො පහාතබ්බො, ඡන්දරාගො පහාතබ්බො’’ති.

205. සාවත්ථි නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රාධ තෙරණුවන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති (නිරෝධ ධර්ම) යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය. රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති ධර්මය කුමක්ද? රාධ, රූපය නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය. වේදනාව...පෙ... සංඥාව...පෙ... සංස්කාර...පෙ... විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය. රාධ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති යමක් ඇද්ද; එහිලා ඔබ කැමැත්ත දුරු කළ යුතුය, රාගය දුරු කළ යුතුය, ඡන්දරාගය දුරු කළ යුතුය”.

---

උපනිසින්නවග්ගො චතුත්ථො.

සිව්වන උපනිසින්න වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

මාරො ච මාරධම්මො ච, අනිච්චෙන අපරෙ දුවෙ;

දුක්ඛෙන ච දුවෙ වුත්තා, අනත්තෙන තථෙව ච;

ඛයවයසමුදයං, නිරොධධම්මෙන ද්වාදසාති.

මාර, මාරධම්ම සහ තවත් සූත්‍ර දොළසකි. උද්දානය මෙසේයි.

---

රාධසංයුත්තං සමත්තං.

රාධ සංයුත්තය නිමාවිය.

---

3. දිට්ඨිසංයුත්තං

3. දිට්ඨි සංයුත්තය

---

1. සොතාපත්තිවග්ගො

1. සෝතාපත්ති වර්ගය

---

1. වාතසුත්තං

1. වාත සූත්‍රය

---

206. එකං [Pg.166] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. භගවා එතදවොච – ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති?

206. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සාවත්ථි නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් ඇසුරු කොටද, කුමක් පිළිබඳ වැරදි ලෙස අභිනිවේශ වීමෙන්ද මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ: ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගා නොගලයි, ගැබිණියෝ දරුවන් ප්‍රසූත නොකරති, සඳ හිරු උදාවීමක් හෝ බැස යෑමක් සිදු නොවේ, (ඒවා) ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියාද?”

---

‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තඤ්ඤෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

“ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නෙතෘ කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තේය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේම මෙම ප්‍රකාශයේ අර්ථය පැහැදිලි කරන සේක් නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරා ගන්නාහුය.” “එසේ නම් මහණෙනි, සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ -

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරමින්, රූපය දැඩි ලෙස ගනිමින් මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගා නොගලයි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ, බැස නොයයි, (ඒවා) ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා ඇත්තේය’ යනුවෙනි. වේදනාව ඇති කල්හි...පෙ... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරමින්, විඤ්ඤාණය දැඩි ලෙස ගනිමින් මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගා නොගලයි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ, බැස නොයයි, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා ඇත්තේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුකක් ද සැපක් ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහිත නම්, වෙනස් වන සුළු ධර්මයක් නම්, එය උපාදානය නොකොට ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගා නොගලයි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ, බැස නොයයි, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා ඇත්තේය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති… ‘‘සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති [Pg.167] වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“වේදනාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” ... “සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක් ද සැපක් ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ධර්මයක් වූ විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට ‘සුළඟ නොහමයි... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා ඇත්තේය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “යම් මේ දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද (ගඳ, රස, පහස), දැනගන්නා ලද, පැමිණෙන ලද, සොයන ලද, මනසින් විමර්ශනය කරන ලද යමක් වේද, එය ද නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක් ද සැපක් ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ධර්මයක් වූ ඒ (දකින ලද දෑ ආදිය) උපාදානය නොකොට ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගා නොගලයි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ, බැස නොයයි, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටා ඇත්තේය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛසමුදයෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛනිරොධෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, යම් විටක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ (පෙර සඳහන් කළ) කරුණු හය පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වූයේ වේද, ඔහුට දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ සමුදය සත්‍යය පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යය පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව (මග්ග සත්‍යය) පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝතාපන්න වූයේ, අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නිවනෙහි නියත වූ, සම්බෝධිය පරයනය කොට (ඉහළ මඟ ඵල පිහිට කොට) ඇත්තෙක් යයි කියනු ලැබේ.” ප්‍රථම (න වාත සූත්‍රය) යි.

---

2. එතංමමසුත්තං

2. එතංමම සූත්‍රය (මෙය මගේ ය යන සූත්‍රය)

---

207. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති … සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති.

207. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හි, කුමක් උපාදානය කරමින්, කුමක් දැඩි ලෙස ගනිමින් මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද: ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයය’ යනුවෙනි?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...පෙ...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරමින්, රූපය දැඩි ලෙස ගනිමින් මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයය’ යනුවෙනි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරමින්, විඤ්ඤාණය දැඩි ලෙස ගනිමින් මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයය’ යනුවෙනි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.”...පෙ... “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.”...පෙ... “එය උපාදානය නොකොට ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “යම් මේ දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පැමිණෙන ලද, සොයන ලද, මනසින් විමර්ශනය කරන ලද යමක් වේද, එය ද නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක් ද සැපක් ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුළු ධර්මයක් වූ ඒ දෑ උපාදානය නොකොට ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘යතො [Pg.168] ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, යම් විටක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු හය පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වූයේ වේද, ඔහුට දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද...පෙ... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝතාපන්න වූයේ, අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පරයනය කොට ඇත්තෙක් යයි කියනු ලැබේ.” ද්විතීය (එතංමම සූත්‍රය) යි.

---

3. සොඅත්තාසුත්තං

3. සොඅත්තා සූත්‍රය (ඒ මාගේ ආත්මය ය යන සූත්‍රය)

---

208. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

208. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගෙනද, ‘ඒ ආත්මය එයමය, ඒ ලෝකය එයමය, මම පරලොවදී නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කරගෙන පවතින්නේය... (පෙ)...”

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගෙන, ‘ඒ ආත්මය එයමය, ඒ ලෝකය එයමය, මම පරලොවදී නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... (පෙ)... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගෙන, ‘ඒ ආත්මය එයමය, ඒ ලෝකය එයමය, මම පරලොවදී නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ’’…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සො අත්තා…පෙ… අවිපරිණාමධම්මො’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සො අත්තා…පෙ… අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සො අත්තා, සො ලොකො, සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, ඒ රූපය උපාදානය නොකර, ‘ඒ ආත්මය... (පෙ)... වෙනස් නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, ඒ විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකර මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “දකින ලද, අසන ලද, (ඝ්‍රාණ, ජිහ්වා, කාය ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන්) ස්පර්ශ කරන ලද, (මනසින්) දැනගන්නා ලද, පැමිණි, සොයන ලද, සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි කරන ලද යමක් වේද, එය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, එය උපාදානය නොකර, ‘ඒ ආත්මය එයමය, ඒ ලෝකය එයමය, මම පරලොවදී නිත්‍ය වූ, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ, වෙනස් නොවන ස්වභාවයක් ඇත්තෙක් වන්නෙමි’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. තතියං.

“මහණෙනි, යම් කලක පටන් ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක පිළිබඳවද ඔහුට සැකය ප්‍රහීණ වේද... (පෙ)... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව (දුක නැති කිරීමේ මාවත) පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, (මාර්ගඵලයෙන්) නියත වූ, සම්බෝධිය (රහත් බව) අවසාන පිහිට කොට ඇති සෝතාපන්නයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.” තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4. නොචමෙසියාසුත්තං

4. නෝ ච මේ සියා සූත්‍රය.

---

209. සාවත්ථිනිදානං[Pg.169]. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

209. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමකට දැඩිව බැසගෙනද, ‘(ඉදින්) මම නොවන්නෙම් නම්, මට (අයිති දෙයක්ද) නොවන්නේය; මම මතු නොවන්නෙමි, මට (අයිති දෙයක්ද) මතු නොවන්නේය’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කරගෙන පවතින්නේය... (පෙ)...”

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කරගෙන, රූපයට දැඩිව බැසගෙන, ‘(ඉදින්) මම නොවන්නෙම් නම්, මට (අයිති දෙයක්ද) නොවන්නේය; මම මතු නොවන්නෙමි, මට (අයිති දෙයක්ද) මතු නොවන්නේය’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කරගෙන, විඤ්ඤාණයට දැඩිව බැසගෙන, ‘(ඉදින්) මම නොවන්නෙම් නම්, මට (අයිති දෙයක්ද) නොවන්නේය; මම මතු නොවන්නෙමි, මට (අයිති දෙයක්ද) මතු නොවන්නේය’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නො චස්සං, නො ච මෙ සියා, නාභවිස්ස, න මෙ භවිස්සතී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, ඒ රූපය උපාදානය නොකර, ‘(ඉදින්) මම නොවන්නෙම් නම්... (පෙ)... මට මතු නොවන්නේය’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, ඒ විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකර මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පැමිණි, සොයන ලද, සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි කරන ලද යමක් වේද, එය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “එසේ නම්, එය උපාදානය නොකර, ‘(ඉදින්) මම නොවන්නෙම් නම්, මට නොවන්නේය; මම මතු නොවන්නෙමි, මට මතු නොවන්නේය’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. චතුත්ථං.

“මහණෙනි, යම් කලක පටන් ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක පිළිබඳවද ඔහුට සැකය ප්‍රහීණ වේද... (පෙ)... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය අවසාන පිහිට කොට ඇති සෝතාපන්නයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

---

5. නත්ථිදින්නසුත්තං

5. නත්ථි දින්න සූත්‍රය.

---

210. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො; නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා; නත්ථි ලොකෙ [Pg.170] සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්ති. චාතුමහාභූතිකො අයං පුරිසො යදා කාලඞ්කරොති පථවී පථවීකායං අනුපෙති අනුපගච්ඡති, ආපො ආපොකායං අනුපෙති අනුපගච්ඡති, තෙජො තෙජොකායං අනුපෙති අනුපගච්ඡති, වායො වායොකායං අනුපෙති අනුපගච්ඡති. ආකාසං ඉන්ද්‍රියානි සඞ්කමන්ති. ආසන්දිපඤ්චමා පුරිසා මතං ආදාය ගච්ඡන්ති. යාව ආළාහනා පදානි පඤ්ඤායන්ති. කාපොතකානි අට්ඨීනි භවන්ති. භස්සන්තා ආහුතියො. දත්තුපඤ්ඤත්තං යදිදං දානං. තෙසං තුච්ඡං මුසා විලාපො යෙ කෙචි අත්ථිකවාදං වදන්ති. බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’’’ති.

210. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොට, කුමකට වැරදි ලෙස අභිනිවේශ වී මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද? ‘දුන් දෙයෙහි (විපාකයක්) නැත, මහා යාගයන්හි (විපාකයක්) නැත, පුද පූජාවන්හි (විපාකයක්) නැත; කුසලාකුසල කර්මයන්ගේ ඵල විපාකයක් නැත; මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත; මවට කරන උපකාරයන්හි විපාකයක් නැත, පියාට කරන උපකාරයන්හි විපාකයක් නැත; ඕපපාතික සත්වයෝ නැත; මෙලොවත් පරලොවත් තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කරන, මැනවින් මගට පිළිපන්, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුණු මහණ බමුණෝ ලොව නැත. මේ පුද්ගලයා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණකි. ඔහු මිය යන විට (ශරීරයේ ඇති) පඨවි ධාතුව බාහිර පඨවි ධාතු සමූහයට එකතු වෙයි, අනුගත වෙයි. ආපෝ ධාතුව බාහිර ආපෝ ධාතු සමූහයට එකතු වෙයි, අනුගත වෙයි. තේජෝ ධාතුව බාහිර තේජෝ ධාතු සමූහයට එකතු වෙයි, අනුගත වෙයි. වායෝ ධාතුව බාහිර වායෝ ධාතු සමූහයට එකතු වෙයි, අනුගත වෙයි. ඉන්ද්‍රියයෝ අහසට (අවකාශයට) පැමිණෙති. මිනී ඇඳ පස්වැන්න කොට ඇති මිනිස්සු මළ සිරුර රැගෙන යති. සොහොන දක්වාම ගුණකථනයන් (හෝ පා සටහන්) ප්‍රකාශ වෙයි. ඇට පරෙවි වර්ණයට (අළු පැහැයට) පත් වෙයි. දානමය පූජාවන් අළු බවට පත්වීම අවසානය කොට ඇත්තේය. යම් මේ දානයක් වේද, එය මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දකි. යමෙක් පරලොවක් හෝ විපාකයක් ඇතැයි පවසත්ද, ඔවුන්ගේ ඒ වචනය හිස්ය, බොරුවකි, විකාර ප්‍රලාපයකි. මෝඩයා වේවා පණ්ඩිතයා වේවා කය බිඳීමෙන් පසු සිඳී යති, විනාශ වෙති, මරණින් මතු නොවෙති’ කියායි.” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපයට අභිනිවේශ වී මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි – ‘දුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත... මරණින් මතු නොවෙති’ කියායි. වේදනාව ඇති කල්හි... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණයට අභිනිවේශ වී මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි – ‘දුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත... මරණින් මතු නොවෙති’ කියායි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං…පෙ… යෙ කෙචි අත්ථිකවාදං වදන්ති; බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජන්ති විනස්සන්ති න හොන්ති පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “එම රූපය උපාදානය නොකොට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද – ‘දුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත... මරණින් මතු නොවෙති’ කියා?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “එම විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද – ‘දුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත... මරණින් මතු නොවෙති’ කියා?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “යම් මේ දක්නා ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පත්වන ලද, සොයන ලද, සිතින් මෙනෙහි කරන ලද දෙයක් වේද, එයත් නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “එය උපාදානය නොකොට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද – ‘දුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත... යමෙක් පරලොවක් ඇතැයි පවසත්ද, ඔවුන්ගේ කථාව හිස්ය; මෝඩයාත් පණ්ඩිතයාත් කය බිඳීමෙන් පසු මරණින් මතු නොවෙති’ කියා?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස [Pg.171] කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව (මාර්ග සත්‍යය) පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද – මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝතාපන්න වූවෙකැයි ද, අපායෙහි නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකැයි ද කියනු ලැබේ.” පස්වැන්නයි.

---

6. කරොතොසුත්තං

6. කරෝතෝ සූත්‍රය

---

211. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘කරොතො කාරයතො ඡින්දතො ඡෙදාපයතො පචතො පාචාපයතො සොචතො සොචාපයතො කිලමතො කිලමාපයතො ඵන්දතො ඵන්දාපයතො පාණමතිපාතයතො අදින්නං ආදියතො සන්ධිං ඡින්දතො නිල්ලොපං හරතො එකාගාරිකං කරොතො පරිපන්ථෙ තිට්ඨතො පරදාරං ගච්ඡතො මුසා භණතො කරොතො න කරීයති පාපං. ඛුරපරියන්තෙන චෙපි චක්කෙන යො ඉමිස්සා පථවියා පාණෙ එකමංසඛලං එකමංසපුඤ්ජං කරෙය්‍ය, නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො. දක්ඛිණං චෙපි ගඞ්ගාය තීරං ගච්ඡෙය්‍ය; හනන්තො ඝාතෙන්තො ඡින්දන්තො ඡෙදාපෙන්තො පචන්තො පාචෙන්තො, නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො. උත්තරං චෙපි ගඞ්ගාය තීරං ගච්ඡෙය්‍ය; දදන්තො දාපෙන්තො යජන්තො යජාපෙන්තො, නත්ථි තතොනිදානං පුඤ්ඤං, නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො. දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙන නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’’ති. භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘කරොතො කාරයතො…පෙ… නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘කරොතො කාරයතො…පෙ… නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’’ති.

211. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට ඇතුළු වීමෙන්ද මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ? ‘කරන්නාට, කරවන්නාට, සිඳින්නාට, සිඳවන්නාට, වධ දෙන්නාට, වධ දෙවන්නාට, ශෝක කරන්නාට, ශෝක කරවන්නාට, ක්ලාන්ත වන්නාට, ක්ලාන්ත කරවන්නාට, වෙවුලන්නාට, වෙවුලවන්නාට, පණ ඇති සතුන් මරන්නාට, නුදුන් දේ ගන්නාට, ගෙවල් බිඳින්නාට, කොල්ලකන්නාට, එක් නිවසක් පමණක් වටකොට කොල්ලකන්නාට, මඟ රැක සිට පහරන්නාට, පරදාර සේවනයේ යෙදෙන්නාට, බොරු කියන්නාට පවක් සිදු නොවේ. දැලි පිහියක් බඳු මුවහත් දාර ඇති සක් අවියකින් මේ පොළොවේ ජීවත්වන සතුන් එක් මස් කන්දක්, එක් මස් ගොඩක් කළද, ඒ හේතුවෙන් පවක් නැත, පවක් පැමිණීමක් නැත. ගංගා නදියේ දකුණු ඉවුරට ගොස් සතුන් මරමින්, මරවමින්, සිඳිමින්, සිඳවමින්, වධ දෙමින්, වධ දෙවමින් ගියද ඒ හේතුවෙන් පවක් නැත, පවක් පැමිණීමක් නැත. ගංගා නදියේ උතුරු ඉවුරට ගොස් දන් දෙමින්, දන් දෙවමින්, යාග කරමින්, යාග කරවමින් ගියද ඒ හේතුවෙන් පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, සංයමයෙන්, සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ කියායි.” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කරගත් ඒවාය... (පෙ)...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයට ඇතුළු වීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී - ‘කරන්නාට, කරවන්නාට... (පෙ)... පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ කියායි. වේදනාව ඇති කල්හි... (පෙ)... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංඛාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයට ඇතුළු වීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී - ‘කරන්නාට, කරවන්නාට... (පෙ)... පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ කියායි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘කරොතො…පෙ… නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘කරොතො කාරයතො [Pg.172] …පෙ… නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘කරොතො කාරයතො…පෙ… නත්ථි පුඤ්ඤං නත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.”... (පෙ)... “එසේ නම්, එය උපාදානය නොකොට, ‘කරන්නාට... (පෙ)... පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදිය හැකිද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.”... (පෙ)... “එසේ නම්, එය උපාදානය නොකොට, ‘කරන්නාට, කරවන්නාට... (පෙ)... පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදිය හැකිද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පත්වන ලද, සොයන ලද, සිතින් නැවත නැවත විමසන ලද යමක් ඇද්ද, එය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.”... (පෙ)... “එසේ නම්, එය උපාදානය නොකොට, ‘කරන්නාට, කරවන්නාට... (පෙ)... පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදිය හැකිද?” “නැත, ස්වාමීනි.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, යම් විටක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු හය පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද... (පෙ)... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද - මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා අපායට නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය අවසන් ගමනාන්තය කොට ඇති සෝතාපන්න වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. හෙතුසුත්තං

7. හේතු සූත්‍රය

---

212. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය. අහෙතූ අප්පච්චයා සත්තා සංකිලිස්සන්ති. නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො සත්තානං විසුද්ධියා. අහෙතූ අප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්ති. නත්ථි බලං නත්ථි වීරියං නත්ථි පුරිසථාමො නත්ථි පුරිසපරක්කමො. සබ්බෙ සත්තා සබ්බෙ පාණා සබ්බෙ භූතා සබ්බෙ ජීවා අවසා අබලා අවීරියා නියතිසඞ්ගතිභාවපරිණතා ඡස්වෙවාභිජාතීසු සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො…පෙ… සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො…පෙ… සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’’’ති.

212. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට ඇතුළු වීමෙන්ද මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ? ‘සත්වයන්ගේ කෙලෙසීම පිණිස හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත. සත්වයෝ අහේතුකව, අප්‍රත්‍යව කෙලෙසෙති. සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත. සත්වයෝ අහේතුකව, අප්‍රත්‍යව පිරිසිදු වෙති. බලයක් නැත, වීර්යයක් නැත, පුරුෂ ශක්තියක් නැත, පුරුෂ පරාක්‍රමයක් නැත. සියලු සත්වයෝ, සියලු ප්‍රාණීහු, සියලු භූතයෝ, සියලු ජීවයෝ තමන්ට වසඟ නොවන සුලුය, බල රහිතය, වීර්ය රහිතය, නියතිය, සංගතිය හා ස්වභාවය අනුව වෙනස් වන්නාහු අභිජාති හයෙහිම සැප දුක් විඳිති’ කියායි.” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කරගත් ඒවාය... (පෙ)...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයට ඇතුළු වීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී - ‘හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත... (පෙ)... සැප දුක් විඳිති’ කියායි. වේදනාව ඇති කල්හි... (පෙ)... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංඛාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයට ඇතුළු වීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී - ‘හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත... (පෙ)... සැප දුක් විඳිති’ කියායි.”}]```source stone ---thought ---sink ---```json [ {

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො…පෙ… සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො…පෙ… සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නත්ථි හෙතු නත්ථි පච්චයො…පෙ… සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙන්තී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද? නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “...පේ... වෙනස් වන සුළු ස්වභාවය ඇති ඒ රූපය උපාදානය නොකොට, ‘සත්ත්වයන්ගේ සංකිලේශයට (කෙලෙස්වලට) හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත... සත්ත්වයෝ සැප දුක් විඳිති’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් හටගන්නේද?” “ස්වාමීනී, එය සිදු නොවේ.” “වේදනාව... සංඥාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “...පේ... වෙනස් වන සුළු ස්වභාවය ඇති ඒ විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට, ‘සත්ත්වයන්ගේ සංකිලේශයට හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත... සත්ත්වයෝ සැප දුක් විඳිති’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් හටගන්නේද?” “ස්වාමීනී, එය සිදු නොවේ.” “ඇසින් දුටු, කනින් ඇසූ, නාසය, දිව හා කයට දැනුණු, සිතින් දැනගත්, පැමිණි, සොයන ලද, සිතින් නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යමක් වේද, එය ද නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” “...පේ... ඒ ධර්මය උපාදානය නොකොට, ‘සත්ත්වයන්ගේ සංකිලේශයට හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත... සත්ත්වයෝ සැප දුක් විඳිති’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් හටගන්නේද?” “ස්වාමීනී, එය සිදු නොවේ.”

---

‘‘යතො [Pg.173] ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති …පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වී ඇද්ද, දුක පිළිබඳව ද ඔහුට සැකය ප්‍රහීණ වී ඇද්ද... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳව ද ඔහුට සැකය ප්‍රහීණ වී ඇද්ද - මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නිවනෙහි පිහිටීම නියත වූ, සම්බෝධිය (අවබෝධය) පරම කොට ඇති සෝතාපන්න වූවෙකැයි කියනු ලැබේ.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. මහාදිට්ඨිසුත්තං

8. මහා දිට්ඨි සූත්‍රය

---

213. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සත්තිමෙ කායා අකටා, අකටවිධා, අනිම්මිතා, අනිම්මාතා, වඤ්ඣා, කූටට්ඨා, එසිකට්ඨායිට්ඨිතා; තෙ න ඉඤ්ජන්ති, න විපරිණමන්ති, න අඤ්ඤමඤ්ඤං බ්‍යාබාධෙන්ති; නාලං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුඛාය වා දුක්ඛාය වා සුඛදුක්ඛාය වා. කතමෙ සත්ත? පථවීකායො, ආපොකායො, තෙජොකායො, වායොකායො, සුඛෙ, දුක්ඛෙ, ජීවෙ සත්තමෙ. ඉමෙ සත්ත කායා අකටා, අකටවිධා, අනිම්මිතා, අනිම්මාතා, වඤ්ඣා, කූටට්ඨා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා; තෙ න ඉඤ්ජන්ති, න විපරිණමන්ති, න අඤ්ඤමඤ්ඤං බ්‍යාබාධෙන්ති; නාලං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුඛාය වා දුක්ඛාය වා සුඛදුක්ඛාය වා. යොපි තිණ්හෙන සත්ථෙන සීසං ඡින්දති, න සොපි කඤ්චි ජීවිතා වොරොපෙති; සත්තන්නංත්වෙව කායානමන්තරෙන සත්ථං විවරමනුපවිසති. චුද්දස ඛො පනිමානි යොනිපමුඛසතසහස්සානි සට්ඨි ච සතානි ඡ ච සතානි පඤ්ච ච කම්මුනො සතානි පඤ්ච ච කම්මානි, තීණි ච කම්මානි, කම්මෙ ච අඩ්ඪකම්මෙ ච ද්වට්ඨිපටිපදා, ද්වට්ඨන්තරකප්පා, ඡළාභිජාතියො, අට්ඨපුරිසභූමියො, එකූනපඤ්ඤාස ආජීවකසතෙ, එකූනපඤ්ඤාස පරිබ්බාජකසතෙ, එකූනපඤ්ඤාස නාගවාසසතෙ, වීසෙ ඉන්ද්‍රියසතෙ, තිංසෙ නිරයසතෙ, ඡත්තිංසරජොධාතුයො, සත්ත සඤ්ඤීගබ්භා, සත්ත අසඤ්ඤීගබ්භා, සත්ත නිගණ්ඨිගබ්භා, සත්ත දෙවා, සත්ත මානුසා, සත්ත පෙසාචා, සත්ත සරා, සත්ත පවුටා, සත්ත පපාතා, සත්ත ච පපාතසතානි, සත්ත සුපිනා, සත්ත සුපිනසතානි, චුල්ලාසීති මහාකප්පිනො සතසහස්සානි, යානි බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච සන්ධාවිත්වා [Pg.174] සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති. තත්ථ නත්ථි ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා අපරිපක්කං වා කම්මං පරිපාචෙස්සාමි; පරිපක්කං වා කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තීකරිස්සාමීති හෙවං නත්ථි දොණමිතෙ සුඛදුක්ඛෙ පරියන්තකතෙ සංසාරෙ, නත්ථි හායනවඩ්ඪනෙ, නත්ථි උක්කංසාවකංසෙ. සෙය්‍යථාපි නාම සුත්තගුළෙ ඛිත්තෙ නිබ්බෙඨියමානමෙව පලෙති; එවමෙව බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච නිබ්බෙඨියමානා සුඛදුක්ඛං පලෙන්තී’’’ති?

213. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හි, කුමක් උපාදානය කොට, කුමකට ඇතුළු වී මෙවැනි දෘෂ්ටියක් හටගන්නේද: ‘මේ කායයන් (සමූහයන්) සත කිසිවකු විසින් නොකරන ලද්දෝය, කරවන ලද්දෝ නොවෙති, මවන ලද්දෝ හෝ මවවන ලද්දෝ නොවෙති, වඳය (ඵල රහිතය), කූටස්ථය (කඳු මුදුන් මෙන් නිශ්චලව පවතී), ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පිහිටා ඇත; ඒවා චලනය නොවේ, වෙනස් නොවේ, එකිනෙකාට පීඩා නොකරයි; එකිනෙකාට සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැප දුක් පිණිස හෝ සමත් නොවේ. ඒ සත මොනවාද? පඨවි කාය, ආපෝ කාය, තේජෝ කාය, වායෝ කාය, සැපය, දුකය සහ හත්වැන්න වූ ජීවයයි. මේ කායයන් සත නොකරන ලද්දෝය... එකිනෙකාට පීඩා නොකරයි; එකිනෙකාට සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැප දුක් පිණිස හෝ සමත් නොවේ. යමෙකු මුවහත් ආයුධයකින් හිස සිඳියි ද, ඔහු කිසිවකුගේ ජීවිතය තොර නොකරයි; ආයුධය ඒ කායයන් සත අතර වූ හිඩැසට ඇතුළු වූවා පමණි. තවද මේ යෝනි ප්‍රමුඛ දහහතර ලක්ෂයක් ද, හයදහස් හයසියයක් ද, කර්ම පන්සියයක් ද, කර්ම පහක් ද, කර්ම තුනක් ද, කර්මයක් ද, අර්ධ කර්මයක් ද, පිළිවෙත් හැට දෙකක් ද, අන්තර කල්ප හැට දෙකක් ද, අභිජාති හයක් ද, පුරුෂ භූමි අටක් ද, ආජීවකයන් හාරදහස් නවසියයක් ද, පරිබ්‍රාජකයන් හාරදහස් නවසියයක් ද, නාගාවාස හාරදහස් නවසියයක් ද, ඉන්ද්‍රිය දෙදහසක් ද, නිරය තුන්දහසක් ද, රජෝධාතූන් තිස්හයක් ද, සංඥී ගර්භ සතක් ද, අසංඥී ගර්භ සතක් ද, නිගණ්ඨි ගර්භ සතක් ද, දේව වර්ග සතක් ද, මනුෂ්‍ය වර්ග සතක් ද, පිශාච වර්ග සතක් ද, විල් සතක් ද, ගැට සතක් ද, ප්‍රපාත සතක් ද, ප්‍රපාත සත්සියයක් ද, සිහින සතක් ද, සිහින සත්සියයක් ද, මහා කල්ප අසූහතර ලක්ෂයක් ද ඇත. බාලයෝ ද පණ්ඩිතයෝ ද ඒ තාක් කල් සසර සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නාහ. එහිදී ‘මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බඹසරින් හෝ නොපැසුණු කර්මය පස්වන්නෙමි; පැසුණු කර්මය විඳ විඳ අවසන් කරන්නෙමි’ යන්නක් නැත. මෙවැනි හැකියාවක් නැත. සැප හා දුක නැළියකින් මැන්නාක් මෙන් නියමිතය. සංසාරය සීමා කර ඇත; එහි පිරිහීමක් හෝ වැඩීමක් නැත, උසස් වීමක් හෝ පහත් වීමක් නැත. යම්සේ විසි කරන ලද නූල් බෝලයක් ලෙහෙන තාක් දුර ඇදී යයිද; එසේම බාලයෝ ද පණ්ඩිතයෝ ද (නියමිත කාලය තුළ) සසර සැරිසරා සැප දුක් කෙළවර කරන්නාහ’ කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් හටගන්නේද?”

---

භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සත්තිමෙ කායා අකටා, අකටවිධා…පෙ… සුඛදුක්ඛං පලෙන්තී’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සත්තිමෙ කායා අකටා, අකටවිධා…පෙ… සුඛදුක්ඛං පලෙන්තී’’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සත්තිමෙ කායා අකටා අකටවිධා…පෙ… සුඛදුක්ඛං පලෙන්තී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සත්තිමෙ කායා අකටා අකටවිධා…පෙ… නිබ්බෙඨියමානා සුඛදුක්ඛං පලෙන්තී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කරගෙන පවතින්නේය... මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපයෙහි දැඩිව එල්බගෙන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘මේ කායයන් (මූලධාතු) සත නොකරන ලද්දේය, නොකරවන ලද්දේය... සැප දුක් ගලා යන්නේය (කෙළවර වේය)’ යනුවෙනි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණයෙහි දැඩිව එල්බගෙන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි: ‘මේ කායයන් සත නොකරන ලද්දේය, නොකරවන ලද්දේය... සැප දුක් ගලා යන්නේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යම් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුලු රූපය උපාදානය නොකොට ‘මේ කායයන් සත නොකරන ලද්දේය, නොකරවන ලද්දේය... සැප දුක් ගලා යන්නේය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.” “යම් මේ දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පත්වන ලද, සොයන ලද, සිතින් මෙනෙහි කරන ලද දෙයක් ඇත්ද, එය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “එය උපාදානය නොකොට ‘මේ කායයන් සත නොකරන ලද්දේය, නොකරවන ලද්දේය... ලිහී යන නූල් පන්දුවක් මෙන් සැප දුක් ගලා ගොස් කෙළවර වේය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳව ද ඔහුට සැකය ප්‍රහීණ වේද... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද - මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වශයෙන්ම මතු මාර්ගඵල ලබන, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝවාන් වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. සස්සතදිට්ඨිසුත්තං

9. සස්සතදිට්ඨි සූත්‍රය (ලෝකය සදාකාලිකය යන දෘෂ්ටිය පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

214. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සස්සතො ලොකො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සස්සතො ලොකො’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ [Pg.175] සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘සස්සතො ලොකො’’’ති.

214. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොට, කුමක් කෙරෙහි දැඩිව එල්බගෙන ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කරගෙන පවතින්නේය...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපයෙහි දැඩිව එල්බගෙන ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණයෙහි දැඩිව එල්බගෙන ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියි.”}, {

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සස්සතො ලොකො’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා … සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සස්සතො ලොකො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘සස්සතො ලොකො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “වෙනස් වන සුලු රූපය උපාදානය නොකොට ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.” “යම් මේ දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පත්වන ලද, සොයන ලද, සිතින් මෙනෙහි කරන ලද දෙයක් ඇත්ද, එය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “අනිත්‍ය වූ යමක් වේද, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුක් සහගතය.” “යම් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, වෙනස් වන සුලු ධර්මයන් උපාදානය නොකොට ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද - මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වශයෙන්ම මතු මාර්ගඵල ලබන, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝවාන් වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. අසස්සතදිට්ඨිසුත්තං

10. අසස්සතදිට්ඨි සූත්‍රය (ලෝකය සදාකාලික නොවේ යන දෘෂ්ටිය පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

215. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අසස්සතො ලොකො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති…පෙ… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – අසස්සතො ලොකොති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අසස්සතො ලොකො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

215. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොට, කුමක් කෙරෙහි දැඩිව එල්බගෙන ‘ලෝකය අශාස්වතය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කරගෙන පවතින්නේය...” “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට ‘ලෝකය අශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.” “යම් මේ දකින ලද, අසන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද, දැනගන්නා ලද, පත්වන ලද, සොයන ලද, සිතින් මෙනෙහි කරන ලද දෙයක් ඇත්ද, එය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “එය උපාදානය නොකොට ‘ලෝකය අශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැක්කේය.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳව ද සැකය ප්‍රහීණ වේද - මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සතර අපායෙහි නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වශයෙන්ම මතු මාර්ගඵල ලබන, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති සෝවාන් වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. අන්තවාසුත්තං

11. අන්තවා සූත්‍රය (ලෝකය අන්තයක් සහිතය යන දෘෂ්ටිය පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

216. සාවත්ථිනිදානං[Pg.176]. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අන්තවා ලොකො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. එකාදසමං.

216. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද (උපාදාන වශයෙන් අල්ලාගෙන), කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘ලෝකය අන්තයක් (කෙළවරක්) සහිතය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය (අවබෝධය) පරායනය කොට ඇත්තේය (ගමනාන්තය කොට ඇත්තේය).” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

12. අනන්තවාසුත්තං

12. අනන්තවා සූත්‍රය.

---

217. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අනන්තවා ලොකො’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. ද්වාදසමං.

217. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘ලෝකය අනන්තය (කෙළවරක් නැත)’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

13. තංජීවංතංසරීරංසුත්තං

13. තංජීවං තංසර්‍ීරං සූත්‍රය.

---

218. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘තං ජීවං තං සරීර’’’න්ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. තෙරසමං.

218. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘ජීවය ද එයමය, ශරීරය ද එයමය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” දහතුන්වන සූත්‍රයයි.

---

14. අඤ්ඤංජීවංඅඤ්ඤංසරීරංසුත්තං

14. අඤ්ඤංජීවං අඤ්ඤංසර්‍ීරං සූත්‍රය.

---

219. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’’’න්ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. චුද්දසමං.

219. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” දහහතරවන සූත්‍රයයි.

---

15. හොතිතථාගතොසුත්තං

15. හෝති තථාගත සූත්‍රය.

---

220. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. පන්නරසමං.

220. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙති (උපදිති)’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” පහළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

16. නහොතිතථාගතොසුත්තං

16. න හෝති තථාගත සූත්‍රය.

---

221. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. සොළසමං.

221. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති (නූපදිති)’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” දහසයවන සූත්‍රයයි.

---

17. හොතිචනචහොතිතථාගතොසුත්තං

17. හෝති ච න ච හෝති තථාගත සූත්‍රය.

---

222. සාවත්ථිනිදානං[Pg.177]. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. සත්තරසමං.

222. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙති (උපදිති) ද නොවෙති (නූපදිති) ද’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය.” දහහත්වන සූත්‍රයයි.

---

18. නෙවහොතිනනහොතිතථාගතොසුත්තං

18. නේව හෝති න න හෝති තථාගත සූත්‍රය.

---

223. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති…පෙ….

223. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කරගෙනද, කුමක් ගැන දැඩිව අල්ලාගෙනද ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති මය, නොවෙති නොවෙති මය (වෙති යනුවෙන් හෝ නොවෙති යනුවෙන් හෝ කිව නොහැකිය)’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේ?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... (පෙ)... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපය ගැන දැඩිව අල්ලාගෙන ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති මය, නොවෙති නොවෙති මය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදී... (පෙ)...

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය... විඥානය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... (පෙ) ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුලු නම්, එය උපාදානය නොකොට මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද? එනම් ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති මය, නොවෙති නොවෙති මය’ කියාය.” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “ඇසින් දුටු, කනින් ඇසූ, නාසයෙන්/දිවෙන්/කයින් දැනුණු, මනසින් වින්දනය කළ, පැමිණි, සෙවූ, මනසින් නැවත නැවත සිතූ යමක් ඇත්ද, එය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක්ද සැපද?” “ස්වාමීනි, දුක්ය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන සුලු නම්, එය උපාදානය නොකොට ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති මය, නොවෙති නොවෙති මය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදීද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමෙසු ච ඨානෙසු කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛසමුදයෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛනිරොධෙපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදායපිස්ස කඞ්ඛා පහීනා හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’ති. අට්ඨාරසමං.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ කරුණු පිළිබඳව සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛය පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ සමුදය පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ නිරෝධය පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳවද සැකය ප්‍රහීණ වේද – මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නියත වූ, සම්බෝධිය පරායනය කර ගත් සෝතාපන්නයෙක් යැයි කියනු ලැබේ.” දහඅටවන සූත්‍රයයි.

---

සොතාපත්තිවග්ගො.

සෝතාපත්ති වර්ගයයි.

---

අට්ඨාරසවෙය්‍යාකරණං නිට්ඨිතං.

දහඅටක් වූ වෙය්‍යාකරණ (විවරණ) නිමවන ලදී.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) –

---

වාතං [Pg.178] එතං මම, සො අත්තා නො ච මෙ සියා;

නත්ථි කරොතො හෙතු ච, මහාදිට්ඨෙන අට්ඨමං.

වාත සූත්‍රය, ඒතං මම සූත්‍රය, සෝ අත්තා සූත්‍රය, නෝ ච මේ සියා සූත්‍රය, නත්ථි සූත්‍රය, කරෝතෝ සූත්‍රය, හේතු සූත්‍රය සහ අටවැන්න මහා දිට්ඨි සූත්‍රයයි.

---

සස්සතො ලොකො ච, අසස්සතො ච අන්තවා ච;

අනන්තවා ච තං ජීවං තං සරීරන්ති;

අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති ච.

ශාස්වත ලෝක සූත්‍රය, අශාස්වත ලෝක සූත්‍රය, අන්තවන්ත ලෝක සූත්‍රය, අනන්තවන්ත ලෝක සූත්‍රය, එම ජීවයම එම ශරීරයයි යන සූත්‍රය සහ ජීවය අනෙකකි ශරීරය අනෙකකි යන සූත්‍රයයි.

---

හොති තථාගතො පරං මරණාති;

න හොති තථාගතො පරං මරණාති;

නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති.

තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙති යන සූත්‍රය, තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති යන සූත්‍රය, තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙති ද නොවෙති ද යන සූත්‍රය සහ තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙති මය නොවෙති නොවෙති මය යන සූත්‍රයයි.

---

2. දුතියගමනවග්ගො

2. දුතිය ගමන වර්ගය.

---

1. වාතසුත්තං

1. වාත සූත්‍රය.

---

224. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා, එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති…පෙ… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති.

224. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොටද (ඇලී සිටීමෙන්ද), කුමක් අභිනිවේශ කොටද (දැඩිව ගැනීමෙන්ද) ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගාවෝ ගලා නොබසිති, ගර්භණීහු ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ හෝ බැස නොයයි, (සියල්ල) ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපය අභිනිවේශ කොට ‘සුළඟ නොහමයි... පෙ... ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව ඇති කල්හි... පෙ... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... පෙ... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණය අභිනිවේශ කොට ‘සුළඟ නොහමයි... පෙ... ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා, එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුත් එම රූපය උපාදානය නොකොට, ‘සුළඟ නොහමයි... පෙ... ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කොට, දුක අභිනිවේශ කොට ‘සුළඟ නොහමයි... පෙ... ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුත් එම විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට, ‘සුළඟ නොහමයි... පෙ... ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කොට, දුක අභිනිවේශ කොට ‘සුළඟ නොහමයි, ගංගාවෝ ගලා නොබසිති, ගර්භණීහු ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා නොවේ හෝ බැස නොයයි, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

225-240. (පුරිමවග්ගෙ විය අට්ඨාරස වෙය්‍යාකරණානි විත්ථාරෙතබ්බානීති[Pg.179].) සත්තරසමං.

225-240. (පෙර වර්ගයේ මෙන් විවරණ දහඅටක් විස්තර කටයුතුය.) දහහත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

18. නෙවහොතිනනහොතිසුත්තං

18. නේචහෝති-නනහෝති සූත්‍රය

---

241. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති.

241. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොටද, කුමක් අභිනිවේශ කොටද ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපය අභිනිවේශ කොට ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව ඇති කල්හි... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණය අභිනිවේශ කොට ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා … සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති. අට්ඨාරසමං.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුත් එය උපාදානය නොකොට, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කොට, දුක අභිනිවේශ කොට ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුත් එම විඤ්ඤාණය උපාදානය නොකොට, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියිද?” “ස්වාමීනි, එය සිදු නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කොට, දුක අභිනිවේශ කොට ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේත් නොවන්නේම නොවන්නේත්ය’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.” දහඅටවැනි සූත්‍රයයි.

---

19. රූපීඅත්තාසුත්තං

19. රූපීඅත්තා සූත්‍රය

---

242. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති.

242. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොටද, කුමක් අභිනිවේශ කොටද ‘ආත්මය රූපවත්ය, මරණින් මතු නිරෝගීව (විකෘති නොවී) පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය... පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපය අභිනිවේශ කොට ‘ආත්මය රූපවත්ය, මරණින් මතු නිරෝගීව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව ඇති කල්හි... පෙ... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණය අභිනිවේශ කොට ‘ආත්මය රූපවත්ය, මරණින් මතු නිරෝගීව පවතී’ යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.”

---

‘‘තං [Pg.180] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘වෙදනා…පෙ… ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති. එකූනවීසතිමං.

“මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, විපරිණාමයට පත්වන සුළු වූයේ නම්, එය උපාදානය කර නොගෙන ‘ආත්මය රූපී වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇතිවිය හැකිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කිරීමෙන්, දුකෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය රූපී වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.” “වේදනාව... පෙ... “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කිරීමෙන්, දුකෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය රූපී වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.” දහනව වන සූත්‍රයයි.

---

20. අරූපීඅත්තාසුත්තං

20. අරූපී අත්තා සූත්‍රය

---

243. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අරූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? (පෙය්‍යාලො) වීසතිමං.

243. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට බැසගැනීමෙන්ද ‘ආත්මය අරූපී වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” (පෙයියාලය) විසි වන සූත්‍රයයි.

---

21. රූපීචඅරූපීචඅත්තාසුත්තං

21. රූපී ච අරූපී ච අත්තා සූත්‍රය

---

244. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපී ච අරූපී ච අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති…පෙ…. එකවීසතිමං.

244. සැවැත් නිදානයයි. “‘ආත්මය රූපී ද වෙයි, අරූපී ද වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ...පෙ... විසිඑක් වන සූත්‍රයයි.

---

22. නෙවරූපීනාරූපීඅත්තාසුත්තං

22. නේව රූපී නාරූපී අත්තා සූත්‍රය

---

245. ‘‘නෙව රූපී නාරූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති…පෙ…. බාවීසතිමං.

245. “‘ආත්මය රූපී ද නොවේ, අරූපී ද නොවේ, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ...පෙ... විසිදෙවන සූත්‍රයයි.

---

23. එකන්තසුඛීසුත්තං

23. ඒකන්ත සුඛී සූත්‍රය

---

246. ‘‘එකන්තසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති…පෙ…. තෙවීසතිමං.

246. “‘ආත්මය ඒකාන්තයෙන්ම සැප ඇත්තේ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ...පෙ... විසිතුන් වන සූත්‍රයයි.

---

24. එකන්තදුක්ඛීසුත්තං

24. ඒකන්ත දුක්ඛී සූත්‍රය

---

247. ‘‘එකන්තදුක්ඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති…පෙ…. චතුවීසතිමං.

247. “‘ආත්මය ඒකාන්තයෙන්ම දුක් ඇත්තේ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ...පෙ... විසිහතර වන සූත්‍රයයි.

---

25. සුඛදුක්ඛීසුත්තං

25. සුඛ දුක්ඛී සූත්‍රය

---

248. ‘‘සුඛදුක්ඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති…පෙ…. පඤ්චවීසතිමං.

248. “‘ආත්මය සැප හා දුක යන දෙකම ඇත්තේ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ...පෙ... විසිපස් වන සූත්‍රයයි.

---

26. අදුක්ඛමසුඛීසුත්තං

26. අදුක්ඛමසුඛී සූත්‍රය

---

249. ‘‘අදුක්ඛමසුඛී [Pg.181] අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… ‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති.

249. “‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ ද? ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...පෙ... “මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති, දුක්ඛං උපාදාය, දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති. ඡබ්බීසතිමං.

“මහණෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “විපරිණාමයට පත්වන සුළු වූයේ නම්, එය උපාදානය කර නොගෙන ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇතිවිය හැකිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කිරීමෙන්, දුකෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “විපරිණාමයට පත්වන සුළු වූයේ නම්, එය උපාදානය කර නොගෙන ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇතිවිය හැකිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, මෙසේ දුක ඇති කල්හි, දුක උපාදානය කිරීමෙන්, දුකෙහි බැසගැනීමෙන් ‘ආත්මය දුක් ද නොවූ සැප ද නොවූ වෙයි, මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.” විසිහය වන සූත්‍රයයි.

---

දුතියපෙය්‍යාලො.

දෙවන පෙයියාලයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව) මෙසේය –

---

වාතං එතං මම සො, අත්තා නො ච මෙ සියා;

නත්ථි කරොතො හෙතු ච, මහාදිට්ඨෙන අට්ඨමං.

වාත සූත්‍රය, ඒතං මම සූත්‍රය, සෝ අත්තා සූත්‍රය, නෝ ච මේ සියා සූත්‍රය, නත්ථි (දින්න) සූත්‍රය, කරෝතෝ සූත්‍රය, හේතු සූත්‍රය සහ මහා දෘෂ්ටි නමින් අටවන සූත්‍රය ද වේ.

---

සස්සතො අසස්සතො චෙව, අන්තානන්තවා ච වුච්චති;

තං ජීවං අඤ්ඤං ජීවඤ්ච, තථාගතෙන චත්තාරො.

ශාස්වත දෘෂ්ටි සූත්‍රය, අශාස්වත දෘෂ්ටි සූත්‍රය, අන්තවන්ත හා අනන්තවන්ත සූත්‍ර ද, තං ජීවං තං සරීරං සූත්‍රය, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං සූත්‍රය සහ තථාගත නමින් සූත්‍ර හතරක් ද වේ.

---

රූපී අත්තා හොති, අරූපී ච අත්තා හොති;

රූපී ච අරූපී ච අත්තා හොති;

නෙව රූපී නාරූපී අත්තා හොති, එකන්තසුඛී අත්තා හොති.

රූපී අත්තා හෝති සූත්‍රය, අරූපී අත්තා හෝති සූත්‍රය, රූපී ච අරූපී ච අත්තා හෝති සූත්‍රය, නේව රූපී නාරූපී අත්තා හෝති සූත්‍රය සහ ඒකන්ත සුඛී අත්තා හෝති සූත්‍රය ද වේ.

---

එකන්තදුක්ඛී අත්තා හොති, සුඛදුක්ඛී අත්තා හොති;

අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණාති;

ඉමෙ ඡබ්බීසති සුත්තා, දුතියවාරෙන දෙසිතා.

ඒකන්ත දුක්ඛී අත්තා හෝති සූත්‍රය, සුඛ දුක්ඛී අත්තා හෝති සූත්‍රය, ‘අරෝගෝ පරං මරණා’ (මරණින් මතු නොවෙනස්ව පවතින) අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හෝති සූත්‍රය ද වේ. මෙසේ මේ සූත්‍ර විසි හය දෙවන වාරයේදී දේශනා කරන ලදී.

---

3. තතියගමනවග්ගො

3. තතිය ගමන වර්ගය

---

1. නවාතසුත්තං

1. න වාත සූත්‍රය

---

250. සාවත්ථිනිදානං[Pg.182]. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

250. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට බැසගැනීමෙන්ද ‘සුළං නොහමයි, ගංගා ගලා නොබසී, ගැබ්ගත් මවුවරුන් දරුවන් නොලබයි, සඳ හිරු උදාවීමක් හෝ බැසයාමක් සිදු නොවේ, (සියල්ල) ස්ථාවරව පිහිටි ටැඹක් මෙන් පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...පෙ...

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – න වාතා වායන්ති…පෙ… වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයෙහි බැසගැනීමෙන් ‘සුළං නොහමයි...පෙ... වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාරයන් ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයෙහි බැසගැනීමෙන් ‘සුළං නොහමයි...පෙ... ස්ථාවර ටැඹක් මෙන් පවතී’ යන මෙවැනි දෘෂ්ටියක් උපදී.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති, තදුපාදාය, එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති, තදුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය උපාදානය නොකොට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති විය හැකිද? එනම්: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි.” “නැත ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මෙලෙස යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. එය ඇති කල්හි, එය උපාදානය කිරීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත, ගංගා ගලා නොබසියි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා වීමක් හෝ බැස යෑමක් සිදු නොවේ, ඒවා ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය උපාදානය නොකොට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති විය හැකිද? එනම්: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි.” “නැත ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මෙලෙස යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. එය ඇති කල්හි, එය උපාදානය කිරීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

251-274. (දුතියවග්ගෙ විය චතුවීසති සුත්තානි පූරෙතබ්බානි.) පඤ්චවීසතිමං.

251-274. (දෙවන වර්ගයෙහි මෙන් සූත්‍ර විසිහතරක් සම්පූර්ණ කළ යුතුය.) විසිපස්වන සූත්‍රයයි.

---

26. අදුක්ඛමසුඛීසුත්තං

26. අදුක්ඛමසුඛී සූත්‍රය

---

275. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

275. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට බැසගැනීමෙන්ද මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වන්නේ: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව (ස්ථීරව) පවතී’ කියායි?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...”

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති [Pg.183] …පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයට බැසගැනීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයට බැසගැනීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති, තදුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති. ‘‘වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති, තදුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති. ඡබ්බීසතිමං.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය උපාදානය නොකොට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති විය හැකිද? එනම්: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි.” “නැත ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මෙලෙස යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. එය ඇති කල්හි, එය උපාදානය කිරීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ... “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය උපාදානය නොකොට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති විය හැකිද? එනම්: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි.” “නැත ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මෙලෙස යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. එය ඇති කල්හි, එය උපාදානය කිරීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘ආත්මය දුක් සැප රහිතය, මරණින් පසු නිරෝගීව පවතී’ කියායි.” විසිහයවන සූත්‍රයයි.

---

තතියපෙය්‍යාලො.

තෙවන පෙය්‍යාලයයි.

---

4. චතුත්ථගමනවග්ගො

4. සිව්වන ගමන වර්ගය

---

1. නවාතසුත්තං

1. නවතා සූත්‍රය

---

276. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසූරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

276. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කිරීමෙන්ද, කුමකට බැසගැනීමෙන්ද මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වන්නේ: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත, ගංගා ගලා නොබසියි, ගැබිණියෝ ප්‍රසූත නොකරති, හිරු සඳු උදා වීමක් හෝ බැස යෑමක් සිදු නොවේ, ඒවා ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...”

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’ති. වෙදනාය සති…පෙ… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘න වාතා වායන්ති…පෙ… එසිකට්ඨායිට්ඨිතා’’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා [Pg.184]… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කිරීමෙන්, රූපයට බැසගැනීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි. වේදනාව ඇති කල්හි... සංඥාව ඇති කල්හි... සංස්කාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණයට බැසගැනීමෙන් මෙවැනි දෘෂ්ටියක් ඇති වෙයි: ‘හුළඟ හමන්නේ නැත... ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පවතී’ කියායි. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක ද සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, ‘එය මගේය, එය මම වෙමි, එය මගේ ආත්මයයි’ යනුවෙන් දැකීම සුදුසු ද?” “නැත ස්වාමීනි.” “වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක ද සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, ‘එය මගේය, එය මම වෙමි, එය මගේ ආත්මයයි’ යනුවෙන් දැකීම සුදුසු ද?” “නැත ස්වාමීනි.”

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා, ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුරෙහි වූ ද, සමීපයෙහි වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපය ‘තෙල මාගේ නොවේ, ඒ මම නොවෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. යම්කිසි වේදනාවක් ඇද්ද... යම්කිසි සඤ්ඤාවක් ඇද්ද... යම්කිසි සංඛාර කෙනෙක් ඇද්ද... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුරෙහි වූ ද, සමීපයෙහි වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘තෙල මාගේ නොවේ, ඒ මම නොවෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය.”

---

‘‘එවං පස්සං…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතී’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා... (පෙ)... මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දැනගනියි.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

277-300. (දුතියවග්ගෙ විය චතුවීසති සුත්තානි පූරෙතබ්බානි.) පඤ්චවීසතිමං.

277-300. (දෙවන වර්ගයෙහි මෙන් සූත්‍ර විසි හතරක් සම්පූර්ණ කළ යුතුය.) විසි පස්වන සූත්‍රයයි.

---

26. අදුක්ඛමසුඛීසුත්තං

26. අදුක්ඛමසුඛී සූත්‍රය

---

301. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘කිස්මිං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සති, කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ….

301. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, කුමක් ඇති කල්හිද, කුමක් උපාදානය කොටද, කුමකට ඇතුළු වීද (අභිනිවේශ වීද) ‘මරණින් මතු ආත්මය දුක් සැප රහිතව (උපේක්ෂා සහගතව) නිරෝගීව පවතී’ යැයි මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදින්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තාහ... (පෙ)...”

---

‘‘රූපෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සති, රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’ති. වෙදනාය සති… සඤ්ඤාය සති… සඞ්ඛාරෙසු සති… විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති – ‘අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා’’’ති.

“මහණෙනි, රූපය ඇති කල්හි, රූපය උපාදානය කොට, රූපයට ඇතුළු වී ‘මරණින් මතු ආත්මය දුක් සැප රහිතව නිරෝගීව පවතී’ යැයි මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි. වේදනාව ඇති කල්හි... සඤ්ඤාව ඇති කල්හි... සංඛාර ඇති කල්හි... විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි, විඤ්ඤාණය උපාදානය කොට, විඤ්ඤාණයට ඇතුළු වී ‘මරණින් මතු ආත්මය දුක් සැප රහිතව නිරෝගීව පවතී’ යැයි මෙබඳු දෘෂ්ටියක් උපදියි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං [Pg.185] විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“මහණෙනි, ඒ කුමකැයි හඟින්නහුද? රූපය නිත්‍ය ද නැතහොත් අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුක්ඛය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්නම්, ‘තෙල මාගේය, ඒ මම වෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය වේ’ යැයි එය මෙසේ මනා කොට දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේ.” “වේදනාව... සඤ්ඤාව... සංඛාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් ද නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුක්ඛය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්නම්, ‘තෙල මාගේය, ඒ මම වෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය වේ’ යැයි එය මෙසේ මනා කොට දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේ.”

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා, ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුරෙහි වූ ද, සමීපයෙහි වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපය ‘තෙල මාගේ නොවේ, ඒ මම නොවෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. යම්කිසි වේදනාවක් ඇද්ද... යම්කිසි සඤ්ඤාවක් ඇද්ද... යම්කිසි සංඛාර කෙනෙක් ඇද්ද... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, ආධ්‍යාත්මික වූ ද, බාහිර වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුරෙහි වූ ද, සමීපයෙහි වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණය ‘තෙල මාගේ නොවේ, ඒ මම නොවෙමි, ඒ මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය.”

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. ඡබ්බීසතිමං.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සඤ්ඤාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඛාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි (විරාගයට පත්වෙයි); නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන දැනීම ඇති වෙයි. ‘ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු තවත් දෙයක් නැතැයි’ හෙතෙම දැනගනියි.” විසි හයවන සූත්‍රයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

පුරිමගමනෙ අට්ඨාරස වෙය්‍යාකරණා;

දුතියගමනෙ ඡබ්බීසං විත්ථාරෙතබ්බානි.

පළමු ගමනෙහි ව්‍යකරණ දහඅටකි; දෙවන ගමනෙහි විස්තර කළ යුතු සූත්‍ර විසි හයකි.

---

තතියගමනෙ ඡබ්බීසං විත්ථාරෙතබ්බානි;

චතුත්ථගමනෙ ඡබ්බීසං විත්ථාරෙතබ්බානි.

තෙවන ගමනෙහි විස්තර කළ යුතු සූත්‍ර විසි හයකි; සිව්වන ගමනෙහි විස්තර කළ යුතු සූත්‍ර විසි හයකි.

---

දිට්ඨිසංයුත්තං සමත්තං.

දිට්ඨි සංයුත්තය නිමාවට පත්විය.

---

4. ඔක්කන්තසංයුත්තං

4. ඔක්කන්ත සංයුත්තය

---

1. චක්ඛුසුත්තං

1. චක්ඛු සූත්‍රය

---

302. සාවත්ථිනිදානං[Pg.186]. ‘‘චක්ඛුං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි; සොතං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි; ඝානං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි; ජිව්හා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී ; කායො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; මනො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති – අයං වුච්චති සද්ධානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’’.

302. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, ඇස අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, අන්‍ය අයුරකින් වෙනස් වන සුළුය; කන අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, වෙනස් වන සුළුය; නාසය අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, වෙනස් වන සුළුය; දිව අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, වෙනස් වන සුළුය; කය අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, වෙනස් වන සුළුය; මනස අනිත්‍යය, පෙරළෙන සුළුය, වෙනස් වන සුළුය. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙලෙස ශ්‍රද්ධාවෙන් පිළිගන්නේද, අධිමොක්ඛයට (තැන්පත් වීමට) පත්වන්නේද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ (ශ්‍රද්ධාව අනුව යන්නා) යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු සම්මත්තනියාමයට (මිථ්‍යාත්වයෙන් බැහැර වූ නිවැරදි මඟට) බැසගත්තෙකි, සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තෙකි, පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවූවෙකි. නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ ඉපදීමට හේතු වන යම් කර්මයක් ඇද්ද, එවැනි කර්මයක් කිරීමට ඔහු නුසුදුසුය (අභව්‍යය). තවද, යම්තාක් සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් නොකරන්නේද, ඒ තාක් කල් ඔහු මියයාමට ද නුසුදුසුය.”

---

‘‘යස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මා එවං පඤ්ඤාය මත්තසො නිජ්ඣානං ඛමන්ති, අයං වුච්චති – ‘ධම්මානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං පජානාති එවං පස්සති, අයං වුච්චති – ‘සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති. පඨමං.

“මහණෙනි, යමෙකුට මේ ධර්මයන් මෙලෙස ප්‍රඥාවෙන් ප්‍රමාණවත් පරිදි නිරීක්ෂණය කිරීමක් ඉවසයි ද (වැටහේ ද), ඔහු ‘ධම්මානුසාරී’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. සම්මත්තනියාමයට (නිවැරදි ආර්ය මාර්ගයට) බැසගත්තෙකි, සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තෙකි, පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවූවෙකි. නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ ඉපදීමට හේතු වන එවැනි පාප කර්මයක් කිරීමට ඔහු අභව්‍ය වේ (නොහැකි වේ). සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරන තෙක් ඔහු කළුරිය කිරීමට ද අභව්‍ය වේ. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙලෙස දැනගනී ද, මෙලෙස දකී ද, ඔහු ‘සෝවාන්’ වූ, අපායට නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය (අග්‍ර මඟ) පිහිට කොට ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. රූපසුත්තං

2. රූප සූත්‍රය

---

303. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපා, භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; සද්දා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; ගන්ධා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; රසා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; ඵොට්ඨබ්බා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; ධම්මා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති සද්ධානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං [Pg.187] වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’’.

303. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපයෝ අනිත්‍යයහ, විපරිණාමයට (වෙනස් වීමට) පත් වන්නාහ, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තාහ. ශබ්දයෝ අනිත්‍යයහ, විපරිණාමයට පත් වන්නාහ, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තාහ. ගන්ධයෝ... රසයෝ... ස්පර්ශයෝ... ධර්මයෝ අනිත්‍යයහ, විපරිණාමයට පත් වන්නාහ, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන ස්වභාවය ඇත්තාහ. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. සම්මත්තනියාමයට බැසගත්තෙකි, සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තෙකි, පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවූවෙකි. නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ ඉපදීමට හේතු වන එවැනි කර්මයක් කිරීමට ඔහුට නොහැකි ය. සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරන තෙක් මරණයට පත් වීමට ඔහුට නොහැකි ය.”

---

‘‘යස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මා එවං පඤ්ඤාය මත්තසො නිජ්ඣානං ඛමන්ති, අයං වුච්චති – ‘ධම්මානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං පජානාති එවං පස්සති, අයං වුච්චති – ‘සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, යමෙකුට මේ ධර්මයන් මෙලෙස ප්‍රඥාවෙන් ප්‍රමාණවත් පරිදි නිරීක්ෂණය කිරීමක් ඉවසයි ද, ඔහු ‘ධම්මානුසාරී’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. සම්මත්තනියාමයට බැසගත්තෙකි, සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තෙකි, පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවූවෙකි. නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි හෝ ඉපදීමට හේතු වන එවැනි කර්මයක් කිරීමට ඔහුට නොහැකි ය. සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කරන තෙක් මරණයට පත් වීමට ඔහුට නොහැකි ය. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙලෙස දැනගනී ද, මෙලෙස දකී ද, ඔහු ‘සෝවාන්’ වූ, අපායට නොවැටෙන ස්වභාවය ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇති පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. විඤ්ඤාණසුත්තං

3. විඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

304. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි; සොතවිඤ්ඤාණං… ඝානවිඤ්ඤාණං… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං… කායවිඤ්ඤාණං… මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. යො භික්ඛවෙ…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’ති. තතියං.

304. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, චක්ඛු විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. සෝත විඤ්ඤාණය... ඝාණ විඤ්ඤාණය... ජිව්හා විඤ්ඤාණය... කාය විඤ්ඤාණය... මනෝ විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක්... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

---

4. සම්ඵස්සසුත්තං

4. සම්ඵස්ස සූත්‍රය

---

305. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සො, භික්ඛවෙ, අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සොතසම්ඵස්සො… ඝානසම්ඵස්සො… ජිව්හාසම්ඵස්සො… කායසම්ඵස්සො… මනොසම්ඵස්සො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. චතුත්ථං.

305. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සය අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. සෝත සම්ඵස්සය... ඝාණ සම්ඵස්සය... ජිව්හා සම්ඵස්සය... කාය සම්ඵස්සය... මනෝ සම්ඵස්සය අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ යැයි කියනු ලැබේ... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. සම්ඵස්සජාසුත්තං

5. සම්ඵස්සජා සූත්‍රය

---

306. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සජා, භික්ඛවෙ, වෙදනා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… කායසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. පඤ්චමං.

306. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් හටගන්නා වූ වේදනාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. සෝත සම්ඵස්සයෙන් හටගන්නා වූ වේදනාව... (පෙ)... ඝාණ සම්ඵස්සයෙන්... ජිව්හා සම්ඵස්සයෙන්... කාය සම්ඵස්සයෙන්... මනෝ සම්ඵස්සයෙන් හටගන්නා වූ වේදනාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ යැයි කියනු ලැබේ... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. රූපසඤ්ඤාසුත්තං

6. රූපසඤ්ඤා සූත්‍රය

---

307. සාවත්ථිනිදානං[Pg.188]. ‘‘රූපසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සද්දසඤ්ඤා… ගන්ධසඤ්ඤා… රසසඤ්ඤා… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා… ධම්මසඤ්ඤා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. ඡට්ඨං.

307. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූප සංඥාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. ශබ්ද සංඥාව... ගන්ධ සංඥාව... රස සංඥාව... ස්පර්ශ සංඥාව... ධර්ම සංඥාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ යැයි කියනු ලැබේ... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. රූපසඤ්චෙතනාසුත්තං

7. රූපසංචේතනා සූත්‍රය

---

308. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපසඤ්චෙතනා, භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සද්දසඤ්චෙතනා… ගන්ධසඤ්චෙතනා… රසසඤ්චෙතනා… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා… ධම්මසඤ්චෙතනා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. සත්තමං.

308. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූප සංචේතනාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. ශබ්ද සංචේතනාව... ගන්ධ සංචේතනාව... රස සංචේතනාව... ස්පර්ශ සංචේතනාව... ධර්ම සංචේතනාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ යැයි කියනු ලැබේ... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” හත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. රූපතණ්හාසුත්තං

8. රූපතණ්හා සූත්‍රය

---

309. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපතණ්හා, භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සද්දතණ්හා… ගන්ධතණ්හා… රසතණ්හා… ඵොට්ඨබ්බතණ්හා… ධම්මතණ්හා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. අට්ඨමං.

309. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූප තණ්හාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. ශබ්ද තණ්හාව... ගන්ධ තණ්හාව... රස තණ්හාව... ස්පර්ශ තණ්හාව... ධර්ම තණ්හාව අනිත්‍යය, විපරිණාමයට පත් වන්නකි, අන්‍ය ආකාරයකට පෙරළෙන්නකි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් කෙරෙහි මෙලෙස ශ්‍රද්ධාව තබයි ද, දැඩිව විශ්වාස කරයි ද, ඔහු ‘සද්ධානුසාරී’ යැයි කියනු ලැබේ... (පෙ)... සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙකි.” අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. පථවීධාතුසුත්තං

9. පඨවීධාතු සූත්‍රය

---

310. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘පථවීධාතු, භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; ආපොධාතු… තෙජොධාතු… වායොධාතු… ආකාසධාතු… විඤ්ඤාණධාතු අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති ‘සද්ධානුසාරී…පෙ… සම්බොධිපරායනො’’’ති. නවමං.

310. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, පඨවී ධාතුව අනිත්‍යය, වෙනස් වන සුලුය, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුය. ආපෝ ධාතුව... තේජෝ ධාතුව... වායෝ ධාතුව... ආකාශ ධාතුව... විඤ්ඤාණ ධාතුව අනිත්‍යය, වෙනස් වන සුලුය, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුය. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙසේ විශ්වාස කරයි ද, දැඩිව අදහයි ද, මොහු ‘සද්ධානුසාරී’ යයි කියනු ලැබේ...පෙ... සම්බෝධිය පරායන කොට ඇත්තේ වෙයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ඛන්ධසුත්තං

10. ඛන්ධ සූත්‍රය

---

311. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි; වෙදනා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී; සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො; විඤ්ඤාණං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි[Pg.189]. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති සද්ධානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’’.

311. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපය අනිත්‍යය, වෙනස් වන සුලුය, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුය. වේදනාව අනිත්‍යය, වෙනස් වන සුලුය, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුය. සංඥාව... සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ, වෙනස් වන සුලුයහ, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුයහ. විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය, වෙනස් වන සුලුය, අන්‍ය ආකාරයකට පත්වන සුලුය. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙසේ විශ්වාස කරයි ද, දැඩිව අදහයි ද, මොහු ‘සද්ධානුසාරී’ යයි කියනු ලැබේ. සම්මත්තනියාමයට (නිවැරදි මඟට) බැසගත්තේ වෙයි. සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තේ වෙයි. පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවා ගියේ වෙයි. යම් කර්මයක් කොට නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත විෂයෙහි හෝ උපදී ද, එවැනි කර්මයක් කිරීමට ඔහු අභව්‍ය වෙයි. සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් නොකර කළුරිය කිරීමට ද ඔහු අභව්‍ය වෙයි.”

---

‘‘යස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මා එවං පඤ්ඤාය මත්තසො නිජ්ඣානං ඛමන්ති, අයං වුච්චති – ‘ධම්මානුසාරී, ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං; අභබ්බො තං කම්මං කාතුං, යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්‍ය; අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති’. යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං පජානාති එවං පස්සති, අයං වුච්චති – ‘සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති. දසමං.

“මහණෙනි, යමෙකුට මේ ධර්මයෝ මෙසේ ප්‍රඥාවෙන් පමණකට වැටහෙත් ද, මොහු ‘ධම්මානුසාරී’ යයි කියනු ලැබේ. සම්මත්තනියාමයට බැසගත්තේ වෙයි. සත්පුරුෂ භූමියට බැසගත්තේ වෙයි. පෘථග්ජන භූමිය ඉක්මවා ගියේ වෙයි. යම් කර්මයක් කොට නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ප්‍රේත විෂයෙහි හෝ උපදී ද, එවැනි කර්මයක් කිරීමට ඔහු අභව්‍ය වෙයි. සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් නොකර කළුරිය කිරීමට ද ඔහු අභව්‍ය වෙයි. මහණෙනි, යමෙක් මේ ධර්මයන් මෙසේ දනී ද, මෙසේ දකී ද, මොහු අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැති, නියත වූ, සම්බෝධිය පරායන කොට ඇති ‘සෝතාපන්න’ පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

ඔක්කන්තසංයුත්තං සමත්තං.

ඕක්කන්ත සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

---

චක්ඛු රූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, ඵස්සො ච වෙදනාය ච;

සඤ්ඤා ච චෙතනා තණ්හා, ධාතු ඛන්ධෙන තෙ දසාති.

චක්ඛු, රූප, විඤ්ඤාණ, ඵස්ස, වේදනා, සංඥා, චේතනා, තණ්හා, ධාතු සහ ඛන්ධ යනුවෙන් සූත්‍ර දහයකි.

---

5. උප්පාදසංයුත්තං

5. උප්පාද සංයුත්තය

---

1. චක්ඛුසුත්තං

1. චක්ඛු සූත්‍රය

---

312. සාවත්ථිනිදානං[Pg.190]. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුස්ස උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො සොතස්ස උප්පාදො ඨිති…පෙ… යො ඝානස්ස උප්පාදො ඨිති… යො ජිව්හාය උප්පාදො ඨිති… යො කායස්ස උප්පාදො ඨිති… යො මනස්ස උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච, භික්ඛවෙ, චක්ඛුස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො. යො සොතස්ස නිරොධො…පෙ… යො ඝානස්ස නිරොධො… යො ජිව්හාය නිරොධො… යො කායස්ස නිරොධො… යො මනස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. පඨමං.

312. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, ඇසෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි. කනෙහි ඉපදීම... නාසයෙහි ඉපදීම... දිවෙහි ඉපදීම... කයෙහි ඉපදීම... මනසෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි. මහණෙනි, ඇසෙහි යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයයි. කනෙහි නිරෝධය... නාසයෙහි නිරෝධය... දිවෙහි නිරෝධය... කයෙහි නිරෝධය... මනසෙහි යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයයි.” පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

---

2. රූපසුත්තං

2. රූප සූත්‍රය

---

313. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, රූපානං උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො සද්දානං… යො ගන්ධානං… යො රසානං… යො ඵොට්ඨබ්බානං… යො ධම්මානං උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපානං නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො. යො සද්දානං… යො ගන්ධානං… යො රසානං… යො ඵොට්ඨබ්බානං… යො ධම්මානං නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. දුතියං.

313. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපයන්ගේ යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි. ශබ්දයන්ගේ... ගන්ධයන්ගේ... රසයන්ගේ... ස්පර්ශයන්ගේ... ධර්මයන්ගේ යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි. මහණෙනි, රූපයන්ගේ යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයයි. ශබ්දයන්ගේ... ගන්ධයන්ගේ... රසයන්ගේ... ස්පර්ශයන්ගේ... ධර්මයන්ගේ යම් නිරෝධයක්, සංසිඳීමක්, අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සංසිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයයි.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. විඤ්ඤාණසුත්තං

3. විඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

314. සාවත්ථිනිදානං[Pg.191]. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ… යො මනොවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො මනොවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. තතියං.

314. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමක් වේ ද... පෙ... මනෝ විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි. මහණෙනි, චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙහි යම් නිරෝධයක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයක් වේ ද... පෙ... මනෝ විඤ්ඤාණයෙහි යම් නිරෝධයක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. සම්ඵස්සසුත්තං

4. සම්ඵස්ස සූත්‍රය

---

315. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ… යො මනොසම්ඵස්සස්ස උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො මනොසම්ඵස්සස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. චතුත්ථං.

315. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමක් වේ ද... පෙ... මනෝ සම්ඵස්සයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි ඉපදීමයි. මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සයෙහි යම් නිරෝධයක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයක් වේ ද... පෙ... මනෝ සම්ඵස්සයෙහි යම් නිරෝධයක්... පෙ... ජරා මරණයන්ගේ අස්තංගමයක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරෝධයයි.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. සම්ඵස්සජසුත්තං

5. සම්ඵස්සජ සූත්‍රය

---

316. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ….

316. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, චක්ඛුසම්ඵස්සයෙන් (ඇසෙහි ස්පර්ශයෙන්) උපදනා වේදනාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද... (පෙ)...

---

යො මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය නිරොධො වූපසමො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. පඤ්චමං.

මනෝසම්ඵස්සයෙන් (මනසෙහි ස්පර්ශයෙන්) උපදනා වේදනාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද, (එය දුකෙහි ඉපදීමයි). මහණෙනි, චක්ඛුසම්ඵස්සයෙන් උපදනා වේදනාවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්... (පෙ)... ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමක් වේ ද... (පෙ)... මනෝසම්ඵස්සයෙන් උපදනා වේදනාවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. සඤ්ඤාසුත්තං

6. සඤ්ඤා සූත්‍රය

---

317. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්ඤාය උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ… යො ධම්මසඤ්ඤාය උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්ඤාය නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො ධම්මසඤ්ඤාය නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. ඡට්ඨං.

317. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපසඤ්ඤාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මසඤ්ඤාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. මහණෙනි, රූපසඤ්ඤාවෙහි යම් නිරෝධයක්... (පෙ)... ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මසඤ්ඤාවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. සඤ්චෙතනාසුත්තං

7. සංචේතනා සූත්‍රය

---

318. සාවත්ථිනිදානං[Pg.192]. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්චෙතනාය උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ… යො ධම්මසඤ්චෙතනාය උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්චෙතනාය නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො ධම්මසඤ්චෙතනාය නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. සත්තමං.

318. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූප සංචේතනාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මසංචේතනාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. මහණෙනි, රූප සංචේතනාවෙහි යම් නිරෝධයක්... (පෙ)... ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මසංචේතනාවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. තණ්හාසුත්තං

8. තණ්හා සූත්‍රය

---

319. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, රූපතණ්හාය උප්පාදො ඨිති…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො…පෙ… යො ධම්මතණ්හාය උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපතණ්හාය නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො…පෙ… යො ධම්මතණ්හාය නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. අට්ඨමං.

319. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපතණ්හාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මතණ්හාවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. මහණෙනි, රූපතණ්හාවෙහි යම් නිරෝධයක්... (පෙ)... ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමක් වේ ද... (පෙ)... ධම්මතණ්හාවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. ධාතුසුත්තං

9. ධාතු සූත්‍රය

---

320. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො…පෙ… ජරාමරණස්ස පාතුභාවො; යො ආපොධාතුයා… යො තෙජොධාතුයා… යො වායොධාතුයා… යො ආකාසධාතුයා… යො විඤ්ඤාණධාතුයා උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො; යො ආපොධාතුයා නිරොධො… යො තෙජොධාතුයා නිරොධො… යො වායොධාතුයා නිරොධො… යො ආකාසධාතුයා නිරොධො… යො විඤ්ඤාණධාතුයා නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. නවමං.

320. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද... (පෙ)... ජරා මරණවල පහළ වීමක් වේ ද; ආපෝ ධාතුවෙහි... තේජෝ ධාතුවෙහි... වායෝ ධාතුවෙහි... ආකාස ධාතුවෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි යම් නිරෝධයක්... (පෙ)... ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමක් වේ ද; ආපෝ ධාතුවෙහි නිරෝධය... තේජෝ ධාතුවෙහි නිරෝධය... වායෝ ධාතුවෙහි නිරෝධය... ආකාස ධාතුවෙහි නිරෝධය... විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ඛන්ධසුත්තං

10. ඛන්ධ සූත්‍රය

---

321. සාවත්ථිනිදානං[Pg.193]. ‘‘යො ඛො, භික්ඛවෙ, රූපස්ස උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො වෙදනාය… යො සඤ්ඤාය… යො සඞ්ඛාරානං… යො විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො, රොගානං ඨිති, ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, රූපස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො. යො වෙදනාය… යො සඤ්ඤාය… යො සඞ්ඛාරානං… යො විඤ්ඤාණස්ස නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො, රොගානං වූපසමො, ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. දසමං.

321. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඉපදීමක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි ඉපදීමයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණවල පහළ වීමයි. මහණෙනි, රූපයෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි. වේදනාවෙහි... සංඥාවෙහි... සංස්කාරයන්හි... විඤ්ඤාණයෙහි යම් නිරෝධයක්, සන්සිඳීමක්, අතුරුදහන් වීමක් වේ ද, මෙය දුකෙහි නිරෝධයයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණවල අතුරුදහන් වීමයි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

උප්පාදසංයුත්තං සමත්තං.

උප්පාද සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව) මෙසේය –

---

චක්ඛු රූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, ඵස්සො ච වෙදනාය ච;

සඤ්ඤා ච චෙතනා තණ්හා, ධාතු ඛන්ධෙන තෙ දසාති.

චක්ඛු, රූප, විඤ්ඤාණ, ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, චේතනා, තණ්හා, ධාතු සහ ඛන්ධ වශයෙන් (මෙම සංයුක්තයේ) සූත්‍ර දසයක් වෙති.

---

6. කිලෙසසංයුත්තං

6. කිලේස සංයුක්තය

---

1. චක්ඛුසුත්තං

1. චක්ඛු සූත්‍රය

---

322. සාවත්ථිනිදානං[Pg.194]. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සොතස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො ඝානස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො ජිව්හාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො කායස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො මනස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙසු ඡසු ඨානෙසු චෙතසො උපක්කිලෙසො පහීනො හොති, නෙක්ඛම්මනින්නඤ්චස්ස චිත්තං හොති. නෙක්ඛම්මපරිභාවිතං චිත්තං කම්මනියං ඛායති, අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. පඨමං.

322. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, ඇසෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. කනෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. නාසයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. දිවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. කයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මනසෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් මේ කරුණු සයෙහි සිතේ කිලුටු ප්‍රහීණ කරනු ලැබේද, එවිට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයට (නික්මීමට) නැඹුරු වූවක් වෙයි. නෙක්ඛම්මයෙන් පිරිහුණු ඒ සිත විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

---

2. රූපසුත්තං

2. රූප සූත්‍රය

---

323. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපෙසු ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සද්දෙසු… යො ගන්ධෙසු… යො රසෙසු… යො ඵොට්ඨබ්බෙසු… යො ධම්මෙසු ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙසු ඡසු ඨානෙසු චෙතසො උපක්කිලෙසො පහීනො හොති, නෙක්ඛම්මනින්නඤ්චස්ස චිත්තං හොති. නෙක්ඛම්මපරිභාවිතං චිත්තං කම්මනියං ඛායති, අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. දුතියං.

323. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූපයන්හි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. ශබ්දයන්හි... ගන්ධයන්හි... රසයන්හි... ස්පර්ශයන්හි... ධර්මයන්හි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් මේ කරුණු සයෙහි සිතේ කිලුටු ප්‍රහීණ කරනු ලැබේද, එවිට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයට නැඹුරු වූවක් වෙයි. නෙක්ඛම්මයෙන් පිරිහුණු ඒ සිත විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. විඤ්ඤාණසුත්තං

3. විඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

324. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සොතවිඤ්ඤාණස්මිං… යො ඝානවිඤ්ඤාණස්මිං… යො ජිව්හාවිඤ්ඤාණස්මිං… යො කායවිඤ්ඤාණස්මිං… යො මනොවිඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙසු ඡසු ඨානෙසු චෙතසො උපක්කිලෙසො පහීනො හොති, නෙක්ඛම්මනින්නඤ්චස්ස චිත්තං හොති. නෙක්ඛම්මපරිභාවිතං චිත්තං කම්මනියං ඛායති, අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. තතියං.

324. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සෝත විඤ්ඤාණයෙහි... ඝාණ විඤ්ඤාණයෙහි... ජිව්හා විඤ්ඤාණයෙහි... කාය විඤ්ඤාණයෙහි... මනෝ විඤ්ඤාණයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් මේ කරුණු සයෙහි සිතේ කිලුටු ප්‍රහීණ කරනු ලැබේද, එවිට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයට නැඹුරු වූවක් වෙයි. නෙක්ඛම්මයෙන් පිරිහුණු ඒ සිත විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” තෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

4. සම්ඵස්සසුත්තං

4. සම්ඵස්ස සූත්‍රය

---

325. සාවත්ථිනිදානං[Pg.195]. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සොතසම්ඵස්සස්මිං… යො ඝානසම්ඵස්සස්මිං… යො ජිව්හාසම්ඵස්සස්මිං… යො කායසම්ඵස්සස්මිං… යො මනොසම්ඵස්සස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො…පෙ… අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. චතුත්ථං.

325. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සෝත සම්ඵස්සයෙහි... ඝාණ සම්ඵස්සයෙහි... ජිව්හා සම්ඵස්සයෙහි... කාය සම්ඵස්සයෙහි... මනෝ සම්ඵස්සයෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් ...පෙ... විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” සිවුවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. සම්ඵස්සජසුත්තං

5. සම්ඵස්සජ සූත්‍රය

---

326. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සොතසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… යො ඝානසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… යො ජිව්හාසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… යො කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… යො මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො…පෙ… අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. පඤ්චමං.

326. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සෝත සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි... ඝාණ සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි... ජිව්හා සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි... කාය සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි... මනෝ සම්ඵස්සයෙන් හටගත් වේදනාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් ...පෙ... විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. සඤ්ඤාසුත්තං

6. සඤ්ඤා සූත්‍රය

---

327. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්ඤාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සද්දසඤ්ඤාය… යො ගන්ධසඤ්ඤාය… යො රසසඤ්ඤාය… යො ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤාය… යො ධම්මසඤ්ඤාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො…පෙ… අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. ඡට්ඨං.

327. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූප සඤ්ඤාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සද්ද සඤ්ඤාවෙහි... ගන්ධ සඤ්ඤාවෙහි... රස සඤ්ඤාවෙහි... පොට්ඨබ්බ සඤ්ඤාවෙහි... ධම්ම සඤ්ඤාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් ...පෙ... විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. සඤ්චෙතනාසුත්තං

7. සඤ්චේතනා සූත්‍රය

---

328. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපසඤ්චෙතනාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සද්දසඤ්චෙතනාය… යො ගන්ධසඤ්චෙතනාය… යො රසසඤ්චෙතනාය… යො ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනාය… යො ධම්මසඤ්චෙතනාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො…පෙ… අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සත්තමං.

328. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූප සඤ්චේතනාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සද්ද සඤ්චේතනාවෙහි... ගන්ධ සඤ්චේතනාවෙහි... රස සඤ්චේතනාවෙහි... පොට්ඨබ්බ සඤ්චේතනාවෙහි... ධම්ම සඤ්චේතනාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් ...පෙ... විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. තණ්හාසුත්තං

8. තණ්හා සූත්‍රය

---

329. සාවත්ථිනිදානං[Pg.196]. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපතණ්හාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො සද්දතණ්හාය… යො ගන්ධතණ්හාය… යො රසතණ්හාය… යො ඵොට්ඨබ්බතණ්හාය… යො ධම්මතණ්හාය ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො…පෙ… අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. අට්ඨමං.

329. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, රූප තණ්හාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. සද්ද තණ්හාවෙහි... ගන්ධ තණ්හාවෙහි... රස තණ්හාවෙහි... පොට්ඨබ්බ තණ්හාවෙහි... ධම්ම තණ්හාවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් ...පෙ... විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. ධාතුසුත්තං

9. ධාතු සූත්‍රය

---

330. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යො ආපොධාතුයා… යො තෙජොධාතුයා… යො වායොධාතුයා… යො ආකාසධාතුයා… යො විඤ්ඤාණධාතුයා ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙසු ඡසු ඨානෙසු චෙතසො උපක්කිලෙසො පහීනො හොති, නෙක්ඛම්මනින්නඤ්චස්ස චිත්තං හොති. නෙක්ඛම්මපරිභාවිතං චිත්තං කම්මනියං ඛායති, අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. නවමං.

330. සැවැත්නුවරදීය. “මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. ආපෝ ධාතුවෙහි... තේජෝ ධාතුවෙහි... වායෝ ධාතුවෙහි... ආකාස ධාතුවෙහි... විඤ්ඤාණ ධාතුවෙහි යම් ඡන්දරාගයක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලුටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක මහණහු විසින් මේ කරුණු සයෙහි සිතේ කිලුටු ප්‍රහීණ කරනු ලැබේද, එවිට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයට නැඹුරු වූවක් වෙයි. නෙක්ඛම්මයෙන් පිරිහුණු ඒ සිත විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය වූවක් ලෙස වැටහෙයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ඛන්ධසුත්තං

10. ඛන්ධ සූත්‍රය

---

331. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, රූපස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො…පෙ… යො විඤ්ඤාණස්මිං ඡන්දරාගො, චිත්තස්සෙසො උපක්කිලෙසො. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙසු පඤ්චසු ඨානෙසු චෙතසො උපක්කිලෙසො පහීනො හොති, නෙක්ඛම්මනින්නඤ්චස්ස චිත්තං හොති. නෙක්ඛම්මපරිභාවිතං චිත්තං කම්මනියං ඛායති, අභිඤ්ඤා සච්ඡිකරණීයෙසු ධම්මෙසූ’’ති. දසමං.

331. සැවැත් නිදානයයි. “මහණෙනි, රූපයෙහි යම් කැමැත්තක් හා ඇල්මක් (ඡන්දරාගය) ඇද්ද, එය සිතේ කිලිටකි...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි යම් කැමැත්තක් හා ඇල්මක් ඇද්ද, එය සිතේ කිලිටකි. මහණෙනි, යම් කලෙක භික්ෂුවකගේ මේ කරුණු පහෙහි සිතේ කිලිටු ප්‍රහීණ වේද, එවිට ඔහුගේ සිත නෙක්ඛම්මයට (නික්මයාමට) නැඹුරු වූවක් වෙයි. නෙක්ඛම්මයෙන් මැනවින් පුරුදු කරන ලද සිත, විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්මයන් විෂයෙහි කර්මණ්‍ය (සුදුසු) බව පෙනේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

කිලෙසසංයුත්තං සමත්තං.

කෙලෙස් සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) -

---

චක්ඛු රූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, ඵස්සො ච වෙදනාය ච;

සඤ්ඤා ච චෙතනා තණ්හා, ධාතු ඛන්ධෙන තෙ දසාති.

චක්ඛු, රූප, විඤ්ඤාණ, ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, චේතනා, තණ්හා, ධාතු සහ ඛන්ධ යන සූත්‍ර දසයයි.

---

7. සාරිපුත්තසංයුත්තං

7. සාරිපුත්ත සංයුක්තය

---

1. විවෙකජසුත්තං

1. විවේකජ සූත්‍රය

---

332. එකං [Pg.197] සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන අන්ධවනං තෙනුපසඞ්කමි දිවාවිහාරාය. අන්ධවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි.

332. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත්නුවරට පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක. සැවැත්නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දිවා විහරණය (දවල් කාලය ගත කිරීම) පිණිස අන්ධවනය යම් තැනක ද එතැනට වැඩි සේක. අන්ධවනයට පිවිස එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩසිටි සේක.

---

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන ජෙතවනං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො. කතමෙනායස්මා සාරිපුත්තො අජ්ජ විහාරෙන විහාසී’’ති?

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට, අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමය යම් තැනක ද එතැනට වැඩි සේක. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ දැක මෙසේ වදාළ සේක: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්නය; මුඛ වර්ණය ඉතා පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අද දවස කවර විහරණයකින් (වාසයකින්) ගත කළ සේක් ද?”

---

‘‘ඉධාහං, ආවුසො, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. තස්ස මය්හං, ආවුසො, න එවං හොති – ‘අහං පඨමං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං පඨමං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං පඨමා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. ‘‘තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස න එවං හොති – ‘අහං පඨමං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං පඨමං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං පඨමා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. පඨමං.

“ඇවැත්නි, මම මෙහි කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, එවිට මට ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” “එසේ වන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් දීර්ඝ කාලයක සිටම අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය යන මේවා මැනවින් මුලිනුපුටා දමා ඇති බැවිනි. එහෙයින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. අවිතක්කසුත්තං

2. අවිතක්ක සූත්‍රය

---

333. සාවත්ථිනිදානං. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො…පෙ… ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො. කතමෙනායස්මා සාරිපුත්තො අජ්ජ විහාරෙන විහාසී’’ති?

333. සැවැත් නිදානයයි. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ දුටු සේක...පෙ... ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළ සේක: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්නය; මුඛ වර්ණය ඉතා පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අද දවස කවර විහරණයකින් ගත කළ සේක් ද?”

---

‘‘ඉධාහං[Pg.198], ආවුසො, විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. තස්ස මය්හං, ආවුසො, න එවං හොති – ‘අහං දුතියං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං දුතියං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං දුතියා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. ‘‘තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස න එවං හොති – ‘අහං දුතියං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං දුතියං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං දුතියා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. දුතියං.

“ඇවැත්නි, මම මෙහි විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ, සිතේ ඒකග්ගතාව ඇති, විතර්ක රහිත, විචාර රහිත, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, එවිට මට ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” “එසේ වන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් දීර්ඝ කාලයක සිටම අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය යන මේවා මැනවින් මුලිනුපුටා දමා ඇති බැවිනි. එහෙයින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. පීතිසුත්තං

3. පීති සූත්‍රය

---

334. සාවත්ථිනිදානං. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො…පෙ… ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො. කතමෙනායස්මා සාරිපුත්තො අජ්ජ විහාරෙන විහාසී’’ති?

334. සැවැත් නිදානයයි. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ දුටු සේක...පෙ... “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්නය; මුඛ වර්ණය ඉතා පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අද දවස කවර විහරණයකින් ගත කළ සේක් ද?”

---

‘‘ඉධාහං, ආවුසො, පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහාසිං සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි; යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. තස්ස මය්හං, ආවුසො, න එවං හොති – ‘අහං තතියං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං තතියං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං තතියා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. ‘‘තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස න එවං හොති – ‘අහං තතියං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං තතියං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං තතියා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. තතියං.

“ඇවැත්නි, මම මෙහි ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන් (විරාගයෙන්) උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වාසය කරමි; කයින් ද සැපයක් විඳිමි. යම් ධ්‍යානයක් ගැන ආර්යයන් වහන්සේලා ‘උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් යුතුව සැප විහරණ ඇත්තේය’ යි පවසත් ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, එවිට මට ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” “එසේ වන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් දීර්ඝ කාලයක සිටම අහංකාර, මමංකාර සහ මානානුසය යන මේවා මැනවින් මුලිනුපුටා දමා ඇති බැවිනි. එහෙයින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයට සමවදිමි’ කියා හෝ, ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයට සම වැදී සිටිමි’ කියා හෝ, ‘මම තෘතීය ධ්‍යානයෙන් නැගී සිටියෙමි’ කියා හෝ මෙබඳු සිතක් ඇති නොවේ.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. උපෙක්ඛාසුත්තං

4. උපෙක්ඛා සූත්‍රය

---

335. සාවත්ථිනිදානං. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො…පෙ… ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො. කතමෙනායස්මා සාරිපුත්තො අජ්ජ විහාරෙන විහාසී’’ති?

335. සැවැත් නුවරදීය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුණුවෝ (ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවන් වැඩම කරනු දැක)... 'ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්නය; මුහුණේ පැහැය ඉතා පිරිසිදුය, ඉතා දීප්තිමත්ය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ අද කිනම් විහරණයකින් (සමවතකින්) වැඩසිටියහීද?'

---

‘‘ඉධාහං, ආවුසො, සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං [Pg.199] ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. තස්ස මය්හං, ආවුසො, න එවං හොති – ‘අහං චතුත්ථං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං චතුත්ථා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. ‘‘තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස න එවං හොති – ‘අහං චතුත්ථං ඣානං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං චතුත්ථා ඣානා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. චතුත්ථං.

'ඇවැත්නි, මම සැපයද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුකද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, පූර්වයෙහිම සෝමනස්ස දෝමනස්සයන්ගේ අභාවයෙන්, දුක් නොවූ සැප නොවූ උපේක්ෂා ස්මෘති පාරිශුද්ධිය ඇති සතරවන දැහැනට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, ඒ මට 'මම සතරවන දැහැනට සමවදිමි' කියා හෝ 'මම සතරවන දැහැනට සමවැදී සිටිමි' කියා හෝ 'මම සතරවන දැහැනින් නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' (ආනන්ද තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ:) 'ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවන් තුළ දීර්ඝ කාලයක සිට අහංකාරය, මමංකාරය හා මානානුසය යන කෙලෙස් මැනවින් උදුරා දමා ඇති බැවිනි. එබැවින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට 'මම සතරවන දැහැනට සමවදිමි' හෝ 'මම සතරවන දැහැනට සමවැදී සිටිමි' හෝ 'මම සතරවන දැහැනින් නැගී සිටියෙමි' කියා මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ.' සතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. ආකාසානඤ්චායතනසුත්තං

5. ආකාසානඤ්චායතන සූත්‍රය

---

336. සාවත්ථිනිදානං. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො…පෙ… ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තො ආකාසොති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි…පෙ… වුට්ඨිතොති වා’’ති. පඤ්චමං.

336. සැවැත් නුවරදීය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුණුවෝ... 'ඇවැත්නි, මම සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යෑමෙන්, පටිඝ සංඥාවන්ගේ අභාවයෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, 'ආකාශය අනන්තය' යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි... පෙ... නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසුත්තං

6. විඤ්ඤාණඤ්චායතන සූත්‍රය

---

337. සාවත්ථිනිදානං. අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො…පෙ… ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි…පෙ… වුට්ඨිතොති වා’’ති. ඡට්ඨං.

337. සැවැත් නුවරදීය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුණුවෝ... 'ඇවැත්නි, මම සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, 'විඤ්ඤාණය අනන්තය' යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි... පෙ... නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසුත්තං

7. ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සූත්‍රය

---

338. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො…පෙ… ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම, නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි…පෙ… වුට්ඨිතොති වා’’ති. සත්තමං.

338. සැවැත් නුවරදීය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ... 'ඇවැත්නි, මම සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, 'කිසිවක් නැතැ'යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි... පෙ... නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසුත්තං

8. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සූත්‍රය

---

339. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො…පෙ… ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි…පෙ… වුට්ඨිතොති වා’’ති. අට්ඨමං.

339. සැවැත් නුවරදීය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ... 'ඇවැත්නි, මම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි... පෙ... නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. නිරොධසමාපත්තිසුත්තං

9. නිරෝධසමාපත්ති සූත්‍රය

---

340. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො…පෙ…. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං [Pg.200] උපසම්පජ්ජ විහරාමි. තස්ස මය්හං, ආවුසො, න එවං හොති – ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. ‘‘තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස න එවං හොති – ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජාමී’ති වා ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො’ති වා ‘අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධා වුට්ඨිතො’ති වා’’ති. නවමං.

340. සැවැත් නුවරදීය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ... 'ඇවැත්නි, මම සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සංඥාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, ඒ මට 'මම සංඥාවේදයිත නිරෝධයට සමවදිමි' කියා හෝ 'මම සංඥාවේදයිත නිරෝධයට සමවැදී සිටිමි' කියා හෝ 'මම සංඥාවේදයිත නිරෝධයෙන් නැගී සිටියෙමි' කියා හෝ මෙවැනි සිතක් ඇති නොවීය.' 'ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවන් තුළ දීර්ඝ කාලයක සිට අහංකාරය, මමංකාරය හා මානානුසය මැනවින් උදුරා දමා ඇති බැවිනි. එබැවින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ.' නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. සූචිමුඛීසුත්තං

10. සූචිමුඛී සූත්‍රය

---

341. එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහෙ පිණ්ඩාය පාවිසි. රාජගහෙ සපදානං පිණ්ඩාය චරිත්වා තං පිණ්ඩපාතං අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලං නිස්සාය පරිභුඤ්ජති. අථ ඛො සූචිමුඛී පරිබ්බාජිකා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

341. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවෝ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වැඩි සේක. රජගහ නුවර ගෙපිළිවෙළින් පිඬු පිණිස හැසිර, එක්තරා තාප්පයකට හේත්තු වී ඒ පිණ්ඩපාතය වළඳන සේක. එකල්හි සූචිමුඛී නම් පරිබ්‍රාජිකාව ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුණුවන් වෙත පැමිණ මෙසේ කීවාය:

---

‘‘කිං නු ඛො, සමණ, අධොමුඛො භුඤ්ජසී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, භගිනි, අධොමුඛො භුඤ්ජාමී’’ති. ‘‘තෙන හි, සමණ, උබ්භමුඛො භුඤ්ජසී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, භගිනි, උබ්භමුඛො භුඤ්ජාමී’’ති. ‘‘තෙන හි, සමණ, දිසාමුඛො භුඤ්ජසී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, භගිනි, දිසාමුඛො භුඤ්ජාමී’’ති. ‘‘තෙන හි, සමණ, විදිසාමුඛො භුඤ්ජසී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, භගිනි, විදිසාමුඛො භුඤ්ජාමී’’ති.

'ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ යට බලා වළඳන සේක්ද?' 'නැත නැගණිය, මම යට බලා වළඳන්නේ නැත.' 'එසේ නම් ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ උඩ බලා වළඳන සේක්ද?' 'නැත නැගණිය, මම උඩ බලා වළඳන්නේ නැත.' 'එසේ නම් ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ සතර දිශාවන් බලා වළඳන සේක්ද?' 'නැත නැගණිය, මම සතර දිශාවන් බලා වළඳන්නේ නැත.' 'එසේ නම් ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ අනුදිශාවන් බලා වළඳන සේක්ද?' 'නැත නැගණිය, මම අනුදිශාවන් බලා වළඳන්නේ නැත.'

---

‘‘‘කිං නු, සමණ, අධොමුඛො භුඤ්ජසී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, භගිනි, අධොමුඛො භුඤ්ජාමී’ති වදෙසි. ‘තෙන හි, සමණ, උබ්භමුඛො භුඤ්ජසී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, භගිනි, උබ්භමුඛො භුඤ්ජාමී’ති වදෙසි. ‘තෙන හි, සමණ, දිසාමුඛො භුඤ්ජසී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, භගිනි, දිසාමුඛො භුඤ්ජාමී’ති වදෙසි. ‘තෙන හි, සමණ, විදිසාමුඛො භුඤ්ජසී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, භගිනි, විදිසාමුඛො භුඤ්ජාමී’ති වදෙසි’’.

'ශ්‍රමණයන් වහන්ස, 'යට බලා වළඳන සේක්ද?' කියා විමසූ විට 'නැත නැගණිය, මම යට බලා වළඳන්නේ නැතැ'යි පවසන සේක. 'එසේ නම් උඩ බලා වළඳන සේක්ද?' කියා විමසූ විට 'නැත නැගණිය, මම උඩ බලා වළඳන්නේ නැතැ'යි පවසන සේක. 'එසේ නම් සතර දිශාවන් බලා වළඳන සේක්ද?' කියා විමසූ විට 'නැත නැගණිය, මම සතර දිශාවන් බලා වළඳන්නේ නැතැ'යි පවසන සේක. 'එසේ නම් අනුදිශාවන් බලා වළඳන සේක්ද?' කියා විමසූ විට 'නැත නැගණිය, මම අනුදිශාවන් බලා වළඳන්නේ නැතැ'යි පවසන සේක.'

---

‘‘කථඤ්චරහි[Pg.201], සමණ, භුඤ්ජසී’’ති? ‘‘යෙ හි කෙචි, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා වත්ථුවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා ‘අධොමුඛා භුඤ්ජන්තී’ති. යෙ හි කෙචි, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා නක්ඛත්තවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා ‘උබ්භමුඛා භුඤ්ජන්තී’ති. යෙ හි කෙචි, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා ‘දිසාමුඛා භුඤ්ජන්තී’ති. යෙ හි කෙචි, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා අඞ්ගවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්ති, ඉමෙ වුච්චන්ති, භගිනි, සමණබ්‍රාහ්මණා ‘විදිසාමුඛා භුඤ්ජන්තී’’’ති.

“එසේ නම් මහණෙනි, ඔබ වළඳන්නේ කෙසේද?” “නැගණියනි, යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් භූමි විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන්, මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරෙත්ද, නැගණියනි, ඒ මහණ බමුණෝ ‘යටිමුඛව වළඳන්නෝ’ යයි කියනු ලැබෙති. නැගණියනි, යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් නැකත් විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන්, මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරෙත්ද, නැගණියනි, ඒ මහණ බමුණෝ ‘උඩුමුඛව වළඳන්නෝ’ යයි කියනු ලැබෙති. නැගණියනි, යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් දූත මෙහෙවරෙහි හා පණිවිඩ ගෙන යාමෙහි යෙදෙමින් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරෙත්ද, නැගණියනි, ඒ මහණ බමුණෝ ‘දිශාභිමුඛව වළඳන්නෝ’ යයි කියනු ලැබෙති. නැගණියනි, යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් අංග විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන්, මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරෙත්ද, නැගණියනි, ඒ මහණ බමුණෝ ‘අනුදිශාභිමුඛව වළඳන්නෝ’ යයි කියනු ලැබෙති.”

---

‘‘සො ඛ්වාහං, භගිනි, න වත්ථුවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙමි, න නක්ඛත්තවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙමි, න දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙමි, න අඞ්ගවිජ්ජාතිරච්ඡානවිජ්ජාය මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙමි. ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසාමි; ධම්මෙන භික්ඛං පරියෙසිත්වා භුඤ්ජාමී’’ති.

“නැගණියනි, මම වනාහි භූමි විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව නොකරමි. නැකත් විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව නොකරමි. දූත මෙහෙවරෙහි හා පණිවිඩ ගෙන යාමෙහි යෙදෙමින් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව නොකරමි. අංග විද්‍යාව නම් වූ තිරශ්චීන විද්‍යාවෙන් මිථ්‍යා ආජීවයෙන් ජීවිකාව නොකරමි. මම ධර්මානුකූලව පිණ්ඩපාතය සොයමි. ධර්මානුකූලව පිණ්ඩපාතය සොයා වළඳමි.”

---

අථ ඛො සූචිමුඛී පරිබ්බාජිකා රාජගහෙ රථියාය රථියං, සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං උපසඞ්කමිත්වා එවමාරොචෙසි – ‘‘ධම්මිකං සමණා සක්‍යපුත්තියා ආහාරං ආහාරෙන්ති; අනවජ්ජං සමණා සක්‍යපුත්තියා ආහාරං ආහාරෙන්ති. දෙථ සමණානං සක්‍යපුත්තියානං පිණ්ඩ’’න්ති. දසමං.

එවිට සූචිමුඛී පරිබ්‍රාජිකාව රජගහනුවර වීදියෙන් වීදියට, සතරමං සන්ධියෙන් සන්ධියට ගොස් මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය - “ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා ධර්මානුකූලව ආහාර වළඳති. ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා නිවැරදි ලෙස ආහාර වළඳති. ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට පිණ්ඩපාතය පූජා කරන්න” යනුවෙනි. දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

සාරිපුත්තසංයුත්තං සමත්තං.

සාරිපුත්ත සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය:

---

විවෙකජං අවිතක්කං, පීති උපෙක්ඛා චතුත්ථකං;

ආකාසඤ්චෙව විඤ්ඤාණං, ආකිඤ්චං නෙවසඤ්ඤිනා;

නිරොධො නවමො වුත්තො, දසමං සූචිමුඛී චාති.

විවේකජ සූත්‍රය, අවිතක්ක සූත්‍රය, පීති සූත්‍රය, සතරවන උපෙක්ඛා සූත්‍රය, ආකාශ සූත්‍රය, විඤ්ඤාණ සූත්‍රය, ආකිඤ්චඤ්ඤ සූත්‍රය, නේවසඤ්ඤා සූත්‍රය, නවවැනි නිරෝධ සූත්‍රය සහ දසවැනි සූචිමුඛී සූත්‍රය යනුවෙනි.

---

8. නාගසංයුත්තං

8. නාග සංයුක්තය

---

1. සුද්ධිකසුත්තං

1. ශුද්ධික සූත්‍රය

---

342. සාවත්ථිනිදානං[Pg.202]. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, නාගයොනියො. කතමා චතස්සො? අණ්ඩජා නාගා, ජලාබුජා නාගා, සංසෙදජා නාගා, ඔපපාතිකා නාගා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො නාගයොනියො’’ති. පඨමං.

342. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ නාග යෝනි සතරකි. ඒ සතර කවරේද? අණ්ඩජ නාගයෝ, ජලාබුජ නාගයෝ, සංසේදජ නාගයෝ සහ ඕපපාතික නාගයෝය. මහණෙනි, මේ නාග යෝනි සතරයි.” පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

---

2. පණීතතරසුත්තං

2. පණීතතර සූත්‍රය

---

343. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, නාගයොනියො. කතමා චතස්සො? අණ්ඩජා නාගා, ජලාබුජා නාගා, සංසෙදජා නාගා, ඔපපාතිකා නාගා. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, අණ්ඩජෙහි නාගෙහි ජලාබුජා ච සංසෙදජා ච ඔපපාතිකා ච නාගා පණීතතරා. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, අණ්ඩජෙහි ච ජලාබුජෙහි ච නාගෙහි සංසෙදජා ච ඔපපාතිකා ච නාගා පණීතතරා. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, අණ්ඩජෙහි ච ජලාබුජෙහි ච සංසෙදජෙහි ච නාගෙහි ඔපපාතිකා නාගා පණීතතරා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො නාගයොනියො’’ති. දුතියං.

343. සැවැත් නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ නාග යෝනි සතරකි. ඒ සතර කවරේද? අණ්ඩජ නාගයෝ, ජලාබුජ නාගයෝ, සංසේදජ නාගයෝ සහ ඕපපාතික නාගයෝය. එහිදී මහණෙනි, අණ්ඩජ නාගයන්ට වඩා ජලාබුජ, සංසේදජ සහ ඕපපාතික නාගයෝ වඩා උසස් වෙති. එහිදී මහණෙනි, අණ්ඩජ හා ජලාබුජ නාගයන්ට වඩා සංසේදජ සහ ඕපපාතික නාගයෝ වඩා උසස් වෙති. එහිදී මහණෙනි, අණ්ඩජ, ජලාබුජ හා සංසේදජ නාගයන්ට වඩා ඕපපාතික නාගයෝ වඩාත් උසස් වෙති. මහණෙනි, මේ නාග යෝනි සතරයි.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. උපොසථසුත්තං

3. උපෝසථ සූත්‍රය

---

344. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ අණ්ඩජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති?

344. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයේ වැඩ වසන සේක. එවිට එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, මෙලොව ඇතැම් අණ්ඩජ නාගයන් තම ශරීරය කෙරෙහි ආලය අතහැර පෙහෙවස් රකින්නේ (උපෝසථය සමාදන් වන්නේ) කුමන හේතුවක් නිසාද? කුමන ප්‍රත්‍යයක් නිසාද?”

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චානං අණ්ඩජානං නාගානං එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ කායෙන ද්වයකාරිනො අහුම්හ, වාචාය ද්වයකාරිනො, මනසා ද්වයකාරිනො. තෙ මයං කායෙන ද්වයකාරිනො, වාචාය ද්වයකාරිනො, මනසා ද්වයකාරිනො, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපන්නා. සචජ්ජ මයං කායෙන සුචරිතං චරෙය්‍යාම, වාචාය සුචරිතං චරෙය්‍යාම, මනසා සුචරිතං චරෙය්‍යාම, එවං මයං [Pg.203] කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යාම. හන්ද, මයං එතරහි කායෙන සුචරිතං චරාම, වාචාය සුචරිතං චරාම, මනසා සුචරිතං චරාමා’ති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ අණ්ඩජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති. තතියං.

“මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අණ්ඩජ නාගයන්ට මෙසේ සිතෙයි: ‘අපි පෙර (මිනිස් භවයේදී) කයින් දෙවගයක් (පින් පව්) කළෙමු, වචනයෙන් දෙවගයක් කළෙමු, මනසින් දෙවගයක් කළෙමු. එසේ කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් දෙවගයක් කළ අපි, කය බිඳී මරණයෙන් මතු අණ්ඩජ නාගයන් අතර උපන්නෙමු. ඉදින් අපි දැන් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නෙමු නම්, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නෙමු නම්, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නෙමු නම්, එවිට අපි කය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නෙමු. එබැවින් අපි දැන් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙමු, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙමු, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඇතැම් අණ්ඩජ නාගයන් තම ශරීරය කෙරෙහි ආලය අතහැර උපෝසථය සමාදන් වන්නේ මේ හේතුව නිසාය, මේ ප්‍රත්‍යය නිසාය.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. දුතියඋපොසථසුත්තං

4. දෙවැනි උපෝසථ සූත්‍රය

---

345. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ ජලාබුජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු…පෙ… අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ ජලාබුජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති. චතුත්ථං.

345. සැවැත් නිදානයයි. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... (පෙ)... එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ජලාබුජ නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?" "මහණ, ... (පෙ) ... මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ජලාබුජ නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." හතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. තතියඋපොසථසුත්තං

5. තෙවන උපෝසථ සූත්‍රය.

---

346. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සංසෙදජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු…පෙ… අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ සංසෙදජා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති. පඤ්චමං.

346. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් සංසේදජ නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?" "මහණ, ... (පෙ) ... මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් සංසේදජ නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. චතුත්ථඋපොසථසුත්තං

6. සතරවන උපෝසථ සූත්‍රය.

---

347. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ ඔපපාතිකා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති?

347. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ඕපපාතික නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?"

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චානං ඔපපාතිකානං නාගානං එවං හොති – ‘මයං ඛො පුබ්බෙ කායෙන ද්වයකාරිනො අහුම්හ, වාචාය ද්වයකාරිනො, මනසා ද්වයකාරිනො. තෙ මයං කායෙන ද්වයකාරිනො, වාචාය ද්වයකාරිනො, මනසා ද්වයකාරිනො, කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපන්නා. සචජ්ජ මයං කායෙන සුචරිතං චරෙය්‍යාම[Pg.204], වාචාය… මනසා සුචරිතං චරෙය්‍යාම, එවං මයං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යාම. හන්ද, මයං එතරහි කායෙන සුචරිතං චරාම, වාචාය… මනසා සුචරිතං චරාමා’ති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චෙ ඔපපාතිකා නාගා උපොසථං උපවසන්ති වොස්සට්ඨකායා ච භවන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

"මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ඕපපාතික නාගයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති වෙයි: ‘අපි පෙර කයින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා (කුසල් හා අකුසල්) කළෙමු, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කළෙමු, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කළෙමු. කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කළ අපි, කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණියෙමු. ඉදින් අපි දැන් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නෙමු නම්, වචනයෙන්... මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නෙමු නම්, මෙසේ අපි කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නෙමු. එබැවින් අපි දැන් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙමු, වචනයෙන්... මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙමු’ යනුයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ඕපපාතික නාගයෝ ශරීරය පිළිබඳ ආශාව අත්හැර උපෝසථය රකිත්ද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. සුතසුත්තං

7. සුත සූත්‍රය.

---

348. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

348. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?"

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී හොති, මනසා ද්වයකාරී හොති. තස්ස සුතං හොති – ‘අණ්ඩජා නාගා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං.

"මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරයි, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරයි, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරයි. ඔහුට මෙසේ අසන්නට ලැබෙයි: ‘අණ්ඩජ නාගයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, රූමත්ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝය’ කියායි. ඔහුට මෙබඳු සිතක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ, මම කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ කියායි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." හත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියසුතසුත්තං

8. දෙවන සුත සූත්‍රය.

---

349. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ජලාබුජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?…පෙ… අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ජලාබුජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතීති. අට්ඨමං.

349. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ජලාබුජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?" ... (පෙ) ... "මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ජලාබුජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." අටවන සූත්‍රයයි.

---

9. තතියසුතසුත්තං

9. තෙවන සුත සූත්‍රය.

---

350. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස [Pg.205] භෙදා පරං මරණා සංසෙදජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?…පෙ… අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සංසෙදජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතීති. නවමං.

350. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු සංසේදජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?" ... (පෙ) ... "මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු සංසේදජ නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, මෙය ඒ සඳහා හේතුවයි, මෙය ඒ සඳහා ප්‍රත්‍යයයි." නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. චතුත්ථසුතසුත්තං

10. සතරවන සුත සූත්‍රය.

---

351. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

351. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන්ගේ සමාගමයට පැමිණෙයිද, ඒ සඳහා හේතුව කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?"

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘ඔපපාතිකා නාගා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. දසමං.

"මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් ද්වයකාරී (කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම කරන සුලු) වෙයි, වචනයෙන් ද්වයකාරී වෙයි, මනසින් ද්වයකාරී වෙයි. ‘ඕපපාතික නාගයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝ ය, රූපවත් ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝ ය’ යි ඔහු අසා තිබේ. එවිට ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘මම කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන්ගේ සහභාවයට (ඔවුන් අතරට) පැමිණෙන්නේ නම් කෙතරම් යහපත් ද!’ ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදියි. මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදින්නට හේතුව සහ ප්‍රත්‍යය මෙයයි." දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11-20. අණ්ඩජදානූපකාරසුත්තදසකං

11-20. අණ්ඩජ දානූපකාර සූත්‍ර දසකය.

---

352-361. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

352-361. එක් පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ (බිත්තරයෙන් උපන්) නාගයන් අතර උපදින්නට හේතුව කිම? ප්‍රත්‍යය කිම?"

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘අණ්ඩජා නාගා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු…පෙ… උපපජ්ජතීති…පෙ… සො පානං දෙති…පෙ… වත්ථං දෙති…පෙ… යානං දෙති…පෙ… මාලං දෙති…පෙ… ගන්ධං දෙති…පෙ… විලෙපනං දෙති…පෙ… සෙය්‍යං දෙති…පෙ… ආවසථං දෙති…පෙ… පදීපෙය්‍යං [Pg.206] දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. වීසතිමං.

"මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් ද්වයකාරී වෙයි, වචනයෙන් ද්වයකාරී වෙයි, මනසින් ද්වයකාරී වෙයි. ‘අණ්ඩජ නාගයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝ ය, රූපවත් ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝ ය’ යි ඔහු අසා තිබේ. එවිට ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘මම කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන් අතර උපදින්නේ නම් කෙතරම් යහපත් ද!’ ඔහු ආහාර (දන්) දෙයි. එවිට ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන් අතර උපදියි. මහණ, මෙය හේතුවයි... (පෙ)... ඔහු පැන් (බීම) දෙයි... වස්ත්‍ර දෙයි... යාන (වාහන/සපත්තුවලින් පටන් ගෙන ගමනට උපකාරී දෑ) දෙයි... මල් දෙයි... සුවඳ දෙයි... විලෙවුන් දෙයි... සයන (ඇඳ පුටු ආදිය) දෙයි... ආවාස (නවාතැන්) දෙයි... පහන් උපකරණ දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන් අතර උපදියි. මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ නාගයන් අතර උපදින්නට හේතුව සහ ප්‍රත්‍යය මෙයයි." විසිවැනි සූත්‍රයයි.

---

21-50. ජලාබුජාදිදානූපකාරසුත්තත්තිංසකං

21-50. ජලාබුජාදි දානූපකාර සූත්‍ර තිසකය.

---

362-391. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ජලාබුජානං නාගානං…පෙ… සංසෙදජානං නාගානං…පෙ… ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

362-391. සැවැත් නිදානයයි. එක් පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කය බිඳී මරණින් මතු ජලාබුජ නාගයන් අතර... (පෙ)... සංසේදජ නාගයන් අතර... (පෙ)... ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදින්නට හේතුව කිම? ප්‍රත්‍යය කිම?"

---

‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘ඔපපාතිකා නාගා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පානං දෙති…පෙ… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං නාගානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති.

"මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් ද්වයකාරී වෙයි, වචනයෙන් ද්වයකාරී වෙයි, මනසින් ද්වයකාරී වෙයි. ‘ඕපපාතික නාගයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝ ය, රූපවත් ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝ ය’ යි ඔහු අසා තිබේ. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘මම කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදින්නේ නම් කෙතරම් යහපත් ද!’ ඔහු ආහාර දෙයි... (පෙ)... පැන් දෙයි... පහන් උපකරණ දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදියි. මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික නාගයන් අතර උපදින්නට හේතුව සහ ප්‍රත්‍යය මෙයයි."

---

(ඉමිනා පෙය්‍යාලෙන දස දස සුත්තන්තා කාතබ්බා. එවං චතූසු යොනීසු චත්තාලීසං වෙය්‍යාකරණා හොන්ති. පුරිමෙහි පන දසහි සුත්තන්තෙහි සහ හොන්ති පණ්ණාසසුත්තන්තාති.)

(මෙම පෙයියාල ක්‍රමයෙන් සූත්‍ර දහය බැගින් දත යුතුය. මෙසේ යෝනි සතරෙහි ප්‍රකාශනයන් සතළිසක් වෙයි. පෙර සඳහන් සූත්‍ර දහය සමඟ එක්ව සූත්‍ර පනහක් වේ.)

---

නාගසංයුත්තං සමත්තං.

නාග සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය:

---

සුද්ධිකං පණීතතරං, චතුරො ච උපොසථා;

තස්ස සුතං චතුරො ච, දානූපකාරා ච තාලීසං;

පණ්ණාස පිණ්ඩතො සුත්තා, නාගම්හි සුප්පකාසිතාති.

ශුද්ධික සූත්‍රය, පණීතතර සූත්‍රය, උපෝසථ සූත්‍ර සතර, තස්ස සුතං සූත්‍ර සතර සහ දානූපකාර සූත්‍ර සතළිස වශයෙන් සූත්‍ර පනහක් නාග සංයුත්තයෙහි මැනවින් දක්වා ඇත.

---

9. සුපණ්ණසංයුත්තං

9. සුපර්ණ (ගුරුළු) සංයුත්තය

---

1. සුද්ධිකසුත්තං

1. ශුද්ධික සූත්‍රය

---

392. සාවත්ථිනිදානං[Pg.207]. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සුපණ්ණයොනියො. කතමා චතස්සො? අණ්ඩජා සුපණ්ණා, ජලාබුජා සුපණ්ණා, සංසෙදජා සුපණ්ණා, ඔපපාතිකා සුපණ්ණා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සුපණ්ණයොනියො’’ති. පඨමං.

392. සැවැත් නිදානයයි. "මහණෙනි, ගුරුළු යෝනි සතරකි. ඒ සතර කවරේද? අණ්ඩජ (බිත්තරයෙන් උපන්) ගුරුළෝ, ජලාබුජ (මව් කුසින් උපන්) ගුරුළෝ, සංසේදජ (තෙතමනයෙන් උපන්) ගුරුළෝ සහ ඕපපාතික ගුරුළෝ යනුවෙනි. මහණෙනි, මේ ගුරුළු යෝනි සතරයි." පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

---

2. හරන්තිසුත්තං

2. හරන්ති සූත්‍රය

---

393. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, සුපණ්ණයොනියො. කතමා චතස්සො? අණ්ඩජා…පෙ… ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සුපණ්ණයොනියො. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, අණ්ඩජා සුපණ්ණා අණ්ඩජෙව නාගෙ හරන්ති, න ජලාබුජෙ, න සංසෙදජෙ, න ඔපපාතිකෙ. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ජලාබුජා සුපණ්ණා අණ්ඩජෙ ච ජලාබුජෙ ච නාගෙ හරන්ති, න සංසෙදජෙ, න ඔපපාතිකෙ. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සංසෙදජා සුපණ්ණා අණ්ඩජෙ ච ජලාබුජෙ ච සංසෙදජෙ ච නාගෙ හරන්ති, න ඔපපාතිකෙ. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ඔපපාතිකා සුපණ්ණා අණ්ඩජෙ ච ජලාබුජෙ ච සංසෙදජෙ ච ඔපපාතිකෙ ච නාගෙ හරන්ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො සුපණ්ණයොනියො’’ති. දුතියං.

393. සැවැත් නිදානයයි. "මහණෙනි, ගුරුළු යෝනි සතරකි... (පෙ)... මහණෙනි, මේ ගුරුළු යෝනි සතරයි. මහණෙනි, එහි අණ්ඩජ ගුරුළෝ අණ්ඩජ නාගයන්වම ඩැහැගනිති (අල්ලාගනිති); ජලාබුජ, සංසේදජ හෝ ඕපපාතික නාගයන්ව ඩැහැගත නොහැකි වෙති. මහණෙනි, එහි ජලාබුජ ගුරුළෝ අණ්ඩජ සහ ජලාබුජ නාගයන්ව ඩැහැගනිති; සංසේදජ හෝ ඕපපාතික නාගයන්ව ඩැහැගත නොහැකි වෙති. මහණෙනි, එහි සංසේදජ ගුරුළෝ අණ්ඩජ, ජලාබුජ සහ සංසේදජ නාගයන්ව ඩැහැගනිති; ඕපපාතික නාගයන්ව ඩැහැගත නොහැකි වෙති. මහණෙනි, එහි ඕපපාතික ගුරුළෝ අණ්ඩජ, ජලාබුජ, සංසේදජ සහ ඕපපාතික යන සියලු නාගයන්ව ඩැහැගනිති. මහණෙනි, මේ ගුරුළු යෝනි සතරයි." දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. ද්වයකාරීසුත්තං

3. ද්වයකාරී සූත්‍රය

---

394. සාවත්ථිනිදානං. අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘අණ්ඩජා සුපණ්ණා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො[Pg.208], යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. තතියං.

394. සැවැත් නුවරදී ය. එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේ ය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය: “ස්වාමීනී, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා (කුසල් හා අකුසල්) කරන්නෙක් වෙයි, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. ඔහුට ‘අණ්ඩජ සුපර්ණයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූපවත්හ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි අසන්නට ලැබෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා ය. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4-6. දුතියාදිද්වයකාරීසුත්තත්තිකං

4-6. දෙවැන්නාදී ද්වයකාරී සූත්‍ර තුනයි.

---

395-397. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ජලාබුජානං සුපණ්ණානං…පෙ… සංසෙදජානං සුපණ්ණානං…පෙ… ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘ඔපපාතිකා සුපණ්ණා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

395-397. සැවැත් නුවරදී ය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය: “ස්වාමීනී, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ජලාබුජ සුපර්ණයන්ගේ... (පෙ.)... සංසේදජ සුපර්ණයන්ගේ... (පෙ.)... ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. ඔහුට ‘ඕපපාතික සුපර්ණයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූපවත්හ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි අසන්නට ලැබෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා ය. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7-16. අණ්ඩජදානූපකාරසුත්තදසකං

7-16. අණ්ඩජ-දානූපකාර සූත්‍ර දසකයයි.

---

398-407. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘අණ්ඩජා සුපණ්ණා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පානං දෙති… වත්ථං දෙති… යානං දෙති… මාලං දෙති… ගන්ධං දෙති… විලෙපනං දෙති… සෙය්‍යං දෙති… ආවසථං දෙති… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අණ්ඩජානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. සොළසමං.

398-407. සැවැත් නුවරදී ය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය: “ස්වාමීනී, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. ඔහුට ‘අණ්ඩජ සුපර්ණයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූපවත්හ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි අසන්නට ලැබෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා ය. ඔහු ආහාර දෙයි... (පෙ.)... පැන් දෙයි, වස්ත්‍ර දෙයි, යාන දෙයි, මල් දෙයි, සුවඳ දෙයි, විලවුන් දෙයි, සයනාසන දෙයි, ආවාස දෙයි, පහන් ආලෝකය සඳහා දෑ දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු අණ්ඩජ සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දහසයවැනි සූත්‍රයයි.

---

17-46. ජලාබුජාදිදානූපකාරසුත්තතිංසකං

17-46. ජලාබුජාදී දානූපකාර සූත්‍ර තිසයි.

---

408-437. සාවත්ථිනිදානං[Pg.209]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ජලාබුජානං සුපණ්ණානං…පෙ… සංසෙදජානං සුපණ්ණානං…පෙ… ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන ද්වයකාරී හොති, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී. තස්ස සුතං හොති – ‘ඔපපාතිකා සුපණ්ණා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පානං දෙති…පෙ… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඔපපාතිකානං සුපණ්ණානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ඡචත්තාලීසමං.

408-437. සැවැත් නුවරදී ය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය: “ස්වාමීනී, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ජලාබුජ සුපර්ණයන්ගේ... (පෙ.)... සංසේදජ සුපර්ණයන්ගේ... (පෙ.)... ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, වචනයෙන් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි, මනසින් දෙවැදෑරුම් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. ඔහුට ‘ඕපපාතික සුපර්ණයෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූපවත්හ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි අසන්නට ලැබෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා ය. ඔහු ආහාර දෙයි... (පෙ.)... පැන් දෙයි... (පෙ.)... පහන් ආලෝකය සඳහා දෑ දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යම් හේතුවකින් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු ඕපපාතික සුපර්ණයන්ගේ සහභාවයට පැමිණේ ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” හතළිස් හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

(එවං පිණ්ඩකෙන ඡචත්තාලීසං සුත්තන්තා හොන්ති.)

(මෙසේ සම්පිණ්ඩනය කළ විට සූත්‍ර හතළිස් හයක් වෙයි.)

---

සුපණ්ණසංයුත්තං සමත්තං.

සුපර්ණ සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය:

---

සුද්ධිකං හරන්ති චෙව, ද්වයකාරී ච චතුරො;

දානූපකාරා තාලීසං, සුපණ්ණෙ සුප්පකාසිතාති.

ශුද්ධික සූත්‍රය ද, හරන්ති සූත්‍රය ද, ද්වයකාරී සූත්‍ර සතර ද, දානූපකාර සූත්‍ර හතළිස ද යන මොහු සුපර්ණ සංයුක්තයෙහි මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලදහ.

---

10. ගන්ධබ්බකායසංයුත්තං

10. ගන්ධබ්බකාය සංයුක්තය

---

1. සුද්ධිකසුත්තං

1. ශුද්ධික සූත්‍රය

---

438. එකං [Pg.210] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ …පෙ… භගවා එතදවොච – ‘‘ගන්ධබ්බකායිකෙ වො, භික්ඛවෙ, දෙවෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ. කතමා ච, භික්ඛවෙ, ගන්ධබ්බකායිකා දෙවා? සන්ති, භික්ඛවෙ, මූලගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, සාරගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, ඵෙග්ගුගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, තචගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, පපටිකගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, පත්තගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, පුප්ඵගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, ඵලගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, රසගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. සන්ති, භික්ඛවෙ, ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ගන්ධබ්බකායිකා දෙවා’’ති. පඨමං.

438. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, මම ඔබට ගාන්ධර්වකායික දේවතාවන් පිළිබඳව දේශනා කරන්නෙමි. එයට හොඳින් සවන් දෙන්න. මහණෙනි, ගාන්ධර්වකායික දේවතාවෝ යනු කවරහුද? මහණෙනි, සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ අරටුවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ එළඹිටි (අරටුව හා පොත්ත අතර කොටස) වල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ පොතුවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ පතුරුවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ කොළවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ මල්වල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ ගෙඩිවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. සුවඳ යුෂවල අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. අනෙකුත් සුවඳ වර්ගයන්හි අධිගෘහිත දේවතාවෝ සිටිති. මහණෙනි, මොවුහු ගාන්ධර්වකායික දේවතාවෝ යැයි කියනු ලැබෙති.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. සුචරිතසුත්තං

2. සුචරිත සූත්‍රය

---

439. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධබ්බකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘ගන්ධබ්බකායිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධබ්බකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධබ්බකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධබ්බකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. දුතියං.

439. සැවැත්නුවරදීය... එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු ගාන්ධර්වකායික දේවතාවන් අතර උපදියි නම්, එයට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ඔහුට ‘ගාන්ධර්වකායික දේවතාවෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, රූමත්ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝය’ කියා අසන්නට ලැබේ. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අහෝ! මම ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු ගාන්ධර්වකායික දේවතාවන් අතර උපදින්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු ගාන්ධර්වකායික දේවතාවන් අතර උපදියි. මහණ, යම් හෙයකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු ගාන්ධර්වකායික දේවතාවන් අතර උපදියි නම්, එයට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. මූලගන්ධදාතාසුත්තං

3. මූලගන්ධදාතෘ සූත්‍රය

---

440. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති[Pg.211]? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘මූලගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො දාතා හොති මූලගන්ධානං. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු…පෙ… යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. තතියං.

440. සැවැත්නුවරදීය... එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවන් අතර උපදියි නම්, එයට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ඔහුට ‘සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, රූමත්ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝය’ කියා අසන්නට ලැබේ. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අහෝ! මම මරණයෙන් මතු සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවන් අතර උපදින්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ ඔහු සුවඳ මුල් දන් දෙන්නෙකුද වෙයි. ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවන් අතර උපදියි. මහණ, යම් හෙයකින් ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මරණයෙන් මතු සුවඳ මුල්වල අධිගෘහිත දේවතාවන් අතර උපදියි නම්, එයට හේතුව මෙයයි... ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” තෙවන සූත්‍රයයි.

---

4-12. සාරගන්ධාදිදාතාසුත්තනවකං

4-12. සාරගන්ධාදි දාතෘ සූත්‍ර නවය (අරටු සුවඳ ආදී දානයන් පිළිබඳ සූත්‍ර නවය)

---

441-449. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සාරගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං…පෙ… ඵෙග්ගුගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… තචගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පපටිකගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පත්තගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පුප්ඵගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ඵලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… රසගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘සාරගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සාරගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං…පෙ… ඵෙග්ගුගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… තචගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පපටිකගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පත්තගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පුප්ඵගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ඵලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… රසගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො දාතා හොති සාරගන්ධානං…පෙ… සො දාතා හොති ඵෙග්ගුගන්ධානං… සො දාතා හොති තචගන්ධානං… සො දාතා හොති පපටිකගන්ධානං… සො දාතා හොති පත්තගන්ධානං… සො දාතා හොති පුප්ඵගන්ධානං… සො දාතා හොති ඵලගන්ධානං… සො දාතා හොති රසගන්ධානං… සො දාතා හොති ගන්ධගන්ධානං. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං [Pg.212] පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ද්වාදසමං.

441-449. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනී, මෙහි ඇතැම් කෙනෙකු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු, අරටු සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... (පෙ)... එළය සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... පොතු සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... පට්ටා සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... පත්‍ර සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... මල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... ඵල සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... රස සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... ගන්ධ සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නේ යම් හේතුවකින් ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් ද, ඒ හේතුව කිමෙක්ද? ඒ ප්‍රත්‍යය කිමෙක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, සිතින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ඔහුට මෙසේ ඇසී තිබේ: ‘අරටු සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, වර්ණවත්ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝය’ කියා. එවිට ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අරටු සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ... (පෙ)... ගන්ධ සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා. ඔහු අරටු සුවඳ දන් දෙන්නෙකු වෙයි... (පෙ)... ඔහු ගන්ධ සුවඳ දන් දෙන්නෙකු වෙයි. ඔහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු ගන්ධ සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙයි. මහණ, මෙහි ඇතැම් කෙනෙකු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු ගන්ධ සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නේ යම් හේතුවකින් ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ඒ ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

13-22. මූලගන්ධදානූපකාරසුත්තදසකං

13-22. මූලගන්ධ දානූපකාර සූත්‍ර දසකය.

---

450-459. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘මූලගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පානං දෙති… වත්ථං දෙති… යානං දෙති… මාලං දෙති… ගන්ධං දෙති… විලෙපනං දෙති… සෙය්‍යං දෙති… ආවසථං දෙති… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මූලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. බාවීසතිමං.

450-459. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනී, මෙහි ඇතැම් කෙනෙකු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු, මුල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නේ යම් හේතුවකින් ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් ද, ඒ හේතුව කිමෙක්ද? ඒ ප්‍රත්‍යය කිමෙක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, සිතින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ඔහුට මෙසේ ඇසී තිබේ: ‘මුල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තෝය, වර්ණවත්ය, බොහෝ සැප ඇත්තෝය’ කියා. එවිට ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම ශරීරය බිඳී මරණින් මතු මුල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියා. ඔහු ආහාර දන් දෙයි... (පෙ)... පැන් දන් දෙයි, වස්ත්‍ර දන් දෙයි, යාන දන් දෙයි, මල් දන් දෙයි, සුවඳ දන් දෙයි, විලවුන් දන් දෙයි, සයනාසන දන් දෙයි, ආවාස (නවාතැන්) දන් දෙයි, පහන් උපකරණ දන් දෙයි. ඔහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු මුල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙයි. මහණ, මෙහි ඇතැම් කෙනෙකු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු මුල් සුවඳෙහි අධිගෘහිත දෙවියන්ගේ සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නේ යම් හේතුවකින් ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් ද, ඒ හේතුව මෙයයි, ඒ ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” විසි දෙවන සූත්‍රයයි.

---

23-112. සාරගන්ධාදිදානූපකාරසුත්තනවුතිකං

23-112. අරටු සුවඳ ආදී දානූපකාර සූත්‍ර අනූවකි.

---

460-549. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සාරගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං…පෙ… ඵෙග්ගුගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… තචගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං … පපටිකගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පත්තගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… පුප්ඵගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ඵලගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… රසගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං… ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පානං දෙති… වත්ථං දෙති… යානං දෙති… මාලං දෙති… ගන්ධං දෙති… විලෙපනං [Pg.213] දෙති… සෙය්‍යං දෙති… ආවසථං දෙති… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ගන්ධගන්ධෙ අධිවත්ථානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ද්වාදසසතිමං.

460-549. සාවත්ථි නිදානයයි. එක්පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු හර සුවඳ ඇති දෙවියන්...පෙ... බොල් සුවඳ ඇති දෙවියන්... පොතු සුවඳ ඇති දෙවියන්... පතුරු සුවඳ ඇති දෙවියන්... පත්‍ර සුවඳ ඇති දෙවියන්... මල් සුවඳ ඇති දෙවියන්... ගෙඩි සුවඳ ඇති දෙවියන්... යුෂ සුවඳ ඇති දෙවියන්... සුවඳ (ගන්ධ) සුවඳ ඇති දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් අයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ‘සුවඳ සුවඳ ඇති දෙවිවරු දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූමත් වන්නාහ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි ඔහුට අසන්නට ලැබේ. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු සුවඳ සුවඳ ඇති දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ කියායි. ඔහු ආහාර දෙයි...පෙ... පාන වර්ග දෙයි... වස්ත්‍ර දෙයි... යාන වාහන දෙයි... මල් දෙයි... සුවඳ දෙයි... සුවඳ විලවුන් දෙයි... සයනයන් දෙයි... නවාතැන් දෙයි... පහන් ආලෝකය දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු සුවඳ සුවඳ ඇති දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු සුවඳ සුවඳ ඇති දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” එක්සිය දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

(එවං පිණ්ඩකෙන එකසතඤ්ච ද්වාදස ච සුත්තන්තා හොන්ති.)

(මෙසේ එකතුව ගත් කල සූත්‍ර එකසිය දොළොසක් වෙයි.)

---

ගන්ධබ්බකායසංයුත්තං සමත්තං.

ගන්ධබ්බකාය සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

---

සුද්ධිකඤ්ච සුචරිතං, දාතා හි අපරෙ දස;

දානූපකාරා සතධා, ගන්ධබ්බෙ සුප්පකාසිතාති.

ශුද්ධික සූත්‍රය ද, සුචරිත සූත්‍රය ද, අනෙක් දායක සූත්‍ර දහය ද, දානූපකාර සූත්‍ර සියය ද යන මේවා ගන්ධබ්බ සංයුත්තයෙහි මනාව දක්වන ලදහ.

---

11. වලාහකසංයුත්තං

11. වලාහක සංයුත්තය

---

1. සුද්ධිකසුත්තං

1. ශුද්ධික සූත්‍රය

---

550. සාවත්ථිනිදානං[Pg.214]. ‘‘වලාහකකායිකෙ වො, භික්ඛවෙ, දෙවෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, වලාහකකායිකා දෙවා? සන්ති, භික්ඛවෙ, සීතවලාහකා දෙවා; සන්ති උණ්හවලාහකා දෙවා; සන්ති අබ්භවලාහකා දෙවා; සන්ති වාතවලාහකා දෙවා; සන්ති වස්සවලාහකා දෙවා – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ‘වලාහකකායිකා දෙවා’’’ති. පඨමං.

550. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම වලාහකකායික දෙවිවරුන් පිළිබඳව ඔබට දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න. මහණෙනි, වලාහකකායික දෙවිවරු යනු කවරහුද? මහණෙනි, සීත වලාහක දෙවිවරු සිටිති; උෂ්ණ වලාහක දෙවිවරු සිටිති; අබ්භ (වලාකුළු) වලාහක දෙවිවරු සිටිති; වාත වලාහක දෙවිවරු සිටිති; වැසි වලාහක දෙවිවරු සිටිති. මහණෙනි, මොවුහු ‘වලාහකකායික දෙවිවරු’ යැයි කියනු ලබති.” පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. සුචරිතසුත්තං

2. සුචරිත සූත්‍රය

---

551. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා වලාහකකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘වලාහකකායිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා වලාහකකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා වලාහකකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා වලාහකකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. දුතියං.

551. සාවත්ථි නිදානයයි. එක්පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු වලාහකකායික දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් අයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ‘වලාහකකායික දෙවිවරු දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූමත් වන්නාහ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි ඔහුට අසන්නට ලැබේ. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු වලාහකකායික දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ කියායි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු වලාහකකායික දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු වලාහකකායික දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3-12. සීතවලාහකදානූපකාරසුත්තදසකං

3-12. සීතවලාහක දානූපකාර සූත්‍ර දසකය

---

552-561. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සීතවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘සීතවලාහකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං [Pg.215] හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා සීතවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සීතවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සීතවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ද්වාදසමං.

552-561. සාවත්ථි නිදානයයි. එක්පසෙක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු සීත වලාහක දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙහි ඇතැම් අයෙක් කයින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ‘සීත වලාහක දෙවිවරු දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූමත් වන්නාහ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි ඔහුට අසන්නට ලැබේ. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු සීත වලාහක දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ කියායි. ඔහු ආහාර දෙයි...පෙ... පහන් ආලෝකය දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු සීත වලාහක දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණෙයි. මහණ, යමෙක් කය බිඳී මරණින් මතු සීත වලාහක දෙවියන් අතර සහභාවයට පැමිණේ නම්, ඊට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

13-52. උණ්හවලාහකදානූපකාරසුත්තචාලීසකං

13-52. උෂ්ණවලාහක දානූපකාර සූත්‍ර හතළිස

---

562-601. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා උණ්හවලාහකානං දෙවානං…පෙ… අබ්භවලාහකානං දෙවානං…පෙ… වාතවලාහකානං දෙවානං…පෙ… වස්සවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති? ‘‘ඉධ, භික්ඛු, එකච්චො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. තස්ස සුතං හොති – ‘වස්සවලාහකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා වස්සවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො අන්නං දෙති…පෙ… පදීපෙය්‍යං දෙති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා වස්සවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන මිධෙකච්චො කායස්ස භෙදා පරං මරණා වස්සවලාහකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති. ද්වෙපඤ්ඤාසමං.

562-601. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හේතුවකින්, යම් ප්‍රත්‍යයකින් මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු උෂ්ණ වලාහක දෙවිවරුන්ගේ...පෙ... අබ්භ වලාහක දෙවිවරුන්ගේ...පෙ... වාත වලාහක දෙවිවරුන්ගේ...පෙ... වස්ස වලාහක දෙවිවරුන්ගේ සහභාගීත්වයට (එක්ව උපදින තත්ත්වයට) පැමිණේ ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙයි. ඔහුට ‘වස්ස වලාහක දෙවියෝ දීර්ඝායුෂ ඇත්තාහ, රූමත්හ, බොහෝ සැප ඇත්තාහ’ යි අසන්නට ලැබෙයි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අහෝ! මම කය බිඳී මරණින් මතු වස්ස වලාහක දෙවියන් අතර සහභාගීත්වයට පැමිණෙන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි’ කියායි. ඔහු ආහාර පාන දෙයි...පෙ... පහන් ආලෝකය දෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු වස්ස වලාහක දෙවියන් අතර සහභාගීත්වයට (එක්ව උපදින තත්ත්වයට) පැමිණෙයි. මහණ, යම් හෙයකින් මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කය බිඳී මරණින් මතු වස්ස වලාහක දෙවියන් අතර සහභාගීත්වයට පැමිණේ ද, ඒ සඳහා හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් දෙවන සූත්‍රයයි).

---

53. සීතවලාහකසුත්තං

53. සීත වලාහක සූත්‍රය

---

602. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙනෙකදා සීතං හොතී’’ති? ‘‘සන්ති, භික්ඛු, සීතවලාහකා නාම දෙවා. තෙසං යදා එවං හොති – ‘යංනූන මයං සකාය රතියා වසෙය්‍යාමා’ති, තෙසං තං චෙතොපණිධිමන්වාය සීතං හොති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙනෙකදා සීතං හොතී’’ති. තෙපඤ්ඤාසමං.

602. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඇතැම් විට සීතල ඇති වේ ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, සීත වලාහක නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන්ට යම් කලෙක ‘අපි අපගේම වූ සතුටින් (ක්‍රීඩාවෙන්) වෙසෙමු නම් මැනවැ’ යි සිතක් ඇති වේ ද, ඔවුන්ගේ ඒ චිත්ත ප්‍රණිධිය (සිතේ පැතුම) හේතුවෙන් සීතල ඇති වෙයි. මහණ, ඇතැම් විට සීතල ඇති වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් තුන්වන සූත්‍රයයි).

---

54. උණ්හවලාහකසුත්තං

54. උෂ්ණ වලාහක සූත්‍රය

---

603. සාවත්ථිනිදානං[Pg.216]. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙනෙකදා උණ්හං හොතී’’ති? ‘‘සන්ති, භික්ඛු, උණ්හවලාහකා නාම දෙවා. තෙසං යදා එවං හොති – ‘යංනූන මයං සකාය රතියා වසෙය්‍යාමා’ති, තෙසං තං චෙතොපණිධිමන්වාය උණ්හං හොති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙනෙකදා උණ්හං හොතී’’ති. චතුපඤ්ඤාසමං.

603. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඇතැම් විට උෂ්ණත්වය (රස්නය) ඇති වේ ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, උෂ්ණ වලාහක නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන්ට යම් කලෙක ‘අපි අපගේම වූ සතුටින් වෙසෙමු නම් මැනවැ’ යි සිතක් ඇති වේ ද, ඔවුන්ගේ ඒ චිත්ත ප්‍රණිධිය හේතුවෙන් උෂ්ණත්වය ඇති වෙයි. මහණ, ඇතැම් විට උෂ්ණත්වය ඇති වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් හතරවන සූත්‍රයයි).

---

55. අබ්භවලාහකසුත්තං

55. අබ්භ වලාහක සූත්‍රය

---

604. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙනෙකදා අබ්භං හොතී’’ති? ‘‘සන්ති, භික්ඛු, අබ්භවලාහකා නාම දෙවා. තෙසං යදා එවං හොති – ‘යංනූන මයං සකාය රතියා වසෙය්‍යාමා’ති, තෙසං තං චෙතොපණිධිමන්වාය අබ්භං හොති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙනෙකදා අබ්භං හොතී’’ති. පඤ්චපඤ්ඤාසමං.

604. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඇතැම් විට අහස වලාකුළින් බර (අඳුරු) වේ ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, අබ්භ වලාහක නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන්ට යම් කලෙක ‘අපි අපගේම වූ සතුටින් වෙසෙමු නම් මැනවැ’ යි සිතක් ඇති වේ ද, ඔවුන්ගේ ඒ චිත්ත ප්‍රණිධිය හේතුවෙන් අහස වලාකුළින් බර වෙයි. මහණ, ඇතැම් විට අහස වලාකුළින් බර වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් පස්වන සූත්‍රයයි).

---

56. වාතවලාහකසුත්තං

56. වාත වලාහක සූත්‍රය

---

605. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙනෙකදා වාතො හොතී’’ති? ‘‘සන්ති, භික්ඛු, වාතවලාහකා නාම දෙවා. තෙසං යදා එවං හොති – ‘යංනූන මයං සකාය රතියා වසෙය්‍යාමා’ති, තෙසං තං චෙතොපණිධිමන්වාය වාතො හොති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙනෙකදා වාතො හොතී’’ති. ඡප්පඤ්ඤාසමං.

605. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඇතැම් විට සුළඟ ඇති වේ ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, වාත වලාහක නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන්ට යම් කලෙක ‘අපි අපගේම වූ සතුටින් වෙසෙමු නම් මැනවැ’ යි සිතක් ඇති වේ ද, ඔවුන්ගේ ඒ චිත්ත ප්‍රණිධිය හේතුවෙන් සුළඟ ඇති වෙයි. මහණ, ඇතැම් විට සුළඟ ඇති වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් හයවන සූත්‍රයයි).

---

57. වස්සවලාහකසුත්තං

57. වස්ස වලාහක සූත්‍රය

---

606. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො, යෙනෙකදා දෙවො වස්සතී’’ති? ‘‘සන්ති, භික්ඛු, වස්සවලාහකා නාම දෙවා. තෙසං යදා [Pg.217] එවං හොති – ‘යංනූන මයං සකාය රතියා වසෙය්‍යාමා’ති, තෙසං තං චෙතොපණිධිමන්වාය දෙවො වස්සති. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු, අයං පච්චයො, යෙනෙකදා දෙවො වස්සතී’’ති. සත්තපඤ්ඤාසමං.

606. සැවැත්නුවරදීය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් ඇතැම් විට වැසි වසී ද, ඒ සඳහා හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “මහණ, වස්ස වලාහක නම් වූ දෙවිවරු සිටිති. ඔවුන්ට යම් කලෙක ‘අපි අපගේම වූ සතුටින් වෙසෙමු නම් මැනවැ’ යි සිතක් ඇති වේ ද, ඔවුන්ගේ ඒ චිත්ත ප්‍රණිධිය හේතුවෙන් වැසි වසී. මහණ, ඇතැම් විට වැසි වැසීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” (පනස් හත්වන සූත්‍රයයි).

---

සත්තපඤ්ඤාසසුත්තන්තං නිට්ඨිතං.

පනස් හත්වන සූත්‍රය අවසන් විය.

---

වලාහකසංයුත්තං සමත්තං.

වලාහක සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි සාරාංශය (උද්දානය):

---

සුද්ධිකං සුචරිතඤ්ච දානූපකාරපඤ්ඤාසං;

සීතං උණ්හඤ්ච අබ්භඤ්ච වාතවස්සවලාහකාති.

ශුද්ධික සූත්‍රය, සුචරිත සූත්‍රය, දානූපකාර සූත්‍ර පනහ, සීත, උෂ්ණ, අබ්භ, වාත වලාහක සහ වස්ස වලාහක සූත්‍රය ද වේ.

---

12. වච්ඡගොත්තසංයුත්තං

12. වච්ඡගොත්ත සංයුත්තය

---

1. රූපඅඤ්ඤාණසුත්තං

1. රූප අඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

607. එකං [Pg.218] සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? ‘‘රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අඤ්ඤාණා, රූපසමුදයෙ අඤ්ඤාණා, රූපනිරොධෙ අඤ්ඤාණා, රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. පඨමං.

607. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කථා පවත්වා එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ලෝකයෙහි 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ, 'ලෝකය සදාකාලික නොවේ' කියා හෝ, 'ලෝකය සීමිතය' කියා හෝ, 'ලෝකය අසීමිතය' කියා හෝ, 'ජීවය හා ශරීරය එකමය' කියා හෝ, 'ජීවය වෙනමය, ශරීරය වෙනමය' කියා හෝ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටිති' කියා හෝ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු නොසිටිති' කියා හෝ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටිති මෙන්ම නොසිටිති' කියා හෝ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "වච්ඡ, රූපය පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, රූපයේ හටගැනීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, රූපයේ නිරුද්ධ වීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, රූපය නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත් ලෝකයෙහි මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් පහළ වේ - එනම් 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ ලෝකයෙහි පහළ වේ. වච්ඡ, නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි - එනම් 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ, 'ලෝකය සදාකාලික නොවේ' කියා හෝ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ පහළ වේ."

---

2. වෙදනාඅඤ්ඤාණසුත්තං

2. වේදනා අඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

608. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? ‘‘වෙදනාය ඛො, වච්ඡ, අඤ්ඤාණා, වෙදනාසමුදයෙ අඤ්ඤාණා, වෙදනානිරොධෙ අඤ්ඤාණා, වෙදනානිරොධගාමිනියා [Pg.219] පටිපදාය අඤ්ඤාණා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. දුතියං.

608. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසෙක වාඩි වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ලෝකයෙහි 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ, 'ලෝකය සදාකාලික නොවේ' කියා හෝ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "වච්ඡ, වේදනාව පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, වේදනාවේ හටගැනීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, වේදනාවේ නිරුද්ධ වීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, වේදනාව නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත් ලෝකයෙහි මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් පහළ වේ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ ලෝකයෙහි පහළ වේ. වච්ඡ, නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ පහළ වේ."

---

3. සඤ්ඤාඅඤ්ඤාණසුත්තං

3. සඤ්ඤා අඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

609. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? ‘‘සඤ්ඤාය ඛො, වච්ඡ, අඤ්ඤාණා, සඤ්ඤාසමුදයෙ අඤ්ඤාණා, සඤ්ඤානිරොධෙ අඤ්ඤාණා, සඤ්ඤානිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. තතියං.

609. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසෙක වාඩි වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ලෝකයෙහි 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ, 'ලෝකය සදාකාලික නොවේ' කියා හෝ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "වච්ඡ, සංඥාව පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංඥාවේ හටගැනීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංඥාවේ නිරුද්ධ වීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංඥාව නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත් ලෝකයෙහි මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් පහළ වේ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ ලෝකයෙහි පහළ වේ. වච්ඡ, නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ පහළ වේ."

---

4. සඞ්ඛාරඅඤ්ඤාණසුත්තං

4. සංඛාර අඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

610. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? ‘‘සඞ්ඛාරෙසු ඛො, වච්ඡ, අඤ්ඤාණා, සඞ්ඛාරසමුදයෙ අඤ්ඤාණා, සඞ්ඛාරනිරොධෙ අඤ්ඤාණා, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ [Pg.220] උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. චතුත්ථං.

610. සැවැත් නිදානයයි. එකත්පසෙක වාඩි වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ලෝකයෙහි 'ලෝකය සදාකාලිකය' කියා හෝ, 'ලෝකය සදාකාලික නොවේ' කියා හෝ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "වච්ඡ, සංස්කාර පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංස්කාරයන්ගේ නිරුද්ධ වීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, සංස්කාර නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත් ලෝකයෙහි මෙබඳු වූ නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් පහළ වේ... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ ලෝකයෙහි පහළ වේ. වච්ඡ, නොයෙක් දෘෂ්ටිගතයන් ලෝකයෙහි පහළ වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි... පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු සිටින්නේත් නැත, නොසිටින්නේත් නැත' කියා හෝ පහළ වේ."

---

5. විඤ්ඤාණඅඤ්ඤාණසුත්තං

5. විඤ්ඤාණ අඤ්ඤාණ සූත්‍රය

---

611. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා …පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? ‘‘විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අඤ්ඤාණා, විඤ්ඤාණසමුදයෙ අඤ්ඤාණා, විඤ්ඤාණනිරොධෙ අඤ්ඤාණා, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. පඤ්චමං.

611. සැවැත් නුවරදීය. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ ...පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේමය, නොවන්නේ නොවන්නේමය’ කියා හෝ මෙලොව මෙබඳු විවිධ දෘෂ්ටි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “වච්ඡ, විඤ්ඤාණය පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීම පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත්, විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙත පිළිබඳ නොදැනීම නිසාත් මෙලොව මෙබඳු විවිධ දෘෂ්ටි පහළ වේ... වච්ඡ, මෙලොව මෙබඳු විවිධ දෘෂ්ටි පහළ වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6-10. රූපඅදස්සනාදිසුත්තපඤ්චකං

6-10. රූපය පිළිබඳ නොදැකීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

612-616. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අදස්සනා…පෙ… රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අදස්සනා…පෙ… වෙදනාය … සඤ්ඤාය … සඞ්ඛාරෙසු ඛො, වච්ඡ, අදස්සනා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අදස්සනා…පෙ… විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අදස්සනා…පෙ…. දසමං.

612-616. සැවැත් නුවරදීය. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ ...පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේමය, නොවන්නේ නොවන්නේමය’ කියා හෝ මෙලොව මෙබඳු විවිධ දෘෂ්ටි පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “වච්ඡ, රූපයෙහි නොදැකීම නිසාත් ...පෙ... රූප නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙතෙහි නොදැකීම නිසාත් ...පෙ... වේදනාවෙහි ... සංඥාවෙහි ... සංස්කාරයන්හි ...පෙ... වච්ඡ, විඤ්ඤාණයෙහි නොදැකීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙතෙහි නොදැකීම නිසාත් මෙලොව මෙබඳු විවිධ දෘෂ්ටි පහළ වේ...”. දසවන සූත්‍රයයි.

---

11-15. රූපඅනභිසමයාදිසුත්තපඤ්චකං

11-15. රූපයෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

617-621. සාවත්ථිනිදානං[Pg.221]. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අනභිසමයා…පෙ… රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අනභිසමයා…පෙ….

617-621. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... රූප නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙතෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. වෙදනාය ඛො, වච්ඡ, අනභිසමයා…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, වේදනාවෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. සඤ්ඤාය ඛො, වච්ඡ, අනභිසමයා…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, සංඥාවෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. සඞ්ඛාරෙසු ඛො, වච්ඡ, අනභිසමයා…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, සංස්කාරයන්හි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අනභිසමයා…පෙ…. පන්නරසමං.

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, විඤ්ඤාණයෙහි මැනවින් අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...” පහළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

16-20. රූපඅනනුබොධාදිසුත්තපඤ්චකං

16-20. රූපයෙහි ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

622-626. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො…පෙ… රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අනනුබොධා…පෙ… රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අනනුබොධා…පෙ….

622-626. සැවැත් නුවරදීය. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? ...පෙ... වච්ඡ, රූපයෙහි ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... රූප නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙතෙහි ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. වෙදනාය ඛො, වච්ඡ…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, වේදනාවෙහි (ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත්) ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. සඤ්ඤාය ඛො, වච්ඡ…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, සංඥාවෙහි (ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත්) ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. සඞ්ඛාරෙසු ඛො, වච්ඡ…පෙ….

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, සංස්කාරයන්හි (ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත්) ...පෙ...”

---

සාවත්ථිනිදානං. විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ අනනුබොධා…පෙ… විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අනනුබොධා. වීසතිමං.

සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, විඤ්ඤාණයෙහි ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන පිළිවෙතෙහි ලුහුබඳවා අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් (මෙබඳු දෘෂ්ටි පහළ වේ).” විසිවන සූත්‍රයයි.

---

21-25. රූපඅප්පටිවෙධාදිසුත්තපඤ්චකං

21-25. රූපයෙහි විනිවිද අවබෝධ නොකිරීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

627-631. සාවත්ථිනිදානං. කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො…පෙ…. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පටිවෙධා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පටිවෙධා…පෙ…. පඤ්චවීසතිමං.

627-631. සැවැත් නුවරදීය. “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? ...පෙ... වච්ඡ, රූපයෙහි විනිවිද අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... වච්ඡ, විඤ්ඤාණයෙහි විනිවිද අවබෝධ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...” විසිපස්වන සූත්‍රයයි.

---

26-30. රූපඅසල්ලක්ඛණාදිසුත්තපඤ්චකං

26-30. රූපයෙහි වෙසෙසා ලකුණු නොකිරීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

632-636. සාවත්ථිනිදානං. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අසල්ලක්ඛණා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අසල්ලක්ඛණා…පෙ…. තිංසතිමං.

632-636. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි වෙසෙසා ලකුණු නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි වෙසෙසා ලකුණු නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...” තිස්වන සූත්‍රයයි.

---

31-35. රූපඅනුපලක්ඛණාදිසුත්තපඤ්චකං

31-35. රූපයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වටහා නොගැනීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

637-641. සාවත්ථිනිදානං[Pg.222]. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අනුපලක්ඛණා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අනුපලක්ඛණා…පෙ…. පඤ්චතිංසතිමං.

637-641. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වටහා නොගැනීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වටහා නොගැනීම නිසාත් ...පෙ...” තිස්පස්වන සූත්‍රයයි.

---

36-40. රූපඅප්පච්චුපලක්ඛණාදිසුත්තපඤ්චකං

36-40. රූපයෙහි යළි යළිත් වටහා නොගැනීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

642-646. සාවත්ථිනිදානං. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චුපලක්ඛණා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චුපලක්ඛණා…පෙ…. චත්තාලීසමං.

642-646. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි යළි යළිත් වටහා නොගැනීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි යළි යළිත් වටහා නොගැනීම නිසාත් ...පෙ...” හතළිස්වන සූත්‍රයයි.

---

41-45. රූපඅසමපෙක්ඛණාදිසුත්තපඤ්චකං

41-45. රූපයෙහි මැනවින් විමසා නොබැලීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

647-651. සාවත්ථිනිදානං. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අසමපෙක්ඛණා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අසමපෙක්ඛණා…පෙ…. පඤ්චචත්තාලීසමං.

647-651. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි මැනවින් විමසා නොබැලීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි මැනවින් විමසා නොබැලීම නිසාත් ...පෙ...” හතළිස් පස්වන සූත්‍රයයි.

---

46-50. රූපඅප්පච්චුපෙක්ඛණාදිසුත්තපඤ්චකං

46-50. රූපයෙහි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකිරීම ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

652-656. සාවත්ථිනිදානං. රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චුපෙක්ඛණා…පෙ… විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චුපෙක්ඛණා…පෙ…. පඤ්ඤාසමං.

652-656. සැවැත් නුවරදීය. “වච්ඡ, රූපයෙහි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... විඤ්ඤාණයෙහි ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකිරීම නිසාත් ...පෙ...” පනස්වන සූත්‍රයයි.

---

51-54. රූපඅප්පච්චක්ඛකම්මාදිසුත්තචතුක්කං

51-54. රූපයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම ආදී සූත්‍ර හතරකි.

---

657-660. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භො ගොතම, හෙතු, කො පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති? රූපෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චක්ඛකම්මා, රූපසමුදයෙ අප්පච්චක්ඛකම්මා, රූපනිරොධෙ අප්පච්චක්ඛකම්මා, රූපනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ….

657-660. සාවත්ථි නිදානයයි. එකල වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය ශාස්වතය' කියා හෝ ...පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවන්නේමය, නොවන්නේම නොවන්නේය' කියා හෝ ලෝකයෙහි මෙබඳු නොයෙක් වැරදි දෘෂ්ටි ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "වච්ඡ, රූපය ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, රූපයේ හටගැනීම ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, රූපයේ නිරෝධය ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, රූප නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්...පෙ..."

---

සාවත්ථිනිදානං. වෙදනාය ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ… වෙදනානිරොධගාමිනියා පටිපදාය අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ….

සාවත්ථි නිදානයයි. "වච්ඡ, වේදනාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... වේදනා නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ..."

---

සාවත්ථිනිදානං. සඤ්ඤාය ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ… සඤ්ඤානිරොධගාමිනියා පටිපදාය අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ….

සාවත්ථි නිදානයයි. "වච්ඡ, සංඥාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... සංඥා නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ..."

---

සාවත්ථිනිදානං[Pg.223]. සඞ්ඛාරෙසු ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ… සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අප්පච්චක්ඛකම්මා…පෙ…. චතුපඤ්ඤාසමං.

සාවත්ථි නිදානයයි. "වච්ඡ, සංස්කාරයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ... සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත් ...පෙ..." පනස් හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

55. විඤ්ඤාණඅප්පච්චක්ඛකම්මසුත්තං

55. විඤ්ඤාණ අප්පච්චක්ඛකම්ම සූත්‍රය

---

661. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘විඤ්ඤාණෙ ඛො, වච්ඡ, අප්පච්චක්ඛකම්මා, විඤ්ඤාණසමුදයෙ අප්පච්චක්ඛකම්මා, විඤ්ඤාණනිරොධෙ අප්පච්චක්ඛකම්මා, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අප්පච්චක්ඛකම්මා; එවමිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා…පෙ… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාති. අයං ඛො, වච්ඡ, හෙතු, අයං පච්චයො, යානිමානි අනෙකවිහිතානි දිට්ඨිගතානි ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති – සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා’’ති. පඤ්චපඤ්ඤාසමං.

661. සාවත්ථි නිදානයයි. "වච්ඡ, විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, විඤ්ඤාණයේ නිරෝධය ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්, විඤ්ඤාණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකිරීම නිසාත්; මෙසේ ලෝකයෙහි නොයෙක් වැරදි දෘෂ්ටි ඇති වෙයි - එනම් 'ලෝකය ශාස්වතය' කියා හෝ 'ලෝකය අශාස්වතය' කියා හෝ ...පෙ... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවන්නේමය, නොවන්නේම නොවන්නේය' කියා හෝ වේ. වච්ඡ, ලෝකයෙහි 'ලෝකය ශාස්වතය', 'ලෝකය අශාස්වතය', 'ලෝකය අන්තයක් සහිතය', 'ලෝකය අන්තයක් රහිතය', 'එයම ජීවය එයම ශරීරය', 'ජීවය අනෙකකි ශරීරය අනෙකකි', 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වෙයි', 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවෙයි', 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වෙයිද නොවෙයිද වෙයි', 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවන්නේමය නොවන්නේම නොවන්නේය' යන මේ නොයෙක් වැරදි දෘෂ්ටි ඇති වීමට හේතුව මෙයයි, ප්‍රත්‍යය මෙයයි." පනස් පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

වච්ඡගොත්තසංයුත්තං සමත්තං.

වච්ඡගොත්ත සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

---

අඤ්ඤාණා අදස්සනා චෙව, අනභිසමයා අනනුබොධා;

අප්පටිවෙධා අසල්ලක්ඛණා, අනුපලක්ඛණෙන අප්පච්චුපලක්ඛණා;

අසමපෙක්ඛණා අප්පච්චුපෙක්ඛණා, අප්පච්චක්ඛකම්මන්ති.

අඤ්ඤාණ, අදස්සන, අනභිසමය, අනනුබෝධ, අප්පටිවේධ, අසල්ලක්ඛණ, අනුපලක්ඛණ, අප්පච්චුපලක්ඛණ, අසමපෙක්ඛණ, අප්පච්චුපෙක්ඛණ සහ අප්පච්චක්ඛකම්ම යනුවෙන් සූත්‍ර දහය බැගින් සූත්‍ර කාණ්ඩ එකොළසකි.

---

13. ඣානසංයුත්තං

13. ධ්‍යාන සංයුත්තය

---

1. සමාධිමූලකසමාපත්තිසුත්තං

1. සමාධිමූලක සමප්පත්ති සූත්‍රය

---

662. සාවත්ථිනිදානං[Pg.224]. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො තත්‍ර අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො චා’’ති. පඨමං.

662. සාවත්ථි නිදානයයි. "මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ (ධ්‍යායි) සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියට සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියට සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි, සමාධියට සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිද දක්ෂ වෙයි, සමාධියට සමවැදීමෙහිද දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, ඒ ධ්‍යාන වඩන්නන් සතර දෙනා අතරින් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිද දක්ෂ වේද, සමාධියට සමවැදීමෙහිද දක්ෂ වේද, මොහු මේ සතර දෙනා අතර අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි, මුඛ්‍ය වෙයි, උත්තම වෙයි, ප්‍රවර වෙයි. මහණෙනි, ඒ මෙසේය: දෙන්නගෙන් කිරිද, කිරිවලින් දීකිරිද, දීකිරිවලින් වෙඬරුද, වෙඬරුවලින් ගිතෙල්ද, ගිතෙල්වලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද ලැබෙයි. එහි ගිතෙල් මණ්ඩය අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එලෙසම යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිද දක්ෂ වේද, සමාධියට සමවැදීමෙහිද දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සතර දෙනා අතර අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි, මුඛ්‍ය වෙයි, උත්තම වෙයි, ප්‍රවර වෙයි." පළමුවැනි සූත්‍රයයි.

---

2. සමාධිමූලකඨිතිසුත්තං

2. සමාධිමූලක ඨිති සූත්‍රය

---

663. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා [Pg.225] සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො තත්‍ර අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො චා’’ති. දුතියං.

663. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ (ධ්‍යායිහු) සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි (එයට සමවැදීමෙහි) දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහි (ස්ථිතියෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි, සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සිව්දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිත් දක්ෂ වේද, සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහිත් දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතර අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය හරියටම දෙනකගෙන් කිරිද, කිරිවලින් දීකිරිද, දීකිරිවලින් වෙඬරුද, වෙඬරුවලින් ගිතෙල්ද, ගිතෙලින් ගිතෙල් මණ්ඩයද (සාරයද ලැබෙන්නාක් මෙනි). එහි ගිතෙල් මණ්ඩය යම් සේ අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේද; මහණෙනි, එලෙසම යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිත් දක්ෂ වේද, සමාධිය පවත්වා ගැනීමෙහිත් දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතර අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වේ” යයි (වදාළ සේක). දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. සමාධිමූලකවුට්ඨානසුත්තං

3. සමාධිමූලක වුට්ඨාන සූත්‍රය

---

664. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. තතියං.

664. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි (වුට්ඨානයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සිව්දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිත් දක්ෂ වේද, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහිත් දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතර අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය හරියටම දෙනකගෙන් කිරිද... (පෙ)... ප්‍රවර වේ” යයි (වදාළ සේක). තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. සමාධිමූලකකල්ලිතසුත්තං

4. සමාධිමූලක කල්ලිත සූත්‍රය

---

665. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. චතුත්ථං.

665. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධිය සැකසීමෙහි (කල්ලිතයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධිය සැකසීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි, සමාධිය සැකසීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, සමාධිය සැකසීමෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සිව්දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිත් දක්ෂ වේද, සමාධිය සැකසීමෙහිත් දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතර අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය හරියටම දෙනකගෙන් කිරිද... (පෙ)... ප්‍රවර වේ” යයි (වදාළ සේක). හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. සමාධිමූලකආරම්මණසුත්තං

5. සමාධිමූලක ආරම්මණ සූත්‍රය

---

666. සාවත්ථිනිදානං[Pg.226]. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. පඤ්චමං.

666. සැවැත්නුවර නිදානයයි. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි අරමුණෙහි (ආරම්මණයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි අරමුණෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි, සමාධියෙහි අරමුණෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, සමාධියෙහි අරමුණෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සිව්දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහිත් දක්ෂ වේද, සමාධියෙහි අරමුණෙහිත් දක්ෂ වේද, මොහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතර අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය හරියටම දෙනකගෙන් කිරිද... (පෙ)... ප්‍රවර වේ” යයි (වදාළ සේක). පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. සමාධිමූලකගොචරසුත්තං

6. සමාධිමූලක ගෝචර සූත්‍රය

---

667. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. ඡට්ඨං.

667. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ (ධ්‍යාන ලාභීහු) සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි (කර්මස්ථාන අරමුණෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ ද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ ද වෙයි ද, මොහු මේ සතර දෙනා අතර අග්‍ර ද වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ ද වෙයි, ප්‍රධාන ද වෙයි, උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද... (පෙ)... එසේම මොහු ප්‍රවර වෙයි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. සමාධිමූලකඅභිනීහාරසුත්තං

7. සමාධිමූලක අභිනීහාර සූත්‍රය

---

668. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ [Pg.227] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. සත්තමං.

668. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියට සිත යොමු කිරීමෙහි (අභිනීහාරයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියට සිත යොමු කිරීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියට සිත යොමු කිරීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියට සිත යොමු කිරීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද සමාධියට සිත යොමු කිරීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි ද, මොහු මේ සතර දෙනා අතර අග්‍ර ද වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ ද වෙයි, ප්‍රධාන ද වෙයි, උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද... (පෙ)... එසේම මොහු ප්‍රවර වෙයි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. සමාධිමූලකසක්කච්චකාරීසුත්තං

8. සමාධිමූලක සක්කච්චකාරී සූත්‍රය

---

669. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. අට්ඨමං.

669. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් (සක්කච්චකාරී) නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් ද වෙයි ද, මොහු මේ සතර දෙනා අතර අග්‍ර ද වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ ද වෙයි, ප්‍රධාන ද වෙයි, උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද... (පෙ)... එසේම මොහු ප්‍රවර වෙයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. සමාධිමූලකසාතච්චකාරීසුත්තං

9. සමාධිමූලක සාතච්චකාරී සූත්‍රය

---

670. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. නවමං.

670. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි නිරන්තරයෙන් පිළිපදින්නෙක් (සාතච්චකාරී) නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි නිරන්තරයෙන් පිළිපදින්නෙක් වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි නිරන්තරයෙන් පිළිපදින්නෙක් ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි නිරන්තරයෙන් පිළිපදින්නෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ ද සමාධියෙහි නිරන්තරයෙන් පිළිපදින්නෙක් ද වෙයි ද, මොහු මේ සතර දෙනා අතර අග්‍ර ද වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ ද වෙයි, ප්‍රධාන ද වෙයි, උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද... (පෙ)... එසේම මොහු ප්‍රවර වෙයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. සමාධිමූලකසප්පායකාරීසුත්තං

10. සමාධිමූලක සප්පායකාරී සූත්‍රය

---

671. සාවත්ථිනිදානං[Pg.228]. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සප්පායකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාධිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. දසමං. (සමාධිමූලකං.)

671. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධියට හිතකර දේ කිරීමෙහි (සප්පායකාරී) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියට හිතකර දේ කිරීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධියෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි දක්ෂද නොවෙයි, සමාධියට හිතකර දේ කිරීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියට හිතකර දේ කිරීමෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ ධ්‍යානලාභීන් සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියට හිතකර දේ කිරීමෙහි දක්ෂද වෙයි නම්, මොහු මේ සතර දෙනා අතුරෙන් අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය මෙසේය; එළදෙනගෙන් කිරි ද, කිරියෙන් දී ද, දීයෙන් වෙඬරු ද, වෙඬරුවෙන් ගිතෙල් ද, ගිතෙලෙන් ගිතෙල් මන්ද ද ලැබෙයි. එහි ගිතෙල් මන්ද යම් සේ ඒ සියල්ලට වඩා අග්‍ර වේද, එලෙසම මේ ධ්‍යානලාභියා... ප්‍රවර වෙයි.” දසවන සූත්‍රයයි. (සමාධි මූලකය නිමියි.)

---

11. සමාපත්තිමූලකඨිතිසුත්තං

11. සමවැදීම මූලික කොට ඇති ස්ථිති සූත්‍රය

---

672. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං…පෙ… පවරො චා’’ති. එකාදසමං.

672. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් (සමාධියට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධියෙහි පැවැත්මෙහි (ස්ථිතියෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි පැවැත්මෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි, සමාධියෙහි පැවැත්මෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියෙහි පැවැත්මෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ ධ්‍යානලාභීන් සතර දෙනා අතුරෙන් යම් මේ ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියෙහි පැවැත්මෙහි දක්ෂද වෙයි නම්, මොහු මේ සතර දෙනා අතුරෙන් අග්‍රද, ශ්‍රේෂ්ඨද, ප්‍රධානද, උත්තමද, ප්‍රවරද වෙයි. මහණෙනි, එය මෙසේය; එළදෙනගෙන් කිරි ද...පෙ... ප්‍රවර වෙයි.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

12. සමාපත්තිමූලකවුට්ඨානසුත්තං

12. සමවැදීම මූලික කොට ඇති ව්‍යුත්ථාන සූත්‍රය

---

673. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච [Pg.229] සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී …පෙ… පවරො චා’’ති. ද්වාදසමං.

673. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් (සමාධියට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි (ව්‍යුත්ථානයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ ධ්‍යානලාභීන් සතර දෙනා අතුරෙන්...පෙ... ප්‍රවර වෙයි.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

13. සමාපත්තිමූලකකල්ලිතසුත්තං

13. සමවැදීම මූලික කොට ඇති කල්ලිත සූත්‍රය

---

674. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. තෙරසමං.

674. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් (සමාධියට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධියෙහි සූදානම් බවෙහි (කල්ලිතභාවයෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සූදානම් බවෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි, සමාධියෙහි සූදානම් බවෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධියෙහි සූදානම් බවෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන්...පෙ... ප්‍රවර වෙයි.” දහතුන්වන සූත්‍රයයි.

---

14. සමාපත්තිමූලකආරම්මණසුත්තං

14. සමවැදීම මූලික කොට ඇති ආරම්මණ සූත්‍රය

---

675. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. චුද්දසමං.

675. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් (සමාධියට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමාධි අරමුණෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධි අරමුණෙහි දක්ෂ වෙයි, එහෙත් සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද නොවෙයි, සමාධි අරමුණෙහි දක්ෂද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමවැදීමෙහි දක්ෂද වෙයි, සමාධි අරමුණෙහි දක්ෂද වෙයි. මහණෙනි, ඒ සතර දෙනා අතුරෙන්...පෙ... ප්‍රවර වෙයි.” දහහතරවන සූත්‍රයයි.

---

15. සමාපත්තිමූලකගොචරසුත්තං

15. සමවැදීම මූලික කොට ඇති ගෝචර සූත්‍රය

---

676. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො [Pg.230] ච හොති, සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. පන්නරසමං.

676. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි (ධ්‍යානයට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි (කර්මස්ථාන අරමුණෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි ගෝචරයෙහි දක්ෂ ද වෙයි. ඔවුන් අතුරෙන්... (පෙ)... ප්‍රවර ද වෙයි.” පහළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

16. සමාපත්තිමූලකඅභිනීහාරසුත්තං

16. සමාපත්තිමූලක අභිනීහාර සූත්‍රය

---

677. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. සොළසමං.

677. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි (ධ්‍යානයට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි අභිනීහාරයෙහි (සිත මෙහෙයවීමෙහි) දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි අභිනීහාරයෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි අභිනීහාරයෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි අභිනීහාරයෙහි දක්ෂ ද වෙයි. ඔවුන් අතුරෙන්... (පෙ)... ප්‍රවර ද වෙයි.” දහසයවන සූත්‍රයයි.

---

17. සමාපත්තිමූලකසක්කච්චසුත්තං

17. සමාපත්තිමූලක සකච්ච සූත්‍රය

---

678. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. සත්තරසමං.

678. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි (ධ්‍යානයට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සකච්චකාරී (මනා කොට කටයුතු කරන්නෙකු) නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සකච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි සකච්චකාරී ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි සකච්චකාරී ද වෙයි. ඔවුන් අතුරෙන්... (පෙ)... ප්‍රවර ද වෙයි.” දාහත්වන සූත්‍රයයි.

---

18. සමාපත්තිමූලකසාතච්චසුත්තං

18. සමාපත්තිමූලක සාතච්ච සූත්‍රය

---

679. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච. තත්‍ර…පෙ… පවරො චා’’ති. අට්ඨාරසමං.

679. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි (ධ්‍යානයට) සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී (නිරන්තරයෙන් කටයුතු කරන්නෙකු) නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි සාතච්චකාරී ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි සාතච්චකාරී ද වෙයි. ඔවුන් අතුරෙන්... (පෙ)... ප්‍රවර ද වෙයි.” දහඅටවන සූත්‍රයයි.

---

19. සමාපත්තිමූලකසප්පායකාරීසුත්තං

19. සමාපත්තිමූලක සප්පායකාරී සූත්‍රය

---

680. සාවත්ථිනිදානං[Pg.231]. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සප්පායකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො තත්‍ර අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සමාපත්තිකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො චා’’ති. එකූනවීසතිමං. (සමාපත්තිමූලකං.)

680. සැවැත් නිදානයයි. ”මහණෙනි, මේ ධ්‍යානලාභීහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සප්පායකාරී (සමාධියට අනුකූල දේ කරන්නෙකු) නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සප්පායකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද නොවෙයි, සමාධියෙහි සප්පායකාරී ද නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි, සමාධියෙහි සප්පායකාරී ද වෙයි. මහණෙනි, ඔවුන් අතරෙන් යම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි ද, සමාධියෙහි සප්පායකාරී ද වෙයි ද, ඔහු මේ ධ්‍යානලාභීන් සතර දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර ද, ශ්‍රේෂ්ඨ ද, ප්‍රමුඛ ද, උත්තම ද, ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද, කිරිවලින් දී ද, දීවලින් වෙඬරු ද, වෙඬරුවලින් ගිතෙල් ද, ගිතෙල්වලින් ගිතෙල් මණ්ඩය ද (ලැබේ ද), එහි ගිතෙල් මණ්ඩය අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එලෙසම යම් ධ්‍යානලාභියෙක් සමාධියෙහි සමවැදීමෙහි දක්ෂ ද වෙයි ද, සමාධියෙහි සප්පායකාරී ද වෙයි ද, ඔහු මේ ධ්‍යානලාභීන් සතර දෙනා අතුරෙන් අග්‍ර ද, ශ්‍රේෂ්ඨ ද, ප්‍රමුඛ ද, උත්තම ද, ප්‍රවර ද වෙයි.” දහනවවන සූත්‍රයයි. (සමාපත්තිමූලකය නිමවා ඇත.)

---

20-27. ඨිතිමූලකවුට්ඨානසුත්තාදිඅට්ඨකං

20-27. තිතිමූලක වුට්ඨාන සූත්‍රය ආදී අටකය.

---

681-688. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං ඨිතිකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. වීසතිමං. (පුරිමමූලකානි විය යාව සත්තවීසතිමා ඨිතිමූලකසප්පායකාරීසුත්තා අට්ඨ සුත්තානි පූරෙතබ්බානි. ඨිතිමූලකං.)

681-688. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, ධ්‍යාන වඩන්නෝ මේ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි පැවැත්ම (ස්ථිතිය) පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙන් නැගී සිටීම (ව්‍යුත්ථානය) පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි පැවැත්ම පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි පැවැත්ම පිළිබඳවත්, සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ නොවෙයි. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි පැවැත්ම පිළිබඳවත්, සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, මොවුන් අතරින් යම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි පැවැත්ම පිළිබඳවත්, සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වේද, ඔහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් ... අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.” විසිවන සූත්‍රයයි. (පෙර මූලික සූත්‍ර මෙන් විසිහත්වන සූත්‍රය දක්වා වූ ස්ථිති මූලක සප්‍රායකාරී සූත්‍ර අට සම්පූර්ණ කළ යුතුය. ස්ථිති මූලකය නිමවා ඇත.)

---

28-34. වුට්ඨානමූලකකල්ලිතසුත්තාදිසත්තකං

28-34. ව්‍යුත්ථාන මූලක කල්ලිත සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර සතකි.

---

689-695. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො හොති, න [Pg.232] සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො… සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො… නෙව සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො… සමාධිස්මිං වුට්ඨානකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. අට්ඨවීසතිමං. (පුරිමමූලකානි විය යාව චතුත්තිංසතිමා වුට්ඨානමූලකසප්පායකාරීසුත්තා සත්ත සුත්තානි පූරෙතබ්බානි. වුට්ඨානමූලකං.)

689-695. සැවැත් නුවරදීය. “මහණෙනි, ධ්‍යාන වඩන්නෝ මේ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවරහුද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙන් නැගී සිටීම (ව්‍යුත්ථානය) පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව (කල්ලිත බව) පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත්, සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ නොවෙයි... සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත්, සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, මොවුන් අතරින් යම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳවත්, සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වේද, ඔහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් ... අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.” අටවිසිවන සූත්‍රයයි. (පෙර මූලික සූත්‍ර මෙන් තිස්හතරවන සූත්‍රය දක්වා වූ ව්‍යුත්ථාන මූලක සප්‍රායකාරී සූත්‍ර හත සම්පූර්ණ කළ යුතුය. ව්‍යුත්ථාන මූලකය නිමවා ඇත.)

---

35-40. කල්ලිතමූලකආරම්මණසුත්තාදිඡක්කං

35-40. කල්ලිත මූලක ආරම්මණ සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර හයකි.

---

696-701. සාවත්ථිනිදානං … ‘‘සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො… සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො… නෙව සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො… සමාධිස්මිං කල්ලිතකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. පඤ්චතිංසතිමං. (පුරිමමූලකානි විය යාව චත්තාලීසමා කල්ලිතමූලකසප්පායකාරීසුත්තා ඡ සුත්තානි පූරෙතබ්බානි. කල්ලිතමූලකං.)

696-701. සැවැත් නුවරදීය ... “ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව (කල්ලිත බව) පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධි අරමුණ පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... සමාධි අරමුණ පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත්, අරමුණ පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ නොවෙයි... කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත්, අරමුණ පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, මොවුන් අතරින් යම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි කාර්යක්ෂම බව පිළිබඳවත්, සමාධි අරමුණ පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වේද, ඔහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් ... අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.” පස්තිස්වන සූත්‍රයයි. (පෙර මූලික සූත්‍ර මෙන් හතළිස්වන සූත්‍රය දක්වා වූ කල්ලිත මූලක සප්‍රායකාරී සූත්‍ර හය සම්පූර්ණ කළ යුතුය. කල්ලිත මූලකය නිමවා ඇත.)

---

41-45. ආරම්මණමූලකගොචරසුත්තාදිපඤ්චකං

41-45. ආරම්මණ මූලක ගෝචර සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර පහකි.

---

702-706. සාවත්ථිනිදානං … ‘‘සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො… සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො… නෙව සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො… සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. එකචත්තාලීසමං. (පුරිමමූලකානි විය යාව පඤ්චචත්තාලීසමා ආරම්මණමූලකසප්පායකාරීසුත්තා පඤ්ච සුත්තානි පූරෙතබ්බානි. ආරම්මණමූලකං.)

702-706. සැවැත් නුවරදීය ... “ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධි අරමුණ පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි ගෝචරය (විෂයය) පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධි අරමුණ පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... අරමුණ පිළිබඳවත්, ගෝචරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ නොවෙයි... අරමුණ පිළිබඳවත්, ගෝචරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, මොවුන් අතරින් යම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධි අරමුණ පිළිබඳවත්, සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වේද, ඔහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් ... අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.” එක්සාළිස්වන සූත්‍රයයි. (පෙර මූලික සූත්‍ර මෙන් පන්සාළිස්වන සූත්‍රය දක්වා වූ ආරම්මණ මූලක සප්‍රායකාරී සූත්‍ර පහ සම්පූර්ණ කළ යුතුය. ආරම්මණ මූලකය නිමවා ඇත.)

---

46-49. ගොචරමූලකඅභිනීහාරසුත්තාදිචතුක්කං

46-49. ගෝචර මූලක අභිනීහාර සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර හතරකි.

---

707. සාවත්ථිනිදානං… ‘‘සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො… සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති[Pg.233], න සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො… නෙව සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො… සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො තත්‍ර අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො ච හොති සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. ඡචත්තාලීසමං.

707. සැවැත් නුවරදීය ... “ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි අභිනීහාරය (යොමු කිරීම/අධිෂ්ඨානය) පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... සමාධියෙහි අභිනීහාරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ නොවෙයි... ගෝචරය පිළිබඳවත්, අභිනීහාරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ නොවෙයි... ගෝචරය පිළිබඳවත්, අභිනීහාරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වෙයි. මහණෙනි, යම් සේ එළදෙනගෙන් කිරි ද, කිරිවලින් දී ද, දීවලින් වෙඬරු ද, වෙඬරුවලින් ගිතෙල් ද, ගිතෙල්වලින් ගිතෙල් මණ්ඩය ද ලැබේද, එහි ගිතෙල් මණ්ඩය අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. එලෙසම මහණෙනි, යම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳවත්, සමාධියෙහි අභිනීහාරය පිළිබඳවත් යන දෙකෙහිම දක්ෂ වේද, ඔහු මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් ... අග්‍ර වෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.” සතළිස් හයවන සූත්‍රයයි.

---

708. සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී…පෙ…. විත්ථාරෙතබ්බං. සත්තචත්තාලීසමං.

708. සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සකස් කොට පිළිපදින්නෙක් (සක්කච්චකාරී) නොවෙයි... පෙ... විස්තර කළ යුතුය. සතළිස් හත්වන සූත්‍රයයි.

---

709. සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී…පෙ…. අට්ඨචත්තාලීසමං.

709. සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි නොකඩවා පිළිපදින්නෙක් (සාතච්චකාරී) නොවෙයි... පෙ... සතළිස් අටවන සූත්‍රයයි.

---

710. සමාධිස්මිං ගොචරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී…පෙ…. එකූනපඤ්ඤාසමං. (ගොචරමූලකං.)

710. සමාධියෙහි ගෝචරය පිළිබඳව දක්ෂ වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සප්‍රාය දේ කරන්නෙක් (සප්පායකාරී) නොවෙයි... පෙ... එකුන්පනස්වන සූත්‍රයයි. (ගෝචර මූලකය නිමවා ඇත.)

---

50-52. අභිනීහාරමූලකසක්කච්චසුත්තාදිතිකං

50-52. අභිනීහාර මූලක සක්කච්ච සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර තුනකි.

---

711. සාවත්ථිනිදානං … ‘‘සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී… සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො… නෙව සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න ච සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී… සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො ච හොති, සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. පඤ්ඤාසමං.

711. සැවැත්නුවරදී ... “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ කවර සිව්දෙනෙක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි අභිනිහාර (අරමුණට සිත යොමුකිරීම) පිළිබඳ දක්ෂයෙක් වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සක්කච්චකාරී (සකස්කොට කරන්නෙක්) නොවේ... සමාධියෙහි සක්කච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි අභිනිහාර පිළිබඳ දක්ෂයෙක් නොවේ... අභිනිහාර පිළිබඳ දක්ෂයෙකුත් නොවේ, සක්කච්චකාරියෙකුත් නොවේ... අභිනිහාර පිළිබඳ දක්ෂයෙක් ද වෙයි, සමාධියෙහි සක්කච්චකාරියෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් හතර දෙනා අතුරින් ... ඔහු උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි.” පනස්වන සූත්‍රයයි.

---

712. සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී…පෙ…. එකපඤ්ඤාසමං.

712. සමාධියෙහි අභිනිහාර පිළිබඳ දක්ෂයෙක් වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී (නිරන්තරයෙන් කරන්නෙක්) නොවේ... (පෙ)... පනස්එක්වන සූත්‍රයයි.

---

713. සමාධිස්මිං අභිනීහාරකුසලො හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී…පෙ…. ද්වෙපඤ්ඤාසමං. (අභිනීහාරමූලකං.)

713. සමාධියෙහි අභිනිහාර පිළිබඳ දක්ෂයෙක් වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සප්පායකාරී (සුදුසු දේ කරන්නෙක්) නොවේ... (පෙ)... පනස්දෙවන සූත්‍රයයි. (අභිනිහාරමූලකය නිම විය.)

---

53-54. සක්කච්චමූලකසාතච්චකාරීසුත්තාදිදුකං

53-54. සක්කච්චමූලක සාතච්චකාරී සූත්‍රය ආදී සූත්‍ර ද්වය.

---

714. සාවත්ථිනිදානං [Pg.234]… ‘‘සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී… සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී … නෙව සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න ච සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී… සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී ච හොති, සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං…පෙ… උත්තමො ච පවරො චා’’ති. තෙපඤ්ඤාසමං.

714. සැවැත්නුවරදී ... “සමාධියෙහි සක්කච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී නොවේ... සමාධියෙහි සාතච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සක්කච්චකාරී නොවේ... සක්කච්චකාරියෙකුත් නොවේ, සාතච්චකාරියෙකුත් නොවේ... සක්කච්චකාරී ද වෙයි, සාතච්චකාරී ද වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයන් අතරින් ... ඔහු උත්තම ද වෙයි, ප්‍රවර ද වෙයි.” පනස්තුන්වන සූත්‍රයයි.

---

715. සමාධිස්මිං සක්කච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී…පෙ…. චතුපඤ්ඤාසමං.

715. සමාධියෙහි සක්කච්චකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සප්පායකාරී නොවේ... (පෙ)... පනස්හතරවන සූත්‍රයයි.

---

55. සාතච්චමූලකසප්පායකාරීසුත්තං

55. සාතච්චමූලක සප්පායකාරී සූත්‍රය.

---

716. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘චතාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඣායී. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සප්පායකාරී හොති, න සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී නෙව සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී හොති, න ච සමාධිස්මිං සප්පායකාරී. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච හොති, සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච හොති සමාධිස්මිං සප්පායකාරී ච අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො තත්‍ර අග්ගමක්ඛායති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ය්වායං ඣායී සමාධිස්මිං සාතච්චකාරී ච හොති, සමාධිස්මිං සප්පායකාරී අයං ඉමෙසං චතුන්නං ඣායීනං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච මොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො චා’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. පඤ්චපඤ්ඤාසමං. (යථා පඤ්චපඤ්ඤාසං වෙය්‍යාකරණානි හොන්ති තථා විත්ථාරෙතබ්බානි.)

716. සැවැත්නුවරදී. “මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ කවර සිව්දෙනෙක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී (නිරන්තරයෙන් කරන්නෙක්) වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සප්පායකාරී (සුදුසු දේ කරන්නෙක්) නොවේ. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි සප්පායකාරී වෙයි, නමුත් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී නොවේ. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සාතච්චකාරියෙකුත් නොවේ, සප්පායකාරියෙකුත් නොවේ. මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සාතච්චකාරී ද වෙයි, සප්පායකාරී ද වෙයි. මහණෙනි, මේ ධ්‍යාන වඩන්නන් සිව්දෙනා අතරින් යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී ද සප්පායකාරී ද වෙයිද, මොහු මේ සිව්දෙනා අතරින් අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වෙයි. මහණෙනි, එළදෙනගෙන් කිරි ද, කිරිවලින් දී ද, දීවලින් වෙඬරු ද, වෙඬරුවලින් ගිතෙල් ද, ගිතෙල්වලින් ගිතෙල් මණ්ඩය (කිරිපෙරා ගත් සාරය) ද ලැබෙන්නාක් මෙන්, එම ගිතෙල් මණ්ඩය එහි අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, එමෙන්ම යම් මේ ධ්‍යාන වඩන්නෙක් සමාධියෙහි සාතච්චකාරී ද සප්පායකාරී ද වෙයිද, මොහු මේ සිව්දෙනා අතරින් අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වෙයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව කෙරෙහි අතිශයින් සතුටු වූහ. පනස්පස්වන සූත්‍රයයි. (පනස්පස් වැදෑරුම් වෛය්‍යාකරණයන් යම්සේද, එසේම විස්තර කළ යුතුය.)

---

ඣානසංයුත්තං සමත්තං.

ධ්‍යාන සංයුක්තය නිම විය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

සමාධි [Pg.235] සමාපත්ති ඨිති ච, වුට්ඨානං කල්ලිතාරම්මණෙන ච;

ගොචරා අභිනීහාරො සක්කච්ච, සාතච්ච අථොපි සප්පායන්ති.

සමාධි, සමාපත්ති, ඨිති, වුට්ඨාන, කල්ලිත, අරමුණ, ගෝචර, අභිනිහාර, සක්කච්ච, සාතච්ච සහ සප්පාය යනුවෙන් සූත්‍ර පනස් පහකි.

---

ඛන්ධවග්ගො තතියො.

තෙවන ඛන්ධ වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

ඛන්ධ රාධසංයුත්තඤ්ච, දිට්ඨිඔක්කන්ත උප්පාදා;

කිලෙස සාරිපුත්තා ච, නාගා සුපණ්ණ ගන්ධබ්බා;

වලාහ වච්ඡඣානන්ති, ඛන්ධවග්ගම්හි තෙරසාති.

ඛන්ධ සංයුක්තය, රාධ සංයුක්තය, දිට්ඨි, ඔක්කන්ත, උප්පාද, කිලේස, සාරිපුත්ත, නාග, සුපණ්ණ, ගන්ධබ්බ, වලාහක, වච්ඡ සහ ධ්‍යාන යනුවෙන් ඛන්ධ වර්ගයෙහි සංයුක්ත දහතුනකි.

---

ඛන්ධවග්ගසංයුත්තපාළි නිට්ඨිතා.

ඛන්ධ වර්ග සංයුක්ත පාළිය නිම විය.