นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분 복되신 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 온전히 깨달으신 분께 귀의합니다.

สํยุตฺตนิกาโย

상윳따 니까야

นิทานวคฺโค

니다나왁가 (인연품)

๑. นิทานสํยุตฺตํ

1. 인다나 상윳따 (인연 상응)

๑. พุทฺธวคฺโค

1. 붓다왁가 (부처님 품)

๑. ปฏิจฺจสมุปฺปาทสุตฺตํ

1. 빠띳짜사뭇빠다 숫따 (연기경)

๑. เอวํ [Pg.243] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 사왓띠의 아나따삔디까 원림, 제따 숲에 머무셨습니다. 그곳에서 세존께서는 '비구들이여'라고 비구들을 부르셨습니다. '세존이시여'라고 그 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다. '비구들이여, 그대들에게 연기(緣起)를 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 내가 설하리라.' '알겠습니다, 세존이시여'라고 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท? อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ; วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ; นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ; สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส; ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท.

비구들이여, 연기란 무엇인가? 비구들이여, 무명(無明)을 조건으로 행(行)들이 생겨나고, 행을 조건으로 식(識)이, 식을 조건으로 명색(名色)이, 명색을 조건으로 육입(六入)이, 육입을 조건으로 촉(觸)이, 촉을 조건으로 수(受)가, 수를 조건으로 애(愛)가, 애을 조건으로 취(取)가, 취를 조건으로 유(有)가, 유를 조건으로 생(生)이, 생을 조건으로 노사(老死)와 우비고뇌(憂悲苦惱)가 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다. 비구들이여, 이것을 연기라고 한다.

‘‘อวิชฺชาย [Pg.244] ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ; วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ; นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ; สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ; ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ; เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ; ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 행이 소멸하고, 행이 소멸함으로써 식이 소멸하고, 식이 소멸함으로써 명색이 소멸하고, 명색이 소멸함으로써 육입이 소멸하고, 육입이 소멸함으로써 촉이 소멸하고, 촉이 소멸함으로써 수가 소멸하고, 수가 소멸함으로써 애가 소멸하고, 애가 소멸함으로써 취가 소멸하고, 취가 소멸함으로써 유가 소멸하고, 유가 소멸함으로써 생이 소멸하고, 생이 소멸함으로써 노사와 우비고뇌가 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.' 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. 그 비구들은 기뻐하며 세존의 말씀을 찬탄했습니다. 첫 번째 경.

๒. วิภงฺคสุตฺตํ

2. 위방가 숫따 (분별경)

๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ วิภชิสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

2. 사왓띠에 머무셨습니다. (중략) '비구들이여, 그대들에게 연기를 설하고 분석하리라. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 내가 설하리라.' '알겠습니다, 세존이시여'라고 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท? อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ; วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ; นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ; สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส; ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

비구들이여, 연기란 무엇인가? 비구들이여, 무명을 조건으로 행들이 생겨나고, 행을 조건으로 식이, 식을 조건으로 명색이, 명색을 조건으로 육입이, 육입을 조건으로 촉이, 촉을 조건으로 수가, 수를 조건으로 애가, 애를 조건으로 취가, 취를 조건으로 유가, 유를 조건으로 생이, 생을 조건으로 노사와 우비고뇌가 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก; อยํ วุจฺจติ ชรา. ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ( ), อิทํ วุจฺจติ มรณํ. อิติ อยญฺจ ชรา, อิทญฺจ มรณํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ.

비구들이여, 노사(老死)란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 늙고, 노쇠하고, 이가 빠지고, 머리가 희어지고, 살이 쭈그러들고, 수명이 줄어들고, 감각 기능이 성숙하는 것, 이를 노(老)라고 한다. 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리로부터 옮겨가고, 사라지고, 파괴되고, 없어지고, 죽음과 사망과 수명의 다함과 무더기가 무너짐과 시신을 버림, 이를 사(死)라고 한다. 이처럼 노와 사를 합하여 비구들이여, 노사라고 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ นิพฺพตฺติ อภินิพฺพตฺติ ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชาติ.

비구들이여, 생(生)이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 태어나고, 출생하고, 내려오고(입태), 생겨나고, 나타나고, 무더기가 드러나고, 감각 장소를 얻는 것, 비구들이여, 이것을 생이라 한다.

‘‘กตโม [Pg.245] จ, ภิกฺขเว, ภโว? ตโย เม, ภิกฺขเว, ภวา – กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภโว.

비구들이여, 유(有)란 무엇인가? 비구들이여, 유에는 욕유(欲有), 색유(色有), 무색유(無색유) 세 가지가 있다. 비구들이여, 이것을 유라고 한다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อุปาทานํ? จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อุปาทานานิ – กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปาทานํ.

비구들이여, 취(取)란 무엇인가? 비구들이여, 취에는 네 가지가 있으니, 감각적 욕망에 대한 집착(欲取), 견해에 대한 집착(見取), 계율과 금기에 대한 집착(戒禁取), 자아의 이론에 대한 집착(我語取)이다. 비구들이여, 이것을 취라고 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ตณฺหา? ฉยิเม, ภิกฺขเว, ตณฺหากายา – รูปตณฺหา, สทฺทตณฺหา, คนฺธตณฺหา, รสตณฺหา, โผฏฺฐพฺพตณฺหา, ธมฺมตณฺหา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ตณฺหา.

비구들이여, 애(愛)란 무엇인가? 비구들이여, 여섯 가지 갈애의 무리가 있으니, 형색에 대한 갈애, 소리에 대한 갈애, 냄새에 대한 갈애, 맛에 대한 갈애, 감촉에 대한 갈애, 법(法)에 대한 갈애이다. 비구들이여, 이것을 애라고 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, เวทนา? ฉยิเม, ภิกฺขเว, เวทนากายา – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา, โสตสมฺผสฺสชา เวทนา, ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา, ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา, กายสมฺผสฺสชา เวทนา, มโนสมฺผสฺสชา เวทนา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เวทนา.

비구들이여, 수(受)란 무엇인가? 비구들이여, 여섯 가지 느낌의 무리가 있으니, 안촉에서 생긴 느낌, 이촉에서 생긴 느낌, 비촉에서 생긴 느낌, 설촉에서 생긴 느낌, 신촉에서 생긴 느낌, 의촉에서 생긴 느낌이다. 비구들이여, 이것을 수라고 한다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ผสฺโส? ฉยิเม, ภิกฺขเว, ผสฺสกายา – จกฺขุสมฺผสฺโส, โสตสมฺผสฺโส, ฆานสมฺผสฺโส, ชิวฺหาสมฺผสฺโส, กายสมฺผสฺโส, มโนสมฺผสฺโส. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ผสฺโส.

비구들이여, 촉(觸)란 무엇인가? 비구들이여, 여섯 가지 접촉의 무리가 있으니, 안촉, 이촉, 비촉, 설촉, 신촉, 의촉이다. 비구들이여, 이것을 촉이라고 한다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สฬายตนํ? จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, มนายตนํ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สฬายตนํ.

비구들이여, 육입(六入)이란 무엇인가? 안처, 이처, 비처, 설처, 신처, 의처이다. 비구들이여, 이것을 육입이라고 한다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นามรูปํ? เวทนา, สญฺญา, เจตนา, ผสฺโส, มนสิกาโร – อิทํ วุจฺจติ นามํ. จตฺตาโร จ มหาภูตา, จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ. อิทํ วุจฺจติ รูปํ. อิติ อิทญฺจ นามํ, อิทญฺจ รูปํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นามรูปํ.

비구들이여, 명색(名色)이란 무엇인가? 느낌(受), 지각(想), 의도(思), 접촉(觸), 주의(作意), 이를 명(名)이라고 한다. 네 가지 근본 물질(4대)과 네 가지 근본 물질에 의거하여 생긴 물질, 이를 색(色)이라고 한다. 이와 같은 명과 이와 같은 색, 비구들이여, 이것을 명색이라고 한다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ? ฉยิเม, ภิกฺขเว, วิญฺญาณกายา – จกฺขุวิญฺญาณํ, โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กายวิญฺญาณํ, มโนวิญฺญาณํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ.

비구들이여, 식(識)이란 무엇인가? 비구들이여, 여섯 가지 알음알이의 무리가 있으니, 안식, 이식, 비식, 설식, 신식, 의식이다. 비구들이여, 이것을 식이라고 한다.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, สงฺขารา? ตโยเม, ภิกฺขเว, สงฺขารา – กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขารา.

비구들이여, 행(行)들이란 무엇인가? 비구들이여, 행에는 세 가지가 있으니, 신행(身行), 구행(口行), 심행(心行)이다. 비구들이여, 이들을 행들이라고 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อวิชฺชา? ยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อวิชฺชา.

비구들이여, 무명이란 무엇인가? 비구들이여, 괴로움에 대한 무지, 괴로움의 원인에 대한 무지, 괴로움의 소멸에 대한 무지, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 무지이다. 비구들이여, 이것을 일러 무명이라 한다.

‘‘อิติ [Pg.246] โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 이와 같이 무명을 조건으로 의도적 행위들이 생겨나고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생겨난다. ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 발생한다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함으로써 식이 소멸한다. ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다. (두 번째 경)

๓. ปฏิปทาสุตฺตํ

3. 도닦음 경

๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘มิจฺฉาปฏิปทญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สมฺมาปฏิปทญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

3. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... '비구들이여, 그대들에게 사된 도닦음과 바른 도닦음을 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 이제 설하리라.' '알겠습니다, 세존이시여'라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปทา? อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปทา.

비구들이여, 사된 도닦음이란 무엇인가? 비구들이여, 무명을 조건으로 의도적 행위들이 생겨나고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생겨난다. ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 발생한다. 비구들이여, 이것을 일러 사된 도닦음이라 한다.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปทา? อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมฺมาปฏิปทา’’ติ. ตติยํ.

비구들이여, 바른 도닦음이란 무엇인가? 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함으로써 식이 소멸한다. ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다. 비구들이여, 이것을 일러 바른 도닦음이라 한다. (세 번째 경)

๔. วิปสฺสีสุตฺตํ

4. 위빳시 경

๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘วิปสฺสิสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ. อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส. กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’’’ติ?

4. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... '비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 위빳시 부처님께서 정등각을 이루기 전, 아직 깨달음을 얻지 못한 보살이었을 때 이와 같은 생각이 드셨다. "참으로 이 세상은 곤경에 처해 있구나. 태어나고 늙고 죽고 죽어서 다시 태어난다. 그러면서도 이 늙음과 죽음이라는 괴로움에서 벗어날 길을 알지 못한다. 도대체 언제쯤 이 늙음과 죽음이라는 괴로움에서 벗어날 길을 알게 될 것인가?"'

‘‘อถ โข ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있는가? 무엇을 조건으로 늙음과 죽음이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '태어남이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 생긴다.'

‘‘อถ [Pg.247] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ, กึปจฺจยา ชาตี’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ภวปจฺจยา ชาตี’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 태어남이 있는가? 무엇을 조건으로 태어남이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '존재가 있을 때 태어남이 있고, 존재를 조건으로 태어남이 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ภโว โหติ, กึปจฺจยา ภโว’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 존재가 있는가? 무엇을 조건으로 존재가 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '취착이 있을 때 존재가 있고, 취착을 조건으로 존재가 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ อุปาทานํ โหติ, กึปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข สติ อุปาทานํ โหติ, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’’’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 취착이 있는가? 무엇을 조건으로 취착이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '갈애가 있을 때 취착이 있고, 갈애를 조건으로 취착이 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ตณฺหา โหติ, กึปจฺจยา ตณฺหา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข สติ ตณฺหา โหติ, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 갈애가 있는가? 무엇을 조건으로 갈애가 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '감수가 있을 때 갈애가 있고, 감수를 조건으로 갈애가 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ เวทนา โหติ, กึปจฺจยา เวทนา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข สติ เวทนา โหติ, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 감수가 있는가? 무엇을 조건으로 감수가 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '접촉이 있을 때 감수가 있고, 접촉을 조건으로 감수가 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ผสฺโส โหติ, กึปจฺจยา ผสฺโส’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข สติ ผสฺโส โหติ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 접촉이 있는가? 무엇을 조건으로 접촉이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '여섯 감각장소가 있을 때 접촉이 있고, 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 생긴다.'

‘‘อถ [Pg.248] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สฬายตนํ โหติ, กึปจฺจยา สฬายตน’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ สฬายตนํ โหติ, นามรูปปจฺจยา สฬายตน’’’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 여섯 감각장소가 있는가? 무엇을 조건으로 여섯 감각장소가 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '명색이 있을 때 여섯 감각장소가 있고, 명색을 조건으로 여섯 감각장소가 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ นามรูปํ โหติ, กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’’’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 명색이 있는가? 무엇을 조건으로 명색이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '식이 있을 때 명색이 있고, 식을 조건으로 명색이 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สงฺขาเรสุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณ’’’นฺติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 식이 있는가? 무엇을 조건으로 식이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '의도적 행위들이 있을 때 식이 있고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생긴다.'

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ สงฺขารา โหนฺติ, กึปจฺจยา สงฺขารา’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อวิชฺชาย โข สติ สงฺขารา โหนฺติ, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

비구들이여, 그때 위빳시 보살에게 이와 같은 생각이 드셨다. '무엇이 있을 때 의도적 행위들이 있는가? 무엇을 조건으로 의도적 행위들이 생기는가?' 그때 위빳시 보살은 체계적으로 마음에 잡도리함으로써 지혜로써 꿰뚫어 아셨다. '무명이 있을 때 의도적 행위들이 있고, 무명을 조건으로 의도적 행위들이 생긴다.'

‘‘อิติ หิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. ‘สมุทโย, สมุทโย’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

이와 같이 무명을 원인으로 하여 형성들이 생겨나고, 형성들을 원인으로 하여 식이 생겨나며… (중략) …이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 발생하느니라. 비구들이여, ‘발생함이로다, 발생함이로다’라며 위빳시 보살에게 이전에 들어본 적 없는 법들에 대하여 눈이 생겨났고, 지혜가 생겨났으며, 통찰지가 생겨났고, 명지가 생겨났으며, 광명이 생겨났느니라.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 늙음과 죽음의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 생기지 않으며, 태어남의 소멸로 인해 늙음과 죽음의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ [Pg.249] โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ภเว โข อสติ ชาติ น โหติ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 태어남이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 태어남의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘존재가 없을 때 태어남이 생기지 않으며, 존재의 소멸로 인해 태어남의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ภโว น โหติ, กิสฺส นิโรธา ภวนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อุปาทาเน โข อสติ ภโว น โหติ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 존재가 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 존재의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘취착이 없을 때 존재가 생기지 않으며, 취착의 소멸로 인해 존재의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา อุปาทานนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ตณฺหาย โข อสติ อุปาทานํ น โหติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 취착이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 취착의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘갈애가 없을 때 취착이 생기지 않으며, 갈애의 소멸로 인해 취착의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺส นิโรธา ตณฺหานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘เวทนาย โข อสติ ตณฺหา น โหติ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 갈애가 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 갈애의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘감각이 없을 때 갈애가 생기지 않으며, 감각의 소멸로 인해 갈애의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺส นิโรธา เวทนานิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ผสฺเส โข อสติ เวทนา น โหติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 감각이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 감각의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘접촉이 없을 때 감각이 생기지 않으며, 접촉의 소멸로 인해 감각의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺส นิโรธา ผสฺสนิโรโธ’ติ? อถ โข ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ [Pg.250] ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สฬายตเน โข อสติ ผสฺโส น โหติ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 접촉이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 접촉의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘여섯 감각장소가 없을 때 접촉이 생기지 않으며, 여섯 감각장소의 소멸로 인해 접촉의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา สฬายตนนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ สฬายตนํ น โหติ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 여섯 감각장소가 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 여섯 감각장소의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘명색이 없을 때 여섯 감각장소가 생기지 않으며, 명색의 소멸로 인해 여섯 감각장소의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ นามรูปํ น โหติ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 명색이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 명색의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘식이 없을 때 명색이 생기지 않으며, 식의 소멸로 인해 명색의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘สงฺขาเรสุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 식이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 식의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘형성들이 없을 때 식이 생기지 않으며, 형성들의 소멸로 인해 식의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, กิสฺส นิโรธา สงฺขารนิโรโธ’ติ? อถ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อวิชฺชาย โข อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ.

비구들이여, 그 후 위빳시 보살에게 이러한 생각이 들었느니라. ‘무엇이 없을 때 형성들이 생기지 않는가? 무엇의 소멸로 인하여 형성들의 소멸이 일어나는가?’ 비구들이여, 그때 위빳시 보살은 이치에 맞게 마음에 잡도리함으로써 통찰지로써 꿰뚫어 알게 되었느니라. ‘무명이 없을 때 형성들이 생기지 않으며, 무명의 소멸로 인해 형성들의 소멸이 있구나’라고.

‘‘อิติ หิทํ อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตีติ. ‘นิโรโธ, นิโรโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, วิปสฺสิสฺส โพธิสตฺตสฺส ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ’’. จตุตฺถํ.

이와 같이 무명의 소멸로 인해 형성들의 소멸이 있고, 형성들의 소멸로 인해 식의 소멸이 있으며… (중략) …이와 같이 하여 이 모든 괴로움의 무리가 소멸하느니라. 비구들이여, ‘소멸함이로다, 소멸함이로다’라며 위빳시 보살에게 이전에 들어본 적 없는 법들에 대하여 눈이 생겨났고, 지혜가 생겨났으며, 통찰지가 생겨났고, 명지가 생겨났으며, 광명이 생겨났느니라. (제4경)

(สตฺตนฺนมฺปิ พุทฺธานํ เอวํ วิตฺถาเรตพฺโพ).

(일곱 분의 부처님에 대해서도 이와 같이 상세히 서술해야 한다.)

๕. สิขีสุตฺตํ

5. 시키는 경

๕. สิขิสฺส[Pg.251], ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส…เป….

5. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 시키 세존께도… (중략) …

๖. เวสฺสภูสุตฺตํ

6. 웨싸부 경

๖. เวสฺสภุสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส…เป….

6. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 웨싸부 세존께도… (중략) …

๗. กกุสนฺธสุตฺตํ

7. 까꾸산다 경

๗. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส…เป….

7. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 까꾸산다 세존께도… (중략) …

๘. โกณาคมนสุตฺตํ

8. 꼬나가마나 경

๘. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส…เป….

8. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 꼬나가마나 세존께도… (중략) …

๙. กสฺสปสุตฺตํ

9. 까싸빠 경

๙. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส…เป….

9. 비구들이여, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 까싸빠 세존께도… (중략) …

๑๐. โคตมสุตฺตํ

10. 고따마 경

๑๐. ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘กิจฺฉํ วตายํ โลโก อาปนฺโน ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ. อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส. กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’’’ติ?

10. “비구들이여, 내가 깨닫기 전, 아직 깨달음을 얻지 못한 보살이었을 때, 나에게 이러한 생각이 들었다. ‘참으로 이 세상은 고통에 빠져 있구나. 태어나고 늙고 죽고, 죽어서는 다시 태어난다. 그런데도 이 고통, 곧 늙음과 죽음으로부터의 벗어남을 알지 못한다. 언제쯤 이 고통, 곧 늙음과 죽음으로부터의 벗어남이 알려질 것인가?’”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

“비구들이여, 나에게 이러한 생각이 들었다. ‘무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있는가? 무엇을 조건으로 늙음과 죽음이 있는가?’ 비구들이여, 그때 나에게 지혜로운 숙고를 통하여 지혜로써 통찰함이 일어났다. ‘태어남이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다.’”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ…เป… ภโว… อุปาทานํ… ตณฺหา… เวทนา… ผสฺโส… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขารา โหนฺติ, กึปจฺจยา สงฺขารา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว[Pg.252], โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อวิชฺชาย โข สติ สงฺขารา โหนฺติ, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

“비구들이여, 나에게 이러한 생각이 들었다. ‘무엇이 있을 때 태어남이 있는가? … 존재 … 취착 … 갈애 … 느낌 … 접촉 … 여섯 감각 장소 … 정신-물질 … 의식 … 무엇이 있을 때 의도적 행위들이 있는가? 무엇을 조건으로 의도적 행위들이 있는가?’ 비구들이여, 그때 나에게 지혜로운 숙고를 통하여 지혜로써 통찰함이 일어났다. ‘무명이 있을 때 의도적 행위들이 있고, 무명을 조건으로 의도적 행위들이 있다.’”

‘‘อิติ หิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. ‘สมุทโย, สมุทโย’ติ โข เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

“이와 같이 무명을 조건으로 의도적 행위들이 생겨나고, 의도적 행위들을 조건으로 의식이 생겨나며 … 이처럼 전체 괴로움의 무리가 발생한다. 비구들이여, ‘발생함, 발생함’이라 하여 이전에 들어보지 못한 법들에 대하여 나에게 지혜의 눈이 생겼고, 앎이 생겼으며, 통찰지가 생겼고, 명지가 생겼으며, 광명이 생겼다.”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ ชรามรณํ น โหติ, ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ.

“비구들이여, 나에게 이러한 생각이 들었다. ‘무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 없는가? 무엇의 소멸로써 늙음과 죽음의 소멸이 있는가?’ 비구들이여, 그때 나에게 지혜로운 숙고를 통하여 지혜로써 통찰함이 일어났다. ‘태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 없고, 태어남의 소멸로써 늙음과 죽음의 소멸이 있다.’”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ…เป… ภโว… อุปาทานํ… ตณฺหา… เวทนา… ผสฺโส… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขารา น โหนฺติ, กิสฺส นิโรธา สงฺขารนิโรโธ’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘อวิชฺชาย โข อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ.

“비구들이여, 나에게 이러한 생각이 들었다. ‘무엇이 없을 때 태어남이 없는가? … 존재 … 취착 … 갈애 … 느낌 … 접촉 … 여섯 감각 장소 … 정신-물질 … 의식 … 무엇이 없을 때 의도적 행위들이 없는가? 무엇의 소멸로써 의도적 행위들의 소멸이 있는가?’ 비구들이여, 그때 나에게 지혜로운 숙고를 통하여 지혜로써 통찰함이 일어났다. ‘무명이 없을 때 의도적 행위들이 없고, 무명의 소멸로써 의도적 행위들의 소멸이 있다.’”

‘‘อิติ หิทํ อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. ‘นิโรโธ, นิโรโธ’ติ โข เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาที’’ติ. ทสโม.

“이와 같이 무명의 소멸로써 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들의 소멸로써 의식이 소멸하며 … 이처럼 전체 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, ‘소멸함, 소멸함’이라 하여 이전에 들어보지 못한 법들에 대하여 나에게 지혜의 눈이 생겼고, 앎이 생겼으며, 통찰지가 생겼고, 명지가 생겼으며, 광명이 생겼다. 제10경.”

พุทฺธวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 붓다 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

เทสนา วิภงฺคปฏิปทา จ,วิปสฺสี สิขี จ เวสฺสภู;

กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป,มหาสกฺยมุนิ จ โคตโมติ.

설법 경, 분별 경, 도 닦음 경, 위빳시 부처님, 시키 부처님, 웨사부 부처님, 까꾸산다 부처님, 꼬나가마나 부처님, 까싸빠 부처님, 그리고 고따마라는 마하사꺄무니 경이다.

๒. อาหารวคฺโค

2. 2. 아하라 품 (음식의 품)

๑. อาหารสุตฺตํ

1. 1. 아하라 경 (음식의 경)

๑๑. เอวํ [Pg.253] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม…เป… เอตทโวจ – ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร? กพฬีกาโร อาหาโร – โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย’’.

11. 이와 같이 나는 들었다. 어느 때 세존께서 사왓띠의 제따 숲 아나타삔디까 승원에 머무셨다. … 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 이미 생겨난 중생들이 유지되고, 다시 태어나기를 구하는 중생들을 돕기 위한 네 가지 음식이 있다. 무엇이 네 가지인가? 첫째는 거칠거나 미세한 덩어리진 음식이요, 둘째는 접촉의 음식, 셋째는 마음의 의도의 음식, 넷째는 의식의 음식이다. 비구들이여, 이러한 네 가지 음식이 이미 생겨난 중생들이 유지되고, 다시 태어나기를 구하는 중생들을 돕기 위해 있다.”

‘‘อิเม, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาหารา กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา? อิเม จตฺตาโร อาหารา ตณฺหานิทานา ตณฺหาสมุทยา ตณฺหาชาติกา ตณฺหาปภวา. ตณฺหา จายํ, ภิกฺขเว, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา? ตณฺหา เวทนานิทานา เวทนาสมุทยา เวทนาชาติกา เวทนาปภวา. เวทนา จายํ, ภิกฺขเว, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา? เวทนา ผสฺสนิทานา ผสฺสสมุทยา ผสฺสชาติกา ผสฺสปภวา. ผสฺโส จายํ, ภิกฺขเว, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว? ผสฺโส สฬายตนนิทาโน สฬายตนสมุทโย สฬายตนชาติโก สฬายตนปภโว. สฬายตนญฺจิทํ, ภิกฺขเว, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ? สฬายตนํ นามรูปนิทานํ นามรูปสมุทยํ นามรูปชาติกํ นามรูปปภวํ. นามรูปญฺจิทํ, ภิกฺขเว, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ? นามรูปํ วิญฺญาณนิทานํ วิญฺญาณสมุทยํ วิญฺญาณชาติกํ วิญฺญาณปภวํ. วิญฺญาณญฺจิทํ, ภิกฺขเว, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ? วิญฺญาณํ สงฺขารนิทานํ สงฺขารสมุทยํ สงฺขารชาติกํ สงฺขารปภวํ. สงฺขารา จิเม, ภิกฺขเว, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา? สงฺขารา อวิชฺชานิทานา อวิชฺชาสมุทยา อวิชฺชาชาติกา อวิชฺชาปภวา.

“비구들이여, 이 네 가지 음식은 무엇을 근원으로 하고, 무엇이 그 발생 원인이며, 무엇에서 태어났으며, 무엇으로부터 비롯되었는가? 이 네 가지 음식은 갈애를 근원으로 하고, 갈애가 그 발생 원인이며, 갈애에서 태어났고, 갈애로부터 비롯되었다. 비구들이여, 이 갈애는 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 갈애는 느낌을 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 느낌은 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 느낌은 접촉을 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 접촉은 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 접촉은 여섯 감각 장소를 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 여섯 감각 장소는 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 여섯 감각 장소는 정신-물질을 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 정신-물질은 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 정신-물질은 의식을 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 의식은 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 의식은 의도적 행위들을 근원으로 하고 … 비롯되었다. 비구들이여, 이 의도적 행위들은 무엇을 근원으로 하고 … 비롯되었는가? 의도적 행위들은 무명을 근원으로 하고, 무명이 그 발생 원인이며, 무명에서 태어났고, 무명으로부터 비롯되었다.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ [Pg.254] …เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 이와 같이 무명을 조건으로 의도적 행위들이 생겨나고, 의도적 행위들을 조건으로 의식이 생겨나며 … 이처럼 전체 괴로움의 무리가 발생한다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함으로써 의식이 소멸하며 … 이처럼 전체 괴로움의 무리가 소멸한다. 첫 번째 경.”

๒. โมฬิยผคฺคุนสุตฺตํ

2. 2. 몰리야파구나 경

๑๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร? กพฬีกาโร อาหาโร – โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหายา’’ติ.

12. 사왓띠에 머무셨다. … “비구들이여, 이미 생겨난 중생들이 유지되고, 다시 태어나기를 구하는 중생들을 돕기 위한 네 가지 음식이 있다. 무엇이 네 가지인가? 거칠거나 미세한 덩어리진 음식, 둘째는 접촉의 음식, 셋째는 마음의 의도의 음식, 넷째는 의식의 음식이다. 비구들이여, 이러한 네 가지 음식이 이미 생겨난 중생들이 유지되고, 다시 태어나기를 구하는 중생들을 돕기 위해 있다.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา โมฬิยผคฺคุโน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, วิญฺญาณาหารํ อาหาเรตี’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘‘อาหาเรตี’ติ อหํ น วทามิ. ‘อาหาเรตี’ติ จาหํ วเทยฺยํ, ตตฺรสฺส กลฺโล ปญฺโห – ‘โก นุ โข, ภนฺเต, อาหาเรตี’ติ? เอวํ จาหํ น วทามิ. เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กิสฺส นุ โข, ภนฺเต, วิญฺญาณาหาโร’ติ, เอส กลฺโล ปญฺโห. ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ – ‘วิญฺญาณาหาโร อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา ปจฺจโย, ตสฺมึ ภูเต สติ สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส’’’ติ.

이와 닽이 맔슴하시자, 몷리야팤구나 존자가 세존께 이와 닽이 여쭈얻다. ‘세존이시여, 누가 식(識)의 양식을 섭취합니까?’ 세존께서 맔슴하셨다. ‘그것은 적절한 질문이 아니다. 나는 누군가가 섭취한다고 맔하지 않는다. 만약 내가 누군가가 섭취한다고 맔한다면, 그때는 “세존이시여, 누가 섭취합니까?”라는 질문이 적절핧 거시다. 그러나 나는 그렇게 맔하지 않는다. 그렇게 맔하지 않는 나에게 “세존이시여, 식의 양식은 무엇을 조건으로 합니까?”라고 몯는다면 그것은 적절한 질문이다. 그에 대한 적절한 설명은 이러하다. “식의 양식은 미래에 다시 태어남을 일으키는 조건이며, 그것이 이쓸 때 육입(六入)이 얻어지고, 육입을 조건으로 접촉[觸]이 일어난다.”’

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, ผุสตี’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘‘ผุสตี’ติ อหํ น วทามิ. ‘ผุสตี’ติ จาหํ วเทยฺยํ, ตตฺรสฺส กลฺโล ปญฺโห – ‘โก นุ โข, ภนฺเต, ผุสตี’ติ? เอวํ จาหํ น วทามิ. เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึปจฺจยา นุ โข, ภนฺเต, ผสฺโส’ติ, เอส กลฺโล ปญฺโห. ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ – ‘สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา’’’ติ.

‘세존이시여, 누가 접촉합니까?’ 세존께서 맔슴하셨다. ‘그것은 적절한 질문이 아니다. 나는 누군가가 접촉한다고 맔하지 않는다. 만약 내가 누군가가 접촉한다고 맔한다면, 그때는 “세존이시여, 누가 접촉합니까?”라는 질문이 적절핧 거시다. 그러나 나는 그렇게 맔하지 않는다. 그렇게 맔하지 않는 나에게 “세존이시여, 무엇을 조건으로 접촉이 일어납니까?”라고 몯는다면 그것은 적절한 질문이다. 그에 대한 적절한 설명은 이러하다. “육입을 조건으로 접촉이 있고, 접촉을 조건으로 느낌[受]이 일어난다.”’

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เวทยตี’’ติ ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘‘เวทยตี’ติ อหํ น วทามิ. ‘เวทยตี’ติ จาหํ วเทยฺยํ, ตตฺรสฺส กลฺโล ปญฺโห – ‘โก นุ โข, ภนฺเต, เวทยตี’ติ? เอวํ จาหํ น วทามิ. เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึปจฺจยา นุ โข, ภนฺเต, เวทนา’ติ, เอส กลฺโล ปญฺโห. ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ – ‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’’’ติ.

‘세존이시여, 누가 느낍니까?’ 세존께서 맔슴하셨다. ‘그것은 적절한 질문이 아니다. 나는 누군가가 느낀다고 맔하지 않는다. 만약 내가 누군가가 느낀다고 맔한다면, 그때는 “세존이시여, 누가 느낍니까?”라는 질문이 적절핧 거시다. 그러나 나는 그렇게 맔하지 않는다. 그렇게 맔하지 않는 나에게 “세존이시여, 무엇을 조건으로 느낌이 일어납니까?”라고 몯는다면 그것은 적절한 질문이다. 그에 대한 적절한 설명은 이러하다. “접촉을 조건으로 느낌이 있고, 느낌을 조건으로 갈애[愛]가 일어난다.”’

‘‘โก [Pg.255] นุ โข, ภนฺเต, ตสตี’’ติ ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘‘ตสตี’ติ อหํ น วทามิ. ‘ตสตี’ติ จาหํ วเทยฺยํ, ตตฺรสฺส กลฺโล ปญฺโห – ‘โก นุ โข, ภนฺเต, ตสตี’ติ? เอวํ จาหํ น วทามิ. เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึปจฺจยา นุ โข, ภนฺเต, ตณฺหา’ติ, เอส กลฺโล ปญฺโห. ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ – ‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’’’นฺติ.

‘세존이시여, 누가 갈망합니까?’ 세존께서 맔슴하셨다. ‘그것은 적절한 질문이 아니다. 나는 누군가가 갈망한다고 맔하지 않는다. 만약 내가 누군가가 갈망한다고 맔한다면, 그때는 “세존이시여, 누가 갈망합니까?”라는 질문이 적절핧 거시다. 그러나 나는 그렇게 맔하지 않는다. 그렇게 맔하지 않는 나에게 “세존이시여, 무엇을 조건으로 갈애가 일어납니까?”라고 몯는다면 그것은 적절한 질문이다. 그에 대한 적절한 설명은 이러하다. “느낌을 조건으로 갈애가 있고, 갈애를 조건으로 취착[取]이 일어난다.”’

‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, อุปาทิยตี’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘‘อุปาทิยตี’ติ อหํ น วทามิ. ‘อุปาทิยตี’ติ จาหํ วเทยฺยํ, ตตฺรสฺส กลฺโล ปญฺโห – ‘โก นุ โข, ภนฺเต, อุปาทิยตี’ติ? เอวํ จาหํ น วทามิ. เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึปจฺจยา นุ โข, ภนฺเต, อุปาทาน’นฺติ, เอส กลฺโล ปญฺโห. ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ – ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

‘세존이시여, 누가 취착합니까?’ 세존께서 맔슴하셨다. ‘그것은 적절한 질문이 아니다. 나는 누군가가 취착한다고 맔하지 않는다. 만약 내가 누군가가 취착한다고 맔한다면, 그때는 “세존이시여, 누가 취착합니까?”라는 질문이 적절핧 거시다. 그러나 나는 그렇게 맔하지 않는다. 그렇게 맔하지 않는 나에게 “세존이시여, 무엇을 조건으로 취착이 일어납니까?”라고 몯는다면 그것은 적절한 질문이다. 그에 대한 적절한 설명은 이러하다. “갈애를 조건으로 취착이 있고, 취착을 조건으로 존재[有]가 일어난다.” … (중략) … 이와 닽이 이 모든 괴로움의 무리가 생겨난다.’

‘‘ฉนฺนํ ตฺเวว, ผคฺคุน, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา ผสฺสนิโรโธ; ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ; เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ; ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ทุติยํ.

‘팍구나여, 그러나 여섯 가지 접촉의 장소[六觸處]가 남김업시 빛바래어 소멸하기에 접촉이 소멸하고, 접촉이 소멸하기에 느낌이 소멸하며, 느낌이 소멸하기에 갈애이 소멸하고, 갈애이 소멸하기에 취착이 소멸하며, 취착이 소멸하기에 존재가 소멸하고, 존재가 소멸하기에 태어남[生]이 소멸하며, 태어남이 소멸하기에 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 소멸한다. 이와 닽이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.’ 두 번째 경이 끋났다.

๓. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

3. 사문·바라문 경

๑๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ; ชาตึ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร นปฺปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา; น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ [Pg.256] วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ.

13. 사받티에서 머무셛다. … ‘비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 늙음과 죽음을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 일어남을 알지 못하며, 늙음과 죽음의 소멸을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도딲음을 알지 못하며, 태어남을 … (중략) … 존재를 … 취착을 … 갈애를 … 느낌을 … 접촉을 … 육입을 … 명색(名色)을 … 식(識)을 … 상카라[行]를 알지 못하고, 상카라의 일어남을 알지 못하며, 상카라의 소멸을 알지 못하고, 상카라의 소멸로 인도하는 도딲음을 알지 못한다면, 비구들이여, 이들은 나에게 사문들 중에서 사문이라 인정되지 않고 바라문들 중에서 바라문이라 인정되지 않는다. 또한 이 존자들은 사문의 상태나 바라문의 상태의 목적을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머물지 못한다.’

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ ปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ; ชาตึ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร ปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ, เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา; เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ตติยํ.

‘비구들이여, 그러나 어떤 사문이나 바라문들이든 늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도딲음을 알며, 태어남을 … (중략) … 존재를 … 취착을 … 갈애를 … 느낌을 … 접촉을 … 육입을 … 명색을 … 식을 … 상카라를 알고, 상카라의 일어남을 알고, 상카라의 소멸을 알고, 상카라의 소멸로 인도하는 도딲음을 안다면, 비구들이여, 이들은 나에게 사문들 중에서 사문이라 인정되고 바라문들 중에서 바라문이라 인정된다. 또한 이 존자들은 사문의 상태와 바라문의 상태의 목적을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머문다.’ 세 번째 경이 끋났다.

๔. ทุติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

4. 두 번째 사문·바라문 경

๑๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม ธมฺเม นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ, กตเม ธมฺเม นปฺปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ นปฺปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ นปฺปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ’’?

14. 사받티에서 머무셛다. … ‘비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 이러한 법들을 알지 못하고, 이러한 법들의 일어남을 알지 못하며, 이러한 법들의 소멸을 알지 못하고, 이러한 법들의 소멸로 인도하는 도딲음을 알지 못한다면, 어떤 법들을 알지 못하고, 어떤 법들의 일어남을 알지 못하며, 어떤 법들의 소멸을 알지 못하고, 어떤 법들의 소멸로 인도하는 도딲음을 알지 못하는 거신가?’

‘‘ชรามรณํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ; ชาตึ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร นปฺปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ. อิเม ธมฺเม นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ นปฺปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ. น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ.

“비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 일어남을 알지 못하며, 늙음과 죽음의 소멸을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못하며; 태어남…(중략)… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 정신과 형색… 아르마리… 형성들을 알지 못하고, 형성들의 일어남을 알지 못하며, 형성들의 소멸을 알지 못하고, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못하는 이들이 있습니다. 이 법들을 알지 못하고, 이 법들의 일어남을 알지 못하며, 이 법들의 소멸을 알지 못하고, 이 법들의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못합니다. 비구들이여, 그들은 나에게 사문들 가운데 사문이라거나 바라문들 가운데 바라문이라 여겨지지 않으며, 또한 그 존자들은 사문의 상태나 바라문의 상태를 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 실현하고 성취하여 머물지도 못합니다.”

‘‘เย [Pg.257] จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม ธมฺเม ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ, กตเม ธมฺเม ปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ ปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ ปชานนฺติ, กตเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ?

“비구들이여, 그러나 어떤 사문들이나 바라문들이든 이 법들을 알고, 이 법들의 일어남을 알며, 이 법들의 소멸을 알고, 이 법들의 소멸로 인도하는 도닦음을 압니다. 어떤 법들을 알고, 어떤 법들의 일어남을 알며, 어떤 법들의 소멸을 알고, 어떤 법들의 소멸로 인도하는 도닦음을 압니까?”

‘‘ชรามรณํ ปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ; ชาตึ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร ปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ. อิเม ธมฺเม ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ สมุทยํ ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธํ ปชานนฺติ, อิเมสํ ธมฺมานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ. เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา, พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา. เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 일어남을 알며, 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 압니다; 태어남…(중략)… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 정신과 형색… 아르마리… 형성들을 알고, 형성들의 일어남을 알며, 형성들의 소멸을 알고, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 압니다. 이 법들을 알고, 이 법들의 일어남을 알며, 이 법들의 소멸을 알고, 이 법들의 소멸로 인도하는 도닦음을 압니다. 비구들이여, 그들은 나에게 사문들 가운데 사문이라 인정되고 바라문들 가운데 바라문이라 인정됩니다. 또한 그 존자들은 사문의 상태와 바라문의 상태를 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 실현하고 성취하여 머뭅니다.” 네 번째 (경).

๕. กจฺจานโคตฺตสุตฺตํ

5. 5. 깟짜나곳따 경

๑๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา กจฺจานโคตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กจฺจานโคตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาทิฏฺฐี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สมฺมาทิฏฺฐิ โหตี’’ติ?

15. 사왓띠에 머무셨다. 그때 존자 깟짜나곳따가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 깟짜나곳따는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, ‘바른 견해, 바른 견해’라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 바른 견해입니까?”

‘‘ทฺวยนิสฺสิโต ขฺวายํ, กจฺจาน, โลโก เยภุยฺเยน – อตฺถิตญฺเจว นตฺถิตญฺจ. โลกสมุทยํ โข, กจฺจาน, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต ยา โลเก นตฺถิตา สา น โหติ. โลกนิโรธํ โข, กจฺจาน, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต ยา โลเก อตฺถิตา สา น โหติ. อุปยุปาทานาภินิเวสวินิพนฺโธ ขฺวายํ, กจฺจาน, โลโก เยภุยฺเยน. ตญฺจายํ อุปยุปาทานํ เจตโส อธิฏฺฐานํ อภินิเวสานุสยํ น อุเปติ น อุปาทิยติ นาธิฏฺฐาติ – ‘อตฺตา เม’ติ. ‘ทุกฺขเมว อุปฺปชฺชมานํ [Pg.258] อุปฺปชฺชติ, ทุกฺขํ นิรุชฺฌมานํ นิรุชฺฌตี’ติ น กงฺขติ น วิจิกิจฺฉติ อปรปจฺจยา ญาณเมวสฺส เอตฺถ โหติ. เอตฺตาวตา โข, กจฺจาน, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

“깟짜나여, 이 세상은 대개 있음(有)과 없음(無)이라는 두 가지에 의지하고 있다. 깟짜나여, 세상의 일어남을 있는 그대로 바른 지혜로 관찰하는 자에게 세상에 대해 ‘없음’이라는 견해는 생기지 않는다. 깟짜나여, 세상의 소멸을 있는 그대로 바른 지혜로 관찰하는 자에게 세상에 대해 ‘있음’이라는 견해는 생기지 않는다. 깟짜나여, 이 세상은 대개 접근과 집착과 고집에 묶여 있다. 그러나 이 [성스러운 제자]는 그러한 접근과 집착, 그리고 마음의 머뭄과 고집과 잠재성향에 다가가지 않고 집착하지 않으며 ‘나의 자아’라고 고집하지 않는다. ‘오직 괴로움이 생겨날 때 생겨나고, 괴로움이 소멸할 때 소멸한다’고 하여 의심하지 않고 주저하지 않으며, 타인에 의존하지 않는 지혜가 그에게 생긴다. 깟짜나여, 이 정도가 바른 견해이다.”

‘‘‘สพฺพํ อตฺถี’ติ โข, กจฺจาน, อยเมโก อนฺโต. ‘สพฺพํ นตฺถี’ติ อยํ ทุติโย อนฺโต. เอเต เต, กจฺจาน, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ. ปญฺจมํ.

“깟짜나여, ‘모든 것은 존재한다’는 것이 하나의 극단이다. ‘모든 것은 존재하지 않는다’는 것이 두 번째 극단이다. 깟짜나여, 이러한 두 극단에 치우치지 않고 여래는 중간에 의해서 법을 설한다. ‘무명을 조건으로 형성들이 생기고, 형성들을 조건으로 아르마리가 생기며…(중략)… 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 일어난다. 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 형성들이 소멸하고, 형성들이 소멸함으로써 아르마리가 소멸하며…(중략)… 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다.’” 다섯 번째 (경).

๖. ธมฺมกถิกสุตฺตํ

6. 6. 법을 설하는 자 경

๑๖. สาวตฺถิยํ …เป… อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ธมฺมกถิโก ธมฺมกถิโก’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ธมฺมกถิโก โหตี’’ติ?

16. 사왓띠에서…(중략)… 그때 어떤 비구가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, ‘법을 설하는 자, 법을 설하는 자’라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도까지가 법을 설하는 자입니까?”

‘‘ชรามรณสฺส เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํ วจนาย. ชรามรณสฺส เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ‘ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขู’ติ อลํ วจนาย. ชรามรณสฺส เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ, ‘ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขู’ติ อลํ วจนาย.

“비구여, 만약 비구가 늙음과 죽음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 법을 설한다면, ‘법을 설하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 만약 비구가 늙음과 죽음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다면, ‘법에 따라 법을 실천하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 만약 비구가 늙음과 죽음에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여 집착 없이 해탈했다면, ‘지금 여기에서 열반에 이른 비구’라고 부르기에 충분하다.”

‘‘ชาติยา เจ ภิกฺขุ…เป… ภวสฺส เจ ภิกฺขุ… อุปาทานสฺส เจ ภิกฺขุ… ตณฺหาย เจ ภิกฺขุ… เวทนาย เจ ภิกฺขุ… ผสฺสสฺส เจ ภิกฺขุ… สฬายตนสฺส เจ ภิกฺขุ… นามรูปสฺส เจ ภิกฺขุ… วิญฺญาณสฺส เจ ภิกฺขุ… สงฺขารานํ เจ ภิกฺขุ… อวิชฺชาย เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ‘ธมฺมกถิโก ภิกฺขู’ติ อลํ วจนาย. อวิชฺชาย เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ‘ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขู’ติ อลํ วจนาย. อวิชฺชาย เจ ภิกฺขุ นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ, ‘ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขู’ติ อลํ วจนายา’’ติ.

“비구여, 태어남에 대해…(중략)… 존재에 대해… 집착에 대해… 갈애에 대해… 느낌에 대해… 접촉에 대해… 여섯 감각장소에 대해… 정신과 형색에 대해… 아르마리에 대해… 형성들에 대해… 비구여, 무명에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 법을 설한다면, ‘법을 설하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 무명에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천한다면, ‘법에 따라 법을 실천하는 비구’라고 부르기에 충분하다. 비구여, 무명에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여 집착 없이 해탈했다면, ‘지금 여기에서 열반에 이른 비구’라고 부르기에 충분하다.” 여섯 번째 (경).

๗. อเจลกสฺสปสุตฺตํ

7. 7. 아쩰라깟사빠 경

๑๗. เอวํ [Pg.259] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุจฺเฉยฺยาม มยํ ภวนฺตํ โคตมํ กญฺจิเทว เทสํ, สเจ โน ภวํ โคตโม โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ.

17. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 가란타카니바파 죽림 정사에 머무셨다. 그때 세존께서는 오전 일찍 가사를 입으시고 발우와 가사를 갖추어 공양을 받으러 라자가하 시내로 들어가셨다. 나체 수행자 캇사파는 멀리서 오고 계시는 세존을 뵈었다. 뵙고 나서 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존과 함께 안부를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 나체 수행자 캇사파는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "존자 고타마여, 만약 존자 고타마께서 저희의 질문을 해결해 주실 기회를 주신다면, 저희는 존자 고타마께 한 가지 주제에 대해 여쭙고 싶습니다."

‘‘อกาโล โข ตาว, กสฺสป, ปญฺหสฺส; อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ปุจฺเฉยฺยาม มยํ ภวนฺตํ โคตมํ กญฺจิเทว เทสํ, สเจ โน ภวํ โคตโม โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ. ‘‘อกาโล โข ตาว, กสฺสป, ปญฺหสฺส; อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อเจโล กสฺสโป…เป… อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐมฺหาติ. เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ปน มยํ ภวนฺตํ โคตมํ พหุเทว ปุจฺฉิตุกามา’’ติ. ‘‘ปุจฺฉ, กสฺสป, ยทากงฺขสี’’ติ.

"캇사파여, 지금은 질문할 때가 아닙니다. 마을로 들어가는 중입니다." 두 번째로 나체 수행자 캇사파는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "존자 고타마여, 만약 존자 고타마께서 저희의 질문을 해결해 주실 기회를 주신다면, 저희는 존자 고타마께 한 가지 주제에 대해 여쭙고 싶습니다." "캇사파여, 지금은 질문할 때가 아닙니다. 마을로 들어가는 중입니다." 세 번째로 나체 수행자 캇사파가... (중략) ...마을로 들어가는 중이라고 말씀하셨다. 이와 같이 말씀하시자 나체 수행자 캇사파는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "존자 고타마여, 저희는 존자 고타마께 많은 것을 묻고자 하는 것이 아닙니다." "캇사파여, 그대가 묻고 싶은 것을 물으십시오."

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘สยํกตํ ทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, ปรํกตํ ทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ ปน โภ โคตม, อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, นตฺถิ ทุกฺข’นฺติ? ‘น โข, กสฺสป, นตฺถิ ทุกฺขํ. อตฺถิ โข, กสฺสป, ทุกฺข’นฺติ. ‘เตน หิ ภวํ โคตโม ทุกฺขํ น ชานาติ, น ปสฺสตี’ติ. ‘น ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺขํ น ชานามิ, น ปสฺสามิ. ชานามิ ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺขํ; ปสฺสามิ ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺข’’’นฺติ.

"존자 고타마여, 괴로움은 자신이 만든 것입니까?" 세존께서 말씀하셨다. "캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오." "존자 고타마여, 그렇다면 괴로움은 타인이 만든 것입니까?" 세존께서 말씀하셨다. "캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오." "존자 고타마여, 그렇다면 괴로움은 자신도 만들고 타인도 만든 것입니까?" 세존께서 말씀하셨다. "캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오." "존자 고타마여, 그렇다면 괴로움은 자신도 만들지 않고 타인도 만들지 않은, 원인 없이 생겨난 것입니까?" 세존께서 말씀하셨다. "캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오." "존자 고타마여, 그렇다면 괴로움은 없는 것입니까?" "캇사파여, 괴로움이 없는 것이 아닙니다. 캇사파여, 괴로움은 분명히 있습니다." "그렇다면 존자 고타마께서는 괴로움을 알지도 못하고 보지도 못하시는 것입니까?" "캇사파여, 내가 괴로움을 알지 못하고 보지 못하는 것이 아닙니다. 캇사파여, 나는 괴로움을 압니다. 캇사파여, 나는 괴로움을 봅니다."

‘‘กิ นุ โข, โภ โคตม, ‘สยํกตํ ทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, ปรํกตํ ทุกฺข’นฺติ อิติ [Pg.260] ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, กสฺสปา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, นตฺถิ ทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข, กสฺสป, นตฺถิ ทุกฺขํ, อตฺถิ โข, กสฺสป, ทุกฺข’นฺติ วเทสิ. ‘เตน หิ ภวํ โคตโม ทุกฺขํ น ชานาติ น ปสฺสตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺขํ น ชานามิ น ปสฺสามิ. ชานามิ ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺขํ; ปสฺสามิ ขฺวาหํ, กสฺสป, ทุกฺข’นฺติ วเทสิ. อาจิกฺขตุ จ เม, ภนฺเต, ภควา ทุกฺขํ. เทเสตุ จ เม, ภนฺเต, ภควา ทุกฺข’’นฺติ.

"존자 고타마여, '괴로움은 자신이 만든 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오'라고 말씀하셨습니다. '존자 고타마여, 괴로움은 타인이 만든 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오'라고 말씀하셨습니다. '존자 고타마여, 괴로움은 자신도 만들고 타인도 만든 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오'라고 말씀하셨습니다. '존자 고타마여, 괴로움은 자신도 만들지 않고 타인도 만들지 않은 원인 없이 생겨난 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 그렇게 말하지 마십시오'라고 말씀하셨습니다. '존자 고타마여, 괴로움은 없는 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 괴로움이 없는 것이 아니라 괴로움은 분명히 있다'고 말씀하셨습니다. '그렇다면 존자 고타마께서는 괴로움을 알지도 못하고 보지도 못하시는 것입니까?'라고 여쭈었을 때 '캇사파여, 내가 괴로움을 알지 못하고 보지 못하는 것이 아니라 나는 괴로움을 알고 괴로움을 본다'고 말씀하셨습니다. 세존이시여, 저에게 괴로움에 대해 일러 주십시오. 세존이시여, 저에게 괴로움을 설해 주십시오."

‘‘‘โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตี’ติ โข, กสฺสป, อาทิโต สโต ‘สยํกตํ ทุกฺข’นฺติ อิติ วทํ สสฺสตํ เอตํ ปเรติ. ‘อญฺโญ กโรติ อญฺโญ ปฏิสํเวทยตี’ติ โข, กสฺสป, เวทนาภิตุนฺนสฺส สโต ‘ปรํกตํ ทุกฺข’นฺติ อิติ วทํ อุจฺเฉทํ เอตํ ปเรติ. เอเต เต, กสฺสป, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

"캇사파여, '그 사람이 행하고 그 사람이 느낀다'고 처음부터 존재한다면, '괴로움은 자신이 만든 것이다'라고 말하는 자는 상견(Sassata)에 빠지는 것입니다. 캇사파여, '한 사람이 행하고 다른 사람이 느낀다'고 처음부터 존재한다면, 괴로움에 시달리는 자에게 '괴로움은 타인이 만든 것이다'라고 말하는 자는 단견(Uccheda)에 빠지는 것입니다. 캇사파여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로써 법을 설합니다. 즉, '무명을 연하여 행이 있고, 행을 연하여 식이 있으며... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 발생한다. 무명이 남김없이 사라져 소멸하면 행이 소멸하고, 행이 소멸하면 식이 소멸하며... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다'는 것입니다."

เอวํ วุตฺเต, อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย…เป… จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자 나체 수행자 캇사파는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 마치 세존이시여, 넘어진 것을 일으켜 세우듯... (중략) ...눈 있는 자는 형상을 보리라고 등불을 비추어 주시는 것과 같습니다. 이와 같이 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 세존께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존이시여, 제가 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받기를 원합니다."

‘‘โย โข, กสฺสป, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน (ปริวุตฺถปริวาสํ) อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ มยา ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ.

"캇사파여, 이전에 외도였던 자가 이 법과 율에서 출가하여 구족계를 받기를 원한다면 4개월 동안 별거(Parivāsa) 기간을 거쳐야 합니다. 4개월이 지난 뒤 비구들이 만족한 마음을 가지게 되면 그를 출가시키고 비구가 되도록 구족계를 줍니다. 그러나 나는 이 일에 있어 개인적 차이가 있음을 압니다."

‘‘สเจ[Pg.261], ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, จตฺตาโร มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน (ปริวุตฺถปริวาสํ) อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน (ปริวุตฺถปริวาสํ) อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ.

"세존이시여, 만약 이전에 외도였던 자가 이 법과 율에서 출가하여 구족계를 받기를 원하여 4개월 동안 별거 기간을 거쳐야 하고, 4개월이 지난 뒤 비구들이 만족하여 그를 출가시키고 비구가 되도록 구족계를 준다면, 저는 4년 동안 별거 기간을 거치겠습니다. 4년이 지난 뒤 비구들이 만족하신다면 저를 출가시켜 비구가 되도록 구족계를 주십시오."

อลตฺถ โข อเจโล กสฺสโป ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน จ ปนายสฺมา กสฺสโป เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา กสฺสโป อรหตํ อโหสีติ. สตฺตมํ.

아첼라 카사파는 세존의 처소에서 출가를 얻었고, 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 카사파 존자는 홀로 떨어져 은둔하며 방일하지 않고 부지런히 정진하여, 선남자들이 집에서 나와 출가하는 목적인 위없는 범행의 완성을 현생에서 스스로 수증하여 성취하고 머물렀다. 그는 '태어남은 다했고, 범행은 성취되었으며, 해야 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이러한 존재 상태로 돌아오지 않는다'라고 분명히 알았다. 이로써 카사파 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다.

๘. ติมฺพรุกสุตฺตํ

8. 팀바루카 경

๑๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข ติมฺพรุโก ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ติมฺพรุโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

18. 사왓티에 머무셨다. 그때 팀바루카 유행자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 팀바루카 유행자는 세존께 이렇게 말씀드렸다.

‘‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สยํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, ปรํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺข’นฺติ? ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ ภควา อโวจ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, นตฺถิ สุขทุกฺข’นฺติ? ‘น โข, ติมฺพรุก, นตฺถิ สุขทุกฺขํ; อตฺถิ โข, ติมฺพรุก, สุขทุกฺข’นฺติ. ‘เตน หิ ภวํ โคตโม สุขทุกฺขํ น ชานาติ, น ปสฺสตี’ติ? ‘น ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺขํ น ชานามิ, น ปสฺสามิ. ชานามิ ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺขํ; ปสฺสามิ ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺข’’’นฺติ.

“고타마 존자시여, 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것입니까?” 세존께서 말씀하셨다. “팀바루카여, 그렇게 말하지 마시오.” “고타마 존자시여, 그러면 즐거움과 괴로움은 남이 만든 것입니까?” “팀바루카여, 그렇게 말하지 마시오.” “고타마 존자시여, 그러면 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 합니까?” “팀바루카여, 그렇게 말하지 마시오.” “고타마 존자시여, 그러면 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌, 원인 없이 우연히 생겨난 것입니까?” “팀바루카여, 그렇게 말하지 마시오.” “고타마 존자시여, 그러면 즐거움과 괴로움은 존재하지 않는 것입니까?” “팀바루카여, 즐거움과 괴로움이 존재하지 않는 것이 아니오. 팀바루카여, 즐거움과 괴로움은 실재하오.” “그렇다면 고타마 존자께서는 즐거움과 괴로움을 알지 못하고 보지 못하시는 것입니까?” “팀바루카여, 내가 즐거움과 괴로움을 알지 못하고 보지 못하는 것이 아니오. 팀바루카여, 나는 즐거움과 괴로움을 알고, 나는 즐거움과 괴로움을 보오.”

‘‘‘กึ [Pg.262] นุ โข, โภ โคตม, สยํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, ปรํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘มา เหวํ, ติมฺพรุกา’ติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, นตฺถิ สุขทุกฺข’นฺติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข, ติมฺพรุก, นตฺถิ สุขทุกฺขํ; อตฺถิ โข, ติมฺพรุก, สุขทุกฺข’นฺติ วเทสิ. ‘เตน หิ ภวํ โคตโม สุขทุกฺขํ น ชานาติ, น ปสฺสตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺขํ น ชานามิ, น ปสฺสามิ. ชานามิ ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺขํ; ปสฺสามิ ขฺวาหํ, ติมฺพรุก, สุขทุกฺข’นฺติ วเทสิ. อาจิกฺขตุ จ เม ภวํ โคตโม สุขทุกฺขํ. เทเสตุ จ เม ภวํ โคตโม สุขทุกฺข’’นฺติ.

“고타마 존자시여, ‘즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것입니까’라고 여쭈었을 때 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 하셨습니다. ‘즐거움과 괴로움은 남이 만든 것입니까’라고 여쭈었을 때도 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 하셨습니다. ‘즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 합니까’라고 여쭈었을 때도 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 하셨습니다. ‘즐거움과 괴로움은 원인 없이 생겨난 것입니까’라고 여쭈었을 때도 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 하셨습니다. ‘즐거움과 괴로움은 존재하지 않습니까’라고 여쭈었을 때 ‘즐거움과 괴로움은 존재하지 않는 것이 아니라 실재한다’고 하셨습니다. ‘그렇다면 고타마 존자께서는 즐거움과 괴로움을 알지 못하고 보지 못하십니까’라고 여쭈었을 때 ‘나는 즐거움과 괴로움을 알고 본다’고 하셨습니다. 고타마 존자시여, 제게 즐거움과 괴로움에 대해 알려주시고, 제게 즐거움과 괴로움에 대해 법을 설해 주십시오.”

‘‘‘สา เวทนา, โส เวทยตี’ติ โข, ติมฺพรุก, อาทิโต สโต ‘สยํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ เอวมฺปาหํ น วทามิ. ‘อญฺญา เวทนา, อญฺโญ เวทยตี’ติ โข, ติมฺพรุก, เวทนาภิตุนฺนสฺส สโต ‘ปรํกตํ สุขทุกฺข’นฺติ เอวมฺปาหํ น วทามิ. เอเต เต, ติมฺพรุก, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

“팀바루카여, ‘그 느낌이 바로 그것이고, 그가 그것을 느낀다’라고 처음부터 상정한다면 ‘즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것’이라는 주장이 됩니다. 그러나 나는 그렇게 말하지 않습니다. 팀바루카여, ‘느낌은 다른 것이고, 느끼는 자도 다른 것이다’라고 상정하여 괴로움에 시달리는 자에게는 ‘즐거움과 괴로움은 남이 만든 것’이라는 주장이 됩니다. 그러나 나는 그렇게 말하지 않습니다. 팀바루카여, 여래는 이러한 양극단을 피하여 중도로 법을 설합니다. 즉, ‘무명을 조건으로 의도적 행위들이 생겨나고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생겨나며... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생합니다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함에 따라 식이 소멸하며... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무리가 소멸합니다.’”

เอวํ วุตฺเต, ติมฺพรุโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

이렇게 설해졌을 때 팀바루카 유행자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 저는 고타마 존자께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.”

๙. พาลปณฺฑิตสุตฺตํ

9. 어리석은 자와 현명한 자 경

๑๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อวิชฺชานีวรณสฺส, ภิกฺขเว, พาลสฺส ตณฺหาย สมฺปยุตฺตสฺส เอวมยํ กาโย สมุทาคโต. อิติ อยญฺเจว กาโย พหิทฺธา จ นามรูปํ, อิตฺเถตํ ทฺวยํ, ทฺวยํ ปฏิจฺจ ผสฺโส สเฬวายตนานิ [Pg.263], เยหิ ผุฏฺโฐ พาโล สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวทยติ เอเตสํ วา อญฺญตเรน’’.

19. 사왓티에 머무셨다. “비구들이여, 무명에 덮여 가애에 얽매인 어리석은 자에게 이와 같이 이 몸이 형성되었다. 그리하여 이 몸과 외부의 명색이 있게 되니, 이 둘을 조건으로 접촉과 여섯 감각 장소가 생긴다. 이것들에 의해 접촉된 어리석은 자는 즐거움과 괴로움을 경험한다.”

‘‘อวิชฺชานีวรณสฺส, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ตณฺหาย สมฺปยุตฺตสฺส เอวมยํ กาโย สมุทาคโต. อิติ อยญฺเจว กาโย พหิทฺธา จ นามรูปํ, อิตฺเถตํ ทฺวยํ, ทฺวยํ ปฏิจฺจ ผสฺโส สเฬวายตนานิ, เยหิ ผุฏฺโฐ ปณฺฑิโต สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวทยติ เอเตสํ วา อญฺญตเรน’’.

“비구들이여, 무명에 덮여 가애에 얽매인 현명한 자에게도 이와 같이 이 몸이 형성되었다. 그리하여 이 몸과 외부의 명색이 있게 되니, 이 둘을 조건으로 접촉과 여섯 감각 장소가 생긴다. 이것들에 의해 접촉된 현명한 자는 즐거움과 괴로움을 경험한다.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ปณฺฑิตสฺส พาเลนา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา, ภควํเนตฺติกา, ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

“비구들이여, 그렇다면 어리석은 자와 현명한 자 사이에 어떤 차이가 있고 어떤 특이점이 있으며 어떤 다름이 있느냐?” “세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 근원으로 하고 세존을 인도자로 하며 세존을 의지처로 합니다. 세존이시여, 바라옵건대 세존께서 직접 이 말씀의 의미를 밝혀 주십시오. 세존의 말씀을 듣고 비구들이 그것을 잘 간직하겠습니다.”

‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“비구들이여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 깊이 새겨라. 내가 말하리라.” 비구들은 “예, 세존이시여”라고 대답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ยาย จ, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิวุตสฺส พาลสฺส ยาย จ ตณฺหาย สมฺปยุตฺตสฺส อยํ กาโย สมุทาคโต, สา เจว อวิชฺชา พาลสฺส อปฺปหีนา สา จ ตณฺหา อปริกฺขีณา. ตํ กิสฺส เหตุ? น, ภิกฺขเว, พาโล อจริ พฺรหฺมจริยํ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตสฺมา พาโล กายสฺส เภทา กายูปโค โหติ, โส กายูปโค สมาโน น ปริมุจฺจติ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ. น ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 무명에 덮이고 갈애에 결합된 어리석은 자에게 이 몸이 생겨났다. 그 어리석은 자에게 그 무명은 버려지지 않았고, 그 갈애는 소멸되지 않았다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 어리석은 자는 괴로움을 완전히 소멸하기 위해 청정범행을 바르게 닦지 않았기 때문이다. 그러므로 어리석은 자는 몸이 무너진 뒤에 다시 몸을 얻게 되고, 다시 몸을 얻게 되므로 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나지 못한다. 나는 그가 괴로움으로부터 벗어나지 못한다고 말한다.”

‘‘ยาย จ, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิวุตสฺส ปณฺฑิตสฺส ยาย จ ตณฺหาย สมฺปยุตฺตสฺส อยํ กาโย สมุทาคโต, สา เจว อวิชฺชา ปณฺฑิตสฺส ปหีนา, สา จ ตณฺหา ปริกฺขีณา. ตํ กิสฺส เหตุ? อจริ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิโต พฺรหฺมจริยํ สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตสฺมา ปณฺฑิโต กายสฺส เภทา น กายูปโค โหติ. โส อกายูปโค สมาโน ปริมุจฺจติ ชาติยา ชรามรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ. ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. อยํ [Pg.264] โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ปณฺฑิตสฺส พาเลน ยทิทํ พฺรหฺมจริยวาโส’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 무명에 덮이고 갈애에 결합된 현명한 자에게도 이 몸이 생겨났다. 그러나 그 현명한 자에게 그 무명은 버려졌고, 그 갈애는 소멸되었다. 그것은 무슨 이유 때문인가? 비구들이여, 현명한 자는 괴로움을 완전히 소멸하기 위해 청정범행을 바르게 닦았기 때문이다. 그러므로 현명한 자는 몸이 무너진 뒤에 다시 몸을 얻지 않고, 다시 몸을 얻지 않으므로 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어난다. 나는 그가 괴로움으로부터 벗어난다고 말한다. 비구들이여, 어리석은 자와 현명한 자의 차이점, 특이점, 다름이 바로 이것이니, 즉 청정범행을 닦는 것이다.” (아홉 번째 수타)

๑๐. ปจฺจยสุตฺตํ

10. 조건 경

๒๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเน จ ธมฺเม. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

20. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 그대들에게 연기(緣起)와 연생법(緣生法, 연하여 생겨난 법들)을 설하리라. 그것을 잘 듣고 마음에 새겨라. 설하리라.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여.”라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท? ชาติปจฺจยา, ภิกฺขเว, ชรามรณํ. อุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ, ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา อิทปฺปจฺจยตา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ. ‘ปสฺสถา’ติ จาห – ‘ชาติปจฺจยา, ภิกฺขเว, ชรามรณํ’’’.

“비구들이여, 연기란 무엇인가? 비구들이여, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다. 여래들이 출현하거나 여래들이 출현하지 않거나, 그 성품(dhātu)은 법의 주지성(法住性), 법의 확정성(法定位), 이것을 조건으로 함(此緣性)으로 정해져 있다. 여래는 그것을 완전히 깨닫고 체득한다. 그것을 완전히 깨닫고 체득한 뒤에 설명하고 가르치고 알리고 세우고 드러내고 분석하고 명백하게 한다. 그리고 ‘보라, 비구들이여, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’라고 말씀하신다.”

‘‘ภวปจฺจยา, ภิกฺขเว, ชาติ…เป… อุปาทานปจฺจยา, ภิกฺขเว, ภโว… ตณฺหาปจฺจยา, ภิกฺขเว, อุปาทานํ… เวทนาปจฺจยา, ภิกฺขเว, ตณฺหา… ผสฺสปจฺจยา, ภิกฺขเว, เวทนา… สฬายตนปจฺจยา, ภิกฺขเว, ผสฺโส… นามรูปปจฺจยา, ภิกฺขเว, สฬายตนํ… วิญฺญาณปจฺจยา, ภิกฺขเว, นามรูปํ… สงฺขารปจฺจยา, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ… อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา อุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ, ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา อิทปฺปจฺจยตา. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ. ‘ปสฺสถา’ติ จาห ‘อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา’. อิติ โข, ภิกฺขเว, ยา ตตฺร ตถตา อวิตถตา อนญฺญถตา อิทปฺปจฺจยตา – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท.

“존재를 조건으로 태어남이 있고 ... 집착을 조건으로 존재가 있고 ... 갈애를 조건으로 집착이 있고 ... 느낌을 조건으로 갈애가 있고 ... 접촉을 조건으로 느낌이 있고 ... 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 있고 ... 정신과 형상을 조건으로 여섯 감각장소가 있고 ... 식을 조건으로 정신과 형상이 있고 ... 형성들을 조건으로 식이 있고 ... 비구들이여, 무명을 조건으로 형성들이 있다. 여래들이 출현하거나 여래들이 출현하지 않거나, 그 성품은 법의 주지성, 법의 확정성, 이것을 조건으로 함으로 정해져 있다. 여래는 그것을 완전히 깨닫고 체득한다. 그것을 완전히 깨닫고 체득한 뒤에 설명하고 가르치고 알리고 세우고 드러내고 분석하고 명백하게 한다. 그리고 ‘보라, 비구들이여, 무명을 조건으로 형성들이 있다’라고 말씀하신다. 비구들이여, 이와 같이 거기 있는 그러함(tathatā), 어김없음(avitathatā), 다름없음(anaññathatā), 이것을 조건으로 함(idappaccayatā) — 비구들이여, 이것을 연기라 한다.”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ธมฺมา? ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมํ. ชาติ, ภิกฺขเว, อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. ภโว, ภิกฺขเว, อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน ขยธมฺโม วยธมฺโม วิราคธมฺโม นิโรธธมฺโม. อุปาทานํ ภิกฺขเว…เป… ตณฺหา, ภิกฺขเว… เวทนา, ภิกฺขเว… ผสฺโส, ภิกฺขเว… สฬายตนํ, ภิกฺขเว… นามรูปํ, ภิกฺขเว… วิญฺญาณํ[Pg.265], ภิกฺขเว… สงฺขารา, ภิกฺขเว… อวิชฺชา, ภิกฺขเว, อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ธมฺมา.

“비구들이여, 연생법이란 무엇인가? 비구들이여, 늙음과 죽음은 무상하고 형성된 것이며, 연하여 생겨난 것이고, 소멸하는 성질, 사라지는 성질, 탐욕이 빛바래는 성질, 소멸하는 성질을 가진 것이다. 태어남은 ... 존재는 ... 집착은 ... 갈애는 ... 느낌은 ... 접촉은 ... 여섯 감각장소는 ... 정신과 형상은 ... 식은 ... 형성들은 ... 비구들이여, 무명은 무상하고 형성된 것이며, 연하여 생겨난 것이고, 소멸하는 성질, 사라지는 성질, 탐욕이 빛바래는 성질, 소멸하는 성질을 가진 것이다. 비구들이여, 이들을 연생법이라 한다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ‘อยญฺจ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท, อิเม จ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ธมฺมา’ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ, โส วต ปุพฺพนฺตํ วา ปฏิธาวิสฺสติ – ‘อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธานํ, นนุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ, กึ นุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ, กถํ นุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ, กึ หุตฺวา กึ อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธาน’นฺติ; อปรนฺตํ วา อุปธาวิสฺสติ – ‘ภวิสฺสามิ นุ โข อหํ อนาคตมทฺธานํ, นนุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ, กึ นุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ, กถํ นุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ, กึ หุตฺวา กึ ภวิสฺสามิ นุ โข อหํ อนาคตมทฺธาน’นฺติ; เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อชฺฌตฺตํ กถํกถี ภวิสฺสติ – ‘อหํ นุ โขสฺมิ, โน นุ โขสฺมิ, กึ นุ โขสฺมิ, กถํ นุ โขสฺมิ, อยํ นุ โข สตฺโต กุโต อาคโต, โส กุหึ คมิสฺสตี’ติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส อยญฺจ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท อิเม จ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ธมฺมา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 ‘이것이 연기이며, 이것들이 연생법이다’라는 것을 있는 그대로 바른 통찰지를 통해 잘 보게 되면, 그는 결코 과거로 소급하여 ‘나는 과거에 있었는가? 나는 과거에 없었는가? 나는 과거에 무엇이었는가? 나는 과거에 어떠했는가? 나는 과거에 무엇이 되었다가 무엇이 되었는가?’라고 생각하지 않을 것이다. 또한 미래에 대하여 ‘나는 미래에 있을 것인가? 나는 미래에 없을 것인가? 나는 미래에 무엇이 될 것인가? 나는 미래에 어떠할 것인가? 나는 미래에 무엇이 되었다가 무엇이 될 것인가?’라고 생각하지 않을 것이다. 또한 지금 현재에 대하여 내부적으로 ‘나는 있는가? 나는 없는가? 나는 무엇인가? 나는 어떠한가? 이 중생은 어디서 왔는가? 그는 어디로 갈 것인가?’라고 의문을 품는 일도 없을 것이다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 성스러운 제자가 이 연기와 연생법을 있는 그대로 바른 통찰지를 통해 잘 보았기 때문이다.” (열 번째 수타)

อาหารวคฺโค ทุติโย.

두 번째 아하라 품(음식 품)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

อาหารํ ผคฺคุโน เจว, ทฺเว จ สมณพฺราหฺมณา;

กจฺจานโคตฺโต ธมฺมกถิกํ, อเจลํ ติมฺพรุเกน จ;

พาลปณฺฑิตโต เจว, ทสโม ปจฺจเยน จาติ.

아하라 경, 파구나 경, 두 개의 사문·바라문 경, 깟짜나곳따 경, 법사 경, 아첼라 경, 띰바루까 경, 어리석은 자와 현명한 자 경, 그리고 열 번째 조건 경이다.

๓. ทสพลวคฺโค

3. 다사발라 품(열 가지 힘의 품)

๑. ทสพลสุตฺตํ

1. 다사발라 경(열 가지 힘의 경)

๒๑. สาวตฺถิยํ [Pg.266] วิหรติ…เป… ‘‘ทสพลสมนฺนาคโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต จตูหิ จ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ – อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม, อิติ เวทนา อิติ เวทนาย สมุทโย อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม, อิติ สญฺญา อิติ สญฺญาย สมุทโย อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม, อิติ สงฺขารา อิติ สงฺขารานํ สมุทโย อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม. อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ. อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ. ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ปฐมํ.

21. 사밧티에서 머무셨다. “비구들이여, 여래는 십력을 갖추고 네 가지 무소외를 갖추었기에 최상의 자리에 있음을 자부하며, 회중에서 사자후를 토하고, 성스러운 법의 바퀴를 굴린다. ‘이것이 색(色)이다, 이것이 색의 일어남이다, 이것이 색의 사라짐이다. 이것이 수(受)이다, 이것이 수의 일어남이다, 이것이 수의 사라짐이다. 이것이 상(想)이다, 이것이 상의 일어남이다, 이것이 상의 사라짐이다. 이것이 행(行)들이다, 이것이 행들의 일어남이다, 이것이 행들의 사라짐이다. 이것이 식(識)이다, 이것이 식의 일어남이다, 이것이 식의 사라짐이다. 이와 같이 이것이 있을 때 저것이 있고, 이것이 일어남으로써 저것이 일어난다. 이것이 없을 때 저것이 없고, 이것이 소멸함으로써 저것이 소멸한다. 즉, 무명을 조건으로 행들이 생겨나고, 행들을 조건으로 식이 생겨나며… (중략) …이와 같이 전체 고통의 무더기가 일어난다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 행들이 소멸하고, 행들이 소멸함으로써 식이 소멸하며… (중략) …이와 같이 전체 고통의 무더기가 소멸한다’라고 설하신다.” 첫 번째 경.

๒. ทุติยทสพลสุตฺตํ

2. 제2 십력 경

๒๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทสพลสมนฺนาคโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต จตูหิ จ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตฺติ – ‘อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม, อิติ เวทนา อิติ เวทนาย สมุทโย อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม, อิติ สญฺญา อิติ สญฺญาย สมุทโย อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม, อิติ สงฺขารา อิติ สงฺขารานํ สมุทโย อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม, อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม. อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ. ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ’’’.

22. 사밧티에서 머무셨다. “비구들이여, 여래는 십력을 갖추고 네 가지 무소외를 갖추었기에 최상의 자리에 있음을 자부하며, 회중에서 사자후를 토하고, 성스러운 법의 바퀴를 굴린다. 무엇이라 사자후를 토하는가? ‘이것이 색이다, 이것이 색의 일어남이다, 이것이 색의 사라짐이다. 이것이 수이다, 이것이 수의 일어남이다, 이것이 수의 사라짐이다. 이것이 상이다, 이것이 상의 일어남이다, 이것이 상의 사라짐이다. 이것이 행들이다, 이것이 행들의 일어남이다, 이것이 행들의 사라짐이다. 이것이 식이다, 이것이 식의 일어남이다, 이것이 식의 사라짐이다. 이와 같이 이것이 있을 때 저것이 있고, 이것이 일어남으로써 저것이 일어난다. 이것이 없을 때 저것이 없고, 이것이 소멸함으로써 저것이 소멸한다. 즉, 무명을 조건으로 행들이 생겨나고, 행들을 조건으로 식이 생겨나며… (중략) …이와 같이 전체 고통의 무더기가 일어난다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 행들이 소멸하고, 행들이 소멸함으로써 식이 소멸하며… (중략) …이와 같이 전체 고통의 무더기가 소멸한다’라고 사자후를 토하신다.”

‘‘เอวํ สฺวากฺขาโต, ภิกฺขเว, มยา ธมฺโม อุตฺตาโน วิวโฏ ปกาสิโต ฉินฺนปิโลติโก. เอวํ สฺวากฺขาเต โข, ภิกฺขเว, มยา ธมฺเม อุตฺตาเน วิวเฏ ปกาสิเต ฉินฺนปิโลติเก อลเมว สทฺธาปพฺพชิเตน กุลปุตฺเตน วีริยํ อารภิตุํ – ‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ [Pg.267] จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ. ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ, น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’’’ติ.

“비구들이여, 이와 같이 내가 설한 법은 잘 설해졌고, 분명하며, 공개되었고, 밝혀졌으며, 기운 데가 없이 온전하다. 비구들이여, 이와 같이 내가 설한 법이 분명하고 공개되고 밝혀지고 기운 데 없이 온전할 때, 믿음으로 출가한 선남자는 ‘살가죽과 힘줄과 뼈만 남고 몸의 살과 피가 말라버릴지언정, 장부의 힘과 장부의 정진과 장부의 노력으로 도달해야 할 바(아라한과)에 도달하기 전에는 정진을 멈추지 않으리라’고 정진을 시작하기에 충분하다.”

‘‘ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, กุสีโต วิหรติ โวกิณฺโณ ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, มหนฺตญฺจ สทตฺถํ ปริหาเปติ. อารทฺธวีริโย จ โข, ภิกฺขเว, สุขํ วิหรติ ปวิวิตฺโต ปาปเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, มหนฺตญฺจ สทตฺถํ ปริปูเรติ. น, ภิกฺขเว, หีเนน อคฺคสฺส ปตฺติ โหติ. อคฺเคน จ โข, ภิกฺขเว, อคฺคสฺส ปตฺติ โหติ. มณฺฑเปยฺยมิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ, สตฺถา สมฺมุขีภูโต. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, วีริยํ อารภถ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา, อนธิคตสฺส อธิคมาย, อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. ‘เอวํ โน อยํ อมฺหากํ ปพฺพชฺชา อวญฺฌา ภวิสฺสติ สผลา สอุทฺรยา. เยสญฺจ มยํ ปริภุญฺชาม จีวร-ปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ เตสํ เต การา อมฺเหสุ มหปฺผลา ภวิสฺสนฺติ มหานิสํสา’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ. อตฺตตฺถํ วา หิ, ภิกฺขเว, สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อปฺปมาเทน สมฺปาเทตุํ; ปรตฺถํ วา หิ, ภิกฺขเว, สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อปฺปมาเทน สมฺปาเทตุํ; อุภยตฺถํ วา หิ, ภิกฺขเว, สมฺปสฺสมาเนน อลเมว อปฺปมาเทน สมฺปาเทตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 게으른 자는 해롭고 불선한 법들에 섞여 고통스럽게 머물며 자신의 큰 이익을 쇠퇴하게 한다. 그러나 정진을 시작한 자는 해롭고 불선한 법들로부터 멀리 벗어나 행복하게 머물며 자신의 큰 이익을 성취한다. 비구들이여, 비천한 정진으로는 최상의 깨달음을 얻지 못한다. 오직 탁월한 정진으로써 최상의 깨달음을 얻는다. 비구들이여, 이 청정범행은 정화된 마실 것과 같고 스승이 눈앞에 계신다. 그러므로 비구들이여, 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 체득하지 못한 것을 체득하기 위해 정진을 시작하라. ‘이와 같이 우리의 이 출가가 헛되지 않고 결실과 결합하여 풍성해질 것이다. 그리고 우리가 공양받는 가사, 발바리, 처소, 약품 등의 공양물들이 그것을 보시한 이들에게 큰 과보와 큰 공덕이 될 것이다’라고 이와 같이 비구들이여, 그대들은 닦아야 한다. 비구들이여, 자신의 이익을 보더라도 방일하지 않음으로써 성취하기에 충분하며, 타인의 이익을 보더라도 방일하지 않음으로써 성취하기에 충분하며, 양쪽의 이익을 보더라도 방일하지 않음으로써 성취하기에 충분하다.” 두 번째 경.

๓. อุปนิสสุตฺตํ

3. 유분(조건) 경

๒๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ชานโต อหํ, ภิกฺขเว, ปสฺสโต อาสวานํ ขยํ วทามิ, โน อชานโต โน อปสฺสโต. กิญฺจ, ภิกฺขเว, ชานโต กึ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ? อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม, อิติ เวทนา…เป… อิติ สญฺญา… อิติ สงฺขารา… อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโมติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อาสวานํ ขโย โหติ’’.

23. 사밧티에서 머무셨다. “비구들이여, 나는 아는 자와 보는 자에게 번뇌의 소멸이 있다고 말하지, 알지 못하는 자와 보지 못하는 자에게는 말하지 않는다. 비구들이여, 무엇을 알고 무엇을 볼 때 번뇌의 소멸이 일어나는가? ‘이것이 색이다, 이것이 색의 일어남이다, 이것이 색의 사라짐이다. 이것이 수이다… (중략) …이것이 상이다… 이것이 행들이다… 이것이 식이다, 이것이 식의 일어남이다, 이것이 식의 사라짐이다’라고 아는 것이다. 비구들이여, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 자에게 번뇌의 소멸이 일어난다.”

‘‘ยมฺปิสฺส ตํ, ภิกฺขเว, ขยสฺมึ ขเยญฺญาณํ, ตมฺปิ สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ขเยญาณสฺส อุปนิสา? ‘วิมุตฺตี’ติสฺส วจนียํ. วิมุตฺติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, วิมุตฺติยา [Pg.268] อุปนิสา? ‘วิราโค’ติสฺส วจนียํ. วิราคมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, วิราคสฺส อุปนิสา? ‘นิพฺพิทา’ติสฺส วจนียํ. นิพฺพิทมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, นิพฺพิทาย อุปนิสา? ‘ยถาภูตญาณทสฺสน’นฺติสฺส วจนียํ. ยถาภูตญาณทสฺสนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส อุปนิสา? ‘สมาธี’ติสฺส วจนียํ. สมาธิมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ.

“비구들이여, 번뇌가 소멸했을 때 생기는 번뇌 소멸의 지혜(반조의 지혜) 또한 조건이 있는 것이지 조건 없는 것이 아니라고 나는 말한다. 비구들이여, 번뇌 소멸의 지혜에 대한 조건은 무엇인가? 그것은 ‘해탈’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 해탈 또한 조건이 있는 것이라고 나는 말한다. 해탈의 조건은 무엇인가? 그것은 ‘이탐(빛바램)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 이탐 또한 조건이 있는 것이라고 나는 말한다. 이탐의 조건은 무엇인가? 그것은 ‘염오(싫어하여 떠남)’라고 말해야 한다. 비구들이여, 염오 또한 조건이 있는 것이라고 나는 말한다. 염오의 조건은 무엇인가? 그것은 ‘여실지견(있는 그대로 알고 봄)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 여실지견 또한 조건이 있는 것이라고 나는 말한다. 여실지견의 조건은 무엇인가? 그것은 ‘삼매(정주)’라고 말해야 한다. 비구들이여, 삼매 또한 조건이 있는 것이라고 나는 말한다.”

‘‘กา จ, ภิกฺขเว, สมาธิสฺส อุปนิสา? ‘สุข’นฺติสฺส วจนียํ. สุขมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, สุขสฺส อุปนิสา? ‘ปสฺสทฺธี’ติสฺส วจนียํ. ปสฺสทฺธิมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ปสฺสทฺธิยา อุปนิสา? ‘ปีตี’ติสฺส วจนียํ. ปีติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ปีติยา อุปนิสา? ‘ปาโมชฺช’นฺติสฺส วจนียํ. ปาโมชฺชมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ปาโมชฺชสฺส อุปนิสา? ‘สทฺธา’ติสฺส วจนียํ. สทฺธมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ.

“비구들이여, 삼매(samādhi)의 근접 원인(upanisā)은 무엇인가? ‘행복(sukha)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 행복 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 행복의 근접 원인은 무엇인가? ‘경안(passaddhi)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 경안 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 경안의 근접 원인은 무엇인가? ‘희열(pīti)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 희열 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 희열의 근접 원인은 무엇인가? ‘환희(pāmojja)’라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 환희 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 환희의 근접 원인은 무엇인가? ‘믿음(saddhā)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 믿음 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다.”

‘‘กา จ, ภิกฺขเว, สทฺธาย อุปนิสา? ‘ทุกฺข’นฺติสฺส วจนียํ. ทุกฺขมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อุปนิสา? ‘ชาตี’ติสฺส วจนียํ. ชาติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ชาติยา อุปนิสา? ‘ภโว’ติสฺส วจนียํ. ภวมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, ภวสฺส อุปนิสา? ‘อุปาทาน’นฺติสฺส วจนียํ. อุปาทานมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ. กา จ, ภิกฺขเว, อุปาทานสฺส อุปนิสา? ‘ตณฺหา’ติสฺส วจนียํ. ตณฺหมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิสํ วทามิ, โน อนุปนิสํ.

“비구들이여, 믿음의 근접 원인은 무엇인가? ‘고통(dukkha)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 고통 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 고통의 근접 원인은 무엇인가? ‘태어남(jāti)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 태어남 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 태어남의 근접 원인은 무엇인가? ‘존재(bhavo)’라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 존재 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 존재의 근접 원인은 무엇인가? ‘취착(upādāna)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 취착 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 취착의 근접 원인은 무엇인가? ‘갈애(taṇhā)’라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 갈애 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다.”

‘‘กา จ, ภิกฺขเว, ตณฺหาย อุปนิสา? ‘เวทนา’ติสฺส วจนียํ…เป… ‘ผสฺโส’ติสฺส วจนียํ… ‘สฬายตน’นฺติสฺส วจนียํ… ‘นามรูป’นฺติสฺส วจนียํ… ‘วิญฺญาณ’นฺติสฺส วจนียํ… ‘สงฺขารา’ติสฺส วจนียํ. สงฺขาเรปาหํ, ภิกฺขเว, สอุปนิเส วทามิ, โน อนุปนิเส. กา จ, ภิกฺขเว, สงฺขารานํ อุปนิสา? ‘อวิชฺชา’ติสฺส วจนียํ.

“비구들이여, 갈애의 근접 원인은 무엇인가? ‘느낌(vedanā)’이라고 말해야 한다. … (중략) … ‘접촉(phasso)’이라고 말해야 한다. … ‘여섯 감각 장소(saḷāyatana)’라고 말해야 한다. … ‘명색(nāmarūpa)’이라고 말해야 한다. … ‘알음알이(viññāṇa)’라고 말해야 한다. … ‘형성들(saṅkhārā)’이라고 말해야 한다. 비구들이여, 나는 형성들 또한 원인이 있는 것이라 말하지, 원인이 없는 것이라 말하지 않는다. 비구들이여, 형성들의 근접 원인은 무엇인가? ‘무명(avijjā)’이라고 말해야 한다.”

‘‘อิติ [Pg.269] โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชูปนิสา สงฺขารา, สงฺขารูปนิสํ วิญฺญาณํ, วิญฺญาณูปนิสํ นามรูปํ, นามรูปูปนิสํ สฬายตนํ, สฬายตนูปนิโส ผสฺโส, ผสฺสูปนิสา เวทนา, เวทนูปนิสา ตณฺหา, ตณฺหูปนิสํ อุปาทานํ, อุปาทานูปนิโส ภโว, ภวูปนิสา ชาติ, ชาตูปนิสํ ทุกฺขํ, ทุกฺขูปนิสา สทฺธา, สทฺธูปนิสํ ปาโมชฺชํ, ปาโมชฺชูปนิสา ปีติ, ปีตูปนิสา ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธูปนิสํ สุขํ, สุขูปนิโส สมาธิ, สมาธูปนิสํ ยถาภูตญาณทสฺสนํ, ยถาภูตญาณทสฺสนูปนิสา นิพฺพิทา, นิพฺพิทูปนิโส วิราโค, วิราคูปนิสา วิมุตฺติ, วิมุตฺตูปนิสํ ขเยญาณํ.

“비구들이여, 이와 같이 무명을 원인으로 형성들이 있고, 형성들을 원인으로 알음알이가 있으며, 알음알이를 원인으로 명색이 있고, 명색을 원인으로 여섯 감각 장소가 있으며, 여섯 감각 장소를 원인으로 접촉이 있고, 접촉을 원인으로 느낌이 있으며, 느낌을 원인으로 갈애가 있고, 갈애를 원인으로 취착이 있으며, 취착을 원인으로 존재가 있고, 존재를 원인으로 태어남이 있으며, 태어남을 원인으로 고통이 있고, 고통을 원인으로 믿음이 있으며, 믿음을 원인으로 환희가 있고, 환희를 원인으로 희열이 있으며, 희열을 원인으로 경안이 있고, 경안을 원인으로 행복이 있으며, 행복을 원인으로 삼매가 있고, 삼매를 원인으로 있는 그대로의 앎과 봄(yathābhūtañāṇadassana)이 있으며, 있는 그대로의 앎과 봄을 원인으로 염오(nibbidā)가 있고, 염오를 원인으로 이욕(virāga)이 있으며, 이욕을 원인으로 해탈(vimutti)이 있고, 해탈을 원인으로 소멸의 지혜(khayeñāṇa)가 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ. ปพฺพตกนฺทรปทรสาขาปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ. กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ. มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ. กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ. มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ ปริปูเรนฺติ.

“비구들이여, 예를 들어 산 위에 굵은 빗방울의 비가 내릴 때, 그 물은 낮은 곳을 따라 흘러가며 산의 갈라진 틈과 골짜기와 작은 도랑들을 가득 채운다. 산의 갈라진 틈과 골짜기와 작은 도랑들이 가득 차면 작은 웅덩이들을 가득 채우고, 작은 웅덩이들이 가득 차면 큰 연못들을 가득 채우며, 큰 연못들이 가득 차면 작은 강들을 가득 채우고, 작은 강들이 가득 차면 큰 강들을 가득 채우며, 큰 강들이 가득 차면 대양(mahāsamudda)을 가득 채우는 것과 같다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชูปนิสา สงฺขารา, สงฺขารูปนิสํ วิญฺญาณํ, วิญฺญาณูปนิสํ นามรูปํ, นามรูปูปนิสํ สฬายตนํ, สฬายตนูปนิโส ผสฺโส, ผสฺสูปนิสา เวทนา, เวทนูปนิสา ตณฺหา, ตณฺหูปนิสํ อุปาทานํ, อุปาทานูปนิโส ภโว, ภวูปนิสา ชาติ, ชาตูปนิสํ ทุกฺขํ, ทุกฺขูปนิสา สทฺธา, สทฺธูปนิสํ ปาโมชฺชํ, ปาโมชฺชูปนิสา ปีติ, ปีตูปนิสา ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธูปนิสํ สุขํ, สุขูปนิโส สมาธิ, สมาธูปนิสํ ยถาภูตญาณทสฺสนํ, ยถาภูตญาณทสฺสนูปนิสา นิพฺพิทา, นิพฺพิทูปนิโส วิราโค, วิราคูปนิสา วิมุตฺติ, วิมุตฺตูปนิสํ ขเยญาณ’’นฺติ. ตติยํ.

“비구들이여, 이와 마찬가지로 무명을 원인으로 형성들이 있고, 형성들을 원인으로 알음알이가 있으며, 알음알이를 원인으로 명색이 있고, 명색을 원인으로 여섯 감각 장소가 있으며, 여섯 감각 장소를 원인으로 접촉이 있고, 접촉을 원인으로 느낌이 있으며, 느낌을 원인으로 갈애가 있고, 갈애를 원인으로 취착이 있으며, 취착을 원인으로 존재가 있고, 존재를 원인으로 태어남이 있으며, 태어남을 원인으로 고통이 있고, 고통을 원인으로 믿음이 있으며, 믿음을 원인으로 환희가 있고, 환희를 원인으로 희열이 있으며, 희열을 원인으로 경안이 있고, 경안을 원인으로 행복이 있으며, 행복을 원인으로 삼매가 있고, 삼매를 원인으로 있는 그대로의 앎과 봄이 있으며, 있는 그대로의 앎과 봄을 원인으로 염오가 있고, 염오를 원인으로 이욕이 있으며, 이욕을 원인으로 해탈이 있고, 해탈을 원인으로 소멸의 지혜가 있게 된다.” 세 번째 경.

๔. อญฺญติตฺถิยสุตฺตํ

4. 4. 외도경 (Aññatitthiyasutta)

๒๔. ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

24. 왕사성 죽림정사에 머무실 때였다. 그때 사리붓다 존자는 오전 일찍 옷을 가다듬고 발우와 가사를 수하고 왕사성으로 탁발을 나갔다. 그때 사리붓다 존자에게 이런 생각이 들었다. “왕사성으로 탁발하러 가기에는 아직 너무 이르다. 그러니 외도 유행자들의 정사가 있는 곳으로 가보는 것이 좋겠다.”

อถ [Pg.270] โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอตทโวจุํ –

그 후 사리붓다 존자는 외도 유행자들의 정사로 다가갔다. 다가가서 그들 외도 유행자들과 함께 안부를 묻고, 즐겁고 기억에 남을 만한 대화를 마친 후 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 사리붓다 존자에게 그들 외도 유행자들은 이렇게 말했다.

‘‘สนฺตาวุโส, สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา ปรํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺตาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. อิธ, ปนาวุโส สาริปุตฺต, สมโณ โคตโม กึวาที กิมกฺขายี? กถํ พฺยากรมานา จ มยํ วุตฺตวาทิโน เจว สมณสฺส โคตมสฺส อสฺสาม, น จ สมณํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยาม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ?

“사리붓다 도반이여, 업(kamma)을 주장하는 어떤 사문이나 바라문들은 고통이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장합니다. 사리붓다 도반이여, 또 어떤 사문이나 바라문들은 고통이 타인에 의해 만들어진 것이라고 주장합니다. 사리붓다 도반이여, 또 어떤 사문이나 바라문들은 고통이 스스로에 의해서도 만들어지고 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 주장합니다. 사리붓다 도반이여, 또 어떤 사문이나 바라문들은 고통이 스스로에 의해서도 아니고 타인에 의해서도 아닌, 원인 없이 우연히 발생한 것이라고 주장합니다. 사리붓다 도반이여, 이 문제에 대하여 사문 고타마는 무엇이라 주장하며 무엇을 가르치십니까? 우리가 어떻게 답변해야 사문 고타마의 가르침을 그대로 전하는 것이 되며, 사문 고타마를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않고, 법에 따라 이치에 맞게 설명하며, 어떤 합리적인 논박도 비난받을 만한 지점에 이르지 않겠습니까?”

‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อาวุโส, ทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว ภควโต อสฺส, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย.

“도반들이여, 괴로움은 세존에 의해 연기된(조건에 따라 일어난) 것이라고 설해졌습니다. 무엇을 조건으로 합니까? 감촉(촉, phassa)을 조건으로 합니다. 이와 같이 말하는 자는 세존께서 설하신 것을 그대로 말하는 것이며, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 법에 합당하게 법을 설명하는 것이며, 법에 따르는 어떤 동료 수행자도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 될 것입니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา ปรํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“도반들이여, 거기서 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 타인에 의해 만들어진 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา ปรํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต [Pg.271] สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

“도반들이여, 거기서 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않습니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 괴로움이 타인에 의해 만들어진 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않습니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않습니다. 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않습니다.”

อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ยาวตโก อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

아난다 존자는 사리뿟따 존자가 그 외도 유행자들과 함께 나눈 이 대화를 들었습니다. 그리하여 아난다 존자는 라자가하에서 탁발을 하고 공양을 마친 뒤, 탁발에서 돌아와 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 아난다 존자는 사리뿟따 존자가 그 외도 유행자들과 함께 나눈 대화의 전부를 세존께 아뢰었습니다.

‘‘สาธุ สาธุ, อานนฺท, ยถา ตํ สาริปุตฺโต สมฺมา พฺยากรมาโน พฺยากเรยฺย. ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อานนฺท, ทุกฺขํ วุตฺตํ มยา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย.

“훌륭하구나, 아난다여! 훌륭하구나! 바르게 답변하고자 하는 자라면 사리뿟따가 답변한 것처럼 답변해야 한다. 아난다여, 괴로움은 나에 의해 연기된 것이라고 설해졌다. 무엇을 조건으로 하는가? 감촉을 조건으로 한다. 이와 같이 말하는 자는 나의 말을 그대로 전하는 것이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 법에 합당하게 법을 설명하는 것이며, 법에 따르는 어떤 동료 수행자도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 될 것이다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“아난다여, 거기서 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어난다. ... (중략) ... 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어난다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“아난다여, 거기서 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들이 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않는다. ... (중략) ... 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명할 때, 그들이 감촉 없이 그것을 경험하게 될 것이라는 그런 경우는 존재하지 않는다.”

‘‘เอกมิทาหํ, อานนฺท, สมยํ อิเธว ราชคเห วิหรามิ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ ขฺวาหํ, อานนฺท, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘อติปฺปโค [Pg.272] โข ตาว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’’’นฺติ.

“아난다여, 한때 나는 바로 여기 라자가하의 죽림(베루바나)의 가란타카니바파에 머물고 있었다. 아난다여, 그때 나는 오전에 가사를 입고 발우와 가사를 갖추고 라자가하로 탁발을 하러 들어갔다. 아난다여, 그때 나에게 이런 생각이 들었다. ‘라자가하에서 탁발을 하기에는 아직 너무 이르구나. 그러니 내가 다른 외도 유행자들의 원림으로 가는 것이 어떨까?’ 하는 생각이었다.”

‘‘อถ ขฺวาหํ, อานนฺท, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มํ, อานนฺท, เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอตทโวจุํ –

“아난다여, 그리하여 나는 외도 유행자들의 원림으로 다가갔다. 다가가서 그 외도 유행자들과 함께 인사를 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한곁에 앉았다. 아난다여, 한곁에 앉아 있는 나에게 그 외도 유행자들은 이렇게 말했다.”

‘สนฺตาวุโส โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา ปรํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺตาวุโส โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. อิธ โน อายสฺมา โคตโม กึวาที กิมกฺขายี? กถํ พฺยากรมานา จ มยํ วุตฺตวาทิโน เจว อายสฺมโต โคตมสฺส อสฺสาม, น จ อายสฺมนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยาม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’’ติ?

‘고따마 존자시여, 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명합니다. 고따마 존자시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 타인에 의해 만들어진 것이라고 천명합니다. 고따마 존자시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 천명합니다. 고따마 존자시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명합니다. 이 점에 대해 고따마 존자께서는 무엇을 주장하시며 무엇을 가르치십니까? 저희가 어떻게 답변해야 고따마 존자께서 하신 말씀을 그대로 전하는 것이 되며, 고따마 존자를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이 되며, 법에 합당하게 법을 설명하는 것이 되며, 법에 따르는 어떤 동료 수행자도 비난받을 만한 위치에 처하지 않겠습니까?’

‘‘เอวํ วุตฺตาหํ, อานนฺท, เต อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก เอตทโวจํ – ‘ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อาวุโส, ทุกฺขํ วุตฺตํ มยา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’’ติ.

“아난다여, 이렇게 말했을 때 나는 그 외도 유행자들에게 이렇게 말했다. ‘도반들이여, 괴로움은 나에 의해 연기된 것이라고 설해졌다. 무엇을 조건으로 하는가? 감촉을 조건으로 한다. 이와 같이 말하는 자는 나의 말을 그대로 전하는 것이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 법에 합당하게 법을 설명하는 것이며, 법에 따르는 어떤 동료 수행자도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 될 것이다.’”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“도반들이여, 거기서 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다. ... (중략) ... 업을 주장하는 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 타인에 의해서도 만들어진 것이 아니라 원인 없이 우연히 일어난 것이라고 천명하는데, 그것 역시 감촉을 조건으로 일어납니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ ภนฺเต, อพฺภุตํ ภนฺเต[Pg.273]! ยตฺร หิ นาม เอเกน ปเทน สพฺโพ อตฺโถ วุตฺโต ภวิสฺสติ. สิยา นุ โข, ภนฺเต, เอเสวตฺโถ วิตฺถาเรน วุจฺจมาโน คมฺภีโร เจว อสฺส คมฺภีราวภาโส จา’’ติ?

“벗들이여, 그들 중 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그들이 촉(觸)을 제외하고 괴로움을 경험할 것이라는 그러한 경우는 존재하지 않습니다. …(중략)… 또한 스스로에 의해 만들어진 것도 아니요, 타인에 의해 만들어진 것도 아니요, 원인 없이 우연히 생겨난 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그들이 촉을 제외하고 괴로움을 경험할 것이라는 그러한 경우는 존재하지 않습니다.”라고 하셨습니다. “세존이시여, 경이롭습니다. 세존이시여, 놀랍습니다! 어찌하여 단 한 마디의 말씀으로 모든 의미가 설해질 수 있습니까. 세존이시여, 이 의미를 상세히 설명한다면 더욱 깊고 깊은 모습으로 드러나지 않겠습니까?”

‘‘เตน หานนฺท, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิภาตู’’ติ. ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ชรามรณํ, อาวุโส อานนฺท, กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภว’นฺติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ชรามรณํ โข, อาวุโส, ชาตินิทานํ ชาติสมุทยํ ชาติชาติกํ ชาติปภว’นฺติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ.

“그렇다면 아난다여, 그 의미가 그대에게 떠오르는 대로 말해 보아라.” “세존이시여, 만일 누군가 저에게 ‘아난다 벗이여, 늙음과 죽음(生老死)은 무엇을 근거로 하며, 무엇이 원인이며, 무엇으로부터 태어나며, 무엇으로부터 생겨납니까?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 질문을 받고 이렇게 답하겠습니다. ‘벗들이여, 늙음과 죽음은 진실로 태어남(生)을 근거로 하며, 태어남이 원인이요, 태어남으로부터 태어나며, 태어남으로부터 생겨납니다.’ 세존이시여, 저는 질문을 받으면 이렇게 답하겠습니다.”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ชาติ ปนาวุโส อานนฺท, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ชาติ โข, อาวุโส, ภวนิทานา ภวสมุทยา ภวชาติกา ภวปฺปภวา’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ.

“세존이시여, 만일 저에게 ‘아난다 벗이여, 그러면 태어남(生)은 무엇을 근거로 하며, 무엇이 원인이며, 무엇으로부터 태어나며, 무엇으로부터 생겨납니까?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 질문을 받고 이렇게 답하겠습니다. ‘벗들이여, 태어남은 존재(有)를 근거로 하며, 존재가 원인이요, 존재로부터 태어나며, 존재로부터 생겨납니다.’ 세존이시여, 저는 질문을 받으면 이렇게 답하겠습니다.”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ภโว ปนาวุโส อานนฺท, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ภโว โข, อาวุโส, อุปาทานนิทาโน อุปาทานสมุทโย อุปาทานชาติโก อุปาทานปฺปภโว’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ.

“세존이시여, 만일 저에게 ‘아난다 벗이여, 그러면 존재(有)는 무엇을 근거로 하며, 무엇이 원인이며, 무엇으로부터 태어나며, 무엇으로부터 생겨납니까?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 질문을 받고 이렇게 답하겠습니다. ‘벗들이여, 존재는 집착(取)을 근거로 하며, 집착이 원인이요, 집착으로부터 태어나며, 집착으로부터 생겨납니다.’ 세존이시여, 저는 질문을 받으면 이렇게 답하겠습니다.”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – อุปาทานํ ปนาวุโส…เป… ตณฺหา ปนาวุโส…เป… เวทนา ปนาวุโส…เป… สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ผสฺโส ปนาวุโส อานนฺท, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ผสฺโส โข, อาวุโส, สฬายตนนิทาโน สฬายตนสมุทโย สฬายตนชาติโก สฬายตนปฺปภโว’ติ. ‘ฉนฺนํตฺเวว, อาวุโส, ผสฺสายตนานํ อเสสวิราคนิโรธา ผสฺสนิโรโธ; ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ; เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ; ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“세존이시여, 만일 저에게 ‘아난다 벗이여, 그러면 집착은… (중략) … 갈애는… (중략) … 감각은… (중략) … 아난다 벗이여, 그러면 촉(觸)은 무엇을 근거로 하며, 무엇이 원인이며, 무엇으로부터 태어나며, 무엇으로부터 생겨납니까?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 질문을 받고 이렇게 답하겠습니다. ‘벗들이여, 촉은 여섯 감각 장소(六處)를 근거로 하며, 여섯 감각 장소가 원인이요, 여섯 감각 장소로부터 태어나며, 여섯 감각 장소로부터 생겨납니다.’ ‘벗들이여, 여섯 촉의 장소가 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 촉이 소멸하고, 촉의 소멸로 인해 감각이 소멸하고, 감각의 소멸로 인해 갈애가 소멸하고, 갈애의 소멸로 인해 집착이 소멸하고, 집착의 소멸로 인해 존재가 소멸하고, 존재의 소멸로 인해 태어남이 소멸하고, 태어남의 소멸로 인해 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 소멸합니다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸합니다.’라고 답하겠습니다. 세존이시여, 저는 질문을 받으면 이렇게 답하겠습니다.” (네 번째 경이 끝났다.)

๕. ภูมิชสุตฺตํ

5. 부미자 경 (제5경)

๒๕. สาวตฺถิยํ [Pg.274] วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ภูมิโช สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ภูมิโช อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

25. 사왓티에 머무실 때였다. 그때 존자 부미자는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 사리뿟따가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 사리뿟따와 함께 환담을 나누었다. 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 부미자는 존자 사리뿟따에게 이렇게 말했다.

‘‘สนฺตาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา ปรํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺตาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, เอเก สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. อิธ โน, อาวุโส สาริปุตฺต, ภควา กึวาที กิมกฺขายี, กถํ พฺยากรมานา จ มยํ วุตฺตวาทิโน เจว ภควโต อสฺสาม, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยาม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ?

“사리뿟따 벗이여, 어떤 사문·바라문들은 업을 설하면서 즐거움과 괴로움은 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명합니다. 사리뿟따 벗이여, 어떤 사문·바라문들은 업을 설하면서 즐거움과 괴로움은 타인에 의해 만들어진 것이라고 천명합니다. 사리뿟따 벗이여, 어떤 사문·바라문들은 업을 설하면서 즐거움과 괴로움은 스스로에 의해서도 만들어지고 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 천명합니다. 사리뿟따 벗이여, 어떤 사문·바라문들은 업을 설하면서 즐거움과 괴로움은 스스로에 의해 만들어진 것도 아니요, 타인에 의해 만들어진 것도 아니요, 원인 없이 우연히 생겨난 것이라고 천명합니다. 사리뿟따 벗이여, 이 점에 대하여 우리 세존께서는 무엇이라 말씀하시며 무엇이라 가르치십니까? 저희가 어떻게 답변해야 세존의 말씀을 그대로 전하는 것이 되며, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않고, 법에 합당하게 법을 설명하여, 어떤 법다운 논박이라도 비난받을 만한 근거가 되지 않겠습니까?”

‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อาวุโส, สุขทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว ภควโต อสฺส, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย.

“벗이여, 세존께서는 즐거움과 괴로움은 조건 지어 생겨난 것(연생, 緣生)이라고 말씀하셨습니다. 무엇을 조건으로 합니까? 촉(觸)을 조건으로 하여 일어납니다. 이렇게 말하는 자는 세존의 말씀을 그대로 전하는 것이 되며, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않고, 법에 합당하게 법을 설명하며, 어떤 법다운 논박이라도 비난받을 만한 근거가 되지 않을 것입니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“벗이여, 그들 중 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그것 역시 촉을 조건으로 하여 일어납니다. …(중략)… 또한 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것도 아니요, 타인에 의해 만들어진 것도 아니요, 원인 없이 우연히 생겨난 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그것 역시 촉을 조건으로 하여 일어납니다.”

‘‘ตตฺราวุโส, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต…เป. … เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

“벗이여, 그들 중 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그들이 촉을 제외하고 즐거움과 괴로움을 경험할 것이라는 그러한 경우는 존재하지 않습니다. …(중략)… 또한 스스로에 의해 만들어진 것도 아니요, 타인에 의해 만들어진 것도 아니요, 원인 없이 우연히 생겨난 것이라고 천명하는 업을 설하는 사문·바라문들이라 할지라도, 그들이 촉을 제외하고 즐거움과 괴로움을 경험할 것이라는 그러한 경우는 존재하지 않습니다.”라고 말씀하셨다.

อสฺโสสิ [Pg.275] โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส อายสฺมตา ภูมิเชน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ยาวตโก อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส อายสฺมตา ภูมิเชน สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

존자 아난다는 존자 사리뿟따가 존자 부미자와 나눈 이 대화를 들었다. 그러고 나서 존자 아난다는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 아난다는 존자 사리뿟따가 존자 부미자와 나눈 대화의 전부를 세존께 상세히 보고하였다.

‘‘สาธุ สาธุ, อานนฺท, ยถา ตํ สาริปุตฺโต สมฺมา พฺยากรมาโน พฺยากเรยฺย. ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อานนฺท, สุขทุกฺขํ วุตฺตํ มยา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย.

“훌륭하구나, 아난다여. 사리풋타가 그 문제를 바르게 설명하듯이 그대도 바르게 설명하였다. 아난다여, 진실로 즐거움과 괴로움은 조건에 의해 일어난 것(연기된 것)이라고 나는 설하였다. 무엇을 조건으로 일어나는가? 접촉(phassa)을 조건으로 일어난다고 설하였다. 이와 같이 말하는 사람은 내가 설한 바를 그대로 말하는 것이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 가르침에 합당하게 가르침을 설명하는 것이어서, 어떠한 법다운 논박이나 비난도 받지 않을 것이다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“거기에서 아난다여, 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장하는 업을 설하는 사문·바라문들이 있다면, 그것 역시 접촉을 조건으로 일어나는 것이다. ... (중략) ... 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것도 아니고 타인에 의해 만들어진 것도 아닌, 원인 없이 생겨난 것이라고 주장하는 업을 설하는 사문·바라문들이 있다면, 그것 역시 접촉을 조건으로 일어나는 것이다.”

‘‘ตตฺรานนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา กมฺมวาทา สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณากมฺมวาทา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“거기에서 아난다여, 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장하는 업을 설하는 사문·바라문들이 있다면, 그들이 진실로 접촉 없이 그것을 경험하리라는 것은 있을 수 없는 일이다. ... (중략) ... 즐거움과 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것도 아니고 타인에 의해 만들어진 것도 아닌, 원인 없이 생겨난 것이라고 주장하는 업을 설하는 사문·바라문들이 있다면, 그들이 진실로 접촉 없이 그것을 경험하리라는 것은 있을 수 없는 일이다.”

‘‘กาเย วา หานนฺท, สติ กายสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. วาจาย วา หานนฺท, สติ วจีสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. มเน วา หานนฺท, สติ มโนสญฺเจตนาเหตุ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ อวิชฺชาปจฺจยา จ.

“아난다여, 몸이 있을 때 신체적 의도(kāyasañcetanā)를 원인으로 하여 내적으로 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 말이 있을 때 언어적 의도(vacīsañcetanā)를 원인으로 하여 내적으로 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 마음이 있을 때 정신적 의도(manosañcetanā)를 원인으로 하여 내적으로 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 이 모든 의도들은 무명(avijjā)을 조건으로 일어나는 것이다.”

‘‘สามํ วา ตํ, อานนฺท, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. ปเร วา ตํ, อานนฺท, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ, ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. สมฺปชาโน วา ตํ, อานนฺท, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. อสมฺปชาโน [Pg.276] วา ตํ, อานนฺท, กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

“아난다여, 스스로 신체적 형성(kāyasaṅkhāra)을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 타인이 시켜서 신체적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 분명히 알면서 신체적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 분명히 알지 못하면서 신체적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다.”

‘‘สามํ วา ตํ, อานนฺท, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. ปเร วา ตํ, อานนฺท, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. สมฺปชาโน วา ตํ, อานนฺท…เป… อสมฺปชาโน วา ตํ, อานนฺท, วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

“아난다여, 스스로 언어적 형성(vacīsaṅkhāra)을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 타인이 시켜서 언어적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 분명히 알면서... (중략) ... 아난다여, 분명히 알지 못하면서 언어적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다.”

‘‘สามํ วา ตํ, อานนฺท, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. ปเร วา ตํ, อานนฺท, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. สมฺปชาโน วา ตํ, อานนฺท…เป… อสมฺปชาโน วา ตํ, อานนฺท, มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ.

“아난다여, 스스로 정신적 형성(manosaṅkhāra)을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 타인이 시켜서 정신적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다. 아난다여, 분명히 알면서... (중략) ... 아난다여, 분명히 알지 못하면서 정신적 형성을 짓기도 하는데, 그것을 조건으로 하여 그에게 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨난다.”

‘‘อิเมสุ, อานนฺท, ธมฺเมสุ อวิชฺชา อนุปติตา. อวิชฺชาย ตฺเวว, อานนฺท, อเสสวิราคนิโรธา โส กาโย น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. สา วาจา น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. โส มโน น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ. เขตฺตํ ตํ น โหติ…เป… วตฺถุ ตํ น โหติ…เป… อายตนํ ตํ น โหติ…เป… อธิกรณํ ตํ น โหติ ยํปจฺจยาสฺส ตํ อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺข’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“아난다여, 이 모든 법들에는 무명이 내포되어 있다. 아난다여, 오직 무명이 남김없이 빛바래어 소멸할 때, 그것을 조건으로 하여 내적인 즐거움과 괴로움이 생겨나게 하는 그 신체적 형성도 존재하지 않으며, 그 언어적 형성도 존재하지 않으며, 그 정신적 형성도 존재하지 않게 된다. 그리하여 그것은 즐거움과 괴로움이 생겨나는 밭도 되지 않고, 대지도 되지 않으며, 터전도 되지 않고, 원인도 되지 않는다.” 제5경.

๖. อุปวาณสุตฺตํ

6. 6. 우파와나 경

๒๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา อุปวาโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปวาโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

26. 사왓티에 머무실 때였다. 그때 우파와나 존자가 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 우파와나 존자가 세존께 이와 같이 여쭈었다.

‘‘สนฺติ, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปน, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปรํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปน, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. สนฺติ ปน, ภนฺเต, เอเก สมณพฺราหฺมณา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ. อิธ โน, ภนฺเต, ภควา กึวาที กิมกฺขายี กถํ พฺยากรมานา จ มยํ วุตฺตวาทิโน เจว ภควโต อสฺสาม, น จ ภควนฺตํ อภูเตน [Pg.277] อพฺภาจิกฺเขยฺยาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยาม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ?

“세존이시여, 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장합니다. 세존이시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 타인에 의해 만들어진 것이라고 주장합니다. 세존이시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의해서도 만들어지고 타인에 의해서도 만들어진 것이라고 주장합니다. 세존이시여, 또한 어떤 사문·바라문들은 괴로움이 스스로에 의한 것도 아니고 타인에 의한 것도 아닌, 원인 없이 생겨난 것이라고 주장합니다. 이 점에 대하여 세존께서는 무엇이라 말씀하시며 무엇이라 가르치십니까? 저희가 어떻게 설명해야 세존께서 설하신 바를 그대로 말하는 것이 되며, 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않고, 가르침에 합당하게 가르침을 설명하여, 어떠한 법다운 논박이나 비난도 받지 않게 되겠습니까?”

‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ โข, อุปวาณ, ทุกฺขํ วุตฺตํ มยา. กึ ปฏิจฺจ? ผสฺสํ ปฏิจฺจ. อิติ วทํ วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย.

“우파와나여, 진실로 괴로움은 조건에 의해 일어난 것(연기된 것)이라고 나는 설하였다. 무엇을 조건으로 일어나는가? 접촉(phassa)을 조건으로 일어난다고 설하였다. 이와 같이 말하는 사람은 내가 설한 바를 그대로 말하는 것이며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 가르침에 합당하게 가르침을 설명하는 것이어서, 어떠한 법다운 논박이나 비난도 받지 않을 것이다.”

‘‘ตตฺร, อุปวาณ, เย เต สมณพฺราหฺมณา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, ตทปิ ผสฺสปจฺจยา. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ ตทปิ ผสฺสปจฺจยา.

“거기에서 우파와나여, 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장하는 사문·바라문들이 있다면, 그것 역시 접촉을 조건으로 일어나는 것이다. ... (중략) ... 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것도 아니고 타인에 의해 만들어진 것도 아닌, 원인 없이 생겨난 것이라고 주장하는 사문·바라문들이 있다면, 그것 역시 접촉을 조건으로 일어나는 것이다.”

‘‘ตตฺร, อุปวาณ, เย เต สมณพฺราหฺมณา สยํกตํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญ ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เยปิ เต…เป… เยปิ เต…เป… เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ ปญฺญเปนฺติ, เต วต อญฺญตฺร ผสฺสา ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“거기에서 우파와나여, 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것이라고 주장하는 사문·바라문들이 있다면, 그들이 진실로 접촉 없이 그 괴로움을 경험하리라는 것은 있을 수 없는 일이다. ... (중략) ... 괴로움이 스스로에 의해 만들어진 것도 아니고 타인에 의해 만들어진 것도 아닌, 원인 없이 생겨난 것이라고 주장하는 사문·바라문들이 있다면, 그들이 진실로 접촉 없이 그 괴로움을 경험하리라는 것은 있을 수 없는 일이다.” 제6경.

๗. ปจฺจยสุตฺตํ

7. 7. 조건 경

๒๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

27. 사왓티에 머무실 때였다. “비구들이여, 무명을 조건으로 행들이 생겨나고, 행을 조건으로 식이 생겨난다. ... (중략) ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 일어난다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก – อยํ วุจฺจติ ชรา. ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป; อิทํ วุจฺจติ มรณํ. อิติ อยญฺจ ชรา อิทญฺจ มรณํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ. ชาติสมุทยา ชรามรณสมุทโย; ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ชรามรณนิโรธคามินี ปฏิปทา. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

“비구들이여, 늙음과 죽음이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 늙고, 노쇠하고, 이가 빠지고, 머리칼이 희어지고, 피부가 쭈글쭈글해지고, 수명이 감퇴하고, 감관이 성숙하는 것, 이를 늙음이라 한다. 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 이동하고, 옮겨가고, 무너지고, 사라지고, 사망하고, 죽고, 임종하고, 오온이 무너지고, 시체를 버리게 되는 것, 이를 죽음이라 한다. 이와 같이 이 늙음과 이 죽음을 비구들이여, 늙음과 죽음이라 한다. 태어남이 일어남으로써 늙음과 죽음이 일어나고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 성스러운 길이 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매이다.”

‘‘กตมา [Pg.278] จ, ภิกฺขเว, ชาติ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ภโว… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อุปาทานํ… กตมา จ, ภิกฺขเว, ตณฺหา… กตมา จ, ภิกฺขเว, เวทนา… กตโม จ, ภิกฺขเว, ผสฺโส… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สฬายตนํ… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นามรูปํ… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ…?

“비구들이여, 태어남이란 무엇인가? …(중략)… 비구들이여, 존재란 무엇인가? … 비구들이여, 집착이란 무엇인가? … 비구들이여, 갈애란 무엇인가? … 비구들이여, 느낌이란 무엇인가? … 비구들이여, 접촉이란 무엇인가? … 비구들이여, 여섯 감각장소란 무엇인가? … 비구들이여, 정신과 형색이란 무엇인가? … 비구들이여, 알음알이란 무엇인가?”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, สงฺขารา? ตโยเม, ภิกฺขเว, สงฺขารา – กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขารา. อวิชฺชาสมุทยา สงฺขารสมุทโย; อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สงฺขารนิโรธคามินี ปฏิปทา. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“비구들이여, 형성이란 무엇인가? 비구들이여, 이 세 가지 형성이 있으니, 몸의 형성, 말의 형성, 마음의 형성이다. 비구들이여, 이를 형성이란 한다. 무명이 일어남으로써 형성이 일어나고, 무명이 소멸함으로써 형성이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 성스러운 길이 형성의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해 …(중략)… 바른 삼매이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ ปจฺจยํ ปชานาติ, เอวํ ปจฺจยสมุทยํ ปชานาติ, เอวํ ปจฺจยนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ ปจฺจยนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 조건을 알고, 이와 같이 조건의 일어남을 알고, 이와 같이 조건의 소멸을 알고, 이와 같이 조건의 소멸로 인도하는 도닦음을 알 때, 비구들이여, 이 성스러운 제자를 ‘견해를 갖춘 자’라고도 하고, ‘지견을 갖춘 자’라고도 하며, ‘이 참된 법에 이른 자’라고도 하고, ‘이 참된 법을 보는 자’라고도 하며, ‘유학의 지혜를 구비한 자’라고도 하고, ‘유학의 지식을 구비한 자’라고도 하며, ‘법의 흐름에 든 자’라고도 하고, ‘꿰뚫는 통찰지를 지닌 성자’라고도 하며, ‘불사의 문에 도달하여 머무는 자’라고도 한다.” 일곱 번째 경.

๘. ภิกฺขุสุตฺตํ

8. 8. 비구 경

๒๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตตฺร โข…เป… อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ชรามรณํ ปชานาติ, ชรามรณสมุทยํ ปชานาติ, ชรามรณนิโรธํ ปชานาติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, ชาตึ ปชานาติ…เป… ภวํ ปชานาติ… อุปาทานํ ปชานาติ… ตณฺหํ ปชานาติ… เวทนํ ปชานาติ… ผสฺสํ ปชานาติ… สฬายตนํ ปชานาติ… นามรูปํ ปชานาติ… วิญฺญาณํ ปชานาติ… สงฺขาเร ปชานาติ, สงฺขารสมุทยํ ปชานาติ, สงฺขารนิโรธํ ปชานาติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ.

28. 사밧티에서 머무셨다. …(중략)… “그곳에서 … 비구들이여, 여기 어떤 비구는 늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 안다. 태어남을 알고 …(중략)… 존재를 알고, 집착을 알고, 갈애를 알고, 느낌을 알고, 접촉을 알고, 여섯 감각장소를 알고, 정신과 형색을 알고, 알음알이를 알고, 형성을 알고, 형성의 일어남을 알고, 형성의 소멸을 알고, 형성의 소멸로 인도하는 도닦음을 안다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก – อยํ วุจฺจติ ชรา. ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป; อิทํ วุจฺจติ [Pg.279] มรณํ. อิติ อยํ จ ชรา อิทญฺจ มรณํ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ. ชาติสมุทยา ชรามรณสมุทโย; ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ชรามรณนิโรธคามินี ปฏิปทา. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“비구들이여, 늙음과 죽음이란 무엇인가? 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 늙고, 노쇠하고, 이가 빠지고, 머리칼이 희어지고, 피부가 쭈글쭈글해지고, 수명이 감퇴하고, 감관이 성숙하는 것, 이를 늙음이라 한다. 저마다의 중생들이 각각의 중생 무리에서 이동하고, 옮겨가고, 무너지고, 사라지고, 사망하고, 죽고, 임종하고, 오온이 무너지고, 시체를 버리게 되는 것, 이를 죽음이라 한다. 이와 같이 이 늙음과 이 죽음을 비구들이여, 늙음과 죽음이라 한다. 태어남이 일어남으로써 늙음과 죽음이 일어나고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 성스러운 길이 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해 …(중략)… 바른 삼매이다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ภโว… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อุปาทานํ… เวทนา… ผสฺโส… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ….

“비구들이여, 태어남이란 무엇인가? …(중략)… 비구들이여, 존재란 무엇인가? 비구들이여, 집착이란 무엇인가? 비구들이여, 갈애란 무엇인가? 느낌이란, 접촉이란, 여섯 감각장소란, 정신과 형색이란, 알음알이란 무엇인가?”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, สงฺขารา? ตโยเม, ภิกฺขเว, สงฺขารา – กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขารา. อวิชฺชาสมุทยา สงฺขารสมุทโย; อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สงฺขารนิโรธคามินี ปฏิปทา. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“형성이란 무엇인가? 비구들이여, 이 세 가지 형성이 있으니, 몸의 형성, 말의 형성, 마음의 형성이다. 비구들이여, 이를 형성이라 한다. 무명이 일어남으로써 형성이 일어나고, 무명이 소멸함으로써 형성이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 성스러운 길이 형성의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해 …(중략)… 바른 삼매이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ ชรามรณํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณสมุทยํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, เอวํ ชาตึ ปชานาติ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ … สงฺขาเร… สงฺขารสมุทยํ… สงฺขารนิโรธํ… เอวํ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 비구가 이와 같이 늙음과 죽음을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 알고, 이와 같이 태어남을 알고 …(중략)… 존재, 집착, 갈애, 느낌, 접촉, 여섯 감각장소, 정신과 형색, 알음알이, 형성을 알고, 형성의 일어남을 알고, 형성의 소멸을 알고, 이와 같이 형성의 소멸로 인도하는 도닦음을 알 때, 비구들이여, 이 비구를 ‘견해를 갖춘 자’라고도 하고, ‘지견을 갖춘 자’라고도 하며, ‘이 참된 법에 이른 자’라고도 하고, ‘이 참된 법을 보는 자’라고도 하며, ‘유학의 지혜를 구비한 자’라고도 하고, ‘유학의 지식을 구비한 자’라고도 하며, ‘법의 흐름에 든 자’라고도 하고, ‘꿰뚫는 통찰지를 지닌 성자’라고도 하며, ‘불사의 문에 도달하여 머무는 자’라고도 한다.” 여덟 번째 경.

๙. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

9. 9. 사문·바라문 경

๒๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตตฺร โข…เป… เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ น ปริชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ น ปริชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ น ปริชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ปริชานนฺติ, ชาตึ น ปริชานนฺติ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร… สงฺขารสมุทยํ… สงฺขารนิโรธํ… สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ปริชานนฺติ. น เมเต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา. น จ ปเนเต [Pg.280] อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ’’.

29. 사왓티에 머무셨다. ... “비구들이여, 어떤 사문들이나 바라문들이 늙음과 죽음을 철저히 알지 못하고, 늙음과 죽음의 발생을 철저히 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸을 철저히 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길을 철저히 알지 못하며, 태어남을 철저히 알지 못하고… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 명색… 식… 의도적 행들을 철저히 알지 못하고, 의도적 행들의 발생을 철저히 알지 못하고, 의도적 행들의 소멸을 철저히 알지 못하고, 의도적 행들의 소멸로 인도하는 길을 철저히 알지 못한다면, 비구들이여, 이 사문들이나 바라문들은 사문들 가운데서 사문이라 인정받지 못하고 바라문들 가운데서 바라문이라 인정받지 못한다. 또한 이 존자들은 사문의 상태나 바라문의 상태를 바로 지금 여기에서 스스로 높은 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머물지 못한다.”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ ปริชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ ปริชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ ปริชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปริชานนฺติ, ชาตึ ปริชานนฺติ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร ปริชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ ปริชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ ปริชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปริชานนฺติ. เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา. เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 그러나 어떤 사문들이나 바라문들이 늙음과 죽음을 철저히 알고, 늙음과 죽음의 발생을 철저히 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 철저히 알고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길을 철저히 알며, 태어남을 철저히 알고… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 명색… 식… 의도적 행들을 철저히 알고, 의도적 행들의 발생을 철저히 알고, 의도적 행들의 소멸을 철저히 알고, 의도적 행들의 소멸로 인도하는 길을 철저히 안다면, 비구들이여, 이 사문들이나 바라문들은 사문들 가운데서 사문이라 인정받고 바라문들 가운데서 바라문이라 인정받는다. 또한 이 존자들은 사문의 상태나 바라문의 상태를 바로 지금 여기에서 스스로 높은 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머문다.” (아홉 번째 경)

๑๐. ทุติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

10. 두 번째 사문 바라문 경

๓๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตตฺร โข…เป… เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ เต วต ชรามรณํ สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ชาตึ นปฺปชานนฺติ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร นปฺปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ เต วต สงฺขาเร สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’’.

30. 사왓티에 머무셨다. ... “비구들이여, 어떤 사문들이나 바라문들이 늙음과 죽음을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 발생을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길을 알지 못한다면, 그들이 참으로 늙음과 죽음을 뛰어넘어 서게 되리라는 것은 있을 수 없는 일이다. 태어남을 알지 못하고… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 명색… 식… 의도적 행들을 알지 못하고, 의도적 행들의 발생을 알지 못하고, 의도적 행들의 소멸을 알지 못하고, 의도적 행들의 소멸로 인도하는 길을 알지 못한다면, 그들이 참으로 의도적 행들을 뛰어넘어 서게 되리라는 것은 있을 수 없는 일이다.”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ ปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ ปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ เต วต ชรามรณํ สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ชาตึ ปชานนฺติ…เป… ภวํ… อุปาทานํ… ตณฺหํ… เวทนํ… ผสฺสํ… สฬายตนํ… นามรูปํ… วิญฺญาณํ… สงฺขาเร ปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ ปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ. เต วต สงฺขาเร สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 그러나 어떤 사문들이나 바라문들이 늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 발생을 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길을 안다면, 그들이 참으로 늙음과 죽음을 뛰어넘어 서게 되리라는 것은 있을 수 있는 일이다. 태어남을 알고… 존재… 집착… 갈애… 느낌… 접촉… 여섯 감각장소… 명색… 식… 의도적 행들을 알고, 의도적 행들의 발생을 알고, 의도적 행들의 소멸을 알고, 의도적 행들의 소멸로 인도하는 길을 안다면, 그들이 참으로 의도적 행들을 뛰어넘어 서게 되리라는 것은 있을 수 있는 일이다.” (열 번째 경)

ทสพลวคฺโค ตติโย.

세 번째 십력(十力)의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

ทฺเว [Pg.281] ทสพลา อุปนิสา จ, อญฺญติตฺถิยภูมิโช;

อุปวาโณ ปจฺจโย ภิกฺขุ, ทฺเว จ สมณพฺราหฺมณาติ.

두 편의 십력 경, 근거 경, 외도 경, 부미자 경, 우파와나 경, 조건 경, 비구 경, 그리고 두 편의 사문 바라문 경이다.

๔. กฬารขตฺติยวคฺโค

4. 깔라라캇띠야 품

๑. ภูตสุตฺตํ

1. 생겨난 것 경

๓๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ. ตตฺร โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘วุตฺตมิทํ, สาริปุตฺต, ปารายเน อชิตปญฺเห –

31. 한때 세존께서는 사왓티에 머무셨다. 거기서 세존께서는 존자 사리뿟따를 부르셨다. “사리뿟따여, ‘파라야나(가는 길의 품)’의 ‘아지따의 질문’에서 다음과 같이 설해졌다.

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

‘법을 잘 판단한 자들과 여기 많은 유학들이 있으니, 현자시여, 제가 묻나니 그들의 행실에 대해 말씀해 주소서.’

‘‘อิมสฺส นุ โข, สาริปุตฺต, สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ…เป… ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘วุตฺตมิทํ, สาริปุตฺต, ปารายเน อชิตปญฺเห –

“사리뿟따여, 요약해서 설해진 이 말의 의미를 어떻게 상세하게 이해해야 하겠는가?” 이렇게 말씀하시자, 존자 사리뿟따는 침묵했다. 두 번째도 세존께서는 존자 사리뿟따를 부르셨다. ... 두 번째도 존자 사리뿟따는 침묵했다. 세 번째도 세존께서는 존자 사리뿟따를 부르셨다. “사리뿟따여, ‘파라야나’의 ‘아지따의 질문’에서 다음과 같이 설해졌다.

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

‘법을 잘 판단한 자들과 여기 많은 유학들이 있으니, 현자시여, 제가 묻나니 그들의 행실에 대해 말씀해 주소서.’

‘‘อิมสฺส นุ โข, สาริปุตฺต, สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

“사리뿟따여, 요약해서 설해진 이 말의 의미를 어떻게 상세하게 이해해야 하겠는가?” 세 번째도 존자 사리뿟따는 침묵했다.

‘‘ภูตมิทนฺติ, สาริปุตฺต, ปสฺสสี’’ติ? ภูตมิทนฺติ, ภนฺเต, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ภูตมิทนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ภูตสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาหารสมฺภวสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน [Pg.282] โหติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา นิโรธธมฺมสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, ภนฺเต, เสกฺโข โหติ.

“사리뿟따여, ‘이것은 생겨난 것이다’라고 보는가?” “세존이시여, ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 봅니다. ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 보아서, 생겨난 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하게 하기 위해 실천합니다. ‘그것은 자양분으로부터 생긴 것이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 봅니다. ‘그것은 자양분으로부터 생긴 것이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 보아서, 자양분으로부터 생긴 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하게 하기 위해 실천합니다. ‘그 자양분의 소멸에 의해, 생겨난 것은 소멸하는 법이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 봅니다. ‘그 자양분의 소멸에 의해, 생겨난 것은 소멸하는 법이다’라고 있는 그대로 바른 통찰지로 보아서, 소멸하는 법에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하게 하기 위해 실천합니다. 세존이시여, 이와 같이 유학(有學)이 됩니다.”

‘‘กถญฺจ, ภนฺเต, สงฺขาตธมฺโม โหติ? ภูตมิทนฺติ, ภนฺเต, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ภูตมิทนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ภูตสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาหารสมฺภวสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา นิโรธธมฺมสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. เอวํ โข, ภนฺเต, สงฺขาตธมฺโม โหติ. อิติ โข, ภนฺเต, ยํ ตํ วุตฺตํ ปารายเน อชิตปญฺเห –

“세존이시여, 어떻게 법을 철저히 안 사람(saṅkhātadhammo)이 됩니까? 세존이시여, ‘이것은 생겨난 것(오온)이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 생겨난 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. ‘그것은 영양(āhāra)을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그것은 영양을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 영양을 근거로 발생한 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 소멸하는 성질의 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. 세존이시여, 이와 같이 법을 철저히 안 사람이 됩니다. 세존이시여, 이와 같이 바라야나(Pārāyana)의 아지타의 질문(Ajitapañha)에서 설해진 바와 같습니다.”

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

“‘이 가르침 안에 법을 철저히 안 사람들과 많은 유학(sekkhā)들이 있습니다. 현명하신 분이시여, 제가 여쭙나니 그들의 행실(iriyaṃ)을 말씀해 주십시오.’라고 설해졌습니다.”

‘‘อิมสฺส ขฺวาหํ, ภนฺเต, สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามี’’ติ.

“세존이시여, 저는 요약하여 설하신 이 법의 의미를 이와 같이 상세하게 이해합니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต, ภูตมิทนฺติ, สาริปุตฺต, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ภูตมิทนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ภูตสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปฺปนฺโน โหติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาหารสมฺภวสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา นิโรธธมฺมสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข, สาริปุตฺต, เสกฺโข โหติ.

“장하다, 장하다, 사리붓다여. 사리붓다여, ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 생겨난 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천하는 자(paṭipanno)가 됩니다. ‘그것은 영양을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그것은 영양을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 영양을 근거로 발생한 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천하는 자가 됩니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 소멸하는 성질의 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하기 위해 실천하는 자가 됩니다. 사리붓다여, 이와 같이 유학(sekkho)이 됩니다.”

‘‘กถญฺจ, สาริปุตฺต, สงฺขาตธมฺโม โหติ? ภูตมิทนฺติ, สาริปุตฺต, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ภูตมิทนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา [Pg.283] ภูตสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารสมฺภวนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาหารสมฺภวสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ตทาหารนิโรธา ยํ ภูตํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญา ทิสฺวา นิโรธธมฺมสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. เอวํ โข, สาริปุตฺต, สงฺขาตธมฺโม โหติ. อิติ โข, สาริปุตฺต, ยํ ตํ วุตฺตํ ปารายเน อชิตปญฺเห –

“사리붓다여, 그러면 어떻게 법을 철저히 안 사람이 됩니까? 사리붓다여, ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘이것은 생겨난 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 생겨난 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. ‘그것은 영양을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그것은 영양을 근거로 발생한 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 영양을 근거로 발생한 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 봅니다. ‘그 영양이 소멸함에 따라 생겨난 것은 소멸하는 성질의 것이다’라고 있는 그대로 바른 지혜로써 보고, 소멸하는 성질의 것에 대해 염오하고 탐욕이 빛바래고 소멸하여, 집착 없이 해탈하게 됩니다. 사리붓다여, 이와 같이 법을 철저히 안 사람이 됩니다. 사리붓다여, 이와 같이 바라야나의 아지타의 질문에서 설해진 바와 같습니다.”

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

“‘이 가르침 안에 법을 철저히 안 사람들과 많은 유학들이 있습니다. 현명하신 분이시여, 제가 여쭙나니 그들의 행실을 말씀해 주십시오.’라고 설해졌습니다.”

‘‘อิมสฺส โข สาริปุตฺต สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. ปฐมํ.

“사리붓다여, 참으로 요약하여 설해진 이 법의 의미를 이와 같이 상세하게 이해해야 한다.” (첫 번째 경이 끝났다.)

๒. กฬารสุตฺตํ

2. 2. 칼라라 경 (Kaḷārasuttaṃ)

๓๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โมฬิยผคฺคุโน, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโตติ. น หิ นูน โส อายสฺมา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อสฺสาสมลตฺถาติ. เตน หายสฺมา สาริปุตฺโต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อสฺสาสํ ปตฺโต’’ติ?

32. 사왓티에 머물고 계셨다. 그때 칼라라카티야(Kaḷārakhattiyo)라는 비구가 존자 사리붓다가 계신 곳으로 찾아갔다. 가서 존자 사리붓다와 함께 즐겁게 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마친 후 한쪽으로 물러나 앉았다. 한쪽으로 물러나 앉은 칼라라카티야 비구는 존자 사리붓다에게 이렇게 말했다. “도반 사리붓다여, 몰리야팍구나(Moḷiyaphagguno) 비구가 계율을 버리고 세속으로 돌아갔습니다. 참으로 그 존자는 이 법과 율(Dhammavinaya)에서 위안(assāsaṃ)을 얻지 못한 것 같습니다.” (사리붓다가 대답하자 칼라라카티야가 다시 물었다.) “그러면 존자 사리붓다께서는 이 법과 율에서 위안을 얻으셨습니까?”

‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, กงฺขามี’’ติ. ‘‘อายตึ, ปนาวุโส’’ติ?

“도반이여, 나는 의심하지 않습니다.” “도반이여, 그러면 미래에 대해서는 어떠합니까?”

‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉามี’’ติ.

“도반이여, 나는 망설임(회의)이 없습니다.”

อถ โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมตา, ภนฺเต, สาริปุตฺเตน อญฺญา พฺยากตา – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ.

그러자 칼라라카티야 비구는 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 찾아갔다. 가서 세존께 절을 올리고 한쪽으로 물러나 앉았다. 한쪽으로 물러나 앉은 칼라라카티야 비구는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 존자 사리붓다께서 구경의 지혜(aññā)를 선언하셨습니다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 다음 생을 위한 일은 없다’라고 알고 있다고 말입니다.”

อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน สาริปุตฺตํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อามนฺเตตี’’’ติ[Pg.284]. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวํ, อาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตยา, สาริปุตฺต, อญฺญา พฺยากตา – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามี’’ติ? ‘‘น โข, ภนฺเต, เอเตหิ ปเทหิ เอเตหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ วุตฺโต’’ติ. ‘‘เยน เกนจิปิ, สาริปุตฺต, ปริยาเยน กุลปุตฺโต อญฺญํ พฺยากโรติ, อถ โข พฺยากตํ พฺยากตโต ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ. ‘‘นนุ อหมฺปิ, ภนฺเต, เอวํ วทามิ – ‘น โข, ภนฺเต, เอเตหิ ปเทหิ เอเตหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ วุตฺโต’’’ติ.

그러자 세존께서는 어떤 비구를 부르셨다. “비구여, 가거라. 나의 말로 사리붓다를 불러라. ‘도반 사리붓다여, 스승께서 그대를 부르신다’라고.” “세존이시여, 알겠습니다.”라고 그 비구는 세존께 응답하고 존자 사리붓다가 있는 곳으로 갔다. 가서 존자 사리붓다에게 이렇게 말했다. “도반 사리붓다여, 스승께서 그대를 부르십니다.” “도반이여, 알겠습니다.”라고 존자 사리붓다는 그 비구에게 응답하고 세존께서 계신 곳으로 갔다. 가서 세존께 절을 올리고 한쪽으로 물러나 앉았다. 한쪽으로 물러나 앉은 존자 사리붓다에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “사리붓다여, 네가 ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완성되었다. 할 일을 다 마쳤다. 더 이상 다음 생을 위한 일은 없다’라고 안다며 구경의 지혜를 선언했다는 것이 정말이냐?” “세존이시여, 저는 그러한 어구와 그러한 문장들로 그 의미를 설하지 않았습니다.” “사리붓다여, 명문가의 자제는 어떤 방식으로든 구경의 지혜를 선언한다. 그러나 선언된 것은 선언된 대로 이해해야 한다.” “세존이시여, 저 또한 ‘세존이시여, 그러한 어구와 그러한 문장들로 그 의미를 설하지 않았습니다’라고 말하고 있는 것이 아닙니까?”

‘‘สเจ ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ ชานตา ปน ตยา, อาวุโส สาริปุตฺต, กถํ ปสฺสตา อญฺญา พฺยากตา – ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ?

“사리붓다여, 만일 누군가 그대에게 이렇게 묻는다면 어찌하겠느냐? ‘도반 사리붓다여, 그대는 무엇을 알기에, 무엇을 보기에 태어남은 다했다, 청정범행은 완성되었다, 할 일을 다 마쳤다, 더 이상 다음 생을 위한 일은 없다고 안다며 구경의 지혜를 선언하는가?’ 사리붓다여, 이렇게 질문을 받는다면 그대는 어떻게 답변하겠느냐?”

‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ ชานตา ปน ตยา, อาวุโส สาริปุตฺต, กถํ ปสฺสตา อญฺญา พฺยากตา – ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ; เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ยํนิทานา, อาวุโส, ชาติ, ตสฺส นิทานสฺส ขยา ขีณสฺมึ ขีณามฺหีติ วิทิตํ. ขีณามฺหีติ วิทิตฺวา – ขีณาชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 당신은 어떻게 알고 어떻게 보기에 ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완수되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언하는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 태어남은 어떤 원인으로부터 일어납니다. 그 원인이 다하여 태어남이 다했을 때, 태어남이 다했음을 알았습니다. 태어남이 다했음을 알고서 ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완수되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 압니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ชาติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐ ตํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ชาติ ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ชาติ โข, อาวุโส, ภวนิทานา ภวสมุทยา [Pg.285] ภวชาติกา ภวปฺปภวา’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“사리붓다여, 만일 그대에게 ‘도반 사리붓다여, 태어남은 무엇을 근거로 하고 무엇을 원인으로 하며, 무엇으로부터 생겨나고 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 사리붓다여, 그대는 질문을 받아 어떻게 답변하겠는가?” “세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 태어남은 무엇을 근거로 하고... 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 태어남은 존재를 근거로 하고 존재를 원인으로 하며, 존재로부터 생겨나고 존재를 기원으로 합니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ภโว ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ภโว ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ภโว โข, อาวุโส, อุปาทานนิทาโน อุปาทานสมุทโย อุปาทานชาติโก อุปาทานปฺปภโว’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“사리붓다여, 만일 그대에게 ‘도반 사리붓다여, 존재는 무엇을 근거로 하고 무엇을 원인으로 하며, 무엇으로부터 생겨나고 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 사리붓다여, 그대는 어떻게 답변하겠는가?” “세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 존재는 무엇을 근거로 하고 무엇을 원인으로 하며, 무엇으로부터 생겨나고 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 존재는 집착을 근거로 하고 집착을 원인으로 하며, 집착으로부터 생겨나고 집착을 기원으로 합니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘อุปาทานํ ปนาวุโส…เป… สเจ ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ตณฺหา ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ตณฺหา ปนาวุโส สาริปุตฺต, กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ตณฺหา โข, อาวุโส, เวทนานิทานา เวทนาสมุทยา เวทนาชาติกา เวทนาปภวา’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“사리붓다여, 만일 그대에게 ‘집착은... (중략) ...사리붓다여, 만일 그대에게 ‘갈애는 무엇을 근거로 하고 무엇을 원인으로 하며, 무엇으로부터 생겨나고 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 사리붓다여, 그대는 어떻게 답변하겠는가?” “세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 갈애는 무엇을 근거로 하고 무엇을 원인으로 하며, 무엇으로부터 생겨나고 무엇을 기원으로 하는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 갈애는 느낌을 근거로 하고 느낌을 원인으로 하며, 느낌으로부터 생겨나고 느낌을 기원으로 합니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ ชานโต ปน เต, อาวุโส สาริปุตฺต, กถํ ปสฺสโต ยา เวทนาสุ นนฺที สา น อุปฏฺฐาสี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ ชานโต ปน เต, อาวุโส สาริปุตฺต, กถํ ปสฺสโต ยา เวทนาสุ นนฺที สา น อุปฏฺฐาสี’ติ เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ติสฺโส โข อิมา, อาวุโส, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิมา โข, อาวุโส, ติสฺโส เวทนา อนิจฺจา. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขนฺติ วิทิตํ, ยา เวทนาสุ นนฺที สา น อุปฏฺฐาสี’ติ. เอวํ, ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“사리붓다여, 만일 그대에게 ‘도반 사리붓다여, 당신은 어떻게 알고 어떻게 보기에 느낌들에 대한 환희가 나타나지 않는가?’라고 묻는다면, 사리붓다여, 그대는 어떻게 답변하겠는가?” “세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 당신은 어떻게 알고 어떻게 보기에 느낌들에 대한 환희가 나타나지 않는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 참으로 여기 세 가지 느낌이 있습니다. 무엇이 세 가지입니까? 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌입니다. 도반들이여, 참으로 이 세 가지 느낌은 무상합니다. 무상한 것은 괴로움이라고 알았을 때, 느낌들에 대한 환희는 나타나지 않았습니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต. อยมฺปิ โข, สาริปุตฺต, ปริยาโย, เอตสฺเสว อตฺถสฺส สํขิตฺเตน เวยฺยากรณาย – ‘ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ ตํ ทุกฺขสฺมิ’’’นฺติ.

“장하다, 장하다, 사리붓다여. 사리붓다여, ‘어떤 느낌이든 그것은 괴로움이다’라고 설명하는 것 또한 바로 이 의미를 간략하게 설명하는 한 가지 방법이다.”

‘‘สเจ [Pg.286] ปน ตํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ วิโมกฺขา ปน ตยา, อาวุโส สาริปุตฺต, อญฺญา พฺยากตา – ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กถํ วิโมกฺขา ปน ตยา, อาวุโส สาริปุตฺต, อญฺญา พฺยากตา – ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘อชฺฌตฺตํ วิโมกฺขา ขฺวาหํ, อาวุโส, สพฺพุปาทานกฺขยา ตถา สโต วิหรามิ ยถา สตํ วิหรนฺตํ อาสวา นานุสฺสวนฺติ, อตฺตานญฺจ นาวชานามี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

“사리붓다여, 만일 그대에게 ‘도반 사리붓다여, 당신은 어떠한 해탈을 성취했기에 ‘태어남은 다했다. 청정범행은 완수되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 존재로 돌아오지 않는다’라고 구경의 지혜를 선언하는가?’라고 묻는다면, 사리붓다여, 그대는 어떻게 답변하겠는가?” “세존이시여, 만일 제게 ‘도반 사리붓다여, 당신은 어떠한 해탈을 성취했기에... 라고 구경의 지혜를 선언하는가?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받아 이와 같이 답변하겠습니다. ‘도반들이여, 저는 내적인 해탈을 통해, 모든 집착이 다했기에, 제가 마음 챙기며 머무는 동안 번뇌들이 다시 흘러들지 않고 제 자신을 비하하지 않는 그런 방식으로 마음 챙기며 머뭅니다’라고 말입니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 질문을 받으면 이와 같이 답변하겠습니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต. อยมฺปิ โข สาริปุตฺต, ปริยาโย เอตสฺเสว อตฺถสฺส สํขิตฺเตน เวยฺยากรณาย – เย อาสวา สมเณน วุตฺตา เตสฺวาหํ น กงฺขามิ, เต เม ปหีนาติ น วิจิกิจฺฉามี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวา สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

“장하다, 장하다, 사리붓다여. 사리붓다여, ‘사문께서 설하신 그 번뇌들에 대해 나는 의심하지 않으며, 그것들이 내게서 제거되었다는 것에 대해 회의를 품지 않는다’라고 설명하는 것 또한 이 의미를 간략하게 설명하는 한 가지 방법이다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 이 말씀을 하시고 선서께서는 자리에서 일어나 거처로 들어가셨다.

ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ มํ, อาวุโส, ภควา ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, ตสฺส เม อโหสิ ทนฺธายิตตฺตํ. ยโต จ โข เม, อาวุโส, ภควา ปฐมํ ปญฺหํ อนุโมทิ, ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ทิวสํ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, ทิวสมฺปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ. รตฺตึ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, รตฺติมฺปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ. รตฺตินฺทิวํ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, รตฺตินฺทิวมฺปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ. ทฺเว รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย…เป… ทฺเว รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ…เป… ตีณิ รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย…เป… ตีณิ รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ…เป… จตฺตาริ รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย…เป… จตฺตาริ รตฺตินฺทิวานิปาหํ [Pg.287] ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ…เป… ปญฺจ รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย…เป… ปญฺจ รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ…เป… ฉ รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย…เป… ฉ รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ…เป… สตฺต รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, สตฺต รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหี’’ติ.

그때 존자 사리뿟따는 세존께서 떠나신 지 얼마 되지 않아 비구들에게 말했습니다. “도반들이여, 예전에 세존께서 제게 미리 예상하지 못한 첫 번째 질문을 하셨을 때, 저는 잠시 지체함(망설임)이 있었습니다. 도반들이여, 그러나 세존께서 저의 첫 번째 답변을 기뻐하셨을 때, 도반들이여, 제게 이런 생각이 들었습니다. ‘세존께서 만약 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미에 대해 제게 물으신다면, 저 또한 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다. 만약 밤새도록 세존께서 제게 이 의미를 물으신다면, 저 또한 밤새도록 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다. 만약 밤낮으로 세존께서 제게 물으신다면, 저 또한 밤낮으로 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다. 만약 이틀 밤낮 동안... 사흘 밤낮 동안... 나흘 밤낮 동안... 닷새 밤낮 동안... 엿새 밤낮 동안... 만약 이레 밤낮 동안 세존께서 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 제게 물으신다면, 저 또한 이레 밤낮 동안 다른 문구들과 다른 방식들로 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다’라고 말입니다.”

อถ โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข กฬารขตฺติโย ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมตา, ภนฺเต, สาริปุตฺเตน สีหนาโท นทิโต – ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ มํ, อาวุโส, ภควา ปฐมํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, ตสฺส เม อโหสิ ทนฺธายิตตฺตํ. ยโต จ โข เม, อาวุโส, ภควา ปฐมํ ปญฺหํ อนุโมทิ, ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ทิวสํ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, ทิวสมฺปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ; รตฺตึ เจปิ…เป… รตฺตินฺทิวํ เจปิ มํ ภควา…เป… ทฺเว รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา…เป… ตีณิ… จตฺตาริ… ปญฺจ… ฉ… สตฺต รตฺตินฺทิวานิ เจปิ มํ ภควา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, สตฺต รตฺตินฺทิวานิปาหํ ภควโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหี’’ติ.

그러자 깔라라캇띠야 비구는 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 깔라라캇띠야 비구는 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “세존이시여, 존자 사리뿟따가 다음과 같이 사자후를 토했습니다. ‘도반들이여, 예전에 세존께서 제게 미리 예상하지 못한 첫 번째 질문을 하셨을 때, 저는 잠시 지체함이 있었습니다. 도반들이여, 그러나 세존께서 저의 첫 번째 답변을 기뻐하셨을 때, 도반들이여, 제게 이런 생각이 들었습니다. 세존께서 만약 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 물으신다면, 저 또한 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다. 만약 밤새도록... 밤낮으로... 이틀... 사흘... 나흘... 닷새... 엿새... 만약 이레 밤낮 동안 세존께서 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 제게 물으신다면, 저 또한 이레 밤낮 동안 다른 문구들과 다른 방식들로 세존께 이 의미를 답변할 수 있을 것이다라고 말입니다’라고 사자후를 토하며 비구들에게 말했습니다.”

‘‘สา หิ, ภิกฺขุ, สาริปุตฺตสฺส ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา, ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ทิวสํ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, ทิวสมฺปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ. รตฺตึ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, รตฺติมฺปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย…เป… รตฺตินฺทิวํ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, รตฺตินฺทิวมฺปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย… ทฺเว รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, ทฺเว รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย… ตีณิ รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, ตีณิ รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ [Pg.288] พฺยากเรยฺย… จตฺตาริ รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, จตฺตาริ รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย… ปญฺจ รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, ปญฺจ รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย… ฉ รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ, ฉ รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย… สตฺต รตฺตินฺทิวานิ เจปาหํ สาริปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยํ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหิ, สตฺต รตฺตินฺทิวานิปิ เม สาริปุตฺโต เอตมตฺถํ พฺยากเรยฺย อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ ปริยาเยหี’’ติ. ทุติยํ.

“비구여, 그것은 참으로 사리뿟따가 법의 요소(dhammadhātu)를 잘 꿰뚫어 알았기 때문이다. 그 법의 요소를 잘 꿰뚫어 알았기에, 내가 만약 사리뿟따에게 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 묻는다면, 사리뿟따는 내게 하루 종일 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 답변할 것이다. 만약 밤새도록 내가 사리뿟따에게 묻는다면, 사리뿟따는 내게 답변할 것이다... 밤낮으로 내가 사리뿟따에게 묻는다면, 사리뿟따는 내게 답변할 것이다... 이틀 밤낮 동안... 사흘 밤낮 동안... 나흘 밤낮 동안... 닷새 밤낮 동안... 엿새 밤낮 동안... 만약 이레 밤낮 동안 내가 사리뿟따에게 다른 문구들과 다른 방식들로 이 의미를 묻는다면, 사리뿟따는 이레 밤낮 동안 다른 문구들과 다른 방식들로 내게 이 의미를 답변할 것이다.” (두 번째 경)

๓. ญาณวตฺถุสุตฺตํ

3. 지혜의 근거 경(Ñāṇavatthusutta)

๓๓. สาวตฺถิยํ…เป… ‘‘จตุจตฺตารีสํ โว, ภิกฺขเว, ญาณวตฺถูนิ เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

33. 사왓띠에서... “비구들이여, 그대들에게 마흔네 가지 지혜의 근거(ñāṇavatthu)들을 설하리니, 그것을 듣고 잘 유념하라. 이제 설하리라.” “예, 세존이시여.”라고 그 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘กตมานิ, ภิกฺขเว, จตุจตฺตารีสํ ญาณวตฺถูนิ? ชรามรเณ ญาณํ, ชรามรณสมุทเย ญาณํ, ชรามรณนิโรเธ ญาณํ, ชรามรณนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; ชาติยา ญาณํ, ชาติสมุทเย ญาณํ, ชาตินิโรเธ ญาณํ, ชาตินิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; ภเว ญาณํ, ภวสมุทเย ญาณํ, ภวนิโรเธ ญาณํ, ภวนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; อุปาทาเน ญาณํ, อุปาทานสมุทเย ญาณํ, อุปาทานนิโรเธ ญาณํ, อุปาทานนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; ตณฺหาย ญาณํ, ตณฺหาสมุทเย ญาณํ, ตณฺหานิโรเธ ญาณํ, ตณฺหานิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; เวทนาย ญาณํ, เวทนาสมุทเย ญาณํ, เวทนานิโรเธ ญาณํ, เวทนานิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ; ผสฺเส ญาณํ…เป… สฬายตเน ญาณํ… นามรูเป ญาณํ… วิญฺญาเณ ญาณํ… สงฺขาเรสุ ญาณํ, สงฺขารสมุทเย ญาณํ, สงฺขารนิโรเธ ญาณํ, สงฺขารนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ. อิมานิ วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, จตุจตฺตารีสํ ญาณวตฺถูนิ.

“비구들이여, 마흔네 가지 지혜의 토대(ñāṇavatthu)란 무엇인가? 늙음과 죽음에 대한 지혜, 늙음과 죽음의 일어남에 대한 지혜, 늙음과 죽음의 소멸에 대한 지혜, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 태어남(jāti)에 대한 지혜, 태어남의 일어남에 대한 지혜, 태어남의 소멸에 대한 지혜, 태어남의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 존재(bhava)에 대한 지혜, 존재의 일어남에 대한 지혜, 존재의 소멸에 대한 지혜, 존재의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 집착(upādāna)에 대한 지혜, 집착의 일어남에 대한 지혜, 집착의 소멸에 대한 지혜, 집착의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 갈애(taṇhā)에 대한 지혜, 갈애의 일어남에 대한 지혜, 갈애의 소멸에 대한 지혜, 갈애의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 느낌(vedanā)에 대한 지혜, 느낌의 일어남에 대한 지혜, 느낌의 소멸에 대한 지혜, 느낌의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 접촉(phassa)에 대한 지혜... 여섯 감각장소(saḷāyatana)에 대한 지혜... 정신과 물질(nāmarūpa)에 대한 지혜... 식(viññāṇa)에 대한 지혜... 형성들(saṅkhāra)에 대한 지혜, 형성들의 일어남에 대한 지혜, 형성들의 소멸에 대한 지혜, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음에 대한 지혜이다. 비구들이여, 이것들을 마흔네 가지 지혜의 토대라 한다.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ? ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ [Pg.289] อินฺทฺริยานํ ปริปาโก, อยํ วุจฺจติ ชรา. ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส นิกฺเขโป. อิทํ วุจฺจติ มรณํ. อิติ อยญฺจ ชรา, อิทญฺจ มรณํ; อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ชรามรณํ.

“비구들이여, 늙음과 죽음이란 무엇인가? 저마다의 중생들의 무리에서 그 중생들에게 일어나는 늙음, 노쇠함, 치아가 빠짐, 머리카락이 하얗게 됨, 피부에 주름이 생김, 수명의 단축, 감각기관들의 노숙함, 이것을 늙음(jarā)이라 한다. 저마다의 중생들의 무리에서 그 중생들이 이동함, 옮겨감, 파괴됨, 사라짐, 죽음, 사망함, 오온의 파괴, 시신을 내던짐, 이것을 죽음(maraṇa)이라 한다. 이와 같이 이 늙음과 이 죽음, 비구들이여, 이것을 늙음과 죽음이라 한다.”

‘‘ชาติสมุทยา ชรามรณสมุทโย; ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ; อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ชรามรณนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“태어남이 일어남으로써 늙음과 죽음이 일어나고, 태어남이 소멸함으로써 늙음과 죽음이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길(팔정도)이 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해... 바른 삼매이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ ชรามรณํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณสมุทยํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, อิทมสฺส ธมฺเม ญาณํ. โส อิมินา ธมฺเมน ทิฏฺเฐน วิทิเตน อกาลิเกน ปตฺเตน ปริโยคาฬฺเหน อตีตานาคเตน ยํ เนติ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 늙음과 죽음을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 소멸을 알고, 이와 같이 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 알 때, 이것이 그의 법에 대한 지혜(dhamme ñāṇaṃ)이다. 그는 보았고 알았고 지체 없이 과보를 주며 성취되었고 지혜로 꿰뚫은 이 법을 통하여, 과거와 미래에 대해서도 추론을 이끌어낸다.”

‘‘เย โข เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ อพฺภญฺญํสุ, ชรามรณสมุทยํ อพฺภญฺญํสุ, ชรามรณนิโรธํ อพฺภญฺญํสุ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อพฺภญฺญํสุ, สพฺเพ เต เอวเมว อพฺภญฺญํสุ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหิ.

“과거에 어떤 사문이나 바라문들이 늙음과 죽음을 철저히 알았고, 늙음과 죽음의 일어남을 철저히 알았고, 늙음과 죽음의 소멸을 철저히 알았고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 철저히 알았다면, 그들 모두는 지금 내가 아는 것과 똑같이 알았던 것이다.”

‘‘เยปิ หิ เกจิ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ อภิชานิสฺสนฺติ, ชรามรณสมุทยํ อภิชานิสฺสนฺติ, ชรามรณนิโรธํ อภิชานิสฺสนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อภิชานิสฺสนฺติ, สพฺเพ เต เอวเมว อภิชานิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหีติ. อิทมสฺส อนฺวเย ญาณํ.

“또한 미래에 어떤 사문이나 바라문들이 늙음과 죽음을 분명히 알 것이고, 늙음과 죽음의 일어남을 분명히 알 것이고, 늙음과 죽음의 소멸을 분명히 알 것이고, 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 도닦음을 분명히 알 것이라면, 그들 모두는 지금 내가 아는 것과 똑같이 알게 될 것이다. 이것이 그의 추론에 대한 지혜(anvaye ñāṇaṃ)이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส อิมานิ ทฺเว ญาณานิ ปริสุทฺธานิ โหนฺติ ปริโยทาตานิ – ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปีติ.

“비구들이여, 성스러운 제자에게 이 두 가지 지혜, 즉 법에 대한 지혜와 추론에 대한 지혜가 청정하고 깨끗해졌을 때, 비구들이여, 이 성스러운 제자를 일컬어 ‘견해를 갖춘 자’라고도 하고, ‘봄(見)을 갖춘 자’라고도 하며, ‘이 바른 법에 도달한 자’라고도 하고, ‘이 바른 법을 보는 자’라고도 하며, ‘유학(sekha)의 지혜를 갖춘 자’라고도 하고, ‘유학의 명지(vijjā)를 갖춘 자’라고도 하며, ‘법의 흐름에 들어선 자’라고도 하고, ‘통찰하는 지혜를 지닌 성자’라고도 하며, ‘감로의 문에 다가가 서 있는 자’라고도 한다.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ชาติ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ภโว… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อุปาทานํ… กตมา จ, ภิกฺขเว ตณฺหา… กตมา จ, ภิกฺขเว, เวทนา… กตโม จ, ภิกฺขเว, ผสฺโส… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สฬายตนํ… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, นามรูปํ [Pg.290]… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณํ… กตเม จ, ภิกฺขเว, สงฺขารา? ตโยเม, ภิกฺขเว, สงฺขารา – กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโรติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สงฺขารา.

“비구들이여, 태어남이란 무엇인가? ... 비구들이여, 존재란 무엇인가? ... 비구들이여, 집착이란 무엇인가? ... 비구들이여, 갈애란 무엇인가? ... 비구들이여, 느낌이란 무엇인가? ... 비구들이여, 접촉이란 무엇인가? ... 비구들이여, 여섯 감각장소란 무엇인가? ... 비구들이여, 정신과 물질이란 무엇인가? ... 비구들이여, 식이란 무엇인가? ... 비구들이여, 형성들이란 무엇인가? 비구들이여, 세 가지 형성들이 있으니 신체적 형성, 언어적 형성, 정신적 형성이다. 비구들이여, 이것들을 형성들(saṅkhāra)이라 한다.”

‘‘อวิชฺชาสมุทยา สงฺขารสมุทโย; อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ; อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สงฺขารนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“무명이 일어남으로써 형성들이 일어나고, 무명이 소멸함으로써 형성들이 소멸한다. 바로 이 여덟 가지 구성 요소를 가진 성스러운 길이 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음이니, 즉 바른 견해... 바른 삼매이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ สงฺขาเร ปชานาติ, เอวํ สงฺขารสมุทยํ ปชานาติ, เอวํ สงฺขารนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, อิทมสฺส ธมฺเม ญาณํ. โส อิมินา ธมฺเมน ทิฏฺเฐน วิทิเตน อกาลิเกน ปตฺเตน ปริโยคาฬฺเหน อตีตานาคเตน ยํ เนติ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 형성들을 알고, 이와 같이 형성들의 일어남을 알고, 이와 같이 형성들의 소멸을 알고, 이와 같이 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 알 때, 이것이 그의 법에 대한 지혜이다. 그는 보았고 알았고 지체 없이 과보를 주며 성취되었고 지혜로 꿰뚫은 이 법을 통하여, 과거와 미래에 대해서도 추론을 이끌어낸다.”

‘‘เย โข เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา สงฺขาเร อพฺภญฺญํสุ, สงฺขารสมุทยํ อพฺภญฺญํสุ, สงฺขารนิโรธํ อพฺภญฺญํสุ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อพฺภญฺญํสุ, สพฺเพ เต เอวเมว อพฺภญฺญํสุ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหิ.

“과거에 어떤 사문이나 바라문들이 형성들을 철저히 알았고, 형성들의 일어남을 철저히 알았고, 형성들의 소멸을 철저히 알았고, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 철저히 알았다면, 그들 모두는 지금 내가 아는 것과 똑같이 알았던 것이다.”

‘‘เยปิ หิ เกจิ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา สงฺขาเร อภิชานิสฺสนฺติ, สงฺขารสมุทยํ อภิชานิสฺสนฺติ, สงฺขารนิโรธํ อภิชานิสฺสนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อภิชานิสฺสนฺติ, สพฺเพ เต เอวเมว อภิชานิสฺสนฺติ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหิ. อิทมสฺส อนฺวเย ญาณํ.

“또한 미래에 어떤 사문이나 바라문들이 형성들을 분명히 알 것이고, 형성들의 일어남을 분명히 알 것이고, 형성들의 소멸을 분명히 알 것이고, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 분명히 알 것이라면, 그들 모두는 지금 내가 아는 것과 똑같이 알게 될 것이다. 이것이 그의 추론에 대한 지혜이다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส อิมานิ ทฺเว ญาณานิ ปริสุทฺธานิ โหนฺติ ปริโยทาตานิ – ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปี’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 성스러운 제자에게 이 두 가지 지혜, 즉 법에 대한 지혜와 추론에 대한 지혜가 청정하고 깨끗해질 때, 비구들이여, 이 성스러운 제자를 ‘견해를 갖춘 자’라고도 하고, ‘통찰을 갖춘 자’라고도 하며, ‘이 바른 법에 도달한 자’라고도 하고, ‘이 바른 법을 보는 자’라고도 하며, ‘유학의 지혜를 구비한 자’라고도 하고, ‘유학의 명지를 구비한 자’라고도 하며, ‘법의 흐름에 든 자’라고도 하고, ‘뚫어보는 지혜를 가진 성자’라고도 하며, ‘불사의 문에 도달하여 머무는 자’라고도 한다.” 세 번째 소경.

๔. ทุติยญาณวตฺถุสุตฺตํ

4. 제2 지혜의 근거 경(Dutiyañāṇavatthusuttaṃ)

๓๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘สตฺตสตฺตริ โว, ภิกฺขเว, ญาณวตฺถูนิ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

34. 사밧티에서 머무셨다... “비구들이여, 너희들에게 일흔일곱 가지 지혜의 근거를 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 설하리라.” “그렇게 하겠습니다, 세존이시여”라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตมานิ[Pg.291], ภิกฺขเว, สตฺตสตฺตริ ญาณวตฺถูนิ? ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ; อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ; อตีตมฺปิ อทฺธานํ ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ, อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ; อนาคตมฺปิ อทฺธานํ ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ ญาณํ, อสติ ชาติยา นตฺถิ ชรามรณนฺติ ญาณํ; ยมฺปิสฺส ตํ ธมฺมฏฺฐิติญาณํ ตมฺปิ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมนฺติ ญาณํ.

“비구들이여, 일흔일곱 가지 지혜의 근거란 무엇인가? ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’는 지혜, ‘태어남이 없으면 늙음과 죽음이 없다’는 지혜. 과거의 시간에도 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있었다’는 지혜, ‘태어남이 없었을 때 늙음과 죽음이 없었다’는 지혜. 미래의 시간에도 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있을 것이다’는 지혜, ‘태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 없을 것이다’는 지혜. 그의 이러한 법 머무름의 지혜 또한 ‘소멸하는 성질이 있고, 사라지는 성질이 있으며, 탐욕이 빛바래는 성질이 있고, 소멸하는 성질이 있다’는 지혜이다.

‘‘ภวปจฺจยา ชาตีติ ญาณํ…เป… อุปาทานปจฺจยา ภโวติ ญาณํ… ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานนฺติ ญาณํ… เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติ ญาณํ… ผสฺสปจฺจยา เวทนาติ ญาณํ… สฬายตนปจฺจยา ผสฺโสติ ญาณํ… นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺติ ญาณํ… วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺติ ญาณํ… สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณนฺติ ญาณํ; อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ; อตีตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ; อนาคตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ญาณํ, อสติ อวิชฺชาย นตฺถิ สงฺขาราติ ญาณํ; ยมฺปิสฺส ตํ ธมฺมฏฺฐิติญาณํ ตมฺปิ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมนฺติ ญาณํ. อิมานิ วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตสตฺตริ ญาณวตฺถูนี’’ติ. จตุตฺถํ.

“‘존재를 조건으로 태어남이 있다’는 지혜... (중략) ... ‘집착을 조건으로 존재가 있다’는 지혜... ‘갈애를 조건으로 집착이 있다’는 지혜... ‘느낌을 조건으로 갈애가 있다’는 지혜... ‘접촉을 조건으로 느낌이 있다’는 지혜... ‘여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 있다’는 지혜... ‘정신과 형색을 조건으로 여섯 감각장소가 있다’는 지혜... ‘의식을 조건으로 정신과 형색이 있다’는 지혜... ‘형성을 조건으로 의식이 있다’는 지혜; ‘무명을 조건으로 형성들이 있다’는 지혜, ‘무명이 없으면 형성들이 없다’는 지혜. 과거의 시간에도 ‘무명을 조건으로 형성들이 있었다’는 지혜, ‘무명이 없었을 때 형성들이 없었다’는 지혜. 미래의 시간에도 ‘무명을 조건으로 형성들이 있을 것이다’는 지혜, ‘무명이 없을 때 형성들이 없을 것이다’는 지혜. 그의 이러한 법 머무름의 지혜 또한 ‘소멸하는 성질이 있고, 사라지는 성질이 있으며, 탐욕이 빛바래는 성질이 있고, 소멸하는 성질이 있다’는 지혜이다. 비구들이여, 이것들을 일흔일곱 가지 지혜의 근거라 한다.” 네 번째 소경.

๕. อวิชฺชาปจฺจยสุตฺตํ

5. 무명 조건 경(Avijjāpaccayasuttaṃ)

๓๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘กตมํ นุ โข, ภนฺเต, ชรามรณํ, กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณ’นฺติ? ‘โน กลฺโล ปญฺโห’ติ ภควา อโวจ, ‘กตมํ ชรามรณํ, กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณ’นฺติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, ‘อญฺญํ ชรามรณํ อญฺญสฺส จ ปนิทํ ชรามรณ’นฺติ, อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขุ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

35. 사밧티에서 머무셨다... “비구들이여, 무명을 조건으로 형성이 있고, 형성을 조건으로 의식이 있으며... (중략) ... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 발생한다.” 이와 같이 말씀하시자, 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 무엇이 늙음과 죽음이며, 누구의 늙음과 죽음입니까?” 세존께서 말씀하셨다. “그 질문은 적절하지 않다. 비구여, ‘무엇이 늙음과 죽음이며, 누구의 늙음과 죽음인가’라고 말하거나, 비구여, ‘늙음과 죽음은 별개의 것이고, 그것을 겪는 자도 별개의 존재이다’라고 말한다면, 그 둘은 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구여, ‘영혼이 곧 몸이다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로써 법을 설한다. ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’라고.”

‘‘กตมา นุ โข, ภนฺเต, ชาติ, กสฺส จ ปนายํ ชาตี’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ, ‘‘‘กตมา ชาติ, กสฺส จ ปนายํ ชาตี’ติ อิติ [Pg.292] วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, ‘อญฺญา ชาติ อญฺญสฺส จ ปนายํ ชาตี’ติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขุ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘ภวปจฺจยา ชาตี’’’ติ.

“세존이시여, 무엇이 태어남이며, 누구의 태어남입니까?” “그 질문은 적절하지 않다”라고 세존께서 말씀하셨다. “비구여, ‘무엇이 태어남이며, 누구의 태어남인가’라고 말하거나, ‘태어남은 별개의 것이고 그것을 겪는 자도 별개의 존재이다’라고 말한다면, 그 둘은 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구여, ‘영혼이 곧 몸이다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로써 법을 설한다. ‘존재를 조건으로 태어남이 있다’라고.”

‘‘กตโม นุ โข, ภนฺเต, ภโว, กสฺส จ ปนายํ ภโว’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ, ‘‘‘กตโม ภโว, กสฺส จ ปนายํ ภโว’ติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, ‘อญฺโญ ภโว อญฺญสฺส จ ปนายํ ภโว’ติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ; อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขุ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ…เป… ‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานนฺติ… เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติ… ผสฺสปจฺจยา เวทนาติ… สฬายตนปจฺจยา ผสฺโสติ… นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺติ… วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺติ… สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณ’’’นฺติ.

“세존이시여, 무엇이 존재이며, 누구의 존재입니까?” “그 질문은 적절하지 않다”라고 세존께서 말씀하셨다. “비구여, ‘무엇이 존재이며, 누구의 존재인가’라고 말하거나, ‘존재는 별개의 것이고 그것을 겪는 자도 별개의 존재이다’라고 말한다면, 그 둘은 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구여, ‘영혼이 곧 몸이다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로써 법을 설한다. ‘집착을 조건으로 존재가 있다’... (중략) ... ‘갈애를 조건으로 집착이... 느낌을 조건으로 갈애가... 접촉을 조건으로 느낌이... 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이... 정신과 형색을 조건으로 여섯 감각장소가... 의식을 조건으로 정신과 형색이... 형성을 조건으로 의식이 있다’라고.”

‘‘กตเม นุ โข, ภนฺเต, สงฺขารา, กสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’’ติ? ‘‘โน กลฺโล ปญฺโห’’ติ ภควา อโวจ, ‘‘‘กตเม สงฺขารา กสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, ‘อญฺเญ สงฺขารา อญฺญสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ติ อิติ วา, ภิกฺขุ, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ; อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, ภิกฺขุ, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขุ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

“세존이시여, 무엇이 형성들이며, 누구의 형성들입니까?” “그 질문은 적절하지 않다”라고 세존께서 말씀하셨다. “비구여, ‘무엇이 형성들이며, 누구의 형성들인가’라고 말하거나, ‘형성들은 별개의 것이고 그것을 겪는 자도 별개의 존재이다’라고 말한다면, 그 둘은 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구여, ‘영혼이 곧 몸이다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, ‘영혼은 다르고 몸은 다르다’라는 견해가 있다면 청정범행은 있을 수 없다. 비구여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로써 법을 설한다. ‘무명을 조건으로 형성들이 있다’라고.”

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว, ภิกฺขุ, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. ‘กตมํ ชรามรณํ, กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชรามรณํ, อญฺญสฺส จ ปนิทํ ชรามรณํ’ อิติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา. สพฺพานิสฺส ตานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ.

비구여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, '늙음과 죽음이란 무엇인가, 누구의 늙음과 죽음인가'라거나, '늙음과 죽음은 별개이고, 이것은 다른 사람의 늙음과 죽음이다'라거나, '영혼이 곧 몸이다'라거나, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라고 하는 등, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, 그것들은 모두 제거되고 뿌리가 뽑히며 줄기만 남은 야자수처럼 되어 더 이상 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다.

‘‘อวิชฺชาย [Pg.293] ตฺเวว, ภิกฺขุ, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. ‘กตมา ชาติ, กสฺส จ ปนายํ ชาติ’ อิติ วา, ‘อญฺญา ชาติ, อญฺญสฺส จ ปนายํ ชาติ’ อิติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา. สพฺพานิสฺส ตานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ.

비구여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, '태어남이란 무엇인가, 누구의 태어남인가'라거나, '태어남은 별개이고, 이것은 다른 사람의 태어남이다'라거나, '영혼이 곧 몸이다'라거나, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라고 하는 등, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, 그것들은 모두 제거되고 뿌리가 뽑히며 줄기만 남은 야자수처럼 되어 더 이상 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다.

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว, ภิกฺขุ, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. กตโม ภโว…เป… กตมํ อุปาทานํ… กตมา ตณฺหา… กตมา เวทนา… กตโม ผสฺโส… กตมํ สฬายตนํ… กตมํ นามรูปํ… กตมํ วิญฺญาณํ…เป….

비구여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, '존재(有)란 무엇인가... 집착(取)이란 무엇인가... 갈애(愛)란 무엇인가... 느낌(受)이란 무엇인가... 접촉(觸)이란 무엇인가... 여섯 감각장소(六入)란 무엇인가... 명색(名色)이란 무엇인가... 식(識)이란 무엇인가...' [이와 관련된 모든 사견들은 소멸한다.]

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว, ภิกฺขุ, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. ‘กตเม สงฺขารา, กสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ อิติ วา, ‘อญฺเญ สงฺขารา, อญฺญสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ อิติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ, อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา. สพฺพานิสฺส ตานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานี’’ติ. ปญฺจมํ.

비구여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, '형성들이란 무엇인가, 누구의 형성들인가'라거나, '형성들은 별개이고, 이것들은 다른 사람의 형성들이다'라거나, '영혼이 곧 몸이다'라거나, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라고 하는 등, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, 그것들은 모두 제거되고 뿌리가 뽑히며 줄기만 남은 야자수처럼 되어 더 이상 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 다섯 번째 경이다.

๖. ทุติยอวิชฺชาปจฺจยสุตฺตํ

6. 제2 무명 연계 경

๓๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อวิชฺชาปจฺจยา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

36. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 무명을 조건으로 형성들이 생겨나고, 형성들을 조건으로 식이 생겨나며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무더기가 발생한다."

‘‘‘กตมํ ชรามรณํ, กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณ’นฺติ อิติ วา, ภิกฺขเว, โย วเทยฺย, ‘อญฺญํ ชรามรณํ, อญฺญสฺส จ ปนิทํ ชรามรณ’นฺติ อิติ วา, ภิกฺขเว, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขเว, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

비구들이여, 누군가 '늙음과 죽음이란 무엇인가, 누구의 늙음과 죽음인가'라고 말하거나, 또는 '늙음과 죽음은 별개이고, 이것은 다른 사람의 늙음과 죽음이다'라고 말한다면, 비구들이여, 이 두 가지는 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구들이여, '영혼이 곧 몸이다'라는 견해가 있으면 청정범행이 있을 수 없다. 비구들이여, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라는 견해가 있어도 청정범행이 있을 수 없다. 비구들이여, 여래는 이 두 가지 극단을 피하여 중도(中道)로써 법을 설한다. 즉, '태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다'라고.

‘‘กตมา [Pg.294] ชาติ…เป… กตโม ภโว… กตมํ อุปาทานํ… กตมา ตณฺหา… กตมา เวทนา… กตโม ผสฺโส… กตมํ สฬายตนํ… กตมํ นามรูปํ… กตมํ วิญฺญาณํ… กตเม สงฺขารา, กสฺส จ ปนิเม สงฺขาราติ อิติ วา, ภิกฺขเว, โย วเทยฺย, ‘อญฺเญ สงฺขารา อญฺญสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ติ อิติ วา, ภิกฺขเว, โย วเทยฺย, อุภยเมตํ เอกตฺถํ พฺยญฺชนเมว นานํ. ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส น โหติ. เอเต เต, ภิกฺขเว, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

태어남이란 무엇인가... 존재란 무엇인가... 집착이란 무엇인가... 갈애란 무엇인가... 느낌이란 무엇인가... 접촉이란 무엇인가... 여섯 감각장소란 무엇인가... 명색이란 무엇인가... 식이란 무엇인가... '형성들이란 무엇인가, 누구의 형성들인가'라고 말하거나, 또는 '형성들은 별개이고, 이것들은 다른 사람의 형성들이다'라고 말한다면, 비구들이여, 이 두 가지는 의미는 같으나 표현만 다를 뿐이다. 비구들이여, '영혼이 곧 몸이다'라는 견해가 있으면 청정범행이 있을 수 없다. 비구들이여, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라는 견해가 있어도 청정범행이 있을 수 없다. 비구들이여, 여래는 이 두 가지 극단을 피하여 중도로써 법을 설한다. 즉, '무명을 조건으로 형성들이 있다'라고.

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว, ภิกฺขเว, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. ‘กตมํ ชรามรณํ, กสฺส จ ปนิทํ ชรามรณํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชรามรณํ, อญฺญสฺส จ ปนิทํ ชรามรณํ’ อิติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ, อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา. สพฺพานิสฺส ตานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานิ.

비구들이여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, '늙음과 죽음이란 무엇인가, 누구의 늙음과 죽음인가'라거나, '늙음과 죽음은 별개이고, 이것은 다른 사람의 늙음과 죽음이다'라거나, '영혼이 곧 몸이다'라거나, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라고 하는 등, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, 그것들은 모두 제거되고 뿌리가 뽑히며 줄기만 남은 야자수처럼 되어 더 이상 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다.

‘‘อวิชฺชาย ตฺเวว, ภิกฺขเว, อเสสวิราคนิโรธา ยานิสฺส ตานิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ. กตมา ชาติ…เป… กตโม ภโว… กตมํ อุปาทานํ… กตมา ตณฺหา… กตมา เวทนา… กตโม ผสฺโส… กตมํ สฬายตนํ… กตมํ นามรูปํ… กตมํ วิญฺญาณํ… ‘กตเม สงฺขารา, กสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ อิติ วา, ‘อญฺเญ สงฺขารา, อญฺญสฺส จ ปนิเม สงฺขารา’ อิติ วา; ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ’ อิติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ’ อิติ วา. สพฺพานิสฺส ตานิ ปหีนานิ ภวนฺติ อุจฺฉินฺนมูลานิ ตาลาวตฺถุกตานิ อนภาวงฺกตานิ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

비구들이여, 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하기 때문에, 태어남이란 무엇인가... 존재... 집착... 갈애... 느낌... 접촉... 여섯 감각장소... 명색... 식이란 무엇인가... '형성들이란 무엇인가, 누구의 형성들인가'라거나, '형성들은 별개이고, 이것들은 다른 사람의 형성들이다'라거나, '영혼이 곧 몸이다'라거나, '영혼은 별개이고 몸도 별개이다'라고 하는 등, 그에게 어떤 왜곡된 것, 뒤틀린 것, 요동치는 사견들이 있더라도, 그것들은 모두 제거되고 뿌리가 뽑히며 줄기만 남은 야자수처럼 되어 더 이상 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 여섯 번째 경이다.

๗. นตุมฺหสุตฺตํ

7. 그대들의 것이 아님 경

๓๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘นายํ, ภิกฺขเว, กาโย ตุมฺหากํ นปิ อญฺเญสํ. ปุราณมิทํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ เวทนิยํ ทฏฺฐพฺพํ’’.

37. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이 몸은 그대들의 것도 아니고 다른 사람의 것도 아니다. 비구들이여, 이 몸은 이전에 지은 업(業)의 결과로서, 조건들에 의해 형성된 것이며, 의도된 것이며, 느껴지는 것이라고 보아야 한다."

‘‘ตตฺร [Pg.295] โข, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺเญว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ – ‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, ยทิทํ – อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ. สตฺตมํ.

비구들이여, 그곳에서 잘 배운 성스러운 제자는 연기(緣起)만을 적절하게 이치에 맞게 마음속에 잡도리한다. '이와 같이 이것이 있을 때 저것이 있고, 이것이 일어남으로써 저것이 일어난다. 이것이 없을 때 저것이 없고, 이것이 소멸함으로써 저것이 소멸한다. 즉, 무명을 조건으로 형성들이 있고, 형성들을 조건으로 식이 있으며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무더기가 발생한다. 무명이 남김없이 빛바래어 소멸하면 형성들이 소멸하고, 형성들이 소멸하면 식이 소멸하며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무더기가 소멸한다'라고. 일곱 번째 경이다.

๘. เจตนาสุตฺตํ

8. 의도 경

๓๘. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ ยญฺจ ปกปฺเปติ ยญฺจ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

38. 사왓티를 인연으로 한다. “비구들이여, 의도하고 계획하고 잠재해 있는 것, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 장래에 다시 태어남이 생긴다. 장래에 다시 태어남이 있을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ. อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“비구들이여, 비록 의도하지 않고 계획하지 않더라도 잠재해 있다면, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 장래에 다시 태어남이 생긴다. 장래에 다시 태어남이 있을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ โน จ ปกปฺเปติ โน จ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ. ตทปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ. อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 그러나 의도하지도 않고 계획하지도 않으며 잠재해 있지도 않을 때, 이것은 식이 머무는 조건이 되지 않는다. 조건이 없을 때 식의 정착이 없다. 그 식이 정착되지 않고 증장되지 않을 때 장래에 다시 태어남이 생기지 않는다. 장래에 다시 태어남이 없을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 여덟 번째 품이다.

๙. ทุติยเจตนาสุตฺตํ

9. 제2 의도 경

๓๙. สาวตฺถิยํ [Pg.296] วิหรติ…เป… ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ ยญฺจ ปกปฺเปติ ยญฺจ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ. นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ; สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส; ผสฺสปจฺจยา เวทนา…เป… ตณฺหา… อุปาทานํ… ภโว… ชาติ… ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

39. 사왓티에서 머무셨다... “비구들이여, 의도하고 계획하고 잠재해 있는 것, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 명색의 하강이 있다. 명색을 조건으로 육입이, 육입을 조건으로 접촉이, 접촉을 조건으로 느낌이... 갈애가, 취착이, 존재가, 태어남이, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ. นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“비구들이여, 비록 의도하지 않고 계획하지 않더라도 잠재해 있다면, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 명색의 하강이 있다. 명색을 조건으로 육입이... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ โน จ ปกปฺเปติ โน จ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ. ตทปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ. นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 그러나 의도하지도 않고 계획하지도 않으며 잠재해 있지도 않을 때, 이것은 식이 머무는 조건이 되지 않는다. 조건이 없을 때 식의 정착이 없다. 그 식이 정착되지 않고 증장되지 않을 때 명색의 하강이 없다. 명색의 소멸로 육입의 소멸이... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 아홉 번째 품이다.

๑๐. ตติยเจตนาสุตฺตํ

10. 제3 의도 경

๔๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ ยญฺจ ปกปฺเปติ ยญฺจ อนุเสติ อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห นติ โหติ. นติยา สติ อาคติคติ โหติ. อาคติคติยา สติ จุตูปปาโต โหติ. จุตูปปาเต สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

40. 사왓티에서 머무셨다... “비구들이여, 의도하고 계획하고 잠재해 있는 것, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 편향됨이 있다. 편향됨이 있을 때 오고 감이 있다. 오고 감이 있을 때 죽음과 다시 태어남이 있다. 죽음과 다시 태어남이 있을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ โน เจ ปกปฺเปติ อถ เจ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ. ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห นติ โหติ. นติยา [Pg.297] สติ อาคติคติ โหติ. อาคติคติยา สติ จุตูปปาโต โหติ. จุตูปปาเต สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“비구들이여, 비록 의도하지 않고 계획하지 않더라도 잠재해 있다면, 이것은 식이 머무는 조건이 된다. 조건이 있을 때 식의 정착이 있다. 그 식이 정착되고 증장될 때 편향됨이 있다. 편향됨이 있을 때 오고 감이 있다. 오고 감이 있을 때 죽음과 다시 태어남이 있다. 죽음과 다시 태어남이 있을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ โน จ ปกปฺเปติ โน จ อนุเสติ, อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา. อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ. ตทปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห นติ น โหติ. นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ. อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ. จุตูปปาเต อสติ อายตึ ชาติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 그러나 의도하지도 않고 계획하지도 않으며 잠재해 있지도 않을 때, 이것은 식이 머무는 조건이 되지 않는다. 조건이 없을 때 식의 정착이 없다. 그 식이 정착되지 않고 증장되지 않을 때 편향됨이 없다. 편향됨이 없을 때 오고 감이 없다. 오고 감이 없을 때 죽음과 다시 태어남이 없다. 죽음과 다시 태어남이 없을 때 장래에 태어남, 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불쾌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 열 번째 품이다.

กฬารขตฺติยวคฺโค จตุตฺโถ.

제4 깔라라카띠야 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

ภูตมิทํ กฬารญฺจ, ทุเว จ ญาณวตฺถูนิ;

อวิชฺชาปจฺจยา จ ทฺเว, นตุมฺหา เจตนา ตโยติ.

‘존재하는 이것’ 경, 깔라라 경, 두 개의 ‘지혜의 근거’ 경, ‘무명을 조건으로’ 두 경, ‘그대들의 것이 아닌’ 두 경, 세 개의 ‘의도’ 경이다.

๕. คหปติวคฺโค

5. 거사 품

๑. ปญฺจเวรภยสุตฺตํ

1. 다섯 가지 두려움과 원한 경

๔๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

41. 사왓티에서 머무셨다. 그때 아나타삔디까 거사가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 아나타삔디까 거사에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ยโต โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อริโย จสฺส ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’’ติ.

“거사여, 성스러운 제자가 다섯 가지 두려움과 원한을 가라앉히고, 네 가지 예류의 구성 요소를 갖추며, 성스러운 이치를 지혜로써 잘 관찰하고 잘 꿰뚫어 알 때, 그는 원한다면 스스로 자신에 대해 이렇게 선언할 수 있다. ‘나는 지옥이 다했고, 축생의 모태가 다했으며, 아귀의 영역이 다했고, 비참한 곳, 불행한 곳, 타락한 곳이 다했다. 나는 예류자이며, 타락하지 않는 법을 지녔고, 확실히 깨달음으로 나아갈 자이다.’”},{

‘‘กตมานิ [Pg.298] ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ? ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“어떠한 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉은 것입니까? 장자여, 살아 있는 생명을 죽이는 자는 살생을 원인으로 하여 현세의 두려움과 원한을 일으키고, 내세의 두려움과 원한을 일으키며, 마음의 고통과 근심을 겪게 됩니다. 살생에서 멀리 여읜 사람에게는 그러한 두려움과 원한이 이와 같이 가라앉게 됩니다.”

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี อทินฺนาทานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

장자여, 주지 않은 것을 가지는 자(도둑질하는 자)는 도둑질을 원인으로 현세의 두려움과 원한을 불러일으키고, 내세의 두려움과 원한을 불러일으키며, 마음의 고통과 불만족을 겪게 됩니다. 그러나 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀리 벗어난 이에게는 이와 같은 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다.

‘‘ยํ, คหปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี กาเมสุมิจฺฉาจารปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

장자여, 감각적 욕망에 있어서 그릇된 행위를 하는 자는 그 그릇된 행위를 원인으로 현세의 두려움과 원한을 불러일으키고, 내세의 두려움과 원한을 불러일으키며, 마음의 고통과 불만족을 겪게 됩니다. 그러나 감각적 욕망의 그릇된 행위에서 멀리 벗어난 이에게는 이와 같은 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다.

‘‘ยํ, คหปติ, มุสาวาที มุสาวาทปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ, มุสาวาทา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

장자여, 거짓말을 하는 자는 거짓말을 원인으로 현세의 두려움과 원한을 불러일으키고, 내세의 두려움과 원한을 불러일으키며, 마음의 고통과 불만족을 겪게 됩니다. 그러나 거짓말에서 멀리 벗어난 이에게는 이와 같은 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다.

‘‘ยํ, คหปติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ. อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ.

장자여, 취하게 하는 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 자는 그 방일함의 원인이 되는 술과 아편 등을 마시는 것을 원인으로 현세의 두려움과 원한을 불러일으키고, 내세의 두려움과 원한을 불러일으키며, 마음의 고통과 불만족을 겪게 됩니다. 그러나 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 일에서 멀리 벗어난 이에게는 이와 같은 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다. 이와 같이 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다.

‘‘กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’’ติ.

어떠한 네 가지 예류자의 구성 요소(예류지분)를 갖추게 됩니까? 장자여, 여기 성스러운 제자는 부처님에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음을 갖춥니다. '이와 같이 그분 세존께서는 아라한이시며, 완전히 스스로 깨달으신 분(정등각자)이시며, 명지와 덕행을 갖추신 분(명행족)이시며, 잘 가시는 분(선서)이시며, 세상을 아시는 분(세간해)이시며, 길들여야 할 사람을 더할 나위 없이 잘 길들이시는 분(무상조어장부)이시며, 하늘 사람과 인간의 스승(천인사)이시며, 깨달으신 분(불)이시며, 복되신 분(세존)이시다'라고 믿는 것입니다.

‘‘ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’’ติ.

법에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음을 갖춥니다. '세존에 의해 잘 설해진 법은 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 수 있고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 저마다 스스로 깨달아 알아야 하는 것이다'라고 믿는 것입니다.

‘‘สงฺเฆ [Pg.299] อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’’ติ.

승가에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음을 갖춥니다. '세존의 제자 공동체는 잘 도를 닦고, 정직하게 도를 닦으며, 참되게 도를 닦고, 합당하게 도를 닦는다. 즉, 네 쌍의 장부들이요 여덟 단계의 보살들(사쌍팔배)이니, 이러한 세존의 제자 공동체는 공양 받아 마땅하고, 선물을 받아 마땅하며, 보시를 받아 마땅하고, 합장 받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다'라고 믿는 것입니다.

‘‘อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ.

성자들이 기뻐하는 계율을 갖추니, 깨어지지 않고, 뚫어지지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않으며, 예속되지 않고, 지혜로운 이들이 찬탄하며, 집착되지 않고, 삼매를 일으키는 계율들입니다. 이러한 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추게 됩니다.

‘‘กตโม จสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺเญว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ – ‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ; อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ. ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ. อยมสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ.

그에게 성스러운 방법(성리)이 지혜에 의해 잘 보여지고 잘 통달되었다는 것은 무엇을 말합니까? 장자여, 여기 성스러운 제자는 연기법만을 아주 잘 이치에 맞게 마음에 잡도리합니다. '이것이 있을 때 저것이 있고, 이것이 없을 때 저것이 없으며, 이것이 일어남으로써 저것이 일어나고, 이것이 소멸함으로써 저것이 소멸한다. 즉, 무명을 원인으로 행들이 있고, 행을 원인으로 식(알음알이)이 있으며... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 일어난다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 행들이 소멸하고, 행들이 소멸함으로써 식이 소멸하며... 이와 같이 전체 괴로움의 무더기가 소멸한다'라고 관찰하는 것입니다. 이것이 그가 성스러운 방법을 지혜로써 잘 보았고 잘 통달한 것입니다.

‘‘ยโต โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’’ติ.

장자여, 성스러운 제자에게 이 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉고, 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추었으며, 이 성스러운 방법을 지혜로써 잘 보았고 잘 통달했을 때, 그는 원한다면 스스로 자신에 대해 이렇게 선언할 수 있습니다. '나는 지옥을 끝냈고, 축생의 태를 끝냈으며, 아귀의 영역을 끝냈고, 비참한 곳·불행한 곳·파멸처를 끝냈다. 나는 예류자이며, 다시는 타락할 운명이 아니며, 깨달음으로 나아가는 것이 확정된 자이다'라고 말입니다.

๒. ทุติยปญฺจเวรภยสุตฺตํ

2. 제2 다섯 가지 두려움과 원한 경 (두띠야 빤짜웨라바야 숫따)

๔๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อริโย จสฺส ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ [Pg.300] สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’’ติ.

42. 사왓티에서 머무셨다... '비구들이여, 성스러운 제자에게 이 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉고, 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추었으며, 성스러운 방법을 지혜로써 잘 보았고 잘 통달했을 때, 그는 원한다면 스스로 자신에 대해 이렇게 선언할 수 있습니다. '나는 지옥을 끝냈고, 축생의 태를 끝냈으며, 아귀의 영역을 끝냈고, 비참한 곳·불행한 곳·파멸처를 끝냈다. 나는 예류자이며, 다시는 타락할 운명이 아니며, 깨달음으로 나아가는 것이 확정된 자이다'라고 말입니다.'

‘‘กตมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ? ยํ, ภิกฺขเว, ปาณาติปาตี …เป… ยํ, ภิกฺขเว, อทินฺนาทายี…เป… ยํ, ภิกฺขเว, กาเมสุมิจฺฉาจารี… ยํ, ภิกฺขเว, มุสาวาที… ยํ, ภิกฺขเว, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี…เป… อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ.

어떠한 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉게 됩니까? 비구들이여, 생명을 죽이는 자가 불러일으키는 두려움... 주지 않은 것을 가지는 자가 불러일으키는... 감각적 욕망의 그릇된 행위를 하는 자가... 거짓말을 하는 자가... 술과 아편 등에 빠져 방일하게 지내는 자가... 이러한 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉게 됩니다.

‘‘กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ…เป… ธมฺเม… สงฺเฆ… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ.

어떠한 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추게 됩니까? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 부처님에 대해... 법에 대해... 승가에 대해... 성자들이 기뻐하는 계율을 갖추게 됩니다. 이러한 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추게 됩니다.

‘‘กตโม จสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺเญว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ…เป… อยมสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ.

그에게 성스러운 방법이 지혜에 의해 잘 보여지고 잘 통달되었다는 것은 무엇을 말합니까? 비구들이여, 여기 성스러운 제자는 연기법만을 아주 잘 이치에 맞게 마음에 잡도리합니다... 이것이 그가 성스러운 방법을 지혜로써 잘 보았고 잘 통달한 것입니다.

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, อิเมหิ จ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 성스러운 제자에게 이 다섯 가지 두려움과 원한이 가라앉고, 네 가지 예류자의 구성 요소를 갖추었으며, 이 성스러운 방법을 지혜로써 잘 보았고 잘 통달했을 때, 그는 원한다면 스스로 자신에 대해 이렇게 선언할 수 있습니다. '나는 지옥을 끝냈고, 축생의 태를 끝냈으며, 아귀의 영역을 끝냈고, 비참한 곳·불행한 곳·파멸처를 끝냈다. 나는 예류자이며, 다시는 타락할 운명이 아니며, 깨달음으로 나아가는 것이 확정된 자이다'라고 말입니다. 이것이 두 번째 경입니다.

๓. ทุกฺขสุตฺตํ

3. 괴로움 경 (둑카 숫따)

๔๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทุกฺขสฺส, ภิกฺขเว, สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

43. 사왓띠에서 머무셨다. ... "비구들이여, 괴로움의 일어남과 사라짐을 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음속에 새겨라. 내 말하리라."라고 하셨다. "그렇게 하겠습니다, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส สมุทโย? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส สมุทโย.

"비구들이여, 무엇이 괴로움의 일어남인가? 눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 비구들이여, 이것이 괴로움의 일어남이다.

‘‘โสตญฺจ [Pg.301] ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณํ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ…เป… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส สมุทโย.

귀와 소리를 인연하여 이식이 일어난다. ... 코와 냄새를 인연하여 ... 혀와 맛을 인연하여 ... 몸과 감촉을 인연하여 ... 의근과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 비구들이여, 이것이 괴로움의 일어남이다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม.

비구들이여, 무엇이 괴로움의 사라짐인가? 눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로부터 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로부터 존재가 소멸하며, 존재가 소멸함으로부터 태어남이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로부터 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 괴로움의 사라짐이다.

‘‘โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณํ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ…เป… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. ตติยํ.

귀와 소리를 인연하여 이식이 일어난다. ... 코와 냄새를 인연하여 ... 혀와 맛을 인연하여 ... 몸과 감촉을 인연하여 ... 의근과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로부터 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로부터 존재가 소멸하며, 존재가 소멸함으로부터 태어남이 소멸하고, 태어남이 소멸함으로부터 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 괴로움의 사라짐이다."라고 하셨다. 세 번째 경.

๔. โลกสุตฺตํ

4. 세상 경

๔๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โลกสฺส, ภิกฺขเว, สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

44. 사왓띠에서 머무셨다. ... "비구들이여, 세상의 일어남과 사라짐을 설하리라. 그것을 듣고 잘 마음속에 새겨라. 내 말하리라."라고 하셨다. "그렇게 하겠습니다, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย.

"비구들이여, 무엇이 세상의 일어남인가? 눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어나며, 갈애를 조건으로 집착이 일어나고, 집착을 조건으로 존재가 일어나며, 존재를 조건으로 태어남이 일어나고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 생겨난다. 비구들이여, 이것이 세상의 일어남이다.

‘‘โสตญฺจ [Pg.302] ปฏิจฺจ สทฺเท จ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา…เป… ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส สมุทโย.

귀와 소리를 인연하여 ... 코와 냄새를 인연하여 ... 혀와 맛을 인연하여 ... 몸과 감촉을 인연하여 ... 의근과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고 ... 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 근심, 절망이 생겨난다. 비구들이여, 이것이 세상의 일어남이다.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม.

"비구들이여, 무엇이 세상의 사라짐인가? 눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로부터 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로부터 존재가 소멸하며 ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 세상의 사라짐이다.

‘‘โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, โลกสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. จตุตฺถํ.

귀와 소리를 인연하여 ... 코와 냄새를 인연하여 ... 혀와 맛을 인연하여 ... 몸과 감촉을 인연하여 ... 의근과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로부터 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로부터 존재가 소멸하며 ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다. 비구들이여, 이것이 세상의 사라짐이다."라고 하셨다. 네 번째 경.

๕. ญาติกสุตฺตํ

5. 냐띠까 경

๔๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ญาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข ภควา รโหคโต ปฏิสลฺลาโน อิมํ ธมฺมปริยายํ อภาสิ –

45. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 냐띠까의 기인자가바사타(벽돌 집)에 머무셨다. 그때 세존께서는 홀로 은둔하여 선정에 드셨을 때 이 법의 문을 말씀하셨다.

‘‘จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

"눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어나며, 갈애를 조건으로 집착이 일어난다. ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.

‘‘โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา; ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

귀와 소리를 인연하여 ... 코와 냄새를 인연하여 ... 혀와 맛을 인연하여 ... 몸과 감촉을 인연하여 ... 의근과 법을 인연하여 의식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어나며, 갈애를 조건으로 집착이 일어난다. ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다.

‘‘จกฺขุญฺจ [Pg.303] ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

눈과 형색을 인연하여 안식이 일어난다. 이 세 가지의 만남이 접촉이다. 접촉을 조건으로 느낌이 일어나고, 느낌을 조건으로 갈애가 일어난다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함으로부터 집착이 소멸하고, 집착이 소멸함으로부터 존재가 소멸하며 ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.

‘‘โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา; เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ.

“귀와 소리를 인연하여... 의근(意根)과 법(法)을 인연하여 의식(意識)이 일어납니다. 이 세 가지가 만나는 것이 촉(觸)입니다. 촉을 조건으로 느낌(受)이 생기고, 느낌을 조건으로 갈애(愛)가 생깁니다. 바로 그 갈애가 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 집착(取)이 소멸하고, 집착이 소멸함에 따라 존재(有)가 소멸하며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸합니다.”

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควโต อุปสฺสุติ ฐิโต โหติ. อทฺทสา โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ อุปสฺสุติ ฐิตํ. ทิสฺวาน ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘อสฺโสสิ โน ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยาย’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อุคฺคณฺหาหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ; ปริยาปุณาหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ; ธาเรหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อิมํ ธมฺมปริยายํ. อตฺถสํหิโต อยํ, ภิกฺขุ, ธมฺมปริยาโย อาทิพฺรหฺมจริยโก’’ติ. ปญฺจมํ.

그때 마침 어떤 비구가 세존께서 말씀하시는 것을 들을 수 있는 가까운 곳에 서 있었습니다. 세존께서는 그 비구가 가까이 서 있는 것을 보시고, 그 비구에게 이렇게 말씀하셨습니다. “비구여, 그대는 이 법문을 들었는가?” “예, 세존이시여.” “비구여, 그대는 이 법문을 배워라. 비구여, 그대는 이 법문을 익혀라. 비구여, 그대는 이 법문을 수지하라. 비구여, 이 법문은 이익을 동반하며 범행(梵行)의 시작이기 때문이니라.” 다섯 번째 경.

๖. อญฺญตรพฺราหฺมณสุตฺตํ

6. 6. 어떤 브라만 경

๔๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

46. 사밧티에 머무실 때였습니다. 그때 어떤 브라만이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 가서는 세존과 함께 인사를 나누고, 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 그 브라만은 세존께 이렇게 여쭈었습니다.

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตี’’ติ? ‘‘‘โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตี’ติ โข, พฺราหฺมณ, อยเมโก อนฺโต’’.

“고타마 존자시여, (행위를 한) 바로 그 사람이 행하고 바로 그 사람이 경험하는 것입니까?” “브라만이여, ‘행하는 자가 바로 경험하는 자다’라고 하는 이것은 하나의 극단이다.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, อญฺโญ กโรติ, อญฺโญ ปฏิสํเวทยตี’’ติ? ‘‘‘อญฺโญ กโรติ, อญฺโญ ปฏิสํเวทยตี’ติ โข, พฺราหฺมณ, อยํ ทุติโย อนฺโต. เอเต เต, พฺราหฺมณ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย [Pg.304] ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ …เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

“그렇다면 고타마 존자시여, 한 사람이 행하고 다른 사람이 경험하는 것입니까?” “브라만이여, ‘한 사람이 행하고 다른 사람이 경험한다’라고 하는 이것은 두 번째 극단이다. 브라만이여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도(中道)로 법을 설한다. ‘무명을 조건으로 의도적 행위들이 생기고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생기며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다. 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함에 따라 식이 소멸하며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다’라고.”

เอวํ วุตฺเต, โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม,…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

이와 같이 말씀하시자 그 브라만은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! 훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.” 여섯 번째 경.

๗. ชาณุสฺโสณิสุตฺตํ

7. 7. 자눗소니 경

๔๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

47. 사밧티에 머무실 때였습니다. 그때 자눗소니 브라만이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 가서는 세존과 함께... 한쪽에 앉은 자눗소니 브라만은 세존께 이렇게 여쭈었습니다.

‘‘กึ นุ โข, โภ, โคตม, สพฺพมตฺถี’’ติ? ‘‘‘สพฺพมตฺถี’ติ โข, พฺราหฺมณ, อยเมโก อนฺโต’’.

“고타마 존자시여, 모든 것은 존재합니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 존재한다’는 이것은 하나의 극단이다.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, สพฺพํ นตฺถี’’ติ? ‘‘‘สพฺพํ นตฺถี’ติ โข, พฺราหฺมณ, อยํ ทุติโย อนฺโต. เอเต เต, พฺราหฺมณ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

“그러면 고타마 존자시여, 모든 것은 존재하지 않습니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 존재하지 않는다’는 이것은 두 번째 극단이다. 브라만이여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로 법을 설한다. ‘무명을 조건으로 의도적 행위들이 생기고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생기며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다. 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함에 따라 식이 소멸하며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다’라고.”

เอวํ วุตฺเต, ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม…เป… ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. สตฺตมํ.

이와 같이 말씀하시자 자눗소니 브라만은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.” 일곱 번째 경.

๘. โลกายติกสุตฺตํ

8. 8. 로카야티카 경

๔๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข โลกายติโก พฺราหฺมโณ เยน ภควา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โลกายติโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

48. 사밧티에 머무실 때였습니다. 그때 로카야티카(세속적 논쟁) 학파의 한 브라만이 세존께서 계신 곳으로... 한쪽에 앉은 로카야티카 브라만은 세존께 이렇게 여쭈었습니다.

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สพฺพมตฺถี’’ติ? ‘‘‘สพฺพมตฺถี’ติ โข, พฺราหฺมณ, เชฏฺฐเมตํ โลกายตํ’’.

“고타마 존자시여, 모든 것은 존재합니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 존재한다’는 이것은 첫 번째 세속적 논쟁이다.”

‘‘กึ [Pg.305] ปน, โภ โคตม, สพฺพํ นตฺถี’’ติ? ‘‘‘สพฺพํ นตฺถี’ติ โข, พฺราหฺมณ, ทุติยเมตํ โลกายตํ’’.

“그러면 고타마 존자시여, 모든 것은 존재하지 않습니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 존재하지 않는다’는 이것은 두 번째 세속적 논쟁이다.”

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สพฺพเมกตฺต’’นฺติ? ‘‘‘สพฺพเมกตฺต’นฺติ โข, พฺราหฺมณ, ตติยเมตํ โลกายตํ’’.

“그러면 고타마 존자시여, 모든 것은 하나입니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 하나다’는 이것은 세 번째 세속적 논쟁이다.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, สพฺพํ ปุถุตฺต’’นฺติ? ‘‘‘สพฺพํ ปุถุตฺต’นฺติ โข, พฺราหฺมณ, จตุตฺถเมตํ โลกายตํ’’.

“그러면 고타마 존자시여, 모든 것은 다양합니까?” “브라만이여, ‘모든 것은 다양하다’는 이것은 네 번째 세속적 논쟁이다.”

‘‘เอเต เต, พฺราหฺมณ, อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

“브라만이여, 여래는 이 두 가지 극단에 치우치지 않고 중도로 법을 설한다. ‘무명을 조건으로 의도적 행위들이 생기고, 의도적 행위들을 조건으로 식이 생기며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 일어난다. 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함에 따라 의도적 행위들이 소멸하고, 의도적 행위들이 소멸함에 따라 식이 소멸하며... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다’라고.”

เอวํ วุตฺเต, โลกายติโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

이와 같이 말씀하시자 로카야티카 브라만은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.” 여덟 번째 경.

๙. อริยสาวกสุตฺตํ

9. 9. 성스러운 제자 경

๔๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘น, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ – ‘กึ นุ โข กิสฺมึ สติ กึ โหติ, กิสฺสุปฺปาทา กึ อุปฺปชฺชติ? (กิสฺมึ สติ สงฺขารา โหนฺติ, กิสฺมึ สติ วิญฺญาณํ โหติ,) กิสฺมึ สติ นามรูปํ โหติ, กิสฺมึ สติ สฬายตนํ โหติ, กิสฺมึ สติ ผสฺโส โหติ, กิสฺมึ สติ เวทนา โหติ, กิสฺมึ สติ ตณฺหา โหติ, กิสฺมึ สติ อุปาทานํ โหติ, กิสฺมึ สติ ภโว โหติ, กิสฺมึ สติ ชาติ โหติ, กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหตี’’’ติ?

49. 사밧티에 머무실 때였습니다... “비구들이여, 많이 배운 성스러운 제자에게는 ‘무엇이 있을 때 무엇이 있는가? 무엇이 일어남으로써 무엇이 일어나는가? (무엇이 있을 때 의도적 행위들이 있는가? 무엇이 있을 때 식이 있는가?) 무엇이 있을 때 명색이 있는가? 무엇이 있을 때 육입이 있는가? 무엇이 있을 때 촉이 있는가? 무엇이 있을 때 느낌이 있는가? 무엇이 있을 때 갈애가 있는가? 무엇이 있을 때 집착이 있는가? 무엇이 있을 때 존재가 있는가? 무엇이 있을 때 태어남이 있는가? 무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있는가?’라는 의문이 생기지 않는다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ – ‘อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ. (อวิชฺชาย สติ สงฺขารา โหนฺติ; สงฺขาเรสุ สติ วิญฺญาณํ โหติ;) วิญฺญาเณ สติ นามรูปํ โหติ; นามรูเป สติ สฬายตนํ โหติ[Pg.306]; สฬายตเน สติ ผสฺโส โหติ; ผสฺเส สติ เวทนา โหติ; เวทนาย สติ ตณฺหา โหติ; ตณฺหาย สติ อุปาทานํ โหติ; อุปาทาเน สติ ภโว โหติ; ภเว สติ ชาติ โหติ; ชาติยา สติ ชรามรณํ โหตี’ติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘เอวมยํ โลโก สมุทยตี’’’ติ.

“비구들이여, 참으로 들음이 있는 성스러운 제자에게는 이 점에 관하여 타인에게 의존하지 않는 지혜가 생기니, 곧 ‘이것이 있을 때 이것이 있고, 이것의 일어남으로 인해 이것이 일어난다. (무명이 있을 때 행들이 있고, 행들이 있을 때 식이 있으며,) 식이 있을 때 명색이 있고, 명색이 있을 때 육입이 있으며, 육입이 있을 때 접촉이 있고, 접촉이 있을 때 수가 있으며, 수(受)가 있을 때 애(愛)가 있고, 애(愛)가 있을 때 취(取)가 있으며, 취(取)가 있을 때 유(有)가 있고, 유(有)가 있을 때 생(生)이 있으며, 생(生)이 있을 때 노사(老死)가 있다’라는 것이다. 그는 ‘이와 같이 이 세상이 일어난다’고 이와 같이 꿰뚫어 안다.”

‘‘น, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ – ‘กึ นุ โข กิสฺมึ อสติ กึ น โหติ, กิสฺส นิโรธา กึ นิรุชฺฌติ? (กิสฺมึ อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ,) กิสฺมึ อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺมึ อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺมึ อสติ ตณฺหา น โหติ, กิสฺมึ อสติ อุปาทานํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ ภโว น โหติ, กิสฺมึ อสติ ชาติ น โหติ, กิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี’’’ติ?

“비구들이여, 들음이 있는 성스러운 제자에게는 ‘도대체 무엇이 없을 때 무엇이 없으며, 무엇의 소멸로 인해 무엇이 소멸하는가? (무엇이 없을 때 행들이 없으며, 무엇이 없을 때 식이 없는가,) 무엇이 없을 때 명색이 없으며, 무엇이 없을 때 육입이 없으며, 무엇이 없을 때 접촉이 없으며, 무엇이 없을 때 수가 없으며, 무엇이 없을 때 애(愛)가 없으며, 무엇이 없을 때 취(取)가 없으며, 무엇이 없을 때 유(유)가 없으며, 무엇이 없을 때 생(生)이 없으며, 무엇이 없을 때 노사(老死)가 없는가?’라는 이런 의문이 생기지 않는다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ – ‘อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ. (อวิชฺชาย อสติ สงฺขารา น โหนฺติ; สงฺขาเรสุ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ;) วิญฺญาเณ อสติ นามรูปํ น โหติ; นามรูเป อสติ สฬายตนํ น โหติ…เป… ภโว น โหติ… ชาติ น โหติ… ชาติยา อสติ ชรามรณํ น โหตี’ติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘เอวมยํ โลโก นิรุชฺฌตี’’’ติ.

“비구들이여, 참으로 들음이 있는 성스러운 제자에게는 이 점에 관하여 타인에게 의존하지 않는 지혜가 생기니, 곧 ‘이것이 없을 때 이것이 없고, 이것의 소멸로 인해 이것이 소멸한다. (무명이 없을 때 행들이 없고, 행들이 없을 때 식이 없으며,) 식이 없을 때 명색이 없고, 명색이 없을 때 육입이 없으며… 생략… 유(有)가 없고… 생(生)이 없고… 생(生)이 없을 때 노사(老死)가 없다’라는 것이다. 그는 ‘이와 같이 이 세상이 소멸한다’고 이와 같이 꿰뚫어 안다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ โลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ…เป… อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 세상의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 비구들이여, 이 성스러운 제자를 일컬어 ‘견해를 구족한 자’라고도 하고… 생략… ‘불사의 문을 두드리고 머무는 자’라고도 한다.” (아홉 번째 경)

๑๐. ทุติยอริยสาวกสุตฺตํ

10. 제2 성스러운 제자 경

๕๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘น, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ – ‘กึ นุ โข กิสฺมึ สติ กึ โหติ, กิสฺสุปฺปาทา กึ อุปฺปชฺชติ? กิสฺมึ สติ สงฺขารา โหนฺติ, กิสฺมึ สติ วิญฺญาณํ โหติ, กิสฺมึ สติ นามรูปํ โหติ, กิสฺมึ สติ สฬายตนํ โหติ, กิสฺมึ สติ [Pg.307] ผสฺโส โหติ, กิสฺมึ สติ เวทนา โหติ, กิสฺมึ สติ ตณฺหา โหติ, กิสฺมึ สติ อุปาทานํ โหติ, กิสฺมึ สติ ภโว โหติ, กิสฺมึ สติ ชาติ โหติ, กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหตี’’’ติ?

50. 사밧티에서 머무셨다… 생략… “비구들이여, 들음이 있는 성스러운 제자에게는 ‘도대체 무엇이 있을 때 무엇이 있으며, 무엇의 일어남으로 인해 무엇이 일어나는가? 무엇이 있을 때 행들이 있으며, 무엇이 있을 때 식이 있으며, 무엇이 있을 때 명색이 있으며, 무엇이 있을 때 육입이 있으며, 무엇이 있을 때 접촉이 있으며, 무엇이 있을 때 수가 있으며, 무엇이 있을 때 애(愛)가 있으며, 무엇이 있을 때 취(取)가 있으며, 무엇이 있을 때 유(有)가 있으며, 무엇이 있을 때 생(生)이 있으며, 무엇이 있을 때 노사(老死)가 있는가?’라는 이런 의문이 생기지 않는다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ – ‘อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ. อวิชฺชาย สติ สงฺขารา โหนฺติ; สงฺขาเรสุ สติ วิญฺญาณํ โหติ; วิญฺญาเณ สติ นามรูปํ โหติ; นามรูเป สติ สฬายตนํ โหติ; สฬายตเน สติ ผสฺโส โหติ; ผสฺเส สติ เวทนา โหติ; เวทนาย สติ ตณฺหา โหติ; ตณฺหาย สติ อุปาทานํ โหติ; อุปาทาเน สติ ภโว โหติ; ภเว สติ ชาติ โหติ; ชาติยา สติ ชรามรณํ โหตี’ติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘เอวมยํ โลโก สมุทยตี’’’ติ.

“비구들이여, 참으로 들음이 있는 성스러운 제자에게는 이 점에 관하여 타인에게 의존하지 않는 지혜가 생기니, 곧 ‘이것이 있을 때 이것이 있고, 이것의 일어남으로 인해 이것이 일어난다. 무명이 있을 때 행들이 있고, 행들이 있을 때 식이 있으며, 식이 있을 때 명색이 있고, 명색이 있을 때 육입이 있으며, 육입이 있을 때 접촉이 있고, 접촉이 있을 때 수가 있으며, 수(受)가 있을 때 애(愛)가 있고, 애(愛)가 있을 때 취(取)가 있으며, 취(取)가 있을 때 유(有)가 있고, 유(有)가 있을 때 생(生)이 있으며, 생(生)이 있을 때 노사(老死)가 있다’라는 것이다. 그는 ‘이와 같이 이 세상이 일어난다’고 이와 같이 꿰뚫어 안다.”

‘‘น, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส เอวํ โหติ – ‘กึ นุ โข กิสฺมึ อสติ กึ น โหติ, กิสฺส นิโรธา กึ นิรุชฺฌติ? กิสฺมึ อสติ สงฺขารา น โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ นามรูปํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ สฬายตนํ น โหติ, กิสฺมึ อสติ ผสฺโส น โหติ, กิสฺมึ อสติ เวทนา น โหติ, กิสฺมึ อสติ ตณฺหา น โหติ…เป… อุปาทานํ… ภโว… ชาติ… กิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี’’’ติ?

“비구들이여, 들음이 있는 성스러운 제자에게는 ‘도대체 무엇이 없을 때 무엇이 없으며, 무엇의 소멸로 인해 무엇이 소멸하는가? 무엇이 없을 때 행들이 없으며, 무엇이 없을 때 식이 없으며, 무엇이 없을 때 명색이 없으며, 무엇이 없을 때 육입이 없으며, 무엇이 없을 때 접촉이 없으며, 무엇이 없을 때 수가 없으며, 무엇이 없을 때 애(愛)가 없으며… 생략… 취(取)가… 유(有)가… 생(生)이… 무엇이 없을 때 노사(老死)가 없는가?’라는 이런 의문이 생기지 않는다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สุตวโต อริยสาวกสฺส อปรปฺปจฺจยา ญาณเมเวตฺถ โหติ – ‘อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ. อวิชฺชาย อสติ สงฺขารา น โหนฺติ; สงฺขาเรสุ อสติ วิญฺญาณํ น โหติ; วิญฺญาเณ อสติ นามรูปํ น โหติ; นามรูเป อสติ สฬายตนํ น โหติ…เป… ชาติยา อสติ ชรามรณํ น โหตี’ติ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘เอวมยํ โลโก นิรุชฺฌตี’’’ติ.

“비구들이여, 참으로 들음이 있는 성스러운 제자에게는 이 점에 관하여 타인에게 의존하지 않는 지혜가 생기니, 곧 ‘이것이 없을 때 이것이 없고, 이것의 소멸로 인해 이것이 소멸한다. 무명이 없을 때 행들이 없고, 행들이 없을 때 식이 없으며, 식이 없을 때 명색이 없고, 명색이 없을 때 육입이 없으며… 생략… 생(生)이 없을 때 노사(老死)가 없다’라는 것이다. 그는 ‘이와 같이 이 세상이 소멸한다’고 이와 같이 꿰뚫어 안다.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ โลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ, ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ, อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ, เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ, เสกฺขาย [Pg.308] วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ, อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ, อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปี’’ติ. ทสมํ.

“비구들이여, 성스러운 제자가 이와 같이 세상의 일어남과 사라짐을 있는 그대로 꿰뚫어 알 때, 비구들이여, 이 성스러운 제자를 일컬어 ‘견해를 구족한 자’라고도 하고, ‘봄(見)을 구족한 자’라고도 하며, ‘이 참된 법에 도달한 자’라고도 하며, ‘이 참된 법을 보는 자’라고도 하며, ‘유학의 지혜를 갖춘 자’라고도 하며, ‘유학의 명(明)을 갖춘 자’라고도 하며, ‘법의 흐름에 든 자’라고도 하며, ‘통찰하는 지혜를 지닌 성자’라고도 하며, ‘불사의 문을 두드리고 머무는 자’라고도 한다.” (열 번째 경)

คหปติวคฺโค ปญฺจโม.

다섯 번째 장자 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ทฺเว ปญฺจเวรภยา วุตฺตา, ทุกฺขํ โลโก จ ญาติกํ;

อญฺญตรํ ชาณุสฺโสณิ จ, โลกายติเกน อฏฺฐมํ;

ทฺเว อริยสาวกา วุตฺตา, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

두 편의 ‘다섯 가지 원한과 두려움 경’이 설해졌고, ‘고통 경’, ‘세상 경’, ‘친족 경’, ‘어떤 [비구] 경’, ‘자눗소니 경’, 여덟 번째 ‘로카야티카 경’, 그리고 두 편의 ‘성스러운 제자 경’이 설해졌다. 이로써 품이라 불린다.

๖. ทุกฺขวคฺโค

6. 제6 괴로움 품

๑. ปริวีมํสนสุตฺตํ

1. 철저한 조사 경

๕๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

51. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲, 아나타삔디까 원(급고독원)에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게 “비구들이여”라고 부르셨다. 그 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปริวีมํสมาโน ปริวีมํเสยฺย สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“비구들이여, 비구가 어떠한 정도로 탐구할 때, 괴로움의 완전한 소멸을 위해 모든 면에서 바르게 탐구하는 것이 되겠는가?” “세존이시여, 저희들의 법은 세존을 뿌리로 하고, 세존에 의해 인도되며, 세존을 의지처로 삼고 있습니다. 세존이시여, 바라옵건대 설하신 그 법의 의미가 세존께 직접 드러나게 해주십시오. 세존의 말씀을 듣고 비구들이 잘 간직하겠습니다.” “비구들이여, 그렇다면 듣고 잘 새기도록 하라. 내가 설하리라.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 비구들은 세존께 대답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริวีมํสมาโน ปริวีมํสติ – ‘ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ ชรามรณํ; อิทํ นุ โข ทุกฺขํ กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ? กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหติ, กิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี’ติ? โส ปริวีมํสมาโน เอวํ ปชานาติ – ‘ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ [Pg.309] ชรามรณํ, อิทํ โข ทุกฺขํ ชาตินิทานํ ชาติสมุทยํ ชาติชาติกํ ชาติปฺปภวํ. ชาติยา สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ น โหตี’’’ติ.

“비구들이여, 여기 어떤 비구가 탐구하면서 이와 같이 탐구한다. ‘세상에 일어나는 여러 가지 다양한 형태의 괴로움인 늙음과 죽음, 이 괴로움은 무엇을 원인으로 하며, 무엇을 근원으로 하고, 무엇으로부터 태어나며, 무엇을 바탕으로 하는가? 무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있으며, 무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 없는가?’ 그는 탐구하면서 이와 같이 꿰뚫어 안다. ‘세상에 일어나는 여러 가지 다양한 형태의 괴로움인 늙음과 죽음, 이 괴로움은 태어남을 원인으로 하고, 태어남을 근원으로 하며, 태어남으로부터 태어나고, 태어남을 바탕으로 한다. 태어남이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 없다.’”

‘‘โส ชรามรณญฺจ ปชานาติ, ชรามรณสมุทยญฺจ ปชานาติ, ชรามรณนิโรธญฺจ ปชานาติ, ยา จ ชรามรณนิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ, ตถา ปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน ชรามรณนิโรธาย.

“그는 늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 알며, 늙음과 죽음의 소멸에 적합한 실천도를 안다. 그와 같이 실천하며 법에 수순하여 행한다. 비구들이여, 이러한 비구를 일컬어 괴로움의 완전한 소멸을 위해, 늙음과 죽음의 소멸을 위해 모든 면에서 바르게 실천하는 비구라 한다.”

‘‘อถาปรํ ปริวีมํสมาโน ปริวีมํสติ – ‘ชาติ ปนายํ กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา, กิสฺมึ สติ ชาติ โหติ, กิสฺมึ อสติ ชาติ น โหตี’ติ? โส ปริวีมํสมาโน เอวํ ปชานาติ – ‘ชาติ ภวนิทานา ภวสมุทยา ภวชาติกา ภวปฺปภวา; ภเว สติ ชาติ โหติ, ภเว อสติ ชาติ น โหตี’’’ติ.

“다시 그는 탐구하면서 이와 같이 탐구한다. ‘그러면 태어남은 무엇을 원인으로 하며, 무엇을 근원으로 하고, 무엇으로부터 태어나며, 무엇을 바탕으로 하는가? 무엇이 있을 때 태어남이 있으며, 무엇이 없을 때 태어남이 없는가?’ 그는 탐구하면서 이와 같이 꿰뚫어 안다. ‘태어남은 존재를 원인으로 하고, 존재를 근원으로 하며, 존재로부터 태어나고, 존재를 바탕으로 한다. 존재가 있을 때 태어남이 있고, 존재가 없을 때 태어남이 없다.’”

‘‘โส ชาติญฺจ ปชานาติ, ชาติสมุทยญฺจ ปชานาติ, ชาตินิโรธญฺจ ปชานาติ, ยา จ ชาตินิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ, ตถา ปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน ชาตินิโรธาย.

“그는 태어남을 알고, 태어남의 일어남을 알고, 태어남의 소멸을 알며, 태어남의 소멸에 적합한 실천도를 안다. 그와 같이 실천하며 법에 수순하여 행한다. 비구들이여, 이러한 비구를 일컬어 괴로움의 완전한 소멸을 위해, 태어남의 소멸을 위해 모든 면에서 바르게 실천하는 비구라 한다.”

‘‘อถาปรํ ปริวีมํสมาโน ปริวีมํสติ – ‘ภโว ปนายํ กึนิทาโน…เป… อุปาทานํ ปนิทํ กึนิทานํ… ตณฺหา ปนายํ กึนิทานา… เวทนา… ผสฺโส… สฬายตนํ ปนิทํ กึนิทานํ… นามรูปํ ปนิทํ… วิญฺญาณํ ปนิทํ… สงฺขารา ปนิเม กึนิทานา กึสมุทยา กึชาติกา กึปภวา; กิสฺมึ สติ สงฺขารา โหนฺติ, กิสฺมึ อสติ สงฺขารา น โหนฺตี’ติ? โส ปริวีมํสมาโน เอวํ ปชานาติ – ‘สงฺขารา อวิชฺชานิทานา อวิชฺชาสมุทยา อวิชฺชาชาติกา อวิชฺชาปภวา; อวิชฺชาย สติ สงฺขารา โหนฺติ, อวิชฺชาย อสติ สงฺขารา น โหนฺตี’’’ติ.

“다시 그는 탐구하면서 이와 같이 탐구한다. ‘그러면 존재는 무엇을 원인으로 하는가... (중략) ...이 취착은 무엇을 원인으로 하는가... 이 갈애는 무엇을 원인으로 하는가... 느낌... 접촉... 이 여섯 감각장소는 무엇을 원인으로 하는가... 이 정신과 물질... 이 아르마리... 그러면 이 의도적 형성물들은 무엇을 원인으로 하며, 무엇을 근원으로 하고, 무엇으로부터 태어나며, 무엇을 바탕으로 하는가? 무엇이 있을 때 의도적 형성물들이 있으며, 무엇이 없을 때 의도적 형성물들이 없는가?’ 그는 탐구하면서 이와 같이 꿰뚫어 안다. ‘의도적 형성물들은 무명을 원인으로 하고, 무명을 근원으로 하며, 무명으로부터 태어나고, 무명을 바탕으로 한다. 무명이 있을 때 의도적 형성물들이 있고, 무명이 없을 때 의도적 형성물들이 없다.’”

‘‘โส สงฺขาเร จ ปชานาติ, สงฺขารสมุทยญฺจ ปชานาติ, สงฺขารนิโรธญฺจ ปชานาติ, ยา จ สงฺขารนิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ, ตถา ปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน สงฺขารนิโรธาย.

“그는 의도적 형성물들을 알고, 의도적 형성물들의 일어남을 알고, 의도적 형성물들의 소멸을 알며, 의도적 형성물들의 소멸에 적합한 실천도를 안다. 그와 같이 실천하며 법에 수순하여 행한다. 비구들이여, 이러한 비구를 일컬어 괴로움의 완전한 소멸을 위해, 의도적 형성물들의 소멸을 위해 모든 면에서 바르게 실천하는 비구라 한다.”

‘‘อวิชฺชาคโต [Pg.310] ยํ, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคโล ปุญฺญํ เจ สงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ปุญฺญูปคํ โหติ วิญฺญาณํ. อปุญฺญํ เจ สงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อปุญฺญูปคํ โหติ วิญฺญาณํ. อาเนญฺชํ เจ สงฺขารํ อภิสงฺขโรติ อาเนญฺชูปคํ โหติ วิญฺญาณํ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อวิชฺชา ปหีนา โหติ วิชฺชา อุปฺปนฺนา, โส อวิชฺชาวิราคา วิชฺชุปฺปาทา เนว ปุญฺญาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ น อปุญฺญาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ น อาเนญฺชาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. อนภิสงฺขโรนฺโต อนภิสญฺเจตยนฺโต น กิญฺจิ โลเก อุปาทิยติ; อนุปาทิยํ น ปริตสฺสติ, อปริตสฺสํ ปจฺจตฺตญฺเญว ปรินิพฺพายติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

“비구들이여, 무명에 빠진 사람이 만약 공덕이 되는 의도적 형성물을 생성하면 아르마리는 공덕에 이르게 된다. 만약 공덕이 되지 않는 의도적 형성물을 생성하면 아르마리는 공덕이 되지 않는 것에 이르게 된다. 만약 요동 없는 의도적 형성물을 생성하면 아르마리는 요동 없는 것에 이르게 된다. 비구들이여, 그러나 비구에게 무명이 제거되고 명지가 생겨났을 때, 그는 무명에 대한 이욕과 명지의 생겨남으로 인해 공덕이 되는 의도적 형성물도 생성하지 않고, 공덕이 되지 않는 의도적 형성물도 생성하지 않으며, 요동 없는 의도적 형성물도 생성하지 않는다. 생성하지 않고 의도하지 않으므로 세상에서 어떤 것도 취착하지 않는다. 취착하지 않으므로 전율하지 않으며, 전율하지 않으므로 스스로 완전한 열반에 든다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

‘‘โส สุขํ เจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ. ทุกฺขํ เจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ. อทุกฺขมสุขํ เจ เวทนํ เวทยติ, สา อนิจฺจาติ ปชานาติ, อนชฺโฌสิตาติ ปชานาติ, อนภินนฺทิตาติ ปชานาติ. โส สุขํ เจ เวทนํ เวทยติ, วิสํยุตฺโต นํ เวทยติ. ทุกฺขํ เจ เวทนํ เวทยติ, วิสํยุตฺโต นํ เวทยติ. อทุกฺขมสุขํ เจ เวทนํ เวทยติ, วิสํยุตฺโต นํ เวทยติ.

“그가 만약 즐거운 느낌을 느끼면, 그것이 무상하다는 것을 알고, 그것에 묶이지 않는다는 것을 알며, 그것을 즐기지 않는다는 것을 안다. 만약 괴로운 느낌을 느끼면, 그것이 무상하다는 것을 알고, 그것에 묶이지 않는다는 것을 알며, 그것을 즐기지 않는다는 것을 안다. 만약 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼면, 그것이 무상하다는 것을 알고, 그것에 묶이지 않는다는 것을 알며, 그것을 즐기지 않는다는 것을 안다. 그는 즐거운 느낌을 느끼더라도 결박에서 벗어나 그것을 느끼고, 괴로운 느낌을 느끼더라도 결박에서 벗어나 그것을 느끼며, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼더라도 결박에서 벗어나 그것을 느낀다.”

‘‘โส กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามีติ ปชานาติ, ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามีติ ปชานาติ. กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺติ, สรีรานิ อวสิสฺสนฺตีติ ปชานาติ.

그 비구는 육체를 끝으로 하는 느낌을 느끼면서 '육체를 끝으로 하는 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 알며, 생명을 끝으로 하는 느낌을 느끼면서 '생명을 끝으로 하는 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 압니다. 그는 '몸이 무너져 목숨이 다한 뒤, 바로 여기에서 더 이상 즐거움의 대상이 되지 않는 모든 느껴진 것들은 차갑게 식을 것이며, 오직 육신만이 남게 될 것이다'라고 꿰뚫어 압니다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส กุมฺภการปากา อุณฺหํ กุมฺภํ อุทฺธริตฺวา สเม ภูมิภาเค ปฏิสิสฺเสยฺย. ตตฺร ยายํ อุสฺมา สา ตตฺเถว วูปสเมยฺย, กปลฺลานิ อวสิสฺเสยฺยุํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน กายปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยามีติ ปชานาติ, ชีวิตปริยนฺติกํ เวทนํ เวทยมาโน ชีวิตปริยนฺติกํ [Pg.311] เวทนํ เวทยามีติ ปชานาติ. กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา อิเธว สพฺพเวทยิตานิ อนภินนฺทิตานิ สีตีภวิสฺสนฺติ, สรีรานิ อวสิสฺสนฺตีติ ปชานาติ.

비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 옹기장이의 가마에서 뜨거운 그릇을 꺼내어 평평한 지면에 놓아두는 것과 같다. 그곳에 있는 열기는 바로 그곳에서 가라앉을 것이고, 옹기 조각들만이 남을 것이다. 이와 같이 비구들이여, 비구는 몸을 끝으로 하는 느낌을 느끼면서 '몸을 끝으로 하는 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 알고, 생명을 끝으로 하는 느낌을 느끼면서 '생명을 끝으로 하는 느낌을 느낀다'고 꿰뚫어 안다. 그는 '몸이 무너지고 생명이 다한 뒤, 바로 여기에서 즐거워하지 않는 모든 느껴진 것들은 차갑게 식을 것이며, 몸뚱이만이 남게 될 것'임을 꿰뚫어 안다.

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ โข ขีณาสโว ภิกฺขุ ปุญฺญาภิสงฺขารํ วา อภิสงฺขเรยฺย อปุญฺญาภิสงฺขารํ วา อภิสงฺขเรยฺย อาเนญฺชาภิสงฺขารํ วา อภิสงฺขเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน สงฺขาเรสุ อสติ, สงฺขารนิโรธา อปิ นุ โข วิญฺญาณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน วิญฺญาเณ อสติ, วิญฺญาณนิโรธา อปิ นุ โข นามรูปํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน นามรูเป อสติ, นามรูปนิโรธา อปิ นุ โข สฬายตนํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน สฬายตเน อสติ, สฬายตนนิโรธา อปิ นุ โข ผสฺโส ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน ผสฺเส อสติ, ผสฺสนิโรธา อปิ นุ โข เวทนา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน เวทนาย อสติ, เวทนานิโรธา อปิ นุ โข ตณฺหา ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน ตณฺหาย อสติ, ตณฺหานิโรธา อปิ นุ โข อุปาทานํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน อุปาทาเน อสติ, อุปาทานนิโรธา อปิ นุ โข ภโว ปญฺญาเยถา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน ภเว อสติ, ภวนิโรธา อปิ นุ โข ชาติ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺพโส วา ปน ชาติยา อสติ, ชาตินิโรธา อปิ นุ โข ชรามรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 번뇌가 다한 비구가 공덕이 되는 형성(복행)을 짓겠느가, 공덕이 되지 않는 형성(비복행)을 짓겠는가, 혹은 흔들림 없는 형성(부동행)을 짓겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 형성이 없다면, 형성의 소멸로 인하여 식이 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 식이 없다면, 식의 소멸로 인하여 명색이 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 명색이 없다면, 명색의 소멸로 인하여 육입이 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 육입이 없다면, 육입의 소멸로 인하여 촉이 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 촉이 없다면, 촉의 소멸로 인하여 수(受)가 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 수가 없다면, 수의 소멸로 인하여 애(愛)가 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 애가 없다면, 애의 소멸로 인하여 취(取)가 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 취가 없다면, 취의 소멸로 인하여 유(有)가 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 유가 없다면, 유의 소멸로 인하여 생(生)이 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여." "만약 모든 면에서 생이 없다면, 생의 소멸로 인하여 노사가 나타나겠는가?" "아닙니다, 세존이시여."

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว, เอวเมตํ, ภิกฺขเว, เนตํ อญฺญถา. สทฺทหถ เม ตํ, ภิกฺขเว, อธิมุจฺจถ, นิกฺกงฺขา เอตฺถ โหถ นิพฺพิจิกิจฺฉา. เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. ปฐมํ.

훌륭하다, 훌륭하다, 비구들이여. 비구들이여, 이와 같다. 이것은 다른 것이 아니다. 비구들이여, 나의 이 말을 믿으라. 확신하라. 여기에 의심을 품지 말고 미혹되지 말라. 이것이야말로 괴로움의 끝이다. 첫 번째 경.

๒. อุปาทานสุตฺตํ

2. 취착 경

๕๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อุปาทานิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

52. 사밧티에서 머무셨다... "비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생기고, 취착을 조건으로 존재가 생기며, 존재를 조건으로 태어남이 생기고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생하게 된다."

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.312], ภิกฺขเว, ทสนฺนํ วา กฏฺฐวาหานํ วีสาย วา กฏฺฐวาหานํ ตึสาย วา กฏฺฐวาหานํ จตฺตารีสาย วา กฏฺฐวาหานํ มหาอคฺคิกฺขนฺโธ ชเลยฺย. ตตฺร ปุริโส กาเลน กาลํ สุกฺขานิ เจว ติณานิ ปกฺขิเปยฺย, สุกฺขานิ จ โคมยานิ ปกฺขิเปยฺย, สุกฺขานิ จ กฏฺฐานิ ปกฺขิเปยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหาอคฺคิกฺขนฺโธ ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ชเลยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

비구들이여, 예를 들어 열 수레나 스무 수레, 서른 수레 혹은 마흔 수레 분량의 땔감으로 큰 불무더기가 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 때맞추어 마른 풀을 던져 넣고, 마른 소똥을 던져 넣고, 마른 나무를 던져 넣는다면, 비구들이여, 그 큰 불무더기는 그것들을 먹이로 하고 그것들을 연료로 하여 오랜 세월 동안 계속해서 타오를 것이다. 그와 같이 비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생기고... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생하게 된다."

‘‘อุปาทานิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애의 소멸로 취착이 소멸하고, 취착의 소멸로 존재가 소멸하며, 존재의 소멸로 태어남이 소멸하고, 태어남의 소멸로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 소멸하게 된다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ วา กฏฺฐวาหานํ วีสาย วา ตึสาย วา จตฺตารีสาย วา กฏฺฐวาหานํ มหาอคฺคิกฺขนฺโธ ชเลยฺย; ตตฺร ปุริโส น กาเลน กาลํ สุกฺขานิ เจว ติณานิ ปกฺขิเปยฺย, น สุกฺขานิ จ โคมยานิ ปกฺขิเปยฺย, น สุกฺขานิ จ กฏฺฐานิ ปกฺขิเปยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหาอคฺคิกฺขนฺโธ ปุริมสฺส จ อุปาทานสฺส ปริยาทานา อญฺญสฺส จ อนุปหารา อนาหาโร นิพฺพาเยยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ทุติยํ.

비구들이여, 예를 들어 열 수레나 스무 수레, 서른 수레 혹은 마흔 수레 분량의 땔감으로 큰 불무더기가 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 때맞추어 마른 풀을 던져 넣지 않고, 마른 소똥을 던져 넣지 않고, 마른 나무를 던져 넣지 않는다면, 비구들이여, 그 큰 불무더기는 이전의 연료가 다하고 다른 연료가 공급되지 않아 먹이가 없으므로 꺼져버릴 것이다. 그와 같이 비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애의 소멸로 취착이 소멸하고... (중략) ...이와 같이 전체 괴로움의 무리가 소멸하게 된다. 두 번째 경.

๓. สํโยชนสุตฺตํ

3. 결박 경

๕๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ …เป… ‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

53. 사밧티에서 머무셨다... "비구들이여, 결박의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생기고, 취착을 조건으로 존재가 생기며, 존재를 조건으로 태어남이 생기고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생하게 된다."

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.313], ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย. ตตฺร ปุริโส กาเลน กาลํ เตลํ อาสิญฺเจยฺย วฏฺฏึ อุปสํหเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, เตลปฺปทีโป ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ชเลยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

비구들이여, 예를 들어 기름과 심지를 의지하여 등불이 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 때맞추어 기름을 붓고 심지를 돋우어 준다면, 비구들이여, 그 등불은 그것을 먹이로 하고 그것을 연료로 하여 오랜 세월 동안 타오를 것이다. 그와 같이 비구들이여, 결박의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생기고, 취착을 조건으로 존재가 생기며, 존재를 조건으로 태어남이 생기고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생겨난다. 이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생하게 된다."

‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고, 취착이 소멸하면 존재가 소멸하며, 존재가 소멸하면 태어남이 소멸한다. 태어남이 소멸하면 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย. ตตฺร ปุริโส น กาเลน กาลํ เตลํ อาสิญฺเจยฺย น วฏฺฏึ อุปสํหเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, เตลปฺปทีโป ปุริมสฺส จ อุปาทานสฺส ปริยาทานา อญฺญสฺส จ อนุปหารา อนาหาโร นิพฺพาเยยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 예를 들어 기름과 심지를 의지하여 등불이 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 제때에 기름을 붓지도 않고 심지를 갈아주지도 않는다면, 비구들이여, 그 등불은 이전의 연료가 다하고 새로운 연료가 보충되지 않아 영양분이 없으므로 꺼지게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 세 번째 경.

๔. ทุติยสํโยชนสุตฺตํ

4. 4. 두 번째 결박 경

๕๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ …เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย. ตตฺร ปุริโส กาเลน กาลํ เตลํ อาสิญฺเจยฺย วฏฺฏึ อุปสํหเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, เตลปฺปทีโป ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ชเลยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

54. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 예를 들어 기름과 심지를 의지하여 등불이 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 제때에 기름을 붓고 심지를 갈아준다면, 비구들이여, 그 등불은 그 영양분과 그 연료를 의지하여 오랜 세월 동안 타오를 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생겨나고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.314], ภิกฺขเว, เตลญฺจ ปฏิจฺจ วฏฺฏิญฺจ ปฏิจฺจ เตลปฺปทีโป ฌาเยยฺย. ตตฺร ปุริโส น กาเลน กาลํ เตลํ อาสิญฺเจยฺย น วฏฺฏึ อุปสํหเรยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, เตลปฺปทีโป ปุริมสฺส จ อุปาทานสฺส ปริยาทานา อญฺญสฺส จ อนุปหารา อนาหาโร นิพฺพาเยยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 예를 들어 기름과 심지를 의지하여 등불이 타오르고 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 제때에 기름을 붓지도 않고 심지를 갈아주지도 않는다면, 비구들이여, 그 등불은 이전의 연료가 다하고 새로운 연료가 보충되지 않아 영양분이 없으므로 꺼지게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 네 번째 경.

๕. มหารุกฺขสุตฺตํ

5. 5. 큰 나무 경

๕๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อุปาทานิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

55. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생겨나고, 취착을 조건으로 존재가 생겨나며... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ, ยานิ จ ติริยงฺคมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그 나무의 뿌리들이 아래로 뻗어 있고 옆으로 뻗어 있어, 그 모든 뿌리들이 위로 자양분을 빨아올린다. 비구들이여, 이와 같이 그 큰 나무는 그 영양분과 그 자양분을 의지하여 오랜 세월 동안 서 있게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 취착의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생겨나고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.”

‘‘อุปาทานิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“비구들이여, 취착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고, 취착이 소멸하면 존재가 소멸하며... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย. โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูลํ ฉินฺทิตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย; วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล [Pg.315] อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 가지고 와서, 그 나무의 밑동을 자르고, 밑동을 자른 뒤 주위를 파내고, 주위를 파낸 뒤 뿌리들을 뽑아내는데, 아주 가느다란 뿌리들까지 다 뽑아버린다고 하자. 그는 그 나무를 토막토막 자르고, 토막토막 자른 뒤 쪼개고, 쪼갠 뒤 조각조각을 내고, 조각조각을 낸 뒤 바람과 햇볕에 말리고, 바람과 햇볕에 말린 뒤 불에 태우고, 불에 태운 뒤 재로 만들고, 재로 만든 뒤 거센 바람에 날려 보내거나 물살이 빠른 강물에 떠내려 보낸다고 하자. 비구들이여, 이와 같이 그 큰 나무는 뿌리가 뽑혀 밑동만 남은 야자수처럼 되어, 다시는 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 취착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고, 취착이 소멸하면 존재가 소멸하며... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 다섯 번째 경.

๖. ทุติยมหารุกฺขสุตฺตํ

6. 6. 두 번째 큰 나무 경

๕๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ, ยานิ จ ติริยงฺคมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ …เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

56. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그 나무의 뿌리들이 아래로 뻗어 있고 옆으로 뻗어 있어, 그 모든 뿌리들이 위로 자양분을 빨아올린다. 비구들이여, 이와 같이 그 큰 나무는 그 영양분을 빨아들이고 그 자양분을 의지하여 오랜 세월 동안 서 있게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 취착의 대상이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생겨나고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย. โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย…เป… นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 가지고 와서 그 나무의 밑동을 자르고, 밑동을 자른 뒤 주위를 파내고, 주위를 파내어 뿌리들을 뽑아내어... (중략) ... 물살이 빠른 강물에 떠내려 보낸다고 하자. 비구들이여, 이와 같이 그 큰 나무는 뿌리가 뽑혀 밑동만 남은 야자수처럼 되어, 다시는 존재하지 않게 되고 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 취착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하면 취착이 소멸하고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다.” 여섯 번째 경.

๗. ตรุณรุกฺขสุตฺตํ

7. 7. 어린 나무 경

๕๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

57. 사왓띠에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 달콤함을 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 조건으로 취착이 생겨나고... (중략) ... 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 발생한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ตรุโณ รุกฺโข. ตสฺส ปุริโส กาเลน กาลํ มูลานิ ปลิมชฺเชยฺย กาเลน กาลํ ปํสุํ ทเทยฺย, กาเลน กาลํ [Pg.316] อุทกํ ทเทยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ตรุโณ รุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺเชยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“비구들이여, 예를 들어 어린 나무가 있다고 하자. 어떤 사람이 때맞추어 그 뿌리를 보살펴주고, 때맞추어 흙을 북돋워 주며, 때맞추어 물을 준다. 비구들이여, 이와 같이 그 어린 나무는 그러한 영양분과 그러한 흡수를 통해 성장하고 번성하고 광대하게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 인연으로 집착이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 발생이 있게 된다.”

‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애의 소멸로 집착의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ตรุโณ รุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย…เป… นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, ตรุโณ รุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 예를 들어 어린 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 들고 와서... 흐름이 빠른 강물에 떠내려 보낸다. 비구들이여, 이와 같이 그 어린 나무는 뿌리가 끊어지고, 머리 잘린 야자나무처럼 되어 존재하지 않게 되며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애의 소멸로 집착의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.” 제7 수트라.

๘. นามรูปสุตฺตํ

8. 8. 나마루빠 숫따(정신과 물질 경)

๕๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ. นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

58. 사왓티에서 머무실 때... “비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 정신과 물질의 들어감이 있게 된다. 정신과 물질을 인연으로 여섯 감각장소가... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 발생이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ, ยานิ จ ติริยงฺคมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ…เป….

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그 뿌리들 가운데 아래로 뻗은 것과 옆으로 뻗은 것들이 모두 위로 영양분을 실어 나른다. 비구들이여, 이와 같이 그 큰 나무는 그러한 영양분과 그러한 흡수를 통해 오랜 세월 동안 서 있게 될 것이다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 정신과 물질의 들어감이 있게 된다...”

‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ. นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 정신과 물질의 들어감이 없게 된다. 정신과 물질의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.317], ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ. นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 들고 와서... 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 정신과 물질의 들어감이 없게 된다. 정신과 물질의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.” 제8 수트라.

๙. วิญฺญาณสุตฺตํ

9. 9. 위냐나 숫따(식 경)

๕๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต วิญฺญาณสฺส อวกฺกนฺติ โหติ. วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ’’.

59. 사왓티에서 머무실 때... “비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 식의 들어감이 있게 된다. 식을 인연으로 정신과 물질이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 발생이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ …เป… เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต วิญฺญาณสฺส อวกฺกนฺติ โหติ…เป….

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그 뿌리들이... 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 식의 들어감이 있게 된다...”

‘‘สํโยชนิเยสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต วิญฺญาณสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ. วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“비구들이여, 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 식의 들어감이 없게 된다. 식의 소멸로 정신과 물질의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สํโยชนิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต วิญฺญาณสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ. วิญฺญาณสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 들고 와서... 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 비구들이여, 이와 마찬가지로 결박의 원인이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 식의 들어감이 없게 된다. 식의 소멸로 정신과 물질의 소멸이... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.” 제9 수트라.

๑๐. นิทานสุตฺตํ

10. 10. 니다나 숫따(인연 경)

๖๐. เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว คมฺภีโร จายํ, ภนฺเต, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ, อถ จ ปน เม อุตฺตานกุตฺตานโก วิย ขายตี’’ติ.

60. 한때 세존께서는 꾸루 국의 깜마사담마라는 꾸루 인들의 마을에 머무셨다. 그때 존자 아난다가 세존께서 계신 곳으로 다가가서, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 세존이시여! 희유합니다, 세존이시여! 세존이시여, 이 연기법은 이토록 깊고 또 깊게 보임에도 불구하고, 저에게는 아주 명백하고 명확한 것처럼 보입니다.”

‘‘มา [Pg.318] เหวํ, อานนฺท, มา เหวํ, อานนฺท ! คมฺภีโร จายํ, อานนฺท, ปฏิจฺจสมุปฺปาโท คมฺภีราวภาโส จ. เอตสฺส, อานนฺท, ธมฺมสฺส อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมยํ ปชา ตนฺตากุลกชาตา กุลคณฺฐิกชาตา มุญฺชปพฺพชภูตา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ สํสารํ นาติวตฺตติ.

“아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 이 연기법은 깊고 또 깊게 보인다. 아난다여, 이 법을 깨닫지 못하고 꿰뚫지 못했기 때문에, 이 중생들은 엉킨 실타래처럼 되고, 베짜는 이의 풀칠한 실 뭉치처럼 되고, 문자 풀과 빳바자 풀처럼 되어, 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처인 윤회를 벗어나지 못한다.”

‘‘อุปาทานิเยสุ, อานนฺท, ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว; ภวปจฺจยา ชาติ; ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“아난다여, 집착의 대상이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 인연으로 집착이 생기고, 집착을 인연으로 존재가 생기며, 존재를 인연으로 태어남이 생기고, 태어남을 인연으로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 불만, 절망이 생겨난다. 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 발생이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, มหารุกฺโข. ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ, ยานิ จ ติริยงฺคมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวญฺหิ โส, อานนฺท, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, อานนฺท, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา ปวฑฺฒติ. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ; อุปาทานปจฺจยา ภโว…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

“아난다여, 예를 들어 큰 나무가 있다고 하자. 그 뿌리들 가운데 아래로 뻗은 것과 옆으로 뻗은 것들이 모두 위로 영양분을 실어 나른다. 아난다여, 이와 같이 그 큰 나무는 그러한 영양분과 그러한 흡수를 통해 오랜 세월 동안 서 있게 될 것이다. 아난다여, 이와 마찬가지로 집착의 대상이 되는 법들에서 즐거움을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 증장한다. 갈애를 인연으로 집착이 생기고, 집착을 인연으로 존재가 생기며... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 발생이 있게 된다.”

‘‘อุปาทานิเยสุ, อานนฺท, ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ.

“아난다여, 집착의 대상이 되는 법들에서 재난을 관하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애의 소멸로 집착이 소멸하고, 집착의 소멸로 존재가 소멸하며... 이와 같이 오직 괴로움뿐인 이 무더기의 소멸이 있게 된다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, มหารุกฺโข. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย. โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย. ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย; ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเณยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย. เอวญฺหิ โส, อานนฺท, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม[Pg.319]. เอวเมว โข, อานนฺท, อุปาทานิเยสุ ธมฺเมสุ อาทีนวานุปสฺสิโน วิหรโต ตณฺหา นิรุชฺฌติ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ; อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ; ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ; ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ทสมํ.

“아난다여, 예를 들어 어떤 큰 나무가 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 괭이와 바구니를 가지고 와서, 그 나무의 뿌리를 자르고, 뿌리를 자른 뒤에 땅을 파고, 땅을 파서 실뿌리만큼 작은 뿌리들까지 모두 뽑아낸다고 하자. 그는 그 나무를 토막토막 자르고, 토막토막 자른 뒤에 쪼개고, 쪼갠 뒤에는 조각조각으로 만든다. 조각조각으로 만든 뒤에 바람과 햇볕에 말리고, 바람과 햇볕에 말린 뒤에 불에 태우고, 불에 태워 재를 만든다. 재를 만든 뒤에는 강한 바람에 날려 보내거나, 물살이 빠른 강물에 떠내려 보낸다고 하자. 아난다여, 이와 같이 하면 그 큰 나무는 뿌리가 끊어지고, 줄기만 남은 야자나무처럼 되어 존재하지 않게 되며, 미래에 다시는 생겨나지 않는 법이 된다. 아난다여, 이와 같이 집착의 대상이 되는 법들(取着法)에서 그 과오를 관찰하며 머무는 자에게는 갈애가 소멸한다. 갈애가 소멸하므로 취착이 소멸하고, 취착이 소멸하므로 존재가 소멸하며, 존재가 소멸하므로 태어남이 소멸한다. 태어남이 소멸하므로 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 소멸한다. 이와 같이 해서 이 모든 괴로움의 무리가 소멸하게 된다.” 열 번째 경이 끝났다.

ทุกฺขวคฺโค ฉฏฺโฐ.

여섯 번째 나무 품(또는 괴로움 품)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ปริวีมํสนุปาทานํ, ทฺเว จ สํโยชนานิ จ;

มหารุกฺเขน ทฺเว วุตฺตา, ตรุเณน จ สตฺตมํ;

นามรูปญฺจ วิญฺญาณํ, นิทาเนน จ เต ทสาติ.

철저한 조사 경과 집착 경, 두 가지 결박 경이 설해졌고, 큰 나무 경 두 가지와 일곱 번째인 어린 나무 경, 그리고 명색 경, 식 경, 원인 경으로 모두 열 가지이다.

๗. มหาวคฺโค

7. 7. 대품(Mahāvaggo)

๑. อสฺสุตวาสุตฺตํ

1. 1. 배우지 못한 자의 경(Assutavā-sutta)

๖๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม…เป… ‘‘อสฺสุตวา, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน อิมสฺมึ จาตุมหาภูติกสฺมึ กายสฺมึ นิพฺพินฺเทยฺยปิ วิรชฺเชยฺยปิ วิมุจฺเจยฺยปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสติ, ภิกฺขเว, อิมสฺส จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อาจโยปิ อปจโยปิ อาทานมฺปิ นิกฺเขปนมฺปิ. ตสฺมา ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นิพฺพินฺเทยฺยปิ วิรชฺเชยฺยปิ วิมุจฺเจยฺยปิ’’.

61. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머물고 계셨다. … (중략) … “비구들이여, 배우지 못한 범부는 사대(四大)로 이루어진 이 몸에 대해서는 염오(厭惡)하고, 탐욕이 빛바래고, 해탈할 수도 있다. 왜 그러한가? 비구들이여, 사대로 이루어진 이 몸이 늘어나고 줄어들며, 생겨나고 사라지는 것이 보이기 때문이다. 그러므로 그 점에 있어서 배우지 못한 범부는 염오하고, 탐욕이 빛바래고, 해탈할 수도 있다.”

‘‘ยญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ, มโน อิติปิ, วิญฺญาณํ อิติปิ, ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นาลํ นิพฺพินฺทิตุํ นาลํ วิรชฺชิตุํ นาลํ วิมุจฺจิตุํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทีฆรตฺตญฺเหตํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส อชฺโฌสิตํ มมายิตํ ปรามฏฺฐํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ. ตสฺมา ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นาลํ นิพฺพินฺทิตุํ นาลํ วิรชฺชิตุํ นาลํ วิมุจฺจิตุํ.

“비구들이여, 그러나 마음(citta)이라 하고 의(mano)라 하고 식(viññāṇa)이라 하는 것에 대해서는, 배우지 못한 범부가 염오하기에 충분하지 않고, 탐욕이 빛바래기에 충분하지 않으며, 해탈하기에 충분하지 않다. 왜 그러한가? 비구들이여, 배우지 못한 범부에게 그것은 오랫동안 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 애착되고 집착되고 잘못 파악되어 왔기 때문이다. 그러므로 그 점에 있어서 배우지 못한 범부는 염오하기에 충분하지 않고, 탐욕이 빛바래기에 충분하지 않으며, 해탈하기에 충분하지 않다.”

‘‘วรํ[Pg.320], ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อิมํ จาตุมหาภูติกํ กายํ อตฺตโต อุปคจฺเฉยฺย, น ตฺเวว จิตฺตํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสตายํ, ภิกฺขเว, จาตุมหาภูติโก กาโย เอกมฺปิ วสฺสํ ติฏฺฐมาโน ทฺเวปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ตีณิปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน จตฺตาริปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ปญฺจปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ทสปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน วีสติปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ตึสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน จตฺตารีสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ปญฺญาสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน วสฺสสตมฺปิ ติฏฺฐมาโน, ภิยฺโยปิ ติฏฺฐมาโน.

“비구들이여, 배우지 못한 범부가 차라리 이 사대로 이루어진 몸을 자아라고 간주할지언정 마음을 그렇게 해서는 안 된다. 왜 그러한가? 비구들이여, 사대로 이루어진 이 몸은 1년 동안 머무는 것도 보이고, 2년, 3년, 4년, 5년, 10년, 20년, 30년, 40년, 50년 동안 머무는 것도 보이며, 100년 혹은 그 이상 머무는 것도 보이기 때문이다.”

‘‘ยญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ, มโน อิติปิ, วิญฺญาณํ อิติปิ, ตํ รตฺติยา จ ทิวสสฺส จ อญฺญเทว อุปฺปชฺชติ อญฺญํ นิรุชฺฌติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มกฺกโฏ อรญฺเญ ปวเน จรมาโน สาขํ คณฺหติ, ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหติ, ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยมิทํ วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ, มโน อิติปิ, วิญฺญาณํ อิติปิ, ตํ รตฺติยา จ ทิวสสฺส จ อญฺญเทว อุปฺปชฺชติ อญฺญํ นิรุชฺฌติ.

“비구들이여, 그러나 마음이라 하고 의라 하고 식이라 하는 것은 밤낮으로 다른 것이 생겨나고 다른 것이 소멸한다. 비구들이여, 마치 숲속을 다니는 원숭이가 나뭇가지를 잡았다가 그것을 놓고 다른 것을 잡고, 또 그것을 놓고 다시 다른 것을 잡는 것과 같다. 비구들이여, 그와 같이 마음이라 하고 의라 하고 식이라 하는 것은 밤낮으로 다른 것이 생겨나고 다른 것이 소멸한다.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทํเยว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ – ‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ – ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา; สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ; สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’’ติ.

“비구들이여, 그곳에서 잘 배운 성스러운 제자는 연기(緣起)만을 아주 훌륭하게 이치에 맞게 마음에 잡도리한다. ‘이것이 있을 때 이것이 있고, 이것이 생겨남으로써 이것이 생겨난다. 이것이 없을 때 이것이 없고, 이것이 소멸함으로써 이것이 소멸한다. 즉, 무명을 인연으로 행들이 있고, 행을 인연으로 식이 있으며… (중략) … 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 생겨난다. 그러나 무명이 남김없이 빛바래어 소멸함으로써 행들이 소멸하고, 행들이 소멸함으로써 식이 소멸하며… (중략) … 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다’라고 마음에 잡도리한다.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 이와 같이 관찰하면서 잘 배운 성스러운 제자는 색(色)에서도 염오하고, 수(受)에서도 염오하며, 상(想)에서도 염오하고, 행(行)들에서도 염오하며, 식(識)에서도 염오한다. 염오하면서 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래기에 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 범행(梵行)은 완성되었다. 해야 할 일은 다 마쳤다. 다시는 이런 상태(윤회)를 받지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 첫 번째 경이 끝났다.

๒. ทุติยอสฺสุตวาสุตฺตํ

2. 2. 배우지 못한 자의 경 두 번째

๖๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อสฺสุตวา, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน อิมสฺมึ จาตุมหาภูติกสฺมึ กายสฺมึ นิพฺพินฺเทยฺยปิ วิรชฺเชยฺยปิ วิมุจฺเจยฺยปิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสติ, ภิกฺขเว, อิมสฺส จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อาจโยปิ [Pg.321] อปจโยปิ อาทานมฺปิ นิกฺเขปนมฺปิ. ตสฺมา ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นิพฺพินฺเทยฺยปิ วิรชฺเชยฺยปิ วิมุจฺเจยฺยปิ. ยญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ, มโน อิติปิ, วิญฺญาณํ อิติปิ, ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นาลํ นิพฺพินฺทิตุํ นาลํ วิรชฺชิตุํ นาลํ วิมุจฺจิตุํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทีฆรตฺตญฺเหตํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส อชฺโฌสิตํ มมายิตํ ปรามฏฺฐํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’ติ. ตสฺมา ตตฺราสฺสุตวา ปุถุชฺชโน นาลํ นิพฺพินฺทิตุํ นาลํ วิรชฺชิตุํ นาลํ วิมุจฺจิตุํ’’.

62. 사밧티에서 머무실 때였다. … (중략) … “비구들이여, 배우지 못한 범부는 사대(四大)로 이루어진 이 몸에 대해서는 염오하고, 탐욕이 빛바래고, 해탈할 수도 있다. 왜 그러한가? 비구들이여, 사대로 이루어진 이 몸이 늘어나고 줄어들며, 생겨나고 사라지는 것이 보이기 때문이다. 그러므로 그 점에 있어서 배우지 못한 범부는 염오하고, 탐욕이 빛바래고, 해탈할 수도 있다. 비구들이여, 그러나 마음이라 하고 의라 하고 식이라 하는 것에 대해서는, 배우지 못한 범부가 염오하기에 충분하지 않고, 탐욕이 빛바래기에 충분하지 않으며, 해탈하기에 충분하지 않다. 왜 그러한가? 비구들이여, 배우지 못한 범부에게 그것은 오랫동안 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 애착되고 집착되고 잘못 파악되어 왔기 때문이다. 그러므로 그 점에 있어서 배우지 못한 범부는 염오하기에 충분하지 않고, 탐욕이 빛바래기에 충분하지 않으며, 해탈하기에 충분하지 않다.”

‘‘วรํ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อิมํ จาตุมหาภูติกํ กายํ อตฺตโต อุปคจฺเฉยฺย, น ตฺเวว จิตฺตํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิสฺสตายํ, ภิกฺขเว, จาตุมหาภูติโก กาโย เอกมฺปิ วสฺสํ ติฏฺฐมาโน ทฺเวปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ตีณิปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน จตฺตาริปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ปญฺจปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ทสปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน วีสติปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ตึสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน จตฺตารีสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน ปญฺญาสมฺปิ วสฺสานิ ติฏฺฐมาโน วสฺสสตมฺปิ ติฏฺฐมาโน, ภิยฺโยปิ ติฏฺฐมาโน. ยญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ จิตฺตํ อิติปิ, มโน อิติปิ, วิญฺญาณํ อิติปิ, ตํ รตฺติยา จ ทิวสสฺส จ อญฺญเทว อุปฺปชฺชติ อญฺญํ นิรุชฺฌติ.

“비구들이여, 배우지 못한 범부가 차라리 네 가지 근본 물질[四大]로 이루어진 이 몸을 자아라고 여기는 것이 나을지언정, 마음을 자아라고 여기는 것은 옳지 않다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 네 가지 근본 물질로 이루어진 이 몸은 1년 동안 머무는 것도 보이고, 2년, 3년, 4년, 5년, 10년, 20년, 30년, 40년, 50년, 100년 동안 머무는 것도 보이며, 그보다 더 오래 머무는 것도 보이기 때문이다. 그러나 비구들이여, 마음이라고도 하고, 마노(의)라고도 하고, 알음알이[識]라고도 불리는 이것은 밤낮으로 하나가 생겨나고 다른 하나가 소멸한다.”

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทํเยว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ – ‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌตี’ติ. สุขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขเวทนา. ตสฺเสว สุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ สุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา สุขเวทนา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ. ทุกฺขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ทุกฺขเวทนา. ตสฺเสว ทุกฺขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ ทุกฺขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา ทุกฺขเวทนา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ. อทุกฺขมสุขเวทนิยํ, ภิกฺขเว, ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขเวทนา. ตสฺเสว อทุกฺขมสุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขเวทนา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ.

“비구들이여, 거기서 잘 배운 성스러운 제자는 연기(緣起)만을 이치에 맞게 잘 정신 활동을 기울인다. ‘이것이 있을 때 저것이 있고, 이것이 일어남으로써 저것이 일어난다. 이것이 없을 때 저것이 없고, 이것이 소멸함으로써 저것이 소멸한다’라고. 비구들이여, 즐거움을 느끼게 하는 접촉[觸]을 인연하여 즐거운 느낌[樂受]이 일어난다. 즐거움을 느끼게 하는 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 경험되는 즐거움을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 일어났던 즐거운 느낌은 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 괴로움을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 괴로운 느낌[苦受]이 일어난다. 괴로움을 느끼게 하는 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 경험되는 괴로움을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 일어났던 괴로운 느낌은 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌[不苦不樂受]이 일어난다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 경험되는 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 일어났던 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌은 소멸하고 가라앉는다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.322], ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ กฏฺฐานํ สงฺฆฏฺฏนสโมธานา อุสฺมา ชายติ เตโช อภินิพฺพตฺตติ. เตสํเยว ทฺวินฺนํ กฏฺฐานํ นานากตวินิพฺโภคา ยา ตชฺชา อุสฺมา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, สุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขเวทนา. ตสฺเสว สุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ สุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา สุขเวทนา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ…เป… อทุกฺขมสุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขเวทนา. ตสฺเสว อทุกฺขมสุขเวทนิยสฺส ผสฺสสฺส นิโรธา ยํ ตชฺชํ เวทยิตํ อทุกฺขมสุขเวทนิยํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขเวทนา สา นิรุชฺฌติ สา วูปสมฺมติ.

“비구들이여, 예를 들어 두 나무 막대기가 서로 마찰하고 부딪침으로써 열기가 생기고 불이 일어나는 것과 같다. 그 두 나무 막대기를 따로 떼어놓으면 그에 따라 생겼던 열기는 소멸하고 가라앉는다. 비구들이여, 이와 같이 즐거움을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 즐거운 느낌이 일어난다. 즐거움을 느끼게 하는 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 경험되는 즐거움을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 일어났던 즐거운 느낌은 소멸하고 가라앉는다. …(중략)… 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이 일어난다. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 바로 그 접촉이 소멸함에 따라, 그에 대응하여 경험되는 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌을 느끼게 하는 접촉을 인연하여 일어났던 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌은 소멸하고 가라앉는다.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 접촉에 대해서도 염오(厭惡)하고, 느낌에 대해서도 염오하며, 인식[想]에 대해서도 염오하고, 형성들[行]에 대해서도 염오하며, 알음알이[識]에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 해탈했을 때 해탈했다는 지혜가 있다. ‘태어남은 다했다. 범행(梵行)은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태(윤회)로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 제2의 경.

๓. ปุตฺตมํสูปมสุตฺตํ

3. 아들의 살점 비유의 경

๖๓. สาวตฺถิยํ …เป… ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร? กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย’’.

63. 사밧티에서 …(중략)… “비구들이여, 이미 태어난 중생들이 머물기 위해서나 혹은 태어나려는 중생들을 돕기 위한 네 가지 자양분[食]이 있다. 무엇이 네 가지인가? 거칠거나 미세한 덩어리 식용 음식[段食]이 첫 번째요, 접촉[觸食]이 두 번째요, 의도[意思食]가 세 번째요, 알음알이[識食]가 네 번째이다. 비구들이여, 이것들이 이미 태어난 중생들이 머물기 위해서나 혹은 태어나려는 중생들을 돕기 위한 네 가지 자양분이다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, กพฬีกาโร อาหาโร ทฏฺฐพฺโพ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทฺเว ชายมฺปติกา ปริตฺตํ สมฺพลํ อาทาย กนฺตารมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺยุํ. เตสมสฺส เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป. อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ ชายมฺปติกานํ กนฺตารคตานํ ยา ปริตฺตา สมฺพลมตฺตา, สา ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย. สิยา จ เนสํ กนฺตาราวเสโส อนติณฺโณ. อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, ทฺวินฺนํ ชายมฺปติกานํ เอวมสฺส – ‘อมฺหากํ โข ยา ปริตฺตา สมฺพลมตฺตา สา ปริกฺขีณา ปริยาทิณฺณา. อตฺถิ [Pg.323] จายํ กนฺตาราวเสโส อนิตฺติณฺโณ. ยํนูน มยํ อิมํ เอกปุตฺตกํ ปิยํ มนาปํ วธิตฺวา วลฺลูรญฺจ โสณฺฑิกญฺจ กริตฺวา ปุตฺตมํสานิ ขาทนฺตา เอวํ ตํ กนฺตาราวเสสํ นิตฺถเรยฺยาม, มา สพฺเพว ตโย วินสฺสิมฺหา’ติ. อถ โข เต, ภิกฺขเว, ทฺเว ชายมฺปติกา ตํ เอกปุตฺตกํ ปิยํ มนาปํ วธิตฺวา วลฺลูรญฺจ โสณฺฑิกญฺจ กริตฺวา ปุตฺตมํสานิ ขาทนฺตา เอวํ ตํ กนฺตาราวเสสํ นิตฺถเรยฺยุํ. เต ปุตฺตมํสานิ เจว ขาเทยฺยุํ, อุเร จ ปฏิปิเสยฺยุํ – ‘กหํ, เอกปุตฺตก, กหํ, เอกปุตฺตกา’ติ.

“비구들이여, 덩어리 식용 음식을 어떻게 보아야 하는가? 비구들이여, 예를 들어 부부가 적은 양의 식량을 가지고 험난한 사막 길을 가고 있었다고 하자. 그들에게는 사랑스럽고 마음에 드는 외아들이 하나 있었다. 비구들이여, 그런데 사막 한가운데서 그 부부가 가졌던 적은 식량이 다 떨어져 바닥이 났다. 그러나 그들에게는 아직 건너지 못한 사막의 남은 구간이 있었다. 비구들이여, 그때 그 부부에게 이런 생각이 들었다. ‘우리의 적은 식량은 이미 다 떨어져 바닥이 났다. 그런데 아직 건너지 못한 사막의 남은 구간이 있다. 차라리 우리가 이 사랑스럽고 마음에 드는 외아들을 죽여서 육포를 만들고 고기 덩어리를 만들어 아들의 살점을 먹으면서 사막의 남은 구간을 건너는 것이 어떠하겠는가? 우리 세 사람 모두가 멸망해서는 안 되지 않겠는가?’ 비구들이여, 그 뒤 그 부부는 사랑스럽고 마음에 드는 그 외아들을 죽여서 육포를 만들고 고기 덩어리를 만들어 아들의 살점을 먹으며 사막의 남은 구간을 건너갔다. 그들은 아들의 살점을 먹으면서 가슴을 치며 울부짖었다. ‘외아들아, 어디 있느냐? 외아들아, 어디 있느냐?’라고.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ เต ทวาย วา อาหารํ อาหาเรยฺยุํ, มทาย วา อาหารํ อาหาเรยฺยุํ, มณฺฑนาย วา อาหารํ อาหาเรยฺยุํ, วิภูสนาย วา อาหารํ อาหาเรยฺยุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘นนุ เต, ภิกฺขเว, ยาวเทว กนฺตารสฺส นิตฺถรณตฺถาย อาหารํ อาหาเรยฺยุ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, กพฬีกาโร อาหาโร ทฏฺฐพฺโพ’’ติ วทามิ. กพฬีกาเร, ภิกฺขเว, อาหาเร ปริญฺญาเต ปญฺจกามคุณิโก ราโค ปริญฺญาโต โหติ. ปญฺจกามคุณิเก ราเค ปริญฺญาเต นตฺถิ ตํ สํโยชนํ เยน สํโยชเนน สํยุตฺโต อริยสาวโก ปุน อิมํ โลกํ อาคจฺเฉยฺย.

“비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하는가? 그들이 유흥을 위해 그 음식을 먹었겠는가? 취하기 위해 그 음식을 먹었겠는가? 장식하기 위해 그 음식을 먹었겠는가? 단장하기 위해 그 음식을 먹었겠는가?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 그들은 오직 사막을 건너기 위해 그 음식을 먹은 것이 아니겠느냐?” “그렇습니다, 세존이시여.” “비구들이여, 나는 덩어리 식용 음식도 이와 같이 보아야 한다고 말한다. 비구들이여, 덩어리 식용 음식을 온전하게 알면[遍知], 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망에 대한 탐욕을 온전하게 알게 된다. 다섯 가지 가닥의 감각적 욕망에 대한 탐욕을 온전하게 알면, 성스러운 제자가 다시 이 세상으로 돌아오게 할 만한 그 어떤 결박[結]도 남아 있지 않게 된다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ผสฺสาหาโร ทฏฺฐพฺโพ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คาวี นิจฺจมฺมา กุฏฺฏํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย. เย กุฏฺฏนิสฺสิตา ปาณา เต นํ ขาเทยฺยุํ. รุกฺขํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย รุกฺขนิสฺสิตา ปาณา เต นํ ขาเทยฺยุํ. อุทกํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย อุทกนิสฺสิตา ปาณา เต นํ ขาเทยฺยุํ. อากาสํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย อากาสนิสฺสิตา ปาณา เต นํ ขาเทยฺยุํ. ยํ ยเทว หิ สา, ภิกฺขเว, คาวี นิจฺจมฺมา นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย ตนฺนิสฺสิตา ปาณา เต นํ ขาเทยฺยุํ. เอวเมว ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, ‘‘ผสฺสาหาโร ทฏฺฐพฺโพ’’ติ วทามิ. ผสฺเส, ภิกฺขเว, อาหาเร ปริญฺญาเต ติสฺโส เวทนา ปริญฺญาตา โหนฺติ. ตีสุ เวทนาสุ ปริญฺญาตาสุ อริยสาวกสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริกรณียนฺติ วทามิ.

“비구들이여, 감촉의 자양분은 어떻게 보아야 하는가? 비구들이여, 예를 들어 가죽이 벗겨진 암소가 벽에 기대어 서 있다고 하자. 벽에 서식하는 벌레들이 그 암소를 파먹을 것이다. 나무에 기대어 서 있으면 나무에 서식하는 벌레들이 파먹을 것이고, 물에 기대어 서 있으면 물에 서식하는 벌레들이, 허공에 기대어 서 있으면 허공에 서식하는 벌레들이 그 암소를 파먹을 것이다. 비구들이여, 가죽이 벗겨진 그 암소가 무엇에 기대어 서 있든지, 그곳에 서식하는 벌레들이 그 암소를 파먹을 것이다. 비구들이여, 이와 같이 감촉의 자양분을 보아야 한다고 나는 말한다. 비구들이여, 감촉의 자양분을 철저히 알면 세 가지 느낌을 철저히 알게 된다. 세 가지 느낌을 철저히 알면 성스러운 제자에게는 더 이상 해야 할 일이 없다고 나는 말한다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.324], ภิกฺขเว, มโนสญฺเจตนาหาโร ทฏฺฐพฺโพ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา ปุณฺณา องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฺปฏิกูโล. ตเมนํ ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา นานาพาหาสุ คเหตฺวา ตํ องฺคารกาสุํ อุปกฑฺเฒยฺยุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส อารกาวสฺส เจตนา อารกา ปตฺถนา อารกา ปณิธิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส โหติ – ‘อิมํ จาหํ องฺคารกาสุํ ปปติสฺสามิ, ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉามิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’นฺติ. เอวเมว ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, ‘มโนสญฺเจตนาหาโร ทฏฺฐพฺโพ’ติ วทามิ. มโนสญฺเจตนาย, ภิกฺขเว, อาหาเร ปริญฺญาเต ติสฺโส ตณฺหา ปริญฺญาตา โหนฺติ. ตีสุ ตณฺหาสุ ปริญฺญาตาสุ อริยสาวกสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริกรณียนฺติ วทามิ.

“비구들이여, 의도적 마음의 자양분은 어떻게 보아야 하는가? 비구들이여, 예를 들어 불꽃도 연기도 없이 뜨거운 숯불로 가득 찬, 사람 키보다 깊은 숯불 구덩이가 있다고 하자. 이때 살고 싶어 하고 죽기 싫어하며, 행복을 원하고 고통을 싫어하는 어떤 사람이 온다고 하자. 그러면 힘센 두 사람이 그의 양팔을 잡아 그 숯불 구덩이로 끌고 갈 것이다. 비구들이여, 그때 그 사람의 의도와 갈망과 서원은 구덩이로부터 멀리 떨어져 있을 것이다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 그 사람에게는 ‘내가 이 숯불 구덩이에 떨어지면 그로 인해 죽음에 이르거나 죽음에 맞먹는 고통을 겪게 될 것이다’라는 생각이 들기 때문이다. 비구들이여, 이와 같이 의도적 마음의 자양분을 보아야 한다고 나는 말한다. 비구들이여, 의도적 마음의 자양분을 철저히 알면 세 가지 갈애를 철저히 알게 된다. 세 가지 갈애를 철저히 알면 성스러운 제자에게는 더 이상 해야 할 일이 없다고 나는 말한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณาหาโร ทฏฺฐพฺโพ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, เทว, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตเมนํ ราชา เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ, โภ, อิมํ ปุริสํ ปุพฺพณฺหสมยํ สตฺติสเตน หนถา’ติ. ตเมนํ ปุพฺพณฺหสมยํ สตฺติสเตน หเนยฺยุํ. อถ ราชา มชฺฌนฺหิกสมยํ เอวํ วเทยฺย – ‘อมฺโภ, กถํ โส ปุริโส’ติ? ‘ตเถว, เทว, ชีวตี’ติ. ตเมนํ ราชา เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ, โภ, ตํ ปุริสํ มชฺฌนฺหิกสมยํ สตฺติสเตน หนถา’ติ. ตเมนํ มชฺฌนฺหิกสมยํ สตฺติสเตน หเนยฺยุํ. อถ ราชา สายนฺหสมยํ เอวํ วเทยฺย – ‘อมฺโภ, กถํ โส ปุริโส’ติ? ‘ตเถว, เทว, ชีวตี’ติ. ตเมนํ ราชา เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ, โภ, ตํ ปุริสํ สายนฺหสมยํ สตฺติสเตน หนถา’ติ. ตเมนํ สายนฺหสมยํ สตฺติสเตน หเนยฺยุํ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ โส ปุริโส ทิวสํ ตีหิ สตฺติสเตหิ หญฺญมาโน ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทิเยถา’’ติ? ‘‘เอกิสฺสาปิ, ภนฺเต, สตฺติยา หญฺญมาโน ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทิเยถ; โก ปน วาโท ตีหิ สตฺติสเตหิ หญฺญมาโน’’ติ! ‘‘เอวเมว ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, วิญฺญาณาหาโร ทฏฺฐพฺโพติ วทามิ. วิญฺญาเณ, ภิกฺขเว, อาหาเร ปริญฺญาเต นามรูปํ ปริญฺญาตํ โหติ, นามรูเป ปริญฺญาเต อริยสาวกสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริกรณียนฺติ วทามี’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 식의 자양분은 어떻게 보아야 하는가? 비구들이여, 예를 들어 죄를 지은 도둑을 잡아 왕에게 끌고 와서 ‘왕이시여, 이 자는 죄를 지은 도둑입니다. 이 자에게 원하시는 형벌을 내리소서’라고 말한다고 하자. 그러면 왕은 ‘여보게들, 가서 이 사람을 아침에 백 개의 창으로 찌르라’고 말할 것이다. 그래서 그들이 그를 아침에 백 개의 창으로 찌른다. 정오가 되어 왕이 ‘여보게들, 그 사람은 어떻게 되었는가?’라고 물으면, ‘왕이시여, 그는 여전히 살아 있습니다’라고 답한다. 그러면 왕은 다시 ‘여보게들, 가서 그 사람을 정오에 백 개의 창으로 찌르라’고 할 것이고, 그들은 그를 정오에 백 개의 창으로 찌른다. 저녁이 되어 왕이 다시 ‘여보게들, 그 사람은 어떻게 되었는가?’라고 물으면, ‘왕이시여, 그는 여전히 살아 있습니다’라고 답한다. 그러면 왕은 다시 ‘여보게들, 가서 그 사람을 저녁에 백 개의 창으로 찌르라’고 할 것이고, 그들은 그를 저녁에 백 개의 창으로 찌른다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그 사람이 하루에 삼백 개의 창으로 찔린다면 그로 인해 고통과 슬픔을 겪지 않겠느냐?” “세존이시여, 단 하나의 창에만 찔려도 그로 인해 고통과 슬픔을 겪을 것인데, 하물며 삼백 개의 창에 찔린다면 더 말할 나위가 있겠습니까!” “비구들이여, 이와 같이 식의 자양분을 보아야 한다고 나는 말한다. 비구들이여, 식의 자양분을 철저히 알면 명색을 철저히 알게 된다. 명색을 철저히 알면 성스러운 제자에게는 더 이상 해야 할 일이 없다고 나는 말한다.” 이것이 세 번째 경이다.

๔. อตฺถิราคสุตฺตํ

4. 탐착이 있음 경

๖๔. สาวตฺถิยํ [Pg.325] วิหรติ…เป… ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร? กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย’’.

64. 사밧티에서 머무셨다... “비구들이여, 이미 태어난 중생들을 머물게 하거나 태어나려는 중생들을 돕는 네 가지 자양분이 있다. 무엇이 네 가지인가? 거칠거나 미세한 덩어리 식물, 두 번째는 감촉, 세 번째는 의도적 마음, 네 번째는 식이다. 비구들이여, 이것들이 이미 태어난 중생들을 머물게 하거나 태어나려는 중생들을 돕는 네 가지 자양분이다.”

‘‘กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

“비구들이여, 만약 덩어리 식물에 탐착이 있고 환희가 있고 갈애가 있다면, 그곳에 식이 머물고 증장한다. 식이 머물고 증장하는 곳에 명색의 들음이 있다. 명색의 들음이 있는 곳에 형성들의 성장이 있다. 형성들의 성장이 있는 곳에 미래의 재탄생이 있다. 미래의 재탄생이 있는 곳에 미래의 태어남과 늙음과 죽음이 있다. 비구들이여, 미래의 태어남과 늙음과 죽음이 있는 곳은 근심이 있고 고통이 있으며 절망이 있다고 나는 말한다.”

‘‘ผสฺเส เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร… วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

“비구들이여, 감촉의 자양분에... (중략) ...의도적 마음의 자양분에... 식의 자양분에 만약 탐착이 있고 환희가 있고 갈애가 있다면, 그곳에 식이 머물고 증장한다. 식이 머물고 증장하는 곳에 명색의 들음이 있다. 명색의 들음이 있는 곳에 형성들의 성장이 있다. 형성들의 성장이 있는 곳에 미래의 재탄생이 있다. 미래의 재탄생이 있는 곳에 미래의 태어남과 늙음과 죽음이 있다. 비구들이여, 미래의 태어남과 늙음과 죽음이 있는 곳은 근심이 있고 고통이 있으며 절망이 있다고 나는 말한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รชโก วา จิตฺตการโก วา สติ รชนาย วา ลาขาย วา หลิทฺทิยา วา นีลิยา วา มญฺชิฏฺฐาย วา สุปริมฏฺเฐ วา ผลเก ภิตฺติยา วา ทุสฺสปฏฺเฏ วา อิตฺถิรูปํ วา ปุริสรูปํ วา อภินิมฺมิเนยฺย สพฺพงฺคปจฺจงฺคํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, กพฬีกาเร เจ อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ [Pg.326] อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

비구들이여, 예를 들어 염색공이나 화가가 염료나 락(lac)이나 강황이나 청색소나 연지색소가 있을 때, 잘 닦인 판자나 벽이나 천에 모든 수족을 갖춘 여인의 형상이나 남자의 형상을 그려내는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 덩어리진 식(kabaḷīkāra āhāra)에 탐착이 있고 환희가 있고 갈애가 있다면, 거기에 식(viññāṇa)이 머물고 증장한다. 식이 머물고 증장하는 곳에 명색(nāmarūpa)의 하강이 있다. 명색의 하강이 있는 곳에 형성(saṅkhāra)들의 증대가 있다. 형성들의 증대가 있는 곳에 미래의 재탄생이 있다. 미래의 재탄생이 있는 곳에 미래의 태어남·늙음·죽음이 있다. 비구들이여, 미래의 태어남·늙음·죽음이 있는 그것은 근심이 있고, 고뇌가 있으며, 절망이 있는 것이라고 나는 말한다.

‘‘ผสฺเส เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร… วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

비구들이여, 감촉의 식(phassa āhāra)에... (중략) ... 의도적 사유의 식(manosañcetanā āhāra)에... 식의 식(viññāṇa āhāra)에 탐착이 있고 환희가 있고 갈애가 있다면, 거기에 식이 머물고 증장한다. 식이 머물고 증장하는 곳에 명색의 하강이 있다. 명색의 하강이 있는 곳에 형성들의 증대가 있다. 형성들의 증대가 있는 곳에 미래의 재탄생이 있다. 미래의 재탄생이 있는 곳에 미래의 태어남·늙음·죽음이 있다. 비구들이여, 미래의 태어남·늙음·죽음이 있는 그것은 근심이 있고, 고뇌가 있으며, 절망이 있는 것이라고 나는 말한다.

‘‘กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

비구들이여, 덩어리진 식에 탐착이 없고 환희가 없고 갈애가 없다면, 거기에는 식이 머물지 않고 증장하지 않는다. 식이 머물지 않고 증장하지 않는 곳에는 명색의 하강이 없다. 명색의 하강이 없는 곳에는 형성들의 증대가 없다. 형성들의 증대가 없는 곳에는 미래의 재탄생이 없다. 미래의 재탄생이 없는 곳에는 미래의 태어남·늙음·죽음이 없다. 비구들이여, 미래의 태어남·늙음·죽음이 없는 그것은 근심이 없고, 고뇌가 없으며, 절망이 없는 것이라고 나는 말한다.

‘‘ผสฺเส เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร… วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

비구들이여, 감촉의 식에... (중략) ... 의도적 사유의 식에... 식의 식에 탐착이 없고 환희가 없고 갈애가 없다면, 거기에는 식이 머물지 않고 증장하지 않는다. 식이 머물지 않고 증장하지 않는 곳에는 명색의 하강이 없다. 명색의 하강이 없는 곳에는 형성들의 증대가 없다. 형성들의 증대가 없는 곳에는 미래의 재탄생이 없다. 미래의 재탄생이 없는 곳에는 미래의 태어남·늙음·죽음이 없다. 비구들이여, 미래의 태어남·늙음·죽음이 없는 그것은 근심이 없고, 고뇌가 없으며, 절망이 없는 것이라고 나는 말한다.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารํ วา กูฏาคารสาลํ วา อุตฺตราย วา ทกฺขิณาย วา ปาจีนาย วา วาตปานา สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต วาตปาเนน รสฺมิ ปวิสิตฺวา กฺวาสฺส ปติฏฺฐิตา’’ ติ? ‘‘ปจฺฉิมายํ, ภนฺเต, ภิตฺติย’’นฺติ. ‘‘ปจฺฉิมา เจ, ภิกฺขเว, ภิตฺติ นาสฺส กฺวาสฺส ปติฏฺฐิตา’’ติ? ‘‘ปถวิยํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ปถวี เจ, ภิกฺขเว[Pg.327], นาสฺส กฺวาสฺส ปติฏฺฐิตา’’ติ? ‘‘อาปสฺมึ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อาโป เจ, ภิกฺขเว, นาสฺส กฺวาสฺส ปติฏฺฐิตา’’ติ? ‘‘อปฺปติฏฺฐิตา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, กพฬีกาเร เจ อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา…เป….

비구들이여, 예를 들어 첨탑이 있는 집이나 첨탑이 있는 강당에 북쪽이나 남쪽이나 동쪽으로 창문이 있는데, 해가 뜰 때 창문을 통해 햇빛이 들어온다면 그것이 어디에 머물겠는가? 세존이시여, 서쪽 벽에 머물 것입니다. 비구들이여, 만약 서쪽 벽이 없다면 그것이 어디에 머물겠는가? 세존이시여, 땅에 머물 것입니다. 비구들이여, 만약 땅이 없다면 그것이 어디에 머물겠는가? 세존이시여, 물에 머물 것입니다. 비구들이여, 만약 물이 없다면 그것이 어디에 머물겠는가? 세존이시여, 머물 곳이 없습니다. 비구들이여, 이와 같이 덩어리진 식에 탐착이 없고 환희가 없고 갈애가 없다면... (중략)

‘‘ผสฺเส เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร… วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามี’’ติ. จตุตฺถํ.

비구들이여, 감촉의 식에... 의도적 사유의 식에... 식의 식에 탐착이 없고 환희가 없고 갈애가 없다면, 거기에는 식이 머물지 않고 증장하지 않는다. 식이 머물지 않고 증장하지 않는 곳에는 명색의 하강이 없다. 명색의 하강이 없는 곳에는 형성들의 증대가 없다. 형성들의 증대가 없는 곳에는 미래의 재탄생이 없다. 미래의 재탄생이 없는 곳에는 미래의 태어남·늙음·죽음이 없다. 비구들이여, 미래의 태어남·늙음·죽음이 없는 그것은 근심이 없고, 고뇌가 없으며, 절망이 없는 것이라고 나는 말한다. 네 번째 경이 끝났다.

๕. นครสุตฺตํ

5. 나가라 경 (도시의 경)

๖๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ปุพฺเพ เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘กิจฺฉา วตายํ โลโก อาปนฺโน ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ. อถ จ ปนิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ นปฺปชานาติ ชรามรณสฺส. กุทาสฺสุ นาม อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายิสฺสติ ชรามรณสฺสา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชรามรณํ โหติ, กึปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

65. 사왓티에서 머무실 때였다. 비구들이여, 내가 깨달음을 얻기 전, 아직 깨닫지 못한 보살이었을 때 이런 생각이 들었다. 참으로 이 세상은 고통에 빠져 있구나. 태어나고, 늙고, 죽고, 사라지고, 다시 태어나는구나. 그런데도 이 늙음과 죽음의 고통에서 벗어나는 길을 알지 못한다. 도대체 언제쯤 이 늙음과 죽음의 고통에서 벗어나는 길이 알려질 것인가? 비구들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었다. 무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있는가? 무엇을 조건으로 늙음과 죽음이 있는가? 비구들이여, 그때 지혜로운 숙고(yoniso manasikāra)를 통하여 나에게 지혜로써 통찰(abhisamaya)이 일어났다. 태어남(jāti)이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다는 것이었다.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ ชาติ โหติ…เป… ภโว โหติ… อุปาทานํ โหติ… ตณฺหา โหติ… เวทนา โหติ… ผสฺโส โหติ… สฬายตนํ โหติ… นามรูปํ โหติ… กึปจฺจยา นามรูป’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข สติ นามรูปํ โหติ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, กึปจฺจยา วิญฺญาณ’นฺติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข สติ วิญฺญาณํ โหติ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’’’นฺติ.

“비구들이여, 그런 나에게 ‘무엇이 있을 때 태어남이 있는가? … 무엇이 있을 때 존재가 있는가? … 무엇이 있을 때 집착이 있는가? … 무엇이 있을 때 갈애가 있는가? … 무엇이 있을 때 느낌이 있는가? … 무엇이 있을 때 접촉이 있는가? … 무엇이 있을 때 여섯 감각장소가 있는가? … 무엇이 있을 때 명색(名色)이 있는가? 무엇을 조건으로 명색이 있는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 나에게 이치에 맞는 마음가짐(여리작의)을 통하여 지혜로써 꿰뚫어 아는 통찰이 일어났다. ‘식이 있을 때 명색이 있고, 식을 조건으로 명색이 있다’라고. 비구들이여, 다시 나에게 ‘무엇이 있을 때 식이 있는가? 무엇을 조건으로 식이 있는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 나에게 이치에 맞는 마음가짐을 통하여 지혜로써 꿰뚫어 아는 통찰이 일어났다. ‘명색이 있을 때 식이 있고, 명색을 조건으로 식이 있다’라고.”

‘‘ตสฺส [Pg.328] มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ปจฺจุทาวตฺตติ โข อิทํ วิญฺญาณํ นามรูปมฺหา น ปรํ คจฺฉติ. เอตฺตาวตา ชาเยถ วา ชีเยถ วา มีเยถ วา จเวถ วา อุปปชฺเชถ วา, ยทิทํ นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ; วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ; นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ; สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. ‘สมุทโย, สมุทโย’ติ โข เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ญาณํ อุทปาทิ ปญฺญา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ.

“비구들이여, 그런 나에게 ‘이 식(識)은 명색으로부터 되돌아올 뿐, 그 너머로 나아가지 못한다. 이 정도로 태어나거나 늙거나 죽거나 죽어서 옮겨가거나 다시 태어나는 일이 일어난다. 즉 명색을 조건으로 식이 있고, 식을 조건으로 명색이 있으며, 명색을 조건으로 여섯 감각장소가 있고, 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 있으며 … 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 생겨난다’라는 생각이 들었다. 비구들이여, ‘일어남, 일어남’이라고, 이전에 들어보지 못한 법들에 대해 나에게 안목이 생기고, 지혜가 생기고, 통찰지가 생기고, 명지가 생기고, 광명이 생겼다.”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ, ชรามรณํ น โหติ; กิสฺส นิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘ชาติยา โข อสติ, ชรามรณํ น โหติ; ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ ชาติ น โหติ…เป… ภโว น โหติ… อุปาทานํ น โหติ… ตณฺหา น โหติ… เวทนา น โหติ… ผสฺโส น โหติ… สฬายตนํ น โหติ… นามรูปํ น โหติ. กิสฺส นิโรธา นามรูปนิโรโธ’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘วิญฺญาเณ โข อสติ, นามรูปํ น โหติ; วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ’’’ติ.

“비구들이여, 그런 나에게 ‘무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 없는가? 무엇의 소멸로 늙음과 죽음의 소멸이 있는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 나에게 이치에 맞는 마음가짐을 통하여 지혜로써 꿰뚫어 아는 통찰이 일어났다. ‘태어남이 없을 때 늙음과 죽음이 없고, 태어남의 소멸로 늙음과 죽음의 소멸이 있다’라고. 비구들이여, 다시 나에게 ‘무엇이 없을 때 태어남이 없는가? … 무엇이 없을 때 존재가 없는가? … 무엇이 없을 때 집착이 없는가? … 무엇이 없을 때 갈애가 없는가? … 무엇이 없을 때 느낌이 없는가? … 무엇이 없을 때 접촉이 없는가? … 무엇이 없을 때 여섯 감각장소가 없는가? … 무엇이 없을 때 명색이 없는가? 무엇의 소멸로 명색의 소멸이 있는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 나에게 이치에 맞는 마음가짐을 통하여 지혜로써 꿰뚫어 아는 통찰이 일어났다. ‘식이 없을 때 명색이 없고, 식의 소멸로 명색의 소멸이 있다’라고.”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘กิมฺหิ นุ โข อสติ วิญฺญาณํ น โหติ; กิสฺส นิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา อหุ ปญฺญาย อภิสมโย – ‘นามรูเป โข อสติ, วิญฺญาณํ น โหติ; นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ’’’ติ.

“비구들이여, 나에게 ‘무엇이 없을 때 식이 없는가? 무엇의 소멸로 식의 소멸이 있는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 나에게 이치에 맞는 마음가짐을 통하여 지혜로써 꿰뚫어 아는 통찰이 일어났다. ‘명색이 없을 때 식이 없고, 명색의 소멸로 식의 소멸이 있다’라고.”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – อธิคโต โข มฺยายํ มคฺโค โพธาย ยทิทํ – นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ; วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ; นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ; สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. ‘นิโรโธ, นิโรโธ’ติ โข เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ญาณํ อุทปาทิ ปญฺญา อุทปาทิ วิชฺชา อุทปาทิ อาโลโก อุทปาทิ.

“비구들이여, 그런 나에게 ‘나는 깨달음을 위한 이 길을 얻었으니, 즉 명색의 소멸로 식의 소멸이 있고, 식의 소멸로 명색의 소멸이 있으며, 명색의 소멸로 여섯 감각장소의 소멸이 있고, 여섯 감각장소의 소멸로 접촉의 소멸이 있으며 … 이와 같이 이 모든 괴로움의 무리가 소멸한다’라는 생각이 들었다. 비구들이여, ‘소멸, 소멸’이라고, 이전에 들어보지 못한 법들에 대해 나에게 안목이 생기고, 지혜가 생기고, 통찰지가 생기고, 명지가 생기고, 광명이 생겼다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อรญฺเญ ปวเน จรมาโน ปสฺเสยฺย ปุราณํ มคฺคํ ปุราณญฺชสํ ปุพฺพเกหิ มนุสฺเสหิ อนุยาตํ. โส ตมนุคจฺเฉยฺย[Pg.329]. ตมนุคจฺฉนฺโต ปสฺเสยฺย ปุราณํ นครํ ปุราณํ ราชธานึ ปุพฺพเกหิ มนุสฺเสหิ อชฺฌาวุฏฺฐํ อารามสมฺปนฺนํ วนสมฺปนฺนํ โปกฺขรณีสมฺปนฺนํ อุทฺธาปวนฺตํ รมณียํ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, ปุริโส รญฺโญ วา ราชมหามตฺตสฺส วา อาโรเจยฺย – ‘ยคฺเฆ, ภนฺเต, ชาเนยฺยาสิ – อหํ อทฺทสํ อรญฺเญ ปวเน จรมาโน ปุราณํ มคฺคํ ปุราณญฺชสํ ปุพฺพเกหิ มนุสฺเสหิ อนุยาตํ ตมนุคจฺฉึ. ตมนุคจฺฉนฺโต อทฺทสํ ปุราณํ นครํ ปุราณํ ราชธานึ ปุพฺพเกหิ มนุสฺเสหิ อชฺฌาวุฏฺฐํ อารามสมฺปนฺนํ วนสมฺปนฺนํ โปกฺขรณีสมฺปนฺนํ อุทฺธาปวนฺตํ รมณียํ. ตํ, ภนฺเต, นครํ มาเปหี’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ตํ นครํ มาเปยฺย. ตทสฺส นครํ อปเรน สมเยน อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ วุทฺธิเวปุลฺลปฺปตฺตํ. เอวเมว ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อทฺทสํ ปุราณํ มคฺคํ ปุราณญฺชสํ ปุพฺพเกหิ สมฺมาสมฺพุทฺเธหิ อนุยาตํ.

“비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 숲속 들판을 거닐다가 옛사람들이 다녔던 옛길, 옛 성로(城路)를 발견한 것과 같다. 그는 그 길을 따라갔다. 그 길을 따라가다가 그는 옛사람들이 살았던 옛 성읍, 옛 왕궁을 발견했다. 그곳은 공원과 숲과 연못이 잘 갖춰져 있고 성벽으로 둘러싸인 아름다운 곳이었다. 비구들이여, 그때 그 사람이 왕이나 대신에게 가서 ‘왕이시여, 아소서. 제가 숲속 들판을 거닐다가 옛사람들이 다녔던 옛길, 옛 성로를 발견하여 그 길을 따라갔습니다. 그 길을 따라가다가 옛사람들이 살았던 옛 성읍, 옛 왕궁을 발견했는데, 그곳은 공원과 숲과 연못이 갖춰진 아름다운 곳이었습니다. 왕이시여, 그 성읍을 재건하소서’라고 아뢰었다. 비구들이여, 그리하여 왕이나 대신이 그 성읍을 재건했다. 그 성읍은 나중에 번창하고 풍요로워졌으며, 많은 사람에게 알려지고 사람들로 붐비게 되어 큰 규모로 발전했다. 비구들이여, 이와 같이 나도 옛 정등각자들이 다녔던 옛길, 옛 성로를 발견했다.”

‘‘กตโม จ โส, ภิกฺขเว, ปุราณมคฺโค ปุราณญฺชโส ปุพฺพเกหิ สมฺมาสมฺพุทฺเธหิ อนุยาโต? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ โข โส, ภิกฺขเว, ปุราณมคฺโค ปุราณญฺชโส ปุพฺพเกหิ สมฺมาสมฺพุทฺเธหิ อนุยาโต, ตมนุคจฺฉึ; ตมนุคจฺฉนฺโต ชรามรณํ อพฺภญฺญาสึ; ชรามรณสมุทยํ อพฺภญฺญาสึ; ชรามรณนิโรธํ อพฺภญฺญาสึ; ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อพฺภญฺญาสึ. ตมนุคจฺฉึ; ตมนุคจฺฉนฺโต ชาตึ อพฺภญฺญาสึ…เป… ภวํ อพฺภญฺญาสึ… อุปาทานํ อพฺภญฺญาสึ… ตณฺหํ อพฺภญฺญาสึ… เวทนํ อพฺภญฺญาสึ… ผสฺสํ อพฺภญฺญาสึ… สฬายตนํ อพฺภญฺญาสึ… นามรูปํ อพฺภญฺญาสึ… วิญฺญาณํ อพฺภญฺญาสึ. ตมนุคจฺฉึ; ตมนุคจฺฉนฺโต สงฺขาเร อพฺภญฺญาสึ; สงฺขารสมุทยํ อพฺภญฺญาสึ; สงฺขารนิโรธํ อพฺภญฺญาสึ; สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อพฺภญฺญาสึ. ตทภิญฺญา อาจิกฺขึ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตยิทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 옛 정등각자들이 다녔던 그 옛길, 그 옛 성로는 무엇인가? 그것은 바로 이 여덟 가지 성스러운 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해 … 바른 삼매이다. 비구들이여, 이것이 바로 옛 정등각자들이 다녔던 옛길, 옛 성로이다. 나는 그 길을 따라가서 늙음과 죽음을 철저히 알았고, 그 일어남을 알았고, 그 소멸을 알았고, 그 소멸로 인도하는 도닦음을 알았다. 나는 그 길을 따라가서 태어남을 철저히 알았고 … 존재를 알았고 … 집착을 알았고 … 갈애를 알았고 … 느낌을 알았고 … 접촉을 알았고 … 여섯 감각장소를 알았고 … 명색을 알았고 … 식을 알았다. 나는 그 길을 따라가서 형성(상카라)들을 철저히 알았고, 형성들의 일어남을 알았고, 형성들의 소멸을 알았고, 형성들의 소멸로 인도하는 도닦음을 알았다. 나는 그것을 수승한 지혜로 알고서 비구들과 비구니들, 우바새들과 우바이들에게 가르쳐주었다. 비구들이여, 그리하여 이 청정범행은 번창하고 풍요로워졌으며, 널리 퍼지고 많은 사람에게 알려져 신과 인간들에게 잘 드러나게 되었다.”

๖. สมฺมสสุตฺตํ

6. 삼마사 경(조사 경)

๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ [Pg.330] เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘สมฺมสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อนฺตรํ สมฺมส’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, สมฺมสามิ อนฺตรํ สมฺมส’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, สมฺมสสิ อนฺตรํ สมฺมส’’นฺติ? อถ โข โส ภิกฺขุ พฺยากาสิ. ยถา โส ภิกฺขุ พฺยากาสิ น โส ภิกฺขุ ภควโต จิตฺตํ อาราเธสิ.

66. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 쿠루 국의 깜마사담마라는 이름의 쿠루인들의 마을에 머무셨습니다. 거기서 세존께서는 "비구들이여"라고 비구들을 부르셨습니다. "존자시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨습니다. "비구들이여, 그대들은 안으로 통찰(sammasa)을 통찰하고 있는가?" 이와 같이 말씀하시자, 어떤 비구가 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "존자시여, 저는 안으로 통찰을 통찰하고 있습니다." "비구여, 그러면 그대는 어떻게 안으로 통찰을 통찰하는가?" 그러자 그 비구가 설명했습니다. 그 비구가 설명한 바는 세존의 마음을 기쁘게 해드리지 못했습니다.

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล; ยํ ภควา อนฺตรํ สมฺมสํ ภาเสยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

이와 같이 말씀하시자, 아난다 존자가 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "세존이시여, 지금이 바로 그때입니다. 선서(Sugata)시여, 지금이 바로 그때입니다. 세존께서 안으로 통찰하는 법을 설해 주셔야 할 때입니다. 세존으로부터 듣고 비구들이 그것을 수지할 것입니다." "아난다여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 새겨라. 내가 설하리라." "알겠습니다, 존자시여"라고 비구들은 세존께 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมสมาโน สมฺมสติ อนฺตรํ สมฺมสํ – ‘ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ ชรามรณํ. อิทํ โข ทุกฺขํ กึนิทานํ กึสมุทยํ กึชาติกํ กึปภวํ, กิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหติ, กิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี’ติ? โส สมฺมสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ยํ โข อิทํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ ทุกฺขํ โลเก อุปฺปชฺชติ ชรามรณํ. อิทํ โข ทุกฺขํ อุปธินิทานํ อุปธิสมุทยํ อุปธิชาติกํ อุปธิปภวํ, อุปธิสฺมึ สติ ชรามรณํ โหติ, อุปธิสฺมึ อสติ ชรามรณํ น โหตี’ติ. โส ชรามรณญฺจ ปชานาติ ชรามรณสมุทยญฺจ ปชานาติ ชรามรณนิโรธญฺจ ปชานาติ ยา จ ชรามรณนิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ. ตถาปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน ชรามรณนิโรธาย.

"비구들이여, 여기 어떤 비구가 통찰하며 안으로 통찰을 통찰한다. '세상에 생겨나는 이 다채롭고 다양한 괴로움인 늙음과 죽음, 이 괴로움은 무엇을 원인(nidāna)으로 하며, 무엇을 기원(samudaya)으로 하며, 무엇에서 태어나며(jātika), 무엇을 근원(pabhava)으로 하는가? 무엇이 있을 때 늙음과 죽음이 있으며, 무엇이 없을 때 늙음과 죽음이 없는가?' 그는 통찰하며 이와 같이 안다. '세상에 생겨나는 이 다채롭고 다양한 괴로움인 늙음과 죽음, 이 괴로움은 집착의 대상(upadhi, 생존의 근거)을 원인으로 하고, 집착의 대상을 기원으로 하며, 집착의 대상에서 태어나고, 집착의 대상을 근원으로 한다. 집착의 대상이 있을 때 늙음과 죽음이 있고, 집착의 대상이 없을 때 늙음과 죽음이 없다.' 그는 늙음과 죽음을 알고, 늙음과 죽음의 일어남을 알고, 늙음과 죽음의 소멸을 알며, 늙음과 죽음의 소멸에 적합한 길로 인도하는 실천방법을 안다. 그는 그와 같이 실천하며 법에 따라 행하는 자가 된다. 비구들이여, 이러한 비구를 일러 모든 면에서 괴로움의 소멸과 늙음과 죽음의 소멸을 위해 바르게 실천하는 자라고 한다."

‘‘อถาปรํ สมฺมสมาโน สมฺมสติ อนฺตรํ สมฺมสํ – ‘อุปธิ ปนายํ กึนิทาโน กึสมุทโย กึชาติโก กึปภโว, กิสฺมึ สติ อุปธิ โหติ, กิสฺมึ อสติ อุปธิ น โหตี’ติ? โส สมฺมสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อุปธิ ตณฺหานิทาโน ตณฺหาสมุทโย ตณฺหาชาติโก ตณฺหาปภโว, ตณฺหาย สติ อุปธิ โหติ, ตณฺหาย อสติ อุปธิ น โหตี’ติ. โส อุปธิญฺจ ปชานาติ อุปธิสมุทยญฺจ ปชานาติ อุปธินิโรธญฺจ [Pg.331] ปชานาติ ยา จ อุปธินิโรธสารุปฺปคามินี ปฏิปทา ตญฺจ ปชานาติ. ตถา ปฏิปนฺโน จ โหติ อนุธมฺมจารี. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ปฏิปนฺโน อุปธินิโรธาย.

"다시 더 나아가 통찰하는 비구는 안으로 통찰을 통찰한다. '그러면 이 집착의 대상(upadhi)은 무엇을 원인으로 하며, 무엇을 기원으로 하며, 무엇에서 태어나며, 무엇을 근원으로 하는가? 무엇이 있을 때 집착의 대상이 있으며, 무엇이 없을 때 집착의 대상이 없는가?' 그는 통찰하며 이와 같이 안다. '집착의 대상은 갈애(taṇhā)를 원인으로 하고, 갈애를 기원으로 하며, 갈애에서 태어나고, 갈애를 근원으로 한다. 갈애가 있을 때 집착의 대상이 있고, 갈애가 없을 때 집착의 대상이 없다.' 그는 집착의 대상을 알고, 집착의 대상의 일어남을 알고, 집착의 대상의 소멸을 알며, 집착의 대상의 소멸에 적합한 길로 인도하는 실천방법을 안다. 그는 그와 같이 실천하며 법에 따라 행하는 자가 된다. 비구들이여, 이러한 비구를 일러 모든 면에서 괴로움의 소멸과 집착의 대상의 소멸을 위해 바르게 실천하는 자라고 한다."

‘‘อถาปรํ สมฺมสมาโน สมฺมสติ อนฺตรํ สมฺมสํ – ‘ตณฺหา ปนายํ กตฺถ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, กตฺถ นิวิสมานา นิวิสตี’ติ? โส สมฺมสมาโน เอวํ ชานาติ – ยํ โข โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. กิญฺจ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ? จกฺขุํ โลเก ปิยรูปํ, สาตรูปํ. เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ, เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ. โสตํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ…เป… ฆานํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ… ชิวฺหา โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ… กาโย โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ… มโน โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ เอตฺถ นิวิสมานา นิวิสติ.

"다시 더 나아가 통찰하는 비구는 안으로 통찰을 통찰한다. '그러면 이 갈애는 생겨날 때 어디에서 생겨나며, 머물 때 어디에 머무는가?' 그는 통찰하며 이와 같이 안다. '세상에서 사랑스럽고 즐거운 것이 있다면, 이 갈애는 거기에서 생겨날 때 생겨나고 머물 때 거기에 머문다. 그러면 세상에서 무엇이 사랑스럽고 즐거운 것인가? 세상에서 눈은 사랑스럽고 즐거운 것이다. 이 갈애는 거기에서 생겨날 때 생겨나고 머물 때 거기에 머문다. 세상에서 귀는 사랑스럽고 즐거운 것이다... (중략) ... 세상에서 코는 사랑스럽고 즐거운 것이다... 세상에서 혀는 사랑스럽고 즐거운 것이다... 세상에서 몸은 사랑스럽고 즐거운 것이다... 세상에서 마음은 사랑스럽고 즐거운 것이다. 이 갈애는 거기에서 생겨날 때 생겨나고 머물 때 거기에 머문다.'"

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ นิจฺจโต อทฺทกฺขุํ สุขโต อทฺทกฺขุํ อตฺตโต อทฺทกฺขุํ อาโรคฺยโต อทฺทกฺขุํ เขมโต อทฺทกฺขุํ. เต ตณฺหํ วฑฺเฒสุํ. เย ตณฺหํ วฑฺเฒสุํ เต อุปธึ วฑฺเฒสุํ. เย อุปธึ วฑฺเฒสุํ เต ทุกฺขํ วฑฺเฒสุํ. เย ทุกฺขํ วฑฺเฒสุํ เต น ปริมุจฺจึสุ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, น ปริมุจฺจึสุ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

"비구들이여, 과거에 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 것을 영원한 것으로 보았고, 행복한 것으로 보았고, 자아로 보았고, 병이 없는 것으로 보았고, 안전한 것으로 보았다면, 그들은 갈애를 증장시켰다. 갈애를 증장시킨 그들은 집착의 대상을 증장시켰고, 집착의 대상을 증장시킨 그들은 괴로움을 증장시켰다. 괴로움을 증장시킨 그들은 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나지 못했으니, 괴로움의 무더기로부터 벗어나지 못했다고 나는 말한다."

‘‘เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ นิจฺจโต ทกฺขิสฺสนฺติ สุขโต ทกฺขิสฺสนฺติ อตฺตโต ทกฺขิสฺสนฺติ อาโรคฺยโต ทกฺขิสฺสนฺติ เขมโต ทกฺขิสฺสนฺติ. เต ตณฺหํ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เย ตณฺหํ วฑฺฒิสฺสนฺติ เต อุปธึ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เย อุปธึ วฑฺฒิสฺสนฺติ เต ทุกฺขํ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เย ทุกฺขํ วฑฺฒิสฺสนฺติ เต น ปริมุจฺจิสฺสนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, น ปริมุจฺจิสฺสนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

"비구들이여, 미래에 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 것을 영원한 것으로 볼 것이고, 행복한 것으로 볼 것이고, 자아로 볼 것이고, 병이 없는 것으로 볼 것이고, 안전한 것으로 볼 것이라면, 그들은 갈애를 증장시킬 것이다. 갈애를 증장시킬 그들은 집착의 대상을 증장시킬 것이고, 집착의 대상을 증장시킬 그들은 괴로움을 증장시킬 것이다. 괴로움을 증장시킬 그들은 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나지 못할 것이니, 괴로움의 무더기로부터 벗어나지 못할 것이라고 나는 말한다."

‘‘เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ นิจฺจโต ปสฺสนฺติ สุขโต ปสฺสนฺติ อตฺตโต ปสฺสนฺติ อาโรคฺยโต ปสฺสนฺติ เขมโต ปสฺสนฺติ. เต ตณฺหํ วฑฺเฒนฺติ[Pg.332]. เย ตณฺหํ วฑฺเฒนฺติ เต อุปธึ วฑฺเฒนฺติ. เย อุปธึ วฑฺเฒนฺติ เต ทุกฺขํ วฑฺเฒนฺติ. เย ทุกฺขํ วฑฺเฒนฺติ เต น ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, น ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

"비구들이여, 지금 현재 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 것을 영원한 것으로 보고, 행복한 것으로 보고, 자아로 보고, 병이 없는 것으로 보고, 안전한 것으로 보고 있다면, 그들은 갈애를 증장시키고 있다. 갈애를 증장시키고 있는 그들은 집착의 대상을 증장시키고, 집착의 대상을 증장시키고 있는 그들은 괴로움을 증장시키고 있다. 괴로움을 증장시키고 있는 그들은 태어남과 늙음과 죽음과 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나지 못하고 있으니, 괴로움의 무더기로부터 벗어나지 못하고 있다고 나는 말한다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาปานียกํโส วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน. โส จ โข วิเสน สํสฏฺโฐ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อยํ เต, อมฺโภ ปุริส, อาปานียกํโส วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน; โส จ โข วิเสน สํสฏฺโฐ. สเจ อากงฺขสิ ปิว. ปิวโต หิ โข ตํ ฉาเทสฺสติ วณฺเณนปิ คนฺเธนปิ รเสนปิ, ปิวิตฺวา จ ปน ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉสิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’นฺติ. โส ตํ อาปานียกํสํ สหสา อปฺปฏิสงฺขา ปิเวยฺย, นปฺปฏินิสฺสชฺเชยฺย. โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, เย หิ เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ…เป… อนาคตมทฺธานํ…เป… เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ นิจฺจโต ปสฺสนฺติ สุขโต ปสฺสนฺติ อตฺตโต ปสฺสนฺติ อาโรคฺยโต ปสฺสนฺติ เขมโต ปสฺสนฺติ, เต ตณฺหํ วฑฺเฒนฺติ. เย ตณฺหํ วฑฺเฒนฺติ เต อุปธึ วฑฺเฒนฺติ. เย อุปธึ วฑฺเฒนฺติ เต ทุกฺขํ วฑฺเฒนฺติ. เย ทุกฺขํ วฑฺเฒนฺติ เต น ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, น ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 예를 들어 색(色)과 향(香)과 미(味)를 갖춘 술잔이 있다고 하자. 그러나 그것은 독과 섞여 있다. 이때 열기에 시달리고 열기에 압도되어 지치고 갈증이 나고 목마른 어떤 사람이 왔다고 하자. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. ‘이보시오, 이 술잔은 색과 향과 맛을 갖추었지만 독과 섞여 있소. 만약 원한다면 마시시오. 마시는 동안에는 그 색과 향과 맛이 그대를 즐겁게 하겠지만, 마시고 나면 그로 인해 죽음에 이르거나 죽음에 맞먹는 고통을 겪게 될 것이오.’ 그러나 그 사람이 숙고하지 않고 성급하게 그것을 마시고 버리지 않는다면, 그는 그로 인해 죽음에 이르거나 죽음에 맞먹는 고통을 겪게 될 것이다. 비구들이여, 이와 같이 과거의 어떤 사문이나 바라문들이든... (중략) ...미래의 어떤 사문이나 바라문들이든... (중략) ...현재의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 항상한 것으로 보고, 즐거운 것으로 보고, 자아로 보고, 건강한 것으로 보고, 안전한 것으로 본다면, 그들은 갈애를 증장시킨다. 갈애를 증장시키는 자들은 유의(업의 근거)를 증장시키고, 유의를 증장시키는 자들은 고통을 증장시킨다. 고통을 증장시키는 자들은 태어남과 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나지 못하며, 괴로움의 무더기로부터 벗어나지 못한다고 나는 말한다.”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ อนิจฺจโต อทฺทกฺขุํ ทุกฺขโต อทฺทกฺขุํ อนตฺตโต อทฺทกฺขุํ โรคโต อทฺทกฺขุํ ภยโต อทฺทกฺขุํ, เต ตณฺหํ ปชหึสุ. เย ตณฺหํ ปชหึสุ เต อุปธึ ปชหึสุ. เย อุปธึ ปชหึสุ เต ทุกฺขํ ปชหึสุ. เย ทุกฺขํ ปชหึสุ เต ปริมุจฺจึสุ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุจฺจึสุ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 과거의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 무상한 것으로 보고, 괴로운 것으로 보고, 무아로 보고, 병든 것으로 보고, 두려운 것으로 보았다면, 그들은 갈애를 버렸다. 갈애를 버린 자들은 유의를 버렸고, 유의를 버린 자들은 고통을 버렸다. 고통을 버린 자들은 태어남과 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어났으며, 괴로움의 무더기로부터 벗어났다고 나는 말한다.”

‘‘เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ อนิจฺจโต ทกฺขิสฺสนฺติ ทุกฺขโต ทกฺขิสฺสนฺติ อนตฺตโต [Pg.333] ทกฺขิสฺสนฺติ โรคโต ทกฺขิสฺสนฺติ ภยโต ทกฺขิสฺสนฺติ, เต ตณฺหํ ปชหิสฺสนฺติ. เย ตณฺหํ ปชหิสฺสนฺติ…เป… ปริมุจฺจิสฺสนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 미래의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 무상한 것으로 보고, 괴로운 것으로 보고, 무아로 보고, 병든 것으로 보고, 두려운 것으로 볼 것이라면, 그들은 갈애를 버릴 것이다. 갈애를 버릴 자들은... (중략) ...괴로움의 무더기로부터 벗어날 것이라고 나는 말한다.”

‘‘เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ อนิจฺจโต ปสฺสนฺติ ทุกฺขโต ปสฺสนฺติ อนตฺตโต ปสฺสนฺติ โรคโต ปสฺสนฺติ ภยโต ปสฺสนฺติ, เต ตณฺหํ ปชหนฺติ. เย ตณฺหํ ปชหนฺติ เต อุปธึ ปชหนฺติ. เย อุปธึ ปชหนฺติ เต ทุกฺขํ ปชหนฺติ. เย ทุกฺขํ ปชหนฺติ เต ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 현재의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 무상한 것으로 보고, 괴로운 것으로 보고, 무아로 보고, 병든 것으로 보고, 두려운 것으로 보고 있다면, 그들은 갈애를 버린다. 갈애를 버리는 자들은 유의를 버리고, 유의를 버리는 자들은 고통을 버린다. 고통을 버리는 자들은 태어남과 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나며, 괴로움의 무더기로부터 벗어난다고 나는 말한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาปานียกํโส วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน. โส จ โข วิเสน สํสฏฺโฐ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อยํ เต, อมฺโภ ปุริส, อาปานียกํโส วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน โส จ โข วิเสน สํสฏฺโฐ. สเจ อากงฺขสิ ปิว. ปิวโต หิ โข ตํ ฉาเทสฺสติ วณฺเณนปิ คนฺเธนปิ รเสนปิ; ปิวิตฺวา จ ปน ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉสิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส เอวมสฺส – ‘สกฺกา โข เม อยํ สุราปิปาสิตา ปานีเยน วา วิเนตุํ ทธิมณฺฑเกน วา วิเนตุํ ภฏฺฐโลณิกาย วา วิเนตุํ โลณโสวีรเกน วา วิเนตุํ, น ตฺเววาหํ ตํ ปิเวยฺยํ, ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. โส ตํ อาปานียกํสํ ปฏิสงฺขา น ปิเวยฺย, ปฏินิสฺสชฺเชยฺย. โส ตโตนิทานํ น มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, เย หิ เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ อนิจฺจโต อทฺทกฺขุํ ทุกฺขโต อทฺทกฺขุํ อนตฺตโต อทฺทกฺขุํ โรคโต อทฺทกฺขุํ ภยโต อทฺทกฺขุํ, เต ตณฺหํ ปชหึสุ. เย ตณฺหํ ปชหึสุ เต อุปธึ ปชหึสุ. เย อุปธึ ปชหึสุ เต ทุกฺขํ ปชหึสุ. เย ทุกฺขํ ปชหึสุ เต ปริมุจฺจึสุ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุจฺจึสุ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ.

“비구들이여, 예를 들어 색과 향과 맛을 갖춘 술잔이 있다고 하자. 그러나 그것은 독과 섞여 있다. 이때 열기에 시달리고 열기에 압도되어 지치고 갈증이 나고 목마른 어떤 사람이 왔다고 하자. 사람들이 그에게 이렇게 말할 것이다. ‘이보시오, 이 술잔은 색과 향과 맛을 갖추었지만 독과 섞여 있소. 만약 원한다면 마시시오. 마시는 동안에는 그 색과 향과 맛이 그대를 즐겁게 하겠지만, 마시고 나면 그로 인해 죽음에 이르거나 죽음에 맞먹는 고통을 겪게 될 것이오.’ 비구들이여, 그때 그 사람에게 이런 생각이 들 것이다. ‘나는 이 목마름을 물로나 유청으로나 소금을 친 보릿가루 물로나 약물로 없앨 수 있다. 나의 장래의 이익과 행복에 도움이 되지 않는 저 술을 나는 결코 마시지 않겠다.’ 그 사람은 숙고한 후에 그것을 마시지 않고 버릴 것이다. 그는 그로 인해 죽음에 이르지도 않고 죽음에 맞먹는 고통을 겪지도 않을 것이다. 비구들이여, 이와 같이 과거의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 무상한 것으로 보고, 괴로운 것으로 보고, 무아로 보고, 병든 것으로 보고, 두려운 것으로 보았다면, 그들은 갈애를 버렸다. 갈애를 버린 자들은 유의를 버렸고, 유의를 버린 자들은 고통을 버렸다. 고통을 버린 자들은 태어남과 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어났으며, 괴로움의 무더기로부터 벗어났다고 나는 말한다.”

‘‘เยปิ [Pg.334] หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ…เป… เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ ตํ อนิจฺจโต ปสฺสนฺติ ทุกฺขโต ปสฺสนฺติ อนตฺตโต ปสฺสนฺติ โรคโต ปสฺสนฺติ ภยโต ปสฺสนฺติ, เต ตณฺหํ ปชหนฺติ. เย ตณฺหํ ปชหนฺติ เต อุปธึ ปชหนฺติ. เย อุปธึ ปชหนฺติ เต ทุกฺขํ ปชหนฺติ. เย ทุกฺขํ ปชหนฺติ เต ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 미래에... (중략) ...현재의 어떤 사문이나 바라문들이든 세상에서 사랑스럽고 즐거운 성질을 가진 것을 무상한 것으로 보고, 괴로운 것으로 보고, 무아로 보고, 병든 것으로 보고, 두려운 것으로 보고 있다면, 그들은 갈애를 버린다. 갈애를 버리는 자들은 유의를 버리고, 유의를 버리는 자들은 고통을 버린다. 고통을 버리는 자들은 태어남과 늙음과 죽음, 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망으로부터 벗어나며, 괴로움의 무더기로부터 벗어난다고 나는 말한다.” 이와 같이 말씀하셨다. 여섯 번째.

๗. นฬกลาปีสุตฺตํ

7. 나ḷ라칼라피 경 (갈대 묶음 경)

๖๗. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโกฏฺฐิโก พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, สยํกตํ ชรามรณํ, ปรํกตํ ชรามรณํ, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ชรามรณํ, อุทาหุ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ชรามรณ’’นฺติ? ‘‘น โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตํ ชรามรณํ, น ปรํกตํ ชรามรณํ, น สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ ชรามรณํ, นาปิ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ ชรามรณํ. อปิ จ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’นฺติ.

67. 한때 존자 사리뿟따와 존자 마하꼿띠까는 바라나시의 이시빠따나에 있는 미가다야(녹야원)에 머물고 있었습니다. 그때 존자 마하꼿띠까는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 사리뿟따가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 존자 사리뿟따와 함께 반갑게 인사를 나누었습니다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마치고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 존자 마하꼿띠까는 존자 사리뿟따에게 이렇게 말했습니다. “도반 사리뿟따여, 늙음과 죽음(노사)은 스스로 만든 것입니까, 남이 만든 것입니까, 스스로도 만들고 남도 만든 것입니까, 아니면 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것입니까?” “도반 꼿띠까여, 노사는 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 태어남(생)을 원인으로 하여 노사가 발생하는 것입니다.”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, สยํกตา ชาติ, ปรํกตา ชาติ, สยํกตา จ ปรํกตา จ ชาติ, อุทาหุ อสยํการา อปรํการา อธิจฺจสมุปฺปนฺนา ชาตี’’ติ? ‘‘น โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตา ชาติ, น ปรํกตา ชาติ, น สยํกตา จ ปรํกตา จ ชาติ, นาปิ อสยํการา อปรํการา อธิจฺจสมุปฺปนฺนา ชาติ. อปิ จ, ภวปจฺจยา ชาตี’’ติ.

“도반 사리뿟따여, 태어남은 스스로 만든 것입니까, 남이 만든 것입니까, 스스로도 만들고 남도 만든 것입니까, 아니면 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것입니까?” “도반 꼿띠까여, 태어남은 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 존재(유)를 원인으로 하여 태어남이 발생하는 것입니다.”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, สยํกโต ภโว…เป… สยํกตํ อุปาทานํ… สยํกตา ตณฺหา… สยํกตา เวทนา… สยํกโต ผสฺโส… สยํกตํ สฬายตนํ… สยํกตํ นามรูปํ, ปรํกตํ นามรูปํ, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ นามรูปํ, อุทาหุ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ นามรูป’’นฺติ[Pg.335]? ‘‘น โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตํ นามรูปํ, น ปรํกตํ นามรูปํ, น สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ นามรูปํ, นาปิ อสยํการํ อปรํการํ, อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ นามรูปํ. อปิ จ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’’นฺติ.

“도반 사리뿟따여, 존재는 스스로 만든 것입니까… (중략) …취착은 스스로 만든 것입니까… 갈애는 스스로 만든 것입니까… 느낌은 스스로 만든 것입니까… 접촉은 스스로 만든 것입니까… 여섯 감각장소는 스스로 만든 것입니까… 명색은 스스로 만든 것입니까, 남이 만든 것입니까, 스스로와 남이 함께 만든 것입니까, 아니면 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것입니까?” “도반 꼿띠까여, 명색은 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 식(알음알이)을 원인으로 하여 명색이 발생하는 것입니다.”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, สยงฺกตํ วิญฺญาณํ, ปรงฺกตํ วิญฺญาณํ, สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ วิญฺญาณํ, อุทาหุ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ วิญฺญาณ’’นฺติ? ‘‘น โข, อาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตํ วิญฺญาณํ, น ปรํกตํ วิญฺญาณํ น สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ วิญฺญาณํ, นาปิ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ วิญฺญาณํ. อปิ จ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’’นฺติ.

“도반 사리뿟따여, 식은 스스로 만든 것입니까, 남이 만든 것입니까, 스스로와 남이 함께 만든 것입니까, 아니면 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것입니까?” “도반 꼿띠까여, 식은 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 명색을 원인으로 하여 식이 발생하는 것입니다.”

‘‘อิทาเนว โข มยํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ เอวํ อาชานาม – ‘น ขฺวาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตํ นามรูปํ, น ปรํกตํ นามรูปํ, น สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ นามรูปํ, นาปิ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ นามรูปํ. อปิ จ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูป’’’นฺติ.

“이제야 저희는 존자 사리뿟따의 말씀을 이렇게 이해합니다. ‘도반 꼿띠까여, 명색은 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 식을 원인으로 하여 명색이 발생하는 것입니다’라고 말입니다.”

‘‘อิทาเนว จ ปน มยํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ เอวํ อาชานาม – ‘น ขฺวาวุโส โกฏฺฐิก, สยํกตํ วิญฺญาณํ, น ปรํกตํ วิญฺญาณํ, น สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ วิญฺญาณํ, นาปิ อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ วิญฺญาณํ. อปิ จ, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณ’’’นฺติ.

“또한 이제야 저희는 존자 사리뿟따의 말씀을 이렇게 이해합니다. ‘도반 꼿띠까여, 식은 스스로 만든 것이 아니며, 남이 만든 것도 아니며, 스스로와 남이 함께 만든 것도 아니며, 또한 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아닌 원인 없이 우연히 생긴 것도 아닙니다. 다만 명색을 원인으로 하여 식이 발생하는 것입니다’라고 말입니다.”

‘‘ยถา กถํ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘เตนหาวุโส, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมายปิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ทฺเว นฬกลาปิโย อญฺญมญฺญํ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺยุํ. เอวเมว โข, อาวุโส, นามรูปปจฺจยา วิญฺญาณํ; วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ; นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ; สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. ตาสํ เจ, อาวุโส, นฬกลาปีนํ เอกํ อากฑฺเฒยฺย, เอกา ปปเตยฺย; อปรํ เจ อากฑฺเฒยฺย, อปรา ปปเตยฺย. เอวเมว โข, อาวุโส, นามรูปนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ; วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ; นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ; สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ[Pg.336], อาวุโส สาริปุตฺต; อพฺภุตํ, อาวุโส สาริปุตฺต! ยาวสุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา สาริปุตฺเตน. อิทญฺจ ปน มยํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อิเมหิ ฉตฺตึสาย วตฺถูหิ อนุโมทาม – ‘ชรามรณสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ธมฺมกถิโก ภิกฺขูติ อลํ วจนาย. ชรามรณสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขูติ อลํ วจนาย. ชรามรณสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขูติ อลํ วจนาย. ชาติยา เจ… ภวสฺส เจ… อุปาทานสฺส เจ… ตณฺหาย เจ… เวทนาย เจ… ผสฺสสฺส เจ… สฬายตนสฺส เจ… นามรูปสฺส เจ… วิญฺญาณสฺส เจ… สงฺขารานํ เจ… อวิชฺชาย เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ธมฺมํ เทเสติ, ธมฺมกถิโก ภิกฺขูติ อลํ วจนาย. อวิชฺชาย เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขูติ อลํ วจนาย. อวิชฺชาย เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ, ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานปฺปตฺโต ภิกฺขูติ อลํ วจนายา’’’ติ. สตฺตมํ.

“도반 사리뿟따여, 설하신 이 법의 의미를 어떻게 이해해야 합니까?” “도반이여, 그렇다면 도반을 위해 비유를 들겠습니다. 이 세상의 어떤 현명한 이들은 비유를 통해서 설해진 법의 의미를 이해합니다. 도반이여, 예를 들어 두 개의 갈대 다발이 서로 의지하여 서 있는 것과 같습니다. 도반이여, 이와 같이 명색을 원인으로 하여 식이 있고, 식을 원인으로 하여 명색이 있으며, 명색을 원인으로 하여 여섯 감각장소가 있고, 여섯 감각장소를 원인으로 하여 접촉이 있으며… (중략) …이와 같이 전체 괴로움의 무리가 발생합니다. 도반이여, 만약 그 갈대 다발들 중 하나를 끌어당기면 다른 하나가 쓰러지고, 다른 하나를 끌어당기면 나머지 하나가 쓰러질 것입니다. 도반이여, 이와 같이 명색이 소멸하면 식이 소멸하고, 식이 소멸하면 명색이 소멸하며, 명색이 소멸하면 여섯 감각장소가 소멸하고, 여섯 감각장소가 소멸하면 접촉이 소멸하며… (중략) …이와 같이 전체 괴로움의 무리가 소멸합니다.” “경이롭습니다, 도반 사리뿟따여! 놀랍습니다, 도반 사리뿟따여! 존자 사리뿟따에 의해 이 법이 참으로 잘 설해졌습니다. 저희는 존자 사리뿟따께서 설하신 이 법을 다음과 같은 서른여섯 가지 항목으로 찬탄합니다. 도반이여, 만약 비구가 노사에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 위해 법을 설한다면, 그는 ‘법사 비구’라고 불리기에 충분합니다. 만약 비구가 노사에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 위해 실천한다면, 그는 ‘법에 부합하게 실천하는 비구’라고 불리기에 충분합니다. 만약 비구가 노사에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 통해 집착 없이 해탈했다면, 그는 ‘현생에서 열반에 이른 비구’라고 불리기에 충분합니다. 태어남에 대해서도… 존재에 대해서도… 취착에 대해서도… 갈애에 대해서도… 느낌에 대해서도… 접촉에 대해서도… 여섯 감각장소에 대해서도… 명색에 대해서도… 식에 대해서도… 형성들에 대해서도… 도반이여, 만약 비구가 무지에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 위해 법을 설한다면, 그는 ‘법사 비구’라고 불리기에 충분합니다. 만약 비구가 무지에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 위해 실천한다면, 그는 ‘법에 부합하게 실천하는 비구’라고 불리기에 충분합니다. 만약 비구가 무지에 대한 염오와 탐욕의 빛바램과 소멸을 통해 집착 없이 해탈했다면, 그는 ‘현생에서 열반에 이른 비구’라고 불리기에 충분합니다.” (일곱 번째 경)

๘. โกสมฺพิสุตฺตํ

8. 꼬삼비 경

๖๘. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ มุสิโล อายสฺมา จ ปวิฏฺโฐ อายสฺมา จ นารโท อายสฺมา จ อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรนฺติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา ปวิฏฺโฐ อายสฺมนฺตํ มุสิลํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส มุสิล, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต มุสิลสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

68. 한때 무실라 존자, 파빗타 존자, 나라다 존자, 그리고 아난다 존자가 코삼비의 고시타 원림에 머물고 있었습니다. 그때 파빗타 존자가 무실라 존자에게 이렇게 말했습니다. “도반 무실라여, 타인에 대한 신심과는 별도로, 개인적인 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 무실라 존자에게는 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส มุสิล, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต มุสิลสฺส [Pg.337] ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ภวปจฺจยา ชาตีติ…เป… อุปาทานปจฺจยา ภโวติ… ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานนฺติ… เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติ… ผสฺสปจฺจยา เวทนาติ… สฬายตนปจฺจยา ผสฺโสติ… นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺติ… วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺติ… สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณนฺติ… อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

“도반 무실라여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 무실라 존자에게는 ‘존재를 조건으로 태어남이 있고… (중략)… 집착을 조건으로 존재가 있으며… 갈애를 조건으로 집착이 있고… 느낌을 조건으로 갈애가 있으며… 접촉을 조건으로 느낌이 있고… 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이 있으며… 명색을 조건으로 여섯 감각장소가 있고… 식을 조건으로 명색이 있으며… 형성을 조건으로 식이 있고… 무명을 조건으로 형성들이 있다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘무명을 조건으로 형성들이 있다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส มุสิล, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต มุสิลสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ.

“도반 무실라여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 무실라 존자에게는 ‘태어남이 소멸하면 늙음과 죽음이 소멸한다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘태어남이 소멸하면 늙음과 죽음이 소멸한다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส มุสิล, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต มุสิลสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ภวนิโรธา ชาตินิโรโธติ…เป… อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธติ… ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธติ… เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธติ… ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธติ… สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธติ… นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธติ… วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธติ … สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธติ… อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ.

“도반 무실라여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 무실라 존자에게는 ‘존재가 소멸하면 태어남이 소멸하고… (중략)… 집착이 소멸하면 존재가 소멸하며… 갈애가 소멸하면 집착이 소멸하고… 느낌이 소멸하면 갈애가 소멸하며… 접촉이 소멸하면 느낌이 소멸하고… 여섯 감각장소가 소멸하면 접촉이 소멸하며… 명색이 소멸하면 여섯 감각장소가 소멸하고… 식이 소멸하면 명색이 소멸하며… 형성이 소멸하면 식이 소멸하고… 무명이 소멸하면 형성이 소멸한다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘무명이 소멸하면 형성이 소멸한다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส มุสิล, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต มุสิลสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’’’นฺติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร [Pg.338] อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’’’นฺติ.

“도반 무실라여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 무실라 존자에게는 ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘เตนหายสฺมา มุสิโล อรหํ ขีณาสโว’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา มุสิโล ตุณฺหี อโหสิ. อถ โข อายสฺมา นารโท อายสฺมนฺตํ ปวิฏฺฐํ เอตทโวจ – ‘‘สาธาวุโส ปวิฏฺฐ, อหํ เอตํ ปญฺหํ ลเภยฺยํ. มํ เอตํ ปญฺหํ ปุจฺฉ. อหํ เต เอตํ ปญฺหํ พฺยากริสฺสามี’’ติ. ‘‘ลภตายสฺมา นารโท เอตํ ปญฺหํ. ปุจฺฉามหํ อายสฺมนฺตํ นารทํ เอตํ ปญฺหํ. พฺยากโรตุ จ เม อายสฺมา นารโท เอตํ ปญฺหํ’’.

“그렇다면 무실라 존자는 번뇌가 다한 아라한이십니다.” 이렇게 말하자 무실라 존자는 침묵했습니다. 그때 나라다 존자가 파빗타 존자에게 이렇게 말했습니다. “도반 파빗타여, 청하건대 제가 이 질문을 받을 수 있게 해주십시오. 저에게 이 질문을 물어봐 주십시오. 제가 그 질문에 답변하겠습니다.” “나라다 존자께서 이 질문을 받으십시오. 제가 나라다 존자에게 이 질문을 묻겠습니다. 나라다 존자께서는 저의 이 질문에 답변해 주십시오.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส นารท, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต นารทสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’’นฺติ.

“도반 나라다여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나라다 존자에게는 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส นารท, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต นารทสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ภวปจฺจยา ชาติ…เป… อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา’’’ติ.

“도반 나라다여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나라다 존자에게는 ‘존재를 조건으로 태어남이 있고… (중략)… 무명을 조건으로 형성들이 있다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘무명을 조건으로 형성들이 있다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส นารท, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต นารทสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ’’’ติ.

“도반 나라다여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나라다 존자에게는 ‘태어남이 소멸하면 늙음과 죽음이 소멸한다’라는 스스로 아는 지혜가 있습니까?” “도반 파빗타여, 신심과는 별도로, 기호와는 별도로, 전승과는 별도로, 논리적 추론과는 별도로, 견해에 대한 사유와 수용과는 별도로, 나는 ‘태어남이 소멸하면 늙음과 죽음이 소멸한다’는 것을 알고 있으며 그것을 봅니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส นารท, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต นารทสฺส [Pg.339] ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ภวนิโรธา ชาตินิโรโธติ…เป… อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ’’’ติ.

“나마다 도반이여, [남에 대한] 믿음(saddhā), [개인적인] 선호(ruci), 전해 들은 말(anussava), [겉모양에 대한] 추론(ākāraparivitakka), [자신의 견해에 대한] 숙고와 수용(diṭṭhinijjhānakkhanti)과는 별개로, 나마다 존자에게는 ‘존재의 소멸로부터 태어남이 소멸한다... 무명의 소멸로부터 형성들이 소멸한다’는 개별적인 지혜가 있습니까?” “파윗타 도반이여, [남에 대한] 믿음, [개인적인] 선호, 전해 들은 말, [겉모양에 대한] 추론, [자신의 견해에 대한] 숙고와 수용과는 별개로, 나는 ‘무명의 소멸로부터 형성들이 소멸한다’는 것을 알고 보고 있습니다.”

‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส นารท, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถายสฺมโต นารทสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณํ – ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’’’นฺติ? ‘‘อญฺญตฺเรว, อาวุโส ปวิฏฺฐ, สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อหเมตํ ชานามิ อหเมตํ ปสฺสามิ – ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’’’นฺติ.

“나마다 도반이여, 믿음, 선호, 전해 들은 말, 추론, 견해에 대한 숙고와 수용과는 별개로, 나마다 존자에게는 ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 개별적인 지혜가 있습니까?” “파윗타 도반이여, 믿음, 선호, 전해 들은 말, 추론, 견해에 대한 숙고와 수용과는 별개로, 나는 ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 것을 알고 보고 있습니다.”

‘‘เตนหายสฺมา นารโท อรหํ ขีณาสโว’’ติ? ‘‘‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ โข เม, อาวุโส, ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, น จมฺหิ อรหํ ขีณาสโว. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กนฺตารมคฺเค อุทปาโน. ตตฺร เนวสฺส รชฺชุ น อุทกวารโก. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ฆมฺมาภิตตฺโต ฆมฺมปเรโต กิลนฺโต ตสิโต ปิปาสิโต, โส ตํ อุทปานํ โอโลเกยฺย. ตสฺส ‘อุทก’นฺติ หิ โข ญาณํ อสฺส, น จ กาเยน ผุสิตฺวา วิหเรยฺย. เอวเมว โข, อาวุโส, ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ, น จมฺหิ อรหํ ขีณาสโว’’ติ.

“그렇다면 나마다 존자께서는 번뇌가 다한 아라한이십니까?” “도반이여, ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 것은 바른 통찰지(sammappaññā)로 있는 그대로 잘 보았으나, 나는 번뇌가 다한 아라한은 아닙니다. 도반이여, 예를 들어 거친 길에 우물이 하나 있는데, 그곳에 줄도 없고 물그릇도 없다고 합시다. 그때 열기에 시달리고 열기에 압도되어 지치고 목마른 사람이 와서 그 우물을 내려다본다면, 그에게는 ‘물이다’라는 지혜는 생기겠지만, 몸으로 직접 닿지는 못할 것입니다. 이와 같이 도반이여, ‘존재의 소멸이 열반이다’라는 것은 바른 통찰지로 있는 그대로 잘 보았으나, 나는 번뇌가 다한 아라한은 아닙니다.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ ปวิฏฺฐํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํวาที ตฺวํ, อาวุโส ปวิฏฺฐ, อายสฺมนฺตํ นารทํ กึ วเทสี’’ติ? ‘‘เอวํวาทาหํ, อาวุโส อานนฺท, อายสฺมนฺตํ นารทํ น กิญฺจิ วทามิ อญฺญตฺร กลฺยาณา อญฺญตฺร กุสลา’’ติ. อฏฺฐมํ.

이렇게 말했을 때, 아난다 존자가 파윗타 존자에게 이렇게 말했습니다. “파윗타 도반이여, 이와 같이 말하는 나마다 존자에 대해 어떻게 말하겠습니까?” “아난다 도반이여, 나는 이와 같이 말하는 나마다 존자에 대해 찬탄하고 선한 말을 하는 것 외에는 어떤 비난의 말도 하지 않습니다.” 여덟 번째 경이 끝났다.

๙. อุปยนฺติสุตฺตํ

9. 우빠얀티 경

๖๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข…เป… ‘‘มหาสมุทฺโท, ภิกฺขเว, อุปยนฺโต มหานทิโย อุปยาเปติ, มหานทิโย อุปยนฺติโย กุนฺนทิโย [Pg.340] อุปยาเปนฺติ, กุนฺนทิโย อุปยนฺติโย มหาโสพฺเภ อุปยาเปนฺติ, มหาโสพฺภา อุปยนฺตา กุโสพฺเภ อุปยาเปนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชา อุปยนฺตี สงฺขาเร อุปยาเปติ, สงฺขารา อุปยนฺตา วิญฺญาณํ อุปยาเปนฺติ, วิญฺญาณํ อุปยนฺตํ นามรูปํ อุปยาเปติ, นามรูปํ อุปยนฺตํ สฬายตนํ อุปยาเปติ, สฬายตนํ อุปยนฺตํ ผสฺสํ อุปยาเปติ, ผสฺโส อุปยนฺโต เวทนํ อุปยาเปติ, เวทนา อุปยนฺตี ตณฺหํ อุปยาเปติ, ตณฺหา อุปยนฺตี อุปาทานํ อุปยาเปติ, อุปาทานํ อุปยนฺตํ ภวํ อุปยาเปติ, ภโว อุปยนฺโต ชาตึ อุปยาเปติ, ชาติ อุปยนฺตี ชรามรณํ อุปยาเปติ.

69. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 제따 숲, 아나따삔디까 승원에 머물고 계셨다. 그곳에서... “비구들이여, 대해(大海)가 넘칠 때 큰 강들을 넘치게 하고, 큰 강들이 넘치면 작은 강들을 넘치게 하며, 작은 강들이 넘치면 큰 연못들을 넘치게 하고, 큰 연못들이 넘치면 작은 연못들을 넘치게 한다. 이와 같이 비구들이여, 무명이 충만해지면 형성들을 충만하게 하고, 형성들이 충만해지면 식을 충만하게 하며, 식이 충만해지면 명색을 충만하게 하고, 명색이 충만해지면 육입을 충만하게 하며, 육입이 충만해지면 촉을 충만하게 하고, 촉이 충만해지면 느낌을 충만하게 하며, 느낌이 충만해지면 갈애를 충만하게 하고, 갈애가 충만해지면 집착을 충만하게 하며, 집착이 충만해지면 존재를 충만하게 하고, 존재가 충만해지면 태어남을 충만하게 하며, 태어남이 충만해지면 늙음과 죽음을 충만하게 한다.”

‘‘มหาสมุทฺโท, ภิกฺขเว, อปยนฺโต มหานทิโย อปยาเปติ, มหานทิโย อปยนฺติโย กุนฺนทิโย อปยาเปนฺติ, กุนฺนทิโย อปยนฺติโย มหาโสพฺเภ อปยาเปนฺติ, มหาโสพฺภา อปยนฺตา กุโสพฺเภ อปยาเปนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชา อปยนฺตี สงฺขาเร อปยาเปติ, สงฺขารา อปยนฺตา วิญฺญาณํ อปยาเปนฺติ, วิญฺญาณํ อปยนฺตํ นามรูปํ อปยาเปติ, นามรูปํ อปยนฺตํ สฬายตนํ อปยาเปติ, สฬายตนํ อปยนฺตํ ผสฺสํ อปยาเปติ, ผสฺโส อปยนฺโต เวทนํ อปยาเปติ, เวทนา อปยนฺตี ตณฺหํ อปยาเปติ, ตณฺหา อปยนฺตี อุปาทานํ อปยาเปติ, อุปาทานํ อปยนฺตํ ภวํ อปยาเปติ, ภโว อปยนฺโต ชาตึ อปยาเปติ, ชาติ อปยนฺตี ชรามรณํ อปยาเปตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 대해가 줄어들 때 큰 강들을 줄어들게 하고, 큰 강들이 줄어들면 작은 강들을 줄어들게 하며, 작은 강들이 줄어들면 큰 연못들을 줄어들게 하고, 큰 연못들이 줄어들면 작은 연못들을 줄어들게 한다. 이와 같이 비구들이여, 무명이 줄어들면 형성들을 줄어들게 하고, 형성들이 줄어들면 식을 줄어들게 하며, 식이 줄어들면 명색을 줄어들게 하고, 명색이 줄어들면 육입을 줄어들게 하며, 육입이 줄어들면 촉을 줄어들게 하고, 촉이 줄어들면 느낌을 줄어들게 하며, 느낌이 줄어들면 갈애를 줄어들게 하고, 갈애가 줄어들면 집착을 줄어들게 하며, 집착이 줄어들면 존재를 줄어들게 하고, 존재가 줄어들면 태어남을 줄어들게 하며, 태어남이 줄어들면 늙음과 죽음을 줄어들게 한다.” 아홉 번째 경이 끝났다.

๑๐. สุสิมสุตฺตํ

10. 수시마 경

๗๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขารานํ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสนคิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขารานํ. อญฺญติตฺถิยา ปน ปริพฺพาชกา อสกฺกตา โหนฺติ อครุกตา อมานิตา อปูชิตา อนปจิตา, น ลาภิโน จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสนคิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขารานํ.

70. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠 죽림(竹林)에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 존경받고 공경받고 존중받고 예배받고 숭배받으셨으며, 가사·공양물·거처·의약품 등의 공양물을 많이 얻으셨다. 비구 승가 또한 존경받고 공경받고 존중받고 예배받고 숭배받았으며, 가사·공양물·거처·의약품 등의 공양물을 많이 얻었다. 그러나 외도의 유행자들은 존경받지 못하고 공경받지 못하고 존중받지 못하고 예배받지 못하고 숭배받지 못했으며, 가사·공양물·거처·의약품 등의 공양물을 얻지 못했다.

เตน [Pg.341] โข ปน สมเยน สุสิโม ปริพฺพาชโก ราชคเห ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ. อถ โข สุสิมสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปริสา สุสิมํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจุํ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อาวุโส สุสิม, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จร. ตฺวํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา อมฺเห วาเจยฺยาสิ. ตํ มยํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา คิหีนํ ภาสิสฺสาม. เอวํ มยมฺปิ สกฺกตา ภวิสฺสาม ครุกตา มานิตา ปูชิตา อปจิตา ลาภิโน จีวร-ปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข สุสิโม ปริพฺพาชโก สกาย ปริสาย ปฏิสฺสุณิตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุสิโม ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส อานนฺท, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’’นฺติ.

그 무렵 수시마 유행자가 많은 유행자 무리와 함께 라자가하에 살고 있었다. 그때 수시마 유행자의 무리가 수시마 유행자에게 이렇게 말했다. “수시마 도반이여, 어서 가서 사문 고따마의 문하에서 청정한 삶(범행)을 닦으십시오. 당신이 법을 배워서 우리에게 가르쳐주면, 우리는 그 법을 배워 재가자들에게 설할 것입니다. 그렇게 설하면 우리도 존경받고 공경받고 존중받고 예배받고 숭배받으며 가사·공양물·거처·의약품 등의 공양물을 얻게 될 것입니다.” 수시마 유행자는 “알겠습니다, 도반들이여”라고 자신의 무리에게 대답하고 아난다 존자가 있는 곳으로 찾아갔다. 찾아가서 아난다 존자와 함께 환담을 나누고, 서로 기억할 만한 우호적인 인사를 나눈 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 수시마 유행자는 아난다 존자에게 이렇게 말했다. “아난다 도반이여, 나는 이 법과 율(Dhammavinaya) 안에서 청정한 삶을 닦고 싶습니다.”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สุสิมํ ปริพฺพาชกํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, สุสิโม ปริพฺพาชโก เอวมาห – ‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส อานนฺท, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’’นฺติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุสิมํ ปพฺพาเชถา’’ติ. อลตฺถ โข สุสิโม ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ.

그때 아난다 존자는 수시마 유행자를 데리고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 아난다 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 이 수시마 유행자가 ‘도반 아난다여, 나는 이 법과 율에서 청정범행을 닦고 싶습니다’라고 말했습니다.” 세존께서는 “그렇다면 아난다여, 수시마를 출가시키도록 하라”고 말씀하셨다. 그리하여 수시마 유행자는 세존의 처소에서 출가를 하였고 구족계를 받았다.

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ ภควโต สนฺติเก อญฺญา พฺยากตา โหติ – ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามา’’ติ. อสฺโสสิ โข อายสฺมา สุสิโม – ‘‘สมฺพหุเลหิ กิร ภิกฺขูหิ ภควโต สนฺติเก อญฺญา พฺยากตา – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามา’’ติ. อถ โข อายสฺมา สุสิโม เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สุสิโม เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิรายสฺมนฺเตหิ [Pg.342] ภควโต สนฺติเก อญฺญา พฺยากตา – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานามา’’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ.

그때 마침 많은 비구들이 세존의 처소에서 “태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것임을 안다”라고 아라한과를 선언했다. 수시마 존자는 많은 비구들이 세존의 처소에서 “태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것임을 안다”라고 아라한과를 선언했다는 소문을 들었다. 그때 수시마 존자는 그 비구들이 있는 곳으로 다가가서 그 비구들과 함께 환담을 나누었다. 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나누고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 수시마 존자는 비구들에게 이렇게 물었다. “도반들이여, 존자들이 세존의 처소에서 ‘태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 다시는 이런 상태로 돌아오지 않을 것임을 안다’라고 아라한과를 선언했다는 것이 참말입니까?” 비구들은 “그렇습니다, 도반이여”라고 대답했다.

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภถ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหถ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหถ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ, ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมานา คจฺฉถ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรถ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉถ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมถ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสถ ปริมชฺชถ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 존자들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 여러 가지 신통의 변화를 경험합니까? 즉 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되며, 나타났다 사라졌다 하고, 벽이나 담장이나 산을 아무런 장애 없이 마치 허공에서처럼 통과하고, 땅속에서도 마치 물속에서처럼 들락날락하고, 물 위에서도 마치 땅 위에서처럼 빠지지 않고 걸어가고, 허공에서도 마치 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아가며, 이처럼 큰 신통력과 큰 위력을 가진 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬으며, 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 행사합니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาถ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 존자들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 청정하고 인간의 능력을 넘어서는 천상의 귀의 요소(천이통)로 멀리 있거나 가까이 있는 천상의 소리와 인간의 소리를 모두 듣습니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาถ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถ[Pg.343]; อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 존자들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 다른 중생들이나 다른 사람들의 마음을 자신의 마음으로 꿰뚫어 압니까? 즉 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라 알고, 탐욕이 없는 마음은 탐욕이 없는 마음이라 압니까? 성냄이 있는 마음은 성냄이 있는 마음이라 알고, 성냄이 없는 마음은 성냄이 없는 마음이라 압니까? 미혹이 있는 마음은 미혹이 있는 마음이라 알고, 미혹이 없는 마음은 미혹이 없는 마음이라 압니까? 위축된 마음은 위축된 마음이라 알고, 흩어진 마음은 흩어진 마음이라 압니까? 고귀한 마음은 고귀한 마음이라 알고, 고귀하지 않은 마음은 고귀하지 않은 마음이라 압니까? 더 높은 것이 있는 마음은 더 높은 것이 있는 마음이라 알고, 위가 없는 마음은 위가 없는 마음이라 압니까? 삼매에 든 마음은 삼매에 든 마음이라 알고, 삼매에 들지 않은 마음은 삼매에 들지 않은 마음이라 압니까? 해탈한 마음은 해탈한 마음이라 알고, 해탈하지 못한 마음은 해탈하지 못한 마음이라 압니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรถ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 존자들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 여러 가지 전생의 삶들을 기억합니까? 즉 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 여러 겁의 수축하는 겁과 여러 겁의 팽창하는 겁과 여러 겁의 수축하고 팽창하는 겁 동안, ‘거기서 나는 이름은 무엇이었고, 성은 무엇이었으며, 용모는 어떠했고, 음식은 무엇을 먹었으며, 어떤 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 한계는 어떠했다. 나는 거기서 죽어 저곳에 태어났고, 거기서도 이름은 무엇이었고, 성은 무엇이었으며, 용모는 어떠했고, 음식은 무엇을 먹었으며, 어떤 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명의 한계는 어떠했다. 나는 거기서 죽어 여기 태어났다’라고 이와 같이 구체적인 모습과 특징을 갖춘 여러 가지 전생의 삶들을 기억합니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสถ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาถ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา, อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสถ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 존자들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 청정하고 인간의 눈을 넘어서는 천상의 눈(천안통)으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 봅니까? 즉 비천하거나 고귀하고, 아름답거나 추하며, 행복한 곳에 있거나 불행한 곳에 있는, 업에 따라가는 중생들을 압니까? ‘아, 이 중생들은 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저질렀으며, 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가졌으며 그릇된 견해에 따른 업을 지었다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어졌다. 반면 이 중생들은 몸으로 선행을 하고 말로 선행을 하고 마음으로 선행을 하였으며, 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가졌으며 바른 견해에 따른 업을 지었다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어났다’라고 이와 같이 청정하고 인간의 눈을 넘어서는 천상의 눈으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 보며, 업에 따라가는 중생들을 압니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘อปิ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา, เต กาเยน ผุสิตฺวา วิหรถา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, อาวุโส’’.

“그렇다면 도반들이여, 그대들은 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 색계(rūpa)를 넘어서서 평온한 해탈인 저 무색계의 해탈(āruppavimokkha)을 몸(명신, 名身)으로 체득하여 머무십니까?” “도반이여, 그렇지 않습니다.”

‘‘เอตฺถ [Pg.344] ทานิ อายสฺมนฺโต อิทญฺจ เวยฺยากรณํ อิเมสญฺจ ธมฺมานํ อสมาปตฺติ; อิทํ โน, อาวุโส, กถ’’นฺติ? ‘‘ปญฺญาวิมุตฺตา โข มยํ, อาวุโส สุสิมา’’ติ.

“도반들이여, 지금 여기 이 설명(답변)과 이러한 법들을 증득하지 못함이 함께 있으니, 도반이여, 이것은 어찌 된 일입니까?” “도반 수시마여, 우리는 참으로 통찰을 통해 해탈한 자(혜해탈, 慧解脫)들입니다.”

‘‘น ขฺวาหํ อิมสฺส อายสฺมนฺตานํ สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม อายสฺมนฺโต ตถา ภาสนฺตุ ยถาหํ อิมสฺส อายสฺมนฺตานํ สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘อาชาเนยฺยาสิ วา ตฺวํ, อาวุโส สุสิม, น วา ตฺวํ อาชาเนยฺยาสิ อถ โข ปญฺญาวิมุตฺตา มย’’นฺติ.

“저는 도반들께서 간략하게 말씀하신 이 말의 의미를 상세히 알지 못합니다. 제가 도반들께서 간략하게 말씀하신 이 말의 의미를 상세히 알 수 있도록 도반들께서 제게 설해 주시면 좋겠습니다.” “도반 수시마여, 그대가 알든 알지 못하든 간에, 우리는 참으로 혜해탈자들입니다.”

อถ โข อายสฺมา สุสิโม อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สุสิโม ยาวตโก เตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ‘‘ปุพฺเพ โข, สุสิม, ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ปจฺฉา นิพฺพาเน ญาณ’’นฺติ.

그러자 수시마 존자는 자리에서 일어나 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 수시마 존자는 그 비구들과 나누었던 대화의 전부를 세존께 아뢰었다. “수시마여, 먼저 법에 머무는 지혜(법주지, 法住智)가 있고, 나중에 열반에 이르는 지혜가 있느니라.”

‘‘น ขฺวาหํ, ภนฺเต, อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ภาสตุ ยถาหํ อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘อาชาเนยฺยาสิ วา ตฺวํ, สุสิม, น วา ตฺวํ อาชาเนยฺยาสิ, อถ โข ธมฺมฏฺฐิติญาณํ ปุพฺเพ, ปจฺฉา นิพฺพาเน ญาณํ’’.

“세존이시여, 저는 세존께서 간략하게 말씀하신 이 법의 의미를 상세히 알지 못합니다. 세존이시여, 제가 세존께서 간략하게 말씀하신 이 법의 의미를 상세히 알 수 있도록 세존께서 제게 설해 주시면 좋겠습니다.” “수시마여, 그대가 알든 알지 못하든 간에, 참으로 먼저 법주지가 있고, 나중에 열반에 이르는 지혜가 있느니라.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุสิม, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เวทนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สญฺญา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘สงฺขารา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘วิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ [Pg.345] ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 이를 어떻게 생각하느냐? 물질(rūpa)은 영원하냐, 무상하냐?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “느낌(vedanā)은 영원하냐, 무상하냐?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “지각(saññā)은 영원하냐, 무상하냐?” “무상합니다, 세존이시여.” … 중략 … “의도적 형성물(saṅkhārā)들은 영원하냐, 무상하냐?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “알음알이(viññāṇa)는 영원하냐, 무상하냐?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로움이냐, 즐거움이냐?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘ตสฺมาติห, สุสิม, ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ; เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพา เวทนา เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ; เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. ยา กาจิ สญฺญา…เป… เย เกจิ สงฺขารา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา เย ทูเร สนฺติเก วา, สพฺเพ สงฺขารา เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ; เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ; เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ.

“그러므로 수시마여, 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 열등하거나 우등하거나, 멀거나 가깝거나를 막론하고 모든 물질에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 어떤 느낌이든… 어떤 지각이든… 어떤 의도적 형성물들이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 열등하거나 우등하거나, 멀거나 가깝거나를 막론하고 모든 의도적 형성물들에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다. 어떤 알음알이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 열등하거나 우등하거나, 멀거나 가깝거나를 막론하고 모든 알음알이에 대해 ‘이것은 내 것이 아니요, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로써 보아야 한다.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, สุสิม, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

“수시마여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 물질에 대해서도 염오(厭惡)하고, 느낌에 대해서도 염오하며, 지각에 대해서도 염오하고, 의도적 형성물들에 대해서도 염오하며, 알음알이에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고(이욕), 탐욕이 빛바래기 때문에 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이러한 존재의 상태를 받지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.”

‘‘‘ชาติปจฺจยา ชรามรณ’นฺติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’ติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว’ติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘‘ตณฺหาปจฺจยา อุปาทาน’นฺติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติ… ผสฺสปจฺจยา เวทนาติ… สฬายตนปจฺจยา ผสฺโสติ… นามรูปปจฺจยา สฬายตนนฺติ… วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปนฺติ… สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณนฺติ… อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, ‘태어남을 조건으로 늙음과 죽음이 있다’고 보느냐?” “그러합니다, 세존이시여.” “수시마여, ‘존재를 조건으로 태어남이 있다’고 보느냐?” “그러합니다, 세존이시여.” “수시마여, ‘취착을 조건으로 존재가 있다’고 보느냐?” “그러합니다, 세존이시여.” “수시마여, ‘갈애를 조건으로 취착이 있다’고 보느냐?” “그러합니다, 세존이시여.” “느낌을 조건으로 갈애가… 접촉을 조건으로 느낌이… 여섯 감각장소를 조건으로 접촉이… 명색을 조건으로 여섯 감각장소가… 알음알이를 조건으로 명색이… 의도적 형성물들을 조건으로 알음알이가… 수시마여, ‘무명을 조건으로 의도적 형성물들이 있다’고 보느냐?” “그러합니다, 세존이시여.”

‘‘‘ชาตินิโรธา [Pg.346] ชรามรณนิโรโธ’ติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘‘ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ’ติ สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธติ… ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธติ… เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธติ… ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธติ… สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธติ… นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธติ… วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธติ… สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธติ… อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธติ, สุสิม, ปสฺสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, ‘태어남이 소멸하기 때문에 늙음과 죽음이 소멸한다’고 그대는 보는가?” “그렇습니다, 세존이시여.” “수시마여, ‘존재가 소멸하기 때문에 태어남이 소멸한다’고 그대는 보는가?” “그렇습니다, 세존이시여.” “수시마여, ‘집착이 소멸하기 때문에 존재가 소멸한다’고… ‘갈애가 소멸하기 때문에 집착이 소멸한다’고… ‘느낌이 소멸하기 때문에 갈애가 소멸한다’고… ‘접촉이 소멸하기 때문에 느낌이 소멸한다’고… ‘여섯 감각장소가 소멸하기 때문에 접촉이 소멸한다’고… ‘명색이 소멸하기 때문에 여섯 감각장소가 소멸한다’고… ‘식(알음알이)이 소멸하기 때문에 명색이 소멸한다’고… ‘형성들이 소멸하기 때문에 식이 소멸한다’고… ‘무명이 소멸하기 때문에 형성들이 소멸한다’고 그대는 보는가?” “그렇습니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภสิ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหสิ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหสิ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ, ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉสิ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรสิ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาโน คจฺฉสิ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมสิ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสสิ ปริมชฺชสิ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 여러 가지 신통의 변화를 경험하는가? 즉, 하나였다가 여럿이 되고 여럿이었다가 하나가 되며, 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담장이나 산을 통과할 때 허공에서처럼 걸림 없이 가기도 하는가? 땅에서도 물에서처럼 솟구치거나 잠기기도 하는가? 물 위에서도 땅 위에서처럼 갈라지지 않고 걷기도 하는가? 허공에서도 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아가기도 하는가? 이와 같이 큰 신통과 위력을 지닌 저 달과 해를 손으로 만지고 쓰다듬기도 하며, 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 부리는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณสิ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 청정하고 인간의 능력을 초월한 신성한 귀의 요소(천이통)로 신들의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 소리를 모두 듣는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาสิ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาสิ…เป… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 다른 중생들과 다른 사람들의 마음을 자신의 마음으로 두루 아는가? 즉, 탐욕이 있는 마음을 ‘탐욕이 있는 마음’이라고 알고… (중략) …해탈한 마음을 ‘해탈한 마음’이라고 아는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรสิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 여러 가지 전생의 거처를 기억하는가? 즉, 한 번의 태어남부터… (중략) …이와 같이 그 형태와 상세한 내역과 함께 여러 가지 전생의 거처를 기억하는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสสิ จวมาเน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 청정하고 인간의 능력을 초월한 신성한 눈(천안통)으로 중생들이 죽고… (중략) …업에 따라 태어나는 것을 아는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘อปิ [Pg.347] ปน ตฺวํ, สุสิม, เอวํ ชานนฺโต เอวํ ปสฺสนฺโต เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป, อารุปฺปา เต กาเยน ผุสิตฺวา วิหรสี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 그대는 이와 같이 알고 이와 같이 보면서, 색계의 형태를 초월한 저 고요한 해탈(무색계 해탈)들을 몸으로 직접 체득하여 머무는가?” “아닙니다, 세존이시여.”

‘‘เอตฺถ ทานิ, สุสิม, อิทญฺจ เวยฺยากรณํ อิเมสญฺจ ธมฺมานํ อสมาปตฺติ, อิทํ โน, สุสิม, กถ’’นฺติ?

“수시마여, 그렇다면 이제 여기 이 답변과 이러한 법들의 성취 사이에 차이가 있으니, 수시마여, 이것을 어떻게 설명하겠는가?”

อถ โข อายสฺมา สุสิโม ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยฺวาหํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ธมฺมตฺเถนโก ปพฺพชิโต. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ.

그때 아난존자 수시마는 세존의 발 아래 머리를 조아려 엎드려 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 어리석고 미혹하며 서툴러서 저에게 허물이 생겼습니다. 저는 이와 같이 잘 설해진 법과 율에서 ‘법의 도둑’으로서 출가하였습니다. 세존이시여, 저의 이 허물을 허물로 받아주시고 미래의 단속을 위해 용서해 주십시오.”

‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, สุสิม, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โย ตฺวํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ธมฺมตฺเถนโก ปพฺพชิโต. เสยฺยถาปิ, สุสิม, โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, เทว, โจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. ตเมนํ ราชา เอวํ วเทยฺย – ‘คจฺฉถ, โภ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺทถา’ติ. ตเมนํ รญฺโญ ปุริสา ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขาเมตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สีสํ ฉินฺเทยฺยุํ. ตํ กึ มญฺญสิ, สุสิม, อปิ นุ โส ปุริโส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทิเยถา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“수시마여, 참으로 그대에게는 어리석고 미혹하며 서툴러서 허물이 생겼으니, 이와 같이 잘 설해진 법과 율에서 ‘법의 도둑’으로서 출가했기 때문이다. 수시마여, 예를 들어 악행을 저지른 도둑을 잡아 왕에게 보여주며 ‘대왕이시여, 이 자는 악행을 저지른 도둑입니다. 이 자에게 왕께서 원하시는 형벌을 내리소서’라고 말한다고 하자. 그러면 왕은 이와 같이 명령할 것이다. ‘여보게들, 가서 이 사람을 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 손을 묶어 단단히 포박하고, 머리를 깎아 거친 소리가 나는 북을 치며 거리와 거리, 골목과 골목으로 끌고 다니다가, 남쪽 문으로 나가 성의 남쪽에서 목을 베라’고. 그러면 왕의 부하들은 그 도둑을 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 묶어 단단히 포박하고, 머리를 깎아 거친 소리의 북을 치며 거리와 골목마다 끌고 다니다가 남쪽 문 밖 성의 남쪽에서 목을 벨 것이다. 수시마여, 그대는 어떻게 생각하는가? 그 사람이 그 원인으로 인하여 고통과 슬픔을 겪지 않겠는가?” “그렇습니다, 세존이시여.”

‘‘ยํ โข โส, สุสิม, ปุริโส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทิเยถ. ยา เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ธมฺมตฺเถนกสฺส ปพฺพชฺชา, อยํ ตโต ทุกฺขวิปากตรา จ กฏุกวิปากตรา จ, อปิ จ วินิปาตาย สํวตฺตติ. ยโต จ โข ตฺวํ, สุสิม, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิ เหสา, สุสิม, อริยสฺส วินเย [Pg.348] โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายติญฺจ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ. ทสมํ.

“수시마여, 그 사람이 그 원인으로 인해 겪는 고통과 슬픔보다, 이와 같이 잘 설해진 법과 율에서 ‘법의 도둑’으로 출가한 과보가 더욱 고통스럽고 더욱 혹독하며, 실로 파멸로 이끄는 것이다. 그러나 수시마여, 그대가 허물을 허물로 보고 법답게 참회하였으므로 우리는 그것을 받아들인다. 수시마여, 허물을 허물로 보고 법답게 참회하며 미래에 단속을 행하는 것은 성스러운 율(아리야 위나야)에 있어 실로 성장을 의미한다.” 열 번째 경.

มหาวคฺโค สตฺตโม.

일곱 번째 마하왁가(대품)가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약 게송(우다나):

ทฺเว อสฺสุตวตา วุตฺตา, ปุตฺตมํเสน จาปรํ;

อตฺถิราโค จ นครํ, สมฺมสํ นฬกลาปิยํ;

โกสมฺพี อุปยนฺติ จ, ทสโม สุสิเมน จาติ.

두 편의 ‘배우지 못한 사람’ 경이 설해졌고, ‘자식의 살’ 경이 그다음이며, ‘탐욕이 있으면’ 경과 ‘성’ 경, ‘살펴봄’ 경, ‘갈대 묶음’ 경, ‘코삼비’ 경, ‘가까이 감’ 경, 그리고 열 번째는 ‘수시마’ 경으로 설해졌다.

๘. สมณพฺราหฺมณวคฺโค

8. 8. 사문 바라문 품

๑. ชรามรณสุตฺตํ

1. 1. 늙음과 죽음 경

๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ.

71. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 제타 숲에 있는 아나타핀디카 원림에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는…(중략)… “비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 늙음과 죽음을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 일어남을 알지 못하며, 늙음과 죽음의 소멸을 알지 못하고, 늙음과 죽음의 소멸로 이끄는 도 닦음을 알지 못한다면, 비구들이여, 그들은 나에게 있어 사문들 중에 사문으로 인정되지 않으며, 바라문들 중에 바라문으로 인정되지 않는다. 또한 그 존자들은 사문의 가치나 바라문의 가치를 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머물지 못한다.”

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ ปชานนฺติ…เป… ปฏิปทํ ปชานนฺติ, เต โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. (สุตฺตนฺโต เอโก). ปฐมํ.

“비구들이여, 어떤 사문이나 바라문들이든 늙음과 죽음을 알고... (중략) ... 그 길(도닦음)을 아는 이들, 비구들이여, 그 사문들이나 바라문들은 사문들 사이에서도 사문이라 인정받고 바라문들 사이에서도 바라문이라 인정받는다. 또한 그 존자들은 사문의 상태와 바라문의 상태를 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머문다.” (한 경). 첫 번째.

๒-๑๑. ชาติสุตฺตาทิทสกํ

2-11. 태어남 경 등 열 가지 경

๗๒. สาวตฺถิยํ [Pg.349] วิหรติ…เป… ชาตึ นปฺปชานนฺติ…เป….

72. 사밧티에 머무셨다... (중략) ... 태어남을 알지 못하고... (중략) ...

(๓) ภวํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(3) 존재를 알지 못하고... (중략) ...

(๔) อุปาทานํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(4) 집착을 알지 못하고... (중략) ...

(๕) ตณฺหํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(5) 갈애를 알지 못하고... (중략) ...

(๖) เวทนํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(6) 느낌을 알지 못하고... (중략) ...

(๗) ผสฺสํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(7) 접촉을 알지 못하고... (중략) ...

(๘) สฬายตนํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(8) 여섯 감각장소를 알지 못하고... (중략) ...

(๙) นามรูปํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(9) 명색을 알지 못하고... (중략) ...

(๑๐) วิญฺญาณํ นปฺปชานนฺติ…เป….

(10) 식(아르마리)을 알지 못하고... (중략) ...

(๑๑) ‘‘สงฺขาเร นปฺปชานนฺติ, สงฺขารสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ…เป… สงฺขาเร ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. เอกาทสมํ.

(11) “의도적 형성들을 알지 못하고, 의도적 형성들의 일어남을 알지 못하며, 의도적 형성들의 소멸을 알지 못하고, 의도적 형성들의 소멸로 인도하는 길을 알지 못한다... (중략) ... 의도적 형성들을 알고... (중략) ... 스스로 특별한 지혜로 실현하여 구족하여 머문다.” 열한 번째.

สมณพฺราหฺมณวคฺโค อฏฺฐโม.

여덟 번째 사문 바라문 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ปจฺจเยกาทส วุตฺตา, จตุสจฺจวิภชฺชนา;

สมณพฺราหฺมณวคฺโค, นิทาเน ภวติ อฏฺฐโม.

연기에 관한 열한 경이 설해졌고 사성제로 구분하였다. 니다나 장(因緣篇)에서 사문 바라문 품은 여덟 번째이다.

วคฺคุทฺทานํ –

품들의 요약(우다나)은 다음과 같다.

พุทฺโธ อาหาโร ทสพโล, กฬาโร คหปติปญฺจโม;

ทุกฺขวคฺโค มหาวคฺโค, อฏฺฐโม สมณพฺราหฺมโณติ.

붓다 품, 음식 품, 십력 품, 깔라라 품, 다섯 번째인 거사 품, 고통 품, 큰 품, 여덟 번째인 사문 바라문 품이다.

๙. อนฺตรเปยฺยาลํ

9. 9. 중간 줄임(중간 페이야라) 품

๑. สตฺถุสุตฺตํ

1. 1. 스승 경

๗๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรเณ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; ชรามรณสมุทยํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรณสมุทเย ยถาภูตํ [Pg.350] ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; ชรามรณนิโรธํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรณนิโรเธ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรณนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ’’ติ. (สุตฺตนฺโต เอโก). ปฐมํ.

73. 사밧티에 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 늙음과 죽음을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는 늙음과 죽음에 대해 있는 그대로 알기 위해서 스승을 찾아야 한다. 늙음과 죽음의 일어남을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는 늙음과 죽음의 일어남에 대해 있는 그대로 알기 위해서 스승을 찾아야 한다. 늙음과 죽음의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는 늙음과 죽음의 소멸에 대해 있는 그대로 알기 위해서 스승을 찾아야 한다. 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는 늙음과 죽음의 소멸로 인도하는 길에 대해 있는 그대로 알기 위해서 스승을 찾아야 한다.” (한 경). 첫 번째.

(สพฺเพสํ เปยฺยาโล เอวํ วิตฺถาเรตพฺโพ)

(모든 경의 줄임 부분을 이와 같이 상세히 풀이해야 한다.)

๒-๑๑. ทุติยสตฺถุสุตฺตาทิทสกํ

2-11. 두 번째 스승 경 등 열 가지 경

(๒) ชาตึ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(2) 비구들이여, 태어남을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๓) ภวํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(3) 비구들이여, 존재를 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๔) อุปาทานํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(4) 비구들이여, 집착을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๕) ตณฺหํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(5) 비구들이여, 갈애를 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๖) เวทนํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(6) 비구들이여, 느낌을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๗) ผสฺสํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(7) 비구들이여, 접촉을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๘) สฬายตนํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(8) 비구들이여, 여섯 감각장소를 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๙) นามรูปํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(9) 비구들이여, 명색을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 자는... (중략) ...

(๑๐) วิญฺญาณํ, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ…เป….

(10) 비구들이여, 식(識)을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는... (이하 생략).

(๑๑) ‘‘สงฺขาเร, ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขาเรสุ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; สงฺขารสมุทยํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขารสมุทเย ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; สงฺขารนิโรธํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขารนิโรเธ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ; สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขารนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ’’ติ. เอกาทสมํ.

(11) "비구들이여, 형성된 것들(行)을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는 형성된 것들을 있는 그대로 알기 위해 스승을 찾아야 한다. 형성된 것들의 일어남을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는 형성된 것들의 일어남을 있는 그대로 알기 위해 스승을 찾아야 한다. 형성된 것들의 소멸을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는 형성된 것들의 소멸을 있는 그대로 알기 위해 스승을 찾아야 한다. 형성된 것들의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는 형성된 것들의 소멸로 인도하는 도닦음을 있는 그대로 알기 위해 스승을 찾아야 한다." 열한 번째.

(สพฺเพสํ จตุสจฺจิกํ กาตพฺพํ).

[모든 경들을 사성제로 분류해야 한다.]

๒-๑๒. สิกฺขาสุตฺตาทิเปยฺยาลเอกาทสกํ

2-12. 학습경 등을 포함한 열한 가지 반복되는 경들

(๒) ‘‘ชรามรณํ[Pg.351], ภิกฺขเว, อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรเณ ยถาภูตํ ญาณาย สิกฺขา กรณียา.

(2) "비구들이여, 늙음과 죽음을 있는 그대로 알지 못하고 보지 못하는 비구는 늙음과 죽음을 있는 그대로 알기 위해 학습(실천)해야 한다."

(เปยฺยาโล. จตุสจฺจิกํ กาตพฺพํ).

[반복. 사성제로 분류해야 한다.]

(๓) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… โยโค กรณีโย…เป….

(3) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 노력(정진)해야 한다... (이하 생략)."

(๔) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… ฉนฺโท กรณีโย…เป….

(4) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 의욕을 내야 한다... (이하 생략)."

(๕) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… อุสฺโสฬฺหี กรณียา…เป….

(5) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 강렬한 노력을 해야 한다... (이하 생략)."

(๖) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… อปฺปฏิวานี กรณียา…เป….

(6) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 물러나지 않는 노력을 해야 한다... (이하 생략)."

(๗) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… อาตปฺปํ กรณียํ…เป….

(7) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 열성을 다해야 한다... (이하 생략)."

(๘) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… วีริยํ กรณียํ…เป….

(8) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 정진해야 한다... (이하 생략)."

(๙) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… สาตจฺจํ กรณียํ…เป….

(9) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 지속적인 노력을 해야 한다... (이하 생략)."

(๑๐) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… สติ กรณียา…เป….

(10) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 마음챙김을 해야 한다... (이하 생략)."

(๑๑) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… สมฺปชญฺญํ กรณียํ…เป….

(11) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 알아차림을 해야 한다... (이하 생략)."

(๑๒) ชรามรณํ, ภิกฺขเว, อชานตา…เป… อปฺปมาโท กรณีโย…เป….

(12) "비구들이여, 늙음과 죽음을 알지 못하는... 방일하지 않아야 한다." 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

อนฺตรเปยฺยาโล นวโม.

아홉 번째 중간 생략 구절이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약송은 다음과 같다.

สตฺถา สิกฺขา จ โยโค จ, ฉนฺโท อุสฺโสฬฺหิปญฺจมี;

อปฺปฏิวานิ อาตปฺปํ, วีริยํ สาตจฺจมุจฺจติ;

สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ, อปฺปมาเทน ทฺวาทสาติ.

"스승경과 학습경과 노력경, 의욕경과 다섯 번째인 강렬한 노력경, 물러나지 않음경, 열성경, 정진경, 지속함경, 마음챙김경, 알아차림경, 방일하지 않음경의 열두 가지 경이 설해졌다."

สุตฺตนฺตา อนฺตรเปยฺยาลา นิฏฺฐิตา.

중간 생략 구절의 경들이 끝났다.

ปเร เต ทฺวาทส โหนฺติ, สุตฺตา ทฺวตฺตึส สตานิ;

จตุสจฺเจน เต วุตฺตา, เปยฺยาลอนฺตรมฺหิ เยติ.

다른 열두 가지가 있으며, 그 경들은 백삼십이 개이다. 반복되는 중간 구절에서 설해진 그 경들은 사성제로 설해졌다.

อนฺตรเปยฺยาเลสุ อุทฺทานํ สมตฺตํ.

중간 생략 구절의 요약송이 완료되었다.

นิทานสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

인연 상윳다가 완료되었다.

๒. อภิสมยสํยุตฺตํ

2. 2. 깨달음 상윳다 (아비사마야 상윳다)

๑. นขสิขาสุตฺตํ

1. 1. 손톱 끝 경 (나카시카 경)

๗๔. เอวํ [Pg.352] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา ปริตฺตํ นขสิขายํ ปํสุํ อาโรเปตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, โย วายํ มยา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต, อยํ วา มหาปถวี’’ติ?

74. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머무셨다. 그때 세존께서는 손톱 끝에 약간의 흙을 묻히신 뒤 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 내가 손톱 끝에 올려놓은 이 약간의 흙과 이 대지 중에서 어느 쪽이 더 많은가?"

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ, ยทิทํ มหาปถวี. อปฺปมตฺตโก ภควตา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต. เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ มหาปถวึ อุปนิธาย ภควตา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ. เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุํปรมตา. เอวํ มหตฺถิโย โข, ภิกฺขเว, ธมฺมาภิสมโย; เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ปฐมํ.

"세존이시여, 이 대지가 훨씬 더 많습니다. 세존께서 손톱 끝에 올려놓으신 흙은 아주 적습니다. 대지에 비하면 세존께서 손톱 끝에 올려놓으신 흙은 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다." "비구들이여, 그와 같이 통찰을 갖춘 성스러운 제자, 진리를 꿰뚫어 아는 이에게는 이미 다하고 소멸된 고통이 훨씬 더 많으며, 남은 고통은 아주 적다. 일곱 번의 생을 한도로 하는 이에게 남은 고통은, 이미 다하고 소멸된 이전의 고통의 무더기에 비하면 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못한다. 비구들이여, 이처럼 법을 꿰뚫어 아는 것은 큰 이익이 있고, 이처럼 법의 눈을 얻는 것은 큰 이익이 있다." 첫 번째 경.

๒. โปกฺขรณีสุตฺตํ

2. 2. 연못 경 (폭카라니 경)

๗๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, โปกฺขรณี ปญฺญาสโยชนานิ อายาเมน ปญฺญาสโยชนานิ วิตฺถาเรน ปญฺญาสโยชนานิ อุพฺเพเธน, ปุณฺณา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. ตโต ปุริโส กุสคฺเคน อุทกํ อุทฺธเรยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตํ ยํ วา โปกฺขรณิยา อุทก’’นฺติ?

75. 사밧티에 머무셨다... "비구들이여, 예를 들어 가로 50유순, 세로 50유순, 깊이 50유순인 연못이 물로 가득 차서, 그 가득함이 물가에 평평하여 까마귀가 마실 수 있을 정도라고 하자. 어떤 사람이 풀 끝으로 그 물을 찍어 낸다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 풀 끝으로 찍어 낸 물과 연못의 물 중에서 어느 쪽이 더 많은가?"

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ, ยทิทํ โปกฺขรณิยา อุทกํ. อปฺปมตฺตกํ กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตํ. เนว สติมํ กลํ อุเปติ [Pg.353] น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ โปกฺขรณิยา อุทกํ อุปนิธาย กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภต’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ. เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย, ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุํปรมตา. เอวํ มหตฺถิโย โข, ภิกฺขเว, ธมฺมาภิสมโย; เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ทุติยํ.

"세존이시여, 연못의 물이 훨씬 더 많습니다. 풀 끝으로 찍어 낸 물은 아주 적습니다. 연못의 물에 비하면 풀 끝으로 찍어 낸 물은 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다." "비구들이여, 그와 같이 통찰을 갖춘 성스러운 제자, 진리를 꿰뚫어 아는 이에게는 이미 다하고 소멸된 고통이 훨씬 더 많으며, 남은 고통은 아주 적다. 일곱 번의 생을 한도로 하는 이에게 남은 고통은, 이미 다하고 소멸된 이전의 고통의 무더기에 비하면 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못한다. 비구들이여, 이처럼 법을 꿰뚫어 아는 것은 큰 이익이 있고, 이처럼 법의 눈을 얻는 것은 큰 이익이 있다." 두 번째 경.

๓. สมฺเภชฺชอุทกสุตฺตํ

3. 합류하는 물 경

๗๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, เสยฺยถิทํ – คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี, ตโต ปุริโส ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุทฺธเรยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยานิ วา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ ยํ วา สมฺเภชฺชอุทก’’นฺติ?

76. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 강가 강, 야무나 강, 아찌라와띠 강, 사라부 강, 마히 강이라는 이 큰 강들이 한데 합쳐져 흐르는 곳이 있다고 하자. 어떤 사람이 그 합류하는 곳에서 두세 방울의 물을 떠냈다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 떠낸 두세 방울의 물과 합류하여 흐르는 물 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยทิทํ สมฺเภชฺชอุทกํ; อปฺปมตฺตกานิ ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ สมฺเภชฺชอุทกํ อุปนิธาย ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ตติยํ.

“세존이시여, 합류하여 흐르는 이 물이 훨씬 더 많습니다. 떠낸 두세 방울의 물은 아주 적은 양입니다. 합류하여 흐르는 물에 비하면, 떠낸 두세 방울의 물은 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 세 번째 경.

๔. ทุติยสมฺเภชฺชอุทกสุตฺตํ

4. 합류하는 물 경 둘째

๗๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, เสยฺยถิทํ – คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภู มหี, ตํ อุทกํ ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย ฐเปตฺวา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา สมฺเภชฺชอุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ ยานิ วา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานี’’ติ?

77. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 강가 강, 야무나 강, 아찌라와띠 강, 사라부 강, 마히 강이라는 이 큰 강들이 한데 합쳐져 흐르는 곳이 있다고 하자. 그 합류하는 물이 두세 방울의 물만 남기고 다 말라 없어졌다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 다 말라 없어진 합류하던 물과 남겨진 두세 방울의 물 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ สมฺเภชฺชอุทกํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺตกานิ ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานิ. เนว สติมํ กลํ [Pg.354] อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ สมฺเภชฺชอุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. จตุตฺถํ.

“세존이시여, 다 말라 없어진 합류하던 물이 훨씬 더 많습니다. 남겨진 두세 방울의 물은 아주 적은 양입니다. 다 말라 없어진 합류하던 물에 비하면, 남겨진 두세 방울의 물은 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 네 번째 경.

๕. ปถวีสุตฺตํ

5. 대지 경

๗๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส มหาปถวิยา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อุปนิกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยา วา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อุปนิกฺขิตฺตา อยํ วา มหาปถวี’’ติ?

78. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 거대한 대지 위에 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개를 놓아두었다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 놓아둔 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개와 이 거대한 대지 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ, ยทิทํ มหาปถวี; อปฺปมตฺติกา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อุปนิกฺขิตฺตา. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ มหาปถวึ อุปนิธาย สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อุปนิกฺขิตฺตา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ปญฺจมํ.

“세존이시여, 이 거대한 대지가 훨씬 더 많습니다. 놓아둔 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개는 아주 적은 양입니다. 거대한 대지에 비하면, 놓아둔 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개는 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 다섯 번째 경.

๖. ทุติยปถวีสุตฺตํ

6. 대지 경 둘째

๗๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาปถวี ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, ฐเปตฺวา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา มหาปถวิยา ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ ยา วา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อวสิฏฺฐา’’ติ?

79. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 거대한 대지가 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개만 남기고 다 사라져 없어졌다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 사라져 없어진 거대한 대지의 흙과 남겨진 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว ภนฺเต, พหุตรํ, มหาปถวิยา, ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺติกา สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อวสิฏฺฐา. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ มหาปถวิยา ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย สตฺต โกลฏฺฐิมตฺติโย คุฬิกา อวสิฏฺฐา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“세존이시여, 사라져 없어진 거대한 대지의 흙이 훨씬 더 많습니다. 남겨진 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개는 아주 적은 양입니다. 사라져 없어진 거대한 대지의 흙에 비하면, 남겨진 대추씨만 한 흙덩이 일곱 개는 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 여섯 번째 경.

๗. สมุทฺทสุตฺตํ

7. 바다 경

๘๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส มหาสมุทฺทโต ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุทฺธเรยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว[Pg.355], กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยานิ วา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ ยํ วา มหาสมุทฺเท อุทก’’นฺติ?

80. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 대해에서 두세 방울의 물을 떠냈다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 떠낸 두세 방울의 물과 대해에 있는 물 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ, ยทิทํ มหาสมุทฺเท อุทกํ; อปฺปมตฺตกานิ ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ มหาสมุทฺเท อุทกํ อุปนิธาย ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. สตฺตมํ.

“세존이시여, 대해에 있는 이 물이 훨씬 더 많습니다. 떠낸 두세 방울의 물은 아주 적은 양입니다. 대해의 물에 비하면, 떠낸 두세 방울의 물은 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 일곱 번째 경.

๘. ทุติยสมุทฺทสุตฺตํ

8. 바다 경 둘째

๘๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, ฐเปตฺวา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา มหาสมุทฺเท อุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ ยานิ วา ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานี’’ติ?

81. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 대해의 물이 두세 방울의 물만 남기고 다 말라 없어졌다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 대해의 다 말라 없어진 물과 남겨진 두세 방울의 물 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ มหาสมุทฺเท อุทกํ, ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺตกานิ ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานิ. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ มหาสมุทฺเท อุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ภิกฺขเว…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. อฏฺฐมํ.

“세존이시여, 대해의 다 말라 없어진 물이 훨씬 더 많습니다. 남겨진 두세 방울의 물은 아주 적은 양입니다. 대해의 다 말라 없어진 물에 비하면, 남겨진 두세 방울의 물은 백 분의 일에도, 천 분의 일에도, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이… 법의 눈을 얻는 것은 이와 같이 큰 결실이 있다.” 여덟 번째 경.

๙. ปพฺพตสุตฺตํ

9. 산 경

๘๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส หิมวโต ปพฺพตราชสฺส สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยา วา สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา โย วา หิมวา ปพฺพตราชา’’ติ?

82. 사왓티에서 머무르셨다… “비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 산들의 왕인 히말라야 산 곁에 겨자씨만 한 돌멩이 일곱 개를 놓아두었다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 놓아둔 겨자씨만 한 돌멩이 일곱 개와 산들의 왕인 히말라야 산 중 어느 것이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยทิทํ หิมวา ปพฺพตราชา; อปฺปมตฺติกา สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ [Pg.356] น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ หิมวนฺตํ ปพฺพตราชานํ อุปนิธาย สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข…เป… ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. นวมํ.

“세존이시여, 산의 왕인 히말라야가 훨씬 더 많습니다. 그 곁에 놓인 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들은 아주 적습니다. 산의 왕인 히말라야에 비하면, 그 곁에 놓인 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들은 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “이와 같이 비구들이여… (중략) …법안(法眼)을 얻는 것은 이와 같이 큰 이익이 있다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ทุติยปพฺพตสุตฺตํ

10. 두 번째 산의 비유 경(Dutiyapabbatasutta)

๘๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, หิมวา ปพฺพตราชา ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, ฐเปตฺวา สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา หิมวโต ปพฺพตราชสฺส ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ ยา วา สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อวสิฏฺฐา’’ติ?

83. 사왓띠에서 머무셨다… (중략) … “비구들이여, 예를 들어 산의 왕인 히말라야가 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들만 남겨두고 다 마르고 소멸되었다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 산의 왕인 히말라야의 다하고 소멸된 부분이 더 많으냐, 아니면 남아 있는 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들이 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ หิมวโต ปพฺพตราชสฺส ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺติกา สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อวสิฏฺฐา. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ หิมวโต ปพฺพตราชสฺส ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย สตฺต สาสปมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อวสิฏฺฐา’’ติ.

“세존이시여, 산의 왕인 히말라야의 다하고 소멸된 부분이 훨씬 더 많습니다. 남아 있는 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들은 아주 적습니다. 산의 왕인 히말라야의 다하고 소멸된 부분에 비하면, 남아 있는 겨자씨 일곱 알 정도의 돌조각들은 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ; อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ. เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ ปริกฺขีณํ ปริยาทิณฺณํ อุปนิธาย ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุํปรมตา. เอวํ มหตฺถิโย โข, ภิกฺขเว, ธมฺมาภิสมโย, เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภ’’ติ. ทสมํ.

“이와 같이 비구들이여, 견해를 구족하고 진리를 꿰뚫어 아는 성스러운 제자에게는, 이미 다하고 소멸된 괴로움이 훨씬 더 많으며, 남아 있는 괴로움은 아주 적다. 최대 일곱 번의 생을 더 거쳐야 하는 그 괴로움의 양은, 이미 다하고 소멸된 이전의 괴로움의 무리에 비하면 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못한다. 비구들이여, 이처럼 법의 실현(Abhisamaya)은 큰 이익이 있으며, 이처럼 법안(法眼)을 얻는 것은 큰 이익이 있다.” 열 번째 경.

๑๑. ตติยปพฺพตสุตฺตํ

11. 세 번째 산의 비유 경(Tatiyapabbatasutta)

๘๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส สิเนรุสฺส ปพฺพตราชสฺส สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิเปยฺย. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยา วา สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา โย วา สิเนรุ ปพฺพตราชา’’ติ?

84. 사왓띠에서 머무셨다… (중략) … “비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 산의 왕인 시네루(Sineru) 근처에 녹두 일곱 알 정도의 돌조각들을 놓아두었다고 하자. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 그 곁에 놓인 녹두 일곱 알 정도의 돌조각들이 더 많으냐, 아니면 산의 왕인 시네루가 더 많으냐?”

‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยทิทํ สิเนรุ ปพฺพตราชา; อปฺปมตฺติกา สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา. เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ [Pg.357] กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ สิเนรุํ ปพฺพตราชานํ อุปนิธาย สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อธิคมํ อุปนิธาย อญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกานํ อธิคโม เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ. เอวํ มหาธิคโม, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล, เอวํ มหาภิญฺโญ’’ติ. เอกาทสมํ.

“세존이시여, 산의 왕인 시네루가 훨씬 더 많습니다. 그 곁에 놓인 녹두 일곱 알 정도의 돌조각들은 아주 적습니다. 산의 왕인 시네루에 비하면, 그 곁에 놓인 녹두 일곱 알 정도의 돌조각들은 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못합니다.” “이와 같이 비구들이여, 견해를 구족한 성스러운 제자의 성취(adhigama)에 비하면, 외도의 사문·바라문·수행자들의 성취는 백 분의 일에도 미치지 못하고, 천 분의 일에도 미치지 못하며, 십만 분의 일에도 미치지 못한다. 비구들이여, 견해를 구족한 사람은 이처럼 큰 성취를 얻고, 이처럼 큰 수승한 지혜(abhiññā)를 가진다.” 열한 번째 경.

อภิสมยสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

실현 상윳따(Abhisamayasaṃyutta)가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

นขสิขา โปกฺขรณี, สมฺเภชฺชอุทเก จ ทฺเว;

ทฺเว ปถวี ทฺเว สมุทฺทา, ตโย จ ปพฺพตูปมาติ.

손톱 끝(Nakhasikhā), 연못(Pokkharaṇī), 그리고 두 개의 물줄기(Sambhejjaudaka), 두 개의 땅(Pathavī), 두 개의 바다(Samudda), 그리고 세 개의 산의 비유(Pabbatūpama) 경들이 있다.

๓. ธาตุสํยุตฺตํ

3. 요소 상윳따(Dhātusaṃyutta)

๑. นานตฺตวคฺโค

1. 다양성 모음(Nānattavagga)

๑. ธาตุนานตฺตสุตฺตํ

1. 요소의 다양성 경(Dhātunānattasutta)

๘๕. สาวตฺถิยํ [Pg.358] วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

85. 사왓띠에서 머무셨다… (중략) … “비구들이여, 너희들에게 요소의 다양성(dhātunānatta)에 대해 설하겠다. 그것을 듣고 잘 마음에 새겨라. 내가 말하리라.” 비구들은 “그렇게 하겠습니다, 세존이시여”라고 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 그러면 요소의 다양성이란 무엇인가? 안계(眼界, 눈), 색계(色界, 형색), 안식계(眼識界, 눈의 알음알이); 이계(耳界, 귀), 성계(聲界, 소리), 이식계(耳識界, 귀의 알음알이); 비계(鼻界, 코), 향계(香界, 냄새), 비식계(鼻識界, 코의 알음알이); 설계(舌界, 혀), 미계(味界, 맛), 설식계(舌識界, 혀의 알음알이); 신계(身界, 몸), 촉계(觸界, 감촉), 신식계(身識界, 몸의 알음알이); 의계(意界, 마노), 법계(法界, 법), 의식계(意識界, 마노의 알음알이)이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.” 첫 번째 경.

๒. ผสฺสนานตฺตสุตฺตํ

2. 감촉의 다양성 경(Phassanānattasutta)

๘๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุ โสตธาตุ ฆานธาตุ ชิวฺหาธาตุ กายธาตุ มโนธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

86. 사왓띠에서 머무셨다… (중략) … “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 감촉(phassa, 접촉)의 다양성이 일어난다. 비구들이여, 그러면 요소의 다양성이란 무엇인가? 안계, 이계, 비계, 설계, 신계, 의계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ? จกฺขุธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺโส. โสตธาตุํ ปฏิจฺจ… ฆานธาตุํ ปฏิจฺจ … ชิวฺหาธาตุํ ปฏิจฺจ… กายธาตุํ ปฏิจฺจ… มโนธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺโส. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 그러면 어떻게 요소의 다양성을 연하여 감촉의 다양성이 일어나는가? 비구들이여, 안계(眼界)를 연하여 안촉(眼觸)이 일어난다. 이계를 연하여… 비계를 연하여… 설계를 연하여… 신계를 연하여… 의계(意界)를 연하여 의촉(意觸)이 일어난다. 비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 연하여 감촉의 다양성이 일어난다.” 두 번째 경.

๓. โนผสฺสนานตฺตสุตฺตํ

3. 감촉이 아닌 다양성 경(Nophassanānattasutta)

๘๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุ…เป… มโนธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

87. 사왓띠에서 머무셨다… (중략) … “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 감촉의 다양성이 일어나며, 감촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 일어나는 것이 아니다. 비구들이여, 그러면 요소의 다양성이란 무엇인가? 안계… (중략) …의계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ[Pg.359], ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺโส, โน จกฺขุสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุธาตุ…เป… มโนธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺโส, โน มโนสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนธาตุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

“비구들이여, 그러면 어떻게 요소의 다양성을 연하여 감촉의 다양성이 일어나고, 감촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 일어나지 않는가? 비구들이여, 안계를 연하여 안촉이 일어나지만, 안촉을 연하여 안계가 일어나는 것은 아니다. … (중략) … 의계를 연하여 의촉이 일어나지만, 의촉을 연하여 의계가 일어나는 것은 아니다. 비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 연하여 감촉의 다양성이 일어나며, 감촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 일어나는 것은 아니다.” 세 번째 경.

๔. เวทนานานตฺตสุตฺตํ

4. 느낌의 다양성 경(Vedanānānattasutta)

๘๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุ …เป… มโนธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

88. 사왓티에서 머무셨다. “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨난다. 비구들이여, 요소의 다양성이란 무엇인가? 안계(눈의 요소) … 내지 … 의계(마음의 요소)이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ? จกฺขุธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺโส, จกฺขุสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… มโนธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺโส, มโนสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺสชา เวทนา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨나는가? 비구들이여, 안계를 연하여 안촉이 생겨나고, 안촉을 연하여 안촉에서 생긴 느낌이 생겨난다. … 내지 … 의계를 연하여 의촉이 생겨나고, 의촉을 연하여 의촉에서 생긴 느낌이 생겨난다. 비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨난다.” (네 번째 경)

๕. ทุติยเวทนานานตฺตสุตฺตํ

5. 두 번째 느낌의 다양성 경

๘๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, โน เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุ…เป… มโนธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

89. 사왓티에서 머무셨다. “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨난다. 느낌의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나는 것은 아니며, 접촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 생겨나는 것은 아니다. 비구들이여, 요소의 다양성이란 무엇인가? 안계 … 내지 … 의계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, โน เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ? จกฺขุธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺโส, จกฺขุสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา, โน จกฺขุสมฺผสฺสชํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุสมฺผสฺโส, โน จกฺขุสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ จกฺขุธาตุ…เป… มโนธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺโส, มโนสมฺผสฺสํ [Pg.360] ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺสชา เวทนา, โน มโนสมฺผสฺสชํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนสมฺผสฺโส, โน มโนสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มโนธาตุ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, โน เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨나며, 느낌의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나지 않고, 접촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 생겨나지 않는가? 비구들이여, 안계를 연하여 안촉이 생겨나고, 안촉을 연하여 안촉에서 생긴 느낌이 생겨난다. 안촉에서 생긴 느낌을 연하여 안촉이 생겨나는 것은 아니며, 안촉을 연하여 안계가 생겨나는 것은 아니다. … 내지 … 의계를 연하여 의촉이 생겨나고, 의촉을 연하여 의촉에서 생긴 느낌이 생겨난다. 의촉에서 생긴 느낌을 연하여 의촉이 생겨나는 것은 아니며, 의촉을 연하여 의계가 생겨나는 것은 아니다. 비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨나며, 느낌의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나지 않고, 접촉의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 생겨나지 않는다.” (다섯 번째 경)

๖. พาหิรธาตุนานตฺตสุตฺตํ

6. 외부 요소의 다양성 경

๙๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ…เป… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? รูปธาตุ สทฺทธาตุ คนฺธธาตุ รสธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ ธมฺมธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

90. 사왓티에서 머무셨다. “비구들이여, 너희들에게 요소의 다양성을 설하리라. 그것을 들어라. … 비구들이여, 요소의 다양성이란 무엇인가? 색계, 성계, 향계, 미계, 촉계, 법계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.” (여섯 번째 경)

๗. สญฺญานานตฺตสุตฺตํ

7. 인식의 다양성 경

๙๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? รูปธาตุ…เป… ธมฺมธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

91. 사왓티에서 머무셨다. 그 비구들은 세존께 “세존이시여, 그렇게 하겠습니다”라고 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 연하여 사유의 다양성이 생겨나고, 사유의 다양성을 연하여 의욕의 다양성이 생겨나고, 의욕의 다양성을 연하여 열뇌의 다양성이 생겨나고, 열뇌의 다양성을 연하여 구함의 다양성이 생겨난다. 비구들이여, 요소의 다양성이란 무엇인가? 색계 … 내지 … 법계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ?

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 연하여 사유의 다양성이 생겨나고, 사유의 다양성을 연하여 의욕의 다양성이 생겨나고, 의욕의 다양성을 연하여 열뇌의 다양성이 생겨나고, 열뇌의 다양성을 연하여 구함의 다양성이 생겨나는가?”

‘‘รูปธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสญฺญา, รูปสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสงฺกปฺโป, รูปสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปจฺฉนฺโท, รูปจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปปริฬาโห, รูปปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปปริเยสนา…เป… ธมฺมธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสงฺกปฺโป, ธมฺมสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมจฺฉนฺโท, ธมฺมจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริฬาโห, ธมฺมปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริเยสนา.

“비구들이여, 색계를 연하여 색에 대한 인식이 생겨나고, 색에 대한 인식을 연하여 색에 대한 사유가 생겨나고, 색에 대한 사유를 연하여 색에 대한 의욕이 생겨나고, 색에 대한 의욕을 연하여 색에 대한 열뇌가 생겨나고, 색에 대한 열뇌를 연하여 색에 대한 구함이 생겨난다. … 내지 … 법계를 연하여 법에 대한 인식이 생겨나고, 법에 대한 인식을 연하여 법에 대한 사유가 생겨나고, 법에 대한 사유를 연하여 법에 대한 의욕이 생겨나고, 법에 대한 의욕을 연하여 법에 대한 열뇌가 생겨나고, 법에 대한 열뇌를 연하여 법에 대한 구함이 생겨난다.”

‘‘เอวํ, โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ [Pg.361] ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 연하여 사유의 다양성이 생겨나고, 사유의 다양성을 연하여 의욕의 다양성이 생겨나고, 의욕의 다양성을 연하여 열뇌의 다양성이 생겨나고, 열뇌의 다양성을 연하여 구함의 다양성이 생겨난다.” (일곱 번째 경)

๘. โนปริเยสนานานตฺตสุตฺตํ

8. 구함이 없음의 다양성 경

๙๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ; โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, โน ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, โน ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, โน สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? รูปธาตุ…เป… ธมฺมธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

92. 사왓티에서 머무셨다. “비구들이여, 요소의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 연하여 … 내지 … 구함의 다양성이 생겨난다. 구함의 다양성을 연하여 열뇌의 다양성이 생겨나는 것은 아니며, 열뇌의 다양성을 연하여 의욕의 다양성이 생겨나는 것은 아니며, 의욕의 다양성을 연하여 사유의 다양성이 생겨나는 것은 아니며, 사유의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나는 것은 아니며, 인식의 다양성을 연하여 요소의 다양성이 생겨나는 것은 아니다. 비구들이여, 요소의 다양성이란 무엇인가? 색계 … 내지 … 법계이다. 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ปริเยสนานานตฺตํ; โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, โน ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, โน ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, โน สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ?

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 … [중략] … 추구의 다양성이 일어나는가? 추구의 다양성을 조건으로 하여 열뇌의 다양성이 일어나지 않고, 열뇌의 다양성을 조건으로 하여 의욕의 다양성이 일어나지 않으며, 의욕의 다양성을 조건으로 하여 사유의 다양성이 일어나지 않고, 사유의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나지 않으며, 인식의 다양성을 조건으로 하여 요소의 다양성이 일어나지 않는가?”

‘‘รูปธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสญฺญา…เป… ธมฺมธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ธมฺมปริเยสนา; โน ธมฺมปริเยสนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริฬาโห, โน ธมฺมปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมจฺฉนฺโท, โน ธมฺมจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสงฺกปฺโป, โน ธมฺมสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, โน ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมธาตุ.

“비구들이여, 형색의 요소를 조건으로 하여 형색에 대한 인식이 일어나고 … [중략] … 법의 요소를 조건으로 하여 법에 대한 인식이 일어난다. 법의 인식을 조건으로 하여 … [중략] … 법에 대한 추구가 일어난다. 법에 대한 추구를 조건으로 하여 법에 대한 열뇌가 일어나지 않고, 법에 대한 열뇌를 조건으로 하여 법에 대한 의욕이 일어나지 않으며, 법에 대한 의욕을 조건으로 하여 법에 대한 사유가 일어나지 않고, 법에 대한 사유를 조건으로 하여 법에 대한 인식이 일어나지 않으며, 법에 대한 인식을 조건으로 하여 법의 요소가 일어나지 않는다.”

‘‘เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ปริเยสนานานตฺตํ; โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, โน ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, โน ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, โน สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 … [중략] … 추구의 다양성이 일어난다. 추구의 다양성을 조건으로 하여 열뇌의 다양성이 일어나지 않고, 열뇌의 다양성을 조건으로 하여 의욕의 다양성이 일어나지 않으며, 의욕의 다양성을 조건으로 하여 사유의 다양성이 일어나지 않고, 사유의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나지 않으며, 인식의 다양성을 조건으로 하여 요소의 다양성이 일어나지 않는다.” (여덟 번째 경)

๙. พาหิรผสฺสนานตฺตสุตฺตํ

9. 9. 바히라팟사나낫따 경 (외부 접촉의 다양성 경)

๙๓. สาวตฺถิยํ [Pg.362] วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ลาภนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? รูปธาตุ…เป… ธมฺมธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

93. 사왓띠에서 머무실 때였다. … “비구들이여, 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 사유의 다양성이 일어나며, 사유의 다양성을 조건으로 하여 접촉의 다양성이 일어나고, 접촉의 다양성을 조건으로 하여 느낌의 다양성이 일어난다. 느낌의 다양성을 조건으로 하여 의욕의 다양성이 일어나고, 의욕의 다양성을 조건으로 하여 열뇌의 다양성이 일어나며, 열뇌의 다양성을 조건으로 하여 추구의 다양성이 일어나고, 추구의 다양성을 조건으로 하여 이득의 다양성이 일어난다. 비구들이여, 그러면 요소의 다양성이란 무엇인가? 형색의 요소 … [중략] … 법의 요소 — 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ลาภนานตฺตํ?

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 … [중략] … 이득의 다양성이 일어나는가?”

‘‘รูปธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสญฺญา, รูปสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสงฺกปฺโป, รูปสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสมฺผสฺโส, รูปสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสมฺผสฺสชา เวทนา, รูปสมฺผสฺสชํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปจฺฉนฺโท, รูปจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปปริฬาโห, รูปปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปปริเยสนา, รูปปริเยสนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปลาโภ…เป… ธมฺมธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสงฺกปฺโป, ธมฺมสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสมฺผสฺโส, ธมฺมสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสมฺผสฺสชา เวทนา, ธมฺมสมฺผสฺสชํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมจฺฉนฺโท, ธมฺมจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริฬาโห, ธมฺมปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริเยสนา, ธมฺมปริเยสนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมลาโภ.

“비구들이여, 형색의 요소를 조건으로 하여 형색에 대한 인식이 일어나고, 형색에 대한 인식을 조건으로 하여 형색에 대한 사유가 일어나며, 형색에 대한 사유를 조건으로 하여 형색에 대한 접촉이 일어나고, 형색에 대한 접촉을 조건으로 하여 형색에 대한 접촉에서 생긴 느낌이 일어난다. 형색에 대한 접촉에서 생긴 느낌을 조건으로 하여 형색에 대한 의욕이 일어나고, 형색에 대한 의욕을 조건으로 하여 형색에 대한 열뇌가 일어나며, 형색에 대한 열뇌를 조건으로 하여 형색에 대한 추구가 일어나고, 형색에 대한 추구를 조건으로 하여 형색의 이득이 일어난다. … [중략] … 법의 요소를 조건으로 하여 법에 대한 인식이 일어나고, 법에 대한 인식을 조건으로 하여 법에 대한 사유가 일어나며, 법에 대한 사유를 조건으로 하여 법에 대한 접촉이 일어나고, 법에 대한 접촉을 조건으로 하여 법에 대한 접촉에서 생긴 느낌이 일어난다. 법에 대한 접촉에서 생긴 느낌을 조건으로 하여 법에 대한 의욕이 일어나고, 법에 대한 의욕을 조건으로 하여 법에 대한 열뇌가 일어나며, 법에 대한 열뇌를 조건으로 하여 법에 대한 추구가 일어나고, 법에 대한 추구를 조건으로 하여 법의 이득이 일어난다.”

‘‘เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ปริเยสนานานตฺตํ, ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ลาภนานตฺต’’นฺติ. นวมํ.

“비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 … [중략] … 추구의 다양성이 일어나며, 추구의 다양성을 조건으로 하여 이득의 다양성이 일어난다.” (아홉 번째 경)

๑๐. ทุติยพาหิรผสฺสนานตฺตสุตฺตํ

10. 10. 두 번째 바히라팟사나낫따 경 (두 번째 외부 접촉의 다양성 경)

๙๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุนานตฺตํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, ผสฺส… เวทนา… ฉนฺท… ปริฬาห… ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ลาภนานตฺตํ; โน ลาภนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, โน ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ฉนฺท… เวทนา… ผสฺส… สงฺกปฺป… สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ [Pg.363] อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ? รูปธาตุ…เป… ธมฺมธาตุ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ’’.

94. 사왓띠에서 머무실 때였다. … “비구들이여, 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 사유의 다양성이 일어나며, 접촉의 다양성 … 느낌의 다양성 … 의욕의 다양성 … 열뇌의 다양성 … 추구의 다양성을 조건으로 하여 이득의 다양성이 일어난다. 이득의 다양성을 조건으로 하여 추구의 다양성이 일어나지 않고, 추구의 다양성을 조건으로 하여 열뇌의 다양성이 일어나지 않으며, 열뇌의 다양성을 조건으로 하여 … [중략] … 의욕 … 느낌 … 접촉 … 사유 … 인식의 다양성이 일어나지 않고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 요소의 다양성이 일어나지 않는다. 비구들이여, 그러면 요소의 다양성이란 무엇인가? 형색의 요소 … [중략] … 법의 요소 — 비구들이여, 이것을 요소의 다양성이라 한다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ? ผสฺส… เวทนา… ฉนฺท… ปริฬาห… ปริเยสนา… ลาภ… โน ลาภนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาห… ฉนฺท… เวทนา… ผสฺส… โน สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺตํ?

“비구들이여, 어떻게 요소의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나고, 인식의 다양성을 조건으로 하여 사유의 다양성이 일어나는가? 접촉 … 느낌 … 의욕 … 열뇌 … 추구 … 이득 … 어떻게 이득의 다양성을 조건으로 하여 추구의 다양성이 일어나지 않고, 추구의 다양성을 조건으로 하여 열뇌 … 의욕 … 느낌 … 접촉 … 사유의 다양성을 조건으로 하여 인식의 다양성이 일어나지 않으며, 인식의 다양성을 조건으로 하여 요소의 다양성이 일어나지 않는가?”

‘‘รูปธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ รูปสญฺญา…เป… ธมฺมธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… ธมฺมปริเยสนา, ธมฺมปริเยสนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมลาโภ; โน ธมฺมลาภํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริเยสนา, โน ธมฺมปริเยสนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมปริฬาโห, โน ธมฺมปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมจฺฉนฺโท, โน ธมฺมจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสมฺผสฺสชา เวทนา, โน ธมฺมสมฺผสฺสชํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสมฺผสฺโส, โน ธมฺมสมฺผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสงฺกปฺโป, โน ธมฺมสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมสญฺญา, โน ธมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธมฺมธาตุ.

“비구들이여, 형상의 요소(색계)를 의지하여 형상의 인식이 생겨나고... 법의 요소(법계)를 의지하여 법의 인식이 생겨난다. 법의 인식을 의지하여... 법의 추구가 생겨나고, 법의 추구를 의지하여 법의 얻음이 생겨난다. 법의 얻음을 의지하여 법의 추구가 생겨나는 것이 아니며, 법의 추구를 의지하여 법의 열뇌가 생겨나는 것이 아니며, 법의 열뇌를 의지하여 법의 욕구가 생겨나는 것이 아니며, 법의 욕구를 의지하여 법의 접촉에서 생긴 느낌이 생겨나는 것이 아니며, 법의 접촉에서 생긴 느낌을 의지하여 법의 접촉이 생겨나는 것이 아니며, 법의 접촉을 의지하여 법의 사유가 생겨나는 것이 아니며, 법의 사유를 의지하여 법의 인식이 생겨나는 것이 아니며, 법의 인식을 의지하여 법의 요소가 생겨나는 것이 아니다.”

‘‘เอวํ โข, ภิกฺขเว, ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ…เป… สงฺกปฺป… ผสฺส… เวทนา… ฉนฺท… ปริฬาห… ปริเยสนา… ลาภ… โน ลาภนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, โน ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, โน ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, โน ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, โน เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, โน ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, โน สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, โน สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ธาตุนานตฺต’’นฺติ. ทสมํ.

“비구들이여, 이와 같이 요소의 다양성을 의지하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 의지하여... 사유, 접촉, 느낌, 욕구, 열뇌, 추구, 얻음의 다양성이 생겨난다. 얻음의 다양성을 의지하여 추구의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 추구의 다양성을 의지하여 열뇌의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 열뇌의 다양성을 의지하여 욕구의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 욕구의 다양성을 의지하여 느낌의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 느낌의 다양성을 의지하여 접촉의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 접촉의 다양성을 의지하여 사유의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 사유의 다양성을 의지하여 인식의 다양성이 생겨나는 것이 아니며, 인식의 다양성을 의지하여 요소의 다양성이 생겨나는 것이 아니다.” 열 번째 경 끝.

นานตฺตวคฺโค ปฐโม.

다양성 품(나낫타왁가) 첫 번째가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나)은 다음과 같다.

ธาตุผสฺสญฺจ โน เจตํ, เวทนา อปเร ทุเว;

เอตํ อชฺฌตฺตปญฺจกํ, ธาตุสญฺญญฺจ โน เจตํ;

ผสฺสสฺส อปเร ทุเว, เอตํ พาหิรปญฺจกนฺติ.

요소, 접촉, ‘이것이 아니다’, 느낌에 관한 또 다른 두 가지, 이것이 안의 다섯이고; 요소, 인식, ‘이것이 아니다’, 접촉에 관한 또 다른 두 가지, 이것이 밖의 다섯이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. สตฺตธาตุสุตฺตํ

1. 일곱 요소의 경

๙๕. สาวตฺถิยํ [Pg.364] วิหรติ…เป… ‘‘สตฺติมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา สตฺต? อาภาธาตุ, สุภธาตุ, อากาสานญฺจายตนธาตุ, วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ, อากิญฺจญฺญายตนธาตุ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ, สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ – อิมา โข, ภิกฺขเว, สตฺต ธาตุโย’’ติ.

95. 사밧티에서 머무셨다... “비구들이여, 이러한 일곱 가지 요소가 있다. 무엇이 일곱인가? 빛의 요소, 아름다움의 요소, 공무변처의 요소, 식무변처의 요소, 무소유처의 요소, 비상비비상처의 요소, 상수멸의 요소이다. 비구들이여, 이것이 참으로 일곱 가지 요소이다.”

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยา จายํ, ภนฺเต, อาภาธาตุ ยา จ สุภธาตุ ยา จ อากาสานญฺจายตนธาตุ ยา จ วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ ยา จ อากิญฺจญฺญายตนธาตุ ยา จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ ยา จ สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ – อิมา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุโย กึ ปฏิจฺจ ปญฺญายนฺตี’’ติ?

이와 같이 말씀하시자 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 이 빛의 요소, 아름다움의 요소, 공무변처의 요소, 식무변처의 요소, 무소유처의 요소, 비상비비상처의 요소, 상수멸의 요소라는 이러한 요소들은 참으로 무엇을 의지하여 나타나는 것입니까?”

‘‘ยายํ, ภิกฺขุ, อาภาธาตุ – อยํ ธาตุ อนฺธการํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, สุภธาตุ – อยํ ธาตุ อสุภํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, อากาสานญฺจายตนธาตุ – อยํ ธาตุ รูปํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ – อยํ ธาตุ อากาสานญฺจายตนํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, อากิญฺจญฺญายตนธาตุ – อยํ ธาตุ วิญฺญาณญฺจายตนํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ – อยํ ธาตุ อากิญฺจญฺญายตนํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. ยายํ, ภิกฺขุ, สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ – อยํ ธาตุ นิโรธํ ปฏิจฺจ ปญฺญายตี’’ติ.

“비구여, 이 빛의 요소는 어둠을 의지하여 나타난다. 비구여, 이 아름다움의 요소는 추함(부정함)을 의지하여 나타난다. 비구여, 이 공무변처의 요소는 물질(색)을 의지하여 나타난다. 비구여, 이 식무변처의 요소는 공무변처를 의지하여 나타난다. 비구여, 이 무소유처의 요소는 식무변처를 의지하여 나타난다. 비구여, 이 비상비비상처의 요소는 무소유처를 의지하여 나타난다. 비구여, 이 상수멸의 요소는 멸(니로다)을 의지하여 나타난다.”

‘‘ยา จายํ, ภนฺเต, อาภาธาตุ ยา จ สุภธาตุ ยา จ อากาสานญฺจายตนธาตุ ยา จ วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ ยา จ อากิญฺจญฺญายตนธาตุ ยา จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ ยา จ สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ – อิมา นุ โข, ภนฺเต, ธาตุโย กถํ สมาปตฺติ ปตฺตพฺพา’’ติ?

“세존이시여, 빛의 요소, 아름다움의 요소, 공무변처의 요소, 식무변처의 요소, 무소유처의 요소, 비상비비상처의 요소, 상수멸의 요소라는 이러한 요소들은 어떻게 삼매(증득)로서 도달되는 것입니까?”

‘‘ยา จายํ, ภิกฺขุ, อาภาธาตุ ยา จ สุภธาตุ ยา จ อากาสานญฺจายตนธาตุ ยา จ วิญฺญาณญฺจายตนธาตุ ยา จ อากิญฺจญฺญายตนธาตุ – อิมา ธาตุโย สญฺญาสมาปตฺติ ปตฺตพฺพา. ยายํ, ภิกฺขุ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนธาตุ – อยํ ธาตุ สงฺขาราวเสสสมาปตฺติ ปตฺตพฺพา[Pg.365]. ยายํ, ภิกฺขุ, สญฺญาเวทยิตนิโรธธาตุ – อยํ ธาตุ นิโรธสมาปตฺติ ปตฺตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

“비구여, 빛의 요소, 아름다움의 요소, 공무변처의 요소, 식무변처의 요소, 무소유처의 요소, 이 요소들은 인식의 삼매로서 도달되는 것이다. 비구여, 이 비상비비상처의 요소는 형성이 남아있는 삼매로서 도달되는 것이다. 비구여, 이 상수멸의 요소는 멸진정(니로다 삼매)으로서 도달되는 것이다.” 첫 번째 경 끝.

๒. สนิทานสุตฺตํ

2. 원인이 있음의 경

๙๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘สนิทานํ, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ วิหึสาวิตกฺโก, โน อนิทานํ’’.

96. 사밧티에서 머무셨다... “비구들이여, 감각적 욕망에 대한 사유는 원인이 있어서 생겨나는 것이지, 원인 없이 생겨나는 것이 아니다. 악의에 찬 사유는 원인이 있어서 생겨나는 것이지, 원인 없이 생겨나는 것이 아니다. 해치려는 사유는 원인이 있어서 생겨나는 것이지, 원인 없이 생겨나는 것이 아니다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สนิทานํ อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ วิหึสาวิตกฺโก, โน อนิทานํ? กามธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ กามสญฺญา, กามสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ กามสงฺกปฺโป, กามสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ กามจฺฉนฺโท, กามจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ กามปริฬาโห, กามปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ กามปริเยสนา. กามปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ตีหิ ฐาเนหิ มิจฺฉา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 어떻게 감각적 욕망에 대한 사유는 원인이 있어서 생겨나고 원인 없이 생겨나지 않는 것이며, 악의에 찬 사유는 원인이 있어서 생겨나고 원인 없이 생겨나지 않는 것이며, 해치려는 사유는 원인이 있어서 생겨나고 원인 없이 생겨나지 않는 것인가? 비구들이여, 욕계의 요소를 의지하여 감각적 욕망의 인식이 생겨나고, 감각적 욕망의 인식을 의지하여 감각적 욕망의 사유가 생겨나고, 감각적 욕망의 사유를 의지하여 감각적 욕망에 대한 욕구가 생겨나고, 감각적 욕망에 대한 욕구를 의지하여 감각적 욕망의 열뇌가 생겨나고, 감각적 욕망의 열뇌를 의지하여 감각적 욕망에 대한 추구가 생겨난다. 비구들이여, 감각적 욕망의 추구를 행하는 배운 바 없는 범부는 몸과 말과 마음의 세 가지 근거로 그릇되게 실천한다.”

‘‘พฺยาปาทธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสงฺกปฺโป…เป… พฺยาปาทจฺฉนฺโท… พฺยาปาทปริฬาโห… พฺยาปาทปริเยสนา… พฺยาปาทปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ตีหิ ฐาเนหิ มิจฺฉา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 악의의 요소를 의지하여 악의의 인식이 생겨나고, 악의의 인식을 의지하여 악의의 사유가 생겨나며... 악의에 대한 욕구... 악의의 열뇌... 악의에 대한 추구가 생겨난다. 비구들이여, 악의에 대한 추구를 행하는 배운 바 없는 범부는 몸과 말과 마음의 세 가지 근거로 그릇되게 실천한다.”

‘‘วิหึสาธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ วิหึสาสญฺญา; วิหึสาสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ วิหึสาสงฺกปฺโป…เป… วิหึสาฉนฺโท… วิหึสาปริฬาโห… วิหึสาปริเยสนา… วิหึสาปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ตีหิ ฐาเนหิ มิจฺฉา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 해침의 요소를 의지하여 해침의 인식이 생겨나고, 해침의 인식을 의지하여 해침의 사유가 생겨나며... 해침에 대한 욕구... 해침의 열뇌... 해침에 대한 추구가 생겨난다. 비구들이여, 해침에 대한 추구를 행하는 배운 바 없는 범부는 몸과 말과 마음의 세 가지 근거로 그릇되게 실천한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อาทิตฺตํ ติณุกฺกํ สุกฺเข ติณทาเย นิกฺขิเปยฺย; โน เจ หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ ขิปฺปเมว นิพฺพาเปยฺย. เอวญฺหิ, ภิกฺขเว, เย ติณกฏฺฐนิสฺสิตา ปาณา เต อนยพฺยสนํ อาปชฺเชยฺยุํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, โย หิ โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อุปฺปนฺนํ วิสมคตํ สญฺญํ น ขิปฺปเมว ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ [Pg.366] คเมติ, โส ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ; กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

“비구들이여, 비유하자면 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 마른 풀숲에 던졌다고 하자. 만일 그가 손과 발로 그것을 즉시 끄지 않는다면, 비구들이여, 그 풀과 나무에 의지해 살던 생명체들은 불행과 파멸에 이르게 될 것이다. 이와 마찬가지로 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문이든 발생한 비뚤어진 인식을 즉시 버리지 않고, 멀리하지 않고, 없애지 않고, 사라지게 하지 않는다면, 그는 현생에서 고통과 괴로움과 절망과 번민 속에 머물게 되며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 악처에 떨어질 것이 예상된다.”

‘‘สนิทานํ, ภิกฺขเว, อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาวิตกฺโก, โน อนิทานํ.

“비구들이여, 출리(出離)의 사유는 원인이 있어 발생하는 것이지, 원인 없이 발생하는 것이 아니다. 무에(無恚)의 사유는 원인이 있어 발생하는 것이지, 원인 없이 발생하는 것이 아니다. 무해(無害)의 사유는 원인이 있어 발생하는 것이지, 원인 없이 발생하는 것이 아니다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, สนิทานํ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทวิตกฺโก, โน อนิทานํ; สนิทานํ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาวิตกฺโก, โน อนิทานํ? เนกฺขมฺมธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมสญฺญา, เนกฺขมฺมสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป, เนกฺขมฺมสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมจฺฉนฺโท, เนกฺขมฺมจฺฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมปริฬาโห, เนกฺขมฺมปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เนกฺขมฺมปริเยสนา; เนกฺขมฺมปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน สุตวา อริยสาวโก ตีหิ ฐาเนหิ สมฺมา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 어떻게 출리의 사유가 원인이 있어 발생하는 것이고 원인 없이 발생하는 것이 아닌가? 무에의 사유와 무해의 사유는 어떠한가? 비구들이여, 출리계(出離界)를 인연하여 출리의 인식이 생기고, 출리의 인식을 인연하여 출리의 사유가 생기며, 출리의 사유를 인연하여 출리의 의욕이 생기고, 출리의 의욕을 인연하여 출리의 열망이 생기며, 출리의 열망을 인연하여 출리의 모색이 생긴다. 비구들이여, 출리의 모색을 구하는 배움 깊은 성스러운 제자는 몸과 말과 마음의 세 가지 문에서 바르게 실천한다.”

‘‘อพฺยาปาทธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทสญฺญา, อพฺยาปาทสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทสงฺกปฺโป…เป… อพฺยาปาทจฺฉนฺโท… อพฺยาปาทปริฬาโห… อพฺยาปาทปริเยสนา, อพฺยาปาทปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน สุตวา อริยสาวโก ตีหิ ฐาเนหิ สมฺมา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 무에계(無恚界)를 인연하여 무에의 인식이 생기고, 무에의 인식을 인연하여 무에의 사유가 생기며, ... (중략) ... 무에의 의욕이 생기고, 무에의 열망이 생기며, 무에의 모색이 생긴다. 비구들이여, 무에의 모색을 구하는 배움 깊은 성스러운 제자는 몸과 말과 마음의 세 가지 문에서 바르게 실천한다.”

‘‘อวิหึสาธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาสญฺญา, อวิหึสาสญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาสงฺกปฺโป, อวิหึสาสงฺกปฺปํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาฉนฺโท, อวิหึสาฉนฺทํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาปริฬาโห, อวิหึสาปริฬาหํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ อวิหึสาปริเยสนา; อวิหึสาปริเยสนํ, ภิกฺขเว, ปริเยสมาโน สุตวา อริยสาวโก ตีหิ ฐาเนหิ สมฺมา ปฏิปชฺชติ – กาเยน, วาจาย, มนสา.

“비구들이여, 무해계(無害界)를 인연하여 무해의 인식이 생기고, 무해의 인식을 인연하여 무해의 사유가 생기며, 무해의 사유를 인연하여 무해의 의욕이 생기고, 무해의 의욕을 인연하여 무해의 열망이 생기며, 무해의 열망을 인연하여 무해의 모색이 생긴다. 비구들이여, 무해의 모색을 구하는 배움 깊은 성스러운 제자는 몸과 말과 마음의 세 가지 문에서 바르게 실천한다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อาทิตฺตํ ติณุกฺกํ สุกฺเข ติณทาเย นิกฺขิเปยฺย; ตเมนํ หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ ขิปฺปเมว นิพฺพาเปยฺย. เอวญฺหิ, ภิกฺขเว, เย ติณกฏฺฐนิสฺสิตา ปาณา เต น อนยพฺยสนํ อาปชฺเชยฺยุํ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, โย หิ โกจิ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อุปฺปนฺนํ วิสมคตํ สญฺญํ ขิปฺปเมว ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ [Pg.367] อนภาวํ คเมติ, โส ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ; กายสฺส จ เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 비유하자면 어떤 사람이 불붙은 풀 횃불을 마른 풀숲에 던졌다고 하자. 그가 그것을 손과 발로 즉시 끈다면, 비구들이여, 그 풀과 나무에 의지해 살던 생명체들은 불행과 파멸에 이르지 않을 것이다. 이와 마찬가지로 비구들이여, 어떤 사문이나 바라문이든 발생한 비뚤어진 인식을 즉시 버리고, 멀리하고, 없애고, 사라지게 한다면, 그는 현생에서 괴로움과 절망과 번민 없이 행복하게 머물게 되며, 몸이 무너져 죽은 뒤에는 선처에 태어날 것이 예상된다.” 이와 같이 말씀하셨다. 두 번째 경.

๓. คิญฺชกาวสถสุตฺตํ

3. 3. 기인자까와사타 경 (벽돌집 경)

๙๗. เอกํ สมยํ ภควา ญาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

97. 이와 같이 들었다. 한때 세존께서는 냐띠까의 기인자까와사타(벽돌집)에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨고, 비구들은 “대덕이시여”라고 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญา, อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ, อุปฺปชฺชติ วิตกฺโก’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา กจฺจาโน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยายํ, ภนฺเต, ทิฏฺฐิ – ‘อสมฺมาสมฺพุทฺเธสุ สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ, อยํ นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิ กึ ปฏิจฺจ ปญฺญายตี’’ติ?

“비구들이여, 요소(界)를 인연하여 인식이 생기고, 견해가 생기며, 사유가 생긴다.” 이와 같이 말씀하시자, 존자 깟짜나(가전연)가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, ‘정등각자가 아닌 자들에게 정등각자라는 견해’가 생기는데, 세존이시여, 이 견해는 무엇을 인연하여 나타나는 것입니까?”

‘‘มหติ โข เอสา, กจฺจาน, ธาตุ ยทิทํ อวิชฺชาธาตุ. หีนํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ หีนา สญฺญา, หีนา ทิฏฺฐิ, หีโน วิตกฺโก, หีนา เจตนา, หีนา ปตฺถนา, หีโน ปณิธิ, หีโน ปุคฺคโล, หีนา วาจา; หีนํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; หีนา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามิ.

“깟짜나여, 이른바 무명계(無明界)라는 것은 참으로 거대한 요소이다. 깟짜나여, 저급한 요소를 인연하여 저급한 인식, 저급한 견해, 저급한 사유, 저급한 의도, 저급한 갈망, 저급한 결단, 저급한 인간, 저급한 말이 생긴다. 그는 저급한 것을 말하고, 가르치고, 천명하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명백하게 한다. 나는 그의 다시 태어남(upapatti) 또한 저급하다고 말한다.”

‘‘มชฺฌิมํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มชฺฌิมา สญฺญา, มชฺฌิมา ทิฏฺฐิ, มชฺฌิโม วิตกฺโก, มชฺฌิมา เจตนา, มชฺฌิมา ปตฺถนา, มชฺฌิโม ปณิธิ, มชฺฌิโม ปุคฺคโล, มชฺฌิมา วาจา; มชฺฌิมํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; มชฺฌิมา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามิ.

“깟짜나여, 중간의 요소를 인연하여 중간의 인식, 중간의 견해, 중간의 사유, 중간의 의도, 중간의 갈망, 중간의 결단, 중간의 인간, 중간의 말이 생긴다. 그는 중간의 것을 말하고, 가르치고, 천명하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명백하게 한다. 나는 그의 다시 태어남 또한 중간이라고 말한다.”

‘‘ปณีตํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปณีตา สญฺญา, ปณีตา ทิฏฺฐิ, ปณีโต วิตกฺโก, ปณีตา เจตนา, ปณีตา ปตฺถนา, ปณีโต ปณิธิ, ปณีโต ปุคฺคโล, ปณีตา วาจา; ปณีตํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; ปณีตา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามี’’ติ. ตติยํ.

“깟짜나여, 고귀한 요소를 인연하여 고귀한 인식, 고귀한 견해, 고귀한 사유, 고귀한 의도, 고귀한 갈망, 고귀한 결단, 고귀한 인간, 고귀한 말이 생긴다. 그는 고귀한 것을 말하고, 가르치고, 천명하고, 확립하고, 드러내고, 분석하고, 명백하게 한다. 나는 그의 다시 태어남 또한 고귀하다고 말한다.” 세 번째 경.

๔. หีนาธิมุตฺติกสุตฺตํ

4. 4. 히나디뭇띠까 경 (저급한 성향 경)

๙๘. สาวตฺถิยํ [Pg.368] วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

98. 사왓띠에서 머무셨다. “비구들이여, 중생들은 요소를 따라 서로 어울리고 같이 한다. 저급한 성향을 가진 자들은 저급한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 하며, 선한 성향을 가진 자들은 선한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 한다.”

‘‘อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

“비구들이여, 과거의 오랜 세월 동안에도 중생들은 요소를 따라 서로 어울리고 같이 했다. 저급한 성향을 가진 자들은 저급한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 했으며, 선한 성향을 가진 자들은 선한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 했다.”

‘‘อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

“비구들이여, 미래의 오랜 세월 동안에도 중생들은 요소를 따라 서로 어울리고 같이 할 것이다. 저급한 성향을 가진 자들은 저급한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 할 것이며, 선한 성향을 가진 자들은 선한 성향을 가진 자들과 함께 어울리고 같이 할 것이다.”

‘‘เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

"비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리며, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울린다." 네 번째 끝.

๕. จงฺกมสุตฺตํ

5. 경행의 경

๙๙. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข มหาโมคฺคลฺลาโน สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข มหากสฺสโป สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข อนุรุทฺโธ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข ปุณฺโณ มนฺตานิปุตฺโต สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข อุปาลิ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; อายสฺมาปิ โข อานนฺโท สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ; เทวทตฺโตปิ โข สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภควโต อวิทูเร จงฺกมติ.

99. 한때 세존께서는 라자가하의 영축산에 머물고 계셨다. 그때 사리풋타 존자가 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 마하목갈라나 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 마하캇사파 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 아누룻다 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 만타니풋타의 아들 뿐나 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 우팔리 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 아난다 존자도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다. 데와닷타도 많은 비구들과 함께 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 경행하고 있었다.

อถ [Pg.369] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สาริปุตฺตํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มหาปญฺญา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลานํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู มหิทฺธิกา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, กสฺสปํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธุตวาทา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อนุรุทฺธํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ทิพฺพจกฺขุกา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปุณฺณํ มนฺตานิปุตฺตํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ธมฺมกถิกา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุปาลึ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู วินยธรา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อานนฺทํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู พหุสฺสุตา. ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เทวทตฺตํ สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ จงฺกมนฺต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สพฺเพ โข เอเต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปาปิจฺฉา’’.

그때 세존께서 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 그대들은 사리풋타가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 대지혜를 갖춘 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 목갈라나가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 대신통을 갖춘 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 캇사파가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 두타행을 설하는 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 아누룻다가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 천안을 얻은 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 만타니풋타의 아들 뿐나가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 법사들이니라. 비구들이여, 그대들은 우팔리가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 율을 수지한 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 아난다가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 다문한 자들이니라. 비구들이여, 그대들은 데와닷타가 많은 비구들과 함께 경행하는 것을 보는가?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들이여, 저 비구들은 모두 사악한 욕망을 품은 자들이니라."

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

"비구들이여, 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리며, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울린다. 비구들이여, 과거에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울렸으니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울렸으며, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울렸느니라.

‘‘อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

비구들이여, 미래에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울릴 것이니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울릴 것이며, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울릴 것이니라.

‘‘เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리며, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리느니라." 다섯 번째 끝.

๖. สคาถาสุตฺตํ

6. 게송의 경

๑๐๐. สาวตฺถิยํ [Pg.370] วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ’’.

100. 사왓티에서 머물고 계셨다. ... "비구들이여, 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울린다. 비구들이여, 과거에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울렸으니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울렸느니라."

‘‘อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

"비구들이여, 미래에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울릴 것이니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울릴 것이니라."

‘‘เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

"비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울리니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리느니라."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คูโถ คูเถน สํสนฺทติ สเมติ; มุตฺตํ มุตฺเตน สํสนฺทติ สเมติ; เขโฬ เขเฬน สํสนฺทติ สเมติ; ปุพฺโพ ปุพฺเพน สํสนฺทติ สเมติ; โลหิตํ โลหิเตน สํสนฺทติ สเมติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข อทฺธานํ…เป… อนาคตมฺปิ โข อทฺธานํ…เป… เอตรหิปิ โข ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

"비구들이여, 예를 들어 대변이 대변과 섞이고 어울리며, 소변이 소변과 섞이고 어울리며, 침이 침과 섞이고 어울리며, 고름이 고름과 섞이고 어울리며, 피가 피와 섞이고 어울리는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울린다. 과거에도... 미래에도... 지금 현재에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울리니, 저열한 성향을 가진 이들은 저열한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울리느니라."

‘‘ธาตุโสว ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ. กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

"비구들이여, 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울린다. 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울린다. 비구들이여, 과거에도 중생들은 성품에 따라 서로 모이고 어울렸으니, 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 모이고 어울렸느니라."

‘‘อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ…เป… เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

"비구들이여, 미래에도... 비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 요소(dhātu)에 따라 서로 어울리고 모인다. 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 어울리고 모인다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ขีรํ ขีเรน สํสนฺทติ สเมติ; เตลํ เตเลน สํสนฺทติ สเมติ; สปฺปิ สปฺปินา สํสนฺทติ สเมติ; มธุ มธุนา สํสนฺทติ สเมติ; ผาณิตํ ผาณิเตน สํสนฺทติ สเมติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ธาตุโสว [Pg.371] สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข อทฺธานํ… อนาคตมฺปิ โข อทฺธานํ… เอตรหิปิ โข ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ.

"비구들이여, 마치 우유가 우유와 어울리고 모이며, 기름이 기름과 어울리고 모이며, 버터가 버터와 어울리고 모이며, 꿀이 꿀과 어울리고 모이며, 당밀이 당밀과 어울리고 모이는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 어울리고 모인다. 과거에도... 미래에도... 지금 현재에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 선한 성향을 가진 이들은 선한 성향을 가진 이들과 함께 어울리고 모인다."

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이 말씀을 하셨다. 선서(Sugata)이신 스승께서는 이 말씀을 하신 뒤에 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สํสคฺคา วนโถ ชาโต, อสํสคฺเคน ฉิชฺชติ;

ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว.

"교제로부터 번뇌의 숲이 생겨나고, 교제하지 않음으로써 그것은 끊어진다. 작은 나무토막을 타고 큰 바다에 빠지는 것처럼,

‘‘เอวํ กุสีตมาคมฺม, สาธุชีวิปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

이와 같이 게으른 사람을 의지하면 올바르게 사는 사람일지라도 가라앉는다. 그러므로 정진의 노력이 부족하고 게으른 그 사람을 멀리해야 한다.

‘‘ปวิวิตฺเตหิ อริเยหิ, ปหิตตฺเตหิ ฌายีหิ ;

นิจฺจํ อารทฺธวีริเยหิ, ปณฺฑิเตหิ สหาวเส’’ติ.

홀로 한적함에 머물며 성스럽고, 스스로를 다스리며 선정에 들고, 항상 정진을 시작하며 지혜로운 이들과 함께 살아야 한다."

๗. อสฺสทฺธสํสนฺทนสุตฺตํ

7. 믿음 없는 이들의 어울림 경(Assaddhasaṃsandana-sutta)

๑๐๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

101. 사밧티에서 머무셨다... "비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 창피해함이 없는 이들은 창피해함이 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 배움이 적은 이들은 배움이 적은 이들과 함께 어울리고 모이며, 게으른 이들은 게으른 이들과 함께 어울리고 모이며, 마음 챙김을 놓친 이들은 마음 챙김을 놓친 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모인다."

‘‘อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ.

"비구들이여, 과거에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모였다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모였으며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께 어울리고 모였으며, 창피해함이 없는 이들은 창피해함이 없는 이들과 함께 어울리고 모였으며, 배움이 적은 이들은 배움이 적은 이들과 함께 어울리고 모였으며, 게으른 이들은 게으른 이들과 함께 어울리고 모였으며, 마음 챙김을 놓친 이들은 마음 챙김을 놓친 이들과 함께 어울리고 모였으며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모였다."

‘‘อนาคตมฺปิ [Pg.372] โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ…เป… อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ…เป… กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ…เป… มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ…เป… ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ.

"비구들이여, 미래에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모일 것이다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모일 것이며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께 어울리고 모일 것이며, 창피해함이 없는 이들은 창피해함이 없는 이들과 함께... 배움이 적은 이들은 배움이 적은 이들과 함께... 게으른 이들은 게으른 이들과 함께... 마음 챙김을 놓친 이들은 마음 챙김을 놓친 이들과 함께... 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모일 것이다."

‘‘เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ…เป… อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ…เป… อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ…เป… กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ…เป… มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ.

"비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께... 창피해함이 없는 이들은 창피해함이 없는 이들과 함께... 배움이 적은 이들은 배움이 적은 이들과 함께... 게으른 이들은 게으른 이들과 함께... 마음 챙김을 놓친 이들은 마음 챙김을 놓친 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모인다."

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ…เป… อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว…เป… เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

"비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워할 줄 아는 이들은 부끄러워할 줄 아는 이들과 함께 어울리고 모이며, 창피해할 줄 아는 이들은 창피해할 줄 아는 이들과 함께 어울리고 모이며, 배움이 많은 이들은 배움이 많은 이들과 함께 어울리고 모이며, 정진을 시작한 이들은 정진을 시작한 이들과 함께 어울리고 모이며, 마음 챙김이 확립된 이들은 마음 챙김이 확립된 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜로운 이들은 지혜로운 이들과 함께 어울리고 모인다. 비구들이여, 과거에도... 비구들이여, 미래에도... 비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들과 함께... 지혜로운 이들은 지혜로운 이들과 함께 어울리고 모인다." 일곱 번째 경.

๘. อสฺสทฺธมูลกสุตฺตํ

8. 믿음 없음을 근본으로 하는 경(Assaddhamūlaka-sutta)

๑๐๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ…เป… อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ…เป….

102. 사밧티에서 머무셨다... "비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모인다. 믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워할 줄 아는 이들은 부끄러워할 줄 아는 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜로운 이들은 지혜로운 이들과 함께 어울리고 모인다. 비구들이여, 과거에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모였다... 비구들이여, 미래에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모일 것이다..."

‘‘เอตรหิปิ [Pg.373] โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ. (๑)

"비구들이여, 지금 현재에도 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 모인다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워함이 없는 이들은 부끄러워함이 없는 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들과 함께 어울리고 모인다. 믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들과 함께 어울리고 모이며, 부끄러워할 줄 아는 이들은 부끄러워할 줄 아는 이들과 함께 어울리고 모이며, 지혜로운 이들은 지혜로운 이들과 함께 어울리고 모인다."

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป… ปฐมวาโร วิย วิตฺถาเรตพฺโพ. (๒)

“비구들이여, 중생들은 요소에 따라서 서로 어울리고 함께 모인다. 믿음이 없는 자들은 믿음이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 수치심을 모르는 자들은 수치심을 모르는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 믿음이 있는 자들은 믿음이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 수치심을 아는 자들은 수치심을 아는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ...첫 번째 부분과 같이 상세히 서술해야 한다. (2)”

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว…เป… อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๓)

“비구들이여, 요소에 따라서... (중략) ...믿음이 없는 자들은 믿음이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 적은 자들은 배움이 적은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 믿음이 있는 자들은 믿음이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 많은 자들은 배움이 많은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (3)”

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว…เป… อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๔)

“비구들이여, 요소에 따라서... (중략) ...믿음이 없는 자들은 믿음이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 게으른 자들은 게으른 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 믿음이 있는 자들은 믿음이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 정진하는 자들은 정진하는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (4)”

‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว…เป… อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ…เป…. อฏฺฐมํ. (๕)

“비구들이여, 요소에 따라서... (중략) ...믿음이 없는 자들은 믿음이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김을 놓친 자들은 마음챙김을 놓친 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 믿음이 있는 자들은 믿음이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김이 확립된 자들은 마음챙김이 확립된 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... 여덟 번째 경. (5)”

๙. อหิริกมูลกสุตฺตํ

9. 아히리카물라카 경 (양심 없음 근본 경)

๑๐๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว…เป… อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ[Pg.374], ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สสนฺทนฺติ สเมนฺติ, โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๑)

103. 사왓띠에서 머무실 때... (중략) ...“요소에 따라서... (중략) ...양심이 없는 자들은 양심이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 수치심을 모르는 자들은 수치심을 모르는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 양심이 있는 자들은 양심이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 수치심을 아는 자들은 수치심을 아는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (1)”

‘‘อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๒)

“양심이 없는 자들은 양심이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 적은 자들은 배움이 적은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 양심이 있는 자들은 양심이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 많은 자들은 배움이 많은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (2)”

‘‘อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๓)

“양심이 없는 자들은 양심이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 게으른 자들은 게으른 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 양심이 있는 자들은 양심이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 정진하는 자들은 정진하는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (3)”

‘‘อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ…เป…. นวมํ. (๔)

“양심이 없는 자들은 양심이 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김을 놓친 자들은 마음챙김을 놓친 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 양심이 있는 자들은 양심이 있는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김이 확립된 자들은 마음챙김이 확립된 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... 아홉 번째 경. (4)”

๑๐. อโนตฺตปฺปมูลกสุตฺตํ

10. 아노따빠물라카 경 (수치심 없음 근본 경)

๑๐๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๑)

104. 사왓띠에서 머무실 때... (중략) ...“비구들이여, 중생들은 요소에 따라서 서로 어울리고 함께 모인다. 수치심을 모르는 자들은 수치심을 모르는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 적은 자들은 배움이 적은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 수치심을 아는 자들은 수치심을 아는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 배움이 많은 자들은 배움이 많은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (1)”

‘‘อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๒)

“수치심을 모르는 자들은 수치심을 모르는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 게으른 자들은 게으른 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 수치심을 아는 자들은 수치심을 아는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 정진하는 자들은 정진하는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (2)”

‘‘อโนตฺตปฺปิโน [Pg.375] อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ…เป…. ทสมํ. (๓)

“수치심을 모르는 자들은 수치심을 모르는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김을 놓친 자들은 마음챙김을 놓친 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 수치심을 아는 자들은 수치심을 아는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 마음챙김이 확립된 자들은 마음챙김이 확립된 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... 열 번째 경. (3)”

๑๑. อปฺปสฺสุตมูลกสุตฺตํ

11. 압빠수따물라카 경 (배움이 적음 근본 경)

๑๐๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ…เป…. (๑)

105. 사왓띠에서 머무실 때... (중략) ...“비구들이여, 중생들은 요소에 따라서 서로 어울리고 함께 모인다. 배움이 적은 자들은 배움이 적은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 게으른 자들은 게으른 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜가 없는 자들은 지혜가 없는 자들과 함께 어울리고 함께 모인다. 배움이 많은 자들은 배움이 많은 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 정진하는 자들은 정진하는 자들과 함께 어울리고 함께 모이며, 지혜로운 자들은 지혜로운 자들과 함께 어울리고 함께 모인다... (중략) ... (1)”

‘‘อปฺปสฺสุตา อปฺปสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พหุสฺสุตา พหุสฺสุเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ…เป…. เอกาทสมํ. (๒)

“배움이 적은 이들은 배움이 적은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 마음챙김을 잃은 이들은 마음챙김을 잃은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다. 배움이 많은 이들은 배움이 많은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 마음챙김이 확립된 이들은 마음챙김이 확립된 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 있는 이들은 지혜 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다. …(중략)… 열한 번째 경.”

๑๒. กุสีตมูลกสุตฺตํ

12. 게으름 근본 경

๑๐๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. กุสีตา กุสีเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุฏฺฐสฺสติโน มุฏฺฐสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อารทฺธวีริยา อารทฺธวีริเยหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อุปฏฺฐิตสฺสติโน อุปฏฺฐิตสฺสตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตีติ…เป…. ทฺวาทสมํ.

106. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 게으른 이들은 게으른 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 마음챙김을 잃은 이들은 마음챙김을 잃은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다. 정진하는 이들은 정진하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 마음챙김이 확립된 이들은 마음챙김이 확립된 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 있는 이들은 지혜 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다. …(중략)… 열두 번째 경.”

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

สตฺติมา [Pg.376] สนิทานญฺจ, คิญฺชกาวสเถน จ;

หีนาธิมุตฺติ จงฺกมํ, สคาถา อสฺสทฺธสตฺตมํ.

일곱 가지 요소 경, 원인 경, 기자가바사타 경, 저열한 성향 경, 경행 경, 게송 경, 일곱 번째 믿음 없는 자 경.

อสฺสทฺธมูลกา ปญฺจ, จตฺตาโร อหิริกมูลกา;

อโนตฺตปฺปมูลกา ตีณิ, ทุเว อปฺปสฺสุเตน จ.

믿음 없는 자가 근본인 다섯 경, 부끄러움 없는 자가 근본인 네 경, 두려움 없는 자가 근본인 세 경, 배움이 적은 자와 관련된 두 경.

กุสีตํ เอกกํ วุตฺตํ, สุตฺตนฺตา ตีณิ ปญฺจกา;

พาวีสติ วุตฺตา สุตฺตา, ทุติโย วคฺโค ปวุจฺจตีติ.

게으른 자와 관련된 한 경이 설해졌고, 다섯 가지를 포함한 세 경이 설해졌으니, 스물두 경이 설해진 것을 두 번째 품이라 한다.

๓. กมฺมปถวคฺโค

3. 업의 길 품

๑. อสมาหิตสุตฺตํ

1. 집중되지 않은 자 경

๑๐๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อสมาหิตา อสมาหิเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

107. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 부끄러움을 모르는 이들은 부끄러움을 모르는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 두려워할 줄 모르는 이들은 두려워할 줄 모르는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 집중되지 않은 이들은 집중되지 않은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”

‘‘สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมาหิตา สมาหิเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

“믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 부끄러움을 아는 이들은 부끄러움을 아는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 두려워할 줄 아는 이들은 두려워할 줄 아는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 집중된 이들은 집중된 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 있는 이들은 지혜 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”라고 말씀하셨다. 첫 번째 경.

๒. ทุสฺสีลสุตฺตํ

2. 계행이 나쁜 자 경

๑๐๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อสฺสทฺธา อสฺสทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อหิริกา อหิริเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อโนตฺตปฺปิโน อโนตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุสฺสีลา ทุสฺสีเลหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ทุปฺปญฺญา ทุปฺปญฺเญหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

108. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 믿음 없는 이들은 믿음 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 부끄러움을 모르는 이들은 부끄러움을 모르는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 두려워할 줄 모르는 이들은 두려워할 줄 모르는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 계행이 나쁜 이들은 계행이 나쁜 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 없는 이들은 지혜 없는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”

‘‘สทฺธา สทฺเธหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; หิริมนา หิริมเนหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; โอตฺตปฺปิโน โอตฺตปฺปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สีลวนฺโต [Pg.377] สีลวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปญฺญวนฺโต ปญฺญวนฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

“믿음 있는 이들은 믿음 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 부끄러움을 아는 이들은 부끄러움을 아는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 두려워할 줄 아는 이들은 두려워할 줄 아는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 계행을 지키는 이들은 계행을 지키는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 지혜 있는 이들은 지혜 있는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”라고 말씀하셨다. 두 번째 경.

๓. ปญฺจสิกฺขาปทสุตฺตํ

3. 다섯 가지 학습 계율 경

๑๐๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. ปาณาติปาติโน ปาณาติปาตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อทินฺนาทายิโน อทินฺนาทายีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กาเมสุมิจฺฉาจาริโน กาเมสุมิจฺฉาจารีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุสาวาทิโน มุสาวาทีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐายิโน สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐายีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

109. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 살아있는 생명을 죽이는 이들은 살아있는 생명을 죽이는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 주지 않은 것을 가지는 이들은 주지 않은 것을 가지는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 음행을 일삼는 이들은 음행을 일삼는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 거짓말을 하는 이들은 거짓말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 취하게 하는 술과 약물을 마시는 이들은 취하게 하는 술과 약물을 마시는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”

‘‘ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุสาวาทา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ตติยํ.

“살생을 멀리하는 이들은 살생을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하는 이들은 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 음행을 멀리하는 이들은 음행을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 거짓말을 멀리하는 이들은 거짓말을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 취하게 하는 술과 약물을 마시는 것을 멀리하는 이들은 취하게 하는 술과 약물을 마시는 것을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”라고 말씀하셨다. 세 번째 경.

๔. สตฺตกมฺมปถสุตฺตํ

4. 일곱 가지 업의 길 경

๑๑๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. ปาณาติปาติโน ปาณาติปาตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อทินฺนาทายิโน อทินฺนาทายีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; กาเมสุมิจฺฉาจาริโน กาเมสุมิจฺฉาจารีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มุสาวาทิโน มุสาวาทีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ปิสุณวาจา ปิสุณวาเจหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ผรุสวาจา ผรุสวาเจหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺผปฺปลาปิโน สมฺผปฺปลาปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

110. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 살아있는 생명을 죽이는 이들은 살아있는 생명을 죽이는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 주지 않은 것을 가지는 이들은 주지 않은 것을 가지는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 음행을 일삼는 이들은 음행을 일삼는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 거짓말을 하는 이들은 거짓말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 이간질하는 말을 하는 이들은 이간질하는 말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 거친 말을 하는 이들은 거친 말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 쓸데없는 말을 하는 이들은 쓸데없는 말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”

‘‘ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา…เป… อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา… มุสาวาทา ปฏิวิรตา… ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“살생을 멀리하는 이들은…(중략)… 주지 않은 것을 가지는 것을 멀리하는 이들은… 음행을 멀리하는 이들은… 거짓말을 멀리하는 이들은… 이간질하는 말을 멀리하는 이들은 이간질하는 말을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 거친 말을 멀리하는 이들은 거친 말을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 쓸데없는 말을 멀리하는 이들은 쓸데없는 말을 멀리하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”라고 말씀하셨다. 네 번째 경.

๕. ทสกมฺมปถสุตฺตํ

5. 열 가지 업의 길 경

๑๑๑. สาวตฺถิยํ [Pg.378] วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. ปาณาติปาติโน ปาณาติปาตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อทินฺนาทายิโน…เป… กาเมสุมิจฺฉาจาริโน… มุสาวาทิโน… ปิสุณวาจา… ผรุสวาจา… สมฺผปฺปลาปิโน สมฺผปฺปลาปีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อภิชฺฌาลุโน อภิชฺฌาลูหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; พฺยาปนฺนจิตฺตา พฺยาปนฺนจิตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

111. 사왓티에서 머무실 때…(중략)… “비구들이여, 중생들은 요소에 따라 서로 어울리고 같이 지낸다. 살아있는 생명을 죽이는 이들은 살아있는 생명을 죽이는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 주지 않은 것을 가지는 이들은…(중략)… 음행을 일삼는 이들은… 거짓말을 하는 이들은… 이간질하는 말을 하는 이들은… 거친 말을 하는 이들은… 쓸데없는 말을 하는 이들은 쓸데없는 말을 하는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 남의 것을 탐내는 이들은 남의 것을 탐내는 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 악의를 품은 이들은 악의를 품은 이들끼리 서로 어울리고 같이 지내며, 사된 견해를 가진 이들은 사된 견해를 가진 이들끼리 서로 어울리고 같이 지낸다.”

‘‘ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา ปาณาติปาตา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา… มุสาวาทา ปฏิวิรตา… ปิสุณาย วาจาย… ผรุสาย วาจาย… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อนภิชฺฌาลุโน อนภิชฺฌาลูหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; อพฺยาปนฺนจิตฺตา อพฺยาปนฺนจิตฺเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“살생을 멀리 여읜 이들은 살생을 멀리 여읜 이들과 함께 어울리고 화합하며, 주지 않는 것을 가지는 것을 멀리 여읜 이들은… [중략]… 감각적 욕망에 의한 그릇된 음행을 멀리 여읜 이들은… 거짓말을 멀리 여읜 이들은… 이간질하는 말을… 거친 말을… 꾸며내는 말을 멀리 여읜 이들은 꾸며내는 말을 멀리 여읜 이들과 함께 어울리고 화합한다. 탐욕이 없는 이들은 탐욕이 없는 이들과 함께 어울리고 화합하며, 악의가 없는 이들은 악의가 없는 이들과 함께 어울리고 화합하며, 바른 견해를 가진 이들은 바른 견해를 가진 이들과 함께 어울리고 화합한다.” 다섯 번째.

๖. อฏฺฐงฺคิกสุตฺตํ

6. 팔지성도 경

๑๑๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มิจฺฉาสงฺกปฺปา…เป… มิจฺฉาวาจา… มิจฺฉากมฺมนฺตา… มิจฺฉาอาชีวา… มิจฺฉาวายามา… มิจฺฉาสติโน … มิจฺฉาสมาธิโน มิจฺฉาสมาธีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺมาสงฺกปฺปา…เป… สมฺมาวาจา… สมฺมากมฺมนฺตา… สมฺมาอาชีวา… สมฺมาวายามา… สมฺมาสติโน… สมฺมาสมาธิโน สมฺมาสมาธีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

112. 사밧티에서 머무셨다… [중략]… “비구들이여, 중생들은 요소를 따라 함께 어울리고 화합한다. 그릇된 견해를 가진 이들은 그릇된 견해를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 그릇된 사유를 가진 이들은… [중략]… 그릇된 말을… 그릇된 행위를… 그릇된 생계를… 그릇된 정진을… 그릇된 마음챙김을… 그릇된 삼매를 가진 이들은 그릇된 삼매를 가진 이들과 함께 어울리고 화합한다. 바른 견해를 가진 이들은 바른 견해를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 바른 사유를 가진 이들은… [중략]… 바른 말을… 바른 행위를… 바른 생계를… 바른 정진을… 바른 마음챙김을… 바른 삼매를 가진 이들은 바른 삼매를 가진 이들과 함께 어울리고 화합한다.” 여섯 번째.

๗. ทสงฺคสุตฺตํ

7. 십지 경

๑๑๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ธาตุโสว, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มิจฺฉาสงฺกปฺปา…เป… มิจฺฉาวาจา… มิจฺฉากมฺมนฺตา… มิจฺฉาอาชีวา… มิจฺฉาวายามา… มิจฺฉาสติโน [Pg.379]… มิจฺฉาสมาธิโน มิจฺฉาสมาธีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มิจฺฉาญาณิโน มิจฺฉาญาณีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; มิจฺฉาวิมุตฺติโน มิจฺฉาวิมุตฺตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ’’.

113. 사밧티에서 머무셨다… [중략]… “비구들이여, 중생들은 요소를 따라 함께 어울리고 화합한다. 그릇된 견해를 가진 이들은 그릇된 견해를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 그릇된 사유를 가진 이들은… [중략]… 그릇된 말을… 그릇된 행위를… 그릇된 생계를… 그릇된 정진을… 그릇된 마음챙김을… 그릇된 삼매를 가진 이들은 그릇된 삼매를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 그릇된 지혜를 가진 이들은 그릇된 지혜를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하고, 그릇된 해탈을 가진 이들은 그릇된 해탈을 가진 이들과 함께 어울리고 화합한다.”

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺมาสงฺกปฺปา…เป… สมฺมาวาจา… สมฺมากมฺมนฺตา… สมฺมาอาชีวา… สมฺมาวายามา… สมฺมาสติโน… สมฺมาสมาธิโน… สมฺมาญาณิโน สมฺมาญาณีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติโน สมฺมาวิมุตฺตีหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“바른 견해를 가진 이들은 바른 견해를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 바른 사유를 가진 이들은… [중략]… 바른 말을… 바른 행위를… 바른 생계를… 바른 정진을… 바른 마음챙김을… 바른 삼매를 가진 이들은… 바른 지혜를 가진 이들은 바른 지혜를 가진 이들과 함께 어울리고 화합하며, 바른 해탈을 가진 이들은 바른 해탈을 가진 이들과 함께 어울리고 화합한다.” 일곱 번째.

สตฺตนฺนํ สุตฺตนฺตานํ อุทฺทานํ –

일곱 가지 경들의 요약 －

อสมาหิตํ ทุสฺสีลํ, ปญฺจ สิกฺขาปทานิ จ;

สตฺต กมฺมปถา วุตฺตา, ทสกมฺมปเถน จ;

ฉฏฺฐํ อฏฺฐงฺคิโก วุตฺโต, ทสงฺเคน จ สตฺตมํ.

삼매가 없음과 계를 지키지 않음, 그리고 다섯 가지 학습 계목들이며, 일곱 가지 업의 길들과 열 가지 업의 길들이 설해졌노라. 여섯 번째는 팔지성도가 설해졌고, 열 가지 요소가 일곱 번째라네.

กมฺมปถวคฺโค ตติโย.

업의 길 품이 끝났다. 세 번째.

๔. จตุตฺถวคฺโค

4. 네 번째 품

๑. จตุธาตุสุตฺตํ

1. 네 가지 요소 경

๑๑๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม…เป… ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา จตสฺโส? ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ธาตุโย’’ติ. ปฐมํ.

114. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲에 있는 아나타핀디카 원림에 머무셨다… [중략]… “비구들이여, 이 네 가지 요소가 있다. 무엇이 네 가지인가? 지(地)의 요소, 수(水)의 요소, 화(火)의 요소, 풍(風)의 요소이다. 비구들이여, 이것이 참으로 네 가지 요소이다.” 첫 번째.

๒. ปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตํ

2. 깨달음 이전 경

๑๑๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข ปถวีธาตุยา อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณํ; โก อาโปธาตุยา อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณํ; โก เตโชธาตุยา [Pg.380] อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณํ; โก วาโยธาตุยา อสฺสาโท, โก อาทีนโว, กึ นิสฺสรณ’’’นฺติ?

115. 사밧티에서 머무셨다… [중략]… “비구들이여, 내가 깨닫기 전 아직 정등각을 성취하지 못한 보살이었을 때, 내게 이런 생각이 들었다. ‘지의 요소의 달콤함은 무엇이며, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가? 수의 요소의 달콤함은 무엇이며, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가? 화의 요소의 달콤함은 무엇이며, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가? 풍의 요소의 달콤함은 무엇이며, 재난은 무엇이며, 벗어남은 무엇인가?’”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ยํ โข ปถวีธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ ปถวีธาตุยา อสฺสาโท; ยํ ปถวีธาตุ อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ ปถวีธาตุยา อาทีนโว; โย ปถวีธาตุยา ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ ปถวีธาตุยา นิสฺสรณํ. ยํ อาโปธาตุํ ปฏิจฺจ…เป… ยํ เตโชธาตุํ ปฏิจฺจ…เป… ยํ วาโยธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ วาโยธาตุยา อสฺสาโท; ยํ วาโยธาตุ อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ วาโยธาตุยา อาทีนโว; โย วาโยธาตุยา ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ’’’.

“비구들이여, 그때 내게 이런 생각이 들었다. ‘지의 요소를 인연하여 발생하는 즐거움과 기쁨, 이것이 지의 요소의 달콤함이다. 지의 요소가 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 성질인 것, 이것이 지의 요소의 재난이다. 지의 요소에 대한 욕탐을 조절하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 지의 요소의 벗어남이다. 수의 요소를 인연하여… [중략]… 화의 요소를 인연하여… [중략]… 풍의 요소를 인연하여 발생하는 즐거움과 기쁨, 이것이 풍의 요소의 달콤함이다. 풍의 요소가 무상하고 괴로움이며 변하기 마련인 성질인 것, 이것이 풍의 요소의 재난이다. 풍의 요소에 대한 욕탐을 조절하고 욕탐을 버리는 것, 이것이 풍의 요소의 벗어남이다.’”

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ น อพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปจฺจญฺญาสึ.

“비구들이여, 내가 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 실답게 알지 못했을 때, 비구들이여, 나는 신들과 마라와 범천을 포함한 세상에서, 사문과 바라문, 그리고 신들과 인간을 포함한 중생들 가운데서 위없는 바른 깨달음을 성취했다고 선언하지 않았다.”

‘‘ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ เอวํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทุติยํ.

“비구들이여, 내가 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 실답게 알았을 때, 비구들이여, 비로소 나는 신들과 마라와 범천을 포함한 세상에서, 사문과 바라문, 그리고 신들과 인간을 포함한 중생들 가운데서 위없는 바른 깨달음을 성취했다고 선언했다. 또한 내게 지와 견이 생겼다. ‘나의 해탈은 흔들림이 없으며, 이것이 마지막 태어남이며, 이제 다시 태어남은 없다.’” 두 번째.

๓. อจรึสุตฺตํ

3. 유행 경

๑๑๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ปถวีธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ, โย ปถวีธาตุยา อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ, ยาวตา ปถวีธาตุยา อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ปถวีธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ, โย ปถวีธาตุยา อาทีนโว ตทชฺฌคมํ[Pg.381], ยาวตา ปถวีธาตุยา อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. ปถวีธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ, ยํ ปถวีธาตุยา นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ, ยาวตา ปถวีธาตุยา นิสฺสรณํ ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ’’.

116. 사밧티에서 머무셨다… [중략]… “비구들이여, 나는 지의 요소의 달콤함을 찾아 구하는 유행을 하였다. 지의 요소가 가진 달콤함을 얻었고, 지의 요소의 달콤함을 나는 지혜로써 명확히 보았다. 비구들이여, 나는 지의 요소의 재난을 찾아 구하는 유행을 하였다. 지의 요소가 가진 재난을 얻었고, 지의 요소의 재난을 나는 지혜로써 명확히 보았다. 비구들이여, 나는 지의 요소의 벗어남을 찾아 구하는 유행을 하였다. 지의 요소가 가진 벗어남을 얻었고, 지의 요소의 벗어남을 나는 지혜로써 명확히 보았다.”

‘‘อาโปธาตุยาหํ, ภิกฺขเว…เป… เตโชธาตุยาหํ, ภิกฺขเว… วาโยธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, อสฺสาทปริเยสนํ อจรึ, โย วาโยธาตุยา อสฺสาโท ตทชฺฌคมํ, ยาวตา วาโยธาตุยา อสฺสาโท ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. วาโยธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, อาทีนวปริเยสนํ อจรึ, โย วาโยธาตุยา อาทีนโว ตทชฺฌคมํ, ยาวตา วาโยธาตุยา อาทีนโว ปญฺญาย เม โส สุทิฏฺโฐ. วาโยธาตุยาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสรณปริเยสนํ อจรึ, ยํ วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ ตทชฺฌคมํ, ยาวตา วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ ปญฺญาย เม ตํ สุทิฏฺฐํ.

“비구들이여, 나는 아포다투(물의 요소)의… [중략] …비구들이여, 나는 테조다투(불의 요소)의… 비구들이여, 나는 와요다투(바람의 요소)의 달콤함을 찾아 다녔고, 와요다투에 있는 달콤함을 알게 되었으며, 와요다투의 달콤함이 어느 정도인지 지혜로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 와요다투의 재난을 찾아 다녔고, 와요다투에 있는 재난을 알게 되었으며, 와요다투의 재난이 어느 정도인지 지혜로써 잘 보았다. 비구들이여, 나는 와요다투에서의 벗어남을 찾아 다녔고, 와요다투에서의 벗어남을 알게 되었으며, 와요다투의 벗어남이 어느 정도인지 지혜로써 잘 보았다.”

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ น อพฺภญฺญาสึ, เนว ตาวาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปจฺจญฺญาสึ.

“비구들이여, 나는 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알지 못하는 동안에는, 비구들이여, 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 무리들 가운데서 위없는 바른 깨달음을 깨달았다고 선언하지 않았다.”

‘‘ยโต จ ขฺวาหํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, อถาหํ, ภิกฺขเว, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ตติยํ.

“비구들이여, 나는 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알게 되었을 때, 비구들이여, 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 무리들 가운데서 위없는 바른 깨달음을 깨달았다고 선언하였다. 또한 나에게는 ‘내 해탈은 요동함이 없으며, 이것이 마지막 태어남이고, 이제 다시 태어남은 없다’라는 앎과 봄이 일어났다.” 세 번째 (경).

๔. โนเจทํสุตฺตํ

4. 노쩨당 경

๑๑๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ปถวีธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา [Pg.382] จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ปถวีธาตุยา อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา ปถวีธาตุยา สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุยา อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ปถวีธาตุยา อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุยา นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา ปถวีธาตุยา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ ปถวีธาตุยา นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา ปถวีธาตุยา นิสฺสรนฺติ’’.

117. 사왓티에서 머무셨다. … “비구들이여, 만약 이 지대(땅의 요소)에 달콤함이 없었다면 중생들은 이 지대에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 지대에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 지대에 집착한다. 비구들이여, 만약 이 지대에 재난이 없었다면 중생들은 이 지대에 대해 염오(厭惡)하지 않았을 것이다. 비구들이여, 지대에 재난이 있기 때문에 중생들은 지대에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 이 지대에서 벗어남이 없었다면 중생들은 이 지대에서 벗어나지 못했을 것이다. 비구들이여, 지대에서 벗어남이 있기 때문에 중생들은 지대에서 벗어난다.”

‘‘โน เจทํ, ภิกฺขเว, อาโปธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส…เป… โน เจทํ, ภิกฺขเว, เตโชธาตุยา…เป… โน เจทํ, ภิกฺขเว, วาโยธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ วาโยธาตุยา อสฺสาโท, ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺชนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, วาโยธาตุยา อาทีนโว อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ วาโยธาตุยา อาทีนโว, ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทนฺติ. โน เจทํ, ภิกฺขเว, วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ อภวิสฺส, นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา นิสฺสเรยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ, ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา นิสฺสรนฺติ.

“비구들이여, 만약 아포다투(물의 요소)에 달콤함이 없었다면… [중략] …비구들이여, 만약 테조다투(불의 요소)에… 비구들이여, 만약 와요다투(바람의 요소)에 달콤함이 없었다면 중생들은 와요다투에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 와요다투에 달콤함이 있기 때문에 중생들은 와요다투에 집착한다. 비구들이여, 만약 와요다투에 재난이 없었다면 중생들은 와요다투에 대해 염오하지 않았을 것이다. 비구들이여, 와요다투에 재난이 있기 때문에 중생들은 와요다투에 대해 염오한다. 비구들이여, 만약 와요다투에서 벗어남이 없었다면 중생들은 와요다투에서 벗어나지 못했을 것이다. 비구들이여, 와요다투에서 벗어남이 있기 때문에 중생들은 와요다투에서 벗어난다.”

‘‘ยาวกีวญฺจิเม, ภิกฺขเว, สตฺตา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ น อพฺภญฺญํสุ, เนว ตาวิเม ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหรึสุ.

“비구들이여, 이 중생들이 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알지 못하는 동안에는, 비구들이여, 이 중생들은 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 무리들로부터 벗어나지 못하고, 떨어져 나가지 못하며, 해탈하지 못하여, 한계가 없는 마음으로 머물지 못했다.”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, สตฺตา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญํสุ, อถ, ภิกฺขเว, สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหรนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“비구들이여, 중생들이 이 네 가지 요소의 달콤함을 달콤함으로, 재난을 재난으로, 벗어남을 벗어남으로 있는 그대로 알게 되었을 때, 비구들이여, 이 중생들은 신들과 마라들과 범천들을 포함한 세상에서, 사문·바라문과 신과 인간을 포함한 무리들로부터 벗어나고, 떨어져 나가며, 해탈하여, 한계가 없는 마음으로 머문다.” 네 번째 (경).

๕. เอกนฺตทุกฺขสุตฺตํ

5. 에깐따둑카 경

๑๑๘. สาวตฺถิยํ [Pg.383] วิหรติ…เป… ‘‘ปถวีธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว, เอกนฺตทุกฺขา อภวิสฺส ทุกฺขานุปติตา ทุกฺขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา สุเขน, นยิทํ สตฺตา ปถวีธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุ สุขา สุขานุปติตา สุขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา ทุกฺเขน, ตสฺมา สตฺตา ปถวีธาตุยา สารชฺชนฺติ’’.

118. 사왓티에서 머무셨다. … “비구들이여, 만약 이 지대(땅의 요소)가 오로지 괴로움뿐이고, 괴로움이 따르며, 괴로움에 빠져 있고, 즐거움에 빠져 있지 않았다면, 중생들은 이 지대에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 지대에 즐거움이 있고, 즐거움이 따르며, 즐거움에 빠져 있고, 괴로움에 빠져 있지 않기 때문에, 중생들은 지대에 집착한다.”

‘‘อาโปธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว…เป… เตโชธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว… วาโยธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว, เอกนฺตทุกฺขา อภวิสฺส ทุกฺขานุปติตา ทุกฺขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา สุเขน, นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, วาโยธาตุ สุขา สุขานุปติตา สุขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา ทุกฺเขน, ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺชนฺติ.

“비구들이여, 만약 아포다투가… [중략] …테조다투가… 비구들이여, 만약 와요다투가 오로지 괴로움뿐이고, 괴로움이 따르며, 괴로움에 빠져 있고, 즐거움에 빠져 있지 않았다면, 중생들은 이 와요다투에 집착하지 않았을 것이다. 비구들이여, 와요다투에 즐거움이 있고, 즐거움이 따르며, 즐거움에 빠져 있고, 괴로움에 빠져 있지 않기 때문에, 중생들은 와요다투에 집착한다.”

‘‘ปถวีธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว, เอกนฺตสุขา อภวิสฺส สุขานุปติตา สุขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา ทุกฺเขน, นยิทํ สตฺตา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุ ทุกฺขา ทุกฺขานุปติตา ทุกฺขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา สุเขน, ตสฺมา สตฺตา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทนฺติ.

“비구들이여, 만약 이 지대가 오로지 즐거움뿐이고, 즐거움이 따르며, 즐거움에 빠져 있고, 괴로움에 빠져 있지 않았다면, 중생들은 이 지대에 대해 염오하지 않았을 것이다. 비구들이여, 지대에 괴로움이 있고, 괴로움이 따르며, 괴로움에 빠져 있고, 즐거움에 빠져 있지 않기 때문에, 중생들은 지대에 대해 염오한다.”

‘‘อาโปธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว…เป… เตโชธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว… วาโยธาตุ เจ หิทํ, ภิกฺขเว, เอกนฺตสุขา อภวิสฺส สุขานุปติตา สุขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา ทุกฺเขน, นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, วาโยธาตุ ทุกฺขา ทุกฺขานุปติตา ทุกฺขาวกฺกนฺตา อนวกฺกนฺตา สุเขน, ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 만약 아포다투가… [중략] …테조다투가… 비구들이여, 만약 와요다투가 오로지 즐거움뿐이고, 즐거움이 따르며, 즐거움에 빠져 있고, 괴로움에 빠져 있지 않았다면, 중생들은 이 와요다투에 대해 염오하지 않았을 것이다. 비구들이여, 와요다투에 괴로움이 있고, 괴로움이 따르며, 괴로움에 빠져 있고, 즐거움에 빠져 있지 않기 때문에, 중생들은 와요다투에 대해 염오한다.” 다섯 번째 (경).

๖. อภินนฺทสุตฺตํ

6. 아비난다 경

๑๑๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โย, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุํ อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย อาโปธาตุํ อภินนฺทติ…เป… โย เตโชธาตุํ… โย วาโยธาตุํ อภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส อภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ อภินนฺทติ, อปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ’’.

119. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 지계(地界)를 기뻐하는 자는 고통을 기뻐하는 것이다. 고통을 기뻐하는 자는 고통으로부터 벗어나지 못한다고 나는 말한다. 수계(水界)를 기뻐하는 자... 화계(火界)를 기뻐하는 자... 풍계(風界)를 기뻐하는 자는 고통을 기뻐하는 것이다. 고통을 기뻐하는 자는 고통으로부터 벗어나지 못한다고 나는 말한다."

‘‘โย [Pg.384] จ โข, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุํ นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามิ. โย อาโปธาตุํ…เป… โย เตโชธาตุํ… โย วาโยธาตุํ นาภินนฺทติ, ทุกฺขํ โส นาภินนฺทติ. โย ทุกฺขํ นาภินนฺทติ, ปริมุตฺโต โส ทุกฺขสฺมาติ วทามี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"비구들이여, 지계를 기뻐하지 않는 자는 고통을 기뻐하지 않는 것이다. 고통을 기뻐하지 않는 자는 고통으로부터 벗어난다고 나는 말한다. 수계를... 화계를... 풍계를 기뻐하지 않는 자는 고통을 기뻐하지 않는 것이다. 고통을 기뻐하지 않는 자는 고통으로부터 벗어난다고 나는 말한다." 제6의 경.

๗. อุปฺปาทสุตฺตํ

7. 7. 생겨남 경

๑๒๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โย, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุยา อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท โรคานํ ฐิติ ชรามรณสฺส ปาตุภาโว. โย อาโปธาตุยา…เป… โย เตโชธาตุยา… โย วาโยธาตุยา อุปฺปาโท ฐิติ อภินิพฺพตฺติ ปาตุภาโว, ทุกฺขสฺเสโส อุปฺปาโท โรคานํ ฐิติ ชรามรณสฺส ปาตุภาโว’’.

120. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 지계의 생겨남과 머묾과 다시 나타남과 출현은 곧 고통의 생겨남이며 질병의 머묾이며 늙음과 죽음의 출현이다. 수계의... 화계의... 풍계의 생겨남과 머묾과 다시 나타남과 출현은 곧 고통의 생겨남이며 질병의 머묾이며 늙음과 죽음의 출현이다."

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, ปถวีธาตุยา นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ โรคานํ วูปสโม ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม. โย อาโปธาตุยา…เป… โย เตโชธาตุยา… โย วาโยธาตุยา นิโรโธ วูปสโม อตฺถงฺคโม, ทุกฺขสฺเสโส นิโรโธ โรคานํ วูปสโม ชรามรณสฺส อตฺถงฺคโม’’ติ. สตฺตมํ.

"비구들이여, 지계의 소멸과 가라앉음과 사라짐은 곧 고통의 소멸이며 질병의 가라앉음이며 늙음과 죽음의 사라짐이다. 수계의... 화계의... 풍계의 소멸과 가라앉음과 사라짐은 곧 고통의 소멸이며 질병의 가라앉음이며 늙음과 죽음의 사라짐이다." 제7의 경.

๘. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

8. 8. 수행자와 바라문 경

๑๒๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา จตสฺโส? ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา; น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ’’.

121. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이 네 가지 요소가 있다. 무엇이 네 가지인가? 지계, 수계, 화계, 풍계이다. 비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든 이 네 가지 요소의 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알지 못한다면, 그들은 수행자들 사이에서 수행자로 인정되지 않으며 바라문들 사이에서 바라문으로 인정되지 않는다. 또한 그 존자들은 수행자의 상태나 바라문의 상태를 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하며 머물지 못한다."

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, เต จ โข [Pg.385] เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา; เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

"비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든 이 네 가지 요소의 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 안다면, 그들은 수행자들 사이에서 수행자로 인정되며 바라문들 사이에서 바라문으로 인정된다. 또한 그 존자들은 수행자의 상태와 바라문의 상태를 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하며 머문다." 제8의 경.

๙. ทุติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

9. 9. 두 번째 수행자와 바라문 경

๑๒๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ธาตุโย. กตมา จตสฺโส? ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. นวมํ.

122. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이 네 가지 요소가 있다. 무엇이 네 가지인가? 지계, 수계, 화계, 풍계이다. 비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든 이 네 가지 요소의 일어남과 사라짐과 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알지 못한다면... (중략) ... 안다면... 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하며 머문다." 제9의 경.

๑๐. ตติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

10. 10. 세 번째 수행자와 바라문 경

๑๒๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปถวีธาตุํ นปฺปชานนฺติ, ปถวีธาตุสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ปถวีธาตุนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ปถวีธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ…เป… อาโปธาตุํ นปฺปชานนฺติ… เตโชธาตุํ นปฺปชานนฺติ… วาโยธาตุํ นปฺปชานนฺติ, วาโยธาตุสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, วาโยธาตุนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, วาโยธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา; น จ ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ’’.

123. 사밧티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든 지계를 알지 못하고, 지계의 일어남을 알지 못하고, 지계의 소멸을 알지 못하고, 지계의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못한다면... (중략) ... 수계를... 화계를... 풍계를 알지 못하고, 풍계의 일어남을 알지 못하고, 풍계의 소멸을 알지 못하고, 풍계의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못한다면, 그들은 수행자들 사이에서 수행자로 인정되지 않으며 바라문들 사이에서 바라문으로 인정되지 않는다. 또한 그 존자들은 수행자의 상태나 바라문의 상태를 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하며 머물지 못한다."

‘‘เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ปถวีธาตุํ ปชานนฺติ, ปถวีธาตุสมุทยํ ปชานนฺติ, ปถวีธาตุนิโรธํ ปชานนฺติ, ปถวีธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ… เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา…เป… อาโปธาตุํ ปชานนฺติ… เตโชธาตุํ ปชานนฺติ… วาโยธาตุํ ปชานนฺติ, วาโยธาตุสมุทยํ ปชานนฺติ, วาโยธาตุนิโรธํ ปชานนฺติ, วาโยธาตุนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ, เต [Pg.386] จ โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา; เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ทสมํ.

"비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든 지계를 알고, 지계의 일어남을 알고, 지계의 소멸을 알고, 지계의 소멸로 인도하는 도닦음을 안다면... 비구들이여, 어떤 수행자들이나 바라문들이든... (중략) ... 수계를... 화계를... 풍계를 알고, 풍계의 일어남을 알고, 풍계의 소멸을 알고, 풍계의 소멸로 인도하는 도닦음을 안다면, 그들은 수행자들 사이에서 수행자로 인정되며 바라문들 사이에서 바라문으로 인정된다. 또한 그 존자들은 수행자의 상태와 바라문의 상태를 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 증득하여 구족하며 머문다." 제10의 경.

จตุตฺโถ วคฺโค.

네 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약송은 다음과 같다.

จตสฺโส ปุพฺเพ อจรึ, โนเจทญฺจ ทุกฺเขน จ;

อภินนฺทญฺจ อุปฺปาโท, ตโย สมณพฺราหฺมณาติ.

네 요소, 이전에, 스승, 그렇지 않았다면, 고통, 기뻐함, 생겨남, 세 가지 수행자와 바라문 경들이다.

ธาตุสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

계상응(Dhātusaṃyutta)이 모두 끝났다.

๔. อนมตคฺคสํยุตฺตํ

4. 4. 무시이래 상응(Anamataggasaṃyutta)

๑. ปฐมวคฺโค

1. 1. 첫 번째 품

๑. ติณกฏฺฐสุตฺตํ

1. 1. 풀과 나무 경

๑๒๔. เอวํ [Pg.387] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

124. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲, 아나타삔디까 원림에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 "비구들이여"라고 부르셨다. "네, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อนมตคฺโคยํ ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส ยํ อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ ตํ เฉตฺวา เอกชฺฌํ สํหริตฺวา จตุรงฺคุลํ จตุรงฺคุลํ ฆฏิกํ กตฺวา นิกฺขิเปยฺย – ‘อยํ เม มาตา, ตสฺสา เม มาตุ อยํ มาตา’ติ, อปริยาทินฺนาว ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส มาตุมาตโร อสฺสุ, อถ อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เอวํ ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, กฏสี วฑฺฒิตา. ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ อลํ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

“비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제(前際, 앞선 끝)는 나타나지 않는다. 비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 이 잠부디파에 있는 풀과 나무, 가지와 잎을 베어 한데 모은 뒤, 손가락 네 마디 정도씩 토막을 내어 ‘이것은 나의 어머니이다, 이것은 그 어머니의 어머니이다’라고 놓아둔다고 하자. 비구들이여, 그 사람의 조상 어머니들은 다하지 않겠지만, 이 잠부디파의 풀과 나무, 가지와 잎은 먼저 바닥나고 소진될 것이다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 오랜 세월 여러분은 고통을 겪었고, 격심한 고통을 겪었으며, 재난을 겪었고, 공동묘지를 키워왔다. 비구들이여, 그러므로 참으로 모든 형성된 것들에 대해 염오(厭惡)하기에 충분하고, 탐욕이 빛바래게 하기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.” 첫 번째 경(초구경).

๒. ปถวีสุตฺตํ

2. 대지 경

๑๒๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อิมํ มหาปถวึ โกลฏฺฐิมตฺตํ โกลฏฺฐิมตฺตํ มตฺติกาคุฬิกํ กริตฺวา นิกฺขิเปยฺย – ‘อยํ เม ปิตา, ตสฺส เม ปิตุ อยํ ปิตา’ติ, อปริยาทินฺนาว ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส ปิตุปิตโร อสฺสุ, อถายํ มหาปถวี ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย[Pg.388]. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เอวํ ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, กฏสี วฑฺฒิตา. ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

125. 사밧티에서 머무셨다. … (중략) … “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 이 대지를 대추 씨앗만한 흙덩이들로 만들어서 ‘이것은 나의 아버지이다, 이것은 그 아버지의 아버지이다’라고 놓아둔다고 하자. 비구들이여, 그 사람의 조상 아버지들은 다하지 않겠지만, 이 대지는 먼저 바닥나고 소진될 것이다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이와 같이 오랜 세월 여러분은 고통을 겪었고, 격심한 고통을 겪었으며, 재난을 겪었고, 공동묘지를 키워왔다. 비구들이여, 그러므로 참으로 모든 형성된 것들에 대해 염오하기에 충분하고, 탐욕이 빛바래게 하기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.” 두 번째 경(지구경).

๓. อสฺสุสุตฺตํ

3. 눈물 경

๑๒๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, ยํ วา จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ? ‘‘ยถา โข มยํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม, เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยํ โน อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ.

126. 사밧티에서 머무셨다. … (중략) … “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 싫어하는 것과 만나고 좋아하는 것과 헤어짐으로 인해 슬피 울며 흘린 눈물과 사대해(四大海)의 물 중에서 어느 것이 더 많겠는가?” “세존이시여, 저희가 세존께서 설하신 법을 이해하기로는, 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 싫어하는 것과 만나고 좋아하는 것과 헤어져 슬피 울며 흘린 저희의 눈물이 사대해의 물보다 훨씬 더 많습니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว, สาธุ โข เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ. เอตเทว, ภิกฺขเว, พหุตรํ ยํ โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, มาตุมรณํ ปจฺจนุภูตํ; เตสํ วา มาตุมรณํ ปจฺจนุโภนฺตานํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, ปิตุมรณํ ปจฺจนุภูตํ …เป… ภาตุมรณํ ปจฺจนุภูตํ… ภคินิมรณํ ปจฺจนุภูตํ… ปุตฺตมรณํ ปจฺจนุภูตํ… ธีตุมรณํ ปจฺจนุภูตํ… ญาติพฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ… โภคพฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, โรคพฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, เตสํ โว โรคพฺยสนํ ปจฺจนุโภนฺตานํ อมนาปสมฺปโยคา มนาปวิปฺปโยคา กนฺทนฺตานํ โรทนฺตานํ อสฺสุ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร [Pg.389] …เป… ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ตติยํ.

“장하다, 장하다, 비구들이여. 비구들이여, 그대들은 내가 설한 법을 참으로 잘 이해하고 있다. 비구들이여, 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 싫어하는 것과 만나고 좋아하는 것과 헤어져 슬피 울며 흘린 그대들의 눈물이 사대해의 물보다 훨씬 더 많다. 비구들이여, 오랜 세월 그대들은 어머니의 죽음을 겪었다. 어머니의 죽음을 겪으면서 싫어하는 것과 만나고 좋아하는 것과 헤어져 슬피 울며 흘린 눈물이 사대해의 물보다 더 많다. 비구들이여, 오랜 세월 그대들은 아버지의 죽음을 겪었다. … (중략) … 형제의 죽음을 겪었고, 자매의 죽음을 겪었으며, 아들의 죽음을 겪었고, 딸의 죽음을 겪었으며, 친지의 불행을 겪었고, 재물의 상실을 겪었다. 비구들이여, 오랜 세월 그대들은 질병의 재난을 겪었다. 질병의 재난을 겪으면서 싫어하는 것과 만나고 좋아하는 것과 헤어져 슬피 울며 흘린 그대들의 눈물이 사대해의 물보다 훨씬 더 많다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다. … (중략) … 비구들이여, 그러므로 참으로 모든 형성된 것들에 대해 염오하기에 충분하고, 탐욕이 빛바래게 하기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.” 세 번째 경(아수경).

๔. ขีรสุตฺตํ

4. 젖 경

๑๒๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ มาตุถญฺญํ ปีตํ, ยํ วา จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ? ‘‘ยถา โข มยํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม, เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยํ โน อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ มาตุถญฺญํ ปีตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ.

127. 사밧티에서 머무셨다. … (중략) … “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 그대들이 마신 어머니의 젖과 사대해의 물 중에서 어느 것이 더 많겠는가?” “세존이시여, 저희가 세존께서 설하신 법을 이해하기로는, 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 저희가 마신 어머니의 젖이 사대해의 물보다 훨씬 더 많습니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว, สาธุ โข เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ. เอตเทว, ภิกฺขเว, พหุตรํ ยํ โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ มาตุถญฺญํ ปีตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“장하다, 장하다, 비구들이여. 비구들이여, 그대들은 내가 설한 법을 참으로 잘 이해하고 있다. 비구들이여, 이 긴 세월 동안 치달리고 윤회하면서 그대들이 마신 어머니의 젖이 사대해의 물보다 훨씬 더 많다. 그 이유는 무엇인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다. … (중략) … 해탈하기에 충분하다.” 네 번째 경(유경).

๕. ปพฺพตสุตฺตํ

5. 산 경

๑๒๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… อาราเม. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีวทีโฆ นุ โข, ภนฺเต, กปฺโป’’ติ? ‘‘ทีโฆ โข, ภิกฺขุ, กปฺโป. โส น สุกโร สงฺขาตุํ เอตฺตกานิ วสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ.

128. 사왓티의 제타 숲 급고독원에 머무실 때였다. 그때 어떤 비구가 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 겁(劫)이란 얼마나 깁니까?" "비구여, 겁은 참으로 길다. 그것은 '이만큼의 해(年)'라거나, '이만큼의 수백 해'라거나, '이만큼의 수천 해'라거나, '이만큼의 수십만 해'라고 헤아리기가 쉽지 않다."

‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, มหาเสโล ปพฺพโต โยชนํ อายาเมน โยชนํ วิตฺถาเรน โยชนํ อุพฺเพเธน อจฺฉินฺโน อสุสิโร เอกคฺฆโน. ตเมนํ ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน กาสิเกน วตฺเถน [Pg.390] สกึ สกึ ปริมชฺเชยฺย. ขิปฺปตรํ โข โส, ภิกฺขุ, มหาเสโล ปพฺพโต อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, น ตฺเวว กปฺโป. เอวํ ทีโฆ, ภิกฺขุ, กปฺโป. เอวํ ทีฆานํ โข, ภิกฺขุ, กปฺปานํ เนโก กปฺโป สํสิโต, เนกํ กปฺปสตํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสหสฺสํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสตสหสฺสํ สํสิตํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขุ, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ…เป… ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขุ, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

"세존이시여, 비유를 들어주실 수 있습니까?" 세존께서 말씀하셨다. "비구여, 가능하다. 비구여, 예를 들어 길이 1요자나, 너비 1요자나, 높이 1요자나나 되며, 갈라진 틈이 없고 구멍이 없는 단단한 커다란 바위산이 있다고 하자. 어떤 사람이 백 년마다 한 번씩 카시 산(産) 고운 천으로 그 바위산을 한 번씩 닦는다고 하자. 비구여, 이와 같은 노력으로 그 커다란 바위산이 닳아 없어지는 것이 겁이 다하는 것보다 더 빠를 것이다. 비구여, 겁이란 이처럼 길다. 비구여, 이와 같이 긴 겁들 중에서 우리가 거쳐 온 것은 단지 한 겁만이 아니며, 백 겁만이 아니며, 천 겁만이 아니며, 수십만 겁만이 아니다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서... (중략) ...비구여, 그러므로 모든 형성된 것들(행)에 대하여 염오(厭惡)하기에 충분하고, 탐욕을 빛바래게 하기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다." 다섯 번째 경.

๖. สาสปสุตฺตํ

6. 겨자씨 경

๑๒๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีวทีโฆ, นุ โข, ภนฺเต, กปฺโป’’ติ? ‘‘ทีโฆ โข, ภิกฺขุ, กปฺโป. โส น สุกโร สงฺขาตุํ เอตฺตกานิ วสฺสานิ อิติ วา…เป… เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ.

129. 사왓티에 머무실 때였다. 그때 어떤 비구가 세존께 다가가... (중략) ... 한곁에 앉은 그 비구는 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 겁이란 얼마나 깁니까?" "비구여, 겁은 참으로 길다. 그것은 '이만큼의 해'라거나... (중략) ... '이만큼의 수십만 해'라고 헤아리기가 쉽지 않다."

‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, อายสํ นครํ โยชนํ อายาเมน โยชนํ วิตฺถาเรน โยชนํ อุพฺเพเธน, ปุณฺณํ สาสปานํ คุฬิกาพทฺธํ. ตโต ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน เอกเมกํ สาสปํ อุทฺธเรยฺย. ขิปฺปตรํ โข โส, ภิกฺขุ มหาสาสปราสิ อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, น ตฺเวว กปฺโป. เอวํ ทีโฆ โข, ภิกฺขุ, กปฺโป. เอวํ ทีฆานํ โข, ภิกฺขุ, กปฺปานํ เนโก กปฺโป สํสิโต, เนกํ กปฺปสตํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสหสฺสํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสตสหสฺสํ สํสิตํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขุ, สํสาโร …เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"세존이시여, 비유를 들어주실 수 있습니까?" 세존께서 말씀하셨다. "비구여, 가능하다. 비구여, 예를 들어 길이 1요자나, 너비 1요자나, 높이 1요자나나 되는 철로 된 성이 겨자씨로 가득 차 있다고 하자. 어떤 사람이 백 년마다 한 번씩 겨자씨를 한 알씩 꺼낸다고 하자. 비구여, 이와 같은 노력으로 그 커다란 겨자씨 더미가 다 없어지는 것이 겁이 다하는 것보다 더 빠를 것이다. 비구여, 겁이란 이처럼 길다. 비구여, 이와 같이 긴 겁들 중에서 우리가 거쳐 온 것은 단지 한 겁만이 아니며, 백 겁만이 아니며, 천 겁만이 아니며, 수십만 겁만이 아니다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다." 여섯 번째 경.

๗. สาวกสุตฺตํ

7. 제자 경

๑๓๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘กีวพหุกา นุ โข, ภนฺเต, กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา’’ติ? ‘‘พหุกา โข, ภิกฺขเว[Pg.391], กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา. เต น สุกรา สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกา กปฺปา อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ อิติ วา’’’ติ.

130. 사왓티에 머무실 때였다. 그때 많은 비구들이 세존께 다가가... (중략) ... 한곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 과거에 지나간 겁들은 얼마나 많습니까?" "비구들이여, 과거에 지나간 겁들은 참으로 많다. 그것들은 '이만큼의 겁'이라거나, '이만큼의 수백 겁'이라거나, '이만큼의 수천 겁'이라거나, '이만큼의 수십만 겁'이라고 헤아리기가 쉽지 않다."

‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขเว’’ติ ภควา อโวจ. ‘‘อิธสฺสุ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร สาวกา วสฺสสตายุกา วสฺสสตชีวิโน. เต ทิวเส ทิวเส กปฺปสตสหสฺสํ กปฺปสตสหสฺสํ อนุสฺสเรยฺยุํ. อนนุสฺสริตาว ภิกฺขเว, เตหิ กปฺปา อสฺสุ, อถ โข เต จตฺตาโร สาวกา วสฺสสตายุกา วสฺสสตชีวิโน วสฺสสตสฺส อจฺจเยน กาลํ กเรยฺยุํ. เอวํ พหุกา โข, ภิกฺขเว, กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา. เต น สุกรา สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกา กปฺปา อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ อิติ วา’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

"세존이시여, 비유를 들어주실 수 있습니까?" 세존께서 말씀하셨다. "비구들이여, 가능하다. 비구들이여, 여기 수명이 백 년이고 백 년을 사는 네 명의 제자가 있다고 하자. 그들이 날마다 십만 겁씩 과거의 겁들을 회상한다고 하자. 비구들이여, 그 네 명의 제자들이 그렇게 회상하다가 백 년이 지나 죽음을 맞이하더라도, 그들이 다 회상하지 못한 겁들은 여전히 남아 있을 것이다. 비구들이여, 이와 같이 과거에 지나간 겁들은 참으로 많다. 그것들은 '이만큼의 겁'이라거나, '이만큼의 수백 겁'이라거나, '이만큼의 수천 겁'이라거나, '이만큼의 수십만 겁'이라고 헤아리기가 쉽지 않다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다." 일곱 번째 경.

๘. คงฺคาสุตฺตํ

8. 갠지스 강 경

๑๓๑. ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีวพหุกา นุ โข, โภ โคตม, กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา’’ติ? ‘‘พหุกา โข, พฺราหฺมณ, กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา. เต น สุกรา สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกา กปฺปา อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ อิติ วา’’’ติ.

131. 라자가하의 벨루바나(죽림정사)에 머무실 때였다. 그때 어떤 바라문이 세존께 다가와 세존과 함께 인사를 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 바라문은 세존께 이와 같이 여쭈었다. "고타마 존자시여, 과거에 지나간 겁들은 얼마나 많습니까?" "바라문이여, 과거에 지나간 겁들은 참으로 많다. 그것들은 '이만큼의 겁'이라거나, '이만큼의 수백 겁'이라거나, '이만큼의 수천 겁'이라거나, '이만큼의 수십만 겁'이라고 헤아리기가 쉽지 않다."

‘‘สกฺกา ปน, โภ โคตม, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, พฺราหฺมณา’’ติ ภควา อโวจ. ‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ยโต จายํ คงฺคา นที ปภวติ ยตฺถ จ มหาสมุทฺทํ อปฺเปติ, ยา เอตสฺมึ อนฺตเร วาลิกา สา น สุกรา สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกา วาลิกา อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลิกสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลิกสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วาลิกสตสหสฺสานิ อิติ วา’ติ. ตโต พหุตรา โข, พฺราหฺมณ, กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา. เต น สุกรา สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกา กปฺปา อิติ [Pg.392] วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ อิติ วา’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, พฺราหฺมณ, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เอวํ ทีฆรตฺตํ โข, พฺราหฺมณ, ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, กฏสี วฑฺฒิตา. ยาวญฺจิทํ, พฺราหฺมณ, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ.

"고타마 존자시여, 비유를 들어주실 수 있습니까?"라고 바라문이 여쭈었다. 세존께서는 "바라문이여, 가능합니다"라고 말씀하셨다. "바라문이여, 예를 들어 이 갠지스 강이 발원하는 곳에서부터 큰 바다로 흘러 들어가는 곳까지, 그 사이에 있는 모래는 '모래가 이만큼이다'라거나, '모래가 수백 알이다', '모래가 수천 알이다', '모래가 수십만 알이다'라고 세기가 쉽지 않습니다. 바라문이여, 그보다 더 많은 겁(劫)들이 이미 지나갔습니다. 그 겁들은 '겁이 이만큼이다'라거나, '수백 겁이다', '수천 겁이다', '수십만 겁이다'라고 세기가 쉽지 않습니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 바라문이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문입니다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 유리하는 중생들에게 전생의 시작점은 나타나지 않습니다. 바라문이여, 이와 같이 오랜 세월 동안 그대들은 고통을 겪었고, 격심한 고통을 겪었으며, 재난을 겪었고, 공동묘지가 커졌습니다. 바라문이여, 그러므로 참으로 모든 형성된 것들에 대하여 염오하고, 탐욕이 빛바래게 하며, 해탈하기에 충분합니다."

เอวํ วุตฺเต, โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

이와 같이 말씀하시자, 그 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 기억해 주십시오." 여덟 번째 경.

๙. ทณฺฑสุตฺตํ

9. 막대기 경

๑๓๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทณฺโฑ อุปริเวหาสํ ขิตฺโต สกิมฺปิ มูเลน นิปตติ, สกิมฺปิ มชฺเฌน นิปตติ, สกิมฺปิ อนฺเตน นิปตติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชานีวรณา สตฺตา ตณฺหาสํโยชนา สนฺธาวนฺตา สํสรนฺตา สกิมฺปิ อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ คจฺฉนฺติ, สกิมฺปิ ปรสฺมา โลกา อิมํ โลกํ อาคจฺฉนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. นวมํ.

132. 사밧티에서 머무셨다. … "비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없습니다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 유리하는 중생들에게 전생의 시작점은 나타나지 않습니다. 비구들이여, 예를 들어 막대기를 공중으로 던지면 어떤 때는 밑부분으로 떨어지고, 어떤 때는 중간으로 떨어지며, 어떤 때는 끝부분으로 떨어지는 것과 같습니다. 비구들이여, 이와 같이 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 유리하는 중생들은 어떤 때는 이 세상에서 저 세상으로 가고, 어떤 때는 저 세상에서 이 세상으로 옵니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문입니다. … 해탈하기에 충분합니다." 아홉 번째 경.

๑๐. ปุคฺคลสุตฺตํ

10. 인구(사람) 경

๑๓๓. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

133. 한때 세존께서는 라자가하의 영축산에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨다. "비구들이여." "예, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… เอกปุคฺคลสฺส, ภิกฺขเว, กปฺปํ สนฺธาวโต สํสรโต สิยา เอวํ มหา อฏฺฐิกงฺกโล อฏฺฐิปุญฺโช อฏฺฐิราสิ ยถายํ เวปุลฺโล ปพฺพโต, สเจ สํหารโก อสฺส, สมฺภตญฺจ น วินสฺเสยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ.

"비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없습니다. … 비구들이여, 한 사람이 한 겁 동안 유리하고 윤회하며 남긴 유골의 무더기, 뼈의 더미, 뼈의 산은, 만약 그것들을 모아두고 그 모인 것들이 썩지 않는다면, 저 웨풀라 산만큼이나 클 것입니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문입니다. … 해탈하기에 충분합니다."

อิทมโวจ [Pg.393] ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서(善逝)이신 스승께서는 이와 같이 말씀하시고 나서 게송으로 다시 말씀하셨다.

‘‘เอกสฺเสเกน กปฺเปน, ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;

สิยา ปพฺพตสโม ราสิ, อิติ วุตฺตํ มเหสินา.

"한 사람이 한 겁 동안 쌓은 뼈의 무더기는 산과 같으리라, 위대한 성자께서는 이와 같이 말씀하셨네."

‘‘โส โข ปนายํ อกฺขาโต, เวปุลฺโล ปพฺพโต มหา;

อุตฺตโร คิชฺฌกูฏสฺส, มคธานํ คิริพฺพเช.

"그 산은 바로 마가다 사람들의 산들로 둘러싸인 곳(기리브바자)에 있는 영축산 북쪽에 솟아 있는 거대한 웨풀라 산이라고 일컬어지네."

‘‘ยโต จ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ;

อริยํ จฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

"그러나 성스러운 진리들을 바른 지혜로써 볼 때, 즉 괴로움과 괴로움의 일어남, 괴로움의 초월, 그리고 괴로움의 소멸로 인도하는 성스러운 여덟 가지 도를 볼 때,"

‘‘ส สตฺตกฺขตฺตุํปรมํ, สนฺธาวิตฺวาน ปุคฺคโล;

ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, สพฺพสํโยชนกฺขยา’’ติ. ทสมํ;

"그 사람은 최대 일곱 번을 더 유리한 뒤에, 모든 결박을 끊어 괴로움의 끝을 보게 되리라." 열 번째 경.

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약은 다음과 같다.

ติณกฏฺฐญฺจ ปถวี, อสฺสุ ขีรญฺจ ปพฺพตํ;

สาสปา สาวกา คงฺคา, ทณฺโฑ จ ปุคฺคเลน จาติ.

풀과 나무 경, 땅 경, 눈물 경과 우유 경, 산 경, 겨자씨 경, 제자 경, 갠지스 강 경, 막대기 경, 그리고 인구 경이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. ทุคฺคตสุตฺตํ

1. 불행한 자 경

๑๓๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขุ อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ยํ, ภิกฺขเว, ปสฺเสยฺยาถ ทุคฺคตํ ทุรูเปตํ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อมฺเหหิปิ เอวรูปํ ปจฺจนุภูตํ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ…เป… ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ อลํ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

134. 한때 세존께서는 사밧티에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 부르셨다. "비구들이여." "예, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. "비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없습니다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 유리하는 중생들에게 전생의 시작점은 나타나지 않습니다. 비구들이여, 그대들이 불행하고 처참한 모습의 사람을 보거든, '우리도 이 긴 세월 동안 이와 같은 처지를 겪었다'라고 결론지어야 합니다. 그것은 무슨 까닭입니까? … 비구들이여, 진실로 모든 형성된 것들에 대하여 염오하고, 탐욕이 빛바래게 하며, 해탈하기에 충분합니다." 첫 번째 경.

๒. สุขิตสุตฺตํ

2. 행복한 자 경

๑๓๕. สาวตฺถิยํ [Pg.394] วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… ยํ, ภิกฺขเว, ปสฺเสยฺยาถ สุขิตํ สุสชฺชิตํ, นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ – ‘อมฺเหหิปิ เอวรูปํ ปจฺจนุภูตํ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

135. 사밧티에서 머무셨다. … "비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없습니다. … 비구들이여, 그대들이 행복하고 잘 차려입은 사람을 보거든, '우리도 이 긴 세월 동안 이와 같은 처지를 겪었다'라고 결론지어야 합니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문입니다. 전생의 시작점은 나타나지 않습니다. … 해탈하기에 충분합니다." 두 번째 경.

๓. ตึสมตฺตสุตฺตํ

3. 서른 명의 비구 경

๑๓๖. ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข ตึสมตฺตา ปาเวยฺยกา ภิกฺขู สพฺเพ อารญฺญิกา สพฺเพ ปิณฺฑปาติกา สพฺเพ ปํสุกูลิกา สพฺเพ เตจีวริกา สพฺเพ สสํโยชนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข ตึสมตฺตา ปาเวยฺยกา ภิกฺขู สพฺเพ อารญฺญิกา สพฺเพ ปิณฺฑปาติกา สพฺเพ ปํสุกูลิกา สพฺเพ เตจีวริกา สพฺเพ สสํโยชนา. ยํนูนาหํ อิเมสํ ตถา ธมฺมํ เทเสยฺยํ ยถา เนสํ อิมสฺมึเยว อาสเน อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺเจยฺยุ’’นฺติ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

136. 라자가하의 죽림에 머무셨다. 그때 파바 지역 출신의 서른 명 정도 되는 비구들이 모두 숲에 머물고, 모두 탁발을 하며, 모두 분소의를 입고, 모두 세 벌의 가사만을 지닌 채, 그러나 모두 아직 결박이 남아 있는 상태로 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 그때 세존께서는 이런 생각이 드셨다. '이 파바 출신의 서른 명 정도 되는 비구들은 모두 숲에 머물고, 탁발하며, 분소의를 입고, 세 벌 가사만을 지니고 있지만, 모두 결박이 남아 있다. 내가 이들에게 법을 설하여, 이들이 이 자리에서 바로 집착 없이 번뇌들로부터 마음이 해탈하게 하는 것이 좋겠다.' 그리하여 세존께서는 비구들을 부르셨다. "비구들이여." "예, 세존이시여"라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, ยํ วา จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ? ‘‘ยถา โข มยํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาม, เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ, ยํ โน อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทก’’นฺติ.

“비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 이곳저곳으로 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제(시작점)는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이를 어떻게 생각하는가? 이 긴 세월 동안 이곳저곳으로 치달리고 윤회하며 머리가 잘려 흘린 피와 사대해의 물 중에서 어느 쪽이 더 많겠는가?” “세존이시여, 저희가 세존께서 설하신 법을 이해하기로는, 이 긴 세월 동안 이곳저곳으로 치달리고 윤회하며 머리가 잘려 흘린 피가 참으로 더 많고, 사대해의 물은 그만큼 많지 않습니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว, สาธุ โข เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ. เอตเทว, ภิกฺขเว, พหุตรํ, ยํ โว อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา สนฺธาวตํ สํสรตํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ [Pg.395] อุทกํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, คุนฺนํ สตํ โคภูตานํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, มหึสานํ สตํ มหึสภูตานํ สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ …เป… ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, อุรพฺภานํ สตํ อุรพฺภภูตานํ…เป… อชานํ สตํ อชภูตานํ… มิคานํ สตํ มิคภูตานํ… กุกฺกุฏานํ สตํ กุกฺกุฏภูตานํ… สูกรานํ สตํ สูกรภูตานํ… ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, โจรา คามฆาตาติ คเหตฺวา สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, โจรา ปาริปนฺถิกาติ คเหตฺวา สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ. ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, โจรา ปารทาริกาติ คเหตฺวา สีสจฺฉินฺนานํ โลหิตํ ปสฺสนฺนํ ปคฺฆริตํ, น ตฺเวว จตูสุ มหาสมุทฺเทสุ อุทกํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ.

“장하다, 장하다, 비구들이여! 비구들이여, 그대들은 내가 설한 법을 참으로 잘 이해하고 있구나. 비구들이여, 이 긴 세월 동안 이곳저곳으로 치달리고 윤회하며 머리가 잘려 흘린 피가 참으로 더 많고, 사대해의 물은 그만큼 많지 않다. 비구들이여, 긴 세월 동안 소로 태어났을 때 머리가 잘려 흘린 피가 사대해의 물보다 더 많다. 비구들이여, 긴 세월 동안 물소로 태어났을 때... (중략) ... 양으로 태어났을 때... 염소로 태어났을 때... 사슴으로 태어났을 때... 닭으로 태어났을 때... 돼지로 태어났을 때 머리가 잘려 흘린 피가 사대해의 물보다 더 많다. 비구들이여, 긴 세월 동안 ‘마을을 약탈한 도둑’이라 하여 잡혀서 머리가 잘려 흘린 피가, ‘길목을 지키는 강도’라 하여 잡혀서 머리가 잘려 흘린 피가, ‘간음을 저지른 자’라 하여 잡혀서 머리가 잘려 흘린 피가 참으로 더 많고, 사대해의 물은 그만큼 많지 않다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.”

‘‘อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมึ ภญฺญมาเน ตึสมตฺตานํ ปาเวยฺยกานํ ภิกฺขูนํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสู’’ติ. ตติยํ.

“세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 비구들은 세존의 말씀을 기뻐하며 즐거워하였다. 이 상세한 설명이 설해졌을 때, 파웨이야(Pāveyya) 출신의 서른 명 정도 되는 비구들의 마음이 취착 없이 번뇌들로부터 해탈하였다. 제3.”

๔. มาตุสุตฺตํ

4. 어머니 경

๑๓๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย นมาตาภูตปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

137. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다... (중략) ... 비구들이여, 이 긴 세월 동안 그대들의 어머니가 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없기 때문이다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.” 제4.

๕. ปิตุสุตฺตํ

5. 아버지 경

๑๓๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร…เป… น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย นปิตาภูตปุพฺโพ …เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

138. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다... (중략) ... 비구들이여, 아버지가 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.” 제5.

๖. ภาตุสุตฺตํ

6. 형제 경

๑๓๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย นภาตาภูตปุพฺโพ…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

139. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 형제가 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.” 제6.

๗. ภคินิสุตฺตํ

7. 자매 경

๑๔๐. สาวตฺถิยํ [Pg.396] วิหรติ…เป… ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย นภคินิภูตปุพฺโพ…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

140. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 자매가 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.” 제7.

๘. ปุตฺตสุตฺตํ

8. 아들 경

๑๔๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย นปุตฺตภูตปุพฺโพ…เป… อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

141. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 아들이 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다... (중략) ... 해탈하기에 충분하다.” 제8.

๙. ธีตุสุตฺตํ

9. 딸 경

๑๔๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. น โส, ภิกฺขเว, สตฺโต สุลภรูโป โย น ธีตาภูตปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา. ตํ กิสฺส เหตุ? อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. เอวํ ทีฆรตฺตํ โว, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, กฏสี วฑฺฒิตา. ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ. นวมํ.

142. 사밧티에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이 긴 세월 동안 딸이 아니었던 중생을 찾기란 쉽지 않다. 그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 이처럼 긴 세월 동안 그대들은 고통을 겪었고, 격심한 고통을 겪었으며, 재난을 겪었고, 공동묘지를 가득 채웠다. 비구들이여, 그러므로 이 모든 형성된 것들(상카라)에 대해 염오하기에 충분하고, 탐욕이 빛바래기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.” 제9.

๑๐. เวปุลฺลปพฺพตสุตฺตํ

10. 웨풀라 산 경

๑๔๓. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

143. 한때 세존께서는 라자가하의 기즈쿠타(영취산) 산에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들에게 “비구들이여”라고 부르셨다. 그 비구들은 “예, 세존이시여”라고 대답하였다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘อนมตคฺโคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร. ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํ. ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส เวปุลฺลสฺส ปพฺพตสฺส ‘ปาจีนวํโส’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน มนุสฺสานํ ‘ติวรา’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. ติวรานํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ จตฺตารีส วสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. ติวรา, ภิกฺขเว, มนุสฺสา ปาจีนวํสํ ปพฺพตํ จตูเหน อาโรหนฺติ, จตูเหน โอโรหนฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว[Pg.397], สมเยน กกุสนฺโธ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ. กกุสนฺธสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิธุรสญฺชีวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ปสฺสถ, ภิกฺขเว, สา เจวิมสฺส ปพฺพตสฺส สมญฺญา อนฺตรหิตา, เต จ มนุสฺสา กาลงฺกตา, โส จ ภควา ปรินิพฺพุโต. เอวํ อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา, ภิกฺขเว, สงฺขารา. ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุํ.

“비구들이여, 이 윤회는 시작을 알 수 없다. 무명에 덮이고 갈애에 묶여서 치달리고 윤회하는 중생들에게 전제는 나타나지 않는다. 비구들이여, 과거에 이 웨풀라 산은 ‘빠치나왕사’라는 명칭으로 불렸다. 비구들이여, 그때 사람들은 ‘띠와라’라는 명칭으로 불렸다. 비구들이여, 띠와라 사람들의 수명은 4만 년이었다. 비구들이여, 띠와라 사람들은 빠치나왕사 산을 오르는 데 나흘이 걸렸고, 내려오는 데 나흘이 걸렸다. 비구들이여, 그때 세상에는 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 까꾸산다 세존께서 출현하셨다. 비구들이여, 까꾸산다 세존께는 위두라(Vidhura)와 산지와(Sañjīva)라는 이름의 뛰어난 제자 쌍이 있었는데, 그들이 가장 훌륭한 쌍이었다. 비구들이여, 보아라. 이 산의 그 이름도 사라졌고, 그 사람들도 죽었으며, 그 세존께서도 반열반하셨다. 비구들이여, 이처럼 형성된 것들은 무상하며, 이처럼 형성된 것들은 견고하지 못하며, 이처럼 형성된 것들은 안식처가 되지 못한다. 비구들이여, 그러므로 이 모든 형성된 것들에 대해 염오하기에 충분하고, 탐욕이 빛바래기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส เวปุลฺลสฺส ปพฺพตสฺส ‘วงฺกโก’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน มนุสฺสานํ ‘โรหิตสฺสา’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. โรหิตสฺสานํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ ตึสวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. โรหิตสฺสา, ภิกฺขเว, มนุสฺสา วงฺกกํ ปพฺพตํ ตีเหน อาโรหนฺติ, ตีเหน โอโรหนฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน โกณาคมโน ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ. โกณาคมนสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิยฺโยสุตฺตรํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ปสฺสถ, ภิกฺขเว, สา เจวิมสฺส ปพฺพตสฺส สมญฺญา อนฺตรหิตา, เต จ มนุสฺสา กาลงฺกตา, โส จ ภควา ปรินิพฺพุโต. เอวํ อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา…เป… อลํ วิมุจฺจิตุํ.

“비구들이여, 과거에 이 웨풀라 산의 명칭은 ‘왕까까’라고 불렸다. 비구들이여, 그 당시에 사람들의 명칭은 ‘로히땃사’라고 불렸다. 비구들이여, 로히땃사라 불리는 사람들의 수명은 3만 년이었다. 비구들이여, 로히땃사 사람들은 왕까까 산을 오르는 데 3일이 걸렸고, 내려오는 데 3일이 걸렸다. 비구들이여, 그 당시에 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 고나가마나 부처님께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 고나가마나 부처님께는 비요수따라라고 하는 한 쌍의 수승하고 훌륭한 제자들이 있었다. 비구들이여, 보아라. 이 산의 명칭인 왕까까는 사라졌고, 그 사람들도 죽었으며, 그 부처님께서도 반열반에 드셨다. 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들(행)은 무상하다... (중략) ...해탈하기에 충분하다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส เวปุลฺลสฺส ปพฺพตสฺส ‘สุปสฺโส’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน มนุสฺสานํ ‘สุปฺปิยา’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. สุปฺปิยานํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ วีสติวสฺสสหสฺสานิ อายุปฺปมาณํ อโหสิ. สุปฺปิยา, ภิกฺขเว, มนุสฺสา สุปสฺสํ ปพฺพตํ ทฺวีเหน อาโรหนฺติ, ทฺวีเหน โอโรหนฺติ. เตน โข ปน, ภิกฺขเว, สมเยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ. กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ติสฺสภารทฺวาชํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ปสฺสถ, ภิกฺขเว, สา เจวิมสฺส ปพฺพตสฺส สมญฺญา อนฺตรหิตา, เต จ มนุสฺสา กาลงฺกตา, โส จ ภควา ปรินิพฺพุโต. เอวํ อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา, ภิกฺขเว, สงฺขารา…เป… อลํ วิมุจฺจิตุํ.

“비구들이여, 과거에 이 웨풀라 산의 명칭은 ‘수빳사’라고 불렸다. 비구들이여, 그 당시에 사람들의 명칭은 ‘숩삐야’라고 불렸다. 비구들이여, 숩삐야라 불리는 사람들의 수명은 2만 년이었다. 비구들이여, 숩삐야 사람들은 수빳사 산을 오르는 데 2일이 걸렸고, 내려오는 데 2일이 걸렸다. 비구들이여, 그 당시에 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 까쌉빠 부처님께서 세상에 출현하셨다. 비구들이여, 까쌉빠 부처님께는 띳사-바라드와자라고 하는 한 쌍의 수승하고 훌륭한 제자들이 있었다. 비구들이여, 보아라. 이 산의 명칭인 수빳사는 사라졌고, 그 사람들도 죽었으며, 그 부처님께서도 반열반에 드셨다. 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들은 무상하고, 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들은 견고하지 않다... (중략) ...해탈하기에 충분하다.”

‘‘เอตรหิ [Pg.398] โข ปน, ภิกฺขเว, อิมสฺส เวปุลฺลสฺส ปพฺพตสฺส ‘เวปุลฺโล’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. เอตรหิ โข ปน, ภิกฺขเว, อิเมสํ มนุสฺสานํ ‘มาคธกา’ตฺเวว สมญฺญา อุทปาทิ. มาคธกานํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ อปฺปกํ อายุปฺปมาณํ ปริตฺตํ ลหุกํ ; โย จิรํ ชีวติ โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย. มาคธกา, ภิกฺขเว, มนุสฺสา เวปุลฺลํ ปพฺพตํ มุหุตฺเตน อาโรหนฺติ มุหุตฺเตน โอโรหนฺติ. เอตรหิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. มยฺหํ โข ปน, ภิกฺขเว, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ นาม สาวกยุคํ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. ภวิสฺสติ, ภิกฺขเว, โส สมโย ยา อยญฺเจวิมสฺส ปพฺพตสฺส สมญฺญา อนฺตรธายิสฺสติ, อิเม จ มนุสฺสา กาลํ กริสฺสนฺติ, อหญฺจ ปรินิพฺพายิสฺสามิ. เอวํ อนิจฺจา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; เอวํ อทฺธุวา, ภิกฺขเว, สงฺขารา; เอวํ อนสฺสาสิกา, ภิกฺขเว, สงฺขารา. ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติ.

“비구들이여, 그러나 지금은 이 웨풀라 산의 명칭이 ‘웨풀라’라고 불린다. 비구들이여, 지금 이 사람들의 명칭은 ‘마가다카’라고 불린다. 비구들이여, 마가다카 사람들의 수명은 짧고 미미하고 순식간이다. 오래 사는 자는 백 년을 살거나 혹은 조금 더 산다. 비구들이여, 마가다카 사람들은 웨풀라 산을 오르는 데 한순간(무훋따)이 걸리고 내려오는 데 한순간이 걸린다. 비구들이여, 지금은 공양받아 마땅하며 바르게 깨달은 내가 세상에 출현했다. 비구들이여, 나에게는 사리뿟따와 목갈라나라고 하는 한 쌍의 수승하고 훌륭한 제자들이 있다. 비구들이여, 이 산의 명칭인 웨풀라가 사라지고, 이 사람들이 죽고, 내가 반열반에 들 때가 올 것이다. 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들은 무상하고, 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들은 견고하지 않으며, 비구들이여, 이와 같이 형성된 것들은 위안이 되지 않는다. 비구들이여, 참으로 모든 형성된 것들에 대해 염오하기에 충분하고, 탐욕을 빛바래게 하기에 충분하며, 해탈하기에 충분하다.”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이 말씀을 하셨다. 행복하게 가신 분(선서)인 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปาจีนวํโส ติวรานํ, โรหิตสฺสาน วงฺกโก;

สุปฺปิยานํ สุปสฺโสติ, มาคธานญฺจ เวปุลฺโล.

“띠와라 사람들에게는 빠찌나왕사였고, 로히땃사 사람들에게는 왕까까였으며, 숩삐야 사람들에게는 수빳사였고, 마가다 사람들에게는 웨풀라라네.”

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ. ทสมํ;

“형성된 것들은 참으로 무상하구나. 생기고 멸하는 성질이 있어 생겨났다가는 사라지나니, 그것들의 가라앉음(적멸)이 진정한 행복이라네. (열 번째 웨풀라빳바따 경이 끝났다.)”

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나):

ทุคฺคตํ สุขิตญฺเจว, ตึส มาตาปิเตน จ;

ภาตา ภคินี ปุตฺโต จ, ธีตา เวปุลฺลปพฺพตํ.

둑가따(불행한 자), 수키따(행복한 자), 띰사(서른 명), 어머니, 아버지, 형제, 자매, 아들, 딸, 그리고 웨풀라빳바따 경이다.

อนมตคฺคสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

아나마딱가 상윳따가 모두 끝났다.

๕. กสฺสปสํยุตฺตํ

5. 까쌉빠 상윳따

๑. สนฺตุฏฺฐสุตฺตํ

1. 만족(산뚯따) 경

๑๔๔. สาวตฺถิยํ [Pg.399] วิหรติ…เป… ‘‘สนฺตุฏฺฐายํ, ภิกฺขเว, กสฺสโป อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที; น จ จีวรเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ จีวรํ น ปริตสฺสติ; ลทฺธา จ จีวรํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ’’.

144. 사와띠에서 머무셨다... (중략) ... “비구들이여, 여기 까쌉빠는 어떤 가사로든 만족하고, 어떤 가사로든 만족하는 것을 찬탄하며, 가사 때문에 부적절하거나 잘못된 방법으로 구하지 않는다. 가사를 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 가사를 얻어도 집착하지 않고, 매혹되지 않으며, 빠지지 않고, 재난을 보며, 탈출의 지혜를 갖추어 사용한다.”

‘‘สนฺตุฏฺฐายํ, ภิกฺขเว, กสฺสโป อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที; น จ ปิณฺฑปาตเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ น ปริตสฺสติ; ลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“비구들이여, 여기 까쌉빠는 어떤 음식이든 만족하고, 어떤 음식이든 만족하는 것을 찬탄하며, 음식 때문에 부적절하거나 잘못된 방법으로 구하지 않는다. 음식을 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 음식을 얻어도 집착하지 않고, 매혹되지 않으며, 빠지지 않고, 재난을 보며, 탈출의 지혜를 갖추어 사용한다.”

‘‘สนฺตุฏฺฐายํ, ภิกฺขเว, กสฺสโป อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที; น จ เสนาสนเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ เสนาสนํ น ปริตสฺสติ; ลทฺธา จ เสนาสนํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“비구들이여, 여기 까쌉빠는 어떤 처소든 만족하고, 어떤 처소든 만족하는 것을 찬탄하며, 처소 때문에 부적절하거나 잘못된 방법으로 구하지 않는다. 처소를 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 처소를 얻어도 집착하지 않고, 매혹되지 않으며, 빠지지 않고, 재난을 보며, 탈출의 지혜를 갖추어 사용한다.”

‘‘สนฺตุฏฺฐายํ, ภิกฺขเว, กสฺสโป อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อิตรีตรคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที; น จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ น ปริตสฺสติ; ลทฺธา จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“비구들이여, 여기 까쌉빠는 어떤 병구완 약품이든 만족하고, 어떤 병구완 약품이든 만족하는 것을 찬탄하며, 병구완 약품 때문에 부적절하거나 잘못된 방법으로 구하지 않는다. 병구완 약품을 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 병구완 약품을 얻어도 집착하지 않고, 매혹되지 않으며, 빠지지 않고, 재난을 보며, 탈출의 지혜를 갖추어 사용한다.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สนฺตุฏฺฐา ภวิสฺสาม อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาทิโน; น จ จีวรเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสาม; อลทฺธา จ จีวรํ น จ ปริตสฺสิสฺสาม; ลทฺธา จ จีวรํ อคธิตา อมุจฺฉิตา อนชฺฌาปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชิสฺสาม’’’. (เอวํ สพฺพํ กาตพฺพํ).

“비구들이여, 그러므로 여기서 이와 같이 공부해야 한다. ‘우리는 어떤 가사로든 만족하고, 어떤 가사로든 만족하는 것을 찬탄하며, 가사 때문에 부적절하거나 잘못된 방법으로 구하지 않겠다. 가사를 얻지 못해도 불안해하지 않을 것이며, 가사를 얻어도 집착하지 않고, 매혹되지 않으며, 빠지지 않고, 재난을 보며, 탈출의 지혜를 갖추어 사용하겠다.’ (이와 같이 모든 것에 대해 실천해야 한다.)”

‘‘‘สนฺตุฏฺฐา [Pg.400] ภวิสฺสาม อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน…เป… สนฺตุฏฺฐา ภวิสฺสาม อิตรีตเรน เสนาสเนน…เป… สนฺตุฏฺฐา ภวิสฺสาม อิตรีตเรน คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อิตรีตรคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาทิโน; น จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชิสฺสาม อลทฺธา จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ น ปริตสฺสิสฺสาม; ลทฺธา จ คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ อคธิตา อมุจฺฉิตา อนชฺฌาปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ. กสฺสเปน วา หิ โว, ภิกฺขเว, โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

‘우리는 얻어지는 대로의 [하찮거나 좋거나] 어떤 탁발 음식에 대해서도 만족할 것이며... [중략]... 우리는 얻어지는 대로의 어떤 거처에 대해서도 만족할 것이며... [중략]... 우리는 얻어지는 대로의 어떤 병 구완을 위한 약과 필수품에 대해서도 만족할 것이며, 얻어지는 대로의 어떤 약과 필수품에 대한 만족을 찬탄할 것이며, 약과 필수품 때문에 부적절하고 그릇된 구함에 빠지지 않을 것이며, 얻지 못하더라도 갈망하지 않을 것이며, 얻더라도 탐닉하지 않고 매혹되지 않으며 집착하지 않고, 그 위험을 보며 벗어남의 지혜를 갖추어 사용할 것이다’라고. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 나는 카사파로써 혹은 카사파와 같은 자로써 그대들을 훈계하리니, 훈계를 받은 그대들은 그 가르침대로 실천해야 한다. 첫 번째 수타.

๒. อโนตฺตปฺปีสุตฺตํ

2. 아놋땁삐 경 (두려움 없음의 경)

๑๔๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา จ มหากสฺสโป อายสฺมา จ สาริปุตฺโต พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหากสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘วุจฺจติ หิทํ, อาวุโส กสฺสป, อนาตาปี อโนตฺตปฺปี อภพฺโพ สมฺโพธาย อภพฺโพ นิพฺพานาย อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย; อาตาปี จ โข โอตฺตปฺปี ภพฺโพ สมฺโพธาย ภพฺโพ นิพฺพานาย ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายา’’ติ.

145. 이와 같이 나는 들었다. 한때 존자 마하카사파와 존자 사리뿟따는 바라나시의 이시빠따나 미가다야(녹야원)에 머물고 있었다. 그때 존자 사리뿟따는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 마하카사파가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 마하카사파와 함께 환담을 나누었다. 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나누고 나서 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 존자 사리뿟따는 존자 마하카사파에게 이렇게 말했다. “도반 카사파여, [번뇌를 태우는] 열의가 없고 [악행을] 두려워하지 않는 자는 깨달음을 얻을 수 없고, 열반에 이를 수 없으며, 위없는 요가로부터의 안온(아라한과)을 증득할 수 없다고 합니다. 그러나 열의가 있고 두려워할 줄 아는 자는 깨달음을 얻을 수 있고, 열반에 이를 수 있으며, 위없는 요가로부터의 안온을 증득할 수 있다고 합니다.”

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, อนาตาปี โหติ อโนตฺตปฺปี อภพฺโพ สมฺโพธาย อภพฺโพ นิพฺพานาย อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย; กิตฺตาวตา จ ปนาวุโส, อาตาปี โหติ โอตฺตปฺปี ภพฺโพ สมฺโพธาย ภพฺโพ นิพฺพานาย ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายา’’ติ? ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ [Pg.401] น อาตปฺปํ กโรติ, ‘อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น อาตปฺปํ กโรติ, ‘อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมานุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น อาตปฺปํ กโรติ, ‘อุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา นิรุชฺฌมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น อาตปฺปํ กโรติ. เอวํ โข, อาวุโส, อนาตาปี โหติ’’.

“도반이여, 어느 정도라야 열의가 없고 두려워함이 없어 깨달음에 부적합하고, 열반에 부적합하며, 위없는 요가로부터의 안온을 증득하기에 부적합하다고 합니까? 또한 어느 정도라야 열의가 있고 두려워함이 있어 깨달음에 적합하고, 열반에 적합하며, 위없는 요가로부터의 안온을 증득하기에 적합하다고 합니까?” “도반이여, 여기 비구가 “아직 생기지 않은 나의 나쁘고 해로운 법들이 생겨나면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하면서도 열의를 내지 않고, “이미 생긴 나의 나쁘고 해로운 법들을 제거하지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하면서도 열의를 내지 않으며, “아직 생기지 않은 나의 유익한 법들이 생겨나지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하면서도 열의를 내지 않고, “이미 생긴 나의 유익한 법들이 사라지면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하면서도 열의를 내지 않는다면, 도반이여, 이를 일컬어 열의가 없는 자라고 합니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, อโนตฺตปฺปี โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น โอตฺตปฺปติ, ‘อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น โอตฺตปฺปติ, ‘อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมานุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น โอตฺตปฺปติ, ‘อุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา นิรุชฺฌมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ น โอตฺตปฺปติ. เอวํ โข, อาวุโส, อโนตฺตปฺปี โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, อนาตาปี อโนตฺตปฺปี อภพฺโพ สมฺโพธาย อภพฺโพ นิพฺพานาย อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย.

“도반이여, 어떻게 두려워하지 않는 자가 됩니까? 도반이여, 여기 비구가 “아직 생기지 않은 나의 나쁘고 해로운 법들이 생겨나면 해로움으로 인도할 것이다”라고 하면서도 두려워하지 않고, “이미 생긴 나의 나쁘고 해로운 법들을 제거하지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 하면서도 두려워하지 않으며, “아직 생기지 않은 나의 유익한 법들이 생겨나지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 하면서도 두려워하지 않고, “이미 생긴 나의 유익한 법들이 사라지면 해로움으로 인도할 것이다”라고 하면서도 두려워하지 않는다면, 도반이여, 이를 일컬어 두려워하지 않는 자라고 합니다. 도반이여, 이와 같이 열의가 없고 두려워하지 않는 자는 깨달음에도, 열반에도, 위없는 요가로부터의 안온을 증득함에도 적합하지 않습니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, อาตาปี โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ อาตปฺปํ กโรติ, ‘อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ อาตปฺปํ กโรติ, อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา…เป… อาตปฺปํ กโรติ. เอวํ โข, อาวุโส, อาตาปี โหติ.

“도반이여, 어떻게 열의가 있는 자가 됩니까? 도반이여, 여기 비구가 “아직 생기지 않은 나의 나쁘고 해로운 법들이 생겨나면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 열의를 내고, “이미 생긴 나의 나쁘고 해로운 법들을 제거하지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 열의를 내며, 아직 생기지 않은 나의 유익한 법들이... [중략]... 열의를 낸다면, 도반이여, 이를 일컬어 열의가 있는 자라고 합니다.”

‘‘กถญฺจาวุโส, โอตฺตปฺปี โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘อนุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ โอตฺตปฺปติ, ‘อุปฺปนฺนา เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหียมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ โอตฺตปฺปติ, ‘อนุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา อนุปฺปชฺชมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ โอตฺตปฺปติ, ‘อุปฺปนฺนา เม กุสลา ธมฺมา นิรุชฺฌมานา อนตฺถาย สํวตฺเตยฺยุ’นฺติ โอตฺตปฺปติ. เอวํ โข, อาวุโส, โอตฺตปฺปี โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, อาตาปี โอตฺตปฺปี ภพฺโพ สมฺโพธาย ภพฺโพ นิพฺพานาย ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายา’’ติ. ทุติยํ.

“도반이여, 어떻게 두려워하는 자가 됩니까? 도반이여, 여기 비구가 “아직 생기지 않은 나의 나쁘고 해로운 법들이 생겨나면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 두려워하고, “이미 생긴 나의 나쁘고 해로운 법들을 제거하지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 두려워하며, “아직 생기지 않은 나의 유익한 법들이 생겨나지 않으면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 두려워하고, “이미 생긴 나의 유익한 법들이 사라지면 해로움으로 인도할 것이다”라고 생각하며 두려워한다면, 도반이여, 이를 일컬어 두려워하는 자라고 합니다. 도반이여, 이와 같이 열의가 있고 두려워하는 자는 깨달음에도, 열반에도, 위없는 요가로부터의 안온을 증득함에도 적합합니다.” 두 번째 수타.

๓. จนฺทูปมสุตฺตํ

3. 짠두빠마 경 (달의 비유의 경)

๑๔๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘จนฺทูปมา, ภิกฺขเว, กุลานิ อุปสงฺกมถ – อปกสฺเสว กายํ, อปกสฺส จิตฺตํ, นิจฺจนวกา กุเลสุ อปฺปคพฺภา. เสยฺยถาปิ[Pg.402], ภิกฺขเว, ปุริโส ชรุทปานํ วา โอโลเกยฺย ปพฺพตวิสมํ วา นทีวิทุคฺคํ วา – อปกสฺเสว กายํ, อปกสฺส จิตฺตํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จนฺทูปมา กุลานิ อุปสงฺกมถ – อปกสฺเสว กายํ, อปกสฺส จิตฺตํ, นิจฺจนวกา กุเลสุ อปฺปคพฺภา’’.

146. 사왓띠에 머무셨다... [중략]... “비구들이여, 달과 같이 신도들에게 다가가라. 몸을 제어하고 마음을 제어하여, 신도들 사이에서 항상 처음 온 손님처럼 처신하며 오만하지 마라. 비구들이여, 예를 들어 어떤 사람이 오래된 우물이나 험한 산이나 깎아지른 절벽을 볼 때 몸을 제어하고 마음을 제어하여 살피는 것과 같다. 비구들이여, 그와 같이 달과 같이 신도들에게 다가가라. 몸을 제어하고 마음을 제어하여, 신도들 사이에서 항상 처음 온 손님처럼 처신하며 오만하지 마라.”

‘‘กสฺสโป, ภิกฺขเว, จนฺทูปโม กุลานิ อุปสงฺกมติ – อปกสฺเสว กายํ, อปกสฺส จิตฺตํ, นิจฺจนวโก กุเลสุ อปฺปคพฺโภ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กถํรูโป ภิกฺขุ อรหติ กุลานิ อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

“비구들이여, 카사파는 달과 같이 신도들에게 다가간다. 그는 몸을 제어하고 마음을 제어하며, 신도들 사이에서 항상 처음 온 손님처럼 처신하며 오만하지 않다. 비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하는가? 어떤 성품을 가진 비구가 신도들에게 다가가기에 적합한가?” “세존이시여, 저희들에게 법은 세존을 뿌리로 하고, 세존을 길잡이로 하며, 세존을 의지처로 합니다. 세존이시여, 바라옵건대 이 말씀의 의미를 세존께서 직접 밝혀 주십시오. 세존의 말씀을 듣고 비구들이 그것을 수지할 것입니다.”라고 여쭈었다.

อถ โข ภควา อากาเส ปาณึ จาเลสิ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อยํ อากาเส ปาณิ น สชฺชติ น คยฺหติ น พชฺฌติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน กุลานิ อุปสงฺกมโต กุเลสุ จิตฺตํ น สชฺชติ น คยฺหติ น พชฺฌติ – ‘ลภนฺตุ ลาภกามา, ปุญฺญกามา กโรนฺตุ ปุญฺญานี’ติ; ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมโน โหติ สุมโน, เอวํ ปเรสํ ลาเภน อตฺตมโน โหติ สุมโน; เอวรูโป โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหติ กุลานิ อุปสงฺกมิตุํ.

그때 세존께서는 허공에 손을 휘저으셨다. “비구들이여, 예를 들어 이 손이 허공에서 걸리지 않고, 붙잡히지 않고, 묶이지 않는 것과 같다. 비구들이여, 그와 같이 재가자들에게 다가가는 어떤 비구의 마음이 재가자들에게 ‘얻기를 바라는 이들은 얻게 하소서, 공덕을 바라는 이들은 공덕을 짓게 하소서’라고 생각하며 걸리지 않고, 붙잡히지 않고, 묶이지 않는다면, 그는 자신이 얻은 것으로 기쁘고 즐거워하는 것처럼 다른 이들이 얻은 것으로도 이와 같이 기쁘고 즐거워한다. 비구들이여, 이와 같은 비구는 재가자들을 방문하기에 적합하다.”

‘‘กสฺสปสฺส, ภิกฺขเว, กุลานิ อุปสงฺกมโต กุเลสุ จิตฺตํ น สชฺชติ น คยฺหติ น พชฺฌติ – ‘ลภนฺตุ ลาภกามา, ปุญฺญกามา กโรนฺตุ ปุญฺญานี’ติ; ยถาสเกน ลาเภน อตฺตมโน โหติ สุมโน; เอวํ ปเรสํ ลาเภน อตฺตมโน โหติ สุมโน.

“비구들이여, 카사파는 재가자들에게 다가갈 때 재가자들에게 ‘얻기를 바라는 이들은 얻게 하소서, 공덕을 바라는 이들은 공덕을 짓게 하소서’라고 생각하며 그 마음이 걸리지 않고, 붙잡히지 않고, 묶이지 않는다. 그는 자신이 얻은 것으로 기쁘고 즐거워하는 것처럼 이와 같이 다른 이들이 얻은 것으로도 기쁘고 즐거워한다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กถํรูปสฺส ภิกฺขุโน อปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา โหติ, กถํรูปสฺส ภิกฺขุโน ปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา โหตี’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 어떤 비구의 법문은 청정하지 못하고, 어떤 비구의 법문은 청정하냐?” “세존이시여, 저희들의 법은 세존을 근본으로 하고, 세존을 인도자로 하며, 세존을 의지처로 합니다. 세존이시여, 바라옵건대 이 말씀의 의미를 세존께서 직접 밝혀 주시는 것이 좋겠습니다. 세존의 말씀을 듣고 비구들이 그것을 수지할 것입니다.” “비구들이여, 그렇다면 듣고 잘 새기도록 하라. 내가 설하겠다.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘อโห วต เม ธมฺมํ สุเณยฺยุํ, สุตฺวา จ ปน ธมฺมํ ปสีเทยฺยุํ, ปสนฺนา จ [Pg.403] เม ปสนฺนาการํ กเรยฺยุ’นฺติ; เอวรูปสฺส โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา โหติ.

“비구들이여, 만약 어떤 비구가 ‘오, 참으로 사람들이 내 법을 듣고, 듣고 나서 법에 청신한 믿음을 가지며, 믿음을 가진 이들이 나에게 공경하는 태도를 보여주었으면 좋겠다’라는 마음으로 다른 이들에게 법을 설한다면, 비구들이여, 이와 같은 비구의 법문은 청정하지 못한 것이다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. อโห, วต เม ธมฺมํ สุเณยฺยุํ, สุตฺวา จ ปน ธมฺมํ อาชาเนยฺยุํ, อาชานิตฺวา จ ปน ตถตฺตาย ปฏิปชฺเชยฺยุ’นฺติ. อิติ ธมฺมสุธมฺมตํ ปฏิจฺจ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ, การุญฺญํ ปฏิจฺจ อนุทฺทยํ ปฏิจฺจ อนุกมฺปํ อุปาทาย ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ. เอวรูปสฺส โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปริสุทฺธา ธมฺมเทสนา โหติ.

“비구들이여, 만약 어떤 비구가 ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고(Svākkhāto), 스스로 보아 알 수 있으며(Sandiṭṭhiko), 시간이 걸리지 않고(Akāliko), 와서 보라는 것이며(Ehipassiko), 향상으로 이끌고(Opaneyyiko), 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것(Paccattaṃ veditabbo viññūhi)이다. 오, 참으로 사람들이 내 법을 듣고, 듣고 나서 법을 깨달으며, 깨닫고 나서 그에 따라 실천했으면 좋겠다’라는 마음으로 다른 이들에게 법을 설한다면, 이와 같이 법의 훌륭한 속성에 의지하여 다른 이들에게 법을 설하고, 연민(Kāruñña)에 의지하고 보살핌(Anuddaya)에 의지하며 자비심(Anukampa)을 바탕으로 다른 이들에게 법을 설한다면, 비구들이여, 이와 같은 비구의 법문은 청정한 것이다.”

‘‘กสฺสโป, ภิกฺขเว, เอวํจิตฺโต ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. อโห, วต เม ธมฺมํ สุเณยฺยุํ, สุตฺวา จ ปน ธมฺมํ อาชาเนยฺยุํ, อาชานิตฺวา จ ปน ตถตฺตาย ปฏิปชฺเชยฺยุ’นฺติ. อิติ ธมฺมสุธมฺมตํ ปฏิจฺจ ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ, การุญฺญํ ปฏิจฺจ อนุทฺทยํ ปฏิจฺจ อนุกมฺปํ อุปาทาย ปเรสํ ธมฺมํ เทเสติ. กสฺสเปน วา หิ โว, ภิกฺขเว, โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

“비구들이여, 카사파는 ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있으며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 것이며, 향상으로 이끌고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다. 오, 참으로 사람들이 내 법을 듣고, 듣고 나서 법을 깨달으며, 깨닫고 나서 그에 따라 실천했으면 좋겠다’라는 마음으로 다른 이들에게 법을 설한다. 이와 같이 법의 훌륭한 속성에 의지하여 다른 이들에게 법을 설하고, 연민에 의지하고 보살핌에 의지하며 자비심을 바탕으로 다른 이들에게 법을 설한다. 비구들이여, 나는 카사파를 통해서나 카사파와 같은 이를 통해서 너희들을 훈계하리니, 너희들은 훈계를 듣고 그에 따라 실천해야 한다.” (세 번째 경)

๔. กุลูปกสุตฺตํ

4. 4. 쿠루파카 경 (재가자를 방문하는 자의 경)

๑๔๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, กถํรูโป ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ, กถํรูโป ภิกฺขุ น อรหติ กุลูปโก โหตุ’’นฺติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป… ภควา เอตทโวจ –

147. 사왓티에서 머무실 때였다. ... (중략) ... “비구들이여, 이를 어떻게 생각하느냐? 어떤 비구가 재가자를 방문하는 비구가 되기에 적합하고, 어떤 비구가 재가자를 방문하는 비구가 되기에 적합하지 않느냐?” “세존이시여, 저희들의 법은 세존을 근본으로 하고... (중략) ...” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ – ‘เทนฺตุเยว เม, มา นาทํสุ; พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ, มา โถกํ; ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ลูขํ; สีฆญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ทนฺธํ; สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ, มา อสกฺกจฺจ’นฺติ. ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ, เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ; โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ, โน พหุกํ…เป… ลูขํ เทนฺติ, โน ปณีตํ… ทนฺธํ เทนฺติ, โน สีฆํ, เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ; โส ตโตนิทานํ [Pg.404] ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. อสกฺกจฺจํ เทนฺติ, โน สกฺกจฺจํ; เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ; โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. เอวรูโป โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อรหติ กูลูปโก โหตุํ.

“비구들이여, 만약 어떤 비구가 ‘사람들이 나에게만 주고 주지 않는 일이 없기를, 나에게 많이만 주고 조금 주지 않기를, 나에게 좋은 것만 주고 거친 것을 주지 않기를, 나에게 빨리만 주고 늦게 주지 않기를, 나에게 정성껏만 주고 무례하게 주지 않기를’이라는 마음으로 재가자들에게 다가간다고 하자. 비구들이여, 이와 같은 마음으로 재가자들에게 다가가는 그 비구에게 사람들이 주지 않는다면, 그로 인해 그 비구는 괴로워하고 핍박을 받는다. 그는 그 일로 인하여 고통과 근심을 겪는다. 조금만 주고 많이 주지 않거나... (중략) ... 거친 것을 주고 좋은 것을 주지 않거나, 천천히 주고 빨리 주지 않아도 그 비구는 괴로워하며, 그로 인하여 고통과 근심을 겪는다. 무례하게 주고 정성껏 주지 않아도 그 비구는 괴로워하며, 그로 인하여 고통과 근심을 겪는다. 비구들이여, 이와 같은 비구는 재가자를 방문하는 비구가 되기에 적합하지 않다.”

‘‘โย จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ – ‘ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ – เทนฺตุเยว เม, มา นาทํสุ; พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ, มา โถกํ; ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ลูขํ; ทีฆญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ทนฺธํ; สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ, มา อสกฺกจฺจ’นฺติ. ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ; เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ, โน พหุกํ; เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ลูขํ เทนฺติ, โน ปณีตํ; เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ทนฺธํ เทนฺติ, โน สีฆํ; เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. อสกฺกจฺจํ เทนฺติ, โน สกฺกจฺจํ; เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. เอวรูโป โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ.

“비구들이여, 만약 어떤 비구가 ‘남의 집에서 어떻게 내가 원하는 대로 얻을 수 있겠는가? 사람들이 나에게만 주고 주지 않는 일이 없기를, 나에게 많이만 주고 조금 주지 않기를, 나에게 좋은 것만 주고 거친 것을 주지 않기를, 나에게 빨리만 주고 늦게 주지 않기를, 나에게 정성껏만 주고 무례하게 주지 않기를’이라고 생각하며 재가자들에게 다가간다고 하자. 비구들이여, 이와 같은 마음으로 재가자들에게 다가가는 그 비구에게 사람들이 주지 않더라도, 그로 인해 그 비구는 괴로워하지 않으며 그 일로 인하여 고통과 근심을 겪지도 않는다. 조금만 주고 많이 주지 않아도 그 비구는 괴로워하지 않으며 고통과 근심을 겪지 않는다. 거친 것을 주고 좋은 것을 주지 않아도 그 비구는 괴로워하지 않으며 고통과 근심을 겪지 않는다. 천천히 주고 빨리 주지 않아도 그 비구는 괴로워하지 않으며 고통과 근심을 겪지 않는다. 무례하게 주고 정성껏 주지 않아도 그 비구는 괴로워하지 않으며 고통과 근심을 겪지 않는다. 비구들이여, 이와 같은 비구는 재가자를 방문하는 비구가 되기에 참으로 적합하다.”

‘‘กสฺสโป, ภิกฺขเว, เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ – ‘ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ – เทนฺตุเยว เม, มา นาทํสุ; พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ, มา โถกํ; ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ลูขํ; สีฆญฺเญว เม เทนฺตุ, มา ทนฺธํ; สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ, มา อสกฺกจฺจ’นฺติ. ตสฺส เจ, ภิกฺขเว, กสฺสปสฺส เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ; เตน กสฺสโป น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ, โน พหุกํ; เตน กสฺสโป น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ลูขํ เทนฺติ, โน ปณีตํ; เตน กสฺสโป น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ทนฺธํ เทนฺติ, โน สีฆํ; เตน กสฺสโป น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. อสกฺกจฺจํ เทนฺติ, โน สกฺกจฺจํ; เตน กสฺสโป น สนฺทียติ; โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. กสฺสเปน วา หิ โว, ภิกฺขเว, โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส. โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

"비구들이여, 가삽은 이와 같은 마음으로 재가 신자들에게 다가간다. '다른 사람들의 집에서 어떻게 이것을 얻을 수 있겠는가? 그들이 나에게 보시하기를, 보시하지 않는 일이 없기를. 나에게 많이 보시하기를, 조금만 보시하지 않기를. 나에게 수승한 것을 보시하기를, 거친 것을 보시하지 않기를. 나에게 신속하게 보시하기를, 더디게 보시하지 않기를. 나에게 정중하게 보시하기를, 무례하게 보시하지 않기를.' 비구들이여, 가삽은 이와 같은 마음으로 재가 신자들에게 다가가는데, 만약 그들이 보시하지 않더라도 가삽은 그로 인해 괴로워하지 않으며, 그 원인으로 고통이나 근심을 느끼지 않는다. 그들이 조금만 보시하고 많이 하지 않아도 가삽은 괴로워하지 않으며 고통이나 근심을 느끼지 않는다. 거친 것을 보시하고 수승한 것을 보시하지 않아도 가삽은 괴로워하지 않으며 고통이나 근심을 느끼지 않는다. 더디게 보시하고 신속하게 보시하지 않아도 가삽은 괴로워하지 않으며 고통이나 근심을 느끼지 않는다. 무례하게 보시하고 정중하게 보시하지 않아도 가삽은 그로 인해 괴로워하지 않으며 그 원인으로 고통이나 근심을 느끼지 않는다. 비구들이여, 나는 가삽을 본보기로 하거나, 가삽과 닮은 자를 본보기로 하여 너희를 훈계할 것이니, 훈계를 받은 너희는 그 가르침대로 실천해야 한다."

๕. ชิณฺณสุตฺตํ

5. 제5. 늙음의 경 (지나 숫타)

๑๔๘. เอวํ [Pg.405] เม สุตํ…เป… ราชคเห เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ชิณฺโณสิ ทานิ ตฺวํ, กสฺสป, ครุกานิ จ เต อิมานิ สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานิ. ตสฺมาติห ตฺวํ, กสฺสป, คหปตานิ เจว จีวรานิ ธาเรหิ, นิมนฺตนานิ จ ภุญฺชาหิ, มม จ สนฺติเก วิหราหี’’ติ.

148. 이와 같이 나는 들었다. 어느 때 부처님께서 라자가하의 죽림정사에 머무셨다. 그때 존자 마하가삽이 부처님 계신 곳으로 다가가 부처님께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 마하가삽에게 부처님께서 이와 같이 말씀하셨다. "가삽아, 그대는 이제 늙었다. 그대가 입고 있는 이 헌 삼베 누더기 옷은 무겁기도 하구나. 그러니 가삽아, 이제 그대는 장자들이 보시한 옷을 입고, 초대를 받아 공양을 들며, 내 곁에서 머물도록 하여라."

‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว ปิณฺฑปาติกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปํสุกูลิโก เจว ปํสุกูลิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, เตจีวริโก เจว เตจีวริกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, อปฺปิจฺโฉ เจว อปฺปิจฺฉตาย จ วณฺณวาที, สนฺตุฏฺโฐ เจว สนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, ปวิวิตฺโต เจว ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที, อสํสฏฺโฐ เจว อสํสคฺคสฺส จ วณฺณวาที, อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที’’ติ.

"세존이시여, 저는 오랫동안 숲에서 살았고 숲에 사는 것의 찬탄자였습니다. 걸식하며 살았고 걸식하는 것의 찬탄자였습니다. 누더기 옷을 입었고 누더기 옷을 입는 것의 찬탄자였습니다. 세 벌의 가사만을 가졌고 세 벌의 가사만을 갖는 것의 찬탄자였습니다. 적게 원했고 소욕의 찬탄자였습니다. 만족할 줄 알았고 지족의 찬탄자였습니다. 멀리 떨어져 홀로 지냈고 원리(遠離)의 찬탄자였습니다. 대중과 섞이지 않았고 섞이지 않는 것의 찬탄자였습니다. 정진에 힘썼고 정진에 힘쓰는 것의 찬탄자였습니다."

‘‘กึ ปน ตฺวํ, กสฺสป, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว…เป… ปํสุกูลิโก เจว… เตจีวริโก เจว… อปฺปิจฺโฉ เจว… สนฺตุฏฺโฐ เจว… ปวิวิตฺโต เจว… อสํสฏฺโฐ เจว… อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที’’ติ?

"가삽아, 그대는 어떤 유익을 보았기에 오랫동안 숲에서 살고 숲에 사는 것의 찬탄자가 되었으며, 걸식하며 살고... (줄임) ...누더기 옷을 입고... 세 벌의 가사만을 가지고... 적게 원하고... 만족할 줄 알고... 홀로 지내고... 섞이지 않고... 정진에 힘쓰고 정진에 힘쓰는 것의 찬탄자가 되었느냐?"

‘‘ทฺเว ขฺวาหํ, ภนฺเต, อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว…เป… ปํสุกูลิโก เจว… เตจีวริโก เจว… อปฺปิจฺโฉ เจว… สนฺตุฏฺโฐ เจว… ปวิวิตฺโต เจว… อสํสฏฺโฐ เจว… อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที. อตฺตโน จ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สมฺปสฺสมาโน, ปจฺฉิมญฺจ ชนตํ อนุกมฺปมาโน – ‘อปฺเปว นาม ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺเชยฺยุํ’. ‘เย กิร เต อเหสุํ พุทฺธานุพุทฺธสาวกา เต ทีฆรตฺตํ อารญฺญิกา เจว อเหสุํ อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาทิโน…เป… ปิณฺฑปาติกา เจว อเหสุํ [Pg.406] …เป… ปํสุกูลิกา เจว อเหสุํ… เตจีวริกา เจว อเหสุํ… อปฺปิจฺฉา เจว อเหสุํ… สนฺตุฏฺฐา เจว อเหสุํ… ปวิวิตฺตา เจว อเหสุํ… อสํสฏฺฐา เจว อเหสุํ… อารทฺธวีริยา เจว อเหสุํ วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาทิโน’ติ. เต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิสฺสนฺติ, เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย.

"세존이시여, 저는 두 가지 유익을 보기에 오랫동안 숲에서 살고 숲에 사는 것의 찬탄자가 되었습니다... (줄임) ...정진에 힘쓰고 정진에 힘쓰는 것의 찬탄자가 되었습니다. 하나는 제 자신의 현재 삶에서의 행복한 머무름(현법락주)을 보기 때문이고, 다른 하나는 후세 사람들을 가엾게 여기기 때문입니다. '혹시라도 후세 사람들이 (나의) 전례를 따르게 되지 않겠는가'라고 생각하기 때문입니다. '과거 부처님의 제자들은 참으로 오랫동안 숲에서 살았고 숲에 사는 것의 찬탄자였으며... (줄임) ...걸식하였고... 누더기 옷을 입었고... 세 벌의 가사만을 가졌고... 적게 원했고... 만족할 줄 알았고... 홀로 지냈고... 섞이지 않았고... 정진에 힘썼고 정진에 힘쓰는 것의 찬탄자였다'라고 그들이 생각하며 그와 같이 실천한다면, 그것은 그들에게 오랫동안 이익과 행복이 될 것입니다."

‘‘อิเม ขฺวาหํ, ภนฺเต, ทฺเว อตฺถวเส สมฺปสฺสมาโน ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว…เป… ปํสุกูลิโก เจว… เตจีวริโก เจว… อปฺปิจฺโฉ เจว… สนฺตุฏฺโฐ เจว… ปวิวิตฺโต เจว… อสํสฏฺโฐ เจว… อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที’’ติ.

"세존이시여, 저는 참으로 이 두 가지 유익을 보기에 오랫동안 숲에서 살고 숲에 사는 것의 찬탄자가 되었으며... (줄임) ...정진에 힘쓰고 정진에 힘쓰는 것의 찬탄자가 되었습니다."

‘‘สาธุ สาธุ, กสฺสป. พหุชนหิตาย กิร ตฺวํ, กสฺสป, ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. ตสฺมาติห ตฺวํ, กสฺสป, สาณานิ เจว ปํสุกูลานิ ธาเรหิ นิพฺพสนานิ, ปิณฺฑาย จ จราหิ, อรญฺเญ จ วิหราหี’’ติ. ปญฺจมํ.

"훌륭하구나 가삽아, 훌륭하구나. 가삽아, 참으로 그대는 많은 사람의 이익을 위해, 많은 사람의 행복을 위해, 세상에 대한 자비심으로, 신과 인간의 유익과 이익과 행복을 위해 수행하고 있구나. 그러니 가삽아, 그대는 계속해서 삼베로 만든 헌 누더기 옷을 입고, 걸식을 하며, 숲에서 머물도록 하여라."

๖. โอวาทสุตฺตํ

6. 제6. 훈계의 경 (오와다 숫타)

๑๔๙. ราชคเห เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘โอวท, กสฺสป, ภิกฺขู; กโรหิ, กสฺสป, ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ. อหํ วา, กสฺสป, ภิกฺขู โอวเทยฺยํ ตฺวํ วา; อหํ วา ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺยํ ตฺวํ วา’’ติ.

149. 라자가하의 죽림정사에서 있었던 일이다. 그때 존자 마하가삽이 부처님 계신 곳으로 다가가 부처님께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 마하가삽에게 부처님께서 이와 같이 말씀하셨다. "가삽아, 비구들을 훈계하여라. 가삽아, 비구들에게 법문을 하여라. 가삽아, 나나 그대가 비구들을 훈계해야 하며, 나나 그대가 비구들에게 법문을 해야 한다."

‘‘ทุพฺพจา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขู, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, อกฺขมา, อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. อิธาหํ, ภนฺเต, อทฺทสํ ภณฺฑญฺจ นาม ภิกฺขุํ อานนฺทสฺส สทฺธิวิหารึ อภิชิกญฺจ นาม ภิกฺขุํ อนุรุทฺธสฺส สทฺธิวิหารึ อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทนฺเต – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’’’ติ.

"세존이시여, 지금 비구들은 훈계하기가 어렵고, 말을 잘 듣지 않게 하는 법들을 갖추고 있으며, 참을성이 없고, 훈계를 정중하게 받아들이지 않습니다. 세존이시여, 저는 여기서 아난다의 제자인 반다(Bhaṇḍa)라는 비구와 아누룻다의 제자인 아비지카(Abhijika)라는 비구가 서로 배운 것을 내세우며 '비구여, 이리 오시오. 누가 더 많이 말하겠는가, 누가 더 훌륭하게 말하겠는가, 누가 더 오래 말하겠는가'라고 다투는 것을 보았습니다."

อถ [Pg.407] โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน ภณฺฑญฺจ ภิกฺขุํ อานนฺทสฺส สทฺธิวิหารึ อภิชิกญฺจ ภิกฺขุํ อนุรุทฺธสฺส สทฺธิวิหารึ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’ติ.

그때 세존께서 어떤 비구에게 말씀하셨다. "비구여, 오라. 너는 내 말로 아난다의 공주(共住) 제자인 반다 비구와 아누룻다의 공주 제자인 아비지카 비구에게 ‘스승께서 존자들을 부르십니다’라고 전하라." "세존이시여, 알겠습니다"라고 그 비구는 세존께 응답하고 그 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 그 비구들에게 "스승께서 존자들을 부르십니다"라고 말했다.

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ภิกฺขู ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทถ – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘กึ นุ โข เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ – ‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทถ – เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘โน เจ กิร เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ, อถ กึ จรหิ ตุมฺเห, โมฆปุริสา, กึ ชานนฺตา กึ ปสฺสนฺตา เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทถ – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’’’ติ.

"도반이여, 알겠습니다"라고 그 비구들은 그 비구에게 응답하고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구들에게 세존께서 이렇게 말씀하셨다. "비구들아, 너희가 서로 배운 것을 가지고 ‘비구여, 오라. 누가 더 많이 말하겠는가, 누가 더 잘 말하겠는가, 누가 더 오래 말하겠는가’라며 지나치게 논쟁한다는 것이 정말이냐?" "그렇습니다, 세존이시여." "비구들아, 너희는 내가 설한 법을 ‘비구들아, 오라. 너희는 서로 배운 것을 가지고 누가 더 많이, 더 잘, 더 오래 말하는지 지나치게 논쟁하라’는 식으로 이해하고 있느냐?" "그렇지 않습니다, 세존이시여." "비구들아, 너희가 내가 설한 법을 그렇게 이해하지 않는다면, 어리석은 자들아, 도대체 너희는 무엇을 알고 무엇을 보기에 이와 같이 잘 설해진 법과 율에 출가하고서도 서로 배운 것을 가지고 ‘비구여, 오라. 누가 더 많이 말하겠는가, 누가 더 잘 말하겠는가, 누가 더 오래 말하겠는가’라며 지나치게 논쟁하느냐?"

อถ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อจฺจโย โน, ภนฺเต, อจฺจคมา, ยถาพาเล ยถามูฬฺเห ยถาอกุสเล, เย มยํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทิมฺห – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’ติ. เตสํ โน, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ.

그때 그 비구들은 세존의 발아래 머리를 조아려 엎드리고 세존께 이렇게 말씀드렸다. "세존이시여, 저희가 어리석고 미혹하며 서툴러서 허물이 저희를 압도했습니다. 저희가 이와 같이 잘 설해진 법과 율에 출가하고서도 서로 배운 것을 가지고 ‘비구여, 오라. 누가 더 많이 말하겠는가, 누가 더 잘 말하겠는가, 누가 더 오래 말하겠는가’라며 지나치게 논쟁했습니다. 세존이시여, 세존께서는 저희의 허물을 허물로 받아주시고 장래의 단속을 위해 용서해 주십시오."

‘‘ตคฺฆ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาเล ยถามูฬฺเห ยถาอกุสเล, เย ตุมฺเห เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา อญฺญมญฺญํ สุเตน อจฺจาวทิตฺถ – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก พหุตรํ ภาสิสฺสติ, โก [Pg.408] สุนฺทรตรํ ภาสิสฺสติ, โก จิรตรํ ภาสิสฺสตี’ติ. ยโต จ โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรถ, ตํ โว มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิ เหสา, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ อายติญฺจ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

"비구들아, 과연 너희가 어리석고 미혹하며 서툴러서 허물이 너희를 압도했다. 너희가 이와 같이 잘 설해진 법과 율에 출가하고서도 서로 배운 것을 가지고 ‘비구여, 오라. 누가 더 많이 말하겠는가, 누가 더 잘 말하겠는가, 누가 더 오래 말하겠는가’라며 지나치게 논쟁했다. 비구들아, 그러나 너희가 허물을 허물로 보고 법답게 참회하기에, 우리는 그것을 받아들인다. 비구들아, 허물을 허물로 보고 법답게 참회하며 장래에 단속을 행하는 것, 이것이야말로 성자의 율에서 성장하는 것이니라. 여섯 번째 경이 끝났다."

๗. ทุติยโอวาทสุตฺตํ

7. 7. 제2 훈계 경

๑๕๐. ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘โอวท, กสฺสป, ภิกฺขู; กโรหิ, กสฺสป, ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ. อหํ วา, กสฺสป, ภิกฺขู โอวเทยฺยํ ตฺวํ วา; อหํ วา ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺยํ ตฺวํ วา’’ติ.

150. 왕사성 벨루바나에 머무실 때였다. 그때 존자 마하깟사빠가 세존께 다가갔다. ... 한쪽에 앉은 존자 마하깟사빠에게 세존께서 이렇게 말씀하셨다. "깟사빠여, 비구들을 훈계하라. 깟사빠여, 비구들에게 법담을 들려주어라. 깟사빠여, 내가 비구들을 훈계하든 그대가 하든, 내가 비구들에게 법담을 들려주든 그대가 들려주든 하라."

‘‘ทุพฺพจา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขู, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อกฺขมา อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนึ. ยสฺส กสฺสจิ, ภนฺเต, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ.

"세존이시여, 지금 비구들은 가르치기 어렵습니다. 그들은 말을 듣지 않게 만드는 법들을 갖추고 있어 인내심이 없고 훈계를 정중하게 받아들이지 않습니다. 세존이시여, 누구든지 유익한 법들에 대해 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함이 없고, 정진이 없으며, 지혜가 없는 자에게는, 밤이 오든 낮이 오든 유익한 법들에 있어서 오직 쇠퇴만이 기대될 뿐 성장은 기대할 수 없습니다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน, หายติ มณฺฑเลน, หายติ อาภาย, หายติ อาโรหปริณาเหน. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ … วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ… กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ.

"세존이시여, 마치 하현달이 밤이나 낮이 지날수록 빛깔도 줄어들고 원형도 줄어들고 광채도 줄어들고 형체도 줄어드는 것과 같습니다. 세존이시여, 이와 같이 누구든지 유익한 법들에 대해 믿음이 없고, 부끄러움이 없으며, 창피함이 없으며, 정진이 없으며, 지혜가 없는 자에게는, 밤이 오든 낮이 오든 유익한 법들에 있어서 오직 쇠퇴만이 기대될 뿐 성장은 기대할 수 없습니다."

‘‘‘อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘อหิริโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘อโนตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘กุสีโต ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘ทุปฺปญฺโญ ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘โกธโน [Pg.409] ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘อุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ; ‘น สนฺติ ภิกฺขู โอวาทกา’ติ, ภนฺเต, ปริหานเมตํ.

"세존이시여, ‘믿음이 없는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘부끄러움이 없는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘창피함을 모르는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘게으른 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘지혜가 없는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘화 잘 내는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘원한을 품는 사람’이라는 것, 이것은 쇠퇴입니다. 세존이시여, ‘훈계해 줄 비구들이 없는 것’, 이것은 쇠퇴입니다."

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภนฺเต, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปํ อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยํ อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ.

"세존이시여, 누구든지 유익한 법들에 대해 믿음이 있고, 부끄러움이 있으며, 창피함이 있고, 정진이 있으며, 지혜가 있는 자에게는, 밤이 오든 낮이 오든 유익한 법들에 있어서 오직 성장만이 기대될 뿐 쇠퇴는 기대할 수 없습니다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน, วฑฺฒติ มณฺฑเลน, วฑฺฒติ อาภาย, วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ… หิรี อตฺถิ…เป… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ.

"세존이시여, 마치 상현달이 밤이나 낮이 지날수록 빛깔도 늘어나고 원형도 늘어나고 광채도 늘어나고 형체도 늘어나는 것과 같습니다. 세존이시여, 이와 같이 누구든지 유익한 법들에 대해 믿음이 있고, 부끄러움이 있으며, 창피함이 있으며, 정진이 있으며, 지혜가 있는 자에게는, 밤이 오든 낮이 오든 유익한 법들에 있어서 오직 성장만이 기대될 뿐 쇠퇴는 기대할 수 없습니다."

‘‘‘สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘หิริมา ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘โอตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘อารทฺธวีริโย ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘ปญฺญวา ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘อกฺโกธโน ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘อนุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมตํ; ‘สนฺติ ภิกฺขู โอวาทกา’ติ, ภนฺเต, อปริหานเมต’’นฺติ.

“세존이시여, ‘믿음이 있는 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘부끄러움을 아는 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘두려움을 아는 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘정진을 시작한 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘지혜로운 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘화를 내지 않는 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘원한을 맺지 않는 사람이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다. 세존이시여, ‘훈계하는 비구들이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말입니다.”

‘‘สาธุ สาธุ, กสฺสป. ยสฺส กสฺสจิ, กสฺสป, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ.

“장하구나 장하구나, 가섭이여. 가섭이여, 누구든지 유익한 법들에 대하여 믿음이 없고... (중략) ...부끄러움을 모르고, 두려움을 모르고, 정진하지 않고, 지혜가 없다면, 그에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 유익한 법들에 있어서 오직 쇠퇴만이 기대될 뿐이며, 성장은 기대할 수 없다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, กสฺสป, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน…เป… หายติ อาโรหปริณาเหน. เอวเมว โข, กสฺสป, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ. ‘อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, กสฺสป, ปริหานเมตํ[Pg.410]; อหิริโก…เป… อโนตฺตปฺปี… กุสีโต… ทุปฺปญฺโญ… โกธโน… ‘อุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, กสฺสป, ปริหานเมตํ; ‘น สนฺติ ภิกฺขู โอวาทกา’ติ, กสฺสป, ปริหานเมตํ.

“가섭이여, 예를 들어 그믐으로 가는 보름 동안(하현) 달에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 그 빛깔도 줄어들고... (중략) ...그 크기도 줄어드는 것과 같다. 가섭이여, 이와 같이 누구든지 유익한 법들에 대하여 믿음이 없고... (중략) ...부끄러움을 모르고, 두려움을 모르고, 정진하지 않고, 지혜가 없다면, 그에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 유익한 법들에 있어서 오직 쇠퇴만이 기대될 뿐이며, 성장은 기대할 수 없다. 가섭이여, ‘믿음이 없는 사람’이라는 것은 쇠퇴를 뜻하는 말이다. 부끄러움을 모르는... (중략) ...두려움을 모르는, 게으른, 지혜가 없는, 화를 내는, ‘원한을 맺는 사람’이라는 것은 쇠퇴를 뜻하는 말이다. 가섭이여, ‘훈계하는 비구들이 없다’는 것은 쇠퇴를 뜻하는 말이다.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, กสฺสป, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ.

“가섭이여, 누구든지 유익한 법들에 대하여 믿음이 있고... (중략) ...부끄러움을 알고, 두려움을 알고, 정진을 하고, 지혜가 있다면, 그에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 유익한 법들에 있어서 오직 성장만이 기대될 뿐이며, 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, กสฺสป, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน, วฑฺฒติ มณฺฑเลน, วฑฺฒติ อาภาย, วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน. เอวเมว โข, กสฺสป, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ.

“가섭이여, 예를 들어 초승에서 보름으로 가는 보름 동안(상현) 달에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 그 빛깔도 늘어나고, 둥근 모양도 늘어나고, 광채도 늘어나고, 그 크기도 늘어나는 것과 같다. 가섭이여, 이와 같이 누구든지 유익한 법들에 대하여 믿음이 있고, 부끄러움을 알고, 두려움을 알고, 정진을 하고, 유익한 법들에 지혜가 있다면, 그에게 밤이나 낮이 찾아올 때마다 유익한 법들에 있어서 오직 성장만이 기대될 뿐이며, 쇠퇴는 기대할 수 없다.”

‘‘‘สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, กสฺสป, อปริหานเมตํ; หิริมา…เป… โอตฺตปฺปี… อารทฺธวีริโย… ปญฺญวา… อกฺโกธโน… ‘อนุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, กสฺสป, อปริหานเมตํ; ‘สนฺติ ภิกฺขู โอวาทกา’ติ, กสฺสป, อปริหานเมต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“가섭이여, ‘믿음이 있는 사람’이라는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말이다. 부끄러움을 아는... (중략) ...두려움을 아는, 정진하는, 지혜로운, 화내지 않는, 가섭이여, ‘원한을 맺지 않는 사람’이라는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말이다. 가섭이여, ‘훈계하는 비구들이 있다’는 것은 쇠퇴하지 않음을 뜻하는 말이다. (제7조의 경 끝)”

๘. ตติยโอวาทสุตฺตํ

8. 세 번째 훈계의 경

๑๕๑. ราชคเห กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘โอวท, กสฺสป, ภิกฺขู; กโรหิ, กสฺสป, ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ. อหํ วา, กสฺสป, ภิกฺขูนํ โอวเทยฺยํ ตฺวํ วา; อหํ วา ภิกฺขูนํ ธมฺมึ กถํ กเรยฺยํ ตฺวํ วา’’ติ.

151. 라자가하의 다람쥐 먹이 주는 곳(죽림)에 계실 때였다. 그때 존자 마하가섭이 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 마하가섭에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “가섭이여, 비구들에게 훈계하라. 가섭이여, 비구들에게 법문을 하라. 가섭이여, 내가 비구들에게 훈계하든 그대가 하든, 내가 비구들에게 법문을 하든 그대가 하든 마찬가지다.”

‘‘ทุพฺพจา โข, ภนฺเต, เอตรหิ ภิกฺขู, โทวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา, อกฺขมา, อปฺปทกฺขิณคฺคาหิโน อนุสาสนี’’นฺติ. ‘‘ตถา หิ ปน, กสฺสป, ปุพฺเพ เถรา ภิกฺขู อารญฺญิกา เจว อเหสุํ อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาทิโน, ปิณฺฑปาติกา เจว อเหสุํ ปิณฺฑปาติกตฺตสฺส จ วณฺณวาทิโน[Pg.411], ปํสุกูลิกา เจว อเหสุํ ปํสุกูลิกตฺตสฺส จ วณฺณวาทิโน, เตจีวริกา เจว อเหสุํ เตจีวริกตฺตสฺส จ วณฺณวาทิโน, อปฺปิจฺฉา เจว อเหสุํ อปฺปิจฺฉตาย จ วณฺณวาทิโน, สนฺตุฏฺฐา เจว อเหสุํ สนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาทิโน, ปวิวิตฺตา เจว อเหสุํ ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาทิโน, อสํสฏฺฐา เจว อเหสุํ อสํสคฺคสฺส จ วณฺณวาทิโน, อารทฺธวีริยา เจว อเหสุํ วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาทิโน.

“세존이시여, 요즘 비구들은 말을 잘 듣지 않습니다. 그들은 말을 잘 듣지 않게 만드는 법들을 갖추고 있으며, 참을성이 없고, 가르침을 정중하게 받아들이지 않습니다.” “가섭이여, 실로 그와 같구나. 예전에는 어른 비구들이 숲속에서 지내는 자(아란냐카)들이었고, 숲속에서 지내는 것의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 또한 탁발을 하는 자들이었고, 탁발의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 분소의를 입는 자들이었고, 분소의의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 세 벌의 가사만을 지니는 자들이었고, 세 벌 가사의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 욕심이 적은 자들이었고, 적은 욕심의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 만족할 줄 아는 자들이었고, 만족의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 한적한 곳에 머무는 자들이었고, 한적함의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 섞이지 않는 자들이었고, 섞이지 않음의 덕을 찬탄하는 자들이었다. 정진하는 자들이었고, 정진의 덕을 찬탄하는 자들이었다.”

‘‘ตตฺร โย โหติ ภิกฺขุ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว ปิณฺฑปาติกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปํสุกูลิโก เจว ปํสุกูลิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, เตจีวริโก เจว เตจีวริกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, อปฺปิจฺโฉ เจว อปฺปิจฺฉตาย จ วณฺณวาที, สนฺตุฏฺโฐ เจว สนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, ปวิวิตฺโต เจว ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที, อสํสฏฺโฐ เจว อสํสคฺคสฺส จ วณฺณวาที, อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที, ตํ เถรา ภิกฺขู อาสเนน นิมนฺเตนฺติ – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก นามายํ ภิกฺขุ, ภทฺทโก วตายํ ภิกฺขุ, สิกฺขากาโม วตายํ ภิกฺขุ; เอหิ, ภิกฺขุ, อิทํ อาสนํ นิสีทาหี’’’ติ.

“그들 중에서 어떤 비구가 숲속에서 지내며 숲속에서 지내는 것의 덕을 찬탄하고, 탁발을 하며 탁발의 덕을 찬탄하고, 분소의를 입으며 분소의의 덕을 찬탄하고, 세 벌의 가사만을 지니며 세 벌 가사의 덕을 찬탄하고, 욕심이 적으며 적은 욕심의 덕을 찬탄하고, 만족할 줄 알며 만족의 덕을 찬탄하고, 한적한 곳에 머물며 한적함의 덕을 찬탄하고, 섞이지 않으며 섞이지 않음의 덕을 찬탄하고, 정진하며 정진의 덕을 찬탄하면, 어른 비구들은 그를 자리로 청하며 이렇게 말하곤 했다. ‘이리오시오, 비구여. 이 비구의 이름은 무엇이오? 이 비구는 참으로 훌륭하구려. 이 비구는 참으로 공부를 좋아하는구려. 비구여, 이리오시오. 여기 자리가 있으니 앉으시오.’”}, {

‘‘ตตฺร, กสฺสป, นวานํ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘โย กิร โส โหติ ภิกฺขุ อารญฺญิโก เจว อารญฺญิกตฺตสฺส จ วณฺณวาที, ปิณฺฑปาติโก เจว…เป… ปํสุกูลิโก เจว… เตจีวริโก เจว… อปฺปิจฺโฉ เจว… สนฺตุฏฺโฐ เจว… ปวิวิตฺโต เจว… อสํสฏฺโฐ เจว… อารทฺธวีริโย เจว วีริยารมฺภสฺส จ วณฺณวาที, ตํ เถรา ภิกฺขู อาสเนน นิมนฺเตนฺติ – เอหิ, ภิกฺขุ, โก นามายํ ภิกฺขุ, ภทฺทโก วตายํ ภิกฺขุ, สิกฺขากาโม วตายํ ภิกฺขุ; เอหิ, ภิกฺขุ, อิทํ อาสนํ นิสีทาหี’ติ. เต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชนฺติ; เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย.

“가섭이여, 그때 젊은 비구들은 이런 생각을 했다. ‘저 비구는 숲속에서 지내며 숲속에서 지내는 것의 덕을 찬탄하고, 탁발을 하며... (중략) ...분소의를 입으며... 세 벌 가사를 입으며... 욕심이 적으며... 만족하며... 한적한 곳에 머물며... 섞이지 않으며... 정진하며 정진의 덕을 찬탄하니, 어른 비구들이 그를 자리로 청하며 “이리오시오, 비구여. 이 비구의 이름은 무엇이오? 이 비구는 참으로 훌륭하구려. 이 비구는 참으로 공부를 좋아하는구려. 비구여, 이리오시오. 여기 자리가 있으니 앉으시오”라고 하시는구나.’ 그리하여 그들도 그렇게 되기 위해 수행했고, 그것은 그들에게 오랜 세월 이익과 행복이 되었다.”

‘‘เอตรหิ ปน, กสฺสป, เถรา ภิกฺขู น เจว อารญฺญิกา น จ อารญฺญิกตฺตสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว ปิณฺฑปาติกา น จ ปิณฺฑปาติกตฺตสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว ปํสุกูลิกา น จ ปํสุกูลิกตฺตสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว เตจีวริกา น จ เตจีวริกตฺตสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว อปฺปิจฺฉา น จ อปฺปิจฺฉตาย วณฺณวาทิโน, น เจว สนฺตุฏฺฐา น จ สนฺตุฏฺฐิยา วณฺณวาทิโน, น เจว ปวิวิตฺตา น จ ปวิเวกสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว อสํสฏฺฐา น จ อสํสคฺคสฺส วณฺณวาทิโน, น เจว อารทฺธวีริยา น จ วีริยารมฺภสฺส วณฺณวาทิโน.

"가섭이여, 그러나 지금은 장로 비구들이 숲에 머무는 수행(아란야카)을 하지도 않고 숲에 머무는 수행의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 탁발 수행(삔다빠띠카)을 하지도 않고 탁발 수행의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 분소의 수행(빰수꿀리카)을 하지도 않고 분소의 수행의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 삼의 수행(떼찌와리카)을 하지도 않고 삼의 수행의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 욕심이 적지도(소욕) 않고 욕심이 적음의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 만족할 줄(지족) 모르고 만족함의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 홀로 머물지도(원리) 않고 홀로 머묾의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 섞이지(비혼잡)도 않고 섞이지 않음의 공덕을 찬탄하지도 않으며, 정진을 시작하지도 않고 정진을 시작함의 공덕을 찬탄하지도 않는다."

‘‘ตตฺร [Pg.412] โย โหติ ภิกฺขุ ญาโต ยสสฺสี ลาภี จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ ตํ เถรา ภิกฺขู อาสเนน นิมนฺเตนฺติ – ‘เอหิ, ภิกฺขุ, โก นามายํ ภิกฺขุ, ภทฺทโก วตายํ ภิกฺขุ, สพฺรหฺมจาริกาโม วตายํ ภิกฺขุ; เอหิ, ภิกฺขุ, อิทํ อาสนํ นิสีทาหี’’’ติ.

"그들 중에 어떤 비구가 유명하고 명성이 있으며 가사, 공양물, 거처, 병구완을 위한 약과 필수품들을 얻는 자라면, 장로 비구들은 그를 자리로 초대하며 '오시오, 비구여. 이 비구의 이름은 무엇인가? 참으로 훌륭한 비구로다. 참으로 동료 수행자들을 아끼는 비구로다. 오시오, 비구여, 여기 자리에 앉으시오'라고 한다."

‘‘ตตฺร, กสฺสป, นวานํ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘โย กิร โส โหติ ภิกฺขุ ญาโต ยสสฺสี ลาภี จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสน-คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ ตํ เถรา ภิกฺขู อาสเนน นิมนฺเตนฺติ – เอหิ, ภิกฺขุ, โก นามายํ ภิกฺขุ, ภทฺทโก วตายํ ภิกฺขุ, สพฺรหฺมจาริกาโม วตายํ ภิกฺขุ; เอหิ, ภิกฺขุ, อิทํ อาสนํ นิสีทาหี’ติ. เต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชนฺติ. เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ยญฺหิ ตํ, กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘อุปทฺทุตา พฺรหฺมจารี พฺรหฺมจารูปทฺทเวน อภิปตฺถนา พฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริอภิปตฺถเนนา’ติ, เอตรหิ ตํ, กสฺสป, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘อุปทฺทุตา พฺรหฺมจารี พฺรหฺมจารูปทฺทเวน อภิปตฺถนา พฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริอภิปตฺถเนนา’’’ติ. อฏฺฐมํ.

"가섭이여, 거기에서 신참 비구들은 이렇게 생각한다. '듣건대 어떤 비구가 유명하고 명성이 있으며 가사, 공양물, 거처, 병구완을 위한 약과 필수품들을 얻는 자라면, 장로 비구들은 그를 자리로 초대하며 '오시오, 비구여. 이 비구의 이름은 무엇인가? 참으로 훌륭한 비구로다. 참으로 동료 수행자들을 아끼는 비구로다. 오시오, 비구여, 여기 자리에 앉으시오'라고 한다'라고. 그들은 그렇게 되기 위해 수행하며, 그것은 그들에게 오랜 세월 불이익과 고통이 된다. 가섭이여, '청정수행자는 청정수행의 재난에 의해 압도당했고, 청정수행자는 청정수행의 갈망에 의해 갈망한다'라고 바르게 말하는 자는 말해야 할 것이니, 가섭이여, 지금 그렇게 말하는 자는 바르게 말하는 것이다. 여덟 번째 경이 끝났다."

๙. ฌานาภิญฺญสุตฺตํ

9. 선정과 신통 경

๑๕๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ’’.

152. 사왓띠에서 머무셨다... "비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각(위따까)과 지속적 고찰(위짜라)이 있고, 멀리함에서 생긴 기쁨(삐띠)과 즐거움(수까)이 있는 초선에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있고, 멀리함에서 생긴 기쁨과 즐거움이 있는 초선에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉았기에, 안으로 평온하고 마음의 한결같음이 있으며, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없고, 삼매에서 생긴 기쁨과 즐거움이 있는 제2선에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉았기에... (중략) ... 제2선에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรามิ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทมิ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ ปีติยา [Pg.413] จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 기쁨이 빛바랬기에 평온하게 머물고, 마음 챙기고(사띠) 알아차리며(삼빠자나), 몸으로 즐거움을 경험한다. 성자들이 '평온하고 마음 챙기며 즐겁게 머문다'라고 말하는 제3선에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 기쁨이 빛바랬기에 평온하게 머물고, 마음 챙기고 알아차리며, 몸으로 즐거움을 경험한다. 성자들이 '평온하고 마음 챙기며 즐겁게 머문다'라고 말하는 제3선에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ สุขสฺส จ ปหานา …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 즐거움도 버리고 괴로움도 버려, 이미 기쁨과 슬픔이 소멸했기에, 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음 챙김이 청정한 제4선에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 즐거움도 버리고 괴로움도 버려... (중략) ... 제4선에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 모든 면에서 물질에 대한 인식(루빠산냐)을 초월하고, 부딪힘의 인식(빠띠가산냐)을 소멸시키며, 차별적인 인식을 마음에 잡도리하지 않으면서, '공간은 무한하다' 하며 공무변처에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 모든 면에서 물질에 대한 인식을 초월하여... (중략) ... 공무변처에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 모든 면에서 공무변처를 초월하여, '알음알이는 무한하다' 하며 식무변처에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼, 모든 면에서 공무변처를 초월하여 '알음알이는 무한하다' 하며 식무변처에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ…เป… อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 모든 면에서 식무변처를 초월하여, '아무것도 없다' 하며 무소유처에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼... (중략) ... 무소유처에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ…เป… เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 모든 면에서 무소유처를 초월하여 비상비비상처에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한 그가 원하는 만큼... (중략) ... 비상비비상처에 들어 머문다."

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว…เป… สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

"비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼, 모든 면에서 비상비비상처를 초월하여 인식과 느낌의 소멸(상수멸)에 들어 머문다. 비구들이여, 가섭 또한... (중략) ... 인식과 느낌의 소멸에 들어 머문다."

‘‘อหํ[Pg.414], ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภมิ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหมิ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหมิ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ, ติโรกุฏฺฏํ, ติโรปาการํ, ติโรปพฺพตํ, อสชฺชมาโน คจฺฉามิ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรมิ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉามิ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมามิ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสามิ ปริมชฺชามิ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตมิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

“비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 여러 가지 신통력을 경험한다. 하나가 되었다가 여럿이 되고, 여럿이 되었다가 하나가 된다. 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담이나 산을 아무런 걸림 없이 통과하기를 마치 허공에서 하듯 한다. 땅에서도 물속에서처럼 솟구쳐 올랐다가 잠기기를 반복하고, 물 위에서도 땅 위에서처럼 갈라지지 않고 걸어간다. 허공에서도 가부좌를 튼 채 날개 달린 새처럼 날아다닌다. 이토록 큰 위력과 신통력을 가진 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬으며, 저 멀리 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 행사한다. 비구들이여, 깟사빠 또한 그가 원하는 만큼 여러 가지 신통력을 경험하며... (중략) ...범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 행사한다.”

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณามิ, ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ ทิพฺพาย โสตธาตุยา…เป… ทูเร สนฺติเก จ.

“비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 인간의 귀를 넘어선 청정하고 천상적인 귀의 요소로 멀리 있거나 가까이 있거나 간에 천상의 소리와 인간의 소리, 이 두 가지 소리를 모두 듣는다. 비구들이여, 깟사빠 또한 그가 원하는 만큼 천상적인 귀의 요소로... (중략) ...멀리 있거나 가까이 있는 소리를 듣는다.”

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานามิ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชานามิ, สโทสํ วา จิตฺตํ…เป… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ…เป… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ.

“비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 다른 중생들과 다른 사람들의 마음을 나의 마음으로 꿰뚫어 안다. 탐욕이 있는 마음은 ‘탐욕이 있는 마음’이라 알고, 탐욕이 없는 마음은 ‘탐욕이 없는 마음’이라 안다. 성냄이 있는 마음은... (중략) ...성냄이 없는 마음... 미혹이 있는 마음... 미혹이 없는 마음... 위축된 마음... 산란한 마음... 고귀한 마음... 고귀하지 않은 마음... 위가 있는 마음... 위가 없는 마음... 집중된 마음... 집중되지 않은 마음... 해탈한 마음... 해탈하지 못한 마음은 ‘해탈하지 못한 마음’이라고 안다. 비구들이여, 깟사빠 또한 그가 원하는 만큼 다른 중생들과 다른 사람들의 마음을 그의 마음으로 꿰뚫어 안다. 탐욕이 있는 마음은 ‘탐욕이 있는 마음’이라 알고... (중략) ...해탈하지 못한 마음은 ‘해탈하지 못한 마음’이라고 안다.”

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต[Pg.415], โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

“비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 여러 가지 전생의 거처를 기억해 낸다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 백천 생, 그리고 여러 번의 수축하는 겁과 여러 번의 팽창하는 겁과 여러 번의 수축·팽창하는 겁 동안을 기억한다. ‘거기서 나는 이름은 무엇이었고 성은 무엇이었으며, 용모는 어떠했고 음식은 무엇을 먹었으며, 어떤 즐거움과 괴로움을 겪었고 수명은 어떠했다. 나는 거기서 죽어 저곳에 태어났는데, 그곳에서도 이름은 무엇이었고 성은 무엇이었으며, 용모는 어떠했고 음식은 무엇을 먹었으며, 어떤 즐거움과 괴로움을 겪었고 수명은 어떠했다. 나는 거기서 죽어 여기에 태어났다’라고 한다. 이처럼 형태와 상세한 내역을 갖춘 여러 가지 전생의 거처를 기억해 낸다. 비구들이여, 깟사빠 또한 그가 원하는 만큼 여러 가지 전생의 거처를 기억해 낸다. 즉, 한 생... (중략) ...이처럼 형태와 상세한 내역을 갖춘 여러 가지 전생의 거처를 기억해 낸다.”

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานามิ – ‘อิเม วต, โภนฺโต, สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา; เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา, อิเม วา ปน, โภนฺโต, สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา; เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

“비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 인간의 눈을 넘어선 청정하고 천상적인 눈으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 본다. 비천하거나 고귀하거나, 용모가 아름답거나 추하거나, 행복한 곳에 가거나 불행한 곳에 가는 등, 업에 따라가는 중생들을 안다. ‘이 중생들은 몸으로 악행을 저지르고 말로 악행을 저지르고 마음으로 악행을 저질렀으며, 성자들을 비방하고 그릇된 견해를 가졌으며 그릇된 견해에 따른 업을 지었다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 불행한 곳, 타락한 곳, 지옥에 태어났다. 그러나 이 중생들은 몸으로 선행을 하고 말로 선행을 하고 마음으로 선행을 했으며, 성자들을 비방하지 않고 바른 견해를 가졌으며 바른 견해에 따른 업을 지었다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났다’라고 안다. 이처럼 인간의 눈을 넘어선 청정하고 천상적인 눈으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 보며, 업에 따라가는 중생들을 안다. 비구들이여, 깟사빠 또한 그가 원하는 만큼 청정하고 천상적인 눈으로 중생들이 죽고 태어나는 것을 보며... (중략) ...업에 따라가는 중생들을 안다.”

‘‘อหํ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. นวมํ.

“비구들이여, 나는 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜의 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 신통한 지혜로 알고 증득하여 머문다. 비구들이여, 깟사빠 또한 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 지혜의 해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 신통한 지혜로 알고 증득하여 머문다.” 아홉 번째 경.

๑๐. อุปสฺสยสุตฺตํ

10. 우빳사야 경

๑๕๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากสฺสโป สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยนายสฺมา [Pg.416] มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อายาม, ภนฺเต กสฺสป, เยน อญฺญตโร ภิกฺขุนุปสฺสโย เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อาวุโส อานนฺท, พหุกิจฺโจ ตฺวํ พหุกรณีโย’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อายาม, ภนฺเต กสฺสป, เยน อญฺญตโร ภิกฺขุนุปสฺสโย เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ. ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, อาวุโส อานนฺท, พหุกิจฺโจ ตฺวํ พหุกรณีโย’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘อายาม, ภนฺเต กสฺสป, เยน อญฺญตโร ภิกฺขุนุปสฺสโย เตนุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ.

153. 이와 같이 나는 들었다. 한때 존자 마하깟사빠는 사왓띠의 제따 숲에 있는 아나따삐인디까 원림에 머물고 있었다. 그때 존자 아난다가 오전 일찍 옷을 갖춰 입고 발우와 가사를 들고 존자 마하깟사빠를 찾아갔다. 가서는 존자 마하깟사빠에게 이렇게 말했다. “존자 깟사빠여, 어떤 비구니 처소로 가십시다.” “아난다 도반이여, 그대나 가시오. 그대는 할 일이 많고 해야 할 일도 많지 않소.” 두 번째로 존자 아난다가 존자 마하깟사빠에게 이렇게 말했다. “존자 깟사빠여, 어떤 비구니 처소로 가십시다.” “아난다 도반이여, 그대나 가시오. 그대는 할 일이 많고 해야 할 일도 많지 않소.” 세 번째로 존자 아난다가 존자 마하깟사빠에게 이렇게 말했다. “존자 깟사빠여, 어떤 비구니 처소로 가십시다.”

อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อายสฺมตา อานนฺเทน ปจฺฉาสมเณน เยน อญฺญตโร ภิกฺขุนุปสฺสโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย เยนายสฺมา มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ตา ภิกฺขุนิโย อายสฺมา มหากสฺสโป ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ตา ภิกฺขุนิโย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

그때 존자 마하깟사빠는 아침 일찍 가사를 다듬어 입고 발다와 가사를 들고서, 존자 아난다를 시자로 삼아 어느 비구니 정사로 찾아갔다. 가서 마련된 자리에 앉았다. 그때 많은 비구니가 존자 마하깟사빠가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 존자 마하깟사빠에게 절을 올린 뒤 한곳에 앉았다. 존자 마하깟사빠는 한곳에 앉은 비구니들에게 법에 관한 이야기로 가르침을 잘 보여주고, 권장하고, 격려하고, 기쁘게 해주었다. 그 후 존자 마하깟사빠는 비구니들에게 법에 관한 이야기로 가르침을 잘 보여주고, 권장하고, 격려하고, 기쁘게 해준 뒤, 자리에서 일어나 떠나갔다.

อถ โข ถุลฺลติสฺสา ภิกฺขุนี อนตฺตมนา อนตฺตมนวาจํ นิจฺฉาเรสิ – ‘‘กึ ปน อยฺโย มหากสฺสโป, อยฺยสฺส อานนฺทสฺส เวเทหมุนิโน สมฺมุขา ธมฺมํ ภาสิตพฺพํ มญฺญติ? เสยฺยถาปิ นาม สูจิวาณิชโก สูจิการสฺส สนฺติเก สูจึ วิกฺเกตพฺพํ มญฺเญยฺย; เอวเมว อยฺโย มหากสฺสโป อยฺยสฺส อานนฺทสฺส เวเทหมุนิโน สมฺมุขา ธมฺมํ ภาสิตพฺพํ มญฺญตี’’ติ.

그때 툴라띳사 비구니는 마음이 상하여 불쾌한 말을 내뱉었다. "어찌하여 존자 마하깟사빠는 지혜로운 성자이신 존자 아난다 앞에서 법을 설해야 한다고 생각하는가? 마치 바늘 장수가 바늘 만드는 사람 앞에서 바늘을 팔아야겠다고 생각하는 것과 같다. 이와 같이 존자 마하깟사빠는 지혜로운 성자이신 존자 아난다 앞에서 법을 설해야 한다고 생각하는구나."

อสฺโสสิ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ถุลฺลติสฺสาย ภิกฺขุนิยา อิมํ วาจํ ภาสมานาย. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส อานนฺท, อหํ สูจิวาณิชโก, ตฺวํ สูจิกาโร; อุทาหุ อหํ สูจิกาโร, ตฺวํ สูจิวาณิชโก’’ติ? ‘‘ขม[Pg.417], ภนฺเต กสฺสป, พาโล มาตุคาโม’’ติ. ‘‘อาคเมหิ ตฺวํ, อาวุโส อานนฺท, มา เต สงฺโฆ อุตฺตริ อุปปริกฺขิ’’.

존자 마하깟사빠는 툴라띳사 비구니가 하는 이 말을 들었다. 그러자 존자 마하깟사빠는 존자 아난다에게 이렇게 말했다. "도반 아난다여, 어찌된 일인가? 내가 바늘 장수이고 그대가 바늘 만드는 사람인가, 아니면 내가 바늘 만드는 사람이고 그대가 바늘 장수인가?" "깟사빠 존자시여, 용서하십시오. 여인은 어리석습니다." "도반 아난다여, 기다려 보십시오. 승가가 그대에 대해 더 이상 조사하지 않도록 하십시오."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโส อานนฺท, อปิ นุ ตฺวํ ภควโต สมฺมุขา ภิกฺขุสงฺเฆ อุปนีโต – ‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อานนฺโทปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

"도반 아난다여, 이를 어떻게 생각합니까? 부처님께서 비구 승가 앞에서 그대를 두고 이렇게 내세우신 적이 있습니까? '비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 위딱까가 있고 위짜라가 있으며, 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 제1선에 들어 머문다. 비구들이여, 아난다 또한 자신이 원하는 만큼 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 위딱까가 있고 위짜라가 있으며, 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 제1선에 들어 머문다'라고 말입니다." "아닙니다, 존자시여."

‘‘อหํ โข, อาวุโส, ภควโต สมฺมุขา ภิกฺขุสงฺเฆ อุปนีโต – ‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ…เป…. (นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนํ ปญฺจนฺนญฺจ อภิญฺญานํ เอวํ วิตฺถาโร เวทิตพฺโพ.)

"도반이여, 그러나 부처님께서는 비구 승가 앞에서 나를 두고 이렇게 내세우셨습니다. '비구들이여, 나는 내가 원하는 만큼 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 위딱까가 있고 위짜라가 있으며, 멀리함에서 생긴 희열과 행복이 있는 제1선에 들어 머문다. 비구들이여, 깟사빠 또한 자신이 원하는 만큼 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여... (중략) ...제1선에 들어 머문다'라고 말입니다. (아홉 가지 차례대로 이르는 등지들과 다섯 가지 신통에 대해서도 이와 같이 상세히 알아야 한다.)"

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโส อานนฺท, อปิ นุ ตฺวํ ภควโต สมฺมุขา ภิกฺขุสงฺเฆ อุปนีโต – ‘อหํ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อานนฺโทปิ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

"도반 아난다여, 이를 어떻게 생각합니까? 부처님께서 비구 승가 앞에서 그대를 두고 이렇게 내세우신 적이 있습니까? '비구들이여, 나는 번뇌들이 다하여 번뇌가 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 바로 여기에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하여 머문다. 비구들이여, 아난다 또한 번뇌들이 다하여 번뇌가 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 바로 여기에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하여 머문다'라고 말입니다." "아닙니다, 존자시여."

‘‘อหํ โข, อาวุโส, ภควโต สมฺมุขา ภิกฺขุสงฺเฆ อุปนีโต – ‘อหํ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’’ติ.

"도반이여, 그러나 부처님께서는 비구 승가 앞에서 나를 두고 이렇게 내세우셨습니다. '비구들이여, 나는 번뇌들이 다하여 번뇌가 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 바로 여기에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하여 머문다. 비구들이여, 깟사빠 또한 번뇌들이 다하여 번뇌가 없는 마음의 해탈과 통찰지의 해탈을 바로 여기에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하여 머문다'라고 말입니다."

‘‘สตฺตรตนํ วา, อาวุโส, นาคํ อฑฺฒฏฺฐมรตนํ วา ตาลปตฺติกาย ฉาเทตพฺพํ มญฺเญยฺย, โย เม ฉ อภิญฺญา ฉาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ.

"도반이여, 나의 여섯 가지 신통을 가릴 수 있다고 생각하는 자는, 일곱 팔꿈치 길이의 코끼리나 혹은 일곱 팔꿈치 반 길이의 코끼리를 종려나무 잎사귀로 가릴 수 있다고 생각하는 것과 같습니다."

จวิตฺถ จ ปน ถุลฺลติสฺสา ภิกฺขุนี พฺรหฺมจริยมฺหาติ. ทสมํ.

그리고 툴라띳사 비구니는 청정범행에서 물러났다. (열 번째 경 끝.)

๑๑. จีวรสุตฺตํ

11. 11. 가사 경

๑๕๔. เอกํ [Pg.418] สมยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท ทกฺขิณคิริสฺมึ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ.

154. 한때 존자 마하깟사빠는 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 웨루바나에 머물고 있었다. 그때 존자 아난다는 많은 비구 승가와 함께 닥키나기리에서 유행하고 있었다.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต อานนฺทสฺส ตึสมตฺตา สทฺธิวิหาริโน ภิกฺขู สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตา ภวนฺติ เยภุยฺเยน กุมารภูตา. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ทกฺขิณคิริสฺมึ ยถาภิรนฺตํ จาริกํ จริตฺวา เยน ราชคหํ เวฬุวนํ กลนฺทกนิวาโป เยนายสฺมา มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อายสฺมา มหากสฺสโป เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, อาวุโส อานนฺท, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา กุเลสุ ติกโภชนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ?

그때 존자 아난다와 함께 머물던 제자들 중 서른 명 정도의 비구들이 계를 반납하고 낮은 삶인 속세로 돌아갔는데, 대부분 젊은이들이었다. 그 후 존자 아난다는 닥키나기리에서 원하는 만큼 유행한 뒤, 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 웨루바나의 존자 마하깟사빠에게로 찾아갔다. 가서 존자 마하깟사빠에게 절을 올린 뒤 한곳에 앉았다. 한곳에 앉은 존자 아난다에게 존자 마하깟사빠는 이렇게 말했다. "도반 아난다여, 부처님께서는 어떠한 유익한 이유들을 의거하여 신도들의 집에서 세 명씩 식사하는 것을 허용하셨습니까?"

‘‘ตโย โข, ภนฺเต กสฺสป, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา กุเลสุ ติกโภชนํ ปญฺญตฺตํ – ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, มา ปาปิจฺฉา ปกฺขํ นิสฺสาย สงฺฆํ ภินฺเทยฺยุํ, กุลานุทฺทยตาย จ. อิเม โข, ภนฺเต กสฺสป, ตโย อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา กุเลสุ ติกโภชนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ.

"깟사빠 존자시여, 세 가지 유익한 이유를 의거하여 부처님께서는 신도들의 집에서 세 명씩 식사하는 것을 허용하셨습니다. 즉, 뻔뻔한 자들을 억제하고 계를 사랑하는 비구들이 편안하게 머물게 하기 위함이며, 악한 욕망을 가진 자들이 파벌을 만들어 승가를 분열시키지 않게 하기 위함이며, 재가 가문들을 보살피기 위함입니다. 깟사빠 존자시여, 이 세 가지 유익한 이유를 의거하여 부처님께서는 신도들의 집에서 세 명씩 식사하는 것을 허용하셨습니다."

‘‘อถ กิญฺจรหิ ตฺวํ, อาวุโส อานนฺท, อิเมหิ นเวหิ ภิกฺขูหิ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาเรหิ โภชเน อมตฺตญฺญูหิ ชาคริยํ อนนุยุตฺเตหิ สทฺธึ จาริกํ จรสิ? สสฺสฆาตํ มญฺเญ จรสิ, กุลูปฆาตํ มญฺเญ จรสิ. โอลุชฺชติ โข เต, อาวุโส อานนฺท, ปริสา; ปลุชฺชนฺติ โข เต, อาวุโส, นวปฺปายา. น วายํ กุมารโก มตฺตมญฺญาสี’’ติ.

"그런데 도반 아난다여, 어찌하여 그대는 감각기관의 문이 단속되지 않고, 음식에 적당한 양을 모르며, 깨어 있음에 전념하지 않는 이 신참 비구들과 함께 유행을 합니까? 그대는 마치 곡식을 망치는 자처럼 다니고 있고, 가문들을 괴롭히는 자처럼 다니고 있습니다. 도반 아난다여, 그대의 대중은 무너지고 있습니다. 도반이여, 그대의 제자들은 대부분 신참들로서 파멸하고 있습니다. 이 어린아이는 도무지 적당한 양을 모르는군요."

‘‘อปิ เม, ภนฺเต กสฺสป, สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ. อถ จ ปน มยํ อชฺชาปิ อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส กุมารกวาทา น มุจฺจามา’’ติ. ‘‘ตถา หิ ปน ตฺวํ, อาวุโส อานนฺท, อิเมหิ นเวหิ ภิกฺขูหิ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาเรหิ โภชเน อมตฺตญฺญูหิ ชาคริยํ อนนุยุตฺเตหิ สทฺธึ จาริกํ จรสิ, สสฺสฆาตํ มญฺเญ จรสิ, กุลูปฆาตํ มญฺเญ จรสิ. โอลุชฺชติ [Pg.419] โข เต, อาวุโส อานนฺท, ปริสา; ปลุชฺชนฺติ โข เต, อาวุโส, นวปฺปายา. น วายํ กุมารโก มตฺตมญฺญาสี’’ติ.

“존자 마하깟사빠여, 참으로 저의 머리에 흰 머리카락이 났습니다. 그럼에도 불구하고 저희는 아직도 존자 마하깟사빠의 ‘아이’라는 호칭에서 벗어나지 못하고 있습니다.” “도반 아난다여, 그대가 감각기관의 문을 단속하지 않고 음식에 적당량을 모르며 깨어 있음에 전념하지 않는 이 신참 비구들과 함께 유행을 다니기 때문이오. 그대는 마치 곡식을 파괴하듯 다니고 가문을 파괴하듯 다니고 있소. 도반 아난다여, 그대의 대중은 무너지고 있소. 도반이여, 그대의 제자들은 대부분 신참들인데 파멸하고 있소. 이 아이는 분수를 모르는구려.”

อสฺโสสิ โข ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี – ‘‘อยฺเยน กิร มหากสฺสเปน อยฺโย อานนฺโท เวเทหมุนิ กุมารกวาเทน อปสาทิโต’’ติ.

툴라난다 비구니는 “마하깟사빠 존자께서 베데하의 현자인 아난다 존자를 ‘아이’라는 호칭으로 꾸짖으셨다”는 말을 들었다.

อถ โข ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อนตฺตมนา อนตฺตมนวาจํ นิจฺฉาเรสิ – ‘‘กึ ปน อยฺโย มหากสฺสโป อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ สมาโน อยฺยํ อานนฺทํ เวเทหมุนึ กุมารกวาเทน อปสาเทตพฺพํ มญฺญตี’’ติ! อสฺโสสิ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ถุลฺลนนฺทาย ภิกฺขุนิยา อิมํ วาจํ ภาสมานาย.

그러자 툴라난다 비구니는 불만스러운 마음으로 불만 섞인 말을 내뱉었다. “마하깟사빠 존자는 본래 외도 출신이면서 어떻게 감히 베데하의 현자인 아난다 존자를 ‘아이’라는 호칭으로 꾸짖어야 한다고 생각하는가!” 마하깟사빠 존자는 툴라난다 비구니가 이 말을 하는 것을 들었다.

อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ตคฺฆาวุโส อานนฺท, ถุลฺลนนฺทาย ภิกฺขุนิยา สหสา อปฺปฏิสงฺขา วาจา ภาสิตา. ยตฺวาหํ, อาวุโส, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต, นาภิชานามิ อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิสิตา, อญฺญตฺร เตน ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน. ปุพฺเพ เม, อาวุโส, อคาริกภูตสฺส สโต เอตทโหสิ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน ปฏปิโลติกานํ สงฺฆาฏึ กาเรตฺวา เย โลเก อรหนฺโต เต อุทฺทิสฺส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชึ.

그때 마하깟사빠 존자가 아난다 존자에게 이와 같이 말했다. “도반 아난다여, 참으로 툴라난다 비구니는 숙고하지 않고 성급하게 말을 내뱉었소. 도반이여, 내가 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가한 이래로 저 거룩하신 분, 공양받아 마땅하신 분, 바르게 깨달으신 분 외에 다른 스승을 모신 적이 없소. 도반이여, 예전에 내가 재가자였을 때 이런 생각이 들었소. ‘집에서의 삶은 번잡하고 때가 타는 길이지만 출가는 탁 트인 허공과 같다. 집에서 살면서 지극히 원만하고 지극히 청정하며 소라 껍데기처럼 잘 닦인 이 범행을 닦기는 쉽지 않다. 그러니 내가 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 유행하는 삶으로 출가하리라.’ 도반이여, 그 후 나는 낡은 헝겊으로 만든 이중 가사를 마련하여 세상의 아라한들을 공경하는 마음으로 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 출가했소.”

โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อทฺทสํ ภควนฺตํ อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ พหุปุตฺเต เจติเย นิสินฺนํ. ทิสฺวาน เม เอตทโหสิ – ‘สตฺถารญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ, ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺยํ; สุคตญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ, ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺยํ; สมฺมาสมฺพุทฺธญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ; ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺย’นฺติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, ตตฺเถว ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจํ – ‘สตฺถา เม, ภนฺเต, ภควา, สาวโกหมสฺมิ; สตฺถา เม, ภนฺเต, ภควา, สาวโกหมสฺมี’ติ[Pg.420]. เอวํ วุตฺเต มํ, อาวุโส, ภควา เอตทโวจ – ‘โย โข, กสฺสป, เอวํ สพฺพเจตสา สมนฺนาคตํ สาวกํ อชานญฺเญว วเทยฺย ชานามีติ, อปสฺสญฺเญว วเทยฺย ปสฺสามีติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. อหํ โข ปน, กสฺสป, ชานญฺเญว วทามิ ชานามีติ, ปสฺสญฺเญว วทามิ ปสฺสามี’ติ.

“그렇게 출가하여 길을 가던 중 라자가하와 날란다 사이의 바후뿟따 제띠야에 앉아 계신 세존을 뵈었소. 그분을 뵙고 내게 이런 생각이 들었소. ‘내가 만일 스승을 뵙고자 한다면 바로 저 세존을 뵈어야 한다. 내가 만일 행복에 이른 분을 뵙고자 한다면 바로 저 세존을 뵈어야 한다. 내가 만일 바르게 깨달으신 분을 뵙고자 한다면 바로 저 세존을 뵈어야 한다.’ 도반이여, 나는 그 자리에서 세존의 발 아래 머리를 조아리고 세존께 이와 같이 말씀드렸소. ‘세존이시여, 세존께서는 저의 스승이십니다. 저는 제자입니다. 세존이시여, 세존께서는 저의 스승이십니다. 저는 제자입니다.’ 이렇게 말씀드리자 세존께서는 내게 이와 같이 말씀하셨소. ‘깟사빠여, 온 마음을 다한 제자를 알지도 못하면서 안다고 말하고 보지도 못하면서 본다고 말하는 자가 있다면 그의 머리는 떨어져 나갈 것이다. 그러나 깟사빠여, 나는 참으로 알기 때문에 안다고 말하고 보기 때문에 본다고 말한다.’”

ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ติพฺพํ เม หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวิสฺสติ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสู’ติ. เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพํ.

“‘깟사빠여, 그러므로 그대는 이렇게 수행해야 한다. 장로들에게나 신참들에게나 중간 법계의 비구들에게나 항상 강한 수치심과 두려움을 지니겠노라고. 깟사빠여, 그대는 이와 같이 수행해야 한다.’”

ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ กิญฺจิ ธมฺมํ สุณิสฺสามิ กุสลูปสํหิตํ สพฺพํ ตํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กริตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณิสฺสามี’ติ. เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพํ.

“‘깟사빠여, 그러므로 그대는 이렇게 수행해야 한다. 유익한 가르침과 관련된 법을 들을 때는 언제나 그것을 소중히 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 주의를 기울여 법을 경청하겠노라고. 깟사빠여, 그대는 이와 같이 수행해야 한다.’”

ตสฺมาติห เต, กสฺสป, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘สาตสหคตา จ เม กายคตาสติ น วิชหิสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ เต, กสฺสป, สิกฺขิตพฺพนฺติ.

“‘깟사빠여, 그러므로 그대는 이렇게 수행해야 한다. 기쁨과 함께하는 몸에 대한 마음챙김을 놓지 않겠노라고. 깟사빠여, 그대는 이와 같이 수행해야 한다.’ 세존께서는 이렇게 말씀하셨소.”

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิมินา โอวาเทน โอวทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. สตฺตาหเมว ขฺวาหํ, อาวุโส, สรโณ รฏฺฐปิณฺฑํ ภุญฺชึ’’. อฏฺฐมิยา อญฺญา อุทปาทิ.

“도반이여, 세존께서는 이와 같이 나를 훈계하시고 자리에서 일어나 떠나셨소. 도반이여, 나는 7일 동안만 번뇌가 있는 채로 나라의 보시물을 먹었소. 그리고 8일째 되는 날 구경의 지혜가 생겨났소.”

‘‘อถ โข, อาวุโส, ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ. อถ ขฺวาหํ, อาวุโส, ปฏปิโลติกานํ สงฺฆาฏึ จตุคฺคุณํ ปญฺญเปตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อิธ, ภนฺเต, ภควา นิสีทตุ, ยํ มมสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’ติ. นิสีทิ โข, อาวุโส, ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข มํ, อาวุโส, ภควา เอตทโวจ – ‘มุทุกา โข ตฺยายํ, กสฺสป, ปฏปิโลติกานํ สงฺฆาฏี’ติ. ‘ปฏิคฺคณฺหาตุ เม, ภนฺเต, ภควา ปฏปิโลติกานํ สงฺฆาฏึ อนุกมฺปํ อุปาทายา’ติ. ‘ธาเรสฺสสิ ปน เม ตฺวํ, กสฺสป, สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานี’ติ. ‘ธาเรสฺสามหํ, ภนฺเต, ภควโต สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานี’ติ. ‘‘โส ขฺวาหํ, อาวุโส, ปฏปิโลติกานํ สงฺฆาฏึ ภควโต ปาทาสึ. อหํ ปน ภควโต สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานิ ปฏิปชฺชึ’’.

“도반이여, 그때 세존께서는 길에서 벗어나 어떤 나무 아래로 가셨소. 나는 낡은 헝겊으로 만든 이중 가사를 네 겹으로 접어 펴드리고 세존께 말씀드렸소. ‘세존이시여, 여기 앉으십시오. 그것이 저에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것입니다.’ 세존께서는 마련된 자리에 앉으셨소. 앉으신 후 세존께서는 내게 말씀하셨소. ‘깟사빠여, 그대의 이 낡은 헝겊 가사는 참으로 부드럽구나.’ ‘세존이시여, 세존께서는 저를 가엽게 여기시어 저의 이 낡은 헝겊 가사를 받아 주십시오.’ ‘깟사빠여, 그렇다면 그대는 내가 입었던 이 삼베로 만든 분소의를 입겠느냐?’ ‘세존이시여, 저는 세존께서 입으시던 삼베 분소의를 입겠습니다.’ 도반이여, 그리하여 나는 낡은 헝겊 가사를 세존께 드렸고 나는 세존의 삼베 분소의를 물려받았소.”

‘‘ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ภควโต ปุตฺโต โอรโส มุขโต ชาโต ธมฺมโช ธมฺมนิมฺมิโต ธมฺมทายาโท, ปฏิคฺคหิตานิ [Pg.421] สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานี’ติ, มมํ ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ภควโต ปุตฺโต โอรโส มุขโต ชาโต ธมฺมโช ธมฺมนิมฺมิโต ธมฺมทายาโท, ปฏิคฺคหิตานิ สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานี’’’ติ.

“도반이여, 만일 누군가가 ‘세존의 친아들이요 입에서 태어났으며 법에서 태어나고 법으로 지어지고 법의 상속자이며 삼베 분소의를 물려받은 자’라고 바르게 말하고자 한다면 바로 나를 두고 그렇게 말해야 할 것이오.”

‘‘อหํ โข, อาวุโส, ยาวเทว อากงฺขามิ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. อหํ โข, อาวุโส, ยาวเท อากงฺขามิ…เป… (นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตินํ ปญฺจนฺนญฺจ อภิญฺญานํ เอวํ วิตฺถาโร เวทิตพฺโพ).

“도반이여, 나는 내가 원하는 만큼 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여 사유와 숙고가 있고 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선을 구족하여 머뭅니다. 도반이여, 나는 내가 원하는 만큼... (9차제정과 5신통에 대한 상세한 설명도 이와 같음).”

‘‘อหํ โข, อาวุโส, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; สตฺตรตนํ วา, อาวุโส, นาคํ อฑฺฒฏฺฐมรตนํ วา ตาลปตฺติกาย ฉาเทตพฺพํ มญฺเญยฺย, โย เม ฉ อภิญฺญา ฉาเทตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ.

도반이여, 나는 번뇌들이 다하였기에 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 신통으로 알고 실현하여 구족하고 머뭅니다. 도반이여, 누군가 나의 여섯 가지 신통을 가릴 수 있다고 생각한다면, 그것은 마치 일곱 팔꿈치 길이 혹은 일곱 팔꿈치 반이나 되는 코끼리를 어린 종려나무 잎으로 가릴 수 있다고 생각하는 것과 같습니다.

จวิตฺถ จ ปน ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี พฺรหฺมจริยมฺหาติ. เอกาทสมํ.

툴라난다 비구니는 청정범행에서 타락했습니다. 제11권 끝.

๑๒. ปรํมรณสุตฺตํ

12. 빠람마라나 경(사후 경)

๑๕๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา จ มหากสฺสโป อายสฺมา จ สาริปุตฺโต พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหากสฺสโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหากสฺสเปน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส กสฺสป, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนาวุโส, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอวมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ, น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ? ‘‘เอวมฺปิ โข, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต [Pg.422] ปรํ มรณา’’’ติ. ‘‘กสฺมา เจตํ, อาวุโส, อพฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘น เหตํ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ นาทิพฺรหฺมจริยกํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ อพฺยากตํ ภควตา’’ติ.

155. 한때 존자 마하깟사빠와 존자 사리뿟따는 바라나시의 이시빠따나 미가다야(녹야원)에 머물고 있었습니다. 그때 존자 사리뿟따는 저녁 무렵 홀로 명상에서 일어나 존자 마하깟사빠를 찾아갔습니다. 가서 존자 마하깟사빠와 함께 반갑게 인사를 나누고 기쁘고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 사리뿟따는 존자 마하깟사빠에게 이렇게 말했습니다. '도반 깟사빠여, 여래는 사후에 존재합니까?' '도반이여, 여래가 사후에 존재한다는 것은 세존께서 밝히지 않으신 것입니다.' '도반이여, 그러면 여래는 사후에 존재하지 않습니까?' '도반이여, 여래가 사후에 존재하지 않는다는 것 또한 세존께서 밝히지 않으신 것입니다.' '도반이여, 그러면 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까?' '도반이여, 여래가 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 한다는 것도 세존께서 밝히지 않으신 것입니다.' '도반이여, 그러면 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까?' '도반이여, 여래가 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니라는 것 또한 세존께서 밝히지 않으신 것입니다.' '도반이여, 왜 세존께서는 그것을 밝히지 않으셨습니까?' '도반이여, 그것은 이익을 주지 못하고, 청정범행의 기초가 되지 못하며, 염오(厭惡)와 이욕(離欲), 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 이끌어주지 못하기 때문입니다. 그래서 세존께서는 그것을 밝히지 않으셨습니다.'

‘‘อถ กิญฺจรหาวุโส, พฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘อิทํ ‘ทุกฺข’นฺติ โข, อาวุโส, พฺยากตํ ภควตา; อยํ ‘ทุกฺขสมุทโย’ติ พฺยากตํ ภควตา; อยํ ‘ทุกฺขนิโรโธ’ติ พฺยากตํ ภควตา; อยํ ‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ พฺยากตํ ภควตา’’ติ. ‘‘กสฺมา เจตํ, อาวุโส, พฺยากตํ ภควตา’’ติ? ‘‘เอตญฺหิ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ เอตํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ พฺยากตํ ภควตา’’ติ. ทฺวาทสมํ.

'도반이여, 그렇다면 세존께서는 무엇을 밝히셨습니까?' '도반이여, 세존께서는 “이것이 괴로움이다”라고 밝히셨고, “이것이 괴로움의 일어남이다”라고 밝히셨으며, “이것이 괴로움의 소멸이다”라고 밝히셨고, “이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다”라고 밝히셨습니다.' '도반이여, 왜 세존께서는 그것을 밝히셨습니까?' '도반이여, 그것은 참으로 이익을 주고, 청정범행의 기초가 되며, 염오와 이욕, 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 이끌어주기 때문입니다. 그래서 세존께서는 그것을 밝히셨습니다.' 제12권 끝.

๑๓. สทฺธมฺมปฺปติรูปกสุตฺตํ

13. 삿담맛빠띠루빠까 경(정법의 모조품 경)

๑๕๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน ปุพฺเพ อปฺปตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ อเหสุํ พหุตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหึสุ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยเนตรหิ พหุตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ อปฺปตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺตี’’ติ? ‘‘เอวญฺเจตํ, กสฺสป, โหติ สตฺเตสุ หายมาเนสุ สทฺธมฺเม อนฺตรธายมาเน, พหุตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ โหนฺติ อปฺปตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺติ. น ตาว, กสฺสป, สทฺธมฺมสฺส อนฺตรธานํ โหติ ยาว น สทฺธมฺมปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ. ยโต จ โข, กสฺสป, สทฺธมฺมปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ, อถ สทฺธมฺมสฺส อนฺตรธานํ โหติ’’.

156. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 사왓티의 제따 숲 아나따삔디까 승원에 머물고 계셨습니다. 그때 존자 마하깟사빠가 세존께 다가가 세존께 절을 올린 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 마하깟사빠는 세존께 이렇게 여쭈었습니다. '세존이시여, 과거에는 계율의 조항들이 더 적었는데 아라한과에 도달한 비구들은 더 많았던 이유는 무엇이며 그 조건은 무엇입니까? 또한 세존이시여, 지금은 계율의 조항들은 더 많은데 아라한과에 도달한 비구들은 더 적은 이유는 무엇이며 그 조건은 무엇입니까?' '깟사빠여, 중생들이 쇠퇴하고 정법이 사라져 갈 때 계율의 조항들은 더 많아지고 아라한과에 도달한 비구들은 더 적어지기 마련이다. 깟사빠여, 세상에 정법의 모조품이 나타나지 않는 한 정법은 사라지지 않는다. 그러나 깟사빠여, 세상에 정법의 모조품이 나타나면 그때 비로소 정법은 사라지게 된다.'

‘‘เสยฺยถาปิ, กสฺสป, น ตาว ชาตรูปสฺส อนฺตรธานํ โหติ ยาว น ชาตรูปปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ. ยโต จ โข, กสฺสป, ชาตรูปปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ, อถ ชาตรูปสฺส อนฺตรธานํ โหติ. เอวเมว โข, กสฺสป, น ตาว สทฺธมฺมสฺส อนฺตรธานํ โหติ ยาว [Pg.423] น สทฺธมฺมปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ. ยโต จ โข, กสฺสป, สทฺธมฺมปฺปติรูปกํ โลเก อุปฺปชฺชติ, อถ สทฺธมฺมสฺส อนฺตรธานํ โหติ.

'깟사빠여, 마치 세상에 가짜 금이 나타나지 않는 한 진짜 금은 사라지지 않는 것과 같다. 깟사빠여, 세상에 가짜 금이 나타나면 그때 진짜 금은 사라지게 된다. 깟사빠여, 이와 같이 세상에 정법의 모조품이 나타나지 않는 한 정법은 사라지지 않는다. 깟사빠여, 세상에 정법의 모조품이 나타나면 그때 비로소 정법은 사라지게 된다.'

‘‘น โข, กสฺสป, ปถวีธาตุ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปติ, น อาโปธาตุ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปติ, น เตโชธาตุ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปติ, น วาโยธาตุ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปติ; อถ โข อิเธว เต อุปฺปชฺชนฺติ โมฆปุริสา เย อิมํ สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปนฺติ. เสยฺยถาปิ, กสฺสป, นาวา อาทิเกเนว โอปิลวติ; น โข, กสฺสป, เอวํ สทฺธมฺมสฺส อนฺตรธานํ โหติ.

'깟사빠여, 지대(地大)가 정법을 사라지게 하는 것도 아니고, 수대(水大)가 정법을 사라지게 하는 것도 아니며, 화대(火大)가 정법을 사라지게 하는 것도 아니고, 풍대(風大)가 정법을 사라지게 하는 것도 아니다. 오히려 이 교단 안에서 생겨난 어리석은 자들이 이 정법을 사라지게 만든다. 깟사빠여, 마치 배가 짐을 실어 가라앉는 것과는 달리, 깟사빠여, 정법의 사라짐은 그렇게 일어나는 것이 아니다.'

‘‘ปญฺจ โขเม, กสฺสป, โอกฺกมนิยา ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, กสฺสป, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สมาธิสฺมึ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา – อิเม โข, กสฺสป, ปญฺจ โอกฺกมนิยา ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส สมฺโมสาย อนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ.

'깟사빠여, 정법을 쇠퇴하게 하고 혼란에 빠뜨리며 사라지게 하는 다섯 가지 법이 있다. 무엇이 다섯인가? 깟사빠여, 여기 이 교단에서 비구들과 비구니들, 청신사들과 청신녀들이 스승에 대해 존경함이 없고 공경함이 없이 지내며, 법에 대해 존경함이 없고 공경함이 없이 지내고, 승가에 대해 존경함이 없고 공경함이 없이 지내며, 수행에 대해 존경함이 없고 공경함이 없이 지내고, 삼매에 대해 존경함이 없고 공경함이 없이 지내는 것이다. 깟사빠여, 이 다섯 가지 쇠퇴하게 하는 법들이 정법을 혼란에 빠뜨리고 사라지게 한다.'

‘‘ปญฺจ โขเม, กสฺสป, ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, กสฺสป, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สมาธิสฺมึ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา – อิเม โข, กสฺสป, ปญฺจ ธมฺมา สทฺธมฺมสฺส ฐิติยา อสมฺโมสาย อนนฺตรธานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. เตรสมํ.

카사파여, 이 다섯 가지 법은 정법이 머물고, 혼란되지 않으며, 사라지지 않게 한다. 무엇이 다섯인가? 카사파여, 여기 이 법과 율에서 비구들과 비구니들, 우바새들과 우바이들이 스승을 존중하고 공경하며 머물고, 법을 존중하고 공경하며 머물고, 승가를 존중하고 공경하며 머물고, 학습을 존중하고 공경하며 머물고, 삼매를 존중하고 공경하며 머무는 것이다. 카사파여, 진실로 이 다섯 가지 법은 정법이 머물고, 혼란되지 않으며, 사라지지 않게 한다. 열세 번째 소경이 끝났다.

กสฺสปสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

카사파 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 상윳따의 요약 게송은 다음과 같다.

สนฺตุฏฺฐญฺจ อโนตฺตปฺปี, จนฺทูปมํ กุลูปกํ;

ชิณฺณํ ตโย จ โอวาทา, ฌานาภิญฺญา อุปสฺสยํ;

จีวรํ ปรํมรณํ, สทฺธมฺมปฺปติรูปกนฺติ.

만족함과 부끄러워하지 않음, 달의 비유와 가문을 방문함, 늙음과 세 가지 훈계, 선정과 신통, 처소, 가사, 사후, 그리고 정법의 모조품이다.

๖. ลาภสกฺการสํยุตฺตํ

6. 이득과 명예 상윳따 (Lābhasakkārasaṃyuttaṃ)

๑. ปฐมวคฺโค

1. 제1품 (Paṭhamavaggo)

๑. ทารุณสุตฺตํ

1. 가혹함 경 (Dāruṇasuttaṃ)

๑๕๗. เอวํ [Pg.424] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

157. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 원림에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 '비구들이여'라고 부르셨다. 그 비구들은 세존께 '존자시여'라고 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

비구들이여, 이득과 명예와 칭송은 가혹하고 지독하며 거칠어서, 위없는 요가로부터의 안온(열반)을 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 그러므로 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. '우리는 생겨난 이득과 명예와 칭송을 버릴 것이며, 생겨난 이득과 명예와 칭송이 우리의 마음을 사로잡아 머물지 못하게 하리라.' 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. 첫 번째 경.

๒. พฬิสสุตฺตํ

2. 낚싯바늘 경 (Baḷisasuttaṃ)

๑๕๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พาฬิสิโก อามิสคตํ พฬิสํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย. ตเมนํ อญฺญตโร อามิสจกฺขุ มจฺโฉ คิเลยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มจฺโฉ คิลพฬิโส พาฬิสิกสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย พาฬิสิกสฺส’’.

158. 사왓띠에 머무셨다. (중략) 비구들이여, 이득과 명예와 칭송은 가혹하고 지독하며 거칠어서, 위없는 요가로부터의 안온을 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 마치 낚시꾼이 미끼를 꿴 낚싯바늘을 깊은 호수에 던지는 것과 같다. 그러면 미끼에 눈이 먼 어떤 물고기가 그것을 삼킨다. 비구들이여, 그와 같이 낚싯바늘을 삼킨 물고기는 낚시꾼에게 재앙을 당하고 파멸을 당하여 낚시꾼이 마음대로 하게 된다.

‘‘พาฬิสิโกติ โข, ภิกฺขเว, มารสฺเสตํ ปาปิมโต อธิวจนํ. พฬิสนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ อสฺสาเทติ นิกาเมติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว[Pg.425], ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

비구들이여, '낚시꾼'이란 사악한 마라의 이름이다. 비구들이여, '낚싯바늘'이란 이득과 명예와 칭송의 이름이다. 비구들이여, 어떤 비구든지 생긴 이득과 명예와 칭송을 즐기고 갈망한다면, 비구들이여, 이 비구는 마라의 낚싯바늘을 삼켜 재앙을 당하고 파멸을 당하여 사악한 자가 마음대로 하게 된 자라고 불린다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 명예와 칭송은 가혹하고 지독하며 거칠어서, 위없는 요가로부터의 안온을 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 그러므로 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. '우리는 생겨난 이득과 명예와 칭송을 버릴 것이며, 생겨난 이득과 명예와 칭송이 우리의 마음을 사로잡아 머물지 못하게 하리라.' 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. 두 번째 경.

๓. กุมฺมสุตฺตํ

3. 거북이 경 (Kummasuttaṃ)

๑๕๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺมึ อุทกรหเท มหากุมฺมกุลํ จิรนิวาสิ อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร กุมฺโม อญฺญตรํ กุมฺมํ เอตทโวจ – ‘มา โข ตฺวํ, ตาต กุมฺม, เอตํ ปเทสํ อคมาสี’ติ. อคมาสิ โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม ตํ ปเทสํ. ตเมนํ ลุทฺโท ปปตาย วิชฺฌิ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม เยน โส กุมฺโม เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม ตํ กุมฺมํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ตํ กุมฺมํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ ตฺวํ, ตาต กุมฺม, น ตํ ปเทสํ อคมาสี’ติ? ‘อคมาสึ ขฺวาหํ, ตาต กุมฺม, ตํ ปเทส’นฺติ. ‘กจฺจิ ปนาสิ, ตาต กุมฺม, อกฺขโต อนุปหโต’ติ? ‘อกฺขโต โขมฺหิ, ตาต กุมฺม, อนุปหโต, อตฺถิ จ เม อิทํ สุตฺตกํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธ’นฺติ. ‘ตคฺฆสิ, ตาต กุมฺม, ขโต, ตคฺฆ อุปหโต. เอเตน หิ เต, ตาต กุมฺม, สุตฺตเกน ปิตโร จ ปิตามหา จ อนยํ อาปนฺนา พฺยสนํ อาปนฺนา. คจฺฉ ทานิ ตฺวํ, ตาต กุมฺม, น ทานิ ตฺวํ อมฺหาก’’’นฺติ.

159. 사왓띠에 머무셨다. (중략) 비구들이여, 이득과 명예와 칭송은... (중략) 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 옛날에 어떤 호수에 큰 거북이 무리가 오래전부터 살고 있었다. 비구들이여, 그때 어떤 거북이가 다른 거북이에게 '얘야 거북아, 너는 저곳으로 가지 마라'고 말했다. 비구들이여, 그러나 그 거북이는 그곳으로 갔다. 그러자 사냥꾼이 작살로 그를 찔렀다. 비구들이여, 그 거북이는 동료 거북이가 있는 곳으로 돌아왔다. 비구들이여, 동료 거북이는 그 거북이가 멀리서 오는 것을 보고 말했다. '얘야 거북아, 설마 너는 그곳에 간 것은 아니겠지?' '얘야 거북아, 나는 그곳에 갔다.' '얘야 거북아, 설마 너는 상처 입거나 다치지는 않았겠지?' '얘야 거북아, 나는 상처 입지도 다치지도 않았다. 다만 내 뒤에 이 줄이 계속 따라오고 있을 뿐이다.' '얘야 거북아, 참으로 너는 상처 입었고 참으로 다쳤다. 얘야 거북아, 이 줄 때문에 너의 아버지들도 할아버지들도 재앙을 당하고 파멸을 당했다. 얘야 거북아, 이제 너는 가버려라. 이제 너는 우리의 동료가 아니다.'

‘‘ลุทฺโทติ โข, ภิกฺขเว, มารสฺเสตํ ปาปิมโต อธิวจนํ. ปปตาติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. สุตฺตกนฺติ โข, ภิกฺขเว, นนฺทิราคสฺเสตํ อธิวจนํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ อสฺสาเทติ นิกาเมติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิทฺโธ ปปตาย อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

비구들이여, '사냥꾼'이란 사악한 마라의 이름이다. 비구들이여, '작살'이란 이득과 명예와 칭송의 이름이다. 비구들이여, '줄'이란 환희와 탐욕의 이름이다. 비구들이여, 어떤 비구든지 생긴 이득과 명예와 칭송을 즐기고 갈망한다면, 비구들이여, 이 비구는 작살에 꿰여 재앙을 당하고 파멸을 당하여 사악한 자가 마음대로 하게 된 자라고 불린다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 명예와 칭송은 가혹하고... (중략) ... 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. 세 번째 경.

๔. ทีฆโลมิกสุตฺตํ

4. 긴 털을 가진 양 경 (Dīghalomikasuttaṃ)

๑๖๐. สาวตฺถิยํ [Pg.426] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทีฆโลมิกา เอฬกา กณฺฏกคหนํ ปวิเสยฺย. สา ตตฺร ตตฺร สชฺเชยฺย, ตตฺร ตตฺร คยฺเหยฺย, ตตฺร ตตฺร พชฺเฌยฺย, ตตฺร ตตฺร อนยพฺยสนํ อาปชฺเชยฺย. ‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. โส ตตฺร ตตฺร สชฺชติ, ตตฺร ตตฺร คยฺหติ, ตตฺร ตตฺร พชฺฌติ, ตตฺร ตตฺร อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

160. 사왓띠에 머무셨다. (중략) 비구들이여, 이득과 명예와 칭송은... (중략) 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 마치 긴 털을 가진 양이 가시덤불 숲에 들어가는 것과 같다. 그 양은 여기저기 걸리고, 여기저기 붙들리고, 여기저기 묶여서, 여기저기서 재앙과 파멸을 당할 것이다. 이와 마찬가지로 비구들이여, 여기 어떤 비구는 이득과 명예와 칭송에 압도되고 마음을 빼앗겨서, 아침 일찍 옷을 입고 발바루를 들고 마을이나 성읍으로 탁발을 나간다. 그는 거기서 여기저기 걸리고, 여기저기 붙들리고, 여기저기 묶여서, 여기저기서 재앙과 파멸을 당한다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 명예와 칭송은 가혹하고... (중략) ... 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다. 네 번째 경.

๕. มีฬฺหกสุตฺตํ

5. 쇠똥구리 경 (Mīḷhakasuttaṃ)

๑๖๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มีฬฺหกา คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส. ปุรโต จสฺส มหาคูถปุญฺโช. สา เตน อญฺญา มีฬฺหกา อติมญฺเญยฺย – ‘อหมฺหิ คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส, ปุรโต จ มฺยายํ มหาคูถปุญฺโช’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. โส ตตฺถ ภุตฺตาวี จ โหติ ยาวทตฺโถ, นิมนฺติโต จ สฺวาตนาย, ปิณฺฑปาโต จสฺส ปูโร. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ วิกตฺถติ – ‘ภุตฺตาวี จมฺหิ ยาวทตฺโถ, นิมนฺติโต จมฺหิ สฺวาตนาย, ปิณฺฑปาโต จ มฺยายํ ปูโร, ลาภี จมฺหิ จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขารานํ, อิเม ปนญฺเญ ภิกฺขู อปฺปปุญฺญา อปฺเปสกฺขา น ลาภิโน จีวร-ปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺช-ปริกฺขาราน’นฺติ. โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต อญฺเญ เปสเล ภิกฺขู อติมญฺญติ. ตญฺหิ ตสฺส, ภิกฺขเว, โมฆปุริสสฺส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

161. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 예를 들어 똥을 먹는 똥벌레가 똥을 가득 먹고 똥으로 가득 차 있으며 그 앞에는 커다란 똥더미가 있다고 하자. 그 벌레는 그것 때문에 다른 똥벌레들을 무시하며 '나는 똥을 먹고 똥으로 가득 차 있으며 내 앞에는 이처럼 커다란 똥더미가 있다'라고 멸시할 것이다. 이와 같이 비구들이여, 여기 어떤 비구는 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 잠식당하여, 아침 일찍 가사를 다듬어 입고 발우와 가사를 수하고 마을이나 거리에 탁발하러 들어간다. 그는 그곳에서 원하는 만큼 충분히 먹고 다음 날에도 초대를 받았으며 그의 발우에는 음식이 가득 차 있다. 그는 사원으로 돌아와 비구들 가운데서 뽐내며 말한다. '나는 충분히 먹었고 다음 날에도 초대를 받았으며 내 발우에는 이처럼 음식이 가득하다. 나는 가사, 공양, 처소, 병 치료를 위한 약품의 필수품들을 얻는 자다. 그러나 다른 비구들은 복이 없고 위신이 적어 가사, 공양, 처소, 병 치료를 위한 약품의 필수품들을 얻지 못한다'라고 자랑한다. 그는 그 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 잠식당하여 계를 사랑하는 다른 비구들을 멸시한다. 비구들이여, 그것은 그 어리석은 자에게 오랜 세월 동안 해로움과 고통이 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다." (다섯 번째 수트라)

๖. อสนิสุตฺตํ

6. 6. 아사니 숫타 (벼락 경)

๑๖๒. สาวตฺถิยํ [Pg.427] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. กํ, ภิกฺขเว, อสนิวิจกฺกํ อาคจฺฉตุ, เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตุ’’.

162. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 누구에게 벼락이 떨어지는가? 아직 아라한과에 이르지 못한 유학(세카)에게 이득과 공양과 명성이 닥치는 것이다."

‘‘อสนิวิจกฺกนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"비구들이여, '벼락'이라는 것은 이득과 공양과 명성을 가리키는 말이다. 이와 같이 비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다." (여섯 번째 수트라)

๗. ทิทฺธสุตฺตํ

7. 7. 딧다 숫타 (독화살 경)

๑๖๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. กํ, ภิกฺขเว, ทิทฺธคเตน วิสลฺเลน สลฺเลน วิชฺฌตุ, เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตุ’’.

163. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 누구를 독이 묻은 화살로 쏘는가? 아직 아라한과에 이르지 못한 유학에게 이득과 공양과 명성이 닥치는 것이다."

‘‘สลฺลนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

"비구들이여, '화살'이라는 것은 이득과 공양과 명성을 가리키는 말이다. 이와 같이 비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다." (일곱 번째 수트라)

๘. สิงฺคาลสุตฺตํ

8. 8. 싱갈라 숫타 (여우 경)

๑๖๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อสฺสุตฺถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ [Pg.428] ชรสิงฺคาลสฺส วสฺสมานสฺสา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, ชรสิงฺคาโล อุกฺกณฺฑเกน นาม โรคชาเตน ผุฏฺโฐ เนว พิลคโต รมติ, น รุกฺขมูลคโต รมติ, น อชฺโฌกาสคโต รมติ; เยน เยน คจฺฉติ, ยตฺถ ยตฺถ ติฏฺฐติ, ยตฺถ ยตฺถ นิสีทติ, ยตฺถ ยตฺถ นิปชฺชติ; ตตฺถ ตตฺถ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต เนว สุญฺญาคารคโต รมติ, น รุกฺขมูลคโต รมติ, น อชฺโฌกาสคโต รมติ; เยน เยน คจฺฉติ, ยตฺถ ยตฺถ ติฏฺฐติ, ยตฺถ ยตฺถ นิสีทติ, ยตฺถ ยตฺถ นิปชฺชติ; ตตฺถ ตตฺถ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

164. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 너희는 밤의 새벽 무렵에 울부짖는 늙은 여우의 소리를 들었느냐?" "예, 세존이시여." "비구들이여, 그 늙은 여우는 '욱깐다까'라고 하는 피부병에 걸려 굴에 있어도 즐겁지 않고, 나무 아래에 있어도 즐겁지 않으며, 탁 트인 곳에 있어도 즐겁지 않다. 그가 어디를 가든, 어디에 서 있든, 어디에 앉아 있든, 어디에 눕든 거기서 고통과 파멸을 겪는다. 이와 같이 비구들이여, 여기 어떤 비구는 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 잠식당하여 적막한 곳에 가도 즐겁지 않고, 나무 아래에 가도 즐겁지 않으며, 탁 트인 곳에 가도 즐겁지 않다. 그가 어디를 가든, 어디에 서 있든, 어디에 앉아 있든, 어디에 눕든 거기서 해로움과 파멸을 겪는다. 이와 같이 비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다." (여덟 번째 수트라)

๙. เวรมฺภสุตฺตํ

9. 9. 웨람바 숫타 (웨람바 바람 경)

๑๖๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อุปริ, ภิกฺขเว, อากาเส เวรมฺภา นาม วาตา วายนฺติ. ตตฺถ โย ปกฺขี คจฺฉติ ตเมนํ เวรมฺภา วาตา ขิปนฺติ. ตสฺส เวรมฺภวาตกฺขิตฺตสฺส อญฺเญเนว ปาทา คจฺฉนฺติ, อญฺเญน ปกฺขา คจฺฉนฺติ, อญฺเญน สีสํ คจฺฉติ, อญฺเญน กาโย คจฺฉติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน, อนุปฏฺฐิตาย สติยา, อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. ตสฺส อญฺเญ จีวรํ หรนฺติ, อญฺเญ ปตฺตํ หรนฺติ, อญฺเญ นิสีทนํ หรนฺติ, อญฺเญ สูจิฆรํ หรนฺติ, เวรมฺภวาตกฺขิตฺตสฺเสว สกุณสฺส. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

165. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 높은 하늘에는 '웨람바'라고 하는 강한 바람이 분다. 거기서 어떤 새가 날아가면 웨람바 바람이 그를 내동댕이친다. 웨람바 바람에 내동댕이쳐진 그 새의 다리는 한쪽으로 가고, 날개는 다른 쪽으로 가고, 머리는 또 다른 쪽으로 가며, 몸통은 또 다른 쪽으로 가버린다. 이와 같이 비구들이여, 여기 어떤 비구는 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 잠식당하여, 아침 일찍 가사를 다듬어 입고 발우와 가사를 수하고 마을이나 거리에 탁발하러 들어가는데, 몸을 단속하지 않고 말과 마음을 단속하지 않으며 새김(사티)을 확립하지 않고 감각 기능을 제어하지 않은 채 들어간다. 그는 그곳에서 옷을 제대로 입지 않았거나 가사를 제대로 걸치지 않은 여인을 보게 된다. 옷을 제대로 입지 않았거나 가사를 제대로 걸치지 않은 여인을 보고 탐욕이 그의 마음을 파괴한다. 그는 탐욕에 파괴된 마음으로 공부를 포기하고 낮은 삶(환속)으로 돌아간다. 그러면 웨람바 바람에 내동댕이쳐진 새와 같이, 다른 사람들이 그의 가사를 가져가고, 다른 사람들이 그의 발우를 가져가고, 다른 사람들이 그의 좌구를 가져가고, 다른 사람들이 그의 바늘집을 가져가 버린다. 이와 같이 비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다." (아홉 번째 수트라)

๑๐. สคาถกสุตฺตํ

10. 10. 사가타까 숫타 (게송이 있는 경)

๑๖๖. สาวตฺถิยํ [Pg.429] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ สกฺกาเรน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ อสกฺกาเรน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

166. 사왓티에서 머무실 때... (중략) ... "비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하고... (중략) ... 증득에 장애가 된다. 비구들이여, 나는 여기서 공양에 압도되고 마음을 잠식당하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어난 어떤 사람을 본다. 비구들이여, 또한 나는 여기서 공양을 받지 못함에 압도되고 마음을 잠식당하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어난 어떤 사람을 본다. 비구들이여, 또한 나는 여기서 공양을 받는 것과 받지 못하는 것 그 두 가지 모두에 압도되고 마음을 잠식당하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 태어난 어떤 사람을 본다. 이와 같이 비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다... (중략) ... 비구들이여, 이와 같이 너희는 배워야 한다."

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이 말씀을 하셨다. 선서(善逝)이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ยสฺส สกฺกริยมานสฺส, อสกฺกาเรน จูภยํ;

สมาธิ น วิกมฺปติ, อปฺปมาณวิหาริโน.

“존경을 받든, 존경을 받지 못하든, 혹은 그 두 가지 경우 모두에서도, 방일하지 않고 머무는 그(아라한)의 삼매는 흔들리지 않는다.

‘‘ตํ ฌายินํ สาตติกํ, สุขุมํ ทิฏฺฐิวิปสฺสกํ;

อุปาทานกฺขยารามํ, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ. ทสมํ;

“선정에 들고 끊임없이 정진하며, 미세한 지혜로 통찰하고, 집착의 소멸(열반)을 즐거워하는 그를 참된 사람이라 부른다.” 제10경.

ปฐโม วคฺโค.

제1품(가혹함의 품)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ทารุโณ พฬิสํ กุมฺมํ, ทีฆโลมิ จ มีฬฺหกํ;

อสนิ ทิทฺธํ สิงฺคาลํ, เวรมฺเภน สคาถกนฺติ.

다루나(가혹함), 발리사(낚싯바늘), 꿈마(거북이), 디갈로미(긴 털), 밀라까(쇠똥구리), 아사니(벼락), 딧디(독 묻은 화살), 싱갈라(자칼), 웨람바(웨람바 바람)와 게송이 포함된 것들이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 제2품

๑. สุวณฺณปาติสุตฺตํ

1. 제1경. 황금 그릇 경

๑๖๗. สาวตฺถิยํ [Pg.430] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘น จายมายสฺมา สุวณฺณปาติยาปิ รูปิยจุณฺณปริปูราย เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยา’ติ. ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

167. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 도과를 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 나는 어떤 사람이 ‘이 존자는 은가루가 가득 찬 황금 그릇을 위해서라도 알고서 거짓말을 하지 않을 것이다’라고 그의 마음을 내 마음으로 파악하여 알고 있었다. 그러나 나중에 그가 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 빼앗겨 알고서 거짓말을 하는 것을 보게 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제1경.

๒. รูปิยปาติสุตฺตํ

2. 제2경. 은 그릇 경

๑๖๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘น จายมายสฺมา รูปิยปาติยาปิ สุวณฺณจุณฺณปริปูราย เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยา’ติ. ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

168. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 나는 어떤 사람이 ‘이 존자는 금가루가 가득 찬 은 그릇을 위해서라도 알고서 거짓말을 하지 않을 것이다’라고 그의 마음을 내 마음으로 파악하여 알고 있었다. 그러나 나중에 그가 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 빼앗겨 알고서 거짓말을 하는 것을 보게 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제2경.

๓-๑๐. สุวณฺณนิกฺขสุตฺตาทิอฏฺฐกํ

3~10. 황금 니카 경 등 8개 경

๑๖๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘น จายมายสฺมา สุวณฺณนิกฺขสฺสาปิ เหตุ…เป… สุวณฺณนิกฺขสตสฺสาปิ เหตุ… สิงฺคีนิกฺขสฺสาปิ เหตุ… สิงฺคีนิกฺขสตสฺสาปิ เหตุ… ปถวิยาปิ ชาตรูปปริปูราย เหตุ… อามิสกิญฺจิกฺขเหตุปิ… ชีวิตเหตุปิ… ชนปทกลฺยาณิยาปิ เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยา’ติ. ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

169. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 나는 어떤 사람이 ‘이 존자는 황금 니카(Nikkha) 하나를 위해서라도, ... 황금 니카 백 개를 위해서라도, 싱기(Siṅgī) 황금을 위해서라도, 싱기 황금 백 개를 위해서라도, 황금으로 가득 찬 대지를 위해서라도, 사소한 재물을 위해서라도, 목숨을 위해서라도, 이 나라에서 가장 아름다운 여인을 위해서라도 알고서 거짓말을 하지 않을 것이다’라고 그의 마음을 내 마음으로 파악하여 알고 있었다. 그러나 나중에 그가 이득과 공양과 명성에 압도되고 마음을 빼앗겨 알고서 거짓말을 하는 것을 보게 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제10경.

ทุติโย วคฺโค.

제2품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ทฺเว [Pg.431] ปาติ ทฺเว สุวณฺณา จ, สิงฺคีหิ อปเร ทุเว;

ปถวี กิญฺจิกฺขชีวิตํ, ชนปทกลฺยาณิยา ทสาติ.

두 개의 그릇 경(Pāti), 두 개의 황금 니카 경(Suvaṇṇanikkhā), 두 개의 싱기 경(Siṅgī), 대지 경(Pathavī), 사소한 재물 경(Kiñcikkha), 목숨 경(Jīvita), 나라에서 가장 아름다운 여인 경(Janapadakalyāṇiyā)으로 열 가지이다.

๓. ตติยวคฺโค

3. 제3품

๑. มาตุคามสุตฺตํ

1. 제1경. 여인 경

๑๗๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… น ตสฺส, ภิกฺขเว, มาตุคาโม เอโก เอกสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ ยสฺส ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก …เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

170. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 한 여인이 어떤 한 사람의 마음을 완전히 사로잡아 머물지는 못하더라도, 이득과 공양과 명성은 그 사람의 마음을 완전히 사로잡아 머물게 한다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제1경.

๒. กลฺยาณีสุตฺตํ

2. 제2경. 미인 경

๑๗๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… น ตสฺส, ภิกฺขเว, ชนปทกลฺยาณี เอกา เอกสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ ยสฺส ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

171. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이 나라에서 가장 아름다운 여인 한 명이 어떤 한 사람의 마음을 완전히 사로잡아 머물지는 못하더라도, 이득과 공양과 명성은 그 사람의 마음을 완전히 사로잡아 머물게 한다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제2경.

๓. เอกปุตฺตกสุตฺตํ

3. 제3경. 외아들 경

๑๗๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สทฺธา, ภิกฺขเว, อุปาสิกา เอกปุตฺตกํ ปิยํ มนาปํ เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิโส, ตาต, ภวาหิ ยาทิโส จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ อุปาสกานํ, ยทิทํ จิตฺโต จ คหปติ หตฺถโก จ อาฬวโก. สเจ โข ตฺวํ, ตาต, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชสิ; ตาทิโส, ตาต, ภวาหิ ยาทิสา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ, ยทิทํ สาริปุตฺตโมคฺคลานา[Pg.432]. มา จ โข ตฺวํ, ตาต, เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตูติ. ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาติ, โส ตสฺส โหติ อนฺตรายาย. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

172. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 신심 있는 우바새는 사랑스럽고 소중한 외아들을 위해 이와 같이 바르게 축원해야 한다. ‘얘야, 너는 치타 장자와 핫타까 알라와까와 같은 사람이 되어라.’ 비구들이여, 이들은 나의 우바새 제자들 가운데 표준이자 척도이다. ‘얘야, 만일 네가 집에서 나와 출가한다면, 사리뿟따와 목갈라나 같은 사람이 되어라.’ 비구들이여, 이들은 나의 비구 제자들 가운데 표준이자 척도이다. ‘얘야, 아직 아라한과를 얻지 못한 유학(有學)인 너에게 이득과 공양과 명성이 찾아오지 않기를 바란다.’ 비구들이여, 만일 유학의 단계에 있는 비구에게 이득과 공양과 명성이 찾아온다면, 그것은 그에게 장애가 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제3경.

๔. เอกธีตุสุตฺตํ

4. 제4경. 외딸 경

๑๗๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สทฺธา ภิกฺขเว อุปาสิกา เอกํ ธีตรํ ปิยํ มนาปํ เอวํ สมฺมา อายาจมานา อายาเจยฺย – ‘ตาทิสา, อยฺเย, ภวาหิ ยาทิสา ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา’ติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ อุปาสิกานํ, ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา จ อุปาสิกา เวฬุกณฺฑกิยา จ นนฺทมาตา. สเจ โข ตฺวํ, อยฺเย, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชสิ; ตาทิสา, อยฺเย, ภวาหิ ยาทิสา เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จาติ. เอสา, ภิกฺขเว, ตุลา เอตํ ปมาณํ มม สาวิกานํ ภิกฺขุนีนํ, ยทิทํ เขมา จ ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา จ. มา จ โข ตฺวํ, อยฺเย, เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตูติ. ตํ เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนึ เสขํ อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาติ, โส ตสฺสา โหติ อนฺตรายาย. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

173. 사왓티에서 머무실 때였다. ... “비구들이여, 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 신심 있는 우바새는 사랑스럽고 소중한 외딸을 위해 이와 같이 바르게 축원해야 한다. ‘얘야, 너는 쿠줏따라 우바새와 웨루깐다끼의 난다마따 같은 사람이 되어라.’ 비구들이여, 이들은 나의 우바새 제자들 가운데 표준이자 척도이다. ‘얘야, 만일 네가 집에서 나와 출가한다면, 케마 비구니와 우빨라완나 비구니 같은 사람이 되어라.’ 비구들이여, 이들은 나의 비구니 제자들 가운데 표준이자 척도이다. ‘얘야, 아직 아라한과를 얻지 못한 유학인 너에게 이득과 공양과 명성이 찾아오지 않기를 바란다.’ 비구들이여, 만일 유학의 단계에 있는 비구니에게 이득과 공양과 명성이 찾아온다면, 그것은 그녀에게 장애가 된다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공양과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다.” 제4경.

๕. สมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

5. 제5경. 사문 바라문 경

๑๗๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ลาภสกฺการสิโลกสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, น เม เต, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา, น จ ปน เต อายสฺมนฺตา สามญฺญตฺถํ วา พฺรหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ลาภสกฺการสิโลกสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ [Pg.433] นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานนฺติ, เต จ โข เม, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา, เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺรหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

174. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성의 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알지 못하는 그 어떤 사문이나 바라문들도, 비구들이여, 나는 사문들 가운데 사문이라 여기지 않고 바라문들 가운데 바라문이라 여기지 않으며, 또한 그 존자들은 사문의 목적이나 바라문의 목적을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머물지 못합니다. 비구들이여, 그러나 이익과 공경과 명성의 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 아는 그 어떤 사문이나 바라문들이라도, 비구들이여, 나는 사문들 가운데 사문이라 여기고 바라문들 가운데 바라문이라 여기며, 또한 그 존자들은 사문의 목적과 바라문의 목적을 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머뭅니다.” 다섯 번째 경.

๖. ทุติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

6. 제2 사문 바라문 경

๑๗๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ลาภสกฺการสิโลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

175. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성의 일어남과 사라짐과 달콤함과 재난과 벗어남을 있는 그대로 알지 못하는 그 어떤 사문이나 바라문들도... (중략) ...아는 그 어떤 사문이나 바라문들은... (중략) ...스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머뭅니다.” 여섯 번째 경.

๗. ตติยสมณพฺราหฺมณสุตฺตํ

7. 제3 사문 바라문 경

๑๗๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา ลาภสกฺการสิโลกํ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ, ลาภสกฺการสิโลกสมุทยํ นปฺปชานนฺติ, ลาภสกฺการสิโลกนิโรธํ นปฺปชานนฺติ, ลาภสกฺการสิโลกนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ …เป… ปชานนฺติ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

176. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성을 있는 그대로 알지 못하고, 이익과 공경과 명성의 일어남을 알지 못하고, 이익과 공경과 명성의 소멸을 알지 못하고, 이익과 공경과 명성의 소멸로 인도하는 도닦음을 알지 못하는 그 어떤 사문이나 바라문들도... (중략) ...아는 자들은... (중략) ...스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 성취하고 머뭅니다.” 일곱 번째 경.

๘. ฉวิสุตฺตํ

8. 피부 경

๑๗๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลโก, ภิกฺขเว, ฉวึ ฉินฺทติ, ฉวึ เฉตฺวา จมฺมํ ฉินฺทติ, จมฺมํ เฉตฺวา มํสํ ฉินฺทติ, มํสํ เฉตฺวา นฺหารุํ ฉินฺทติ, นฺหารุํ เฉตฺวา อฏฺฐึ ฉินฺทติ, อฏฺฐึ เฉตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

177. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성은 가혹합니다. 비구들이여, 이익과 공경과 명성은 겉피부를 자르고, 겉피부를 자른 뒤 속피부를 자르고, 속피부를 자른 뒤 살을 자르고, 살을 자른 뒤 힘줄을 자르고, 힘줄을 자른 뒤 뼈를 자르며, 뼈를 자른 뒤 골수에 사무쳐 머뭅니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹합니다... (중략) ...비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 합니다.” 여덟 번째 경.

๙. รชฺชุสุตฺตํ

9. 밧줄 경

๑๗๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลโก, ภิกฺขเว, ฉวึ ฉินฺทติ, ฉวึ เฉตฺวา จมฺมํ ฉินฺทติ, จมฺมํ เฉตฺวา มํสํ ฉินฺทติ, มํสํ เฉตฺวา นฺหารุํ ฉินฺทติ, นฺหารุํ เฉตฺวา อฏฺฐึ ฉินฺทติ, อฏฺฐึ เฉตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ’’.

178. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성은 가혹합니다. 비구들이여, 이익과 공경과 명성은 겉피부를 자르고, 겉피부를 자른 뒤 속피부를 자르고, 속피부를 자른 뒤 살을 자르고, 살을 자른 뒤 힘줄을 자르고, 힘줄을 자른 뒤 뼈를 자르며, 뼈를 자른 뒤 골수에 사무쳐 머뭅니다.

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.434], ภิกฺขเว, พลวา ปุริโส ทฬฺหาย วาฬรชฺชุยา ชงฺฆํ เวเฐตฺวา ฆํเสยฺย. สา ฉวึ ฉินฺเทยฺย, ฉวึ เฉตฺวา จมฺมํ ฉินฺเทยฺย, จมฺมํ เฉตฺวา มํสํ ฉินฺเทยฺย, มํสํ เฉตฺวา นฺหารุํ ฉินฺเทยฺย, นฺหารุํ เฉตฺวา อฏฺฐึ ฉินฺเทยฺย, อฏฺฐึ เฉตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก ฉวึ ฉินฺทติ, ฉวึ เฉตฺวา จมฺมํ ฉินฺทติ, จมฺมํ เฉตฺวา มํสํ ฉินฺทติ, มํสํ เฉตฺวา นฺหารุํ ฉินฺทติ, นฺหารุํ เฉตฺวา อฏฺฐึ ฉินฺทติ, อฏฺฐึ เฉตฺวา อฏฺฐึมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

비구들이여, 예를 들어 힘센 사람이 질긴 말총 밧줄로 종아리를 감아 문지르는 것과 같습니다. 그것은 겉피부를 자르고, 겉피부를 자른 뒤 속피부를 자르고, 속피부를 자른 뒤 살을 자르고, 살을 자른 뒤 힘줄을 자르고, 힘줄을 자른 뒤 뼈를 자르며, 뼈를 자른 뒤 골수에 사무쳐 머무를 것입니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 겉피부를 자르고, 겉피부를 자른 뒤 속피부를 자르고, 속피부를 자른 뒤 살을 자르고, 살을 자른 뒤 힘줄을 자르고, 힘줄을 자른 뒤 뼈를 자르며, 뼈를 자른 뒤 골수에 사무쳐 머뭅니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹합니다... (중략) ...비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 합니다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ภิกฺขุสุตฺตํ

10. 비구 경

๑๗๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว ตสฺสปาหํ ลาภสกฺการสิโลโก อนฺตรายาย วทามี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิสฺส ปน, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ลาภสกฺการสิโลโก อนฺตรายายา’’ติ? ‘‘ยา หิสฺส สา, อานนฺท, อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ นาหํ ตสฺสา ลาภสกฺการสิโลกํ อนฺตรายาย วทามิ. เย จ ขฺวสฺส, อานนฺท, อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารา อธิคตา เตสาหมสฺส ลาภสกฺการสิโลกํ อนฺตรายาย วทามิ. เอวํ ทารุโณ โข, อานนฺท, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติหานนฺท, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, อานนฺท, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

179. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 번뇌를 다한 아라한인 비구일지라도 나는 그에게 이익과 공경과 명성이 장애가 된다고 말한다.” 이와 같이 말씀하시자 존자 아난다가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 어찌하여 번뇌를 다한 비구에게 이익과 공경과 명성이 장애가 됩니까?” “아난다여, 그의 저 흔들림 없는 마음의 해탈에 대하여 내가 이익과 공경과 명성이 장애가 된다고 말하는 것이 아니다. 아난다여, 방일하지 않고 애쓰며 스스로를 열반으로 보낸 비구가 증득한 지금 여기에서의 행복한 머묾들에 대하여, 나는 그에게 이익과 공경과 명성이 장애가 된다고 말하는 것이다. 아난다여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹하고 지독하며 거칠어 위없는 유가안온의 성취에 장애가 된다. 아난다여, 그러므로 이와 같이 공부해야 한다. ‘생겨난 이익과 공경과 명성을 버릴 것이며, 생겨난 이익과 공경과 명성이 우리의 마음을 사로잡아 머물지 못하게 하리라.’ 아난다여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” 열 번째 경.

ตติโย วคฺโค.

세 번째 품이 끝났습니다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같습니다.

มาตุคาโม จ กลฺยาณี, ปุตฺโต จ เอกธีตุ จ;

สมณพฺราหฺมณา ตีณิ, ฉวิ รชฺชุ จ ภิกฺขุนาติ.

여인 경, 미인 경, 아들 경, 외동딸 경, 사문 바라문 세 경, 피부 경, 밧줄 경, 비구 경입니다.

๔. จตุตฺถวคฺโค

4. 네 번째 품

๑. ภินฺทิสุตฺตํ

1. 분열 경

๑๘๐. สาวตฺถิยํ [Pg.435] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต, ภิกฺขเว, เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

180. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성은 가혹합니다. 비구들이여, 데와닷따는 이익과 공경과 명성에 압도되고 마음을 빼앗겨 승가를 분열시켰습니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹합니다... (중략) ...공부해야 합니다.” 첫 번째 경.

๒. กุสลมูลสุตฺตํ

2. 선뿌리 경

๑๘๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตสฺส ปริยาทิณฺณจิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส กุสลมูลํ สมุจฺเฉทมคมา. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

181. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성은 가혹합니다. 비구들이여, 이익과 공경과 명성에 압도되고 마음을 빼앗긴 데와닷따에게 선뿌리가 끊어짐에 이르렀습니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹합니다... (중략) ...공부해야 합니다.” 두 번째 경.

๓. กุสลธมฺมสุตฺตํ

3. 선한 법 경

๑๘๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตสฺส ปริยาทิณฺณจิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส กุสโล ธมฺโม สมุจฺเฉทมคมา. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

182. 사왓티에서 설해졌습니다. “비구들이여, 이익과 공경과 명성은 가혹합니다. 비구들이여, 이익과 공경과 명성에 압도되고 마음을 빼앗긴 데와닷따에게 선한 법이 끊어짐에 이르렀습니다. 비구들이여, 이와 같이 이익과 공경과 명성은 가혹합니다... (중략) ...공부해야 합니다.” 세 번째 경.

๔. สุกฺกธมฺมสุตฺตํ

4. 깨끗한 법 경

๑๘๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตสฺส ปริยาทิณฺณจิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส สุกฺโก ธมฺโม สมุจฺเฉทมคมา. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

183. 사왓티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이득과 공경과 명성은 가혹하다. 비구들이여, 이득과 공경과 명성에 압도되어 마음을 빼앗긴 데와닷따에게서 청정한 법(善法)이 완전히 끊어지고 말았다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공경과 명성은 가혹하다. ... 이와 같이 그대들은 수행해야 한다." 네 번째 경.

๕. อจิรปกฺกนฺตสุตฺตํ

5. 5. 아찌라빡깐따 경(떠나신 지 얼마 되지 않아서의 경)

๑๘๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อจิรปกฺกนฺเต เทวทตฺเต. ตตฺร โข ภควา เทวทตฺตํ อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ [Pg.436] – ‘‘อตฺตวธาย, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ’’.

184. 184. 한때 세존께서 라자가하의 기즈꾸따 산에 머무셨다. 데와닷따가 (교단을) 떠난 지 얼마 되지 않았을 때였다. 거기서 세존께서는 데와닷따에 대하여 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 그 자신을 죽이기 위한 것이며, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 파멸을 위한 것이다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กทลี อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

"비구들이여, 마치 바나나 나무가 자신을 죽이기 위해 열매를 맺고, 파멸하기 위해 열매를 맺는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 그 자신을 죽이기 위한 것이며, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 파멸을 위한 것이다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เวฬุ อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

"비구들이여, 마치 대나무가 자신을 죽이기 위해 열매를 맺고, 파멸하기 위해 열매를 맺는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 그 자신을 죽이기 위한 것이며, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 파멸을 위한 것이다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นโฬ อตฺตวธาย ผลํ เทติ, ปราภวาย ผลํ เทติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ.

"비구들이여, 마치 갈대가 자신을 죽이기 위해 열매를 맺고, 파멸하기 위해 열매를 맺는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 그 자신을 죽이기 위한 것이며, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 파멸을 위한 것이다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อสฺสตรี อตฺตวธาย คพฺภํ คณฺหาติ, ปราภวาย คพฺภํ คณฺหาติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อตฺตวธาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ, ปราภวาย เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลโก อุทปาทิ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

"비구들이여, 마치 암노새가 자신을 죽이기 위해 새끼를 배고, 파멸하기 위해 새끼를 배는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 그 자신을 죽이기 위한 것이며, 데와닷따에게 생긴 이득과 공경과 명성은 파멸을 위한 것이다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공경과 명성은 가혹하다. 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다."

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서(善逝)이신 스승께서는 이와 같이 말씀하신 뒤에 다시 게송으로 말씀하셨다.

‘‘ผลํ เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถาติ’’. ปญฺจมํ;

"진실로 바나나 열매가 바나나 나무를 죽이고, 대나무 열매가 대나무를 죽이며, 갈대 열매가 갈대를 죽이듯이, 공경과 명성이 못난 자를 죽이니, 마치 새끼가 암노새를 죽이는 것과 같네." 다섯 번째 경.

๖. ปญฺจรถสตสุตฺตํ

6. 6. 빤짜라타사따 경(오백 대 수레 경)

๑๘๕. ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน เทวทตฺตสฺส อชาตสตฺตุกุมาโร ปญฺจหิ รถสเตหิ สายํ ปาตํ [Pg.437] อุปฏฺฐานํ คจฺฉติ, ปญฺจ จ ถาลิปากสตานิ ภตฺตาภิหาโร อภิหรียติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘เทวทตฺตสฺส, ภนฺเต, อชาตสตฺตุกุมาโร ปญฺจหิ รถสเตหิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ คจฺฉติ, ปญฺจ จ ถาลิปากสตานิ ภตฺตาภิหาโร อภิหรียตี’’ติ. ‘‘มา, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ลาภสกฺการสิโลกํ ปิหยิตฺถ. ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส อชาตสตฺตุกุมาโร ปญฺจหิ รถสเตหิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ คมิสฺสติ, ปญฺจ จ ถาลิปากสตานิ ภตฺตาภิหาโร อาหรียิสฺสติ, หานิเยว, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ’’.

185. 185. 라자가하의 벨루와나(죽림)의 깔란다까니와빠(다람쥐 먹이 주는 곳)에 머무셨다. 그때 아자따삿뚜 왕자가 저녁과 아침으로 오백 대의 수레를 이끌고 데와닷따를 시봉하러 갔으며, 오백 개의 솥에 담긴 음식을 공양물로 가져다주었다. 그러자 많은 비구들이 세존께 다가가 인사를 드리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 비구들이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 아자따삿뚜 왕자가 저녁과 아침으로 오백 대의 수레를 이끌고 데와닷따를 시봉하러 가며, 오백 개의 솥에 담긴 음식을 공양물로 가져다줍니다." "비구들이여, 데와닷따의 이득과 공경과 명성을 부러워하지 마라. 비구들이여, 아자따삿뚜 왕자가 저녁과 아침으로 오백 대의 수레를 이끌고 데와닷따를 시봉하러 가고 오백 개의 솥에 담긴 음식을 공양물로 가져다주는 한, 비구들이여, 데와닷따에게는 유익한 법(善法)들이 줄어들기만 할 뿐, 늘어나기를 기대할 수 없다."

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, จณฺฑสฺส กุกฺกุรสฺส นาสาย ปิตฺตํ ภินฺเทยฺยุํ, เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, กุกฺกุโร ภิยฺโยโสมตฺตาย จณฺฑตโร อสฺส; เอวเมว, ภิกฺขเว, ยาวกีวญฺจ เทวทตฺตสฺส อชาตสตฺตุกุมาโร ปญฺจหิ รถสเตหิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐานํ คมิสฺสติ, ปญฺจ จ ถาลิปากสตานิ ภตฺตาภิหาโร อาหรียิสฺสติ, หานิเยว, ภิกฺขเว, เทวทตฺตสฺส ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

"비구들이여, 마치 사나운 개의 코에 (곰의) 쓸개를 터뜨려 넣으면, 그 개가 더욱 사나워지는 것과 같다. 비구들이여, 그와 마찬가지로 아자따삿뚜 왕자가 저녁과 아침으로 오백 대의 수레를 이끌고 데와닷따를 시봉하러 가고 오백 개의 솥에 담긴 음식을 공양물로 가져다주는 한, 비구들이여, 데와닷따에게는 유익한 법들이 줄어들기만 할 뿐, 늘어나기를 기대할 수 없다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공경과 명성은 가혹하다. ... 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다." 여섯 번째 경.

๗. มาตุสุตฺตํ

7. 7. 마뚜 경(어머니 경)

๑๘๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘น จายมายสฺมา มาตุปิ เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยา’ติ. ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม. น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

186. 186. 사왓티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이득과 공경과 명성은 가혹하고 자극적이며 거칠어서 위없는 요가 안온(열반)을 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 나는 어떤 사람의 마음을 나의 마음으로 살피어 이와 같이 안다. '이 존자는 어머니 때문이라도 일부러 거짓말을 하지는 않을 것이다.'라고. 그런데 시간이 흐른 뒤에 그가 이득과 공경과 명성에 압도되어 마음을 빼앗겨 일부러 거짓말을 하는 것을 나는 본다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공경과 명성은 가혹하고 자극적이며 거칠어서 위없는 요가 안온을 얻는 데 장애가 된다. 그러므로 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다. '우리는 이미 생긴 이득과 공경과 명성을 버릴 것이며, 이미 생긴 이득과 공경과 명성이 우리의 마음을 사로잡아 머물지 않게 하리라.' 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다." 일곱 번째 경.

๘-๑๓. ปิตุสุตฺตาทิฉกฺกํ

8-13. 삐뚜숫따디착까(아버지 경 등 여섯 가지 경)

๑๘๗. สาวตฺถิยํ [Pg.438] วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘น จายมายสฺมา ปิตุปิ เหตุ…เป… ภาตุปิ เหตุ… ภคินิยาปิ เหตุ… ปุตฺตสฺสปิ เหตุ… ธีตุยาปิ เหตุ… ปชาปติยาปิ เหตุ สมฺปชานมุสา ภาเสยฺยา’ติ. ตเมนํ ปสฺสามิ อปเรน สมเยน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺตํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. เตรสมํ.

187. 187. 사왓티에서 머무셨다. ... "비구들이여, 이득과 공경과 명성은 가혹하고 자극적이며 거칠어서 위없는 요가 안온을 얻는 데 장애가 된다. 비구들이여, 나는 어떤 사람의 마음을 나의 마음으로 살피어 이와 같이 안다. '이 존자는 아버지 때문이라도 ... 형제 때문이라도 ... 자매 때문이라도 ... 아들 때문이라도 ... 딸 때문이라도 ... 아내 때문이라도 일부러 거짓말을 하지는 않을 것이다.'라고. 그런데 시간이 흐른 뒤에 그가 이득과 공경과 명성에 압도되어 마음을 빼앗겨 일부러 거짓말을 하는 것을 나는 본다. 비구들이여, 이와 같이 이득과 공경과 명성은 가혹하고 자극적이며 거칠어서 위없는 요가 안온을 얻는 데 장애가 된다. 그러므로 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다. '우리는 이미 생긴 이득과 공경과 명성을 버릴 것이며, 이미 생긴 이득과 공경과 명성이 우리의 마음을 사로잡아 머물지 않게 하리라.' 비구들이여, 이와 같이 그대들은 수행해야 한다." 열세 번째 경.

จตุตฺโถ วคฺโค.

네 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ภินฺทิ มูลํ ทุเว ธมฺมา, ปกฺกนฺตํ รถ มาตริ;

ปิตา ภาตา จ ภคินี, ปุตฺโต ธีตา ปชาปตีติ.

빈디(파괴), 물라(뿌리)와 두 법(담마), 떠남(파깐땀), 전차(라타), 어머니(마따리), 아버지(삐따), 형제(바따), 자매(바기니), 아들(뿟또), 딸(디따), 아내(빠자빠띠) 등의 경들이다.

ลาภสกฺการสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

라바사까라 상윳따(이득과 명성 상윳따)가 끝났다.

๗. ราหุลสํยุตฺตํ

7. 7. 라훌라 상윳따

๑. ปฐมวคฺโค

1. 1. 첫 번째 품(품)

๑. จกฺขุสุตฺตํ

1. 1. 눈의 경 (짝쿠 숫따)

๑๘๘. เอวํ [Pg.439] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา ราหุโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราหุโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ, ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺย’’นฺติ.

188. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠 시의 아나타삔디까 승원인 제따숲(기원정사)에 머물고 계셨다. 그때 라훌라 존자가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 라훌라 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 세존께서 저에게 간략하게 법을 설해 주시기를 원합니다. 제가 세존의 법을 듣고 홀로 떨어져 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 스스로를 다스리며 머물고자 합니다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘โสตํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป…. ‘‘ฆานํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘ชิวฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘กาโย นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’ …เป… ‘‘มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 눈은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” “무상한 것은 괴로움인가, 아니면 즐거움인가?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그렇다면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “귀는 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “코는 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “혀는 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “몸은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “마음은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” “무상한 것은 괴로움인가, 아니면 즐거움인가?” “괴로움입니다, 세존이시여.” “그렇다면 무상하고 괴로우며 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.”

‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ …เป… โสตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ฆานสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ… กายสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

“라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오(厭惡)하고, 귀에 대해서도 염오하며, 코에 대해서도 염오하고, 혀에 대해서도 염오하며, 몸에 대해서도 염오하고, 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래기에 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 이루어졌다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 첫 번째 경.

๒. รูปสุตฺตํ

2. 2. 형상의 경 (루빠 숫따)

๑๘๙. สาวตฺถิยํ [Pg.440] วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา นิจฺจา วา อนิจฺจา วาติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ… สทฺเทสุปิ นิพฺพินฺทติ… คนฺเธสุปิ นิพฺพินฺทติ… รเสสุปิ นิพฺพินฺทติ… โผฏฺฐพฺเพสุปิ นิพฺพินฺทติ… ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ…เป… ปชานาตี’’ติ. ทุติยํ.

189. 사왓띠에서 머물고 계셨다. … (중략) … “라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 형상들은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … 소리, 냄새, 맛, 감촉, 법(심리 현상)들은 영원한가, 아니면 무상한가? “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 형상들에 대해서도 염오하고, 소리들에 대해서도 염오하며, 냄새들에 대해서도 염오하고, 맛들에 대해서도 염오하며, 감촉들에 대해서도 염오하고, 법들에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고… (중략) … 꿰뚫어 안다.” 두 번째 경.

๓. วิญฺญาณสุตฺตํ

3. 3. 알음알이의 경 (위냐나 숫따)

๑๙๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘โสตวิญฺญาณํ…เป… ฆานวิญฺญาณํ… ชิวฺหาวิญฺญาณํ… กายวิญฺญาณํ… มโนวิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’ …เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… โสตวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ฆานวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ชิวฺหาวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… กายวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… มโนวิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ…เป… ปชานาตี’’ติ. ตติยํ.

190. 사왓띠에서 머물고 계셨다. … (중략) … “라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 눈의 알음알이는 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “귀의 알음알이… 코의 알음알이… 혀의 알음알이… 몸의 알음알이… 마음의 알음알이는 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈의 알음알이에 대해서도 염오하고… 귀의 알음알이… 코의 알음알이… 혀의 알음알이… 몸의 알음알이… 마음의 알음알이에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고… (중략) … 꿰뚫어 안다.” 세 번째 경.

๔. สมฺผสฺสสุตฺตํ

4. 4. 접촉의 경 (삼팟사 숫따)

๑๙๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘โสตสมฺผสฺโส…เป… ฆานสมฺผสฺโส… ชิวฺหาสมฺผสฺโส… กายสมฺผสฺโส… มโนสมฺผสฺโส นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… โสตสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ฆานสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… กายสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… มโนสมฺผสฺสสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ…เป… ปชานาตี’’ติ. จตุตฺถํ.

191. 사왓띠에서 머물고 계셨다. … (중략) … “라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 눈의 접촉은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “귀의 접촉… 코의 접촉… 혀의 접촉… 몸의 접촉… 마음의 접촉은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈의 접촉에 대해서도 염오하고… 귀의 접촉… 코의 접촉… 혀의 접촉… 몸의 접촉… 마음의 접촉에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고… (중략) … 꿰뚫어 안다.” 네 번째 경.

๕. เวทนาสุตฺตํ

5. 5. 느낌의 경 (웨다나 숫따)

๑๙๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘โสตสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา… กายสมฺผสฺสชา เวทนา… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา[Pg.441], ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… โสต… ฆาน… ชิวฺหา… กาย… มโนสมฺผสฺสชาย เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ปชานาตี’’ติ. ปญฺจมํ.

192. 사왓띠에서 머물고 계셨다. … (중략) … “라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 눈의 접촉에서 생긴 느낌은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “귀의 접촉에서 생긴 느낌… 코의 접촉에서 생긴 느낌… 혀의 접촉에서 생긴 느낌… 몸의 접촉에서 생긴 느낌… 마음의 접촉에서 생긴 느낌은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 눈의 접촉에서 생긴 느낌에 대해서도 염오하고… 귀… 코… 혀… 몸… 마음의 접촉에서 생긴 느낌에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고… (중략) … 꿰뚫어 안다.” 다섯 번째 경.

๖. สญฺญาสุตฺตํ

6. 6. 인식의 경 (산냐 숫따)

๑๙๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปสญฺญา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘สทฺทสญฺญา…เป… คนฺธสญฺญา… รสสญฺญา… โผฏฺฐพฺพสญฺญา… ธมฺมสญฺญา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก รูปสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… สทฺทสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ… คนฺธสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ… รสสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ… โผฏฺฐพฺพสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ… ธมฺมสญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ปชานาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

193. 사왓띠에서 머물고 계셨다. … (중략) … “라훌라여, 이를 어떻게 생각하느냐? 형상에 대한 인식은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “소리에 대한 인식… 냄새에 대한 인식… 맛에 대한 인식… 감촉에 대한 인식… 법에 대한 인식은 영원한가, 아니면 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (중략) … “라훌라여, 이와 같이 보는 잘 배운 성스러운 제자는 형상에 대한 인식에 대해서도 염오하고… 소리에 대한 인식… 냄새에 대한 인식… 맛에 대한 인식… 감촉에 대한 인식… 법에 대한 인식에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고… (중략) … 꿰뚫어 안다.” 여섯 번째 경.

๗. สญฺเจตนาสุตฺตํ

7. 7. 의도의 경 (산제따나 숫따)

๑๙๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปสญฺเจตนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘สทฺทสญฺเจตนา…เป… คนฺธสญฺเจตนา… รสสญฺเจตนา … โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา… ธมฺมสญฺเจตนา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก รูปสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… สทฺทสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ… คนฺธสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ… รสสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ… ธมฺมสญฺเจตนายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

194. 사왓띠에서 머무셨다. … (생략) … “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 형색에 대한 의도(rūpasañcetanā)는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “소리에 대한 의도 … 냄새에 대한 의도 … 맛에 대한 의도 … 감촉에 대한 의도 … 법(사물)에 대한 의도는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “라훌라야, 이와 같이 보는 배우고 덕 높은 성스러운 제자는 형색에 대한 의도에 대해서도 염오(厭惡)하고 … 소리에 대한 의도에 대해서도 염오하고 … 냄새에 대한 의도에 대해서도 염오하고 … 맛에 대한 의도에 대해서도 염오하고 … 감촉에 대한 의도에 대해서도 염오하고 … 법에 대한 의도에 대해서도 염오한다. … (생략) … 꿰뚫어 안다.” 일곱 번째 경.

๘. ตณฺหาสุตฺตํ

8. 갈애 경

๑๙๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปตณฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘สทฺทตณฺหา…เป… คนฺธตณฺหา… รสตณฺหา… โผฏฺฐพฺพตณฺหา… ธมฺมตณฺหา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก รูปตณฺหายปิ นิพฺพินฺทติ…เป… สทฺทตณฺหายปิ นิพฺพินฺทติ… คนฺธตณฺหายปิ นิพฺพินฺทติ… รสตณฺหายปิ นิพฺพินฺทติ… โผฏฺฐพฺพตณฺหาย นิพฺพินฺทติ… ธมฺมตณฺหายปิ นิพฺพินฺทติ …เป… ปชานาตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

195. 사왓띠에서 머무셨다. … (생략) … “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 형색에 대한 갈애(rūpataṇhā)는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “소리에 대한 갈애 … 냄새에 대한 갈애 … 맛에 대한 갈애 … 감촉에 대한 갈애 … 법에 대한 갈애는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “라훌라야, 이와 같이 보는 배우고 덕 높은 성스러운 제자는 형색에 대한 갈애에 대해서도 염오하고 … 소리에 대한 갈애에 대해서도 염오하고 … 냄새에 대한 갈애에 대해서도 염오하고 … 맛에 대한 갈애에 대해서도 염오하고 … 감촉에 대한 갈애에 대해서도 염오하고 … 법에 대한 갈애에 대해서도 염오한다. … (생략) … 꿰뚫어 안다.” 여덟 번째 경.

๙. ธาตุสุตฺตํ

9. 계(界) 경

๑๙๖. สาวตฺถิยํ [Pg.442] วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, ปถวีธาตุ นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘อาโปธาตุ…เป… เตโชธาตุ… วาโยธาตุ… อากาสธาตุ… วิญฺญาณธาตุ นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก ปถวีธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ…เป… อาโปธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ… เตโชธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ… วาโยธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ… อากาสธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ… วิญฺญาณธาตุยาปิ นิพฺพินฺทติ…เป… ปชานาตี’’ติ. นวมํ.

196. 사왓띠에서 머무셨다. … (생략) … “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 지계(地界)는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “수계(水界) … 화계(火界) … 풍계(風界) … 공계(空界) … 식계(識界)는 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “라훌라야, 이와 같이 보는 배우고 덕 높은 성스러운 제자는 지계에 대해서도 염오하고 … 수계에 대해서도 염오하고 … 화계에 대해서도 염오하고 … 풍계에 대해서도 염오하고 … 공계에 대해서도 염오하고 … 식계에 대해서도 염오한다. … (생략) … 꿰뚫어 안다.” 아홉 번째 경.

๑๐. ขนฺธสุตฺตํ

10. 온(蘊) 경

๑๙๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เวทนา…เป… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’…เป… ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ… สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ… สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ… วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ทสมํ.

197. 사왓띠에서 머무셨다. … (생략) … “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 물질(rūpa)은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “느낌 … 인식 … 형성들 … 의식은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “라훌라야, 이와 같이 보는 배우고 덕 높은 성스러운 제자는 물질에 대해서도 염오하고 … 느낌에 대해서도 염오하고 … 인식에 대해서도 염오하고 … 형성들에 대해서도 염오하고 … 의식에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 열 번째 경.

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

จกฺขุ รูปญฺจ วิญฺญาณํ, สมฺผสฺโส เวทนาย จ;

สญฺญา สญฺเจตนา ตณฺหา, ธาตุ ขนฺเธน เต ทสาติ.

안(眼), 색(色), 식(識), 촉(觸), 수(受), 상(想), 사(思), 애(愛), 계(界), 온(蘊) — 이들이 열 가지이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. จกฺขุสุตฺตํ

1. 안(眼) 경

๑๙๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ราหุโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ราหุลํ [Pg.443] ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, จกฺขุํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วา’’ติ? ‘‘อนิจฺโจ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วา’’ติ? ‘‘ทุกฺขํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ, กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ – ‘เอตํ มม, เอโสหมสฺมิ, เอโส เม อตฺตา’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ ปสฺสํ, ราหุล, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ…เป… โสตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… ฆานสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ … ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ… กายสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ… มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. เอเตน เปยฺยาเลน ทส สุตฺตนฺตา กาตพฺพา. ปฐมํ.

198. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠에 머무셨다. 그때 라훌라 존자가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 라훌라 존자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 눈은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로운 것인가, 즐거운 것인가?” “괴로운 것입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “귀는 … 코는 … 혀는 … 몸은 … 마음은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” “그러면 무상한 것은 괴로운 것인가, 즐거운 것인가?” “괴로운 것입니다, 세존이시여.” “그러면 무상하고 괴롭고 변하기 마련인 것을 ‘이것은 내 것이다, 이것은 나다, 이것은 나의 자아다’라고 관찰하는 것이 타당하겠느냐?” “그렇지 않습니다, 세존이시여.” “라훌라야, 이와 같이 보는 배우고 덕 높은 성스러운 제자는 눈에 대해서도 염오하고 … 귀에 대해서도 염오하고 … 코에 대해서도 염오하고 … 혀에 대해서도 염오하고 … 몸에 대해서도 염오하고 … 마음에 대해서도 염오한다. 염오하면 탐욕이 빛바래고, 탐욕이 빛바래면 해탈한다. 해탈했을 때 ‘해탈했다’라는 지혜가 생긴다. ‘태어남은 다했다. 청정범행은 성취되었다. 할 일을 다 마쳤다. 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다’라고 꿰뚫어 안다.” 이 상세한 방식(peyyāla)에 따라 열 가지 경들을 작성해야 한다. 첫 번째 경.

๒-๑๐. รูปาทิสุตฺตนวกํ

2-10. 형색 등의 아홉 가지 경

๑๙๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, รูปา นิจฺจา วา อนิจฺจา วา’’ติ? ‘‘อนิจฺจา, ภนฺเต’’…เป… สทฺทา… คนฺธา… รสา… โผฏฺฐพฺพา… ธมฺมา….

199. 사왓띠에서 머무셨다. … (생략) … “라훌라야, 어떻게 생각하느냐? 형색들은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … 소리들 … 냄새들 … 맛들 … 감촉들 … 법들은 ….

‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ…เป… โสตวิญฺญาณํ… ฆานวิญฺญาณํ… ชิวฺหาวิญฺญาณํ… กายวิญฺญาณํ… มโนวิญฺญาณํ….

“안식(眼識)은 … 이식(耳識)은 … 비식(鼻識)은 … 설식(舌識)은 … 신식(身識)은 … 의식(意識)은 ….

‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส…เป… โสตสมฺผสฺโส… ฆานสมฺผสฺโส… ชิวฺหาสมฺผสฺโส… กายสมฺผสฺโส… มโนสมฺผสฺโส….

“안촉(眼觸)은 … 이촉(耳觸)은 … 비촉(鼻觸)은 … 설촉(舌觸)은 … 신촉(身觸)은 … 의촉(意觸)은 ….

‘‘จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… โสตสมฺผสฺสชา เวทนา… ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา… ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา… กายสมฺผสฺสชา เวทนา… มโนสมฺผสฺสชา เวทนา….

“안촉에서 생긴 느낌은 … 이촉에서 생긴 느낌은 … 비촉에서 생긴 느낌은 … 설촉에서 생긴 느낌은 … 신촉에서 생긴 느낌은 … 의촉에서 생긴 느낌은 ….

‘‘รูปสญฺญา…เป… สทฺทสญฺญา… คนฺธสญฺญา… รสสญฺญา… โผฏฺฐพฺพสญฺญา… ธมฺมสญฺญา….

“형색에 대한 인식은 … 소리에 대한 인식은 … 냄새에 대한 인식은 … 맛에 대한 인식은 … 감촉에 대한 인식은 … 법에 대한 인식은 ….

‘‘รูปสญฺเจตนา…เป… สทฺทสญฺเจตนา… คนฺธสญฺเจตนา… รสสญฺเจตนา… โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา… ธมฺมสญฺเจตนา….

“형색에 대한 의도는 … 소리에 대한 의도는 … 냄새에 대한 의도는 … 맛에 대한 의도는 … 감촉에 대한 의도는 … 법에 대한 의도는 ….

‘‘รูปตณฺหา [Pg.444] …เป… สทฺทตณฺหา… คนฺธตณฺหา… รสตณฺหา… โผฏฺฐพฺพตณฺหา… ธมฺมตณฺหา….

“형색에 대한 갈애는 … 소리에 대한 갈애는 … 냄새에 대한 갈애는 … 맛에 대한 갈애는 … 감촉에 대한 갈애는 … 법에 대한 갈애는 ….

‘‘ปถวีธาตุ…เป… อาโปธาตุ… เตโชธาตุ… วาโยธาตุ… อากาสธาตุ … วิญฺญาณธาตุ….

“지계는 … 수계는 … 화계는 … 풍계는 … 공계는 … 식계는 ….

‘‘รูปํ …เป… เวทนา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ? อนิจฺจํ, ภนฺเต…เป… เอวํ ปสฺสํ ราหุล…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตีติ. ทสมํ.

“물질은 … 느낌은 … 인식은 … 형성들은 … 의식은 영원한가, 무상한가?” “무상합니다, 세존이시여.” … (생략) … “라훌라야, 이와 같이 보아 … (생략) … 다시는 이런 상태로 돌아오지 않는다라고 꿰뚫어 안다.” 열 번째 경.

๑๑. อนุสยสุตฺตํ

11. 잠재성향 경

๒๐๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ราหุโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราหุโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺตี’’ติ? ‘‘ยํ กิญฺจิ, ราหุล, รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. ยา กาจิ เวทนา…เป… ยา กาจิ สญฺญา… เย เกจิ สงฺขารา… ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. เอวํ โข, ราหุล, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา น โหนฺตี’’ติ. เอกาทสมํ.

200. 사와띠에 머무셨다. 그때 라훌라 존자가 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한편에 앉았다. 한편에 앉은 라훌라 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 의식이 있는 이 몸과 외부의 모든 표상에서 ‘나’라는 생각(아만)과 ‘내 것’이라는 생각(아소희)과 자만의 잠재성향이 일어나지 않습니까?” “라훌라야, 어떠한 물질이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 저열하거나 고상하거나, 멀거나 가까이 있거나 간에, 모든 물질에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보는 것이다. 어떠한 느낌이든… (중략) … 어떠한 인식이든… 어떠한 형성이든… 어떠한 의식이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 저열하거나 고상하거나, 멀거나 가까이 있거나 간에, 모든 의식에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보는 것이다. 라훌라야, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 자에게는 의식이 있는 이 몸과 외부의 모든 표상에서 ‘나’라는 생각과 ‘내 것’이라는 생각과 자만의 잠재성향이 일어나지 않는다.” 제11경.

๑๒. อปคตสุตฺตํ

12. 아빠가따 경(벗어남 경)

๒๐๑. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อายสฺมา ราหุโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราหุโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ นุ โข, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต อิมสฺมึ จ สวิญฺญาณเก กาเย [Pg.445] พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานาปคตํ มานสํ โหติ วิธา สมติกฺกนฺตํ สนฺตํ สุวิมุตฺต’’นฺติ? ‘‘ยํ กิญฺจิ, ราหุล, รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ’’.

201. 사와띠 인연. 그때 라훌라 존자가 세존께 다가가 세존께 절을 올리고 한편에 앉았다. 한편에 앉은 라훌라 존자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 어떻게 알고 어떻게 보아야 의식이 있는 이 몸과 외부의 모든 표상에서 ‘나’라는 생각, ‘내 것’이라는 생각, 자만에서 벗어나고, 차별을 뛰어넘어 평온하고 잘 해탈한 마음이 됩니까?” “라훌라야, 어떠한 물질이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 저열하거나 고상하거나, 멀거나 가까이 있거나 간에, 모든 물질에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보고, 집착 없이 해탈하게 된다.”

‘‘ยา กาจิ เวทนา…เป… ยา กาจิ สญฺญา… เย เกจิ สงฺขารา… ยํ กิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา, สพฺพํ วิญฺญาณํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อนุปาทา วิมุตฺโต โหติ. เอวํ โข, ราหุล, ชานโต เอวํ ปสฺสโต อิมสฺมิญฺจ สวิญฺญาณเก กาเย พหิทฺธา จ สพฺพนิมิตฺเตสุ อหงฺการมมงฺการมานาปคตํ มานสํ โหติ วิธา สมติกฺกนฺตํ สนฺตํ สุวิมุตฺต’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

“어떠한 느낌이든… (중략) … 어떠한 인식이든… 어떠한 형성이든… 어떠한 의식이든 과거, 미래, 현재, 안이나 밖, 거칠거나 미세하거나, 저열하거나 고상하거나, 멀거나 가까이 있거나 간에, 모든 의식에 대해 ‘이것은 내 것이 아니고, 이것은 내가 아니며, 이것은 나의 자아가 아니다’라고 이와 같이 있는 그대로 바른 지혜로 보고, 집착 없이 해탈하게 된다. 라훌라야, 이와 같이 알고 이와 같이 보는 자에게는 의식이 있는 이 몸과 외부의 모든 표상에서 ‘나’라는 생각, ‘내 것’이라는 생각, 자만에서 벗어나고, 차별을 뛰어넘어 평온하고 잘 해탈한 마음이 된다.” 제12경.

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

จกฺขุ รูปญฺจ วิญฺญาณํ, สมฺผสฺโส เวทนาย จ;

สญฺญา สญฺเจตนา ตณฺหา, ธาตุ ขนฺเธน เต ทส;

อนุสยํ อปคตญฺเจว, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

눈(Cakkhu), 형색(Rūpa), 의식(Viññāṇa), 접촉(Samphassa)과 느낌(Vedanā), 인식(Saññā), 의도(Sañcetanā), 갈애(Taṇhā), 요소(Dhātu), 무더기(Khandha)로 이 열 경이며, 잠재성향(Anusaya), 벗어남(Apagata) 경이니, 이로써 이 품이 불린다.

ราหุลสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

라훌라 상윳따가 끝났다.

๘. ลกฺขณสํยุตฺตํ

8. 락카나 상윳따

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 품

๑. อฏฺฐิสุตฺตํ

1. 아띠 경(뼈 경)

๒๐๒. เอวํ [Pg.446] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ ลกฺขโณ อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วิหรนฺติ. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยนายสฺมา ลกฺขโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ลกฺขณํ เอตทโวจ – ‘‘อายามาวุโส ลกฺขณ, ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ลกฺขโณ อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ โข อายสฺมา ลกฺขโณ อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, เหตุ โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ? ‘‘อกาโล โข, อาวุโส ลกฺขณ, เอตสฺส ปญฺหสฺส. ภควโต มํ สนฺติเก เอตํ ปญฺหํ ปุจฺฉา’’ติ.

202. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠에 있는 죽림정사에 머무셨다. 그때 락카나 존자와 마하 목갈라나 존자는 기찌꾸따 산에 머물고 있었다. 그때 마하 목갈라나 존자가 오전 일찍 옷을 갖춰 입고 발우와 가사를 수한 뒤 락카나 존자가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 락카나 존자에게 이와 같이 말했다. “벗 락카나여, 갑시다. 라자가하로 탁발을 하러 들어갑시다.” “그러지요, 벗이여.”라고 락카나 존자가 마하 목갈라나 존자에게 대답했다. 그때 마하 목갈라나 존자가 기찌꾸따 산에서 내려오다가 어느 지점에서 미소를 지었다. 그러자 락카나 존자가 마하 목갈라나 존자에게 이와 같이 물었다. “벗 목갈라나여, 미소를 지은 원인이 무엇이며 조건이 무엇입니까?” “벗 락카나여, 지금은 이 질문에 답할 때가 아닙니다. 세존 앞에서 저에게 이 질문을 하십시오.”

อถ โข อายสฺมา จ ลกฺขโณ อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ลกฺขโณ อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘อิธายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. โก นุ โข, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, เหตุ โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ?

그 후 락카나 존자와 마하 목갈라나 존자는 라자가하에서 탁발을 하고 식사를 마친 뒤 탁발에서 돌아와 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한편에 앉았다. 한편에 앉은 락카나 존자가 마하 목갈라나 존자에게 이와 같이 물었다. “이곳에서 마하 목갈라나 존자께서 기찌꾸따 산에서 내려오다가 어느 지점에서 미소를 지으셨습니다. 벗 목갈라나여, 미소를 지은 원인이 무엇이며 조건이 무엇입니까?”

‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา [Pg.447] อนุปติตฺวา ผาสุฬนฺตริกาหิ วิตุเทนฺติ วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! เอวรูโปปิ นาม สตฺโต ภวิสฺสติ! เอวรูโปปิ นาม ยกฺโข ภวิสฺสติ! เอวรูโปปิ นาม อตฺตภาวปฏิลาโภ ภวิสฺสตี’’’ติ!!

“벗이여, 제가 기찌꾸따 산에서 내려오다가 허공을 날아가는 뼈 무더기 형상의 존재를 보았습니다. 그런데 독수리들과 까마귀들과 매들이 계속 따라붙으며 그 갈비뼈 사이사이를 쪼고 찢고 헤집어 놓았습니다. 그러자 그는 비명을 질렀습니다. 벗이여, 그때 저에게 이런 생각이 들었습니다. ‘참으로 경이롭구나, 참으로 희유하구나! 이런 존재도 있단 말인가! 이런 귀신도 있단 말인가! 이런 괴로운 상태를 받는 일도 있단 말인가!’”

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺติ; ญาณภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺติ, ยตฺร หิ นาม สาวโก เอวรูปํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สกฺขึ วา กริสฺสติ. ปุพฺเพว เม โส, ภิกฺขเว, สตฺโต ทิฏฺโฐ อโหสิ, อปิ จาหํ น พฺยากาสึ. อหญฺเจตํ พฺยากเรยฺยํ, ปเร จ เม น สทฺทเหยฺยุํ. เย เม น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห โคฆาตโก อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน เอวรูปํ อตฺตภาวปฏิลาภํ ปฏิสํเวทยตี’’ติ. (สพฺเพสํ สุตฺตนฺตานํ เอเสว เปยฺยาโล). ปฐมํ.

그때 세존께서는 비구들에게 말씀하셨습니다. "비구들이여, 참으로 제자들은 눈을 갖추어 머무는구나. 비구들이여, 참으로 제자들은 지혜를 갖추어 머무는구나. 제자가 이와 같은 것을 알고 보며 증명하니 말이다. 비구들이여, 예전에 나도 그 중생을 보았으나 말하지 않았을 뿐이다. 만약 내가 그것을 말했더라면 다른 이들이 나의 말을 믿지 않았을 것이고, 나를 믿지 않는 자들에게는 그것이 오랜 세월 동안 해로움과 고통이 되었을 것이다. 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 소를 잡는 백정(goghātako)이었다. 그는 그 업의 과보로 수많은 세월 동안, 수백 년 동안, 수천 년 동안, 수십만 년 동안 지옥에서 고통을 겪고, 바로 그 업의 남은 과보로 이와 같은 신체(attabhāva)를 얻어 경험하고 있는 것이다." (모든 경들에 이와 같이 생략구가 적용된다.) 첫 번째 경.

๒. เปสิสุตฺตํ

2. 고기 조각 경(Pesisuttaṃ)

๒๐๓. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ มํสเปสึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห โคฆาตโก อโหสิ…เป…. ทุติยํ.

203. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 고기 조각(maṃsapesiṃ)을 보았습니다. 그것을 독수리들과 까마귀들과 매들이 뒤쫓아 달려들어 쪼고 찢고 있었습니다. 그것은 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 소를 잡는 백정이었습니다... (이하 생략)..." 두 번째 경.

๓. ปิณฺฑสุตฺตํ

3. 고기 덩어리 경(Piṇḍasuttaṃ)

๒๐๔. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ มํสปิณฺฑํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สากุณิโก อโหสิ…เป…. ตติยํ.

204. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 고기 덩어리(maṃsapiṇḍaṃ)를 보았습니다. 그것을 독수리들과 까마귀들과 매들이 뒤쫓아 달려들어 쪼고 찢고 있었습니다. 그것은 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 새 잡는 사냥꾼(sākuṇiko)이었습니다... (이하 생략)..." 세 번째 경.

๔. นิจฺฉวิสุตฺตํ

4. 살가죽 없는 자 경(Nicchavisuttaṃ)

๒๐๕. ‘‘อิธาหํ[Pg.448], อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ นิจฺฉวึ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห โอรพฺภิโก อโหสิ…เป…. จตุตฺถํ.

205. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 살가죽 없는 사람(nicchaviṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그것을 독수리들과 까마귀들과 매들이 뒤쫓아 달려들어 쪼고 찢고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 염소 잡는 백정(orabbhiko)이었습니다... (이하 생략)..." 네 번째 경.

๕. อสิโลมสุตฺตํ

5. 칼 털 경(Asilomasuttaṃ)

๒๐๖. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อสิโลมํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส เต อสี อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา ตสฺเสว กาเย นิปตนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สูกริโก อโหสิ…เป…. ปญฺจมํ.

206. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 칼 털을 가진 사람(asilomaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그의 그 칼들이 솟구쳐 올랐다가 바로 그의 몸 위로 떨어지고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 돼지 잡는 백정(sūkariko)이었습니다... (이하 생략)..." 다섯 번째 경.

๖. สตฺติสุตฺตํ

6. 창 털 경(Sattisuttaṃ)

๒๐๗. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ สตฺติโลมํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส ตา สตฺติโย อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา ตสฺเสว กาเย นิปตนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห มาควิโก อโหสิ…เป…. ฉฏฺฐํ.

207. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 창 털을 가진 사람(sattilomaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그의 그 창들이 솟구쳐 올랐다가 바로 그의 몸 위로 떨어지고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 사슴 사냥꾼(māgaviko)이었습니다... (이하 생략)..." 여섯 번째 경.

๗. อุสุโลมสุตฺตํ

7. 화살 털 경(Usulomasuttaṃ)

๒๐๘. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อุสุโลมํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส เต อุสู อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา ตสฺเสว กาเย นิปตนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห การณิโก อโหสิ…เป…. สตฺตมํ.

208. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 화살 털을 가진 사람(usulomaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그의 그 화살들이 솟구쳐 올랐다가 바로 그의 몸 위로 떨어지고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 사형 집행인(kāraṇiko)이었습니다... (이하 생략)..." 일곱 번째 경.

๘. สูจิโลมสุตฺตํ

8. 바늘 털 경(Sūcilomasuttaṃ)

๒๐๙. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ สูจิโลมํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส ตา สูจิโย อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา ตสฺเสว กาเย นิปตนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส[Pg.449], ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สูโต อโหสิ…เป…. อฏฺฐมํ.

209. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 바늘 털을 가진 사람(sūcilomaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그의 그 바늘들이 솟구쳐 올랐다가 바로 그의 몸 위로 떨어지고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 마부(sūto)였습니다... (이하 생략)..." 여덟 번째 경.

๙. ทุติยสูจิโลมสุตฺตํ

9. 두 번째 바늘 털 경(Dutiyasūcilomasuttaṃ)

๒๑๐. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ สูจิโลมํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส ตา สูจิโย สีเส ปวิสิตฺวา มุขโต นิกฺขมนฺติ; มุเข ปวิสิตฺวา อุรโต นิกฺขมนฺติ; อุเร ปวิสิตฺวา อุทรโต นิกฺขมนฺติ; อุทเร ปวิสิตฺวา อูรูหิ นิกฺขมนฺติ; อูรูสุ ปวิสิตฺวา ชงฺฆาหิ นิกฺขมนฺติ; ชงฺฆาสุ ปวิสิตฺวา ปาเทหิ นิกฺขมนฺติ; โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห สูจโก อโหสิ…เป…. นวมํ.

210. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 바늘 털을 가진 사람(sūcilomaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그의 그 바늘들이 머리로 들어가서 입으로 나오고, 입으로 들어가서 가슴으로 나오고, 가슴으로 들어가서 배로 나오고, 배로 들어가서 허벅지로 나오고, 허벅지로 들어가서 정강이로 나오고, 정강이로 들어가서 발로 나오고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 이간질하는 자(sūcako)였습니다... (이하 생략)..." 아홉 번째 경.

๑๐. กุมฺภณฺฑสุตฺตํ

10. 항아리 고환 경(Kumbhaṇḍasuttaṃ)

๒๑๑. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ กุมฺภณฺฑํ ปุริสํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. โส คจฺฉนฺโตปิ เตว อณฺเฑ ขนฺเธ อาโรเปตฺวา คจฺฉติ. นิสีทนฺโตปิ เตสฺเวว อณฺเฑสุ นิสีทติ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห คามกูฏโก อโหสิ…เป…. ทสมํ.

211. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 공중으로 날아가는 항아리 같은 고환을 가진 사람(kumbhaṇḍaṃ purisaṃ)을 보았습니다. 그는 갈 때에도 그 고환들을 어깨에 메고 가고, 앉을 때에도 바로 그 고환들 위에 앉았습니다. 그것을 독수리들과 까마귀들과 매들이 뒤쫓아 달려들어 쪼고 찢고 있었습니다. 그는 참으로 고통스러운 비명을 지르고 있었습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 부패한 마을 판관(gāmakūṭako)이었습니다... (이하 생략)..." 열 번째 경.

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(uddāna):

อฏฺฐิ เปสิ อุโภ คาวฆาตกา,ปิณฺโฑ สากุณิโย นิจฺฉโวรพฺภิ;

อสิ สูกริโก สตฺติมาควิ,อุสุ การณิโก สูจิ สารถิ;

โย จ สิพฺพิยติ สูจโก หิ โส,อณฺฑภาริ อหุ คามกูฏโกติ.

뼈(Aṭṭhi)와 고기 조각(pesi), 둘은 소 백정이었고, 고기 덩어리(Piṇḍo)는 새 사냥꾼, 살가죽 없는 자(niccha)는 염소 백정이었네. 칼(Asi)은 돼지 백정이었고, 창(satti)은 사슴 사냥꾼이었으며, 화살(Usu)은 사형 집행인, 바늘(sūci)은 마부였네. 바늘로 꿰매어지는 자는 이간질하는 자였고, 고환의 짐을 진 자(Aṇḍabhāri)는 부패한 판관이었네. 이것이 그 요약이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 두 번째 품

๑. สสีสกสุตฺตํ

1. 머리 잠긴 자 경(Sasīsakasuttaṃ)

๒๑๒. เอวํ [Pg.450] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ราชคเห เวฬุวเน. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ปุริสํ คูถกูเป สสีสกํ นิมุคฺคํ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห ปารทาริโก อโหสิ…เป…. ปฐมํ.

212. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루바나에 머무셨다. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 분뇨 구덩이에 머리까지 잠겨 있는 사람을 보았습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 남의 아내를 범한 자(pāradāriko)였습니다... (이하 생략)..." 첫 번째 경.

๒. คูถขาทสุตฺตํ

2. 분뇨 먹는 자 경(Gūthakhādasuttaṃ)

๒๑๓. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ปุริสํ คูถกูเป นิมุคฺคํ อุโภหิ หตฺเถหิ คูถํ ขาทนฺตํ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห ทุฏฺฐพฺราหฺมโณ อโหสิ. โส กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ภิกฺขุสงฺฆํ ภตฺเตน นิมนฺเตตฺวา โทณิโย คูถสฺส ปูราเปตฺวา เอตทโวจ – อโห โภนฺโต, ยาวทตฺถํ ภุญฺชนฺตุ เจว หรนฺตุ จาติ…เป…. ทุติยํ.

213. "도반이여, 여기 내가 기찌구따 산에서 내려오다가 분뇨 구덩이에 잠긴 채 두 손으로 분뇨를 먹고 있는 사람을 보았습니다... (중략) ... 비구들이여, 이 중생은 바로 이 라자가하에서 사악한 바라문(duṭṭhabrāhmaṇo)이었습니다. 그는 까사파 정등각자의 가르침이 머물 때 비구 승가를 식사에 초대하고서는, 구유에 분뇨를 가득 채우고 이렇게 말했습니다. “존자들이여, 원하는 만큼 드시고 가져가기도 하십시오”라고... (이하 생략)..." 두 번째 경.

๓. นิจฺฉวิตฺถิสุตฺตํ

3. 살가죽 없는 여인 경(Nicchavitthisuttaṃ)

๒๑๔. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ นิจฺฉวึ อิตฺถึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอสา, ภิกฺขเว, อิตฺถี อิมสฺมึเยว ราชคเห อติจารินี อโหสิ…เป…. ตติยํ.

214. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 살가죽이 없는 여인을 보았습니다. 독수리들과 까마귀들과 매들이 그녀를 뒤쫓아가며 쪼고 찢어발기고 있었습니다. 그녀는 비명을 지르고 있었습니다. ... 비구들이여, 이 여인은 이 라자가하에서 간음하는 여인이었습니다. ... 세 번째.”

๔. มงฺคุลิตฺถิสุตฺตํ

4. 망굴리트티 경 (추한 여인 경)

๒๑๕. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อิตฺถึ ทุคฺคนฺธํ มงฺคุลึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอสา, ภิกฺขเว, อิตฺถี อิมสฺมึเยว ราชคเห อิกฺขณิกา อโหสิ…เป…. จตุตฺถํ.

215. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 악취가 나고 추한 여인을 보았습니다. 독수리들과 까마귀들과 매들이 그녀를 뒤쫓아가며 쪼고 찢어발기고 있었습니다. 그녀는 비명을 지르고 있었습니다. ... 비구들이여, 이 여인은 이 라자가하에서 점쟁이 여인이었습니다. ... 네 번째.”

๕. โอกิลินีสุตฺตํ

5. 오킬리니 경 (숯불이 쏟아지는 여인 경)

๒๑๖. ‘‘อิธาหํ[Pg.451], อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อิตฺถึ อุปฺปกฺกํ โอกิลินึ โอกิรินึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอสา, ภิกฺขเว, อิตฺถี กลิงฺคสฺส รญฺโญ อคฺคมเหสี อโหสิ. สา อิสฺสาปกตา สปตฺตึ องฺคารกฏาเหน โอกิริ…เป…. ปญฺจมํ.

216. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 몸이 달아오르고 진물이 흐르며 숯불이 쏟아지는 여인을 보았습니다. 그녀는 비명을 지르고 있었습니다. ... 비구들이여, 이 여인은 칼링가 왕의 왕비였습니다. 그녀는 질투에 사로잡혀 남편의 다른 아내에게 화로의 숯불을 쏟아부었습니다. ... 다섯 번째.”

๖. อสีสกสุตฺตํ

6. 아시사카 경 (머리 없는 몸통 경)

๒๑๗. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ อสีสกํ กพนฺธํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส อุเร อกฺขีนิ เจว โหนฺติ มุขญฺจ. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กากาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวา วิตจฺเฉนฺติ วิราเชนฺติ. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, สตฺโต อิมสฺมึเยว ราชคเห หาริโก นาม โจรฆาตโก อโหสิ…เป…. ฉฏฺฐํ.

217. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 머리 없는 몸통을 보았습니다. 그의 가슴에는 눈들과 입이 있었습니다. 독수리들과 까마귀들과 매들이 그를 뒤쫓아가며 쪼고 찢어발기고 있었습니다. 그는 비명을 지르고 있었습니다. ... 비구들이여, 이 중생은 이 라자가하에서 하리카라는 이름의 사형 집행인이었습니다. ... 여섯 번째.”

๗. ปาปภิกฺขุสุตฺตํ

7. 파파비구 경 (악한 비구 경)

๒๑๘. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ภิกฺขุํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา, ปตฺโตปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, กายพนฺธนมฺปิ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ, กาโยปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต. โส สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ…เป… เอโส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปภิกฺขุ อโหสิ…เป…. สตฺตมํ.

218. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 비구를 보았습니다. 그의 가사도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 발우도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 허리띠도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 몸도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었습니다. 그는 비명을 지르고 있었습니다. ... 비구들이여, 이 비구는 캇사파 정등각자의 가르침 아래에서 악한 비구였습니다. ... 일곱 번째.”

๘. ปาปภิกฺขุนีสุตฺตํ

8. 파파비구니 경 (악한 비구니 경)

๒๑๙. ‘‘อทฺทสํ ภิกฺขุนึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตสฺสา สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา…เป… ปาปภิกฺขุนี อโหสิ…เป…. อฏฺฐมํ.

219. “허공을 가로질러 가는 비구니를 보았습니다. 그녀의 가사도 불타고... 악한 비구니였습니다. ... 여덟 번째.”

๙. ปาปสิกฺขมานสุตฺตํ

9. 파파식카마나 경 (악한 식카마나 경)

๒๒๐. ‘‘อทฺทสํ [Pg.452] สิกฺขมานํ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตสฺสา สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา…เป… ปาปสิกฺขมานา อโหสิ…เป…. นวมํ.

220. “허공을 가로질러 가는 식카마나를 보았습니다. 그녀의 가사도 불타고... 악한 식카마나였습니다. ... 아홉 번째.”

๑๐. ปาปสามเณรสุตฺตํ

10. 파파사마네라 경 (악한 사미 경)

๒๒๑. ‘‘อทฺทสํ สามเณรํ เวหาสํ คจฺฉนฺตํ. ตสฺส สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา…เป… ปาปสามเณโร อโหสิ…เป…. ทสมํ.

221. “허공을 가로질러 가는 사미를 보았습니다. 그의 가사도 불타고... 악한 사미였습니다. ... 열 번째.”

๑๑. ปาปสามเณรีสุตฺตํ

11. 파파사마네리 경 (악한 사미니 경)

๒๒๒. ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ สามเณรึ เวหาสํ คจฺฉนฺตึ. ตสฺสา สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา, ปตฺโตปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, กายพนฺธนมฺปิ อาทิตฺตํ สมฺปชฺชลิตํ สโชติภูตํ, กาโยปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต. สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรติ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! เอวรูโปปิ นาม สตฺโต ภวิสฺสติ! เอวรูโปปิ นาม ยกฺโข ภวิสฺสติ! เอวรูโปปิ นาม อตฺตภาวปฏิลาโภ ภวิสฺสตี’’’ติ!!

222. “도반이여, 제가 깃자쿠타 산에서 내려오다가 허공을 가로질러 가는 사미니를 보았습니다. 그녀의 가사도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 발우도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 허리띠도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었으며, 몸도 불타고 타오르고 불꽃을 내뿜고 있었습니다. 그녀는 비명을 지르고 있었습니다. 도반이여, 그때 저에게 이런 생각이 들었습니다. ‘참으로 경이롭구나, 참으로 희유하구나! 이와 같은 중생도 있단 말인가! 이와 같은 야차도 있단 말인가! 이와 같은 존재 상태를 얻은 자도 있단 말인가!’”

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺติ; ญาณภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺติ, ยตฺร หิ นาม สาวโก เอวรูปํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สกฺขึ วา กริสฺสติ. ปุพฺเพว เม สา, ภิกฺขเว, สามเณรี ทิฏฺฐา อโหสิ. อปิ จาหํ น พฺยากาสึ. อหญฺเจตํ พฺยากเรยฺยํ, ปเร จ เม น สทฺทเหยฺยุํ. เย เม น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. เอสา, ภิกฺขเว, สามเณรี กสฺสปสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาวจเน ปาปสามเณรี อโหสิ. สา ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน เอวรูปํ อตฺตภาวปฏิลาภํ ปฏิสํเวทยตี’’ติ. เอกาทสมํ.

그러자 세존께서 비구들에게 말씀하셨습니다. “비구들이여, 참으로 제자들은 눈을 갖추고 머무는구나. 참으로 제자들은 지혜를 갖추고 머무는구나. 제자가 이와 같은 중생을 알고 보며 증명할 수 있으니 말이다. 비구들이여, 나도 예전에 저 사미니를 보았다. 그러나 나는 말하지 않았다. 만일 내가 그것을 말했다면 다른 사람들이 내 말을 믿지 않았을 것이기 때문이다. 내 말을 믿지 않는 자들에게는 그것이 오랜 세월 동안 불이익과 고통이 되었을 것이다. 비구들이여, 이 사미니는 캇사파 정등각자의 가르침 아래에서 악한 사미니였다. 그녀는 그 업의 과보로 수년, 수백 년, 수천 년, 수만 년 동안 지옥에서 고통을 겪었고, 이제 그 업의 남은 과보로 이와 같은 존재 상태를 얻어 경험하고 있는 것이다.” 열한 번째.

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 장이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

กูเป [Pg.453] นิมุคฺโค หิ โส ปารทาริโก;

คูถขาทิ อหุ ทุฏฺฐพฺราหฺมโณ.

똥 구덩이에 빠진 자는 남의 아내를 범한 자였고, 똥을 먹는 자는 사악한 바라문이었네.

นิจฺฉวิตฺถิ อติจารินี อหุ;

มงฺคุลิตฺถิ อหุ อิกฺขณิตฺถิกา.

살가죽 없는 여인은 간음한 여인이었고, 추한 여인은 점쟁이 여인이었네.

โอกิลินิ สปตฺตงฺคาโรกิริ;

สีสจฺฉินฺโน อหุ โจรฆาตโก.

숯불이 쏟아지는 여인은 남편의 다른 아내에게 숯불을 부은 자였고, 머리 잘린 자는 사형 집행인이었네.

ภิกฺขุ ภิกฺขุนี สิกฺขมานา;

สามเณโร อถ สามเณริกา.

비구, 비구니, 식카마나, 사미 그리고 사미니까지.

กสฺสปสฺส วินยสฺมึ ปพฺพชฺชํ;

ปาปกมฺมํ กรึสุ ตาวเทติ.

캇사파 부처님의 가르침 아래에서 출가하여 악한 업을 지은 그들 모두 그러하다.

ลกฺขณสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

락카나 상윳타가 끝났다.

๙. โอปมฺมสํยุตฺตํ

9. 오팜마 상윳타 (비유 상윳타)

๑. กูฏสุตฺตํ

1. 쿠타 경 (지붕 정점 경)

๒๒๓. เอวํ [Pg.454] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส ยา กาจิ โคปานสิโย สพฺพา ตา กูฏงฺคมา กูฏสโมสรณา กูฏสมุคฺฆาตา สพฺพา ตา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, เย เกจิ อกุสลา ธมฺมา สพฺเพ เต อวิชฺชามูลกา อวิชฺชาสโมสรณา อวิชฺชาสมุคฺฆาตา, สพฺเพ เต สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

223. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 사왓티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머물고 계셨다. 그때 세존께서 비구들에게 “비구들이여”라고 부르시자 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서 이렇게 말씀하셨다. “비구들이여, 예를 들어 뾰족한 지붕 집의 서까래들은 모두 지붕의 정점으로 향하고 정점에 모이며 정점에 의해 유지된다. 정점이 제거되면 그 모든 서까래들도 무너진다. 이와 같이 비구들이여, 모든 해로운 법들은 무명을 뿌리로 하고 무명에 모이며 무명에 의해 유지된다. 그러므로 비구들이여, 여기에서 이와 같이 수행해야 한다. ‘우리는 방일하지 않고 머물리라’고. 비구들이여, 이와 같이 수행해야 한다.” 첫 번째.

๒. นขสิขสุตฺตํ

2. 나카시카 경 (손톱 끝 경)

๒๒๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข ภควา ปริตฺตํ นขสิขายํ ปํสุํ อาโรเปตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, โย วายํ มยา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต อยํ วา มหาปถวี’’ติ? ‘‘เอตเทว, ภนฺเต, พหุตรํ ยทิทํ มหาปถวี. อปฺปมตฺตโกยํ ภควตา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต. สงฺขมฺปิ น อุเปติ อุปนิธิมฺปิ น อุเปติ กลภาคมฺปิ น อุเปติ มหาปถวึ อุปนิธาย ภควตา ปริตฺโต นขสิขายํ ปํสุ อาโรปิโต’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อปฺปกา เต สตฺตา เย มนุสฺเสสุ ปจฺจาชายนฺติ; อถ โข เอเตเยว พหุตรา สตฺตา เย อญฺญตฺร มนุสฺเสหิ ปจฺจาชายนฺติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

224. 사왓티에 머무실 때였다. 그때 세존께서는 손톱 끝에 약간의 흙을 올리시고 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하느냐? 내가 손톱 끝에 올린 이 약간의 흙과 이 대지 중 어느 것이 더 많으냐?” “세존이시여, 이 대지가 훨씬 더 많습니다. 세존께서 손톱 끝에 올리신 약간의 흙은 아주 적은 양일 뿐입니다. 대지에 비하면 세존께서 손톱 끝에 올리신 약간의 흙은 수치에 들지도 못하고, 비교도 되지 않으며, 부분의 하나에도 미치지 못합니다.” “비구들이여, 이와 같이 사람들 가운데 다시 사람으로 태어나는 중생들은 적다. 오히려 사람 이외의 곳에서 태어나는 중생들이 훨씬 더 많다. 비구들이여, 그러므로 ‘우리는 방일하지 않고 지내리라’라고 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” (두 번째 경)

๓. กุลสุตฺตํ

3. 가문의 경

๒๒๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ กุลานิ พหุตฺถิกานิ อปฺปปุริสานิ ตานิ สุปฺปธํสิยานิ โหนฺติ โจเรหิ กุมฺภตฺเถนเกหิ[Pg.455]; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน เมตฺตาเจโตวิมุตฺติ อภาวิตา อพหุลีกตา โส สุปฺปธํสิโย โหติ อมนุสฺเสหิ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ กุลานิ อปฺปิตฺถิกานิ พหุปุริสานิ ตานิ ทุปฺปธํสิยานิ โหนฺติ โจเรหิ กุมฺภตฺเถนเกหิ, เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน เมตฺตาเจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา โส ทุปฺปธํสิโย โหติ อมนุสฺเสหิ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เมตฺตา โน เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา ภวิสฺสติ พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

225. 사왓티에 머무실 때였다... “비구들이여, 예를 들어 여자가 많고 남자가 적은 가문들은 등불을 든 도둑들에게 쉽게 침해당한다. 이와 같이 비구들이여, 누구든지 자애의 심해탈을 닦지 않고 많이 실천하지 않은 비구는 비인간들에게 쉽게 해침을 당한다. 비구들이여, 예를 들어 여자가 적고 남자가 많은 가문들은 등불을 든 도둑들에게 쉽게 침해당하지 않는다. 이와 같이 비구들이여, 누구든지 자애의 심해탈을 닦고 많이 실천한 비구는 비인간들에게 쉽게 해침을 당하지 않는다. 비구들이여, 그러므로 ‘우리의 자애의 심해탈은 닦여질 것이고, 많이 실천될 것이며, 수레가 되고, 토대가 되며, 확립되고, 익혀지고, 잘 시작될 것이다’라고 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” (세 번째 경)

๔. โอกฺขาสุตฺตํ

4. 냄비의 경

๒๒๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘โย, ภิกฺขเว, ปุพฺพณฺหสมยํ โอกฺขาสตํ ทานํ ทเทยฺย, โย มชฺฌนฺหิกสมยํ โอกฺขาสตํ ทานํ ทเทยฺย, โย สายนฺหสมยํ โอกฺขาสตํ ทานํ ทเทยฺย, โย วา ปุพฺพณฺหสมยํ อนฺตมโส คทฺทุหนมตฺตมฺปิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย, โย วา มชฺฌนฺหิกสมยํ อนฺตมโส คทฺทุหนมตฺตมฺปิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย, โย วา สายนฺหสมยํ อนฺตมโส คทฺทุหนมตฺตมฺปิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย, อิทํ ตโต มหปฺผลตรํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เมตฺตา โน เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา ภวิสฺสติ พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

226. 사왓티에 머무실 때였다... “비구들이여, 어떤 사람이 아침에 백 개의 솥에 가득 찬 음식을 보시하고, 점심에 백 개의 솥에 가득 찬 음식을 보시하며, 저녁에 백 개의 솥에 가득 찬 음식을 보시한다고 하자. 또한 어떤 사람이 아침이나 점심이나 저녁에 아주 짧은 시간, 소의 젖을 한 번 짜는 정도의 시간 동안만이라도 자애의 마음을 닦는다고 하자. 이것이 저 보시보다 훨씬 더 큰 결실이 있다. 비구들이여, 그러므로 ‘우리의 자애의 심해탈은 닦여질 것이고, 많이 실천될 것이며, 수레가 되고, 토대가 되며, 확립되고, 익혀지고, 잘 시작될 것이다’라고 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” (네 번째 경)

๕. สตฺติสุตฺตํ

5. 창의 경

๒๒๗. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สตฺติ ติณฺหผลา. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘อหํ อิมํ สตฺตึ ติณฺหผลํ ปาณินา วา มุฏฺฐินา วา ปฏิเลณิสฺสามิ ปฏิโกฏฺฏิสฺสามิ ปฏิวฏฺเฏสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, ภพฺโพ นุ โข โส ปุริโส อมุํ สตฺตึ ติณฺหผลํ ปาณินา วา มุฏฺฐินา วา ปฏิเลเณตุํ ปฏิโกฏฺเฏตุํ ปฏิวฏฺเฏตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, ภนฺเต, สตฺติ ติณฺหผลา น สุกรา ปาณินา วา มุฏฺฐินา วา ปฏิเลเณตุํ ปฏิโกฏฺเฏตุํ ปฏิวฏฺเฏตุํ. ยาวเทว จ ปน โส ปุริโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ.

227. 사왓티에 머무실 때였다... “비구들이여, 예를 들어 날카로운 끝을 가진 창이 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 와서 ‘나는 이 날카로운 끝을 가진 창을 손바닥이나 주먹으로 구부리거나 꺾거나 말아버리겠다’라고 한다면, 비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하느냐? 그 사람이 그 날카로운 창끝을 손바닥이나 주먹으로 구부리거나 꺾거나 말아버릴 수 있겠느냐?” “그럴 수 없습니다, 세존이시여.” “그것은 왜 그러한가?” “세존이시여, 그 날카로운 창끝은 손바닥이나 주먹으로 구부리거나 꺾거나 말아버리기가 쉽지 않기 때문입니다. 그 사람은 단지 피로와 고통만 겪게 될 뿐입니다.”

‘‘เอวเมว [Pg.456] โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุโน เมตฺตาเจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, ตสฺส เจ อมนุสฺโส จิตฺตํ ขิปิตพฺพํ มญฺเญยฺย; อถ โข สฺเวว อมนุสฺโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺส. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เมตฺตา โน เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา ภวิสฺสติ พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“비구들이여, 이와 같이 누구든지 자애의 심해탈을 닦고, 많이 실천하고, 수레로 삼고, 토대로 삼고, 확립하고, 익히고, 잘 시작한 비구에 대하여, 만일 어떤 비인간이 그 마음을 뒤흔들어 놓으려 한다면, 오히려 그 비인간이 피로와 고통만 겪게 될 것이다. 비구들이여, 그러므로 ‘우리의 자애의 심해탈은 닦여질 것이고, 많이 실천될 것이며, 수레가 되고, 토대가 되며, 확립되고, 익혀지고, 잘 시작될 것이다’라고 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” (다섯 번째 경)

๖. ธนุคฺคหสุตฺตํ

6. 사수의 경

๒๒๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคหา สุสิกฺขิตา กตหตฺถา กตูปาสนา จตุทฺทิสา ฐิตา อสฺสุ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘อหํ อิเมสํ จตุนฺนํ ทฬฺหธมฺมานํ ธนุคฺคหานํ สุสิกฺขิตานํ กตหตฺถานํ กตูปาสนานํ จตุทฺทิสา กณฺเฑ ขิตฺเต อปฺปติฏฺฐิเต ปถวิยํ คเหตฺวา อาหริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, ‘ชวโน ปุริโส ปรเมน ชเวน สมนฺนาคโต’ติ อลํ วจนายา’’ติ?

228. 사왓티에 머무실 때였다... “비구들이여, 예를 들어 잘 훈련되고 숙련된 솜씨를 가진, 사방에서 활을 쏘는 네 명의 강한 활을 가진 사수들이 있다고 하자. 그때 어떤 사람이 와서 ‘나는 잘 훈련되고 숙련된 솜씨를 가진 이 네 명의 사수들이 사방으로 쏜 화살이 땅에 떨어지기 전에 잡아서 가져오겠다’라고 한다면, 비구들이여, 그대들은 어떻게 생각하느냐? 그 사람을 일컬어 ‘최고의 속력을 갖춘 빠른 사람’이라고 부르기에 충분하겠느냐?”

‘‘เอกสฺส เจปิ, ภนฺเต, ทฬฺหธมฺมสฺส ธนุคฺคหสฺส สุสิกฺขิตสฺส กตหตฺถสฺส กตูปาสนสฺส กณฺฑํ ขิตฺตํ อปฺปติฏฺฐิตํ ปถวิยํ คเหตฺวา อาหเรยฺย – ‘ชวโน ปุริโส ปรเมน ชเวน สมนฺนาคโต’ติ อลํ วจนาย, โก ปน วาโท จตุนฺนํ ทฬฺหธมฺมานํ ธนุคฺคหานํ สุสิกฺขิตานํ กตหตฺถานํ กตูปาสนาน’’นฺติ?

“세존이시여, 잘 훈련되고 숙련된 솜씨를 가진 단 한 명의 사수가 쏜 화살이라도 땅에 떨어지기 전에 잡아서 가져온다면 ‘최고의 속력을 갖춘 빠른 사람’이라고 부르기에 충분합니다. 하물며 잘 훈련되고 숙련된 솜씨를 가진 네 명의 사수가 쏜 화살의 경우에야 더 말할 나위가 있겠습니까?”

‘‘ยถา จ, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส ชโว, ยถา จ จนฺทิมสูริยานํ ชโว, ตโต สีฆตโร. ยถา จ, ภิกฺขเว, ตสฺส ปุริสสฺส ชโว ยถา จ จนฺทิมสูริยานํ ชโว ยถา จ ยา เทวตา จนฺทิมสูริยานํ ปุรโต ธาวนฺติ ตาสํ เทวตานํ ชโว, ( ) ตโต สีฆตรํ อายุสงฺขารา ขิยนฺติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“비구들이여, 그 사람의 속도보다 달과 해의 속도가 더 빠르고, 그 사람의 속도와 달과 해의 속도보다 달과 해의 앞에서 달리는 신들의 속도가 더 빠르다. 비구들이여, 그 신들의 속도보다 수명의 형성(āyusaṅkhārā)이 다하는 속도가 더 빠르다. 비구들이여, 그러므로 ‘우리는 방일하지 않고 지내리라’라고 이와 같이 공부해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 공부해야 한다.” (여섯 번째 경)

๗. อาณิสุตฺตํ

7. 북못의 경

๒๒๙. สาวตฺถิยํ [Pg.457] วิหรติ…เป… ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ทสารหานํ อานโก นาม มุทิงฺโค อโหสิ. ตสฺส ทสารหา อานเก ฆฏิเต อญฺญํ อาณึ โอทหึสุ. อหุ โข โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ อานกสฺส มุทิงฺคสฺส โปราณํ โปกฺขรผลกํ อนฺตรธายิ. อาณิสงฺฆาโฏว อวสิสฺสิ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภวิสฺสนฺติ ภิกฺขู อนาคตมทฺธานํ, เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตปฺปฏิสํยุตฺตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ น สุสฺสูสิสฺสนฺติ น โสตํ โอทหิสฺสนฺติ น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ น จ เต ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ’’.

229. 사밧티에서 머무실 때였다. “비구들이여, 옛적에 다사라하(Dasāraha) 왕들에게 ‘아나카’라 불리는 북이 있었다. 다사라하 왕들은 그 아나카 북에 금이 갈 때마다 다른 나무못을 박아 넣었다. 비구들이여, 그 아나카 북의 원래 나무 판자는 사라지고 나무못들의 결합체만 남게 된 때가 있었다. 비구들이여, 이와 같이 미래에 비구들은 여래가 설한 경전들, 즉 심오하고 깊은 의미가 있으며 세간을 초월하고 공(空)과 관련된 것들을 설할 때, 그것을 잘 들으려 하지 않고 귀를 기울이지 않으며, 깨닫기 위해 마음을 다하지 않고, 그 법들을 배우고 익혀야 할 것으로 여기지 않을 것이다.”

‘‘เย ปน เต สุตฺตนฺตา กวิกตา กาเวยฺยา จิตฺตกฺขรา จิตฺตพฺยญฺชนา พาหิรกา สาวกภาสิตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสิสฺสนฺติ, โสตํ โอทหิสฺสนฺติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปสฺสนฺติ, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ. เอวเมเตสํ, ภิกฺขเว, สุตฺตนฺตานํ ตถาคตภาสิตานํ คมฺภีรานํ คมฺภีรตฺถานํ โลกุตฺตรานํ สุญฺญตปฺปฏิสํยุตฺตานํ อนฺตรธานํ ภวิสฺสติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘เย เต สุตฺตนฺตา ตถาคตภาสิตา คมฺภีรา คมฺภีรตฺถา โลกุตฺตรา สุญฺญตปฺปฏิสํยุตฺตา, เตสุ ภญฺญมาเนสุ สุสฺสูสิสฺสาม, โสตํ โอทหิสฺสาม, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปสฺสาม, เต จ ธมฺเม อุคฺคเหตพฺพํ ปริยาปุณิตพฺพํ มญฺญิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“그러나 시인이 지은 것, 시적인 것, 화려한 문구와 화려한 수식을 갖춘 것, 외도들의 설법이나 제자들이 설한 경전들이 설해질 때, 그것들을 잘 들으려 하고 귀를 기울이며, 깨닫기 위해 마음을 다하고, 그 법들을 배우고 익혀야 할 것으로 여길 것이다. 비구들이여, 이와 같이 여래가 설한 심오하고 깊은 의미가 있으며 세간을 초월하고 공과 관련된 경전들이 사라지게 될 것이다. 비구들이여, 그러므로 그대들은 이와 같이 수행해야 한다. ‘여래가 설한 심오하고 깊은 의미가 있으며 세간을 초월하고 공과 관련된 경전들이 설해질 때, 우리는 잘 듣고 귀를 기울이며 깨닫기 위해 마음을 다하고 그 법들을 배우고 익히겠다’라고. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.” (일곱 번째 경)

๘. กลิงฺครสุตฺตํ

8. 깔링가라 경

๒๓๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

230. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 웨살리(Vesāli)의 마하와나(Mahāvana) 숲에 있는 고층 건물이 있는 강당에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 그 비구들은 세존께 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘กลิงฺครูปธานา, ภิกฺขเว, เอตรหิ ลิจฺฉวี วิหรนฺติ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน อุปาสนสฺมึ. เตสํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต น ลภติ โอตารํ น ลภติ อารมฺมณํ. ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว[Pg.458], อนาคตมทฺธานํ ลิจฺฉวี สุขุมาลา มุทุตลุนหตฺถปาทา เต มุทุกาสุ เสยฺยาสุ ตูลพิมฺโพหนาสุ ยาวสูริยุคฺคมนา เสยฺยํ กปฺปิสฺสนฺติ. เตสํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ลจฺฉติ โอตารํ ลจฺฉติ อารมฺมณํ.

“비구들이여, 지금 리차위(Licchavī) 사람들은 나무토막을 베개 삼아 머물며, 방일하지 않고 부지런히 무예 연마에 힘쓴다. 그래서 마가다의 왕 웨데히 부인의 아들 아자타삿투(Ajātasattu)는 그들에게서 틈을 얻지 못하고, 공격할 구실을 얻지 못한다. 비구들이여, 미래에 리차위 사람들은 유약해지고 손발이 부드러워질 것이다. 그들은 부드러운 침상과 솜베개 위에서 해가 뜰 때까지 잠을 잘 것이다. 그때 마가다의 왕 웨데히 부인의 아들 아자타삿투는 그들에게서 틈을 얻게 되고, 공격할 구실을 얻게 될 것이다.”

‘‘กลิงฺครูปธานา, ภิกฺขเว, เอตรหิ ภิกฺขู วิหรนฺติ อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปธานสฺมึ. เตสํ มาโร ปาปิมา น ลภติ โอตารํ น ลภติ อารมฺมณํ. ภวิสฺสนฺติ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ ภิกฺขู สุขุมา มุทุตลุนหตฺถปาทา. เต มุทุกาสุ เสยฺยาสุ ตูลพิมฺโพหนาสุ ยาวสูริยุคฺคมนา เสยฺยํ กปฺปิสฺสนฺติ. เตสํ มาโร ปาปิมา ลจฺฉติ โอตารํ ลจฺฉติ อารมฺมณํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กลิงฺครูปธานา วิหริสฺสาม อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปธานสฺมิ’นฺติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“비구들이여, 지금 비구들은 나무토막을 베개 삼아 머물며, 방일하지 않고 부지런히 수행 정진에 힘쓴다. 그래서 사악한 마라(Māra)는 그들에게서 틈을 얻지 못하고, 침투할 구실을 얻지 못한다. 비구들이여, 미래에 비구들은 유약해지고 손발이 부드러워질 것이다. 그들은 부드러운 침상과 솜베개 위에서 해가 뜰 때까지 잠을 잘 것이다. 그때 사악한 마라는 그들에게서 틈을 얻게 되고, 침투할 구실을 얻게 될 것이다. 비구들이여, 그러므로 그대들은 이와 같이 수행해야 한다. ‘우리는 나무토막을 베개 삼아 머물며, 방일하지 않고 부지런히 수행 정진에 힘쓰겠다’라고. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.” (여덟 번째 경)

๙. นาคสุตฺตํ

9. 코끼리 경

๒๓๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร นโว ภิกฺขุ อติเวลํ กุลานิ อุปสงฺกมติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘มายสฺมา อติเวลํ กุลานิ อุปสงฺกมี’’ติ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน เอวมาห – ‘‘อิเม หิ นาม เถรา ภิกฺขู กุลานิ อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปนาห’’นฺติ?

231. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 아나타삔디까 승원에 머무셨다. 그때 어떤 신참 비구가 지나치게 자주 신도들의 집을 방문하곤 했다. 그러자 다른 비구들이 그에게 이렇게 말했다. “도반이여, 신도들의 집을 지나치게 자주 방문하지 마십시오.” 그 비구는 다른 비구들로부터 이런 말을 듣고 이렇게 대답했다. “이 장로 비구들께서도 신도들의 집을 방문해야 한다고 생각하시는데, 하물며 나는 어떠하겠습니까?”

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อญฺญตโร นโว ภิกฺขุ อติเวลํ กุลานิ อุปสงฺกมติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘มายสฺมา อติเวลํ กุลานิ อุปสงฺกมี’ติ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน เอวมาห – ‘อิเม หิ นาม เถรา ภิกฺขู กุลานิ อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปนาห’’’นฺติ.

그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 비구들은 세존께 다음과 같이 여쭈었다. “세존이시여, 여기에 어떤 신참 비구가 지나치게 자주 신도들의 집을 방문합니다. 비구들이 그에게 ‘도반이여, 신도들의 집을 지나치게 자주 방문하지 마십시오’라고 말하자, 그 비구는 ‘이 장로 비구들께서도 신도들의 집을 방문해야 한다고 생각하시는데, 하물며 나는 어떠하겠습니까?’라고 대답합니다.”

‘‘ภูตปุพฺพํ[Pg.459], ภิกฺขเว, อรญฺญายตเน มหาสรสี. ตํ นาคา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. เต ตํ สรสึ โอคาเหตฺวา โสณฺฑาย ภิสมุฬาลํ อพฺพุเหตฺวา สุวิกฺขาลิตํ วิกฺขาเลตฺวา อกทฺทมํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรนฺติ. เตสํ ตํ วณฺณาย เจว โหติ พลาย จ, น จ ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. เตสํเยว โข ปน, ภิกฺขเว, มหานาคานํ อนุสิกฺขมานา ตรุณา ภิงฺกจฺฉาปา ตํ สรสึ โอคาเหตฺวา โสณฺฑาย ภิสมุฬาลํ อพฺพุเหตฺวา น สุวิกฺขาลิตํ วิกฺขาเลตฺวา สกทฺทมํ อสงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรนฺติ. เตสํ ตํ เนว วณฺณาย โหติ น พลาย. ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ.

“비구들이여, 옛적에 숲속에 커다란 호수가 있었다. 코끼리들이 그 호수를 의지하여 살고 있었다. 그들은 그 호수에 들어가 코끼리 코로 연꽃 줄기와 뿌리를 뽑아낸 뒤, 진흙이 없도록 깨끗이 씻어 씹어서 삼켰다. 그것은 그들에게 용모와 힘을 북돋아 주었으며, 그로 인해 죽거나 죽음에 이르는 고통을 겪지 않았다. 비구들이여, 그런데 그 큰 코끼리들을 흉내 내는 어린 코끼리들은 호수에 들어가 코끼리 코로 연꽃 줄기와 뿌리를 뽑아낸 뒤, 그것을 깨끗이 씻지 않고 진흙과 함께 씹지도 않은 채 삼켜 버렸다. 그것은 그들에게 용모도 힘도 북돋아 주지 못했다. 그로 인해 그들은 죽음에 이르거나 죽음에 이르는 고통을 겪게 되었다.”

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิธ เถรา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสนฺติ. เต ตตฺถ ธมฺมํ ภาสนฺติ. เตสํ คิหี ปสนฺนาการํ กโรนฺติ. เต ตํ ลาภํ อคธิตา อมุจฺฉิตา อนชฺโฌปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. เตสํ ตํ วณฺณาย เจว โหติ พลาย จ, น จ ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. เตสํเยว โข ปน, ภิกฺขเว, เถรานํ ภิกฺขูนํ อนุสิกฺขมานา นวา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสนฺติ. เต ตตฺถ ธมฺมํ ภาสนฺติ. เตสํ คิหี ปสนฺนาการํ กโรนฺติ. เต ตํ ลาภํ คธิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ. เตสํ ตํ เนว วณฺณาย โหติ น พลาย, เต ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉนฺติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อคธิตา อมุจฺฉิตา อนชฺโฌปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ตํ ลาภํ ปริภุญฺชิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

비구들이여, 이와 같이 이 법과 율에서 장로 비구들은 오전 시간에 하의를 가다듬고 발우와 가사를 수하고 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그들은 그곳에서 법을 설한다. 재가자들은 그들에게 신심 어린 공양을 올린다. 장로들은 그 이득에 집착하지 않고, 매혹되지 않고, 매몰되지 않으며, 위험을 보고 탈출하는 지혜를 갖추어 그것을 수용한다. 그들에게 그것은 육신의 미모와 힘을 위함이 되며, 그것을 원인으로 죽음이나 죽음에 이르는 고통에 이르지 않는다. 비구들이여, 그런데 그 장로 비구들을 본떠서 수행하는 젊은 비구들이 오전 시간에 하의를 가다듬고 발우와 가사를 수하고 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그들은 그곳에서 법을 설한다. 재가자들은 그들에게 신심 어린 공양을 올린다. 그들은 그 이득에 집착하고, 매혹되고, 매몰되며, 위험을 보지 못하고 탈출하는 지혜 없이 그것을 수용한다. 그들에게 그것은 미모와 힘을 위함이 되지 않으며, 그들은 그것을 원인으로 죽음이나 죽음에 이르는 고통에 이르게 된다. 비구들이여, 그러므로 '집착하지 않고, 매혹되지 않고, 매몰되지 않으며, 위험을 보고 탈출하는 지혜를 갖추어 그 이득을 수용하리라'고 이와 같이 수행해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.

๑๐. พิฬารสุตฺตํ

10. 고양이 경

๒๓๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘มายสฺมา อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชี’’ติ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน น วิรมติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ[Pg.460]; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘มายสฺมา อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชี’ติ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน น วิรมตี’’ติ.

232. 사왓티에서 머무셨다. 그때 어떤 비구가 너무 늦은 시간까지 재가자들의 집을 돌아다녔다. 그러자 비구들이 그에게 '도반이여, 너무 늦은 시간까지 재가자들의 집을 돌아다니지 마십시오'라고 말했다. 그 비구는 비구들이 권고했음에도 멈추지 않았다. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구들은 세존께 이와 같이 여쭈었다. '세존이시여, 여기 어떤 비구가 너무 늦은 시간까지 재가자들의 집을 돌아다닙니다. 비구들이 그에게 '도반이여, 너무 늦은 시간까지 재가자들의 집을 돌아다니지 마십시오'라고 말했지만, 그 비구는 비구들이 권고했음에도 멈추지 않습니다.'

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, พิฬาโร สนฺธิสมลสงฺกฏีเร ฐิโต อโหสิ มุทุมูสึ มคฺคยมาโน – ‘ยทายํ มุทุมูสิ โคจราย ปกฺกมิสฺสติ, ตตฺเถว นํ คเหตฺวา ขาทิสฺสามี’ติ. อถ โข โส, ภิกฺขเว, มุทุมูสิ โคจราย ปกฺกามิ. ตเมนํ พิฬาโร คเหตฺวา สหสา สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหริ. ตสฺส โส มุทุมูสิ อนฺตมฺปิ ขาทิ, อนฺตคุณมฺปิ ขาทิ. โส ตโตนิทานํ มรณมฺปิ นิคจฺฉิ มรณมตฺตมฺปิ ทุกฺขํ.

비구들이여, 옛날에 고양이가 골목의 하수구 근처 쓰레기 더미에 서서 어린 쥐를 노리고 있었다. '이 어린 쥐가 먹이를 찾으러 나올 때, 바로 거기서 그를 잡아먹으리라'고 생각했다. 비구들이여, 그때 그 어린 쥐가 먹이를 찾으러 나왔다. 그러자 고양이는 그를 잡아 서둘러 씹어 삼켜버렸다. 그 어린 쥐는 고양이의 큰 창자와 작은 창자를 갉아먹었다. 그 고양이는 그로 인해 죽거나 죽음에 이르는 고통을 겪었다.

‘‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน, อนุปฏฺฐิตาย สติยา, อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํเสน จิตฺเตน มรณํ วา นิคจฺฉติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. มรณญฺเหตํ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย โย สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. มรณมตฺตญฺเหตํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ยทิทํ อญฺญตรํ สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ยถารูปาย อาปตฺติยา วุฏฺฐานํ ปญฺญายติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘รกฺขิเตเนว กาเยน รกฺขิตาย วาจาย รกฺขิเตน จิตฺเตน, อุปฏฺฐิตาย สติยา, สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทสมํ.

비구들이여, 이와 같이 여기 어떤 비구가 오전 시간에 하의를 가다듬고 발우와 가사를 수하고, 몸을 단속하지 않고, 말을 단속하지 않고, 마음을 단속하지 않으며, 사띠를 확립하지 않고, 감각기관을 단속하지 않은 채로 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어간다. 그는 그곳에서 옷을 제대로 입지 않았거나 제대로 걸치지 않은 여인을 본다. 옷을 제대로 입지 않았거나 제대로 걸치지 않은 여인을 보고 그에게 탐욕이 일어나 마음을 해친다. 그는 탐욕에 해쳐진 마음으로 죽음이나 죽음에 이르는 고통을 겪게 된다. 비구들이여, 성자의 율에서 학습을 포기하고 세속으로 돌아가는 것은 죽음이라 불린다. 비구들이여, 어떤 오염된 아빳띠를 범하는 것은 죽음에 이르는 고통이라 불린다. 이는 그에 상응하는 죄에서 벗어날 수 있는 아빳띠를 말한다. 비구들이여, 그러므로 '몸을 보호하고, 말을 보호하고, 마음을 보호하며, 사띠를 확립하고, 감각기관을 단속한 채로 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 들어가리라'고 이와 같이 수행해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.

๑๑. สิงฺคาลสุตฺตํ

11. 자칼 경

๒๓๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อสฺสุตฺถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ชรสิงฺคาลสฺส วสฺสมานสฺสา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, ชรสิงฺคาโล อุกฺกณฺฑเกน นาม โรคชาเตน ผุฏฺโฐ. โส เยน [Pg.461] เยน อิจฺฉติ เตน เตน คจฺฉติ; ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ ติฏฺฐติ; ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ นิสีทติ; ยตฺถ ยตฺถ อิจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ นิปชฺชติ; สีตโกปิ นํ วาโต อุปวายติ. สาธุ ขฺวสฺส, ภิกฺขเว, ยํ อิเธกจฺโจ สกฺยปุตฺติยปฏิญฺโญ เอวรูปมฺปิ อตฺตภาวปฏิลาภํ ปฏิสํเวทิเยถ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. เอกาทสมํ.

233. 사왓티에서 머무셨다... '비구들이여, 그대들은 밤의 새벽녘에 늙은 자칼이 울부짖는 소리를 들었는가?' '그렇습니다, 세존이시여.' '비구들이여, 저 늙은 자칼은 우깐다카라는 피부병에 걸려 있다. 그는 가고 싶은 곳으로 가고, 서고 싶은 곳에 서며, 앉고 싶은 곳에 앉고, 눕고 싶은 곳에 눕는다. 찬바람도 그에게 불어온다. 비구들이여, 여기 석가자의 아들이라 자처하는 어떤 이가 장차 이와 같은 신체적 상태라도 얻어 겪는 것이 나을 것이다. 비구들이여, 그러므로 '방일하지 않고 머무르리라'고 이와 같이 수행해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.'

๑๒. ทุติยสิงฺคาลสุตฺตํ

12. 두 번째 자칼 경

๒๓๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘อสฺสุตฺถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ชรสิงฺคาลสฺส วสฺสมานสฺสา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘สิยา โข, ภิกฺขเว, ตสฺมึ ชรสิงฺคาเล ยา กาจิ กตญฺญุตา กตเวทิตา, น ตฺเวว อิเธกจฺเจ สกฺยปุตฺติยปฏิญฺเญ สิยา ยา กาจิ กตญฺญุตา กตเวทิตา. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กตญฺญุโน ภวิสฺสาม กตเวทิโน; น จ โน อมฺเหสุ อปฺปกมฺปิ กตํ นสฺสิสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทฺวาทสมํ.

234. 사왓티에서 머무셨다... '비구들이여, 그대들은 밤의 새벽녘에 늙은 자칼이 울부짖는 소리를 들었는가?' '그렇습니다, 세존이시여.' '비구들이여, 저 늙은 자칼에게도 어떤 은혜를 알고 보답하는 마음이 있을 수 있지만, 여기 석가자의 아들이라 자처하는 어떤 이들에게는 은혜를 알고 보답하는 마음이 전혀 없을 수 있다. 비구들이여, 그러므로 '우리는 은혜를 알고 보답하는 자가 되리라. 우리에게 베풀어진 작은 은혜라도 헛되이 하지 않으리라'고 이와 같이 수행해야 한다. 비구들이여, 그대들은 이와 같이 수행해야 한다.'

โอปมฺมสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

비유 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

กูฏํ นขสิขํ กุลํ, โอกฺขา สตฺติ ธนุคฺคโห;

อาณิ กลิงฺคโร นาโค, พิฬาโร ทฺเว สิงฺคาลกาติ.

첨탑, 손톱 끝, 가문, 등잔불, 창, 궁수, 쐐기, 목재 더미, 코끼리, 고양이, 그리고 두 개의 자칼 경이다.

๑๐. ภิกฺขุสํยุตฺตํ

10. 비구 상윳따

๑. โกลิตสุตฺตํ

1. 꼴리따 경

๒๓๕. เอวํ [Pg.462] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ.

235. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티 제따 숲의 아나따삔디까 원림에 머무셨다. 거기서 존자 마하목갈라나가 비구들을 '도반 비구들이여'라고 불렀다. '도반이여'라고 그 비구들은 존자 마하목갈라나에게 대답했다.

อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, อาวุโส, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘อริโย ตุณฺหีภาโว, อริโย ตุณฺหีภาโวติ วุจฺจติ. กตโม นุ โข อริโย ตุณฺหีภาโว’ติ? ตสฺส มยฺหํ อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘อิธ ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ อริโย ตุณฺหีภาโว’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรึ. ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิตกฺกสหคตา สญฺญา มนสิการา สมุทาจรนฺติ’’.

존자 마하모갈라나가 이와 같이 말했습니다. "도반들이여, 여기 내가 홀로 은둔하여 명상에 들었을 때, 마음속에 이러한 사유가 일어났습니다. '성스러운 침묵, 성스러운 침묵이라고들 한다. 도대체 무엇이 성스러운 침묵인가?' 도반들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었습니다. '여기 비구가 일으킨 생각(vitakka)과 지속적인 고찰(vicāra)이 가라앉았기 때문에, 내면의 평온과 마음의 한곳에 집중됨(ekodibhāva)이 있고, 일으킨 생각과 지속적인 고찰은 없으며, 삼매에서 생긴 희열(pīti)과 행복(sukha)이 있는 제2선(jhāna)에 들어 머문다. 이것을 성스러운 침묵이라 한다.' 도반들이여, 그래서 나는 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 가라앉았기 때문에... 제2선에 들어 머물렀습니다. 도반들이여, 내가 이와 같은 머묾으로 머물고 있을 때, 나에게 일으킨 생각과 결합된 인식(saññā)과 마음에 잡도리함(manasikāra)이 일어났습니다."

‘‘อถ โข มํ, อาวุโส, ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘โมคฺคลฺลาน, โมคฺคลฺลาน, มา, พฺราหฺมณ, อริยํ ตุณฺหีภาวํ ปมาโท, อริเย ตุณฺหีภาเว จิตฺตํ สณฺฐเปหิ, อริเย ตุณฺหีภาเว จิตฺตํ เอโกทิภาวํ กโรหิ, อริเย ตุณฺหีภาเว จิตฺตํ สมาทหา’ติ. โส ขฺวาหํ, อาวุโส, อปเรน สมเยน วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ยญฺหิ ตํ, อาวุโส, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารา อนุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’ติ, มมํ ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สตฺถารา อนุคฺคหิโต สาวโก มหาภิญฺญตํ ปตฺโต’’’ติ. ปฐมํ.

"도반들이여, 그때 세존께서 신통력으로 나에게 다가오셔서 이와 같이 말씀하셨습니다. '모갈라나여, 모갈라나여, 바라문이여, 성스러운 침묵에 방일하지 마라. 성스러운 침묵에 마음을 확립하라. 성스러운 침묵에 마음을 하나로 모아라. 성스러운 침묵에 마음을 집중하라.' 도반들이여, 그 후 나는 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 가라앉았기 때문에 내면의 평온과 마음의 한곳에 집중됨이 있고, 일으킨 생각과 지속적인 고찰은 없으며, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머물렀습니다. 도반들이여, '스승의 보살핌을 받은 제자가 위대한 신통지(mahābhiññā)에 도달했다'라고 바르게 말하는 자가 있다면, 나를 두고 그렇게 말하는 것이 바르게 말하는 것입니다." 첫 번째 경.

๒. อุปติสฺสสุตฺตํ

2. 2. 우빠띳사 경

๒๓๖. สาวตฺถิยํ [Pg.463] วิหรติ. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

236. 사왓티에서 머무실 때였습니다. 거기서 존자 사리뿟따가 비구들을 불렀습니다. "도반 비구들이여." "도반이여"라고 그 비구들은 존자 사리뿟따에게 대답했습니다. 존자 사리뿟따는 이와 같이 말했습니다.

‘‘อิธ มยฺหํ, อาวุโส, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘อตฺถิ นุ โข ตํ กิญฺจิ โลกสฺมึ ยสฺส เม วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, อาวุโส, เอตทโหสิ – ‘นตฺถิ โข ตํ กิญฺจิ โลกสฺมึ ยสฺส เม วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’’ติ.

"도반들이여, 여기 내가 홀로 은둔하여 명상에 들었을 때, 마음속에 이러한 사유가 일어났습니다. '그것이 변하고 다르게 됨으로 인해 나에게 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생겨날 만한 어떤 것이 세상에 있는가?' 도반들이여, 그때 나에게 이런 생각이 들었습니다. '그것이 변하고 다르게 됨으로 인해 나에게 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생겨날 만한 것은 세상에 아무것도 없다.'"

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถุปิ โข เต, อาวุโส สาริปุตฺต, วิปริณามญฺญถาภาวา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘สตฺถุปิ โข เม, อาวุโส, วิปริณามญฺญถาภาวา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา, อปิ จ เม เอวมสฺส – ‘มเหสกฺโข วต, โภ, สตฺถา อนฺตรหิโต มหิทฺธิโก มหานุภาโว. สเจ หิ ภควา จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’นฺติ. ตถา หิ ปนายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ทีฆรตฺตํ อหงฺการมมงฺการมานานุสยา สุสมูหตา. ตสฺมา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส สตฺถุปิ วิปริณามญฺญถาภาวา นุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ. ทุติยํ.

이와 같이 말했을 때, 존자 아난다가 존자 사리뿟따에게 이와 같이 말했습니다. "도반 사리뿟따여, 스승께서 변하고 다르게 되시더라도 당신에게는 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생기지 않겠습니까?" "도반이여, 스승께서 변하고 다르게 되시더라도 나에게는 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생기지 않을 것입니다. 다만 나에게 이런 생각은 들 것입니다. '참으로 위대하고 신통력이 크며 위력이 크신 스승께서 사라지셨구나. 만일 세존께서 오랫동안 더 머무셨다면, 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상을 연민하며, 신과 인간의 이익과 행복을 위하는 일이 되었을 텐데'라고 말입니다." 진실로 존자 사리뿟따는 오랜 세월 동안 '나'라는 생각(ahaṅkāra), '내 것'이라는 생각(mamaṅkāra), 자만(māna)의 잠재성향이 완전히 뿌리 뽑혔기 때문입니다. 그러므로 존자 사리뿟따에게는 스승께서 변하고 다르게 되시더라도 슬픔, 비탄, 고통, 고뇌, 절망이 생기지 않는 것입니다. 두 번째 경.

๓. ฆฏสุตฺตํ

3. 3. 가따 경

๒๓๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน ราชคเห วิหรนฺติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป เอกวิหาเร. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.464] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ –

237. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서 사왓티의 제따 숲, 아나따삔디까 승원에 머무셨습니다. 그때 존자 사리뿟따와 존자 마하모갈라나는 라자가하의 죽림(Veḷuvana), 다람쥐 먹이 주는 곳(Kalandakanivāpa)의 한 거처에 함께 머물고 있었습니다. 그때 존자 사리뿟따가 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 존자 마하모갈라나가 있는 곳으로 갔습니다. 가서 존자 마하모갈라나와 함께 안부를 나누고, 즐겁고 기억할 만한 대화를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 존자 사리뿟따는 존자 마하모갈라나에게 이와 같이 말했습니다.

‘‘วิปฺปสนฺนานิ โข เต, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, อินฺทฺริยานิ; ปริสุทฺโธ มุขวณฺโณ ปริโยทาโต สนฺเตน นูนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน อชฺช วิหาเรน วิหาสี’’ติ. ‘‘โอฬาริเกน ขฺวาหํ, อาวุโส, อชฺช วิหาเรน วิหาสึ. อปิ จ, เม อโหสิ ธมฺมี กถา’’ติ. ‘‘เกน สทฺธึ ปนายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อโหสิ ธมฺมี กถา’’ติ? ‘‘ภควตา โข เม, อาวุโส, สทฺธึ อโหสิ ธมฺมี กถา’’ติ. ‘‘ทูเร โข, อาวุโส, ภควา เอตรหิ สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. กึ นุ โข, อายสฺมา, มหาโมคฺคลฺลาโน ภควนฺตํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ; อุทาหุ ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมี’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, ภควนฺตํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมึ; นปิ มํ ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ. อปิ จ, เม ยาวตา ภควา เอตฺตาวตา ทิพฺพจกฺขุ วิสุชฺฌิ ทิพฺพา จ โสตธาตุ. ภควโตปิ ยาวตาหํ เอตฺตาวตา ทิพฺพจกฺขุ วิสุชฺฌิ ทิพฺพา จ โสตธาตู’’ติ. ‘‘ยถากถํ ปนายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ภควตา สทฺธึ อโหสิ ธมฺมี กถา’’ติ?

"도반 모갈라나여, 당신의 감관들은 아주 맑고 안색은 깨끗하고 밝습니다. 존자 마하모갈라나께서는 오늘 참으로 평온한 머묾으로 머무셨나 봅니다." "도반 사리뿟따여, 나는 오늘 거친 머묾으로 머물렀습니다. 하지만 나에게는 법에 대한 대화가 있었습니다." "존자 마하모갈라나께서는 누구와 함께 법에 대한 대화를 하셨습니까?" "도반이여, 나는 세존과 함께 법에 대한 대화를 나누었습니다." "도반이여, 지금 세존께서는 멀리 사왓티의 제따 숲, 아나따삔디까 승원에 머물고 계십니다. 존자 마하모갈라나께서 신통으로 세존께 가신 것입니까, 아니면 세존께서 신통으로 존자 마하모갈라나에게 오신 것입니까?" "도반이여, 내가 신통으로 세존께 간 것도 아니요, 세존께서 신통으로 나에게 오신 것도 아닙니다. 다만 내가 세존을 뵙고 목소리를 들을 수 있는 범위만큼 나의 천안(dibbacakkhu)과 천이(dibbasotadhātu)가 청정해졌고, 세존께서도 나를 보시고 내 목소리를 들으실 수 있는 범위만큼 천안과 천이가 청정해지셨던 것입니다." "존자 마하모갈라나께서 세존과 어떻게 법에 대한 대화를 나누셨습니까?"

‘‘อิธาหํ, อาวุโส, ภควนฺตํ เอตทโวจํ – ‘อารทฺธวีริโย อารทฺธวีริโยติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, อารทฺธวีริโย โหตี’ติ? เอวํ วุตฺเต, มํ, อาวุโส, ภควา เอตทโวจ – ‘อิธ, โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ – กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐี จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ, ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตีติ. เอวํ โข, โมคฺคลฺลาน, อารทฺธวีริโย โหตี’ติ. เอวํ โข เม, อาวุโส, ภควตา สทฺธึ อโหสิ ธมฺมี กถา’’ติ.

“도반이여, 나는 여기서 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. ‘세존이시여, 정진하는 자, 정진하는 자라고들 합니다. 세존이시여, 어느 정도라야 정진하는 자라고 합니까?’ 도반이여, 이렇게 여쭈었을 때 세존께서는 내게 이와 같이 말씀하셨습니다. ‘모갈라나여, 여기 비구는 정진하며 머문다. [그는 이렇게 다짐한다.] “차라리 내 몸에 가죽과 힘줄과 뼈만 남고, 살과 피가 말라버릴지언정, 대장부의 힘과 대장부의 정진과 대장부의 노력으로 얻어야 할 바(아라한과)에 도달하기 전까지는 정진을 멈추지 않으리라.” 모갈라나여, 이와 같이 정진하는 자라 한다.’ 도반이여, 이와 같이 세존과 더불어 법의 대화가 있었습니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, หิมวโต ปพฺพตราชสฺส ปริตฺตา ปาสาณสกฺขรา ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย; เอวเมว โข มยํ อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. อายสฺมา หิ มหาโมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก มหานุภาโว อากงฺขมาโน กปฺปํ ติฏฺเฐยฺยา’’ติ.

“도반이여, 예를 들어 산들의 왕인 히말라야 산 옆에 놓인 아주 작은 자갈과도 같이, 우리도 존자 마하모갈라나에 비하면 그저 곁에 놓인 자갈 정도에 불과합니다. 존자 마하모갈라나는 참으로 큰 신통력과 큰 위신력을 지니고 있어, 원한다면 일 겁 동안 머물 수도 있습니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.465], อาวุโส, มหติยา โลณฆฏาย ปริตฺตา โลณสกฺขราย ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย; เอวเมว โข มยํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. อายสฺมา หิ สาริปุตฺโต ภควตา อเนกปริยาเยน โถมิโต วณฺณิโต ปสตฺโถ –

“도반이여, 예를 들어 커다란 소금 항아리 옆에 놓인 아주 작은 소금 결정과도 같이, 우리도 존자 사리뿟따에 비하면 그저 곁에 놓인 소금 결정 정도에 불과합니다. 존자 사리뿟따는 세존께 여러 방편으로 칭송받고 찬탄받고 격찬받았습니다.”

‘‘สาริปุตฺโตว ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

“지혜와 계행과 고요함에 있어서 오직 사리뿟따뿐이네. 피안에 도달한 어떤 비구라도 사리뿟따가 그중에서 으뜸이라네.”

อิติห เต อุโภ มหานาคา อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ สมนุโมทึสูติ. ตติยํ.

이와 같이 이 두 거룩한 분(마하나가)은 서로의 훌륭하고 잘 설해진 말씀을 기뻐하며 수희했습니다. (세 번째 경 끝)

๔. นวสุตฺตํ

4. 신참 비구의 경 (나와 숫따)

๒๓๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร นโว ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสิตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายติ, น ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรติ จีวรการสมเย. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อญฺญตโร นโว ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสิตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายติ, น ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรติ จีวรการสมเย’’ติ.

238. 사밧띠에 머물고 계셨습니다. 그때 어떤 신참 비구가 식사를 마치고 탁발에서 돌아와 사원으로 들어가서 아무런 수고도 하지 않고 침묵하며 멍하니 앉아 있었으며, 가사를 만드는 시기에 비구들을 위해 시중을 드는 일도 하지 않았습니다. 그러자 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 비구들이 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. ‘세존이시여, 여기 어떤 신참 비구가 식사를 마치고 탁발에서 돌아와 사원으로 들어가서 아무런 수고도 하지 않고 침묵하며 멍하니 앉아 있으며, 가사를 만드는 시기에 비구들을 위해 시중을 드는 일도 하지 않습니다.’

อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน ตํ ภิกฺขุํ อามนฺเตหิ ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข โส ภิกฺขุ ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ ภิกฺขุํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสิตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายสิ, น ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรสิ จีวรการสมเย’’ติ? ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, สกํ กิจฺจํ กโรมี’’ติ.

그러자 세존께서 어떤 비구를 불러 말씀하셨습니다. ‘비구여, 그대는 가서 나의 말로 저 비구를 불러라. “도반이여, 스승께서 그대를 부르십니다”라고.’ 그 비구는 ‘그렇게 하겠습니다, 세존이시여’라고 대답하고 그 비구에게 가서 말했습니다. ‘도반이여, 스승께서 그대를 부르십니다.’ 그 신참 비구는 ‘알겠습니다, 도반이여’라고 대답하고 세존께 나아가 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 그 비구에게 세존께서 말씀하셨습니다. ‘비구여, 그대가 식사를 마친 후 탁발에서 돌아와 사원으로 들어가서 아무런 수고도 하지 않고 침묵하며 멍하니 앉아 있고, 가사를 만드는 시기에 비구들을 위해 시중을 드는 일도 하지 않는다는 것이 정말이냐?’ ‘세존이시여, 저도 저 자신의 일을 하고 있습니다.’

อถ [Pg.466] โข ภควา ตสฺส ภิกฺขุโน เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘มา โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตสฺส ภิกฺขุโน อุชฺฌายิตฺถ. เอโส โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ.

그때 세존께서는 그 비구의 마음속 생각을 당신의 마음으로 아시고 비구들에게 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 그대들은 이 비구를 비난하지 말라. 비구들이여, 이 비구는 수승한 마음을 의지하여 지금 여기에서 행복하게 머물게 하는 네 가지 선(jhāna)을 원하는 대로 얻고, 어려움 없이 얻고, 고생하지 않고 얻는 자이다. 또한 가문에서 나온 자제들이 바르게 집을 떠나 출가한 목적이자, 위없는 청정범행의 완성인 아라한과를 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머무는 자이다.’

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이 말씀을 하셨습니다. 수고(Sugato)께서 이 말씀을 하신 후, 스승께서는 다시 이 게송을 읊으셨습니다.

‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ.

“해이한 노력으로는 안 되며, 미약한 힘으로도 모든 고통에서 해방된 니바나를 얻을 수 없네.”

‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. จตุตฺถํ;

“이 젊은 비구는 참으로 수승한 사람이니, 군대를 거느린 마라를 이기고 마지막 몸을 지니고 있네.” 네 번째(경).

๕. สุชาตสุตฺตํ

5. 수자따의 경 (수자따 숫따)

๒๓๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา สุชาโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ สุชาตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อุภเยเนวายํ, ภิกฺขเว, กุลปุตฺโต โสภติ – ยญฺจ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

239. 사밧띠에 머물고 계셨습니다. 그때 존자 수자따가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 세존께서는 존자 수자따가 멀리서 오는 것을 보시고 비구들에게 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 이 가문의 자제는 두 가지 측면에서 모두 빛나는구나. 하나는 용모가 수려하고 보기 좋으며 단정하여 최상의 아름다움을 갖춘 것이요, 다른 하나는 가문에서 나온 자제들이 바르게 집을 떠나 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머무는 것이니라.’ 세존께서 이 말씀을 하시고... (중략) 스승께서 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘โสภติ วตายํ ภิกฺขุ, อุชุภูเตน เจตสา;

วิปฺปยุตฺโต วิสํยุตฺโต, อนุปาทาย นิพฺพุโต;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. ปญฺจมํ;

“이 비구는 참으로 빛나도다. 정직한 마음을 지니고, [번뇌와] 떨어져 있고 결박에서 벗어났으며, 집착 없이 평온하네. 군대를 거느린 마라를 이기고 마지막 몸을 지니고 있네. (다섯 번째 경 끝)”

๖. ลกุณฺฑกภทฺทิยสุตฺตํ

6. 라꾼다까밧디야의 경 (라꾼다까밧디야 숫따)

๒๔๐. สาวตฺถิยํ [Pg.467] วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ลกุณฺฑกภทฺทิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ ลกุณฺฑกภทฺทิยํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตํ ภิกฺขุํ อาคจฺฉนฺตํ ทุพฺพณฺณํ ทุทฺทสิกํ โอโกฏิมกํ ภิกฺขูนํ ปริภูตรูป’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว, น จ สา สมาปตฺติ สุลภรูปา ยา เตน ภิกฺขุนา อสมาปนฺนปุพฺพา. ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

240. 사밧띠에 머물고 계셨습니다. 그때 존자 라꾼다까밧디야가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 세존께서는 존자 라꾼다까밧디야가 멀리서 오는 것을 보시고 비구들에게 말씀하셨습니다. ‘비구들이여, 그대들은 저기 오는 용모가 추하고 보기 흉하며 키가 작아 비구들에게 멸시받는 듯한 저 비구를 보느냐?’ ‘예, 세존이시여.’ ‘비구들이여, 저 비구는 참으로 큰 신통력과 큰 위신력을 지니고 있다. 저 비구는 전에는 얻어보지 못했던 삼매를 쉽게 얻는 자이다. 또한 가문에서 나온 자제들이 바르게 집을 떠나 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 지금 여기에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머무는 자이다.’ 세존께서 이 말씀을 하시고... (중략) 스승께서 이와 같이 말씀하셨습니다.”

‘‘หํสา โกญฺจา มยูรา จ, หตฺถโย ปสทา มิคา;

สพฺเพ สีหสฺส ภายนฺติ, นตฺถิ กายสฺมึ ตุลฺยตา.

백조와 두루미와 공작, 코끼리와 사슴 등 모든 짐승은 사자를 두려워하나니, 그 몸의 크기에 있어서는 (사자와) 대등함이 없기 때문이라.

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, ทหโร เจปิ ปญฺญวา;

โส หิ ตตฺถ มหา โหติ, เนว พาโล สรีรวา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

이와 같이 사람들 중에서도 비록 나이가 어릴지라도 지혜로운 자가 있다면, 참으로 그는 그들 가운데 위대한 자가 되나니, 몸집만 큰 어리석은 자는 결코 위대해지지 않느니라. (여섯 번째 경)

๗. วิสาขสุตฺตํ

7. 위사카 경

๒๔๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา วิสาโข ปญฺจาลปุตฺโต อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ, โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตาย.

241. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 웨살리의 마하와나에 있는 구타가라살라(중각강당)에 머무셨다. 그때 판찰라의 아들인 존자 위사카는 집회소에서 비구들에게 법다운 이야기로 가르치고, 권면하고, 격려하고, 기쁘게 하고 있었는데, 그의 말은 세련되고, 막힘이 없으며, 결점이 없고, 의미를 잘 전달하며, (사성제에) 포함되고, (윤회에) 의지하지 않는 것이었다.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โก นุ โข, ภิกฺขเว, อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายา’’ติ? ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, วิสาโข [Pg.468] ปญฺจาลปุตฺโต อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ, โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายา’’ติ.

그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 집회소가 있는 곳으로 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 자리에 앉으신 세존께서는 비구들을 불러 말씀하셨다. '비구들이여, 누가 집회소에서 비구들에게 법다운 이야기로 가르치고, 권면하고, 격려하고, 기쁘게 하였느냐? 그의 말은 세련되고, 막힘이 없으며, 결점이 없고, 의미를 잘 전달하며, 포함되고, 의지하지 않는 것이더구나.' '세존이시여, 판찰라의 아들인 존자 위사카가 집회소에서 비구들에게 법다운 이야기로 가르치고, 권면하고, 격려하고, 기쁘게 하였습니다. 그의 말은 세련되고, 막힘이 없으며, 결점이 없고, 의미를 잘 전달하며, 포함되고, 의지하지 않는 것이었습니다.'

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ วิสาขํ ปญฺจาลปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘สาธุ สาธุ, วิสาข, สาธุ โข ตฺวํ, วิสาข, ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ…เป… อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ปริยาปนฺนาย อนิสฺสิตายา’’ติ.

그러자 세존께서는 판찰라의 아들인 존자 위사카에게 말씀하셨다. '장하다, 장하다, 위사카여! 위사카여, 그대는 비구들에게 법다운 이야기로 가르치고, ... (중략) ... 의미를 잘 전달하며, 포함되고, 의지하지 않는 말을 잘 하였구나.'

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서는 이 말씀을 하셨다. 선서(Sugato)께서는 이 말씀을 하시고 나서 스승(Satthā)으로서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘นาภาสมานํ ชานนฺติ, มิสฺสํ พาเลหิ ปณฺฑิตํ;

ภาสมานญฺจ ชานนฺติ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ.

말을 하지 않으면 어리석은 자들 속에 섞여 있는 현자를 알지 못하나니, 불사(不死)의 경지(열반)를 설하는 그의 말을 들을 때 비로소 그가 현자임을 알게 되느니라.

‘‘ภาสเย โชตเย ธมฺมํ, ปคฺคณฺเห อิสินํ ธชํ;

สุภาสิตธชา อิสโย, ธมฺโม หิ อิสินํ ธโช’’ติ. สตฺตมํ;

법을 설하고 법을 밝히며, 선인(仙人)들의 깃발인 법을 높이 들어 올려야 한다. 선인들은 잘 설해진 법을 깃발로 삼나니, 참으로 법이 선인들의 깃발이기 때문이라. (일곱 번째 경)

๘. นนฺทสุตฺตํ

8. 난다 경

๒๔๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา นนฺโท ภควโต มาตุจฺฉาปุตฺโต อาโกฏิตปจฺจาโกฏิตานิ จีวรานิ ปารุปิตฺวา อกฺขีนิ อญฺเชตฺวา อจฺฉํ ปตฺตํ คเหตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ นนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘น โข เต ตํ, นนฺท, ปติรูปํ กุลปุตฺตสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส, ยํ ตฺวํ อาโกฏิตปจฺจาโกฏิตานิ จีวรานิ ปารุเปยฺยาสิ, อกฺขีนิ จ อญฺเชยฺยาสิ, อจฺฉญฺจ ปตฺตํ ธาเรยฺยาสิ. เอตํ โข เต, นนฺท, ปติรูปํ กุลปุตฺตสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส, ยํ ตฺวํ อารญฺญิโก จ อสฺสสิ, ปิณฺฑปาติโก จ ปํสุกุลิโก จ กาเมสุ จ อนเปกฺโข วิหเรยฺยาสี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

242. 사왓티에 머무셨다. 그때 세존의 이모 아들인 존자 난다는 잘 다듬어진 가사를 입고 눈에 화장을 하고 매끄러운 바루를 들고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 존자 난다에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. '난다여, 그대가 잘 다듬어진 가사를 입고 눈에 화장을 하며 매끄러운 바루를 들고 다니는 것은, 믿음으로 집을 떠나 출가한 가문의 아들에게는 적절하지 않다. 난다여, 그대가 숲에 거주하고 탁발하며 분소의를 입고 감각적 욕망에 집착 없이 지내는 것이야말로, 믿음으로 집을 떠나 출가한 가문의 아들에게 적절한 것이니라.' 세존께서는 이 말씀을 하시고 ... (중략) ... 스승으로서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ;

อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ.

내 언제쯤 난다가 숲에 거주하고 분소의를 입으며, 변변치 않은 음식으로 연명하고 감각적 욕망에 집착 없는 모습을 보게 될 것인가.

อถ [Pg.469] โข อายสฺมา นนฺโท อปเรน สมเยน อารญฺญิโก จ ปิณฺฑปาติโก จ ปํสุกูลิโก จ กาเมสุ จ อนเปกฺโข วิหาสีติ. อฏฺฐมํ.

그 후 존자 난다는 숲에 거주하고 탁발하며 분소의를 입고 감각적 욕망에 집착 없이 지내게 되었다. (여덟 번째 경)

๙. ติสฺสสุตฺตํ

9. 띳사 경

๒๔๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข อายสฺมา ติสฺโส ภควโต ปิตุจฺฉาปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ทุกฺขี ทุมฺมโน อสฺสูนิ ปวตฺตยมาโน. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ติสฺสํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข ตฺวํ, ติสฺส, เอกมนฺตํ นิสินฺโน ทุกฺขี ทุมฺมโน อสฺสูนิ ปวตฺตยมาโน’’ติ? ‘‘ตถา หิ ปน มํ, ภนฺเต, ภิกฺขู สมนฺตา วาจาสนฺนิโตทเกน สญฺชมฺภริมกํสู’’ติ. ‘‘ตถาหิ ปน ตฺวํ, ติสฺส, วตฺตา โน จ วจนกฺขโม; น โข เต ตํ, ติสฺส, ปติรูปํ กุลปุตฺตสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส, ยํ ตฺวํ วตฺตา โน จ วจนกฺขโม. เอตํ โข เต, ติสฺส, ปติรูปํ กุลปุตฺตสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตสฺส – ‘ยํ ตฺวํ วตฺตา จ อสฺส วจนกฺขโม จา’’’ติ.

243. 사왓티에 머무셨다. 그때 세존의 고모 아들인 존자 띳사가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 괴로워하며 불쾌한 마음으로 눈물을 흘리며 한쪽에 앉았다. 그러자 세존께서는 존자 띳사에게 이렇게 말씀하셨다. '띳사여, 왜 그대는 괴로워하고 불쾌해하며 눈물을 흘리며 한쪽에 앉아 있느냐?' '세존이시여, 비구들이 사방에서 저를 말의 창으로 찔러대며 끊임없이 괴롭혔기 때문입니다.' '띳사여, 그것은 그대가 남에게 말하기는 좋아하면서 남의 말은 참지 못하기 때문이다. 띳사여, 믿음으로 집을 떠나 출가한 가문의 아들이 남에게 말하기는 좋아하면서 남의 말은 참지 못하는 것은 그대에게 적절하지 않다. 띳사여, 그대가 남에게 말도 하고 남의 말도 참아내는 것이야말로 믿음으로 집을 떠나 출가한 가문의 아들인 그대에게 적절한 것이니라.'

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서는 이 말씀을 하셨다. 선서께서는 이 말씀을 하시고 나서 스승으로서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘กึ นุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ;

โกธมานมกฺขวินยตฺถญฺหิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. นวมํ;

왜 화를 내느냐? 화내지 마라. 띳사여, 화내지 않는 것이 그대에게 수승하니라. 띳사여, 참으로 화와 자만과 위선을 길들이기 위해 거룩한 삶(범행)을 닦는 것이 아니더냐. (아홉 번째 경)

๑๐. เถรนามกสุตฺตํ

10. 테라라는 이름의 비구 경

๒๔๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ เถรนามโก เอกวิหารี เจว โหติ เอกวิหารสฺส จ วณฺณวาที. โส เอโก คามํ ปิณฺฑาย ปวิสติ เอโก ปฏิกฺกมติ เอโก รโห นิสีทติ เอโก จงฺกมํ อธิฏฺฐาติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข [Pg.470] เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ เถรนามโก เอกวิหารี เอกวิหารสฺส จ วณฺณวาที’’ติ.

244. 한때 세존께서는 라자가하의 죽림(竹林)인 깔란다까니와빠에 머무셨다. 그때 테라라는 이름을 가진 어떤 비구가 있었는데, 그는 홀로 지내며 홀로 지내는 것의 찬탄을 일삼는 자였다. 그는 홀로 마을에 탁발하러 들어가고, 홀로 돌아오며, 홀로 조용한 곳에 앉아 있고, 홀로 경행을 닦았다. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구들은 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 이곳에 테라라고 불리는 어떤 비구가 있는데, 그는 홀로 지내며 홀로 지내는 것의 공덕을 찬탄하고 있습니다.'

อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน เถรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส เถร, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา เถโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ เถรํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส เถร, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา เถโร ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ เถรํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, เถร, เอกวิหารี เอกวิหารสฺส จ วณฺณวาที’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, เถร, เอกวิหารี เอกวิหารสฺส จ วณฺณวาที’’ติ? ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, เอโก คามํ ปิณฺฑาย ปวิสามิ เอโก ปฏิกฺกมามิ เอโก รโห นิสีทามิ เอโก จงฺกมํ อธิฏฺฐามิ. เอวํ ขฺวาหํ, ภนฺเต, เอกวิหารี เอกวิหารสฺส จ วณฺณวาที’’ติ.

그때 세존께서 어떤 비구에게 말씀하셨다. “비구여, 오너라. 너는 내 말로 테라(Thera) 비구에게 ‘도반 테라여, 스승님께서 당신을 부르십니다’라고 전하여라.” “예, 세존이시여”라고 그 비구는 세존께 대답하고 존자 테라가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 테라에게 이렇게 말했다. “도반 테라여, 스승님께서 당신을 부르십니다.” “도반이여, 알겠습니다”라고 존자 테라는 그 비구에게 대답하고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 테라에게 세존께서 이렇게 말씀하셨다. “테라여, 그대가 홀로 지내며 홀로 지냄의 공덕을 찬탄한다는 것이 사실인가?” “그러합니다, 세존이시여.” “테라여, 그러면 그대는 어떻게 홀로 지내며 홀로 지냄의 공덕을 찬탄하는가?” “세존이시여, 저는 홀로 마을에 탁발하러 들어가고, 홀로 돌아오며, 홀로 조용한 곳에 앉고, 홀로 경행에 전념합니다. 세존이시여, 저는 이와 같이 홀로 지내며 홀로 지냄의 공덕을 찬탄합니다.”

‘‘อตฺเถโส, เถร, เอกวิหาโร เนโส นตฺถีติ วทามิ. อปิ จ, เถร, ยถา เอกวิหาโร วิตฺถาเรน ปริปุณฺโณ โหติ ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข…เป…. ‘‘กถญฺจ, เถร, เอกวิหาโร วิตฺถาเรน ปริปุณฺโณ โหติ. อิธ, เถร, ยํ อตีตํ ตํ ปหีนํ, ยํ อนาคตํ ตํ ปฏินิสฺสฏฺฐํ, ปจฺจุปฺปนฺเนสุ จ อตฺตภาวปฏิลาเภสุ ฉนฺทราโค สุปฺปฏิวินีโต. เอวํ โข, เถร, เอกวิหาโร วิตฺถาเรน ปริปุณฺโณ โหตี’’ติ.

“테라여, 그러한 홀로 지냄이 있지만, 그것이 없다고 말하는 것은 아니다. 하지만 테라여, 어떻게 홀로 지내는 것이 상세하게 성취되는 것인지 그것을 들어라. 잘 주의해서 들어라. 내가 말하리라.” “예, 세존이시여”라고... (중략) ... “테라여, 어떻게 홀로 지내는 것이 상세하게 성취되는 것인가? 테라여, 여기 과거의 것[과거의 오온]은 버려졌고, 미래의 것은 포기되었으며, 현재의 개별적인 존재 상태(attabhāva)를 얻는 것에 대한 욕탐(chandarāga)은 잘 다스려졌다. 테라여, 이와 같이 홀로 지내는 것이 상세하게 성취되는 것이라고 나는 말한다.”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 수고(Sugato)이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘สพฺพาภิภุํ สพฺพวิทุํ สุเมธํ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺตํ;

สพฺพญฺชหํ ตณฺหากฺขเย วิมุตฺตํ,ตมหํ นรํ เอกวิหารีติ พฺรูมี’’ติ. ทสมํ;

“모든 것을 압도하고 모든 것을 알며 지혜롭고, 모든 법에 (갈애와 견해로) 물들지 않으며, 모든 것을 버리고 갈애가 다한 곳[열반]에 해탈한 자, 그런 사람을 나는 ‘홀로 지내는 자’라고 부른다.” 열 번째 경.

๑๑. มหากปฺปินสุตฺตํ

11. 11. 마하깝삐나 경

๒๔๕. สาวตฺถิยํ [Pg.471] วิหรติ. อถ โข อายสฺมา มหากปฺปิโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหากปฺปินํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห ภิกฺขเว, เอตํ ภิกฺขุํ อาคจฺฉนฺตํ โอทาตกํ ตนุกํ ตุงฺคนาสิก’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว. น จ สา สมาปตฺติ สุลภรูปา ยา เตน ภิกฺขุนา อสมาปนฺนปุพฺพา. ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ.

245. 사바티에 머무실 때였다. 그때 존자 마하깝삐나가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 세존께서는 멀리서 오고 있는 존자 마하깝삐나를 보셨다. 보시고 나서 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 그대들은 저기 오고 있는 피부가 희고 여위었으며 코가 우뚝한 비구가 보이는가?” “예, 세존이시여, 보입니다.” “비구들이여, 저 비구는 큰 신통력이 있고 큰 위력이 있다. 저 비구가 일찍이 얻지 못한 삼매란 없으며, 그런 삼매를 얻는 것은 쉽지 않은 일이다. 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 구하는 저 위없는 청정범행의 완성인 아라한의 과를 현생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족하여 머물고 있다.”

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 수고이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส.

“가문을 중시하는 사람들 중에서는 끄샤뜨리야(왕족)가 으뜸이지만, 명지(Vijjā)와 행실(Caraṇa)을 구족한 자는 신과 인간들 중에서 으뜸이다.

‘‘ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา;

สนฺนทฺโธ ขตฺติโย ตปติ, ฌายี ตปติ พฺราหฺมโณ;

อถ สพฺพมโหรตฺตึ, พุทฺโธ ตปติ เตชสา’’ติ. เอกาทสมํ;

태양은 낮에 빛나고, 달은 밤에 빛나며, 왕은 무장을 했을 때 빛나고, 브라만(아라한)은 선정에 들었을 때 빛난다. 그러나 부처님은 밤낮으로 온종일 당신의 위신력으로 빛나신다.” 열한 번째 경.

๑๒. สหายกสุตฺตํ

12. 12. 도반 경

๒๔๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ. อถ โข ทฺเว ภิกฺขู สหายกา อายสฺมโต มหากปฺปินสฺส สทฺธิวิหาริโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ. อทฺทสา โข ภควา เต ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอเต ภิกฺขู สหายเก อาคจฺฉนฺเต กปฺปินสฺส สทฺธิวิหาริโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอเต โข เต ภิกฺขู มหิทฺธิกา มหานุภาวา. น จ สา สมาปตฺติ สุลภรูปา, ยา เตหิ ภิกฺขูหิ อสมาปนฺนปุพฺพา. ยสฺส จตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ.

246. 사바티에 머무실 때였다. 그때 존자 마하깝삐나의 공주 제자(saddhivihārī)이자 도반인 두 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 세존께서는 그 비구들이 멀리서 오고 있는 것을 보셨다. 보시고 나서 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 그대들은 저기 오고 있는 깝삐나의 공주 제자들인 저 도반 비구들을 보느냐?” “예, 세존이시여, 보입니다.” “비구들이여, 이 비구들은 큰 신통력이 있고 큰 위력이 있다. 이 비구들이 일찍이 얻지 못한 삼매란 없으며, 그런 삼매를 얻는 것은 쉽지 않은 일이다. 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 구하는 저 위없는 청정범행의 완성인 아라한의 과를 현생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족하여 머물고 있다.”

อิทมโวจ [Pg.472] ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 수고이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา;

สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต.

“참으로 이 비구들은 오랜 세월 뜻을 같이해온 도반들이로다. 부처님께서 설하신 법 안에서 그들의 참된 법(Saddhamma)은 서로 일치하는구나.

‘‘สุวินีตา กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต;

ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. ทฺวาทสมํ;

성스러운 분께서 설하신 법 안에서 깝삐나에 의해 잘 지도된 그들은, 군대를 거느린 마라를 물리치고 최후의 몸을 지니고 있노라.” 열두 번째 경.

ภิกฺขุสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

비구 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

โกลิโต อุปติสฺโส จ, ฆโฏ จาปิ ปวุจฺจติ;

นโว สุชาโต ภทฺทิ จ, วิสาโข นนฺโท ติสฺโส จ;

เถรนาโม จ กปฺปิโน, สหาเยน จ ทฺวาทสาติ.

꼴리따(Kolito) 경, 우빠띳사(Upatisso) 경, 가또(Ghaṭo) 경, 나워(Navo) 경, 수자따(Sujāto) 경, 밧디(Bhaddi) 경, 위사카(Visākho) 경, 난다(Nando) 경, 띳사(Tisso) 경, 테라(Theranāmo) 경, 깝삐나(Kappino) 경, 사하야(Sahāya) 경과 함께 열두 경이다.

นิทานวคฺโค ทุติโย.

인연 품(Nidānavagga)은 두 번째이다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

นิทานาภิสมยธาตุ, อนมตคฺเคน กสฺสปํ;

สกฺการราหุลลกฺขโณ, โอปมฺม-ภิกฺขุนา วคฺโค.

인연(Nidāna) 상윳따, 깨달음(Abhisamaya) 상윳따, 요소(Dhātu) 상윳따, 시작을 알 수 없는(Anamatagga) 상윳따, 가쌉빠(Kassapa) 상윳따, 이득과 명예(Sakkāra) 상윳따, 라훌라(Rāhula) 상윳따, 탁월함(Lakkhaṇa) 상윳따, 비유(Opamma) 상윳따, 비구(Bhikkhu) 상윳따이다.

ทุติโย เตน ปวุจฺจตีติ.

이것을 일컬어 두 번째(품)라고 한다.

นิทานวคฺคสํยุตฺตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

인연 품 상윳따 빨리가 모두 끝났다.