1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

සංයුත්තනිකායො

สังยุตตนิกาย

---

නිදානවග්ගො

นิทานวรรค

---

1. නිදානසංයුත්තං

๑. นิทานสังยุตต์

---

1. බුද්ධවග්ගො

๑. พุทธวรรค

---

1. පටිච්චසමුප්පාදසුත්තං

๑. ปฏิจจสมุปปาทสูตร

---

1. එවං [Pg.243] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘පටිච්චසමුප්පාදං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි; තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปฏิจจสมุปบาทแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පාදො? අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං; විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං; නාමරූපපච්චයා සළායතනං; සළායතනපච්චයා ඵස්සො; ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා; තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පාදො.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปบาทเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงเกิดขึ้นพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท

---

‘‘අවිජ්ජාය [Pg.244] ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො; විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො; නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො; සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො; ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො; වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො; තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. පඨමං.

“ก็เพราะความจางคลายดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงดับ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้วแล สูตรที่ ๑ จบ

---

2. විභඞ්ගසුත්තං

๒. วิภังคสูตร

---

2. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘පටිච්චසමුප්පාදං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි විභජිස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดง จักจำแนกปฏิจจสมุปบาทแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පාදො? අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං; විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං; නාමරූපපච්චයා සළායතනං; සළායතනපච්චයා ඵස්සො; ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා; තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปบาทเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงเกิดขึ้นพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං? යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො; අයං වුච්චති ජරා. යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො අන්තරධානං මච්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්ධානං භෙදො කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො ( ), ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා, ඉදඤ්ච මරණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ชรามรณะเป็นไฉน ความแก่ ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความมีหนังเหี่ยวย่น ความเสื่อมแห่งอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย ในหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่า ชรา ก็ความเคลื่อน ความเคลื่อนไป ความแตกทำลาย ความหายไป ความตาย ความมรณะ การทำกาละ ความแตกแห่งขันธ์ทั้งหลาย การทอดทิ้งซากศพ จากหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่า มรณะ ดังพรรณนามาฉะนี้ ชรานี้ด้วย มรณะนี้ด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ชรามรณะ

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ජාති? යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජාති සඤ්ජාති ඔක්කන්ති නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති ඛන්ධානං පාතුභාවො ආයතනානං පටිලාභො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ජාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ชาติเป็นไฉน ความเกิด ความบังเกิด ความหยั่งลง ความเกิดจำเพาะ ความปรากฏแห่งขันธ์ทั้งหลาย ความได้อายตนะทั้งหลาย ในหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ชาติ

---

‘‘කතමො [Pg.245] ච, භික්ඛවෙ, භවො? තයො මෙ, භික්ඛවෙ, භවා – කාමභවො, රූපභවො, අරූපභවො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භවො.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ภพเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ภพ ๓ อย่างเหล่านี้คือ กามภพ รูปภพ อรูปภพ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ภพ

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදානං? චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, උපාදානානි – කාමුපාදානං, දිට්ඨුපාදානං, සීලබ්බතුපාදානං, අත්තවාදුපාදානං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උපාදානං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็อุปาทานเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย อุปาทาน ๔ อย่างเหล่านี้คือ กามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน อัตตวาทุปาทาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า อุปาทาน

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, තණ්හා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, තණ්හාකායා – රූපතණ්හා, සද්දතණ්හා, ගන්ධතණ්හා, රසතණ්හා, ඵොට්ඨබ්බතණ්හා, ධම්මතණ්හා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, තණ්හා.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ตัณหาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย หมู่แห่งตัณหา ๖ เหล่านี้คือ รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ตัณหา

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනා? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, වෙදනාකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා, ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා, කායසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනා.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็เวทนาเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย หมู่แห่งเวทนา ๖ เหล่านี้คือ เวทนาเกิดแต่จักขุสัมผัส เวทนาเกิดแต่โสตสัมผัส เวทนาเกิดแต่ฆานสัมผัส เวทนาเกิดแต่ชิวหาสัมผัส เวทนาเกิดแต่กายสัมผัส เวทนาเกิดแต่มโนสัมผัส ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า เวทนา

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ඵස්සො? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ඵස්සකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සො, සොතසම්ඵස්සො, ඝානසම්ඵස්සො, ජිව්හාසම්ඵස්සො, කායසම්ඵස්සො, මනොසම්ඵස්සො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඵස්සො.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ผัสสะเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย หมู่แห่งผัสสะ ๖ เหล่านี้คือ จักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนสัมผัส ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ผัสสะ

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සළායතනං? චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, මනායතනං – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සළායතනං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็สฬายตนะเป็นไฉน จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ มนายตนะ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สฬายตนะ

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, නාමරූපං? වෙදනා, සඤ්ඤා, චෙතනා, ඵස්සො, මනසිකාරො – ඉදං වුච්චති නාමං. චත්තාරො ච මහාභූතා, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූපං. ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං, ඉදඤ්ච රූපං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, නාමරූපං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นามรูปเป็นไฉน? เวทนา สัญญา เจตนา ผัสสะ มนสิการ นี้เรียกว่านาม, มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป ๔ นี้เรียกว่ารูป, ด้วยประการฉะนี้ นามนี้ด้วย รูปนี้ด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่านามรูป”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං? ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණකායා – චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොවිඤ්ඤාණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิญญาณเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิญญาณกาย ๖ เหล่านี้คือ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าวิญญาณ”

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා – කායසඞ්ඛාරො, වචීසඞ්ඛාරො, චිත්තසඞ්ඛාරො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขาร ๓ เหล่านี้คือ กายสังขาร วจีสังขาร จิตตสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่าสังขาร”

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා? යං ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอวิชชา”

---

‘‘ඉති [Pg.246] ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. දුතියං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้” จบสูตรที่ ๒

---

3. පටිපදාසුත්තං

๓. ปฏิปทาสูตร

---

3. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘මිච්ඡාපටිපදඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි සම්මාපටිපදඤ්ච. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๓. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงมิจฉาปฏิปทาและสัมมาปฏิปทาแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังปฏิปทานั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, මිච්ඡාපටිපදා? අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, මිච්ඡාපටිපදා.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิจฉาปฏิปทาเป็นไฉน? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ามิจฉาปฏิปทา”

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සම්මාපටිපදා? අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සම්මාපටිපදා’’ති. තතියං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมมาปฏิปทาเป็นไฉน? ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสัมมาปฏิปทา” จบสูตรที่ ๓

---

4. විපස්සීසුත්තං

๔. วิปัสสีสูตร

---

4. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘විපස්සිස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කිච්ඡං වතායං ලොකො ආපන්නො ජායති ච ජීයති ච මීයති ච චවති ච උපපජ්ජති ච. අථ ච පනිමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං නප්පජානාති ජරාමරණස්ස. කුදාස්සු නාම ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායිස්සති ජරාමරණස්සා’’’ති?

๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปริวิตกนี้ได้เกิดขึ้นแก่พระวิปัสสีโพธิสัตว์ ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนแต่ตรัสรู้ ยังมิได้ตรัสรู้ว่า ‘โลกนี้ถึงความลำบากหนอ ย่อมเกิด ย่อมแก่ ย่อมตาย ย่อมจุติ ย่อมเกิดขึ้นใหม่ ก็แต่ว่า ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากทุกข์ คือชรามรณะนี้ เมื่อไรหนอ อุบายเครื่องสลัดออกจากทุกข์ คือชรามรณะนี้ จักปรากฏ’”

---

‘‘අථ ඛො භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජරාමරණං හොති, කිංපච්චයා ජරාමරණ’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො සති ජරාමරණං හොති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อชาติมีอยู่ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะมีเพราะชาติเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ [Pg.247] ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජාති හොති, කිංපච්චයා ජාතී’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘භවෙ ඛො සති ජාති හොති, භවපච්චයා ජාතී’’’ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ชาติจึงมี ชาติมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อภพมีอยู่ ชาติจึงมี ชาติมีเพราะภพเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති භවො හොති, කිංපච්චයා භවො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘උපාදානෙ ඛො සති භවො හොති, උපාදානපච්චයා භවො’’’ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ภพจึงมี ภพมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออุปาทานมีอยู่ ภพจึงมี ภพมีเพราะอุปาทานเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති උපාදානං හොති, කිංපච්චයා උපාදාන’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘තණ්හාය ඛො සති උපාදානං හොති, තණ්හාපච්චයා උපාදාන’’’න්ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ อุปาทานจึงมี อุปาทานมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อตัณหามีอยู่ อุปาทานจึงมี อุปาทานมีเพราะตัณหาเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති තණ්හා හොති, කිංපච්චයා තණ්හා’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘වෙදනාය ඛො සති තණ්හා හොති, වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’’ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ตัณหาจึงมี ตัณหามีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อเวทนามีอยู่ ตัณหาจึงมี ตัณหามีเพราะเวทนาเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති වෙදනා හොති, කිංපච්චයා වෙදනා’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ඵස්සෙ ඛො සති වෙදනා හොති, ඵස්සපච්චයා වෙදනා’’’ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ เวทนาจึงมี เวทนามีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อผัสสะมีอยู่ เวทนาจึงมี เวทนามีเพราะผัสสะเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ඵස්සො හොති, කිංපච්චයා ඵස්සො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘සළායතනෙ ඛො සති ඵස්සො හොති, සළායතනපච්චයා ඵස්සො’’’ති.

“ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ได้ทรงปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ผัสสะจึงมี ผัสสะมีเพราะอะไรเป็นปัจจัย’ ลำดับนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อสฬายตนะมีอยู่ ผัสสะจึงมี ผัสสะมีเพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย’”

---

‘‘අථ [Pg.248] ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති සළායතනං හොති, කිංපච්චයා සළායතන’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘නාමරූපෙ ඛො සති සළායතනං හොති, නාමරූපපච්චයා සළායතන’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ สฬายตนะจึงมี, เพราะอะไรเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อนามรูปมีอยู่ สฬายตนะจึงมี, เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති නාමරූපං හොති, කිංපච්චයා නාමරූප’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘විඤ්ඤාණෙ ඛො සති නාමරූපං හොති, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ นามรูปจึงมี, เพราะอะไรเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อวิญญาณมีอยู่ นามรูปจึงมี, เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති විඤ්ඤාණං හොති, කිංපච්චයා විඤ්ඤාණ’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘සඞ්ඛාරෙසු ඛො සති විඤ්ඤාණං හොති, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණ’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ วิญญาณจึงมี, เพราะอะไรเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ วิญญาณจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, කිංපච්චයා සඞ්ඛාරා’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘අවිජ්ජාය ඛො සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะอะไรเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออวิชชามีอยู่ สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’

---

‘‘ඉති හිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ‘සමුදයො, සමුදයො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.

ด้วยประการดังนี้ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วแก่พระโพธิสัตว์วิปัสสี ในธรรมทั้งหลายที่ไม่ได้เคยฟังมาในกาลก่อนว่า ‘สมุทัย, สมุทัย’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ජරාමරණං න හොති, කිස්ස නිරොධා ජරාමරණනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො අසති ජරාමරණං න හොති, ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ชรามรณะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร ชรามรณะจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อชาติไม่มีอยู่ ชรามรณะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งชาติ ชรามรณะจึงดับ’

---

‘‘අථ [Pg.249] ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ජාති න හොති, කිස්ස නිරොධා ජාතිනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘භවෙ ඛො අසති ජාති න හොති, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ชาติจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร ชาติจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อภพไม่มีอยู่ ชาติจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งภพ ชาติจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති භවො න හොති, කිස්ස නිරොධා භවනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘උපාදානෙ ඛො අසති භවො න හොති, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ภพจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร ภพจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออุปาทานไม่มีอยู่ ภพจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอุปาทาน ภพจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති උපාදානං න හොති, කිස්ස නිරොධා උපාදානනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘තණ්හාය ඛො අසති උපාදානං න හොති, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ อุปาทานจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร อุปาทานจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อตัณหาไม่มีอยู่ อุปาทานจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งตัณหา อุปาทานจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති තණ්හා න හොති, කිස්ස නිරොධා තණ්හානිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘වෙදනාය ඛො අසති තණ්හා න හොති, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ตัณหาจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร ตัณหาจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อเวทนาไม่มีอยู่ ตัณหาจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งเวทนา ตัณหาจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති වෙදනා න හොති, කිස්ස නිරොධා වෙදනානිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ඵස්සෙ ඛො අසති වෙදනා න හොති, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ เวทนาจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร เวทนาจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อผัสสะไม่มีอยู่ เวทนาจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งผัสสะ เวทนาจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ඵස්සො න හොති, කිස්ස නිරොධා ඵස්සනිරොධො’ති? අථ ඛො භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු [Pg.250] පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘සළායතනෙ ඛො අසති ඵස්සො න හොති, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ผัสสะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร ผัสสะจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อสฬายตนะไม่มีอยู่ ผัสสะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งสฬายตนะ ผัสสะจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති සළායතනං න හොති, කිස්ස නිරොධා සළායතනනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘නාමරූපෙ ඛො අසති සළායතනං න හොති, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ สฬายตนะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร สฬายตนะจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อนามรูปไม่มีอยู่ สฬายตนะจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งนามรูป สฬายตนะจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති නාමරූපං න හොති, කිස්ස නිරොධා නාමරූපනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘විඤ්ඤාණෙ ඛො අසති නාමරූපං න හොති, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ นามรูปจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งอะไร นามรูปจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคายแล้ว จึงได้ทรงตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อวิญญาณไม่มีอยู่ นามรูปจึงไม่มี, เพราะความดับแห่งวิญญาณ นามรูปจึงดับ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති විඤ්ඤාණං න හොති, කිස්ස නිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘සඞ්ඛාරෙසු ඛො අසති විඤ්ඤාණං න හොති, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ วิญญาณจึงไม่มี ความดับแห่งอะไร เป็นความดับแห่งวิญญาณ’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อสังขารไม่มีอยู่ วิญญาณจึงไม่มี ความดับแห่งสังขาร เป็นความดับแห่งวิญญาณ’

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති, කිස්ස නිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘අවිජ්ජාය ඛො අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์วิปัสสีได้ทรงมีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ สังขารจึงไม่มี ความดับแห่งอะไร เป็นความดับแห่งสังขาร’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์วิปัสสีทรงมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออวิชชาไม่มีอยู่ สังขารจึงไม่มี ความดับแห่งอวิชชา เป็นความดับแห่งสังขาร’

---

‘‘ඉති හිදං අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතීති. ‘නිරොධො, නිරොධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි’’. චතුත්ථං.

ด้วยประการฉะนี้ ความดับแห่งสังขารย่อมมี เพราะความดับแห่งอวิชชา ความดับแห่งวิญญาณย่อมมี เพราะความดับแห่งสังขาร...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว แก่พระโพธิสัตว์วิปัสสี ในธรรมทั้งหลายที่ไม่ได้เคยฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือความดับ นี้คือความดับ’

---

(සත්තන්නම්පි බුද්ධානං එවං විත්ථාරෙතබ්බො).

(พึงขยายความแห่งพระพุทธเจ้าทั้ง ๗ พระองค์อย่างนี้)

---

5. සිඛීසුත්තං

๕. สิขีสูตร

---

5. සිඛිස්ස[Pg.251], භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස…පෙ….

๕. ภิกษุทั้งหลาย แด่พระผู้มีพระภาคสิขี ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...

---

6. වෙස්සභූසුත්තං

๖. เวสสภูสูตร

---

6. වෙස්සභුස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස…පෙ….

๖. ภิกษุทั้งหลาย แด่พระผู้มีพระภาคเวสสภู ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...

---

7. කකුසන්ධසුත්තං

๗. กกุสันธสูตร

---

7. කකුසන්ධස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස…පෙ….

๗. ภิกษุทั้งหลาย แด่พระผู้มีพระภาคกกุสันธะ ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...

---

8. කොණාගමනසුත්තං

๘. โกณาคมนสูตร

---

8. කොණාගමනස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස…පෙ….

๘. ภิกษุทั้งหลาย แด่พระผู้มีพระภาคโกณาคมนะ ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...

---

9. කස්සපසුත්තං

๙. กัสสปสูตร

---

9. කස්සපස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස…පෙ….

๙. ภิกษุทั้งหลาย แด่พระผู้มีพระภาคกัสสปะ ผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...

---

10. ගොතමසුත්තං

๑๐. โคตมสูตร

---

10. ‘‘පුබ්බෙව මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කිච්ඡං වතායං ලොකො ආපන්නො ජායති ච ජීයති ච මීයති ච චවති ච උපපජ්ජති ච. අථ ච පනිමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං නප්පජානාති ජරාමරණස්ස. කුදාස්සු නාම ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායිස්සති ජරාමරණස්සා’’’ති?

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่ตรัสรู้ เมื่อเรายังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ ได้มีความปริวิตกว่า ‘โลกนี้ถึงความลำบากหนอ ย่อมเกิด ย่อมแก่ ย่อมตาย ย่อมจุติ ย่อมเกิดใหม่ ก็แต่ว่า ย่อมไม่รู้ทางสลัดออกจากทุกข์คือชรามรณะนี้ เมื่อไรหนอ ทางสลัดออกจากทุกข์คือชรามรณะนี้จักปรากฏ’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජරාමරණං හොති, කිංපච්චයා ජරාමරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො සති ජරාමරණං හොති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะมีปัจจัยอะไร’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อชาติมีอยู่ ชรามรณะจึงมี ชรามรณะมีชาติเป็นปัจจัย’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජාති හොති…පෙ… භවො… උපාදානං… තණ්හා… වෙදනා… ඵස්සො… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරා හොන්ති, කිංපච්චයා සඞ්ඛාරා’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ[Pg.252], යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘අවිජ්ජාය ඛො සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอมีอยู่ ชาติจึงมี...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...สังขารจึงมี สังขารมีปัจจัยอะไร’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออวิชชามีอยู่ สังขารจึงมี สังขารมีอวิชชาเป็นปัจจัย’

---

‘‘ඉති හිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ‘සමුදයො, සමුදයො’ති ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.

ด้วยประการฉะนี้ สังขารย่อมมี เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย วิญญาณย่อมมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว แก่เรา ในธรรมทั้งหลายที่ไม่ได้เคยฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือความเกิดขึ้น นี้คือความเกิดขึ้น’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ජරාමරණං න හොති, කිස්ස නිරොධා ජරාමරණනිරොධො’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො අසති ජරාමරණං න හොති, ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ชรามรณะจึงไม่มี ความดับแห่งอะไร เป็นความดับแห่งชรามรณะ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่อชาติไม่มีอยู่ ชรามรณะจึงไม่มี ความดับแห่งชาติ เป็นความดับแห่งชรามรณะ’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ජාති න හොති…පෙ… භවො… උපාදානං… තණ්හා… වෙදනා… ඵස්සො… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරා න හොන්ති, කිස්ස නිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘අවිජ්ජාය ඛො අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความปริวิตกว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มีอยู่ ชาติจึงไม่มี...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...สังขารจึงไม่มี ความดับแห่งอะไร เป็นความดับแห่งสังขาร’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นมนสิการโดยแยบคาย จึงได้ตรัสรู้ด้วยปัญญาว่า ‘เมื่ออวิชชาไม่มีอยู่ สังขารจึงไม่มี ความดับแห่งอวิชชา เป็นความดับแห่งสังขาร’

---

‘‘ඉති හිදං අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ‘නිරොධො, නිරොධො’ති ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදී’’ති. දසමො.

ด้วยประการฉะนี้ ความดับแห่งสังขารย่อมมี เพราะความดับแห่งอวิชชา ความดับแห่งวิญญาณย่อมมี เพราะความดับแห่งสังขาร...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้ว แก่เรา ในธรรมทั้งหลายที่ไม่ได้เคยฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือความดับ นี้คือความดับ’

---

බුද්ධවග්ගො පඨමො.

พุทธวรรคที่ ๑ จบ

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

දෙසනා විභඞ්ගපටිපදා ච,විපස්සී සිඛී ච වෙස්සභූ;

කකුසන්ධො කොණාගමනො කස්සපො,මහාසක්‍යමුනි ච ගොතමොති.

เทสนาสูตร วิภังคสูตร ปฏิปทาสูตร วิปัสสีสูตร สิขีสูตร เวสสภูสูตร กกุสันธสูตร โกณาคมนสูตร กัสสปสูตร และโคตมมหาสักยมุนีสูตร

---

2. ආහාරවග්ගො

๒. อาหาารวรรค

---

1. ආහාරසුත්තං

๑. อาหารสูตร

---

11. එවං [Pg.253] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ…පෙ… එතදවොච – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය. කතමෙ චත්තාරො? කබළීකාරො ආහාරො – ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය’’.

๑๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี...ฯลฯ...ตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพ. อาหาร ๔ อย่างอะไรบ้าง คือ กวฬิงการาหาร หยาบหรือละเอียด ๑ ผัสสะเป็นที่ ๒ มโนสัญเจตนาเป็นที่ ๓ วิญญาณเป็นที่ ๔. ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้แล เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพ.

---

‘‘ඉමෙ, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආහාරා කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා? ඉමෙ චත්තාරො ආහාරා තණ්හානිදානා තණ්හාසමුදයා තණ්හාජාතිකා තණ්හාපභවා. තණ්හා චායං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා? තණ්හා වෙදනානිදානා වෙදනාසමුදයා වෙදනාජාතිකා වෙදනාපභවා. වෙදනා චායං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා? වෙදනා ඵස්සනිදානා ඵස්සසමුදයා ඵස්සජාතිකා ඵස්සපභවා. ඵස්සො චායං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො? ඵස්සො සළායතනනිදානො සළායතනසමුදයො සළායතනජාතිකො සළායතනපභවො. සළායතනඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං? සළායතනං නාමරූපනිදානං නාමරූපසමුදයං නාමරූපජාතිකං නාමරූපපභවං. නාමරූපඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං? නාමරූපං විඤ්ඤාණනිදානං විඤ්ඤාණසමුදයං විඤ්ඤාණජාතිකං විඤ්ඤාණපභවං. විඤ්ඤාණඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං? විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරනිදානං සඞ්ඛාරසමුදයං සඞ්ඛාරජාතිකං සඞ්ඛාරපභවං. සඞ්ඛාරා චිමෙ, භික්ඛවෙ, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා? සඞ්ඛාරා අවිජ්ජානිදානා අවිජ්ජාසමුදයා අවිජ්ජාජාතිකා අවිජ්ජාපභවා.

“ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างนี้ มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ อาหาร ๔ อย่างนี้ มีตัณหาเป็นนิทาน มีตัณหาเป็นสมุทัย มีตัณหาเป็นชาติ มีตัณหาเป็นประภพ แม้ตัณหานี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ ตัณหามีเวทนาเป็นนิทาน มีเวทนาเป็นสมุทัย มีเวทนาเป็นชาติ มีเวทนาเป็นประภพ แม้เวทนานี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ เวทนามีผัสสะเป็นนิทาน มีผัสสะเป็นสมุทัย มีผัสสะเป็นชาติ มีผัสสะเป็นประภพ แม้ผัสสะนี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ ผัสสะมีสฬายตนะเป็นนิทาน มีสฬายตนะเป็นสมุทัย มีสฬายตนะเป็นชาติ มีสฬายตนะเป็นประภพ แม้สฬายตนะนี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ สฬายตนะมีนามรูปเป็นนิทาน มีนามรูปเป็นสมุทัย มีนามรูปเป็นชาติ มีนามรูปเป็นประภพ แม้นามรูปนี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ นามรูปมีวิญญาณเป็นนิทาน มีวิญญาณเป็นสมุทัย มีวิญญาณเป็นชาติ มีวิญญาณเป็นประภพ แม้วิญญาณนี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ วิญญาณมีสังขารเป็นนิทาน มีสังขารเป็นสมุทัย มีสังขารเป็นชาติ มีสังขารเป็นประภพ แม้สังขารเหล่านี้เล่า ภิกษุทั้งหลาย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นประภพ สังขารทั้งหลายมีอวิชชาเป็นนิทาน มีอวิชชาเป็นสมุทัย มีอวิชชาเป็นชาติ มีอวิชชาเป็นประภพ”

---

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො [Pg.254] …පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแหละ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้” สูตรที่ ๑ จบ

---

2. මොළියඵග්ගුනසුත්තං

๒. โมฬิยผัคคุณสูตร

---

12. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය. කතමෙ චත්තාරො? කබළීකාරො ආහාරො – ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහායා’’ති.

๑๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพ ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ กวฬิงการาหาร ที่หยาบบ้าง ละเอียดบ้าง ๑ ผัสสาหารเป็นที่ ๒ มโนสัญเจตนาหารเป็นที่ ๓ วิญญาณาหารเป็นที่ ๔ ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้แล เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพ”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා මොළියඵග්ගුනො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතී’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච – ‘‘‘ආහාරෙතී’ති අහං න වදාමි. ‘ආහාරෙතී’ති චාහං වදෙය්‍යං, තත්‍රස්ස කල්ලො පඤ්හො – ‘කො නු ඛො, භන්තෙ, ආහාරෙතී’ති? එවං චාහං න වදාමි. එවං මං අවදන්තං යො එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරො’ති, එස කල්ලො පඤ්හො. තත්‍ර කල්ලං වෙය්‍යාකරණං – ‘විඤ්ඤාණාහාරො ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා පච්චයො, තස්මිං භූතෙ සති සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො’’’ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระโมฬิยผัคคุณะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมบริโภควิญญาณาหาร” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปัญหานี้ไม่ควร เราไม่ได้กล่าวว่า ‘ย่อมบริโภค’ ถ้าเราพึงกล่าวว่า ‘ย่อมบริโภค’ ในคำนั้น ปัญหาก็จะควรว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมบริโภค’ แต่เราไม่ได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้ไม่ได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วิญญาณาหารเป็นปัจจัยแก่ธรรมอะไรหนอแล’ ปัญหานี้จึงจะควร ในปัญหานั้น พึงตอบให้ถูกต้องว่า ‘วิญญาณาหารเป็นปัจจัยเพื่อความบังเกิดแห่งภพใหม่ต่อไป เมื่อภพนั้นมีอยู่ สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี’”

---

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, ඵුසතී’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච – ‘‘‘ඵුසතී’ති අහං න වදාමි. ‘ඵුසතී’ති චාහං වදෙය්‍යං, තත්‍රස්ස කල්ලො පඤ්හො – ‘කො නු ඛො, භන්තෙ, ඵුසතී’ති? එවං චාහං න වදාමි. එවං මං අවදන්තං යො එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිංපච්චයා නු ඛො, භන්තෙ, ඵස්සො’ති, එස කල්ලො පඤ්හො. තත්‍ර කල්ලං වෙය්‍යාකරණං – ‘සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා’’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมผัสสะ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปัญหานี้ไม่ควร เราไม่ได้กล่าวว่า ‘ย่อมผัสสะ’ ถ้าเราพึงกล่าวว่า ‘ย่อมผัสสะ’ ในคำนั้น ปัญหาก็จะควรว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมผัสสะ’ แต่เราไม่ได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้ไม่ได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอแล ผัสสะจึงมี’ ปัญหานี้จึงจะควร ในปัญหานั้น พึงตอบให้ถูกต้องว่า ‘เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี’”

---

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, වෙදයතී’’ති ? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච – ‘‘‘වෙදයතී’ති අහං න වදාමි. ‘වෙදයතී’ති චාහං වදෙය්‍යං, තත්‍රස්ස කල්ලො පඤ්හො – ‘කො නු ඛො, භන්තෙ, වෙදයතී’ති? එවං චාහං න වදාමි. එවං මං අවදන්තං යො එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිංපච්චයා නු ඛො, භන්තෙ, වෙදනා’ති, එස කල්ලො පඤ්හො. තත්‍ර කල්ලං වෙය්‍යාකරණං – ‘ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมเสวยเวทนา” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปัญหานี้ไม่ควร เราไม่ได้กล่าวว่า ‘ย่อมเสวยเวทนา’ ถ้าเราพึงกล่าวว่า ‘ย่อมเสวยเวทนา’ ในคำนั้น ปัญหาก็จะควรว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมเสวยเวทนา’ แต่เราไม่ได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้ไม่ได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอแล เวทนาจึงมี’ ปัญหานี้จึงจะควร ในปัญหานั้น พึงตอบให้ถูกต้องว่า ‘เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี’”

---

‘‘කො [Pg.255] නු ඛො, භන්තෙ, තසතී’’ති ? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච – ‘‘‘තසතී’ති අහං න වදාමි. ‘තසතී’ති චාහං වදෙය්‍යං, තත්‍රස්ස කල්ලො පඤ්හො – ‘කො නු ඛො, භන්තෙ, තසතී’ති? එවං චාහං න වදාමි. එවං මං අවදන්තං යො එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිංපච්චයා නු ඛො, භන්තෙ, තණ්හා’ති, එස කල්ලො පඤ්හො. තත්‍ර කල්ලං වෙය්‍යාකරණං – ‘වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදාන’’’න්ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมทะยานอยาก” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปัญหานี้ไม่ควร เราไม่ได้กล่าวว่า ‘ย่อมทะยานอยาก’ ถ้าเราพึงกล่าวว่า ‘ย่อมทะยานอยาก’ ในคำนั้น ปัญหาก็จะควรว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมทะยานอยาก’ แต่เราไม่ได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้ไม่ได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอแล ตัณหาจึงมี’ ปัญหานี้จึงจะควร ในปัญหานั้น พึงตอบให้ถูกต้องว่า ‘เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี’”

---

‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, උපාදියතී’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච – ‘‘‘උපාදියතී’ති අහං න වදාමි. ‘උපාදියතී’ති චාහං වදෙය්‍යං, තත්‍රස්ස කල්ලො පඤ්හො – ‘කො නු ඛො, භන්තෙ, උපාදියතී’ති? එවං චාහං න වදාමි. එවං මං අවදන්තං යො එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිංපච්චයා නු ඛො, භන්තෙ, උපාදාන’න්ති, එස කල්ලො පඤ්හො. තත්‍ර කල්ලං වෙය්‍යාකරණං – ‘තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො’ති…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมยึดมั่น” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปัญหานี้ไม่ควร เราไม่ได้กล่าวว่า ‘ย่อมยึดมั่น’ ถ้าเราพึงกล่าวว่า ‘ย่อมยึดมั่น’ ในคำนั้น ปัญหาก็จะควรว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใครหนอย่อมยึดมั่น’ แต่เราไม่ได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้ไม่ได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอแล อุปาทานจึงมี’ ปัญหานี้จึงจะควร ในปัญหานั้น พึงตอบให้ถูกต้องว่า ‘เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี’...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘ඡන්නං ත්වෙව, ඵග්ගුන, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා ඵස්සනිරොධො; ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො; වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො; තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. දුතියං.

ดูก่อนผัคคุนะ เพราะความดับโดยไม่เหลือแห่งผัสสายตนะ ๖ ประการเท่านั้น ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้แล จบ สูตรที่ ๒

---

3. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๓. สมณพราหมณสูตร

---

13. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං නප්පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති; ජාතිං…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා; න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං [Pg.256] වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති.

๑๓. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดซึ่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ; ไม่รู้ชัดซึ่งชาติ... ภพ... อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ... ไม่รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ก็มิได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ แล้วเข้าถึงอยู่ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති; ජාතිං…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති, තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා; තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. තතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดซึ่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ; รู้ชัดซึ่งชาติ... ภพ... อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ... รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขาร รู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขาร รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมยอมรับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ก็ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ แล้วเข้าถึงอยู่ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน จบ สูตรที่ ๓

---

4. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๔. ทุติยสมณพราหมณสูตร

---

14. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙ ධම්මෙ නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං සමුදයං නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධං නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති, කතමෙ ධම්මෙ නප්පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං සමුදයං නප්පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං නිරොධං නප්පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති’’?

๑๔. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่านี้ (คือ) ไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่าไหน ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่าไหน ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่าไหน ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่าไหน?

---

‘‘ජරාමරණං නප්පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති; ජාතිං…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති. ඉමෙ ධම්මෙ නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං සමුදයං නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධං නප්පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති. න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති.

(คือ) ไม่รู้ชัดซึ่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชราและมรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ; ไม่รู้ชัดซึ่งชาติ... ภพ... อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ... ไม่รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร, ไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่านี้ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่านี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ก็มิได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ แล้วเข้าถึงอยู่ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน

---

‘‘යෙ [Pg.257] ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමෙ ධම්මෙ පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං සමුදයං පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධං පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති, කතමෙ ධම්මෙ පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං සමුදයං පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං නිරොධං පජානන්ති, කතමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่านี้ (คือ) รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่าไหน รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่าไหน รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่าไหน รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่าไหน?

---

‘‘ජරාමරණං පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති; ජාතිං…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති. ඉමෙ ධම්මෙ පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං සමුදයං පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධං පජානන්ති, ඉමෙසං ධම්මානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති. තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා, බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා. තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. චතුත්ථං.

(คือ) รู้ชัดซึ่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชราและมรณะ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ; รู้ชัดซึ่งชาติ... ภพ... อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ... รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขาร รู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขาร รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร, รู้ชัดซึ่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งธรรมเหล่านี้ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งธรรมเหล่านี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมยอมรับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ก็ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ แล้วเข้าถึงอยู่ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน จบ สูตรที่ ๔

---

5. කච්චානගොත්තසුත්තං

๕. กัจจานโคตตสูตร

---

15. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා කච්චානගොත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කච්චානගොත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සම්මාදිට්ඨි සම්මාදිට්ඨී’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සම්මාදිට්ඨි හොතී’’ති?

๑๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระกัจจานโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระกัจจานโคตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘สัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงจะชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ”

---

‘‘ද්වයනිස්සිතො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන – අත්ථිතඤ්චෙව නත්ථිතඤ්ච. ලොකසමුදයං ඛො, කච්චාන, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යා ලොකෙ නත්ථිතා සා න හොති. ලොකනිරොධං ඛො, කච්චාන, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො යා ලොකෙ අත්ථිතා සා න හොති. උපයුපාදානාභිනිවෙසවිනිබන්ධො ඛ්වායං, කච්චාන, ලොකො යෙභුය්‍යෙන. තඤ්චායං උපයුපාදානං චෙතසො අධිට්ඨානං අභිනිවෙසානුසයං න උපෙති න උපාදියති නාධිට්ඨාති – ‘අත්තා මෙ’ති. ‘දුක්ඛමෙව උප්පජ්ජමානං [Pg.258] උප්පජ්ජති, දුක්ඛං නිරුජ්ඣමානං නිරුජ්ඣතී’ති න කඞ්ඛති න විචිකිච්ඡති අපරපච්චයා ඤාණමෙවස්ස එත්ථ හොති. එත්තාවතා ඛො, කච්චාන, සම්මාදිට්ඨි හොති.

“ดูก่อนกัจจานะ โลกนี้โดยส่วนมากอาศัยส่วน ๒ อย่าง คือ ความมี (อัตถิตา) และความไม่มี (นัตถิตา) ดูก่อนกัจจานะ เมื่อบุคคลเห็นเหตุเกิดแห่งโลกตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบ ความไม่มีในโลก ย่อมไม่มี ดูก่อนกัจจานะ เมื่อบุคคลเห็นความดับแห่งโลกตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบ ความมีในโลก ย่อมไม่มี ดูก่อนกัจจานะ โลกนี้โดยส่วนมากถูกผูกรัดด้วยอุปายะ อุปาทาน และอภินิเวส แต่อริยสาวกนี้ ย่อมไม่เข้าถึง ไม่ยึดมั่น ไม่ตั้งไว้ซึ่งอุปายะและอุปาทานนั้น อันเป็นที่ตั้งมั่น เป็นอภินิเวสและอนุสัยแห่งจิตว่า ‘อัตตาของเรา’ ย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัยว่า ‘ทุกข์นั่นแหละเมื่อเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้น ทุกข์เมื่อดับ ย่อมดับ’ ญาณของอริยสาวกนั้นในเรื่องนี้ย่อมเกิดขึ้นได้โดยไม่ต้องอาศัยผู้อื่น ดูก่อนกัจจานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล จึงชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ

---

‘‘‘සබ්බං අත්ථී’ති ඛො, කච්චාන, අයමෙකො අන්තො. ‘සබ්බං නත්ථී’ති අයං දුතියො අන්තො. එතෙ තෙ, කච්චාන, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති. පඤ්චමං.

“ดูก่อนกัจจานะ ‘สิ่งทั้งปวงมีอยู่’ นี้เป็นส่วนสุดที่หนึ่ง ‘สิ่งทั้งปวงไม่มีอยู่’ นี้เป็นส่วนสุดที่สอง ดูก่อนกัจจานะ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้” กัจจานโคตตสูตรที่ ๕ จบ

---

6. ධම්මකථිකසුත්තං

๖. ธัมมกถิกสูตรที่ ๖

---

16. සාවත්ථියං …පෙ… අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘ධම්මකථිකො ධම්මකථිකො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මකථිකො හොතී’’ති?

๑๖. ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ภิกษุนั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘ธรรมกถึก ธรรมกถึก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงจะชื่อว่าเป็นธรรมกถึก”

---

‘‘ජරාමරණස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. ජරාමරණස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. ජරාමරණස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය.

“ดูก่อนภิกษุ ถ้าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุธรรมกถึก’ ถ้าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม’ ถ้าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ยึดมั่น เนื่องจากความเบื่อหน่าย ความคลายกำหนัด ความดับแห่งชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้บรรลุนิพพานในปัจจุบัน’

---

‘‘ජාතියා චෙ භික්ඛු…පෙ… භවස්ස චෙ භික්ඛු… උපාදානස්ස චෙ භික්ඛු… තණ්හාය චෙ භික්ඛු… වෙදනාය චෙ භික්ඛු… ඵස්සස්ස චෙ භික්ඛු… සළායතනස්ස චෙ භික්ඛු… නාමරූපස්ස චෙ භික්ඛු… විඤ්ඤාණස්ස චෙ භික්ඛු… සඞ්ඛාරානං චෙ භික්ඛු… අවිජ්ජාය චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ‘ධම්මකථිකො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. අවිජ්ජාය චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය. අවිජ්ජාය චෙ භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, ‘දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති.

“ดูก่อนภิกษุ ถ้าภิกษุแสดงธรรม... แห่งชาติ...ฯลฯ... แห่งภพ... แห่งอุปาทาน... แห่งตัณหา... แห่งเวทนา... แห่งผัสสะ... แห่งสฬายตนะ... แห่งนามรูป... แห่งวิญญาณ... แห่งสังขารทั้งหลาย... ดูก่อนภิกษุ ถ้าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งอวิชชา ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุธรรมกถึก’ ถ้าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งอวิชชา ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม’ ถ้าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ยึดมั่น เนื่องจากความเบื่อหน่าย ความคลายกำหนัด ความดับแห่งอวิชชา ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้บรรลุนิพพานในปัจจุบัน’” ธัมมกถิกสูตรที่ ๖ จบ

---

7. අචෙලකස්සපසුත්තං

๗. อเจลกัสสปสูตรที่ ๗

---

17. එවං [Pg.259] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො අචෙලො කස්සපො භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පුච්ඡෙය්‍යාම මයං භවන්තං ගොතමං කඤ්චිදෙව දෙසං, සචෙ නො භවං ගොතමො ඔකාසං කරොති පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණායා’’ති.

๑๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ อเจลกัสสปะได้เห็นพระผู้มีพระภาคเสด็จมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว ได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง อเจลกัสสปะผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าพเจ้าทั้งหลายปรารถนาจะทูลถามท่านพระโคดมถึงเรื่องราวบางอย่าง ถ้าท่านพระโคดมจะโปรดประทานโอกาสเพื่อการพยากรณ์ปัญหา”

---

‘‘අකාලො ඛො තාව, කස්සප, පඤ්හස්ස; අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා’’ති. දුතියම්පි ඛො අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච ‘‘පුච්ඡෙය්‍යාම මයං භවන්තං ගොතමං කඤ්චිදෙව දෙසං, සචෙ නො භවං ගොතමො ඔකාසං කරොති පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණායා’’ති. ‘‘අකාලො ඛො තාව, කස්සප, පඤ්හස්ස; අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා’’ති. තතියම්පි ඛො අචෙලො කස්සපො…පෙ… අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හාති. එවං වුත්තෙ, අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘න ඛො පන මයං භවන්තං ගොතමං බහුදෙව පුච්ඡිතුකාමා’’ති. ‘‘පුච්ඡ, කස්සප, යදාකඞ්ඛසී’’ති.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ยังไม่เป็นกาลเพื่อจะถามปัญหา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านอยู่” แม้ครั้งที่สอง อเจลกัสสปะก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าพเจ้าทั้งหลายปรารถนาจะทูลถามท่านพระโคดมถึงเรื่องราวบางอย่าง ถ้าท่านพระโคดมจะโปรดประทานโอกาสเพื่อการพยากรณ์ปัญหา” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ยังไม่เป็นกาลเพื่อจะถามปัญหา เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านอยู่” แม้ครั้งที่สาม อเจลกัสสปะ...ฯลฯ... เรากำลังเข้าไปในละแวกบ้านอยู่ เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว อเจลกัสสปะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าทั้งหลายก็ไม่ได้ปรารถนาจะทูลถามท่านพระโคดมมากมายอะไรนัก” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนกัสสปะ ท่านปรารถนาจะถามสิ่งใด ก็จงถามเถิด”

---

‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, ‘සයංකතං දුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති භගවා අවොච. ‘කිං පන, භො ගොතම, පරංකතං දුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති භගවා අවොච. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති භගවා අවොච. ‘කිං පන භො ගොතම, අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති භගවා අවොච. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි දුක්ඛ’න්ති? ‘න ඛො, කස්සප, නත්ථි දුක්ඛං. අත්ථි ඛො, කස්සප, දුක්ඛ’න්ති. ‘තෙන හි භවං ගොතමො දුක්ඛං න ජානාති, න පස්සතී’ති. ‘න ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛං න ජානාමි, න පස්සාමි. ජානාමි ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛං; පස්සාමි ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛ’’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ทุกข์ที่ตนทำเองมีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ทุกข์ที่ผู้อื่นทำมีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ทุกข์ที่ตนทำเองและผู้อื่นทำมีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ทุกข์ที่ตนเองก็ไม่ได้ทำ ผู้อื่นก็ไม่ได้ทำ เกิดขึ้นเองลอยๆ มีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ทุกข์ไม่มีอยู่หรือ” “กัสสปะ ทุกข์ไม่มีอยู่ก็หาไม่ กัสสปะ ทุกข์มีอยู่แล” “ถ้าเช่นนั้น ท่านพระโคดมย่อมไม่ทรงรู้ ไม่ทรงเห็นทุกข์” “กัสสปะ เราไม่รู้ไม่เห็นทุกข์ก็หาไม่ กัสสปะ เรารู้ทุกข์อยู่แล เราเห็นทุกข์อยู่แล”

---

‘‘කි නු ඛො, භො ගොතම, ‘සයංකතං දුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති වදෙසි. ‘කිං පන, භො ගොතම, පරංකතං දුක්ඛ’න්ති ඉති [Pg.260] පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති වදෙසි. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති වදෙසි. ‘කිං පන, භො ගොතම, අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, කස්සපා’ති වදෙසි. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි දුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛො, කස්සප, නත්ථි දුක්ඛං, අත්ථි ඛො, කස්සප, දුක්ඛ’න්ති වදෙසි. ‘තෙන හි භවං ගොතමො දුක්ඛං න ජානාති න පස්සතී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛං න ජානාමි න පස්සාමි. ජානාමි ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛං; පස්සාමි ඛ්වාහං, කස්සප, දුක්ඛ’න්ති වදෙසි. ආචික්ඛතු ච මෙ, භන්තෙ, භගවා දුක්ඛං. දෙසෙතු ච මෙ, භන්තෙ, භගවා දුක්ඛ’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อพระองค์ถูกทูลถามว่า ‘ทุกข์ที่ตนทำเองมีอยู่หรือ’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อถูกทูลถามว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ทุกข์ที่ผู้อื่นทำมีอยู่หรือ’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อถูกทูลถามว่า ‘ทุกข์ที่ตนทำเองและผู้อื่นทำมีอยู่หรือ’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อถูกทูลถามว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ทุกข์ที่ตนเองก็ไม่ได้ทำ ผู้อื่นก็ไม่ได้ทำ เกิดขึ้นเองลอยๆ มีอยู่หรือ’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ ท่านอย่ากล่าวอย่างนั้น’ เมื่อถูกทูลถามว่า ‘ทุกข์ไม่มีอยู่หรือ’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ ทุกข์ไม่มีอยู่ก็หาไม่ กัสสปะ ทุกข์มีอยู่แล’ เมื่อถูกทูลถามว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านพระโคดมย่อมไม่ทรงรู้ ไม่ทรงเห็นทุกข์’ ก็ตรัสว่า ‘กัสสปะ เราไม่รู้ไม่เห็นทุกข์ก็หาไม่ กัสสปะ เรารู้ทุกข์อยู่แล เราเห็นทุกข์อยู่แล’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดตรัสบอกทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด”

---

‘‘‘සො කරොති සො පටිසංවෙදයතී’ති ඛො, කස්සප, ආදිතො සතො ‘සයංකතං දුක්ඛ’න්ති ඉති වදං සස්සතං එතං පරෙති. ‘අඤ්ඤො කරොති අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතී’ති ඛො, කස්සප, වෙදනාභිතුන්නස්ස සතො ‘පරංකතං දුක්ඛ’න්ති ඉති වදං උච්ඡෙදං එතං පරෙති. එතෙ තෙ, කස්සප, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

“กัสสปะ เมื่อกล่าวว่า ‘ผู้ทำนั่นแหละ เป็นผู้เสวยผล’ ดังนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้มาแต่ต้น ผู้ที่กล่าวว่า ‘ทุกข์ตนทำเอง’ ดังนี้ เขาย่อมเข้าถึงสัสสตทิฏฐินี้ กัสสปะ เมื่อกล่าวว่า ‘คนหนึ่งทำ อีกคนหนึ่งเสวยผล’ ดังนี้ เมื่อถูกเวทนาครอบงำอยู่ ผู้ที่กล่าวว่า ‘ทุกข์ผู้อื่นทำ’ ดังนี้ เขาย่อมเข้าถึงอุจเฉททิฏฐินี้ กัสสปะ ตถาคตไม่เข้าใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ เพราะความดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั้นนั่นเทียว สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้’”

---

එවං වුත්තෙ, අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය…පෙ… චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති; එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อเจลกัสสปะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แจ่มแจ้งนัก พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แจ่มแจ้งนัก พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ...ฯลฯ... คนมีจักษุย่อมเห็นรูปได้ ฉันใด พระธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้วโดยปริยายเป็นอันมาก ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาค พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชา พึงได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด”

---

‘‘යො ඛො, කස්සප, අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ආකඞ්ඛති පබ්බජ්ජං, ආකඞ්ඛති උපසම්පදං, සො චත්තාරො මාසෙ පරිවසති. චතුන්නං මාසානං අච්චයෙන (පරිවුත්ථපරිවාසං) ආරද්ධචිත්තා භික්ඛූ පබ්බාජෙන්ති උපසම්පාදෙන්ති භික්ඛුභාවාය. අපි ච මයා පුග්ගලවෙමත්තතා විදිතා’’ති.

“กัสสปะ ผู้ที่เคยเป็นเดียรถีย์อื่นมาก่อน หวังบรรพชา หวังอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ ผู้นั้นต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน เมื่อล่วงไป ๔ เดือนแล้ว ภิกษุทั้งหลายมีจิตยินดี จึงให้บรรพชา ให้อุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุ แต่ว่า เราย่อมทราบความแตกต่างแห่งบุคคล”

---

‘‘සචෙ[Pg.261], භන්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ආකඞ්ඛති පබ්බජ්ජං, ආකඞ්ඛති උපසම්පදං, චත්තාරො මාසෙ පරිවසති. චතුන්නං මාසානං අච්චයෙන (පරිවුත්ථපරිවාසං) ආරද්ධචිත්තා භික්ඛූ පබ්බාජෙන්ති උපසම්පාදෙන්ති භික්ඛුභාවාය. අහං චත්තාරි වස්සානි පරිවසිස්සාමි, චතුන්නං වස්සානං අච්චයෙන (පරිවුත්ථපරිවාසං) ආරද්ධචිත්තා භික්ඛූ පබ්බාජෙන්තු උපසම්පාදෙන්තු භික්ඛුභාවායා’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าผู้ที่เคยเป็นเดียรถีย์อื่นมาก่อน หวังบรรพชา หวังอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ ต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือน เมื่อล่วงไป ๔ เดือนแล้ว ภิกษุทั้งหลายมีจิตยินดี จึงให้บรรพชา ให้อุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุไซร้ ข้าพระองค์จักอยู่ปริวาส ๔ ปี เมื่อล่วงไป ๔ ปีแล้ว ขอภิกษุทั้งหลายผู้มีจิตยินดี จงให้บรรพชา ให้อุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุเถิด”

---

අලත්ථ ඛො අචෙලො කස්සපො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පදං. අචිරූපසම්පන්නො ච පනායස්මා කස්සපො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා කස්සපො අරහතං අහොසීති. සත්තමං.

อเจลกัสสปะได้บรรพชา ได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ก็แล ท่านพระกัสสปะอุปสมบทแล้วไม่นาน อยู่ผู้เดียว หลีกเร้น ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ ไม่นานนักก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี” ก็แล ท่านพระกัสสปะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลายแล สูตรที่ ๗ จบ

---

8. තිම්බරුකසුත්තං

๘. ติมพรุกสูตรที่ ๘

---

18. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො තිම්බරුකො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො තිම්බරුකො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච –

๑๘. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ติมพรุกะปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ติมพรุกะปริพาชกครั้นนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති භගවා අවොච. ‘කිං පන, භො ගොතම, පරංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති භගවා අවොච. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති භගවා අවොච. ‘කිං පන, භො ගොතම, අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛ’න්ති? ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති භගවා අවොච. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි සුඛදුක්ඛ’න්ති? ‘න ඛො, තිම්බරුක, නත්ථි සුඛදුක්ඛං; අත්ථි ඛො, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛ’න්ති. ‘තෙන හි භවං ගොතමො සුඛදුක්ඛං න ජානාති, න පස්සතී’ති? ‘න ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛං න ජානාමි, න පස්සාමි. ජානාමි ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛං; පස්සාමි ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛ’’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนทำเอง มีอยู่หรือหนอ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ผู้อื่นทำให้ มีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย มีอยู่หรือหนอ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนก็ไม่ได้ทำเอง ผู้อื่นก็ไม่ได้ทำให้ เกิดขึ้นเองลอยๆ มีอยู่หรือ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ” “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ไม่มีอยู่หรือหนอ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ติมพรุกะ สุขทุกข์ไม่มีอยู่ ก็หามิได้ ติมพรุกะ สุขทุกข์มีอยู่แล” (ติมพรุกะทูลถามว่า) “ถ้าเช่นนั้น ท่านพระโคดมย่อมไม่ทรงทราบ ย่อมไม่ทรงเห็นสุขทุกข์หรือ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ติมพรุกะ เราไม่รู้ไม่เห็นสุขทุกข์ ก็หามิได้ ติมพรุกะ เรารู้สุขทุกข์อยู่ ติมพรุกะ เราเห็นสุขทุกข์อยู่”

---

‘‘‘කිං [Pg.262] නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති වදෙසි. ‘කිං පන, භො ගොතම, පරංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති වදෙසි. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති වදෙසි. ‘කිං පන, භො ගොතම, අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘මා හෙවං, තිම්බරුකා’ති වදෙසි. ‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි සුඛදුක්ඛ’න්ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛො, තිම්බරුක, නත්ථි සුඛදුක්ඛං; අත්ථි ඛො, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛ’න්ති වදෙසි. ‘තෙන හි භවං ගොතමො සුඛදුක්ඛං න ජානාති, න පස්සතී’ති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛං න ජානාමි, න පස්සාමි. ජානාමි ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛං; පස්සාමි ඛ්වාහං, තිම්බරුක, සුඛදුක්ඛ’න්ති වදෙසි. ආචික්ඛතු ච මෙ භවං ගොතමො සුඛදුක්ඛං. දෙසෙතු ච මෙ භවං ගොතමො සුඛදුක්ඛ’’න්ති.

“เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนทำเอง มีอยู่หรือหนอ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ผู้อื่นทำให้ มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย มีอยู่หรือหนอ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ตนก็ไม่ได้ทำเอง ผู้อื่นก็ไม่ได้ทำให้ เกิดขึ้นเองลอยๆ มีอยู่หรือ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้นเลย ติมพรุกะ’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ สุขทุกข์ ไม่มีอยู่หรือหนอ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘ติมพรุกะ สุขทุกข์ไม่มีอยู่ ก็หามิได้ ติมพรุกะ สุขทุกข์มีอยู่แล’ เมื่อข้าพระองค์ทูลถามว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านพระโคดมย่อมไม่ทรงทราบ ย่อมไม่ทรงเห็นสุขทุกข์หรือ’ ท่านก็ตรัสว่า ‘ติมพรุกะ เราไม่รู้ไม่เห็นสุขทุกข์ ก็หามิได้ ติมพรุกะ เรารู้สุขทุกข์อยู่ ติมพรุกะ เราเห็นสุขทุกข์อยู่’ ขอท่านพระโคดมโปรดบอกสุขทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด ขอท่านพระโคดมโปรดแสดงสุขทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด”

---

‘‘‘සා වෙදනා, සො වෙදයතී’ති ඛො, තිම්බරුක, ආදිතො සතො ‘සයංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති එවම්පාහං න වදාමි. ‘අඤ්ඤා වෙදනා, අඤ්ඤො වෙදයතී’ති ඛො, තිම්බරුක, වෙදනාභිතුන්නස්ස සතො ‘පරංකතං සුඛදුක්ඛ’න්ති එවම්පාහං න වදාමි. එතෙ තෙ, තිම්බරුක, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

“ติมพรุกะ เราไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘เวทนานั่นแหละ บุคคลนั้นเสวยเวทนา’ เพราะเมื่อเป็นเช่นนี้มาแต่ต้น ก็จะกลายเป็นว่า ‘สุขทุกข์ ตนทำเอง’ และเราก็ไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘เวทนาอย่างหนึ่ง ผู้เสวยเวทนาอีกคนหนึ่ง’ เพราะเมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ที่ถูกเวทนาครอบงำ ก็จะกลายเป็นว่า ‘สุขทุกข์ ผู้อื่นทำให้’ ติมพรุกะ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้ เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้’”

---

එවං වුත්තෙ, තිම්බරුකො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ติมพรุกะปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๘ จบ

---

9. බාලපණ්ඩිතසුත්තං

๙. พาลบัณฑิตสูตร

---

19. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අවිජ්ජානීවරණස්ස, භික්ඛවෙ, බාලස්ස තණ්හාය සම්පයුත්තස්ස එවමයං කායො සමුදාගතො. ඉති අයඤ්චෙව කායො බහිද්ධා ච නාමරූපං, ඉත්ථෙතං ද්වයං, ද්වයං පටිච්ච ඵස්සො සළෙවායතනානි [Pg.263], යෙහි ඵුට්ඨො බාලො සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදයති එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන’’.

๑๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย กายนี้เกิดขึ้นแล้วอย่างนี้แก่คนพาลผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น ประกอบด้วยตัณหา ด้วยประการฉะนี้ กายนี้ด้วย นามรูปภายนอกด้วย สองอย่างนี้เป็นดังนี้ เพราะอาศัยสองอย่าง ผัสสะจึงมี อายตนะ ๖ จึงมี คนพาลผู้อันอายตนะ ๖ หรืออย่างใดอย่างหนึ่งในอายตนะ ๖ นั้นถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยสุขทุกข์”

---

‘‘අවිජ්ජානීවරණස්ස, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස තණ්හාය සම්පයුත්තස්ස එවමයං කායො සමුදාගතො. ඉති අයඤ්චෙව කායො බහිද්ධා ච නාමරූපං, ඉත්ථෙතං ද්වයං, ද්වයං පටිච්ච ඵස්සො සළෙවායතනානි, යෙහි ඵුට්ඨො පණ්ඩිතො සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදයති එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙන’’.

“ภิกษุทั้งหลาย กายนี้เกิดขึ้นแล้วอย่างนี้แก่บัณฑิตผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น ประกอบด้วยตัณหา ด้วยประการฉะนี้ กายนี้ด้วย นามรูปภายนอกด้วย สองอย่างนี้เป็นดังนี้ เพราะอาศัยสองอย่าง ผัสสะจึงมี อายตนะ ๖ จึงมี บัณฑิตผู้อันอายตนะ ๖ หรืออย่างใดอย่างหนึ่งในอายตนะ ๖ นั้นถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยสุขทุกข์”

---

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණං පණ්ඩිතස්ස බාලෙනා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා, භගවංනෙත්තිකා, භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย ในระหว่างคนพาลกับบัณฑิตนั้น อะไรเป็นความพิเศษ อะไรเป็นความยิ่งหย่อน อะไรเป็นความแตกต่างกัน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ดีละหนอ ขอให้อรรถแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่พระผู้มีพระภาคเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”

---

‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น พวกเธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘යාය ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය නිවුතස්ස බාලස්ස යාය ච තණ්හාය සම්පයුත්තස්ස අයං කායො සමුදාගතො, සා චෙව අවිජ්ජා බාලස්ස අප්පහීනා සා ච තණ්හා අපරික්ඛීණා. තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, බාලො අචරි බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. තස්මා බාලො කායස්ස භෙදා කායූපගො හොති, සො කායූපගො සමානො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย กายนี้เกิดขึ้นแล้วแก่คนพาลผู้ถูกอวิชชาใดหุ้มห่อไว้ ประกอบด้วยตัณหาใด อวิชชานั้นคนพาลยังละไม่ได้ และตัณหานั้นก็ยังไม่สิ้นไป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย คนพาลไม่ได้ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ เพราะฉะนั้น หลังจากตายเพราะกายแตก คนพาลย่อมเข้าถึงกายอีก เมื่อเขาเข้าถึงกายแล้ว ย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์

---

‘‘යාය ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය නිවුතස්ස පණ්ඩිතස්ස යාය ච තණ්හාය සම්පයුත්තස්ස අයං කායො සමුදාගතො, සා චෙව අවිජ්ජා පණ්ඩිතස්ස පහීනා, සා ච තණ්හා පරික්ඛීණා. තං කිස්ස හෙතු? අචරි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතො බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. තස්මා පණ්ඩිතො කායස්ස භෙදා න කායූපගො හොති. සො අකායූපගො සමානො පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. අයං [Pg.264] ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො, ඉදං නානාකරණං පණ්ඩිතස්ස බාලෙන යදිදං බ්‍රහ්මචරියවාසො’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย กายนี้ของบัณฑิตผู้ถูกอวิชชาใดหุ้มห่อไว้ ประกอบด้วยตัณหาใด เกิดขึ้นแล้ว อวิชชานั้นแหละบัณฑิตละได้แล้ว และตัณหานั้นก็สิ้นไปแล้ว ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแล้ว เพราะเหตุนั้น บัณฑิตจึงไม่เข้าถึงกายอีกเมื่อกายแตก เรากล่าวว่า เขาย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส ย่อมพ้นจากทุกข์ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความพิเศษ เป็นความยิ่ง เป็นความแตกต่างของบัณฑิตกับคนพาล กล่าวคือการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์

---

10. පච්චයසුත්තං

๑๐. ปัจจยสูตร

---

20. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘පටිච්චසමුප්පාදඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි පටිච්චසමුප්පන්නෙ ච ධම්මෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๐. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปฏิจจสมุปบาทและปฏิจจสมุปปันนธรรมแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පාදො? ජාතිපච්චයා, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං. උප්පාදා වා තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං, ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා ඉදප්පච්චයතා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති. ‘පස්සථා’ති චාහ – ‘ජාතිපච්චයා, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං’’’.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปบาทเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้น คือ ธัมมัฏฐิตตา ธัมมนิยามตา อิทัปปัจจยตา ก็ยังคงตั้งอยู่ ตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมเข้าถึงซึ่งธรรมนั้น ครั้นตรัสรู้แล้ว เข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น และกล่าวว่า ท่านทั้งหลายจงดูเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี

---

‘‘භවපච්චයා, භික්ඛවෙ, ජාති…පෙ… උපාදානපච්චයා, භික්ඛවෙ, භවො… තණ්හාපච්චයා, භික්ඛවෙ, උපාදානං… වෙදනාපච්චයා, භික්ඛවෙ, තණ්හා… ඵස්සපච්චයා, භික්ඛවෙ, වෙදනා… සළායතනපච්චයා, භික්ඛවෙ, ඵස්සො… නාමරූපපච්චයා, භික්ඛවෙ, සළායතනං… විඤ්ඤාණපච්චයා, භික්ඛවෙ, නාමරූපං… සඞ්ඛාරපච්චයා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං… අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා උප්පාදා වා තථාගතානං අනුප්පාදා වා තථාගතානං, ඨිතාව සා ධාතු ධම්මට්ඨිතතා ධම්මනියාමතා ඉදප්පච්චයතා. තං තථාගතො අභිසම්බුජ්ඣති අභිසමෙති. අභිසම්බුජ්ඣිත්වා අභිසමෙත්වා ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤාපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති. ‘පස්සථා’ති චාහ ‘අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා’. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, යා තත්‍ර තථතා අවිතථතා අනඤ්ඤථතා ඉදප්පච්චයතා – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පාදො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี ฯลฯ เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี... เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี... เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี... เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี... เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี... เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี... เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี... เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี... เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ธาตุนั้น คือ ธัมมัฏฐิตตา ธัมมนิยามตา อิทัปปัจจยตา ก็ยังคงตั้งอยู่ ตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมเข้าถึงซึ่งธรรมนั้น ครั้นตรัสรู้แล้ว เข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น และกล่าวว่า ท่านทั้งหลายจงดูเถิด เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเป็นเช่นนั้น ความไม่ผิดไปจากความเป็นเช่นนั้น ความไม่เป็นไปโดยประการอื่น ความที่สิ่งนี้เป็นปัจจัยแห่งสิ่งนี้ ในธรรมนั้น เราเรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පන්නා ධම්මා? ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං. ජාති, භික්ඛවෙ, අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා. භවො, භික්ඛවෙ, අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො. උපාදානං භික්ඛවෙ…පෙ… තණ්හා, භික්ඛවෙ… වෙදනා, භික්ඛවෙ… ඵස්සො, භික්ඛවෙ… සළායතනං, භික්ඛවෙ… නාමරූපං, භික්ඛවෙ… විඤ්ඤාණං[Pg.265], භික්ඛවෙ… සඞ්ඛාරා, භික්ඛවෙ… අවිජ්ජා, භික්ඛවෙ, අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, පටිච්චසමුප්පන්නා ධම්මා.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปปันนธรรมเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชรามรณะ เป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชาติ เป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภพ เป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ... สังขาร... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชา เป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เราเรียกว่า ปฏิจจสมุปปันนธรรม

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ‘අයඤ්ච පටිච්චසමුප්පාදො, ඉමෙ ච පටිච්චසමුප්පන්නා ධම්මා’ යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, සො වත පුබ්බන්තං වා පටිධාවිස්සති – ‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධානං, නනු ඛො අහොසිං අතීතමද්ධානං, කිං නු ඛො අහොසිං අතීතමද්ධානං, කථං නු ඛො අහොසිං අතීතමද්ධානං, කිං හුත්වා කිං අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’න්ති; අපරන්තං වා උපධාවිස්සති – ‘භවිස්සාමි නු ඛො අහං අනාගතමද්ධානං, නනු ඛො භවිස්සාමි අනාගතමද්ධානං, කිං නු ඛො භවිස්සාමි අනාගතමද්ධානං, කථං නු ඛො භවිස්සාමි අනාගතමද්ධානං, කිං හුත්වා කිං භවිස්සාමි නු ඛො අහං අනාගතමද්ධාන’න්ති; එතරහි වා පච්චුප්පන්නං අද්ධානං අජ්ඣත්තං කථංකථී භවිස්සති – ‘අහං නු ඛොස්මි, නො නු ඛොස්මි, කිං නු ඛොස්මි, කථං නු ඛොස්මි, අයං නු ඛො සත්තො කුතො ආගතො, සො කුහිං ගමිස්සතී’ති – නෙතං ඨානං විජ්ජති. තං කිස්ස හෙතු? තථාහි, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස අයඤ්ච පටිච්චසමුප්පාදො ඉමෙ ච පටිච්චසමුප්පන්නා ධම්මා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා’’ති. දසමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกเห็นปฏิจจสมุปบาทนี้และปฏิจจสมุปปันนธรรมเหล่านี้ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นจะพึงแล่นไปสู่ส่วนเบื้องต้นว่า ในอดีตกาล เราได้มีแล้วหรือหนอ ในอดีตกาล เราไม่ได้มีแล้วหรือหนอ ในอดีตกาล เราได้เป็นอะไรหนอ ในอดีตกาล เราได้เป็นอย่างไรหนอ ในอดีตกาล เราเป็นอะไรแล้วจึงมาเป็นอะไรหนอ หรือจะพึงแล่นไปสู่ส่วนเบื้องปลายว่า ในอนาคตกาล เราจักมีหรือหนอ ในอนาคตกาล เราจักไม่มีหรือหนอ ในอนาคตกาล เราจักเป็นอะไรหนอ ในอนาคตกาล เราจักเป็นอย่างไรหนอ ในอนาคตกาล เราเป็นอะไรแล้วจักเป็นอะไรหนอ หรือในบัดนี้ จะพึงมีความสงสัยในภายในเกี่ยวกับส่วนปัจจุบันว่า เรามีอยู่หรือหนอ เราไม่มีอยู่หรือหนอ เราเป็นอะไรหนอ เราเป็นอย่างไรหนอ สัตว์นี้มาจากไหนหนอ เขาจักไปที่ไหนหนอ ดังนี้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกเห็นปฏิจจสมุปบาทนี้และปฏิจจสมุปปันนธรรมเหล่านี้ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงแล้ว

---

ආහාරවග්ගො දුතියො.

อาหารวรรคที่ ๒ จบ

---

තස්සුද්දානං –

คาถาประมวลเรื่องในวรรคนี้ คือ

---

ආහාරං ඵග්ගුනො චෙව, ද්වෙ ච සමණබ්‍රාහ්මණා;

කච්චානගොත්තො ධම්මකථිකං, අචෙලං තිම්බරුකෙන ච;

බාලපණ්ඩිතතො චෙව, දසමො පච්චයෙන චාති.

อาหารสูตร ๑ ผัคคุณสูตร ๑ สมณพราหมณสูตร ๒ กัจจานโคตตสูตร ๑ ธรรมกถิกสูตร ๑ อเจลสูตร ๑ ติมพรุกสูตร ๑ พาลบัณฑิตสูตร ๑ และปัจจยสูตรเป็นที่ ๑๐

---

3. දසබලවග්ගො

๓. ทสพลวรรค

---

1. දසබලසුත්තං

๑. ทสพลสูตร

---

21. සාවත්ථියං [Pg.266] විහරති…පෙ… ‘‘දසබලසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, තථාගතො චතූහි ච වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති – ඉති රූපං ඉති රූපස්ස සමුදයො ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, ඉති වෙදනා ඉති වෙදනාය සමුදයො ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඤ්ඤා ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඞ්ඛාරා ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො, ඉති විඤ්ඤාණං ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො. ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති. ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. පඨමං.

๒๑. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตผู้สมบูรณ์ด้วยทศพลญาณ และเวสารัชชญาณ ๔ ประการ ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ยังพรหมจักรให้เป็นไปว่า ‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งเวทนาเป็นดังนี้ สัญญาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งสัญญาเป็นดังนี้ สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งสังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ ด้วยว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป’ กล่าวคือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ดังนี้แล ปฐมสูตรที่ ๑

---

2. දුතියදසබලසුත්තං

๒. ทุติยทสพลสูตรที่ ๒

---

22. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දසබලසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, තථාගතො චතූහි ච වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙත්ති – ‘ඉති රූපං ඉති රූපස්ස සමුදයො ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, ඉති වෙදනා ඉති වෙදනාය සමුදයො ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඤ්ඤා ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඞ්ඛාරා ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො, ඉති විඤ්ඤාණං ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො. ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති; ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති’’’.

๒๒. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตผู้สมบูรณ์ด้วยทศพลญาณ และเวสารัชชญาณ ๔ ประการ ย่อมปฏิญาณฐานะที่องอาจ บันลือสีหนาทในบริษัททั้งหลาย ยังพรหมจักรให้เป็นไป ตรัสว่า ‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งเวทนาเป็นดังนี้ สัญญาเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งสัญญาเป็นดังนี้ สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งสังขารทั้งหลายเป็นดังนี้ วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ ด้วยว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป’ กล่าวคือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘එවං ස්වාක්ඛාතො, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මො උත්තානො විවටො පකාසිතො ඡින්නපිලොතිකො. එවං ස්වාක්ඛාතෙ ඛො, භික්ඛවෙ, මයා ධම්මෙ උත්තානෙ විවටෙ පකාසිතෙ ඡින්නපිලොතිකෙ අලමෙව සද්ධාපබ්බජිතෙන කුලපුත්තෙන වීරියං ආරභිතුං – ‘කාමං තචො ච න්හාරු ච අට්ඨි [Pg.267] ච අවසිස්සතු, සරීරෙ උපසුස්සතු මංසලොහිතං. යං තං පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං, න තං අපාපුණිත්වා වීරියස්ස සණ්ඨානං භවිස්සතී’’’ති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเรากล่าวดีแล้วอย่างนี้แล เป็นธรรมที่ตื้น เปิดเผย ประกาศแล้ว ไม่มีปมเงื่อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว เป็นธรรมที่ตื้น เปิดเผย ประกาศแล้ว ไม่มีปมเงื่อนอย่างนี้ กุลบุตรผู้บวชด้วยศรัทธา ควรแล้วที่จะปรารภความเพียรว่า ‘หนัง เอ็น และกระดูกจงเหลืออยู่ เนื้อและเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงบรรลุได้ด้วยกำลังของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักหยุดความเพียรเสีย เป็นไม่มี’ ดังนี้

---

‘‘දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, කුසීතො විහරති වොකිණ්ණො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, මහන්තඤ්ච සදත්ථං පරිහාපෙති. ආරද්ධවීරියො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සුඛං විහරති පවිවිත්තො පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, මහන්තඤ්ච සදත්ථං පරිපූරෙති. න, භික්ඛවෙ, හීනෙන අග්ගස්ස පත්ති හොති. අග්ගෙන ච ඛො, භික්ඛවෙ, අග්ගස්ස පත්ති හොති. මණ්ඩපෙය්‍යමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං, සත්ථා සම්මුඛීභූතො. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, වීරියං ආරභථ අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ‘එවං නො අයං අම්හාකං පබ්බජ්ජා අවඤ්ඣා භවිස්සති සඵලා සඋද්‍රයා. යෙසඤ්ච මයං පරිභුඤ්ජාම චීවර-පිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං තෙසං තෙ කාරා අම්හෙසු මහප්ඵලා භවිස්සන්ති මහානිසංසා’ති – එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බං. අත්තත්ථං වා හි, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; පරත්ථං වා හි, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; උභයත්ථං වා හි, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතු’’න්ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนเกียจคร้านย่อมอยู่เป็นทุกข์ ระคนด้วยอกุศลธรรมอันลามก และย่อมเสื่อมจากประโยชน์ตนอย่างใหญ่หลวง ส่วนผู้ปรารภความเพียร ย่อมอยู่เป็นสุข ปราศจากอกุศลธรรมอันลามก และย่อมยังประโยชน์ตนอย่างใหญ่หลวงให้บริบูรณ์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลจะบรรลุคุณวิเศษด้วยความเพียรอันเลวทรามไม่ได้เลย แต่จะบรรลุคุณวิเศษได้ด้วยความเพียรอันสามารถ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้เป็นดังหัวกะทิ พระศาสดาก็อยู่พร้อมหน้า เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงปรารภความเพียร เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้งเถิด (โดยตั้งใจว่า) ‘ด้วยอาการอย่างนี้ การบวชของเรานี้จักไม่เป็นหมัน จักเป็นไปพร้อมด้วยผล มีความเจริญยิ่งขึ้น และเราทั้งหลายบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของชนเหล่าใด การกระทำของชนเหล่านั้นในเราทั้งหลาย จักมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเห็นประโยชน์ตนอยู่ ก็ควรแล้วที่จะยังประโยชน์ตนให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท เมื่อเห็นประโยชน์ผู้อื่นอยู่ ก็ควรแล้วที่จะยังประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท เมื่อเห็นประโยชน์ทั้งสองฝ่ายอยู่ ก็ควรแล้วที่จะยังประโยชน์ทั้งสองฝ่ายให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท ดังนี้ ทุติยสูตรที่ ๒

---

3. උපනිසසුත්තං

๓. อุปนิสสูตรที่ ๓

---

23. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ජානතො අහං, භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ඉති රූපං ඉති රූපස්ස සමුදයො ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති’’.

๒๓. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกล่าวความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายแก่ผู้รู้ ผู้เห็นเท่านั้น ไม่กล่าวแก่ผู้ไม่รู้ ผู้ไม่เห็น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายจึงมีได้ คือ (รู้เห็นว่า) ‘รูปเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็นดังนี้... สัญญาเป็นดังนี้... สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้... วิญญาณเป็นดังนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับไปแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้แล ความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายจึงมีได้

---

‘‘යම්පිස්ස තං, භික්ඛවෙ, ඛයස්මිං ඛයෙඤ්ඤාණං, තම්පි සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, ඛයෙඤාණස්ස උපනිසා? ‘විමුත්තී’තිස්ස වචනීයං. විමුත්තිම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, විමුත්තියා [Pg.268] උපනිසා? ‘විරාගො’තිස්ස වචනීයං. විරාගම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, විරාගස්ස උපනිසා? ‘නිබ්බිදා’තිස්ස වචනීයං. නිබ්බිදම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, නිබ්බිදාය උපනිසා? ‘යථාභූතඤාණදස්සන’න්තිස්ස වචනීයං. යථාභූතඤාණදස්සනම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, යථාභූතඤාණදස්සනස්ස උපනිසා? ‘සමාධී’තිස්ස වචනීයං. සමාධිම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ญาณในความสิ้นไป (ขยญาณ) ใดของภิกษุนั้นมีอยู่ แม้ญาณนั้นเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของขยญาณ? พึงกล่าวว่า ‘วิมุตติ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้วิมุตติเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของวิมุตติ? พึงกล่าวว่า ‘วิราคะ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้วิราคะเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของวิราคะ? พึงกล่าวว่า ‘นิพพิทา’. ภิกษุทั้งหลาย แม้นิพพิทาเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของนิพพิทา? พึงกล่าวว่า ‘ยถาภูตญาณทัสสนะ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ยถาภูตญาณทัสสนะเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของยถาภูตญาณทัสสนะ? พึงกล่าวว่า ‘สมาธิ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้สมาธิเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย

---

‘‘කා ච, භික්ඛවෙ, සමාධිස්ස උපනිසා? ‘සුඛ’න්තිස්ස වචනීයං. සුඛම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, සුඛස්ස උපනිසා? ‘පස්සද්ධී’තිස්ස වචනීයං. පස්සද්ධිම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, පස්සද්ධියා උපනිසා? ‘පීතී’තිස්ස වචනීයං. පීතිම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, පීතියා උපනිසා? ‘පාමොජ්ජ’න්තිස්ස වචනීයං. පාමොජ්ජම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, පාමොජ්ජස්ස උපනිසා? ‘සද්ධා’තිස්ස වචනීයං. සද්ධම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของสมาธิ? พึงกล่าวว่า ‘สุข’. ภิกษุทั้งหลาย แม้สุขเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของสุข? พึงกล่าวว่า ‘ปัสสัทธิ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ปัสสัทธิเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของปัสสัทธิ? พึงกล่าวว่า ‘ปีติ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ปีติเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของปีติ? พึงกล่าวว่า ‘ปราโมทย์’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ปราโมทย์เราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของปราโมทย์? พึงกล่าวว่า ‘ศรัทธา’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ศรัทธาเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย

---

‘‘කා ච, භික්ඛවෙ, සද්ධාය උපනිසා? ‘දුක්ඛ’න්තිස්ස වචනීයං. දුක්ඛම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස උපනිසා? ‘ජාතී’තිස්ස වචනීයං. ජාතිම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, ජාතියා උපනිසා? ‘භවො’තිස්ස වචනීයං. භවම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, භවස්ස උපනිසා? ‘උපාදාන’න්තිස්ස වචනීයං. උපාදානම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං. කා ච, භික්ඛවෙ, උපාදානස්ස උපනිසා? ‘තණ්හා’තිස්ස වචනීයං. තණ්හම්පාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමි, නො අනුපනිසං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของศรัทธา? พึงกล่าวว่า ‘ทุกข์’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ทุกข์เราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของทุกข์? พึงกล่าวว่า ‘ชาติ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ชาติเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของชาติ? พึงกล่าวว่า ‘ภพ’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ภพเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของภพ? พึงกล่าวว่า ‘อุปาทาน’. ภิกษุทั้งหลาย แม้อุปาทานเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของอุปาทาน? พึงกล่าวว่า ‘ตัณหา’. ภิกษุทั้งหลาย แม้ตัณหาเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย

---

‘‘කා ච, භික්ඛවෙ, තණ්හාය උපනිසා? ‘වෙදනා’තිස්ස වචනීයං…පෙ… ‘ඵස්සො’තිස්ස වචනීයං… ‘සළායතන’න්තිස්ස වචනීයං… ‘නාමරූප’න්තිස්ස වචනීයං… ‘විඤ්ඤාණ’න්තිස්ස වචනීයං… ‘සඞ්ඛාරා’තිස්ස වචනීයං. සඞ්ඛාරෙපාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසෙ වදාමි, නො අනුපනිසෙ. කා ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරානං උපනිසා? ‘අවිජ්ජා’තිස්ස වචනීයං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของตัณหา? พึงกล่าวว่า ‘เวทนา’...ฯลฯ... พึงกล่าวว่า ‘ผัสสะ’... พึงกล่าวว่า ‘สฬายตนะ’... พึงกล่าวว่า ‘นามรูป’... พึงกล่าวว่า ‘วิญญาณ’... พึงกล่าวว่า ‘สังขาร’. ภิกษุทั้งหลาย แม้สังขารทั้งหลายเราก็กล่าวว่าเป็นสิ่งที่มีเหตุปัจจัย ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีเหตุปัจจัย. ภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าเป็นเหตุปัจจัยของสังขารทั้งหลาย? พึงกล่าวว่า ‘อวิชชา’

---

‘‘ඉති [Pg.269] ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජූපනිසා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරූපනිසං විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණූපනිසං නාමරූපං, නාමරූපූපනිසං සළායතනං, සළායතනූපනිසො ඵස්සො, ඵස්සූපනිසා වෙදනා, වෙදනූපනිසා තණ්හා, තණ්හූපනිසං උපාදානං, උපාදානූපනිසො භවො, භවූපනිසා ජාති, ජාතූපනිසං දුක්ඛං, දුක්ඛූපනිසා සද්ධා, සද්ධූපනිසං පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජූපනිසා පීති, පීතූපනිසා පස්සද්ධි, පස්සද්ධූපනිසං සුඛං, සුඛූපනිසො සමාධි, සමාධූපනිසං යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනූපනිසා නිබ්බිදා, නිබ්බිදූපනිසො විරාගො, විරාගූපනිසා විමුත්ති, විමුත්තූපනිසං ඛයෙඤාණං.

ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สังขารทั้งหลายมีอวิชชาเป็นเหตุปัจจัย, วิญญาณมีสังขารเป็นเหตุปัจจัย, นามรูปมีวิญญาณเป็นเหตุปัจจัย, สฬายตนะมีนามรูปเป็นเหตุปัจจัย, ผัสสะมีสฬายตนะเป็นเหตุปัจจัย, เวทนามีผัสสะเป็นเหตุปัจจัย, ตัณหามีเวทนาเป็นเหตุปัจจัย, อุปาทานมีตัณหาเป็นเหตุปัจจัย, ภพมีอุปาทานเป็นเหตุปัจจัย, ชาติมีภพเป็นเหตุปัจจัย, ทุกข์มีชาติเป็นเหตุปัจจัย, ศรัทธามีทุกข์เป็นเหตุปัจจัย, ปราโมทย์มีศรัทธาเป็นเหตุปัจจัย, ปีติมีปราโมทย์เป็นเหตุปัจจัย, ปัสสัทธิมีปีติเป็นเหตุปัจจัย, สุขมีปัสสัทธิเป็นเหตุปัจจัย, สมาธิมีสุขเป็นเหตุปัจจัย, ยถาภูตญาณทัสสนะมีสมาธิเป็นเหตุปัจจัย, นิพพิทามียถาภูตญาณทัสสนะเป็นเหตุปัจจัย, วิราคะมีนิพพิทาเป็นเหตุปัจจัย, วิมุตติมีวิราคะเป็นเหตุปัจจัย, ขยญาณมีวิมุตติเป็นเหตุปัจจัย

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති. පබ්බතකන්දරපදරසාඛාපරිපූරා කුසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති. කුසොබ්භා පරිපූරා මහාසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති. මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති. කුන්නදියො පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති. මහානදියො පරිපූරා මහාසමුද්දං පරිපූරෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดเขา น้ำนั้นไหลไปตามที่ลุ่ม ย่อมยังซอกเขา ลำธาร และห้วยให้เต็ม. เมื่อซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้ว ย่อมยังหนองให้เต็ม. เมื่อหนองเต็มแล้ว ย่อมยังบึงให้เต็ม. เมื่อบึงเต็มแล้ว ย่อมยังแม่น้ำน้อยให้เต็ม. เมื่อแม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ย่อมยังแม่น้ำใหญ่ให้เต็ม. เมื่อแม่น้ำใหญ่เต็มแล้ว ย่อมยังมหาสมุทรสาครให้เต็ม

---

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජූපනිසා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරූපනිසං විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණූපනිසං නාමරූපං, නාමරූපූපනිසං සළායතනං, සළායතනූපනිසො ඵස්සො, ඵස්සූපනිසා වෙදනා, වෙදනූපනිසා තණ්හා, තණ්හූපනිසං උපාදානං, උපාදානූපනිසො භවො, භවූපනිසා ජාති, ජාතූපනිසං දුක්ඛං, දුක්ඛූපනිසා සද්ධා, සද්ධූපනිසං පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජූපනිසා පීති, පීතූපනිසා පස්සද්ධි, පස්සද්ධූපනිසං සුඛං, සුඛූපනිසො සමාධි, සමාධූපනිසං යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනූපනිසා නිබ්බිදා, නිබ්බිදූපනිසො විරාගො, විරාගූපනිසා විමුත්ති, විමුත්තූපනිසං ඛයෙඤාණ’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล สังขารทั้งหลายมีอวิชชาเป็นเหตุปัจจัย, วิญญาณมีสังขารเป็นเหตุปัจจัย, นามรูปมีวิญญาณเป็นเหตุปัจจัย, สฬายตนะมีนามรูปเป็นเหตุปัจจัย, ผัสสะมีสฬายตนะเป็นเหตุปัจจัย, เวทนามีผัสสะเป็นเหตุปัจจัย, ตัณหามีเวทนาเป็นเหตุปัจจัย, อุปาทานมีตัณหาเป็นเหตุปัจจัย, ภพมีอุปาทานเป็นเหตุปัจจัย, ชาติมีภพเป็นเหตุปัจจัย, ทุกข์มีชาติเป็นเหตุปัจจัย, ศรัทธามีทุกข์เป็นเหตุปัจจัย, ปราโมทย์มีศรัทธาเป็นเหตุปัจจัย, ปีติมีปราโมทย์เป็นเหตุปัจจัย, ปัสสัทธิมีปีติเป็นเหตุปัจจัย, สุขมีปัสสัทธิเป็นเหตุปัจจัย, สมาธิมีสุขเป็นเหตุปัจจัย, ยถาภูตญาณทัสสนะมีสมาธิเป็นเหตุปัจจัย, นิพพิทามียถาภูตญาณทัสสนะเป็นเหตุปัจจัย, วิราคะมีนิพพิทาเป็นเหตุปัจจัย, วิมุตติมีวิราคะเป็นเหตุปัจจัย, ขยญาณมีวิมุตติเป็นเหตุปัจจัย

---

4. අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තං

๔. อัญญติตถิยสูตร

---

24. රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

๒๔. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังกรุงราชคฤห์เพื่อบิณฑบาต ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้มีความดำริว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’

---

අථ [Pg.270] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එතදවොචුං –

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้เข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง พวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งดังนี้ว่า

---

‘‘සන්තාවුසො, සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා පරංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්තාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉධ, පනාවුසො සාරිපුත්ත, සමණො ගොතමො කිංවාදී කිමක්ඛායී? කථං බ්‍යාකරමානා ච මයං වුත්තවාදිනො චෙව සමණස්ස ගොතමස්ස අස්සාම, න ච සමණං ගොතමං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යාම, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යාම, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති?

“ท่านสารีบุตร สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็มีอยู่ ท่านสารีบุตร สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ก็มีอยู่ ท่านสารีบุตร สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วยก็มีอยู่ ท่านสารีบุตร สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็ไม่ใช่ ผู้อื่นทำให้ก็ไม่ใช่ เกิดขึ้นเองลอยๆ ก็มีอยู่ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมมีวาทะอย่างไร ตรัสบอกอย่างไร เมื่อพวกเรากล่าวอยู่อย่างไร จึงจะชื่อว่ากล่าวตามที่พระสมณโคดมตรัสไว้ ไม่กล่าวตู่พระสมณโคดมด้วยคำไม่จริง และจะชื่อว่ากล่าวธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลสักน้อยหนึ่งมาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้”

---

‘‘පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, ආවුසො, දුක්ඛං වුත්තං භගවතා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්ස, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍ය.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสว่าทุกข์เป็นสิ่งที่อาศัยกันเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น ผู้ที่กล่าวอย่างนี้แล จึงจะชื่อว่ากล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และจะชื่อว่ากล่าวธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลสักน้อยหนึ่งมาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා පරංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็ไม่ใช่ ผู้อื่นทำให้ก็ไม่ใช่ เกิดขึ้นเองลอยๆ แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย”

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා පරංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ [Pg.271] සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็ไม่ใช่ ผู้อื่นทำให้ก็ไม่ใช่ เกิดขึ้นเองลอยๆ สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้”

---

අස්සොසි ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාපං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො යාවතකො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං අහොසි කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

ท่านพระอานนท์ได้ฟังการสนทนาธรรมนี้ของท่านพระสารีบุตรกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่ท่านพระสารีบุตรสนทนาธรรมกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค

---

‘‘සාධු සාධු, ආනන්ද, යථා තං සාරිපුත්තො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍ය. පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, ආනන්ද, දුක්ඛං වුත්තං මයා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව මෙ අස්ස, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍ය.

“ดีละ ดีละ อานนท์ สารีบุตรพึงตอบอย่างที่ตอบมานั่นแหละจึงจะชื่อว่าตอบดี อานนท์ เรากล่าวว่าทุกข์เป็นสิ่งที่อาศัยกันเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น ผู้ที่กล่าวอย่างนี้แล จึงจะชื่อว่ากล่าวตามที่เรากล่าวไว้ ไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง และจะชื่อว่ากล่าวธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลสักน้อยหนึ่งมาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้

---

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා.

“อานนท์ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ...สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ...สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็ไม่ใช่ ผู้อื่นทำให้ก็ไม่ใช่ เกิดขึ้นเองลอยๆ แม้ทุกข์นั้นก็เกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย”

---

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“อานนท์ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ...สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ...สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองก็ไม่ใช่ ผู้อื่นทำให้ก็ไม่ใช่ เกิดขึ้นเองลอยๆ สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยทุกข์นั้นเว้นจากผัสสะ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้”

---

‘‘එකමිදාහං, ආනන්ද, සමයං ඉධෙව රාජගහෙ විහරාමි වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛ්වාහං, ආනන්ද, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, ආනන්ද, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො [Pg.272] ඛො තාව රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’’න්ති.

“ดูก่อนอานนท์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่กรุงราชคฤห์นี้เอง ณ เวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน ครั้งนั้นแล อานนท์ เราครองผ้าในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์ อานนท์ เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’”

---

‘‘අථ ඛ්වාහං, ආනන්ද, යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. එකමන්තං නිසින්නං ඛො මං, ආනන්ද, තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එතදවොචුං –

“ดูก่อนอานนท์ ครั้งนั้นแล เราได้เข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ดูก่อนอานนท์ ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นได้กล่าวดังนี้กับเราผู้ซึ่งนั่งอยู่ ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งว่า

---

‘සන්තාවුසො ගොතම, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො ගොතම, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා පරංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්තාවුසො ගොතම, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො ගොතම, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉධ නො ආයස්මා ගොතමො කිංවාදී කිමක්ඛායී? කථං බ්‍යාකරමානා ච මයං වුත්තවාදිනො චෙව ආයස්මතො ගොතමස්ස අස්සාම, න ච ආයස්මන්තං ගොතමං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යාම, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යාම, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’’ති?

‘ดูก่อนท่านโคตมะผู้มีอายุ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง ดูก่อนท่านโคตมะผู้มีอายุ ก็มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ ดูก่อนท่านโคตมะผู้มีอายุ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย ดูก่อนท่านโคตมะผู้มีอายุ ก็มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าไม่ได้ทำเอง ไม่ได้มีใครทำให้ เกิดขึ้นเองลอยๆ ในเรื่องนี้ ท่านโคตมะผู้มีอายุมีวาทะอย่างไร กล่าวอย่างไร พวกเราเมื่อกล่าวแก้อย่างไร จึงจะชื่อว่าเป็นผู้กล่าวตามที่ท่านโคตมะกล่าวแล้ว และจะไม่กล่าวตู่ท่านโคตมะด้วยคำไม่จริง ทั้งจะกล่าวแก้ธรรมสมควรแก่ธรรม และวาทะที่กล่าวตามอย่างมีเหตุผลใดๆ จะไม่ถึงฐานะที่ควรถูกตำหนิ’”

---

‘‘එවං වුත්තාහං, ආනන්ද, තෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොචං – ‘පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, ආවුසො, දුක්ඛං වුත්තං මයා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව මෙ අස්ස, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’’ති.

“ดูก่อนอานนท์ เมื่อพวกเขากล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวดังนี้กับปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เรากล่าวว่าทุกข์เป็นสิ่งที่อาศัยกันเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น ผู้ที่กล่าวอย่างนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้ว และจะไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง ทั้งจะกล่าวแก้ธรรมสมควรแก่ธรรม และวาทะที่กล่าวตามอย่างมีเหตุผลใดๆ จะไม่ถึงฐานะที่ควรถูกตำหนิ’”

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා.

“ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง แม้ทุกข์นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าไม่ได้ทำเอง ไม่ได้มีใครทำให้ เกิดขึ้นเองลอยๆ แม้ทุกข์นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං භන්තෙ, අබ්භුතං භන්තෙ[Pg.273]! යත්‍ර හි නාම එකෙන පදෙන සබ්බො අත්ථො වුත්තො භවිස්සති. සියා නු ඛො, භන්තෙ, එසෙවත්ථො විත්ථාරෙන වුච්චමානො ගම්භීරො චෙව අස්ස ගම්භීරාවභාසො චා’’ති?

“ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยเวทนาได้โดยเว้นจากผัสสะนั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... สมณพราหมณ์เหล่าใดเป็นกรรมวาที บัญญัติทุกข์ว่าไม่ได้ทำเอง ไม่ได้มีใครทำให้ เกิดขึ้นเองลอยๆ สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยเวทนาได้โดยเว้นจากผัสสะนั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏ เนื้อความทั้งหมดนี้ พระองค์ตรัสไว้ด้วยบทเดียวหนอ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากเนื้อความนี้จะพึงถูกกล่าวโดยพิสดาร ก็พึงเป็นเรื่องลึกซึ้งและมีลักษณะที่ลึกซึ้งด้วยใช่หรือไม่ พระเจ้าข้า”

---

‘‘තෙන හානන්ද, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිභාතූ’’ති. ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘ජරාමරණං, ආවුසො ආනන්ද, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභව’න්ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘ජරාමරණං ඛො, ආවුසො, ජාතිනිදානං ජාතිසමුදයං ජාතිජාතිකං ජාතිපභව’න්ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං.

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น ขอให้เนื้อความนั้นจงแจ่มแจ้งแก่เธอเถิด” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ผู้มีอายุ ชรามรณะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ชรามรณะมีชาติเป็นนิทาน มีชาติเป็นสมุทัย มีชาติเป็นชาติ มีชาติเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้

---

‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘ජාති පනාවුසො ආනන්ද, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘ජාති ඛො, ආවුසො, භවනිදානා භවසමුදයා භවජාතිකා භවප්පභවා’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ผู้มีอายุ ก็ชาติมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ชาติมีภพเป็นนิทาน มีภพเป็นสมุทัย มีภพเป็นชาติ มีภพเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้

---

‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘භවො පනාවුසො ආනන්ද, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘භවො ඛො, ආවුසො, උපාදානනිදානො උපාදානසමුදයො උපාදානජාතිකො උපාදානප්පභවො’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ผู้มีอายุ ก็ภพมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภพมีอุปาทานเป็นนิทาน มีอุปาทานเป็นสมุทัย มีอุปาทานเป็นชาติ มีอุปาทานเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้

---

‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – උපාදානං පනාවුසො…පෙ… තණ්හා පනාවුසො…පෙ… වෙදනා පනාවුසො…පෙ… සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘ඵස්සො පනාවුසො ආනන්ද, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘ඵස්සො ඛො, ආවුසො, සළායතනනිදානො සළායතනසමුදයො සළායතනජාතිකො සළායතනප්පභවො’ති. ‘ඡන්නංත්වෙව, ආවුසො, ඵස්සායතනානං අසෙසවිරාගනිරොධා ඵස්සනිරොධො; ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො; වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො; තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති. චතුත්ථං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์ว่า ‘ก็อุปาทานเล่า ท่านอานนท์...ฯลฯ... ก็ตัณหาเล่า ท่านอานนท์...ฯลฯ... ก็เวทนาเล่า ท่านอานนท์...ฯลฯ...’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ก็ผัสสะเล่า ท่านอานนท์ผู้มีอายุ มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ผัสสะมีสฬายตนะเป็นนิทาน มีสฬายตนะเป็นสมุทัย มีสฬายตนะเป็นชาติ มีสฬายตนะเป็นแดนเกิด’ ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เพราะผัสสายตนะ ๖ ดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสจึงดับ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมมีด้วยประการฉะนี้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบอย่างนี้”

---

5. භූමිජසුත්තං

๕. ภูมิชสูตร

---

25. සාවත්ථියං [Pg.274] විහරති. අථ ඛො ආයස්මා භූමිජො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා භූමිජො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

๒๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระภูมิจออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระภูมิจนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า

---

‘‘සන්තාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා පරංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්තාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පනාවුසො සාරිපුත්ත, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉධ නො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භගවා කිංවාදී කිමක්ඛායී, කථං බ්‍යාකරමානා ච මයං වුත්තවාදිනො චෙව භගවතො අස්සාම, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍යාම, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යාම, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเอง มีสมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ มีสมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย มีสมณพราหมณ์อีกพวกหนึ่งเป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุปัจจัย ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ในศาสนานี้ พระผู้มีพระภาคของเราทรงมีวาทะอย่างไร ตรัสบอกอย่างไร เมื่อพวกข้าพเจ้าพยากรณ์อย่างไร จึงจะชื่อว่าเป็นผู้กล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลใดๆ มาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้”

---

‘‘පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, ආවුසො, සුඛදුක්ඛං වුත්තං භගවතා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්ස, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍ය.

“ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสว่าสุขและทุกข์เป็นสิ่งที่อาศัยกันเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น เมื่อกล่าวอย่างนี้ จึงจะชื่อว่าเป็นผู้กล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลใดๆ มาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තදපි ඵස්සපච්චයා.

“ผู้มีอายุ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเอง สุขและทุกข์แม้นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุปัจจัย สุขและทุกข์แม้นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย

---

‘‘තත්‍රාවුසො, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ…පෙ. … යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති.

“ผู้มีอายุ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยสุขและทุกข์นอกไปจากผัสสะได้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยสุขและทุกข์นอกไปจากผัสสะได้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้”

---

අස්සොසි [Pg.275] ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ආයස්මතා භූමිජෙන සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාපං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො යාවතකො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස ආයස්මතා භූමිජෙන සද්ධිං අහොසි කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

ท่านพระอานนท์ได้ฟังการสนทนาธรรมนี้ของท่านพระสารีบุตรกับท่านพระภูมิจแล้ว ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่ท่านพระสารีบุตรสนทนาธรรมกับท่านพระภูมิจทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค

---

‘‘සාධු සාධු, ආනන්ද, යථා තං සාරිපුත්තො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍ය. පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, ආනන්ද, සුඛදුක්ඛං වුත්තං මයා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව මෙ අස්ස, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍ය.

“ดีละ ดีละ อานนท์ สารีบุตรพึงพยากรณ์ปัญหานั้นโดยชอบได้อย่างไร ก็ได้พยากรณ์แล้วอย่างนั้น อานนท์ สุขและทุกข์เรากล่าวว่าเป็นสิ่งที่อาศัยกันเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น เมื่อกล่าวอย่างนี้ จึงจะชื่อว่าเป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวแล้ว ไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง และพยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรม ทั้งจะไม่มีวาทะที่ชอบด้วยเหตุผลใดๆ มาถึงฐานะที่ควรติเตียนได้

---

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා.

“อานนท์ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเอง สุขและทุกข์แม้นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุปัจจัย สุขและทุกข์แม้นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย

---

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා සයංකතං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණාකම්මවාදා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

“อานนท์ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยสุขและทุกข์นอกไปจากผัสสะได้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์พวกที่เป็นกรรมวาที บัญญัติสุขและทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองไม่มีเหตุปัจจัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยสุขและทุกข์นอกไปจากผัสสะได้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

---

‘‘කායෙ වා හානන්ද, සති කායසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. වාචාය වා හානන්ද, සති වචීසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. මනෙ වා හානන්ද, සති මනොසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං අවිජ්ජාපච්චයා ච.

“อานนท์ เมื่อมีกายอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะกายสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อมีวาจาอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะวจีสัญเจตนาเป็นเหตุ เมื่อมีใจอยู่ สุขและทุกข์ภายในย่อมเกิดขึ้นเพราะมโนสัญเจตนาเป็นเหตุ และมีอวิชชาเป็นปัจจัย

---

‘‘සාමං වා තං, ආනන්ද, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. පරෙ වා තං, ආනන්ද, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති, යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සම්පජානො වා තං, ආනන්ද, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. අසම්පජානො [Pg.276] වා තං, ආනන්ද, කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

“อานนท์ บุคคลย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในนั้นเกิดขึ้นแก่เขา ผู้อื่นย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นให้บ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในนั้นเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลผู้รู้ตัวย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในนั้นเกิดขึ้นแก่เขา บุคคลผู้ไม่รู้ตัวย่อมปรุงแต่งกายสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขและทุกข์ภายในนั้นเกิดขึ้นแก่เขา

---

‘‘සාමං වා තං, ආනන්ද, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. පරෙ වා තං, ආනන්ද, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සම්පජානො වා තං, ආනන්ද…පෙ… අසම්පජානො වා තං, ආනන්ද, වචීසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

ดูก่อนอานนท์ บุคคลย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ดูก่อนอานนท์ ชนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ดูก่อนอานนท์ บุคคลเมื่อมีสัมปชัญญะ...ฯลฯ... ดูก่อนอานนท์ บุคคลเมื่อไม่มีสัมปชัญญะ ย่อมปรุงแต่งวจีสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา

---

‘‘සාමං වා තං, ආනන්ද, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. පරෙ වා තං, ආනන්ද, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොන්ති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සම්පජානො වා තං, ආනන්ද…පෙ… අසම්පජානො වා තං, ආනන්ද, මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං.

ดูก่อนอานนท์ บุคคลย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นด้วยตนเองบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ดูก่อนอานนท์ ชนเหล่าอื่นย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ดูก่อนอานนท์ บุคคลเมื่อมีสัมปชัญญะ...ฯลฯ... ดูก่อนอานนท์ บุคคลเมื่อไม่มีสัมปชัญญะ ย่อมปรุงแต่งมโนสังขารนั้นบ้าง ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา

---

‘‘ඉමෙසු, ආනන්ද, ධම්මෙසු අවිජ්ජා අනුපතිතා. අවිජ්ජාය ත්වෙව, ආනන්ද, අසෙසවිරාගනිරොධා සො කායො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සා වාචා න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සො මනො න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. ඛෙත්තං තං න හොති…පෙ… වත්ථු තං න හොති…පෙ… ආයතනං තං න හොති…පෙ… අධිකරණං තං න හොති යංපච්චයාස්ස තං උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛ’’න්ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนอานนท์ อวิชชาย่อมตกไปในธรรมเหล่านี้ ดูก่อนอานนท์ เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ กายนั้นจึงไม่มี ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา วาจานั้นไม่มี ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา ใจนั้นไม่มี ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา เขตนั้นไม่มี...ฯลฯ... วัตถุนั้นไม่มี...ฯลฯ... อายตนะนั้นไม่มี...ฯลฯ... อธิกรณ์นั้นไม่มี ซึ่งเป็นปัจจัยให้สุขทุกข์ภายในเกิดขึ้นแก่เขา จบ สูตรที่ ๕

---

6. උපවාණසුත්තං

๖. อุปวาณสูตร

---

26. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා උපවාණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපවාණො භගවන්තං එතදවොච –

๒๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปวาณะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอุปวาณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘සන්ති, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පන, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා පරංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පන, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. සන්ති පන, භන්තෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉධ නො, භන්තෙ, භගවා කිංවාදී කිමක්ඛායී කථං බ්‍යාකරමානා ච මයං වුත්තවාදිනො චෙව භගවතො අස්සාම, න ච භගවන්තං අභූතෙන [Pg.277] අබ්භාචික්ඛෙය්‍යාම, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍යාම, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ย่อมบัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ย่อมบัญญัติทุกข์ว่าผู้อื่นทำให้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ย่อมบัญญัติทุกข์ว่าตนทำเองด้วย ผู้อื่นทำให้ด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมณพราหมณ์บางพวกมีอยู่ ย่อมบัญญัติทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองโดยไม่มีเหตุ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคของข้าพระองค์ทั้งหลาย ทรงมีวาทะอย่างไร ตรัสบอกอย่างไร เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายพยากรณ์อย่างไร จึงจะเป็นผู้กล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วด้วย ไม่กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคด้วยคำไม่จริงด้วย พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมด้วย และวาทะที่ต่อเนื่องอันมีเหตุผลบางอย่างจะไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนด้วย

---

‘‘පටිච්චසමුප්පන්නං ඛො, උපවාණ, දුක්ඛං වුත්තං මයා. කිං පටිච්ච? ඵස්සං පටිච්ච. ඉති වදං වුත්තවාදී චෙව මෙ අස්ස, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්‍ය, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුපාතො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්‍ය.

ดูก่อนอุปวาณะ เรากล่าวทุกข์ว่าเป็นสิ่งที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะเกิดขึ้น ผู้ที่กล่าวอย่างนี้ จึงจะเป็นผู้กล่าวตามที่เรากล่าวไว้ด้วย ไม่กล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริงด้วย พยากรณ์ธรรมสมควรแก่ธรรมด้วย และวาทะที่ต่อเนื่องอันมีเหตุผลบางอย่างจะไม่ถึงฐานะที่ควรติเตียนด้วย

---

‘‘තත්‍ර, උපවාණ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තදපි ඵස්සපච්චයා. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති තදපි ඵස්සපච්චයා.

ดูก่อนอุปวาณะ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดบัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง แม้ทุกข์นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย แม้สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดบัญญัติทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองโดยไม่มีเหตุ แม้ทุกข์นั้นก็มีผัสสะเป็นปัจจัย

---

‘‘තත්‍ර, උපවාණ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සයංකතං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤ ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ…පෙ… යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං දුක්ඛං පඤ්ඤපෙන්ති, තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සා පටිසංවෙදිස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

ดูก่อนอุปวาณะ ในบรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดบัญญัติทุกข์ว่าตนทำเอง สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยเวทนาเว้นจากผัสสะได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ แม้สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์เหล่าใด...ฯลฯ... แม้สมณพราหมณ์เหล่าใดบัญญัติทุกข์ว่ามิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ เกิดขึ้นเองโดยไม่มีเหตุ สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักเสวยเวทนาเว้นจากผัสสะได้นั้น ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ จบ สูตรที่ ๖

---

7. පච්චයසුත්තං

๗. ปัจจยสูตร

---

27. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

๒๗. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං? යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො – අයං වුච්චති ජරා. යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො අන්තරධානං මච්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්ධානං භෙදො කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො; ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං. ජාතිසමුදයා ජරාමරණසමුදයො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ජරාමරණනිරොධගාමිනී පටිපදා. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชรามรณะเป็นไฉน ความแก่ ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความมีหนังเหี่ยวย่น ความสิ้นไปแห่งอายุ ความแก่รอบแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย ในหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่าชรา การจุติ การเคลื่อนไป การแตกทำลาย การหายไป การตาย การทำกาละ การแตกแห่งขันธ์ทั้งหลาย การทอดทิ้งซากศพ จากหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่ามรณะ ดังนั้น ชรานี้ด้วย มรณะนี้ด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าชรามรณะ เพราะชาติเป็นสมุทัย ชรามรณะจึงมีสมุทัย เพราะชาตินิโรธ ชรามรณะจึงมีนิโรธ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละเป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ได้แก่สิ่งเหล่านี้คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ

---

‘‘කතමා [Pg.278] ච, භික්ඛවෙ, ජාති…පෙ… කතමො ච, භික්ඛවෙ, භවො… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදානං… කතමා ච, භික්ඛවෙ, තණ්හා… කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනා… කතමො ච, භික්ඛවෙ, ඵස්සො… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සළායතනං… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, නාමරූපං… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං…?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชาติเป็นไฉน...ฯลฯ... ภพเป็นไฉน... อุปาทานเป็นไฉน... ตัณหาเป็นไฉน... เวทนาเป็นไฉน... ผัสสะเป็นไฉน... สฬายตนะเป็นไฉน... นามรูปเป็นไฉน... วิญญาณเป็นไฉน...

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා – කායසඞ්ඛාරො, වචීසඞ්ඛාරො, චිත්තසඞ්ඛාරො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. අවිජ්ජාසමුදයා සඞ්ඛාරසමුදයො; අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනී පටිපදා. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สังขารเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขาร ๓ อย่างเหล่านี้ คือ กายสังขาร วจีสังขาร จิตตสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่าสังขาร เพราะอวิชชาเป็นสมุทัย สังขารจึงมี เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං පච්චයං පජානාති, එවං පච්චයසමුදයං පජානාති, එවං පච්චයනිරොධං පජානාති, එවං පච්චයනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතං සමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපී’’ති. සත්තමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด อริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งปัจจัยอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งปัจจัยสมุทัยอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งปัจจัยนิโรธอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งปัจจัยอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะบ้าง เป็นผู้มาสู่สัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้เห็นสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยญาณของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นพระอริยะผู้มีปัญญาชำแรกกิเลสบ้าง ยืนกระทบประตูแห่งอมตะบ้าง ดังนี้

---

8. භික්ඛුසුත්තං

๘. ภิกขุสูตร

---

28. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තත්‍ර ඛො…පෙ… ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජරාමරණං පජානාති, ජරාමරණසමුදයං පජානාති, ජරාමරණනිරොධං පජානාති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, ජාතිං පජානාති…පෙ… භවං පජානාති… උපාදානං පජානාති… තණ්හං පජානාති… වෙදනං පජානාති… ඵස්සං පජානාති… සළායතනං පජානාති… නාමරූපං පජානාති… විඤ්ඤාණං පජානාති… සඞ්ඛාරෙ පජානාති, සඞ්ඛාරසමුදයං පජානාති, සඞ්ඛාරනිරොධං පජානාති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති.

๒๘. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ...ณ ที่นั้นแล...ฯลฯ...ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณะ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณสมุทัย ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณนิโรธ ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ย่อมรู้ชัดซึ่งชาติ...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...ย่อมรู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย ย่อมรู้ชัดซึ่งสังขารสมุทัย ย่อมรู้ชัดซึ่งสังขารนิโรธ ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งสังขาร

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං? යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො – අයං වුච්චති ජරා. යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො අන්තරධානං මච්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්ධානං භෙදො කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො; ඉදං වුච්චති [Pg.279] මරණං. ඉති අයං ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං. ජාතිසමුදයා ජරාමරණසමුදයො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ජරාමරණනිරොධගාමිනී පටිපදා. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ชรามรณะเป็นไฉน ความแก่ ความคร่ำคร่า ฟันหลุด ผมหงอก หนังเหี่ยว ความเสื่อมแห่งอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ ในหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่าชรา ความเคลื่อน ความเคลื่อนไป ความแตกทำลาย ความหายไป มฤตยู ความตาย การทำกาละ ความแตกแห่งขันธ์ทั้งหลาย การทอดทิ้งซากศพ จากหมู่สัตว์นั้นๆ ของสัตว์เหล่านั้นๆ นี้เรียกว่ามรณะ ดังพรรณนามาฉะนี้ ชรานี้ด้วย มรณะนี้ด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าชรามรณะ เพราะชาติเป็นสมุทัย ชรามรณะจึงมี เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ජාති…පෙ… කතමො ච, භික්ඛවෙ, භවො… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදානං… වෙදනා… ඵස්සො… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං….

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ชาติเป็นไฉน...ฯลฯ...ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภพเป็นไฉน...ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุปาทานเป็นไฉน...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณเป็นไฉน

---

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා – කායසඞ්ඛාරො, වචීසඞ්ඛාරො, චිත්තසඞ්ඛාරො. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. අවිජ්ජාසමුදයා සඞ්ඛාරසමුදයො; අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනී පටිපදා. සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สังขารเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขาร ๓ อย่างเหล่านี้ คือ กายสังขาร วจีสังขาร จิตตสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่าสังขาร เพราะอวิชชาเป็นสมุทัย สังขารจึงมี เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං ජරාමරණං පජානාති, එවං ජරාමරණසමුදයං පජානාති, එවං ජරාමරණනිරොධං පජානාති, එවං ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, එවං ජාතිං පජානාති…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං … සඞ්ඛාරෙ… සඞ්ඛාරසමුදයං… සඞ්ඛාරනිරොධං… එවං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතං සමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපී’’ති. අට්ඨමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใด ภิกษุย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณสมุทัยอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณนิโรธอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชาติอย่างนี้...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...สังขาร...สังขารสมุทัย...สังขารนิโรธ...ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะบ้าง เป็นผู้มาสู่สัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้เห็นสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยญาณของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นพระอริยะผู้มีปัญญาชำแรกกิเลสบ้าง ยืนกระทบประตูแห่งอมตะบ้าง ดังนี้

---

9. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๙. สมณพราหมณสูตร

---

29. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තත්‍ර ඛො…පෙ… යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං න පරිජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං න පරිජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං න පරිජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං න පරිජානන්ති, ජාතිං න පරිජානන්ති…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ… සඞ්ඛාරසමුදයං… සඞ්ඛාරනිරොධං… සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං න පරිජානන්ති. න මෙතෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා. න ච පනෙතෙ [Pg.280] ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති’’.

๒๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ...ณ ที่นั้นแล...ฯลฯ...ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งชรามรณะ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งชรามรณสมุทัย ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งชรามรณนิโรธ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งชาติ...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...สังขาร...สังขารสมุทัย...สังขารนิโรธ...ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งปฏิปทาอันให้ถึงความดับแห่งสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ไม่นับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือไม่นับว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านเหล่านั้น ย่อมไม่ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං පරිජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං පරිජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං පරිජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පරිජානන්ති, ජාතිං පරිජානන්ති…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ පරිජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං පරිජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං පරිජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පරිජානන්ති. තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා. තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ย่อมกำหนดรู้ชรามรณะ กำหนดรู้เหตุเกิดแห่งชรามรณะ กำหนดรู้ความดับแห่งชรามรณะ กำหนดรู้ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ย่อมกำหนดรู้ชาติ...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...ย่อมกำหนดรู้สังขาร กำหนดรู้เหตุเกิดแห่งสังขาร กำหนดรู้ความดับแห่งสังขาร กำหนดรู้ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแล เรากล่าวว่า เป็นผู้ที่สมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นผู้ที่สมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ ก็ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมเข้าถึงประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์อยู่ เพราะทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน” สูตรที่ ๙

---

10. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๑๐. ทุติยสมณพราหมณสูตร

---

30. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තත්‍ර ඛො…පෙ… යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං නප්පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති තෙ වත ජරාමරණං සමතික්කම්ම ඨස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ජාතිං නප්පජානන්ති…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති තෙ වත සඞ්ඛාරෙ සමතික්කම්ම ඨස්සන්තීති නෙතං ඨානං විජ්ජති’’.

๓๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ...ครั้งนั้น...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดชรามรณะ ไม่รู้ชัดเหตุเกิดแห่งชรามรณะ ไม่รู้ชัดความดับแห่งชรามรณะ ไม่รู้ชัดข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักก้าวล่วงชรามรณะได้ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้เลย ไม่รู้ชัดชาติ...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...ไม่รู้ชัดสังขาร ไม่รู้ชัดเหตุเกิดแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดความดับแห่งสังขาร ไม่รู้ชัดข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักก้าวล่วงสังขารได้ ข้อนี้เป็นไปไม่ได้เลย”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති තෙ වත ජරාමරණං සමතික්කම්ම ඨස්සන්තීති ඨානමෙතං විජ්ජති. ජාතිං පජානන්ති…පෙ… භවං… උපාදානං… තණ්හං… වෙදනං… ඵස්සං… සළායතනං… නාමරූපං… විඤ්ඤාණං… සඞ්ඛාරෙ පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති. තෙ වත සඞ්ඛාරෙ සමතික්කම්ම ඨස්සන්තීති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. දසමං.

“ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ย่อมรู้ชัดชรามรณะ รู้ชัดเหตุเกิดแห่งชรามรณะ รู้ชัดความดับแห่งชรามรณะ รู้ชัดข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักก้าวล่วงชรามรณะได้ ข้อนี้เป็นไปได้ ย่อมรู้ชัดชาติ...ฯลฯ...ภพ...อุปาทาน...ตัณหา...เวทนา...ผัสสะ...สฬายตนะ...นามรูป...วิญญาณ...ย่อมรู้ชัดสังขาร รู้ชัดเหตุเกิดแห่งสังขาร รู้ชัดความดับแห่งสังขาร รู้ชัดข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักก้าวล่วงสังขารได้ ข้อนี้เป็นไปได้” สูตรที่ ๑๐

---

දසබලවග්ගො තතියො.

ทสพลวรรคที่ ๓ จบ

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น มีดังนี้

---

ද්වෙ [Pg.281] දසබලා උපනිසා ච, අඤ්ඤතිත්ථියභූමිජො;

උපවාණො පච්චයො භික්ඛු, ද්වෙ ච සමණබ්‍රාහ්මණාති.

ทสพลสูตร ๒ สูตร อุปนิสสูตร ๑ สูตร อัญญติตถิยสูตร ๑ สูตร ภูมิจสูตร ๑ สูตร อุปวาณสูตร ๑ สูตร ปัจจยสูตร ๑ สูตร ภิกขุสูตร ๑ สูตร สมณพราหมณสูตร ๒ สูตร

---

4. කළාරඛත්තියවග්ගො

๔. กฬารขัตติยวรรค

---

1. භූතසුත්තං

๑. ภูตสูตร

---

31. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති. තත්‍ර ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘වුත්තමිදං, සාරිපුත්ත, පාරායනෙ අජිතපඤ්හෙ –

๓๑. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระสารีบุตรมาแล้วตรัสว่า “สารีบุตร คำนี้เรากล่าวไว้แล้วในปารายนวรรค อชิตปัญหาว่า

---

‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති.

‘ผู้ที่กำหนดรู้ธรรมได้แล้ว และเสขบุคคลผู้ยังต้องศึกษาอีกมากในศาสนานี้มีอยู่ ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าทูลถามถึงอิริยาบถของท่านเหล่านั้น ท่านผู้ฉลาดโปรดบอกแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด’

---

‘‘ඉමස්ස නු ඛො, සාරිපුත්ත, සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස කථං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති? එවං වුත්තෙ, ආයස්මා සාරිපුත්තො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි…පෙ… දුතියම්පි ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘වුත්තමිදං, සාරිපුත්ත, පාරායනෙ අජිතපඤ්හෙ –

“สารีบุตร เธอจะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตที่เรากล่าวไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารได้อย่างไร” เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรก็นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกะท่านพระสารีบุตร...ฯลฯ...แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระสารีบุตรก็นิ่งเสีย แม้ครั้งที่ ๓ พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า “สารีบุตร คำนี้เรากล่าวไว้แล้วในปารายนวรรค อชิตปัญหาว่า

---

‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති.

‘ผู้ที่กำหนดรู้ธรรมได้แล้ว และเสขบุคคลผู้ยังต้องศึกษาอีกมากในศาสนานี้มีอยู่ ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าทูลถามถึงอิริยาบถของท่านเหล่านั้น ท่านผู้ฉลาดโปรดบอกแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด’

---

‘‘ඉමස්ස නු ඛො, සාරිපුත්ත, සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස කථං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තුණ්හී අහොසි.

“สารีบุตร เธอจะพึงเห็นเนื้อความแห่งภาษิตที่เรากล่าวไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารได้อย่างไร” แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระสารีบุตรก็นิ่งเสีย

---

‘‘භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, පස්සසී’’ති? භූතමිදන්ති, භන්තෙ, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. භූතමිදන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා භූතස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආහාරසම්භවස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො [Pg.282] හොති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා නිරොධධම්මස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, භන්තෙ, සෙක්ඛො හොති.

“สารีบุตร เธอเห็นว่า ‘สิ่งนี้มีแล้ว’ หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้มีแล้ว’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้มีแล้ว’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่เกิดแล้วนั้น บุคคลย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นมีความเกิดจากอาหารเป็นแดนเกิด’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นมีความเกิดจากอาหารเป็นแดนเกิด’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่มีความเกิดจากอาหารเป็นแดนเกิดนั้น บุคคลย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดแล้วนั้นจึงมีอันต้องดับไปเป็นธรรมดา’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดแล้วนั้นจึงมีอันต้องดับไปเป็นธรรมดา’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่มีอันต้องดับไปเป็นธรรมดา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุนี้แล บุคคลจึงชื่อว่าเป็นเสขะ”

---

‘‘කථඤ්ච, භන්තෙ, සඞ්ඛාතධම්මො හොති? භූතමිදන්ති, භන්තෙ, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. භූතමිදන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා භූතස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආහාරසම්භවස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා නිරොධධම්මස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. එවං ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඛාතධම්මො හොති. ඉති ඛො, භන්තෙ, යං තං වුත්තං පාරායනෙ අජිතපඤ්හෙ –

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่างไรหนอ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่เกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัยนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่มีความดับไปเป็นธรรมดานั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว ด้วยประการอย่างนี้แล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ตรัสไว้ในปารายนวรรค อชิตปัญหาว่า

---

‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญนิรทุกข์ พระองค์ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสบอกจริยาของพระอรหันต์ผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว และพระเสขะจำนวนมากในธรรมวินัยนี้แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด’ ดังนี้

---

‘‘ඉමස්ස ඛ්වාහං, භන්තෙ, සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งธรรมที่พระองค์ตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้”

---

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත, භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. භූතමිදන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා භූතස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිප්පන්නො හොති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආහාරසම්භවස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා නිරොධධම්මස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති. එවං ඛො, සාරිපුත්ත, සෙක්ඛො හොති.

“ดีละ ดีละ สารีบุตร สารีบุตร ภิกษุย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่เกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัยนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งสิ่งที่มีความดับไปเป็นธรรมดานั้น สารีบุตร พระเสขะเป็นอย่างนี้แล

---

‘‘කථඤ්ච, සාරිපුත්ත, සඞ්ඛාතධම්මො හොති? භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. භූතමිදන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා [Pg.283] භූතස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරසම්භවන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා ආහාරසම්භවස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තදාහාරනිරොධා යං භූතං තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤා දිස්වා නිරොධධම්මස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති. එවං ඛො, සාරිපුත්ත, සඞ්ඛාතධම්මො හොති. ඉති ඛො, සාරිපුත්ත, යං තං වුත්තං පාරායනෙ අජිතපඤ්හෙ –

“สารีบุตร อย่างไรหนอ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว สารีบุตร ภิกษุย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนี้เป็นแล้ว’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘สิ่งนั้นเกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัย’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่เกิดขึ้นเพราะมีอาหารเป็นปัจจัยนั้น เธอย่อมเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ครั้นเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า ‘เพราะอาหารนั้นดับ สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วนั้นจึงมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับ และเพราะไม่ยึดมั่นในสิ่งที่มีความดับไปเป็นธรรมดานั้น สารีบุตร ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว ด้วยประการอย่างนี้แล สารีบุตร ข้อที่ตรัสไว้ในปารายนวรรค อชิตปัญหาว่า

---

‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญนิรทุกข์ พระองค์ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสบอกจริยาของพระอรหันต์ผู้มีธรรมอันรู้แจ้งแล้ว และพระเสขะจำนวนมากในธรรมวินัยนี้แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด’ ดังนี้

---

‘‘ඉමස්ස ඛො සාරිපුත්ත සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. පඨමං.

“สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้แล”

---

2. කළාරසුත්තං

๒. กฬารสูตร

---

32. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘මොළියඵග්ගුනො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තොති. න හි නූන සො ආයස්මා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අස්සාසමලත්ථාති. තෙන හායස්මා සාරිපුත්තො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අස්සාසං පත්තො’’ති?

๓๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุชื่อว่ากฬารขัตติยะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุชื่อกฬารขัตติยะนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ภิกษุชื่อโมลิยผัคคุนะบอกคืนสิกขาสึกไปแล้ว” (ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า) “ท่านผู้มีอายุ ท่านโมลิยผัคคุนะนั้นคงจะไม่ได้ความอุ่นใจในธรรมวินัยนี้” (กฬารขัตติยภิกษุจึงถามว่า) “ถ้าเช่นนั้น ท่านพระสารีบุตรได้ความอุ่นใจในธรรมวินัยนี้แล้วหรือ”

---

‘‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, කඞ්ඛාමී’’ති. ‘‘ආයතිං, පනාවුසො’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ ผมไม่มีความสงสัย” “ท่านผู้มีอายุ ก็ในอนาคตเล่า”

---

‘‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාමී’’ති.

“ท่านผู้มีอายุ ผมไม่มีความเคลือบแคลง”

---

අථ ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මතා, භන්තෙ, සාරිපුත්තෙන අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාමී’’ති.

ครั้งนั้นแล ภิกษุชื่อกฬารขัตติยะลุกจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุชื่อกฬารขัตติยะนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรพยากรณ์อรหัตตผลว่า ‘ข้าพระองค์รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’”

---

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන සාරිපුත්තං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, ආමන්තෙතී’’’ති[Pg.284]. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවං, ආවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර තයා, සාරිපුත්ත, අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාමී’’ති? ‘‘න ඛො, භන්තෙ, එතෙහි පදෙහි එතෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි අත්ථො වුත්තො’’ති. ‘‘යෙන කෙනචිපි, සාරිපුත්ත, පරියායෙන කුලපුත්තො අඤ්ඤං බ්‍යාකරොති, අථ ඛො බ්‍යාකතං බ්‍යාකතතො දට්ඨබ්බ’’න්ති. ‘‘නනු අහම්පි, භන්තෙ, එවං වදාමි – ‘න ඛො, භන්තෙ, එතෙහි පදෙහි එතෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි අත්ථො වුත්තො’’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วรับสั่งว่า “เธอจงมานี่ ภิกษุ เธอจงไปเรียกสารีบุตรมาตามคำของเราว่า ‘ท่านสารีบุตร พระศาสดารับสั่งหาท่าน’” ภิกษุรูปนั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร พระศาสดารับสั่งหาท่าน” ท่านพระสารีบุตรรับคำของภิกษุรูปนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า “สารีบุตร ได้ยินว่าเธอพยากรณ์อรหัตผลว่า ‘เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ จริงหรือ” (ท่านพระสารีบุตรทูลว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เนื้อความนี้ ข้าพระองค์มิได้กล่าวด้วยบทเหล่านี้และพยัญชนะเหล่านี้” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “สารีบุตร กุลบุตรย่อมพยากรณ์อรหัตผลโดยปริยายอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็พึงเห็นการพยากรณ์นั้นตามที่พยากรณ์แล้ว” (ท่านพระสารีบุตรทูลว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็กราบทูลอย่างนี้มิใช่หรือว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เนื้อความนี้ ข้าพระองค์มิได้กล่าวด้วยบทเหล่านี้และพยัญชนะเหล่านี้’”

---

‘‘සචෙ තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං ජානතා පන තයා, ආවුසො සාරිපුත්ත, කථං පස්සතා අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. එවං පුට්ඨො ත්වං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති?

“สารีบุตร ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ท่านรู้เห็นอย่างไร จึงพยากรณ์อรหัตผลว่า ‘เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ สารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพยากรณ์อย่างไร”

---

‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං ජානතා පන තයා, ආවුසො සාරිපුත්ත, කථං පස්සතා අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති; එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘යංනිදානා, ආවුසො, ජාති, තස්ස නිදානස්ස ඛයා ඛීණස්මිං ඛීණාම්හීති විදිතං. ඛීණාම්හීති විදිත්වා – ඛීණාජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ท่านรู้เห็นอย่างไร จึงพยากรณ์อรหัตผลว่า ‘เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ชาติมีสิ่งใดเป็นแดนเกิด เพราะความสิ้นไปแห่งแดนเกิดนั้น ข้าพเจ้าจึงรู้ชัดว่า ‘เราสิ้นแล้วในเมื่อแดนเกิดสิ้นแล้ว’ เมื่อรู้ชัดว่า ‘เราสิ้นแล้ว’ จึงรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้”

---

‘‘සචෙ පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘ජාති පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා’ති? එවං පුට්ඨො තං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘ජාති පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘ජාති ඛො, ආවුසො, භවනිදානා භවසමුදයා [Pg.285] භවජාතිකා භවප්පභවා’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“สารีบุตร ก็ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ชาติมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ สารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพยากรณ์อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ชาติมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ชาติมีภพเป็นนิทาน มีภพเป็นสมุทัย มีภพเป็นชาติกะ มีภพเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้”

---

‘‘සචෙ පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘භවො පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘භවො පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘භවො ඛො, ආවුසො, උපාදානනිදානො උපාදානසමුදයො උපාදානජාතිකො උපාදානප්පභවො’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“สารีบุตร ก็ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ภพมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ สารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพยากรณ์อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ภพมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ภพมีอุปาทานเป็นนิทาน มีอุปาทานเป็นสมุทัย มีอุปาทานเป็นชาติกะ มีอุปาทานเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้”

---

‘‘සචෙ පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘උපාදානං පනාවුසො…පෙ… සචෙ පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – තණ්හා පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – තණ්හා පනාවුසො සාරිපුත්ත, කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා’ති? එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘තණ්හා ඛො, ආවුසො, වෙදනානිදානා වෙදනාසමුදයා වෙදනාජාතිකා වෙදනාපභවා’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“สารีบุตร ก็ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อุปาทาน...ฯลฯ... สารีบุตร ก็ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ตัณหามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ สารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพยากรณ์อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์ว่า ‘ท่านสารีบุตร ตัณหามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติกะ มีอะไรเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ตัณหามีเวทนาเป็นนิทาน มีเวทนาเป็นสมุทัย มีเวทนาเป็นชาติกะ มีเวทนาเป็นประภพ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้”

---

‘‘සචෙ පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං ජානතො පන තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, කථං පස්සතො යා වෙදනාසු නන්දී සා න උපට්ඨාසී’ති. එවං පුට්ඨො ත්වං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං ජානතො පන තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, කථං පස්සතො යා වෙදනාසු නන්දී සා න උපට්ඨාසී’ති එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘තිස්සො ඛො ඉමා, ආවුසො, වෙදනා. කතමා තිස්සො? සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. ඉමා ඛො, ආවුසො, තිස්සො වෙදනා අනිච්චා. යදනිච්චං තං දුක්ඛන්ති විදිතං, යා වෙදනාසු නන්දී සා න උපට්ඨාසී’ති. එවං, පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“สารีบุตร ก็ถ้าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร เมื่อท่านรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลายจึงไม่ปรากฏ’ สารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพยากรณ์อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร เมื่อท่านรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลายจึงไม่ปรากฏ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ เวทนาเหล่านี้มี ๓ อย่าง ๓ อย่างอะไรบ้าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ท่านผู้มีอายุ เวทนา ๓ อย่างนี้ไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ เพราะรู้ชัดดังนี้ ความเพลิดเพลินในเวทนาทั้งหลายจึงไม่ปรากฏ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้”

---

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත. අයම්පි ඛො, සාරිපුත්ත, පරියායො, එතස්සෙව අත්ථස්ස සංඛිත්තෙන වෙය්‍යාකරණාය – ‘යං කිඤ්චි වෙදයිතං තං දුක්ඛස්මි’’’න්ති.

“ดีละ ดีละ สารีบุตร สารีบุตร แม้นี้ก็เป็นปริยายแห่งการพยากรณ์เนื้อความนั้นโดยย่อ คือ ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่งอันเป็นเวทนา สิ่งนั้นรวมอยู่ในทุกข์’”

---

‘‘සචෙ [Pg.286] පන තං, සාරිපුත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං විමොක්ඛා පන තයා, ආවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති? එවං පුට්ඨො ත්වං, සාරිපුත්ත, කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කථං විමොක්ඛා පන තයා, ආවුසො සාරිපුත්ත, අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං – ‘අජ්ඣත්තං විමොක්ඛා ඛ්වාහං, ආවුසො, සබ්බුපාදානක්ඛයා තථා සතො විහරාමි යථා සතං විහරන්තං ආසවා නානුස්සවන්ති, අත්තානඤ්ච නාවජානාමී’ති. එවං පුට්ඨොහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති.

“ดูก่อนสารีบุตร ถ้าหากว่าเขาพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ท่านพยากรณ์อรหัตผลด้วยวิโมกข์อย่างไรว่า ‘เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี’ ดังนี้’ ดูก่อนสารีบุตร เธอถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าหากว่าเขาพึงถามข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ท่านพยากรณ์อรหัตผลด้วยวิโมกข์อย่างไรว่า ‘เรารู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี’ ดังนี้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย เพราะข้าพเจ้ามีวิโมกข์ในภายใน เพราะความสิ้นไปแห่งอุปาทานทั้งปวง ข้าพเจ้าจึงเป็นผู้มีสติอยู่อย่างที่เมื่อมีสติอยู่ อาสวะทั้งหลายย่อมไม่ไหลเข้า และข้าพเจ้าก็ไม่ดูหมิ่นตน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จะพึงพยากรณ์อย่างนี้ พระเจ้าข้า”

---

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත. අයම්පි ඛො සාරිපුත්ත, පරියායො එතස්සෙව අත්ථස්ස සංඛිත්තෙන වෙය්‍යාකරණාය – යෙ ආසවා සමණෙන වුත්තා තෙස්වාහං න කඞ්ඛාමි, තෙ මෙ පහීනාති න විචිකිච්ඡාමී’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වා සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

“ดูก่อนสารีบุตร ดีละ ดีละ ดูก่อนสารีบุตร แม้ปริยายนี้ ก็เพื่อจะพยากรณ์เนื้อความนั้นโดยย่อได้ว่า ‘อาสวะเหล่าใดที่พระสมณะตรัสไว้แล้ว เราไม่เคลือบแคลงในอาสวะเหล่านั้น เราไม่สงสัยว่า อาสวะเหล่านั้นเราละได้แล้ว’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตครั้นตรัสคำนี้แล้ว จึงเสด็จลุกจากอาสนะเข้าไปยังวิหาร

---

තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පුබ්බෙ අප්පටිසංවිදිතං මං, ආවුසො, භගවා පඨමං පඤ්හං අපුච්ඡි, තස්ස මෙ අහොසි දන්ධායිතත්තං. යතො ච ඛො මෙ, ආවුසො, භගවා පඨමං පඤ්හං අනුමොදි, තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – දිවසං චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, දිවසම්පාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි. රත්තිං චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, රත්තිම්පාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි. රත්තින්දිවං චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, රත්තින්දිවම්පාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි. ද්වෙ රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය…පෙ… ද්වෙ රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං…පෙ… තීණි රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය…පෙ… තීණි රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං…පෙ… චත්තාරි රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය…පෙ… චත්තාරි රත්තින්දිවානිපාහං [Pg.287] භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං…පෙ… පඤ්ච රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය…පෙ… පඤ්ච රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං…පෙ… ඡ රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය…පෙ… ඡ රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං…පෙ… සත්ත රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, සත්ත රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහී’’ති.

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตร เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จหลีกไปไม่นาน ได้เรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามปัญหาข้อแรกกะผม ซึ่งผมยังไม่เคยคิดมาก่อนเลย เพราะเหตุนั้น ผมจึงได้มีความชักช้าอยู่ ผู้มีอายุทั้งหลาย แต่เมื่อใดแล พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาปัญหาข้อแรกของผม เมื่อนั้น ผมจึงได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้ตลอดวัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดวัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดคืน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดคืน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดทั้งคืนทั้งวัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดทั้งคืนทั้งวัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอด ๒ คืน ๒ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเรา... แม้ตลอด ๒ คืน ๒ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค... แม้ตลอด ๓ คืน ๓ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเรา... แม้ตลอด ๓ คืน ๓ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค... แม้ตลอด ๔ คืน ๔ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเรา... แม้ตลอด ๔ คืน ๔ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค... แม้ตลอด ๕ คืน ๕ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเรา... แม้ตลอด ๕ คืน ๕ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค... แม้ตลอด ๖ คืน ๖ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเรา... แม้ตลอด ๖ คืน ๖ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาค... แม้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้’”

---

අථ ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො කළාරඛත්තියො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මතා, භන්තෙ, සාරිපුත්තෙන සීහනාදො නදිතො – පුබ්බෙ අප්පටිසංවිදිතං මං, ආවුසො, භගවා පඨමං පඤ්හං අපුච්ඡි, තස්ස මෙ අහොසි දන්ධායිතත්තං. යතො ච ඛො මෙ, ආවුසො, භගවා පඨමං පඤ්හං අනුමොදි, තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – දිවසං චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, දිවසම්පාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි; රත්තිං චෙපි…පෙ… රත්තින්දිවං චෙපි මං භගවා…පෙ… ද්වෙ රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා…පෙ… තීණි… චත්තාරි… පඤ්ච… ඡ… සත්ත රත්තින්දිවානි චෙපි මං භගවා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, සත්ත රත්තින්දිවානිපාහං භගවතො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහී’’ති.

ครั้งนั้นแล ภิกษุชื่อว่ากาฬารขัตติยะลุกจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. ภิกษุชื่อว่ากาฬารขัตติยะผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรบันลือสีหนาทว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามปัญหาข้อแรกกะผม ซึ่งผมยังไม่เคยคิดมาก่อนเลย เพราะเหตุนั้น ผมจึงได้มีความชักช้าอยู่ ผู้มีอายุทั้งหลาย แต่เมื่อใดแล พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาปัญหาข้อแรกของผม เมื่อนั้น ผมจึงได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แม้ตลอดวัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดวัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอดคืน... แม้ตลอดทั้งคืนทั้งวัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเรา... แม้ตลอด ๒ คืน ๒ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเรา... ๓... ๔... ๕... ๖... แม้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน พระผู้มีพระภาคก็พึงทรงถามเนื้อความนั้นกะเราด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ แม้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน เราก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้’ ดังนี้ พระเจ้าข้า”

---

‘‘සා හි, භික්ඛු, සාරිපුත්තස්ස ධම්මධාතු සුප්පටිවිද්ධා, යස්සා ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා දිවසං චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, දිවසම්පි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි. රත්තිං චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, රත්තිම්පි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය…පෙ… රත්තින්දිවං චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, රත්තින්දිවම්පි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය… ද්වෙ රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, ද්වෙ රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය… තීණි රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, තීණි රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං [Pg.288] බ්‍යාකරෙය්‍ය… චත්තාරි රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, චත්තාරි රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය… පඤ්ච රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, පඤ්ච රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය… ඡ රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං, ඡ රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය… සත්ත රත්තින්දිවානි චෙපාහං සාරිපුත්තං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහි, සත්ත රත්තින්දිවානිපි මෙ සාරිපුත්තො එතමත්ථං බ්‍යාකරෙය්‍ය අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පරියායෙහී’’ති. දුතියං.

ภิกษุ เพราะธรรมธาตุนั้น พระสารีบุตรแทงตลอดดีแล้ว เพราะเหตุที่พระสารีบุตรแทงตลอดธรรมธาตุนั้นได้เป็นอย่างดี ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอดวัน ด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ แม้ตลอดวัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอดคืน ด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ แม้ตลอดคืน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอดคืนและวัน แม้ตลอดคืนและวัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๒ คืน ๒ วัน แม้ตลอด ๒ คืน ๒ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๓ คืน ๓ วัน แม้ตลอด ๓ คืน ๓ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๔ คืน ๔ วัน แม้ตลอด ๔ คืน ๔ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๕ คืน ๕ วัน แม้ตลอด ๕ คืน ๕ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๖ คืน ๖ วัน แม้ตลอด ๖ คืน ๖ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ฯลฯ ถ้าเราพึงถามเนื้อความนั้นกะพระสารีบุตรตลอด ๗ คืน ๗ วัน ด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ แม้ตลอด ๗ คืน ๗ วัน พระสารีบุตรก็พึงพยากรณ์เนื้อความนั้นแก่เรา ด้วยบทต่างๆ ด้วยปริยายต่างๆ ได้

---

3. ඤාණවත්ථුසුත්තං

๓. ญาณวัตถุสูตรที่ ๓

---

33. සාවත්ථියං…පෙ… ‘‘චතුචත්තාරීසං වො, භික්ඛවෙ, ඤාණවත්ථූනි දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๓๓. ณ พระนครสาวัตถี ฯลฯ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงญาณวัตถุ ๔๔ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “ดีละ พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමානි, භික්ඛවෙ, චතුචත්තාරීසං ඤාණවත්ථූනි? ජරාමරණෙ ඤාණං, ජරාමරණසමුදයෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; ජාතියා ඤාණං, ජාතිසමුදයෙ ඤාණං, ජාතිනිරොධෙ ඤාණං, ජාතිනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; භවෙ ඤාණං, භවසමුදයෙ ඤාණං, භවනිරොධෙ ඤාණං, භවනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; උපාදානෙ ඤාණං, උපාදානසමුදයෙ ඤාණං, උපාදානනිරොධෙ ඤාණං, උපාදානනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; තණ්හාය ඤාණං, තණ්හාසමුදයෙ ඤාණං, තණ්හානිරොධෙ ඤාණං, තණ්හානිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; වෙදනාය ඤාණං, වෙදනාසමුදයෙ ඤාණං, වෙදනානිරොධෙ ඤාණං, වෙදනානිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං; ඵස්සෙ ඤාණං…පෙ… සළායතනෙ ඤාණං… නාමරූපෙ ඤාණං… විඤ්ඤාණෙ ඤාණං… සඞ්ඛාරෙසු ඤාණං, සඞ්ඛාරසමුදයෙ ඤාණං, සඞ්ඛාරනිරොධෙ ඤාණං, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං. ඉමානි වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, චතුචත්තාරීසං ඤාණවත්ථූනි.

“ภิกษุทั้งหลาย ญาณวัตถุ ๔๔ ประการเป็นไฉน คือ ญาณในชรามรณะ ญาณในชรามรณสมุทัย ญาณในชรามรณนิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชรามรณะ, ญาณในชาติ ญาณในชาติสมุทัย ญาณในชาตินิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชาติ, ญาณในภพ ญาณในภวสมุทัย ญาณในภวนิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับภพ, ญาณในอุปาทาน ญาณในอุปาทานสมุทัย ญาณในอุปาทานนิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับอุปาทาน, ญาณในตัณหา ญาณในตัณหาสมุทัย ญาณในตัณหานิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับตัณหา, ญาณในเวทนา ญาณในเวทนาสมุทัย ญาณในเวทนานิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับเวทนา, ญาณในผัสสะ ฯลฯ ญาณในสฬายตนะ ฯลฯ ญาณในนามรูป ฯลฯ ญาณในวิญญาณ ฯลฯ ญาณในสังขาร ญาณในสังขารสมุทัย ญาณในสังขารนิโรธ ญาณในปฏิปทาที่ให้ถึงความดับสังขาร ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า ญาณวัตถุ ๔๔ ประการ

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං? යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි [Pg.289] ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො, අයං වුච්චති ජරා. යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො අන්තරධානං මච්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්ධානං භෙදො කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො. ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා, ඉදඤ්ච මරණං; ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ජරාමරණං.

ภิกษุทั้งหลาย ชรามรณะเป็นไฉน คือ ความแก่ ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความมีหนังเหี่ยวย่น ความเสื่อมแห่งอายุ ความแก่รอบแห่งอินทรีย์ทั้งหลาย ของสัตว์เหล่านั้นๆ ในหมู่สัตว์นั้นๆ อันใด นี้เรียกว่า ชรา, ความจุติ ความเคลื่อนไป ความแตกทำลาย ความหายไป มฤตยู ความตาย การทำกาละ ความแตกแห่งขันธ์ทั้งหลาย การทอดทิ้งซากศพ ของสัตว์เหล่านั้นๆ จากหมู่สัตว์นั้นๆ อันใด นี้เรียกว่า มรณะ ดังพรรณนามาฉะนี้ ชรานี้ด้วย มรณะนี้ด้วย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ชรามรณะ

---

‘‘ජාතිසමුදයා ජරාමරණසමුදයො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො; අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ජරාමරණනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

เพราะชาติเป็นสมุทัย ชรามรณะจึงเกิดขึ้น เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชรามรณะ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං ජරාමරණං පජානාති, එවං ජරාමරණසමුදයං පජානාති, එවං ජරාමරණනිරොධං පජානාති, එවං ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, ඉදමස්ස ධම්මෙ ඤාණං. සො ඉමිනා ධම්මෙන දිට්ඨෙන විදිතෙන අකාලිකෙන පත්තෙන පරියොගාළ්හෙන අතීතානාගතෙන යං නෙති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณสมุทัยอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณนิโรธอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชรามรณะอย่างนี้ นี้เป็นธรรมญาณของอริยสาวกนั้น อริยสาวกนั้นย่อมนำนัยไปในอดีตและอนาคต ด้วยธรรมะนี้ที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้ว ไม่ประกอบด้วยกาล บรรลุแล้ว หยั่งลงแล้ว

---

‘‘යෙ ඛො කෙචි අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං අබ්භඤ්ඤංසු, ජරාමරණසමුදයං අබ්භඤ්ඤංසු, ජරාමරණනිරොධං අබ්භඤ්ඤංසු, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤංසු, සබ්බෙ තෙ එවමෙව අබ්භඤ්ඤංසු, සෙය්‍යථාපාහං එතරහි.

สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล ได้รู้ยิ่งซึ่งชรามรณะ ได้รู้ยิ่งซึ่งชรามรณสมุทัย ได้รู้ยิ่งซึ่งชรามรณนิโรธ ได้รู้ยิ่งซึ่งปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชรามรณะ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ก็ได้รู้ยิ่งแล้วอย่างนั้นเหมือนกัน เหมือนอย่างที่เราได้รู้ยิ่งแล้วในบัดนี้

---

‘‘යෙපි හි කෙචි අනාගතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං අභිජානිස්සන්ති, ජරාමරණසමුදයං අභිජානිස්සන්ති, ජරාමරණනිරොධං අභිජානිස්සන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිජානිස්සන්ති, සබ්බෙ තෙ එවමෙව අභිජානිස්සන්ති, සෙය්‍යථාපාහං එතරහීති. ඉදමස්ස අන්වයෙ ඤාණං.

และสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอนาคตกาล จักรู้ยิ่งซึ่งชรามรณะ จักรู้ยิ่งซึ่งชรามรณสมุทัย จักรู้ยิ่งซึ่งชรามรณนิโรธ จักรู้ยิ่งซึ่งปฏิปทาที่ให้ถึงความดับชรามรณะ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ก็จักรู้ยิ่งอย่างนั้นเหมือนกัน เหมือนอย่างที่เราได้รู้ยิ่งแล้วในบัดนี้ นี้เป็นอันวยญาณของอริยสาวกนั้น

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමානි ද්වෙ ඤාණානි පරිසුද්ධානි හොන්ති පරියොදාතානි – ධම්මෙ ඤාණඤ්ච අන්වයෙ ඤාණඤ්ච. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතං සමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපීති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ญาณ ๒ อย่างเหล่านี้ คือ ญาณในธรรม และญาณอันเป็นไปตาม ของอริยสาวก บริสุทธิ์ผุดผ่องแล้ว ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะบ้าง เป็นผู้มาสู่สัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้เห็นสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยญาณของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นอริยะ มีปัญญาชำแรกกิเลสบ้าง เป็นผู้ยืนจรดประตูอมตะบ้าง

---

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ජාති…පෙ… කතමො ච, භික්ඛවෙ, භවො… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, උපාදානං… කතමා ච, භික්ඛවෙ තණ්හා… කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනා… කතමො ච, භික්ඛවෙ, ඵස්සො… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සළායතනං… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, නාමරූපං [Pg.290]… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා – කායසඞ්ඛාරො, වචීසඞ්ඛාරො, චිත්තසඞ්ඛාරොති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ชาติเป็นไฉน...ฯลฯ...ภพเป็นไฉน...อุปาทานเป็นไฉน...ตัณหาเป็นไฉน...เวทนาเป็นไฉน...ผัสสะเป็นไฉน...สฬายตนะเป็นไฉน...นามรูปเป็นไฉน...วิญญาณเป็นไฉน...สังขารทั้งหลายเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย สังขาร ๓ อย่างเหล่านี้คือ กายสังขาร วจีสังขาร จิตตสังขาร ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า สังขารทั้งหลาย

---

‘‘අවිජ්ජාසමුදයා සඞ්ඛාරසමුදයො; අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

เพราะอวิชชาเป็นสมุทัย สังขารจึงเป็นสมุทัย เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ...ฯลฯ...สัมมาสมาธิ

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං සඞ්ඛාරෙ පජානාති, එවං සඞ්ඛාරසමුදයං පජානාති, එවං සඞ්ඛාරනිරොධං පජානාති, එවං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, ඉදමස්ස ධම්මෙ ඤාණං. සො ඉමිනා ධම්මෙන දිට්ඨෙන විදිතෙන අකාලිකෙන පත්තෙන පරියොගාළ්හෙන අතීතානාගතෙන යං නෙති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกย่อมรู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลายอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความเกิดแห่งสังขารอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขารอย่างนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้ นี้เป็นญาณในธรรมของอริยสาวกนั้น ด้วยธรรมที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้ว ไม่ประกอบด้วยกาล บรรลุแล้ว หยั่งลงแล้วนี้ เธอย่อมนำนัยไปสู่อดีตและอนาคต

---

‘‘යෙ ඛො කෙචි අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සඞ්ඛාරෙ අබ්භඤ්ඤංසු, සඞ්ඛාරසමුදයං අබ්භඤ්ඤංසු, සඞ්ඛාරනිරොධං අබ්භඤ්ඤංසු, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤංසු, සබ්බෙ තෙ එවමෙව අබ්භඤ්ඤංසු, සෙය්‍යථාපාහං එතරහි.

สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล ได้รู้ยิ่งแล้วซึ่งสังขารทั้งหลาย ได้รู้ยิ่งแล้วซึ่งความเกิดแห่งสังขาร ได้รู้ยิ่งแล้วซึ่งความดับแห่งสังขาร ได้รู้ยิ่งแล้วซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด ได้รู้ยิ่งแล้วอย่างนั้นเหมือนกัน เหมือนที่เราได้รู้ยิ่งแล้วในบัดนี้

---

‘‘යෙපි හි කෙචි අනාගතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සඞ්ඛාරෙ අභිජානිස්සන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං අභිජානිස්සන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං අභිජානිස්සන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අභිජානිස්සන්ති, සබ්බෙ තෙ එවමෙව අභිජානිස්සන්ති, සෙය්‍යථාපාහං එතරහි. ඉදමස්ස අන්වයෙ ඤාණං.

สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอนาคตกาล จักรู้ยิ่งซึ่งสังขารทั้งหลาย จักรู้ยิ่งซึ่งความเกิดแห่งสังขาร จักรู้ยิ่งซึ่งความดับแห่งสังขาร จักรู้ยิ่งซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมด จักรู้ยิ่งอย่างนั้นเหมือนกัน เหมือนที่เราได้รู้ยิ่งแล้วในบัดนี้ นี้เป็นญาณอันเป็นไปตามของอริยสาวกนั้น

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමානි ද්වෙ ඤාණානි පරිසුද්ධානි හොන්ති පරියොදාතානි – ධම්මෙ ඤාණඤ්ච අන්වයෙ ඤාණඤ්ච. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතං සමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපී’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ญาณ ๒ อย่างเหล่านี้ คือ ญาณในธรรม และญาณอันเป็นไปตาม ของอริยสาวก บริสุทธิ์ผุดผ่องแล้ว ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะบ้าง เป็นผู้มาสู่สัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้เห็นสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยญาณของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นอริยะ มีปัญญาชำแรกกิเลสบ้าง เป็นผู้ยืนจรดประตูอมตะบ้าง ดังนี้แล จบสูตรที่ ๓

---

4. දුතියඤාණවත්ථුසුත්තං

๔. ทุติยญาณวัตถุสูตรที่ ๔

---

34. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සත්තසත්තරි වො, භික්ඛවෙ, ඤාණවත්ථූනි දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๓๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงญาณวัตถุ ๗๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า ดังนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමානි[Pg.291], භික්ඛවෙ, සත්තසත්තරි ඤාණවත්ථූනි? ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං; අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං; අතීතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං; අනාගතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං; යම්පිස්ස තං ධම්මට්ඨිතිඤාණං තම්පි ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති ඤාණං.

ภิกษุทั้งหลาย ญาณวัตถุ ๗๗ ประการเป็นไฉน คือ ญาณว่า เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี ญาณว่า เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะย่อมไม่มี ญาณว่า แม้ในอดีตกาล เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี ญาณว่า เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะย่อมไม่มี ญาณว่า แม้ในอนาคตกาล เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี ญาณว่า เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะย่อมไม่มี และญาณว่า แม้ธรรมฐิติญาณของอริยสาวกนั้น ก็เป็นธรรมมีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา

---

‘‘භවපච්චයා ජාතීති ඤාණං…පෙ… උපාදානපච්චයා භවොති ඤාණං… තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති ඤාණං… වෙදනාපච්චයා තණ්හාති ඤාණං… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති ඤාණං… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති ඤාණං… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති ඤාණං… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති ඤාණං… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඤාණං; අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං; අතීතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං; අනාගතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති ඤාණං, අසති අවිජ්ජාය නත්ථි සඞ්ඛාරාති ඤාණං; යම්පිස්ස තං ධම්මට්ඨිතිඤාණං තම්පි ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති ඤාණං. ඉමානි වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තසත්තරි ඤාණවත්ථූනී’’ති. චතුත්ථං.

ญาณว่า เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี...ฯลฯ...ญาณว่า เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี ญาณว่า เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลายย่อมไม่มี ญาณว่า แม้ในอดีตกาล เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี ญาณว่า เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลายย่อมไม่มี ญาณว่า แม้ในอนาคตกาล เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี ญาณว่า เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลายย่อมไม่มี และญาณว่า แม้ธรรมฐิติญาณของอริยสาวกนั้น ก็เป็นธรรมมีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า ญาณวัตถุ ๗๗ ประการ ดังนี้แล จบสูตรที่ ๔

---

5. අවිජ්ජාපච්චයසුත්තං

๕. อวิชชาปัจจยสูตรที่ ๕

---

35. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති. එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘කතමං නු ඛො, භන්තෙ, ජරාමරණං, කස්ස ච පනිදං ජරාමරණ’න්ති? ‘නො කල්ලො පඤ්හො’ති භගවා අවොච, ‘කතමං ජරාමරණං, කස්ස ච පනිදං ජරාමරණ’න්ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤං ජරාමරණං අඤ්ඤස්ස ච පනිදං ජරාමරණ’න්ති, ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛු, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

๓๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้. เมื่อตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชราและมรณะเป็นไฉนหนอแล และชราและมรณะนี้เป็นของใคร’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ปัญหานี้ไม่ควร’ ดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชราและมรณะเป็นไฉน และชราและมรณะนี้เป็นของใคร’ หรือดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชราและมรณะเป็นอย่างหนึ่ง และชราและมรณะนี้เป็นของผู้อื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น. ดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. หรือดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. ดูก่อนภิกษุ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น แล้วแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชราและมรณะจึงมี’

---

‘‘කතමා නු ඛො, භන්තෙ, ජාති, කස්ස ච පනායං ජාතී’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච, ‘‘‘කතමා ජාති, කස්ස ච පනායං ජාතී’ති ඉති [Pg.292] වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤා ජාති අඤ්ඤස්ස ච පනායං ජාතී’ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛු, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘භවපච්චයා ජාතී’’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ชาติเป็นไฉนหนอแล และชาตินี้เป็นของใคร’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ปัญหานี้ไม่ควร’ ดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชาติเป็นไฉน และชาตินี้เป็นของใคร’ หรือดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชาติเป็นอย่างอื่น และชาตินี้เป็นของผู้อื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น. ดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. หรือดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. ดูก่อนภิกษุ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น แล้วแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี’

---

‘‘කතමො නු ඛො, භන්තෙ, භවො, කස්ස ච පනායං භවො’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච, ‘‘‘කතමො භවො, කස්ස ච පනායං භවො’ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤො භවො අඤ්ඤස්ස ච පනායං භවො’ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති; අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛු, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘උපාදානපච්චයා භවො’ති…පෙ… ‘තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති… වෙදනාපච්චයා තණ්හාති… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණ’’’න්ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภพเป็นไฉนหนอแล และภพนี้เป็นของใคร’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ปัญหานี้ไม่ควร’ ดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ภพเป็นไฉน และภพนี้เป็นของใคร’ หรือดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ภพเป็นอย่างอื่น และภพนี้เป็นของผู้อื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น. ดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี หรือดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. ดูก่อนภิกษุ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น แล้วแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี’... ‘เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี... เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี... เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี... เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี... เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี... เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี... เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’

---

‘‘කතමෙ නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඛාරා, කස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’’ති? ‘‘නො කල්ලො පඤ්හො’’ති භගවා අවොච, ‘‘‘කතමෙ සඞ්ඛාරා කස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤෙ සඞ්ඛාරා අඤ්ඤස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ති ඉති වා, භික්ඛු, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති; අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, භික්ඛු, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛු, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สังขารทั้งหลายเป็นไฉนหนอแล และสังขารเหล่านี้เป็นของใคร’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ปัญหานี้ไม่ควร’ ดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘สังขารทั้งหลายเป็นไฉน และสังขารเหล่านี้เป็นของใคร’ หรือดูก่อนภิกษุ ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘สังขารทั้งหลายเป็นอย่างอื่น และสังขารเหล่านี้เป็นของผู้อื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น. ดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี หรือดูก่อนภิกษุ เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี. ดูก่อนภิกษุ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้น แล้วแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’

---

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව, භික්ඛු, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. ‘කතමං ජරාමරණං, කස්ස ච පනිදං ජරාමරණං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජරාමරණං, අඤ්ඤස්ස ච පනිදං ජරාමරණං’ ඉති වා, ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා. සබ්බානිස්ස තානි පහීනානි භවන්ති උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි.

ดูก่อนภิกษุ เพราะความดับโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา อย่างใดอย่างหนึ่งของภิกษุนั้น คือ ‘ชราและมรณะเป็นไฉน และชราและมรณะนี้เป็นของใคร’ หรือ ‘ชราและมรณะเป็นอย่างอื่น และชราและมรณะนี้เป็นของผู้อื่น’ หรือ ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ หรือ ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ ทิฏฐิเหล่านั้นทั้งหมดของภิกษุนั้น ย่อมเป็นอันละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มีอีก มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา

---

‘‘අවිජ්ජාය [Pg.293] ත්වෙව, භික්ඛු, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. ‘කතමා ජාති, කස්ස ච පනායං ජාති’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤා ජාති, අඤ්ඤස්ස ච පනායං ජාති’ ඉති වා, ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා. සබ්බානිස්ස තානි පහීනානි භවන්ති උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි.

ดูก่อนภิกษุ เพราะความดับโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา อย่างใดอย่างหนึ่งของภิกษุนั้น คือ ‘ชาติเป็นไฉน และชาตินี้เป็นของใคร’ หรือ ‘ชาติเป็นอย่างอื่น และชาตินี้เป็นของผู้อื่น’ หรือ ‘ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้น’ หรือ ‘ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น’ ทิฏฐิเหล่านั้นทั้งหมดของภิกษุนั้น ย่อมเป็นอันละได้แล้ว มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ถึงความไม่มีอีก มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา

---

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව, භික්ඛු, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. කතමො භවො…පෙ… කතමං උපාදානං… කතමා තණ්හා… කතමා වෙදනා… කතමො ඵස්සො… කතමං සළායතනං… කතමං නාමරූපං… කතමං විඤ්ඤාණං…පෙ….

ดูก่อนภิกษุ เพราะความดับโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั่นเทียว ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา อย่างใดอย่างหนึ่งของภิกษุนั้น คือ ภพเป็นไฉน... อุปาทานเป็นไฉน... ตัณหาเป็นไฉน... เวทนาเป็นไฉน... ผัสสะเป็นไฉน... สฬายตนะเป็นไฉน... นามรูปเป็นไฉน... วิญญาณเป็นไฉน...

---

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව, භික්ඛු, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. ‘කතමෙ සඞ්ඛාරා, කස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤෙ සඞ්ඛාරා, අඤ්ඤස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ ඉති වා, ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං, අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා. සබ්බානිස්ස තානි පහීනානි භවන්ති උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානී’’ති. පඤ්චමං.

“ภิกษุ เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะโดยแท้ ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ นานา ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา บางอย่างๆ ของภิกษุนั้น คือ ความเห็นว่า ‘สังขารเป็นไฉน สังขารเหล่านี้เป็นของใคร’ หรือความเห็นว่า ‘สังขารเป็นอย่างอื่น สังขารเหล่านี้เป็นของคนอื่น’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน’ ทิฏฐิเหล่านั้นทั้งหมด ภิกษุนั้นละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา” จบ ปัญจมสูตร

---

6. දුතියඅවිජ්ජාපච්චයසුත්තං

๖. ทุติยอวิชชาปัจจยสูตรที่ ๖

---

36. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

๓๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘‘කතමං ජරාමරණං, කස්ස ච පනිදං ජරාමරණ’න්ති ඉති වා, භික්ඛවෙ, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤං ජරාමරණං, අඤ්ඤස්ස ච පනිදං ජරාමරණ’න්ති ඉති වා, භික්ඛවෙ, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛවෙ, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชรามรณะเป็นไฉน ชรามรณะนี้เป็นของใคร’ หรือผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘ชรามรณะเป็นอย่างอื่น ชรามรณะนี้เป็นของคนอื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’”

---

‘‘කතමා [Pg.294] ජාති…පෙ… කතමො භවො… කතමං උපාදානං… කතමා තණ්හා… කතමා වෙදනා… කතමො ඵස්සො… කතමං සළායතනං… කතමං නාමරූපං… කතමං විඤ්ඤාණං… කතමෙ සඞ්ඛාරා, කස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරාති ඉති වා, භික්ඛවෙ, යො වදෙය්‍ය, ‘අඤ්ඤෙ සඞ්ඛාරා අඤ්ඤස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ති ඉති වා, භික්ඛවෙ, යො වදෙය්‍ය, උභයමෙතං එකත්ථං බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා, භික්ඛවෙ, දිට්ඨියා සති බ්‍රහ්මචරියවාසො න හොති. එතෙ තෙ, භික්ඛවෙ, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

“ชาติเป็นไฉน...ฯลฯ... ภพเป็นไฉน... อุปาทานเป็นไฉน... ตัณหาเป็นไฉน... เวทนาเป็นไฉน... ผัสสะเป็นไฉน... สฬายตนะเป็นไฉน... นามรูปเป็นไฉน... วิญญาณเป็นไฉน... สังขารเป็นไฉน สังขารเหล่านี้เป็นของใคร ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ หรือผู้ใดพึงกล่าวว่า ‘สังขารเป็นอย่างอื่น สังขารเหล่านี้เป็นของคนอื่น’ ทั้งสองอย่างนี้มีความหมายอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี เมื่อมีความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน’ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี’”

---

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. ‘කතමං ජරාමරණං, කස්ස ච පනිදං ජරාමරණං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජරාමරණං, අඤ්ඤස්ස ච පනිදං ජරාමරණං’ ඉති වා, ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං, අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා. සබ්බානිස්ස තානි පහීනානි භවන්ති උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානි.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะโดยแท้ ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ นานา ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา บางอย่างๆ ของภิกษุนั้น คือ ความเห็นว่า ‘ชรามรณะเป็นไฉน ชรามรณะนี้เป็นของใคร’ หรือความเห็นว่า ‘ชรามรณะเป็นอย่างอื่น ชรามรณะนี้เป็นของคนอื่น’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน’ ทิฏฐิเหล่านั้นทั้งหมด ภิกษุนั้นละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา

---

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව, භික්ඛවෙ, අසෙසවිරාගනිරොධා යානිස්ස තානි විසූකායිකානි විසෙවිතානි විප්ඵන්දිතානි කානිචි කානිචි. කතමා ජාති…පෙ… කතමො භවො… කතමං උපාදානං… කතමා තණ්හා… කතමා වෙදනා… කතමො ඵස්සො… කතමං සළායතනං… කතමං නාමරූපං… කතමං විඤ්ඤාණං… ‘කතමෙ සඞ්ඛාරා, කස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤෙ සඞ්ඛාරා, අඤ්ඤස්ස ච පනිමෙ සඞ්ඛාරා’ ඉති වා; ‘තං ජීවං තං සරීරං’ ඉති වා, ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං’ ඉති වා. සබ්බානිස්ස තානි පහීනානි භවන්ති උච්ඡින්නමූලානි තාලාවත්ථුකතානි අනභාවඞ්කතානි ආයතිං අනුප්පාදධම්මානී’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะโดยแท้ ทิฏฐิอันซัดส่ายไปต่างๆ นานา ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน หวั่นไหวไปมา บางอย่างๆ ของภิกษุนั้น คือ ชาติเป็นไฉน...ฯลฯ... ภพเป็นไฉน... อุปาทานเป็นไฉน... ตัณหาเป็นไฉน... เวทนาเป็นไฉน... ผัสสะเป็นไฉน... สฬายตนะเป็นไฉน... นามรูปเป็นไฉน... วิญญาณเป็นไฉน... ความเห็นว่า ‘สังขารเป็นไฉน สังขารเหล่านี้เป็นของใคร’ หรือความเห็นว่า ‘สังขารเป็นอย่างอื่น สังขารเหล่านี้เป็นของคนอื่น’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะกับสรีระเป็นคนละอย่างกัน’ ทิฏฐิเหล่านั้นทั้งหมด ภิกษุนั้นละได้แล้ว ตัดรากถอนโคนแล้ว ทำให้เหมือนตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มี ไม่ให้เกิดขึ้นอีกต่อไปเป็นธรรมดา” จบ ฉัฏฐสูตร

---

7. නතුම්හසුත්තං

๗. นตุมหสูตรที่ ๗

---

37. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘නායං, භික්ඛවෙ, කායො තුම්හාකං නපි අඤ්ඤෙසං. පුරාණමිදං, භික්ඛවෙ, කම්මං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං වෙදනියං දට්ඨබ්බං’’.

๓๗. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย กายนี้ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย และไม่ใช่ของคนอื่น ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเห็นกายนี้ว่า เป็นกรรมเก่า อันปัจจัยปรุงแต่งขึ้น มีเจตนาเป็นแดนเกิด เป็นที่ตั้งแห่งเวทนา”

---

‘‘තත්‍ර [Pg.295] ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදඤ්ඤෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති – ‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති; ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති, යදිදං – අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมทำไว้ในใจโดยแยบคายเป็นอย่างดี ซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั่นเทียวว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ เพราะอวิชชาดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะโดยแท้ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้’” จบ สัตตมสูตร

---

8. චෙතනාසුත්තං

๘. เจตนาสูตรที่ ๘

---

38. සාවත්ථිනිදානං. ‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, චෙතෙති යඤ්ච පකප්පෙති යඤ්ච අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා සති ආයතිං ජාති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๓๘. ณ พระนครสาวัตถี “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลย่อมเจตนา ย่อมดำริ และย่อมมีจิตฝังลึกในสิ่งใด สิ่งนั้นย่อมเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณย่อมมี เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปย่อมมี เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปย่อมเกิดขึ้น ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

‘‘නො චෙ, භික්ඛවෙ, චෙතෙති නො චෙ පකප්පෙති, අථ චෙ අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති. ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා සති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ แต่ยังมีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยยังนอนเนื่องอยู่นั้นเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงมี. เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงเกิดขึ้น. ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้.

---

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, නො චෙව චෙතෙති නො ච පකප්පෙති නො ච අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං න හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ අසති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ අවිරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති න හොති. ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා අසති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด บุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ และไม่มีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยไม่นอนเนื่องอยู่นั้นไม่เป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์ไม่มี ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงไม่มี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นไม่ได้ ไม่เจริญขึ้น การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปจึงไม่มี. เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปไม่มี ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงดับไป. ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้. (สูตรที่ ๘)

---

9. දුතියචෙතනාසුත්තං

๙. ทุติยเจตนาสูตร

---

39. සාවත්ථියං [Pg.296] විහරති…පෙ… ‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, චෙතෙති යඤ්ච පකප්පෙති යඤ්ච අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති. නාමරූපපච්චයා සළායතනං; සළායතනපච්චයා ඵස්සො; ඵස්සපච්චයා වෙදනා…පෙ… තණ්හා… උපාදානං… භවො… ජාති… ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๓๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเจตนาสิ่งใด ดำริสิ่งใด และมีอนุสัยนอนเนื่องในสิ่งใด, สิ่งนั้นเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว การหยั่งลงแห่งนามรูปจึงมี. เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี, เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี, เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี... ตัณหา... อุปาทาน... ภพ... ชาติ... ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้น. ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้.

---

‘‘නො චෙ, භික්ඛවෙ, චෙතෙති නො චෙ පකප්පෙති, අථ චෙ අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති. නාමරූපපච්චයා සළායතනං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ แต่ยังมีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยยังนอนเนื่องอยู่นั้นเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว การหยั่งลงแห่งนามรูปจึงมี. เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้.

---

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, නො චෙව චෙතෙති නො ච පකප්පෙති නො ච අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං න හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ අසති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ අවිරූළ්හෙ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති න හොති. නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด บุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ และไม่มีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยไม่นอนเนื่องอยู่นั้นไม่เป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์ไม่มี ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงไม่มี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นไม่ได้ ไม่เจริญขึ้น การหยั่งลงแห่งนามรูปจึงไม่มี. เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้. (สูตรที่ ๙)

---

10. තතියචෙතනාසුත්තං

๑๐. ตติยเจตนาสูตร

---

40. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, චෙතෙති යඤ්ච පකප්පෙති යඤ්ච අනුසෙති ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ නති හොති. නතියා සති ආගතිගති හොති. ආගතිගතියා සති චුතූපපාතො හොති. චුතූපපාතෙ සති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๔๐. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเจตนาสิ่งใด ดำริสิ่งใด และมีอนุสัยนอนเนื่องในสิ่งใด, สิ่งนั้นเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว ความน้อมไปจึงมี. เมื่อมีความน้อมไป การมาและการไปจึงมี. เมื่อมีการมาและการไป การจุติและอุปบัติจึงมี. เมื่อมีการจุติและอุปบัติ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงเกิดขึ้น. ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้.

---

‘‘නො චෙ, භික්ඛවෙ, චෙතෙති නො චෙ පකප්පෙති අථ චෙ අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ නති හොති. නතියා [Pg.297] සති ආගතිගති හොති. ආගතිගතියා සති චුතූපපාතො හොති. චුතූපපාතෙ සති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าบุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ แต่ยังมีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยยังนอนเนื่องอยู่นั้นเป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์มีอยู่ ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว ความน้อมไปจึงมี. เมื่อมีความน้อมไป การมาและการไปจึงมี. เมื่อมีการมาและการไป การจุติและอุปบัติจึงมี. เมื่อมีการจุติและอุปบัติ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงเกิดขึ้น. ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้.

---

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, නො චෙව චෙතෙති නො ච පකප්පෙති නො ච අනුසෙති, ආරම්මණමෙතං න හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා. ආරම්මණෙ අසති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති. තදප්පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ අවිරූළ්හෙ නති න හොති. නතියා අසති ආගතිගති න හොති. ආගතිගතියා අසති චුතූපපාතො න හොති. චුතූපපාතෙ අසති ආයතිං ජාති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด บุคคลไม่เจตนา ไม่ดำริ และไม่มีอนุสัยนอนเนื่องอยู่, การที่อนุสัยไม่นอนเนื่องอยู่นั้นไม่เป็นอารมณ์เพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ. เมื่ออารมณ์ไม่มี ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงไม่มี. เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นไม่ได้ ไม่เจริญขึ้น ความน้อมไปจึงไม่มี. เมื่อไม่มีความน้อมไป การมาและการไปจึงไม่มี. เมื่อไม่มีการมาและการไป การจุติและอุปบัติจึงไม่มี. เมื่อไม่มีการจุติและอุปบัติ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงดับไป. ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้. (สูตรที่ ๑๐)

---

කළාරඛත්තියවග්ගො චතුත්ථො.

กฬารขัตติยวรรคที่ ๔ จบ

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

භූතමිදං කළාරඤ්ච, දුවෙ ච ඤාණවත්ථූනි;

අවිජ්ජාපච්චයා ච ද්වෙ, නතුම්හා චෙතනා තයොති.

ภูตมิทสูตร, กฬารสูตร, ญาณวัตถุสูตร ๒ สูตร, อวิชชาปัจจยาสูตร, นตุมหากสูตร ๒ สูตร, เจตนาสูตร ๓ สูตร

---

5. ගහපතිවග්ගො

๕. คหปติวรรค

---

1. පඤ්චවෙරභයසුත්තං

๑. ปัญจเวรภยสูตร

---

41. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๔๑. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ, ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกคหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า

---

‘‘යතො ඛො, ගහපති, අරියසාවකස්ස පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති, චතූහි ච සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති, අරියො චස්ස ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො, සො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය – ‘ඛීණනිරයොම්හි ඛීණතිරච්ඡානයොනි ඛීණපෙත්තිවිසයො ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති.

คหบดี เมื่อใดภัยเวร ๕ ประการของอริยสาวกสงบระงับแล้ว, อริยสาวกนั้นเป็นผู้ประกอบด้วยโสตาปัตติยังคะ ๔ ประการ, และอริยญายธรรมเป็นธรรมที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา, เมื่ออริยสาวกนั้นหวังอยู่ ก็พึงพยากรณ์ตนด้วยตนนั่นเทียวว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดเดรัจฉานสิ้นแล้ว มีเปรตวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว, เราเป็นโสดาบัน มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีอันจะตรัสรู้ในเบื้องหน้า’ ดังนี้.

---

‘‘කතමානි [Pg.298] පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති? යං, ගහපති, පාණාතිපාතී පාණාතිපාතපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති, පාණාතිපාතා පටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොති.

ภัยเวร 5 ประการอะไรบ้างที่สงบระงับแล้ว? คฤหบดี บุคคลผู้ฆ่าสัตว์ เพราะการฆ่าสัตว์เป็นปัจจัย ย่อมประสพภัยเวรทั้งในปัจจุบัน ย่อมประสพภัยเวรทั้งในสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจ สำหรับผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ภัยเวรนั้นย่อมสงบระงับไปอย่างนี้

---

‘‘යං, ගහපති, අදින්නාදායී අදින්නාදානපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති, අදින්නාදානා පටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොති.

คฤหบดี บุคคลผู้ลักทรัพย์ เพราะการลักทรัพย์เป็นปัจจัย ย่อมประสพภัยเวรทั้งในปัจจุบัน ย่อมประสพภัยเวรทั้งในสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจ สำหรับผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์ ภัยเวรนั้นย่อมสงบระงับไปอย่างนี้

---

‘‘යං, ගහපති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී කාමෙසුමිච්ඡාචාරපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොති.

คฤหบดี บุคคลผู้ประพฤติผิดในกาม เพราะการประพฤติผิดในกามเป็นปัจจัย ย่อมประสพภัยเวรทั้งในปัจจุบัน ย่อมประสพภัยเวรทั้งในสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจ สำหรับผู้เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม ภัยเวรนั้นย่อมสงบระงับไปอย่างนี้

---

‘‘යං, ගහපති, මුසාවාදී මුසාවාදපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති, මුසාවාදා පටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොති.

คฤหบดี บุคคลผู้พูดเท็จ เพราะการพูดเท็จเป็นปัจจัย ย่อมประสพภัยเวรทั้งในปัจจุบัน ย่อมประสพภัยเวรทั้งในสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจ สำหรับผู้เว้นขาดจากการพูดเท็จ ภัยเวรนั้นย่อมสงบระงับไปอย่างนี้

---

‘‘යං, ගහපති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානපච්චයා දිට්ඨධම්මිකම්පි භයං වෙරං පසවති, සම්පරායිකම්පි භයං වෙරං පසවති, චෙතසිකම්පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතස්ස එවං තං භයං වෙරං වූපසන්තං හොති. ඉමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති.

คฤหบดี บุคคลผู้ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เพราะการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทเป็นปัจจัย ย่อมประสพภัยเวรทั้งในปัจจุบัน ย่อมประสพภัยเวรทั้งในสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจ สำหรับผู้เว้นขาดจากการดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ภัยเวรนั้นย่อมสงบระงับไปอย่างนี้ ภัยเวร 5 ประการเหล่านี้เป็นอันสงบระงับแล้ว

---

‘‘කතමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’’’ති.

อริยสาวกประกอบด้วยองค์แห่งโสดาปัตติ 4 ประการอะไรบ้าง? คฤหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’

---

‘‘ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’’ති.

เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’

---

‘‘සඞ්ඝෙ [Pg.299] අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’’ති.

เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติตรงแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรมแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติสมควรแล้ว, ได้แก่ บุรุษบุคคล 4 คู่ นับเรียงตัวได้ 8 บุรุษบุคคล, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคหมู่นั้น เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’

---

‘‘අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි අච්ඡිද්දෙහි අසබලෙහි අකම්මාසෙහි භුජිස්සෙහි විඤ්ඤුප්පසත්ථෙහි අපරාමට්ඨෙහි සමාධිසංවත්තනිකෙහි. ඉමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති.

เป็นผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่ครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยองค์แห่งโสดาปัตติ 4 ประการเหล่านี้

---

‘‘කතමො චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො? ඉධ, ගහපති, අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදඤ්ඤෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති – ‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති; ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති. අයමස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො.

อนึ่ง ญายธรรมอันเป็นอริยะ ที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา เป็นอย่างไร? คฤหบดี อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมกระทำไว้ในใจโดยแยบคายเป็นอย่างดี ซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั่นเทียวว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี, เพราะสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี; เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น, เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป, ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้, ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ, เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้’ นี้คือญายธรรมอันเป็นอริยะ ที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา

---

‘‘යතො ඛො, ගහපති, අරියසාවකස්ස ඉමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති, ඉමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති, අයඤ්චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො, සො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය – ‘ඛීණනිරයොම්හි ඛීණතිරච්ඡානයොනි ඛීණපෙත්තිවිසයො ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති.

คฤหบดี ในกาลใดแล ภัยเวร 5 ประการเหล่านี้ของอริยสาวกสงบระงับแล้ว, อริยสาวกประกอบด้วยองค์แห่งโสดาปัตติ 4 ประการเหล่านี้, และญายธรรมอันเป็นอริยะนี้ อันอริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา, ในกาลนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อหวังอยู่ พึงพยากรณ์ตนด้วยตนนั่นเทียวว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดเดรัจฉานสิ้นแล้ว มีเปรตวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว, เราเป็นโสดาบัน มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’

---

2. දුතියපඤ්චවෙරභයසුත්තං

๒. ทุติยปัญจเวรภยสูตร

---

42. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති, චතූහි ච සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති, අරියො චස්ස ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති [Pg.300] සුප්පටිවිද්ධො, සො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය – ‘ඛීණනිරයොම්හි ඛීණතිරච්ඡානයොනි ඛීණපෙත්තිවිසයො ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති.

๔๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภัยเวร 5 ประการของอริยสาวกสงบระงับแล้ว, และอริยสาวกประกอบด้วยองค์แห่งโสดาปัตติ 4 ประการ, และญายธรรมอันเป็นอริยะ อันอริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา, ในกาลนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อหวังอยู่ พึงพยากรณ์ตนด้วยตนนั่นเทียวว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดเดรัจฉานสิ้นแล้ว มีเปรตวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว, เราเป็นโสดาบัน มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’

---

‘‘කතමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති? යං, භික්ඛවෙ, පාණාතිපාතී …පෙ… යං, භික්ඛවෙ, අදින්නාදායී…පෙ… යං, භික්ඛවෙ, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී… යං, භික්ඛවෙ, මුසාවාදී… යං, භික්ඛවෙ, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී…පෙ… ඉමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති.

ภัยเวร 5 ประการอะไรบ้างที่สงบระงับแล้ว? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ฆ่าสัตว์...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ลักทรัพย์...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประพฤติผิดในกาม... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้พูดเท็จ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ดื่มสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท...ฯลฯ... ภัยเวร 5 ประการเหล่านี้เป็นอันสงบระงับแล้ว

---

‘‘කතමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බුද්ධෙ…පෙ… ධම්මෙ… සඞ්ඝෙ… අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති.

เป็นผู้ประกอบด้วยโสดาปัตติยังคะ ๔ ประการอะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ประกอบด้วย (ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหว) ในพระพุทธเจ้า...ฯลฯ...ในพระธรรม...ฯลฯ...ในพระสงฆ์...ฯลฯ...เป็นผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าพอใจ เป็นผู้ประกอบด้วยโสดาปัตติยังคะ ๔ ประการเหล่านี้

---

‘‘කතමො චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදඤ්ඤෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති…පෙ… අයමස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො.

อนึ่ง อริยญายะอะไร ที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา คือ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำไว้ในใจโดยแยบคายเป็นอย่างดีซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั่นเทียว...ฯลฯ...อริยญายะนี้ เป็นธรรมที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ඉමානි පඤ්ච භයානි වෙරානි වූපසන්තානි හොන්ති, ඉමෙහි ච චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො හොති, අයඤ්චස්ස අරියො ඤායො පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති සුප්පටිවිද්ධො, සො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය – ‘ඛීණනිරයොම්හි ඛීණතිරච්ඡානයොනි ඛීණපෙත්තිවිසයො ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො’’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภัยเวร ๕ ประการเหล่านี้ของอริยสาวกสงบระงับแล้ว และอริยสาวกนั้นเป็นผู้ประกอบด้วยโสดาปัตติยังคะ ๔ ประการเหล่านี้ และอริยญายะนี้เป็นธรรมที่อริยสาวกนั้นเห็นดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ในกาลนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อหวังอยู่ พึงพยากรณ์ตนด้วยตนนั่นเทียวได้ว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดเดรัจฉานสิ้นแล้ว มีเปรตวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า’ ดังนี้

---

3. දුක්ඛසුත්තං

๓. ทุกขสูตร

---

43. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දුක්ඛස්ස, භික්ඛවෙ, සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๔๓. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสมุทัยและความดับไปแห่งทุกข์ เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงทำไว้ในใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස සමුදයො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස සමුදයො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมุทัยแห่งทุกข์เป็นอย่างไร คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นสมุทัยแห่งทุกข์

---

‘‘සොතඤ්ච [Pg.301] පටිච්ච සද්දෙ ච උප්පජ්ජති සොතවිඤ්ඤාණං…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච…පෙ… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච…පෙ… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස සමුදයො.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง จึงเกิดโสตวิญญาณ...ฯลฯ...เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น...ฯลฯ...เพราะอาศัยชิวหาและรส...ฯลฯ...เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ...ฯลฯ...เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นสมุทัยแห่งทุกข์

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับไปแห่งทุกข์เป็นอย่างไร คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา เพราะความดับด้วยวิราคะโดยไม่เหลือแห่งตัณหานั้นนั่นเทียว จึงมีความดับแห่งอุปาทาน เพราะมีความดับแห่งอุปาทาน จึงมีความดับแห่งภพ เพราะมีความดับแห่งภพ จึงมีความดับแห่งชาติ เพราะมีความดับแห่งชาตินั่นแล ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความดับไปแห่งทุกข์

---

‘‘සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච උප්පජ්ජති සොතවිඤ්ඤාණං…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච…පෙ… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච…පෙ… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. තතියං.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง จึงเกิดโสตวิญญาณ...ฯลฯ...เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น...ฯลฯ...เพราะอาศัยชิวหาและรส...ฯลฯ...เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ...ฯลฯ...เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา เพราะความดับด้วยวิราคะโดยไม่เหลือแห่งตัณหานั้นนั่นเทียว จึงมีความดับแห่งอุปาทาน เพราะมีความดับแห่งอุปาทาน จึงมีความดับแห่งภพ เพราะมีความดับแห่งภพ จึงมีความดับแห่งชาติ เพราะมีความดับแห่งชาตินั่นแล ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความดับไปแห่งทุกข์

---

4. ලොකසුත්තං

๔. โลกสูตร

---

44. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ලොකස්ස, භික්ඛවෙ, සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๔๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสมุทัยและความดับไปแห่งโลก เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงทำไว้ในใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස සමුදයො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා; තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස සමුදයො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็สมุทัยแห่งโลกเป็นอย่างไร คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา เพราะตัณหาเป็นปัจจัยจึงมีอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยจึงมีภพ เพราะภพเป็นปัจจัยจึงมีชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงเกิดขึ้นพร้อม ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นสมุทัยแห่งโลก

---

‘‘සොතඤ්ච [Pg.302] පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා…පෙ… ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස සමුදයො.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง...ฯลฯ...เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น...ฯลฯ...เพราะอาศัยชิวหาและรส...ฯลฯ...เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ...ฯลฯ...เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา...ฯลฯ...เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส จึงเกิดขึ้นพร้อม ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นสมุทัยแห่งโลก

---

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අත්ථඞ්ගමො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අත්ථඞ්ගමො.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความดับไปแห่งโลกเป็นอย่างไร คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ ความประจวบแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา เพราะความดับด้วยวิราคะโดยไม่เหลือแห่งตัณหานั้นนั่นเทียว จึงมีความดับแห่งอุปาทาน เพราะมีความดับแห่งอุปาทาน จึงมีความดับแห่งภพ...ฯลฯ...ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความดับไปแห่งโลก

---

‘‘සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. චතුත්ථං.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง...ฯลฯ... เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น... เพราะอาศัยชิวหาและรส... เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ มโนวิญญาณจึงเกิดขึ้น การประจวบกันแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นความดับสูญแห่งโลก

---

5. ඤාතිකසුත්තං

๕. ญาติกสูตร

---

45. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා ඤාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. අථ ඛො භගවා රහොගතො පටිසල්ලානො ඉමං ධම්මපරියායං අභාසි –

๔๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อิฐกาวาส (เรือนอิฐ) ในหมู่บ้านญาติกะ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าสู่ที่สงัด ทรงหลีกเร้นอยู่ ได้ตรัสธรรบรรยายนี้ว่า

---

‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා; තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

เพราะอาศัยจักษุและรูป จักษุวิญญาณจึงเกิดขึ้น การประจวบกันแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ ච… ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ ච… කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ ච… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා; තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง...ฯลฯ... เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น... เพราะอาศัยชิวหาและรส... เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ มโนวิญญาณจึงเกิดขึ้น การประจวบกันแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘චක්ඛුඤ්ච [Pg.303] පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

เพราะอาศัยจักษุและรูป จักษุวิญญาณจึงเกิดขึ้น การประจวบกันแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා; වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති.

เพราะอาศัยโสตะและเสียง...ฯลฯ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ มโนวิญญาณจึงเกิดขึ้น การประจวบกันแห่งธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවතො උපස්සුති ඨිතො හොති. අද්දසා ඛො භගවා තං භික්ඛුං උපස්සුති ඨිතං. දිස්වාන තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘අස්සොසි නො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං ධම්මපරියාය’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති. ‘‘උග්ගණ්හාහි ත්වං, භික්ඛු, ඉමං ධම්මපරියායං; පරියාපුණාහි ත්වං, භික්ඛු, ඉමං ධම්මපරියායං; ධාරෙහි ත්වං, භික්ඛු, ඉමං ධම්මපරියායං. අත්ථසංහිතො අයං, භික්ඛු, ධම්මපරියායො ආදිබ්‍රහ්මචරියකො’’ති. පඤ්චමං.

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งยืนแอบฟังพระผู้มีพระภาคอยู่ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปนั้นยืนแอบฟังอยู่ ครั้นแล้วจึงได้ตรัสกับภิกษุรูปนั้นว่า “ภิกษุ เธอได้ฟังธรรมบรรยายนี้แล้วมิใช่หรือ” ภิกษุรูปนั้นทูลตอบว่า “ได้ฟังแล้ว พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุ เธอจงเรียนธรรมบรรยายนี้ ภิกษุ เธอจงศึกษาธรรมบรรยายนี้ ภิกษุ เธอจงทรงจำธรรมบรรยายนี้ไว้ ภิกษุ ธรรมบรรยายนี้ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์”

---

6. අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๖. อัญญตรพราหมณสูตร

---

46. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๔๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล พราหมณ์ผู้หนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง พราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සො කරොති සො පටිසංවෙදයතී’’ති? ‘‘‘සො කරොති සො පටිසංවෙදයතී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අයමෙකො අන්තො’’.

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ผู้ทำนั่นแหละเป็นผู้เสวยผล ใช่หรือไม่” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ‘ผู้ทำนั่นแหละเป็นผู้เสวยผล’ นี้เป็นส่วนสุดอย่างหนึ่ง”

---

‘‘කිං පන, භො ගොතම, අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතී’’ති? ‘‘‘අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අයං දුතියො අන්තො. එතෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය [Pg.304] ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො …පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็ผู้ทำเป็นคนหนึ่ง ผู้เสวยผลเป็นอีกคนหนึ่ง ใช่หรือไม่” “พราหมณ์ ‘ผู้ทำเป็นคนหนึ่ง ผู้เสวยผลเป็นอีกคนหนึ่ง’ นี้เป็นส่วนสุดที่ ๒ พราหมณ์ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้ง ๒ นั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

එවං වුත්තෙ, සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම,…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์นั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

---

7. ජාණුස්සොණිසුත්තං

๗. ชาณุสโสณิสูตร

---

47. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๔๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘කිං නු ඛො, භො, ගොතම, සබ්බමත්ථී’’ති? ‘‘‘සබ්බමත්ථී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අයමෙකො අන්තො’’.

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ทุกสิ่งมีอยู่ ใช่หรือไม่” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ‘ทุกสิ่งมีอยู่’ นี้เป็นส่วนสุดอย่างหนึ่ง”

---

‘‘කිං පන, භො ගොතම, සබ්බං නත්ථී’’ති? ‘‘‘සබ්බං නත්ථී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අයං දුතියො අන්තො. එතෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

“ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็ทุกสิ่งไม่มีอยู่ ใช่หรือไม่” “พราหมณ์ ‘ทุกสิ่งไม่มีอยู่’ นี้เป็นส่วนสุดที่ ๒ พราหมณ์ ตถาคตไม่เข้าไปใกล้ส่วนสุดทั้ง ๒ นั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้ เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

එවං වුත්තෙ, ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං භො ගොතම…පෙ… පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සත්තමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ชาณุสโสณิพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ...ฯลฯ... ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

---

8. ලොකායතිකසුත්තං

๘. โลกายติกสูตร

---

48. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ලොකායතිකො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො ලොකායතිකො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๔๘. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้นแล โลกายติกพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค...ฯลฯ... ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว โลกายติกพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

---

‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සබ්බමත්ථී’’ති? ‘‘‘සබ්බමත්ථී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ජෙට්ඨමෙතං ලොකායතං’’.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ทุกสิ่งมีอยู่หรือหนอ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ คำกล่าวว่า ‘ทุกสิ่งมีอยู่’ นี้ เป็นโลกายตะที่เก่าแก่ที่สุด”

---

‘‘කිං [Pg.305] පන, භො ගොතම, සබ්බං නත්ථී’’ති? ‘‘‘සබ්බං නත්ථී’ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දුතියමෙතං ලොකායතං’’.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ทุกสิ่งไม่มีอยู่หรือ” “ดูก่อนพราหมณ์ คำกล่าวว่า ‘ทุกสิ่งไม่มีอยู่’ นี้ เป็นโลกายตะที่สอง”

---

‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සබ්බමෙකත්ත’’න්ති? ‘‘‘සබ්බමෙකත්ත’න්ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තතියමෙතං ලොකායතං’’.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ทุกสิ่งเป็นอันเดียวกันหรือหนอ” “ดูก่อนพราหมณ์ คำกล่าวว่า ‘ทุกสิ่งเป็นอันเดียวกัน’ นี้ เป็นโลกายตะที่สาม”

---

‘‘කිං පන, භො ගොතම, සබ්බං පුථුත්ත’’න්ති? ‘‘‘සබ්බං පුථුත්ත’න්ති ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චතුත්ථමෙතං ලොකායතං’’.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ก็ทุกสิ่งแตกต่างกันหรือ” “ดูก่อนพราหมณ์ คำกล่าวว่า ‘ทุกสิ่งแตกต่างกัน’ นี้ เป็นโลกายตะที่สี่”

---

‘‘එතෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

“ดูก่อนพราหมณ์ ตถาคตไม่เข้าใกล้ส่วนสุดทั้งสองนั้นแล้ว ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลางว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้’”

---

එවං වුත්තෙ, ලොකායතිකො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว โลกายติกพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” จบสูตรที่ ๘

---

9. අරියසාවකසුත්තං

๙. อริยสาวกสูตร

---

49. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘න, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො කිස්මිං සති කිං හොති, කිස්සුප්පාදා කිං උප්පජ්ජති? (කිස්මිං සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, කිස්මිං සති විඤ්ඤාණං හොති,) කිස්මිං සති නාමරූපං හොති, කිස්මිං සති සළායතනං හොති, කිස්මිං සති ඵස්සො හොති, කිස්මිං සති වෙදනා හොති, කිස්මිං සති තණ්හා හොති, කිස්මිං සති උපාදානං හොති, කිස්මිං සති භවො හොති, කිස්මිං සති ජාති හොති, කිස්මිං සති ජරාමරණං හොතී’’’ති?

๔๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วว่า ‘เมื่ออะไรมี อะไรจึงมีหนอ เพราะอะไรเกิดขึ้น อะไรจึงเกิดขึ้น (เมื่ออะไรมี สังขารจึงมี เมื่ออะไรมี วิญญาณจึงมี) เมื่ออะไรมี นามรูปจึงมี เมื่ออะไรมี สฬายตนะจึงมี เมื่ออะไรมี ผัสสะจึงมี เมื่ออะไรมี เวทนาจึงมี เมื่ออะไรมี ตัณหาจึงมี เมื่ออะไรมี อุปาทานจึงมี เมื่ออะไรมี ภพจึงมี เมื่ออะไรมี ชาติจึงมี เมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස අපරප්පච්චයා ඤාණමෙවෙත්ථ හොති – ‘ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති. (අවිජ්ජාය සති සඞ්ඛාරා හොන්ති; සඞ්ඛාරෙසු සති විඤ්ඤාණං හොති;) විඤ්ඤාණෙ සති නාමරූපං හොති; නාමරූපෙ සති සළායතනං හොති[Pg.306]; සළායතනෙ සති ඵස්සො හොති; ඵස්සෙ සති වෙදනා හොති; වෙදනාය සති තණ්හා හොති; තණ්හාය සති උපාදානං හොති; උපාදානෙ සති භවො හොති; භවෙ සති ජාති හොති; ජාතියා සති ජරාමරණං හොතී’ති. සො එවං පජානාති – ‘එවමයං ලොකො සමුදයතී’’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ว่าอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมมีญาณในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น (เพราะอวิชชามี สังขารจึงมี เพราะสังขารมี วิญญาณจึงมี) เพราะวิญญาณมี นามรูปจึงมี เพราะนามรูปมี สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะมี ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะมี เวทนาจึงมี เพราะเวทนามี ตัณหาจึงมี เพราะตัณหามี อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานมี ภพจึงมี เพราะภพมี ชาติจึงมี เพราะชาติมี ชรามรณะจึงมี’ อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมเกิดขึ้นอย่างนี้’”

---

‘‘න, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො කිස්මිං අසති කිං න හොති, කිස්ස නිරොධා කිං නිරුජ්ඣති? (කිස්මිං අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති, කිස්මිං අසති විඤ්ඤාණං න හොති,) කිස්මිං අසති නාමරූපං න හොති, කිස්මිං අසති සළායතනං න හොති, කිස්මිං අසති ඵස්සො න හොති, කිස්මිං අසති වෙදනා න හොති, කිස්මිං අසති තණ්හා න හොති, කිස්මිං අසති උපාදානං න හොති, කිස්මිං අසති භවො න හොති, කිස්මිං අසති ජාති න හොති, කිස්මිං අසති ජරාමරණං න හොතී’’’ති?

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วว่า ‘เมื่ออะไรไม่มี อะไรจึงไม่มีหนอ เพราะอะไรดับ อะไรจึงดับ (เมื่ออะไรไม่มี สังขารจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี วิญญาณจึงไม่มี) เมื่ออะไรไม่มี นามรูปจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ผัสสะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี เวทนาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ตัณหาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี อุปาทานจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ภพจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ชาติจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස අපරප්පච්චයා ඤාණමෙවෙත්ථ හොති – ‘ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. (අවිජ්ජාය අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති; සඞ්ඛාරෙසු අසති විඤ්ඤාණං න හොති;) විඤ්ඤාණෙ අසති නාමරූපං න හොති; නාමරූපෙ අසති සළායතනං න හොති…පෙ… භවො න හොති… ජාති න හොති… ජාතියා අසති ජරාමරණං න හොතී’ති. සො එවං පජානාති – ‘එවමයං ලොකො නිරුජ්ඣතී’’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ว่าอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมมีญาณในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ (เพราะอวิชชาไม่มี สังขารจึงไม่มี เพราะสังขารไม่มี วิญญาณจึงไม่มี) เพราะวิญญาณไม่มี นามรูปจึงไม่มี เพราะนามรูปไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี...ฯลฯ... ภพจึงไม่มี... ชาติจึงไม่มี... เพราะชาติไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมดับไปอย่างนี้’”

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං ලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි…පෙ… අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපී’’ති. නවමං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกมารู้ชัดความเกิดและความดับแห่งโลกตามความเป็นจริงอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง...ฯลฯ... ว่าเป็นผู้ยืนจรดประตูแห่งอมตะบ้าง” จบสูตรที่ ๙

---

10. දුතියඅරියසාවකසුත්තං

๑๐. ทุติยอริยสาวกสูตร

---

50. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘න, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො කිස්මිං සති කිං හොති, කිස්සුප්පාදා කිං උප්පජ්ජති? කිස්මිං සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, කිස්මිං සති විඤ්ඤාණං හොති, කිස්මිං සති නාමරූපං හොති, කිස්මිං සති සළායතනං හොති, කිස්මිං සති [Pg.307] ඵස්සො හොති, කිස්මිං සති වෙදනා හොති, කිස්මිං සති තණ්හා හොති, කිස්මිං සති උපාදානං හොති, කිස්මිං සති භවො හොති, කිස්මිං සති ජාති හොති, කිස්මිං සති ජරාමරණං හොතී’’’ති?

๕๐. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วว่า ‘เมื่ออะไรมี อะไรจึงมีหนอ เพราะอะไรเกิดขึ้น อะไรจึงเกิดขึ้น เมื่ออะไรมี สังขารจึงมี เมื่ออะไรมี วิญญาณจึงมี เมื่ออะไรมี นามรูปจึงมี เมื่ออะไรมี สฬายตนะจึงมี เมื่ออะไรมี ผัสสะจึงมี เมื่ออะไรมี เวทนาจึงมี เมื่ออะไรมี ตัณหาจึงมี เมื่ออะไรมี อุปาทานจึงมี เมื่ออะไรมี ภพจึงมี เมื่ออะไรมี ชาติจึงมี เมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี’”

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස අපරප්පච්චයා ඤාණමෙවෙත්ථ හොති – ‘ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති. අවිජ්ජාය සති සඞ්ඛාරා හොන්ති; සඞ්ඛාරෙසු සති විඤ්ඤාණං හොති; විඤ්ඤාණෙ සති නාමරූපං හොති; නාමරූපෙ සති සළායතනං හොති; සළායතනෙ සති ඵස්සො හොති; ඵස්සෙ සති වෙදනා හොති; වෙදනාය සති තණ්හා හොති; තණ්හාය සති උපාදානං හොති; උපාදානෙ සති භවො හොති; භවෙ සති ජාති හොති; ජාතියා සති ජරාමරණං හොතී’ති. සො එවං පජානාති – ‘එවමයං ලොකො සමුදයතී’’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ว่าอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมมีญาณในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เพราะอวิชชามี สังขารจึงมี เพราะสังขารมี วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณมี นามรูปจึงมี เพราะนามรูปมี สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะมี ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะมี เวทนาจึงมี เพราะเวทนามี ตัณหาจึงมี เพราะตัณหามี อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานมี ภพจึงมี เพราะภพมี ชาติจึงมี เพราะชาติมี ชรามรณะจึงมี’ อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมเกิดขึ้นอย่างนี้’”

---

‘‘න, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො කිස්මිං අසති කිං න හොති, කිස්ස නිරොධා කිං නිරුජ්ඣති? කිස්මිං අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති, කිස්මිං අසති විඤ්ඤාණං න හොති, කිස්මිං අසති නාමරූපං න හොති, කිස්මිං අසති සළායතනං න හොති, කිස්මිං අසති ඵස්සො න හොති, කිස්මිං අසති වෙදනා න හොති, කිස්මිං අසති තණ්හා න හොති…පෙ… උපාදානං… භවො… ජාති… කිස්මිං අසති ජරාමරණං න හොතී’’’ති?

ภิกษุทั้งหลาย ความคิดอย่างนี้ย่อมไม่มีแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วว่า ‘อะไรหนอ เมื่ออะไรไม่มี อะไรจึงไม่มี เพราะความดับไปแห่งอะไร อะไรจึงดับไป เมื่ออะไรไม่มี สังขารทั้งหลายจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี นามรูปจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ผัสสะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี เวทนาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ตัณหาจึงไม่มี ...ฯลฯ... อุปาทาน... ภพ... ชาติ... เมื่ออะไรไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ ดังนี้

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස අපරප්පච්චයා ඤාණමෙවෙත්ථ හොති – ‘ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. අවිජ්ජාය අසති සඞ්ඛාරා න හොන්ති; සඞ්ඛාරෙසු අසති විඤ්ඤාණං න හොති; විඤ්ඤාණෙ අසති නාමරූපං න හොති; නාමරූපෙ අසති සළායතනං න හොති…පෙ… ජාතියා අසති ජරාමරණං න හොතී’ති. සො එවං පජානාති – ‘එවමයං ලොකො නිරුජ්ඣතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย แต่ว่าอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว มีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้ได้เอง โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ย่อมไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้ย่อมดับไป คือ เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลายย่อมไม่มี เมื่อสังขารไม่มี วิญญาณย่อมไม่มี เมื่อวิญญาณไม่มี นามรูปย่อมไม่มี เมื่อนามรูปไม่มี สฬายตนะย่อมไม่มี ...ฯลฯ... เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะย่อมไม่มี’ เธอย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมดับไปอย่างนี้’ ดังนี้

---

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං ලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය [Pg.308] විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතං සමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපී’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกมารู้ชัดความเกิดและความดับแห่งโลกตามความเป็นจริงอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิบ้าง เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะบ้าง เป็นผู้มาถึงสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้เห็นสัทธรรมนี้บ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยญาณของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาของพระเสขะบ้าง เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรมบ้าง เป็นพระอริยะผู้มีปัญญาชำแรกกิเลสบ้าง เป็นผู้ยืนจรดประตูแห่งอมตะบ้าง

---

ගහපතිවග්ගො පඤ්චමො.

คหปติวรรคที่ ๕ จบ

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

ද්වෙ පඤ්චවෙරභයා වුත්තා, දුක්ඛං ලොකො ච ඤාතිකං;

අඤ්ඤතරං ජාණුස්සොණි ච, ලොකායතිකෙන අට්ඨමං;

ද්වෙ අරියසාවකා වුත්තා, වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.

ท่านกล่าวปัญจเวรภยสูตร ๒ สูตร ทุกขสูตร โลกสูตร และญาติกสูตร อัญญตรสูตร ชาณุสโสณีสูตร และโลกายติกสูตรเป็นที่ ๘ ท่านกล่าวอริยสาวกสูตร ๒ สูตร ด้วยเหตุนั้นจึงเรียกว่าวรรค

---

6. දුක්ඛවග්ගො

๖. ทุกขวรรค

---

1. පරිවීමංසනසුත්තං

๑. ปริวีมังสนาสูตร

---

51. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๕๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පරිවීමංසමානො පරිවීමංසෙය්‍ය සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อพิจารณาอยู่ พึงพิจารณาโดยปริยายเท่าไรหนอ เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง’ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอเนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่พระผู้มีพระภาคเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිවීමංසමානො පරිවීමංසති – ‘යං ඛො ඉදං අනෙකවිධං නානප්පකාරකං දුක්ඛං ලොකෙ උප්පජ්ජති ජරාමරණං; ඉදං නු ඛො දුක්ඛං කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං? කිස්මිං සති ජරාමරණං හොති, කිස්මිං අසති ජරාමරණං න හොතී’ති? සො පරිවීමංසමානො එවං පජානාති – ‘යං ඛො ඉදං අනෙකවිධං නානප්පකාරකං දුක්ඛං ලොකෙ උප්පජ්ජති [Pg.309] ජරාමරණං, ඉදං ඛො දුක්ඛං ජාතිනිදානං ජාතිසමුදයං ජාතිජාතිකං ජාතිප්පභවං. ජාතියා සති ජරාමරණං හොති, ජාතියා අසති ජරාමරණං න හොතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมพิจารณาว่า ‘ทุกข์นานาชนิดหลายประการที่เกิดขึ้นในโลกนี้ คือ ชรามรณะนี้ มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ เธอเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทุกข์นานาชนิดหลายประการที่เกิดขึ้นในโลกนี้ คือ ชรามรณะนี้ มีชาติเป็นนิทาน มีชาติเป็นสมุทัย มีชาติเป็นกำเนิด มีชาติเป็นแดนเกิด เมื่อชาติมี ชรามรณะจึงมี เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ ดังนี้

---

‘‘සො ජරාමරණඤ්ච පජානාති, ජරාමරණසමුදයඤ්ච පජානාති, ජරාමරණනිරොධඤ්ච පජානාති, යා ච ජරාමරණනිරොධසාරුප්පගාමිනී පටිපදා තඤ්ච පජානාති, තථා පටිපන්නො ච හොති අනුධම්මචාරී; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය පටිපන්නො ජරාමරණනිරොධාය.

เธอย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณะ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชรามรณะ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชรามรณะ และรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่เหมาะสมอันเป็นทางไปสู่ความดับแห่งชรามรณะนั้นด้วย และเป็นผู้ปฏิบัติแล้ว ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ปฏิบัติแล้วเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เพื่อความดับแห่งชรามรณะ

---

‘‘අථාපරං පරිවීමංසමානො පරිවීමංසති – ‘ජාති පනායං කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා, කිස්මිං සති ජාති හොති, කිස්මිං අසති ජාති න හොතී’ති? සො පරිවීමංසමානො එවං පජානාති – ‘ජාති භවනිදානා භවසමුදයා භවජාතිකා භවප්පභවා; භවෙ සති ජාති හොති, භවෙ අසති ජාති න හොතී’’’ති.

ต่อจากนั้น เธอเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมพิจารณาว่า ‘ก็ชาตินี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ชาติจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ชาติจึงไม่มี’ เธอเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ชาติมีภพเป็นนิทาน มีภพเป็นสมุทัย มีภพเป็นชาติ มีภพเป็นแดนเกิด เมื่อภพมี ชาติจึงมี เมื่อภพไม่มี ชาติจึงไม่มี’ ดังนี้

---

‘‘සො ජාතිඤ්ච පජානාති, ජාතිසමුදයඤ්ච පජානාති, ජාතිනිරොධඤ්ච පජානාති, යා ච ජාතිනිරොධසාරුප්පගාමිනී පටිපදා තඤ්ච පජානාති, තථා පටිපන්නො ච හොති අනුධම්මචාරී; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය පටිපන්නො ජාතිනිරොධාය.

เธอย่อมรู้ชัดซึ่งชาติ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชาติ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชาติ และรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่เหมาะสมอันเป็นทางไปสู่ความดับแห่งชาตินั้นด้วย และเป็นผู้ปฏิบัติแล้ว ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ปฏิบัติแล้วเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เพื่อความดับแห่งชาติ

---

‘‘අථාපරං පරිවීමංසමානො පරිවීමංසති – ‘භවො පනායං කිංනිදානො…පෙ… උපාදානං පනිදං කිංනිදානං… තණ්හා පනායං කිංනිදානා… වෙදනා… ඵස්සො… සළායතනං පනිදං කිංනිදානං… නාමරූපං පනිදං… විඤ්ඤාණං පනිදං… සඞ්ඛාරා පනිමෙ කිංනිදානා කිංසමුදයා කිංජාතිකා කිංපභවා; කිස්මිං සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, කිස්මිං අසති සඞ්ඛාරා න හොන්තී’ති? සො පරිවීමංසමානො එවං පජානාති – ‘සඞ්ඛාරා අවිජ්ජානිදානා අවිජ්ජාසමුදයා අවිජ්ජාජාතිකා අවිජ්ජාපභවා; අවිජ්ජාය සති සඞ්ඛාරා හොන්ති, අවිජ්ජාය අසති සඞ්ඛාරා න හොන්තී’’’ති.

ต่อจากนั้น เธอเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมพิจารณาว่า ‘ก็ภพนี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน ...ฯลฯ... ก็อุปาทานนี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน... ก็ตัณหานี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน... เวทนา... ผัสสะ... ก็สฬายตนะนี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน... ก็นามรูปนี้เล่า... ก็วิญญาณนี้เล่า... ก็สังขารเหล่านี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี สังขารทั้งหลายจึงมี เมื่ออะไรไม่มี สังขารทั้งหลายจึงไม่มี’ เธอเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘สังขารทั้งหลายมีอวิชชาเป็นนิทาน มีอวิชชาเป็นสมุทัย มีอวิชชาเป็นชาติ มีอวิชชาเป็นแดนเกิด เมื่ออวิชชามี สังขารทั้งหลายจึงมี เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารทั้งหลายจึงไม่มี’ ดังนี้

---

‘‘සො සඞ්ඛාරෙ ච පජානාති, සඞ්ඛාරසමුදයඤ්ච පජානාති, සඞ්ඛාරනිරොධඤ්ච පජානාති, යා ච සඞ්ඛාරනිරොධසාරුප්පගාමිනී පටිපදා තඤ්ච පජානාති, තථා පටිපන්නො ච හොති අනුධම්මචාරී; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය පටිපන්නො සඞ්ඛාරනිරොධාය.

ภิกษุนั้นย่อมรู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลายด้วย ย่อมรู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขารทั้งหลายด้วย ย่อมรู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขารทั้งหลายด้วย และย่อมรู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่สมควรและเป็นไปเพื่อความดับแห่งสังขารทั้งหลายนั้นด้วย ทั้งเป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนั้น เป็นผู้ประพฤติตามธรรมอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ปฏิบัติแล้วเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เพื่อความดับแห่งสังขารทั้งหลาย

---

‘‘අවිජ්ජාගතො [Pg.310] යං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො පුඤ්ඤං චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණං. අපුඤ්ඤං චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, අපුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණං. ආනෙඤ්ජං චෙ සඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති ආනෙඤ්ජූපගං හොති විඤ්ඤාණං. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීනා හොති විජ්ජා උප්පන්නා, සො අවිජ්ජාවිරාගා විජ්ජුප්පාදා නෙව පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති න අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති න ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති. අනභිසඞ්ඛරොන්තො අනභිසඤ්චෙතයන්තො න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියති; අනුපාදියං න පරිතස්සති, අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้ถึงแล้วซึ่งอวิชชา หากปรุงแต่งปุญญาภิสังขาร วิญญาณก็ย่อมเข้าถึงบุญ หากปรุงแต่งอปุญญาภิสังขาร วิญญาณก็ย่อมเข้าถึงบาป หากปรุงแต่งอาเนญชาภิสังขาร วิญญาณก็ย่อมเข้าถึงอาเนญชา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใดแล อวิชชาอันภิกษุละได้แล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว ภิกษุนั้นเพราะความคลายไปแห่งอวิชชา เพราะความเกิดขึ้นแห่งวิชชา ย่อมไม่ปรุงแต่งปุญญาภิสังขาร ไม่ปรุงแต่งอปุญญาภิสังขาร ไม่ปรุงแต่งอาเนญชาภิสังขาร เมื่อไม่ปรุงแต่ง ไม่จงใจ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไรๆ ในโลก เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะทกสะท้าน เมื่อไม่สะทกสะท้าน ย่อมปรินิพพานเฉพาะตนเทียว เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’

---

‘‘සො සුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා අනිච්චාති පජානාති, අනජ්ඣොසිතාති පජානාති, අනභිනන්දිතාති පජානාති. දුක්ඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා අනිච්චාති පජානාති, අනජ්ඣොසිතාති පජානාති, අනභිනන්දිතාති පජානාති. අදුක්ඛමසුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, සා අනිච්චාති පජානාති, අනජ්ඣොසිතාති පජානාති, අනභිනන්දිතාති පජානාති. සො සුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති. දුක්ඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති. අදුක්ඛමසුඛං චෙ වෙදනං වෙදයති, විසංයුත්තො නං වෙදයති.

ภิกษุนั้น หากเสวยสุขเวทนา เธอย่อมรู้ชัดว่า เวทนานั้นไม่เที่ยง ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่ตนหมกมุ่น ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่น่ายินดี หากเสวยทุกขเวทนา เธอย่อมรู้ชัดว่า เวทนานั้นไม่เที่ยง ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่ตนหมกมุ่น ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่น่ายินดี หากเสวยอทุกขมสุขเวทนา เธอย่อมรู้ชัดว่า เวทนานั้นไม่เที่ยง ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่ตนหมกมุ่น ย่อมรู้ชัดว่า ไม่ใช่สิ่งที่น่ายินดี ภิกษุนั้น หากเสวยสุขเวทนา เธอย่อมเสวยเวทนานั้นอย่างปราศจากความเกี่ยวข้อง หากเสวยทุกขเวทนา เธอย่อมเสวยเวทนานั้นอย่างปราศจากความเกี่ยวข้อง หากเสวยอทุกขมสุขเวทนา เธอย่อมเสวยเวทนานั้นอย่างปราศจากความเกี่ยวข้อง

---

‘‘සො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමීති පජානාති, ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමීති පජානාති. කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතීභවිස්සන්ති, සරීරානි අවසිස්සන්තීති පජානාති.

ภิกษุนั้น เมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘เบื้องหน้าแต่การแตกแห่งกาย เพราะสิ้นชีวิตไป เวทนาทั้งปวงอันไม่น่ายินดีในโลกนี้เทียว จักเป็นของเย็น สรีระทั้งหลายจักเหลืออยู่’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො කුම්භකාරපාකා උණ්හං කුම්භං උද්ධරිත්වා සමෙ භූමිභාගෙ පටිසිස්සෙය්‍ය. තත්‍ර යායං උස්මා සා තත්ථෙව වූපසමෙය්‍ය, කපල්ලානි අවසිස්සෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයාමීති පජානාති, ජීවිතපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො ජීවිතපරියන්තිකං [Pg.311] වෙදනං වෙදයාමීති පජානාති. කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා ඉධෙව සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීතීභවිස්සන්ති, සරීරානි අවසිස්සන්තීති පජානාති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษยกหม้อที่ร้อนออกจากเตาเผาของช่างหม้อแล้ว พึงวางไว้บนพื้นดินที่เรียบ ไอความร้อนใดในหม้อนั้น ไอนั้นพึงสงบระงับในที่นั้นเอง กะโหลกทั้งหลายพึงเหลืออยู่ ฉันใดก็ฉันนั้นแล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาอันมีชีวิตเป็นที่สุด’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘เบื้องหน้าแต่การแตกแห่งกาย เพราะสิ้นชีวิตไป เวทนาทั้งปวงอันไม่น่ายินดีในโลกนี้เทียว จักเป็นของเย็น สรีระทั้งหลายจักเหลืออยู่’

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු ඛො ඛීණාසවො භික්ඛු පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං වා අභිසඞ්ඛරෙය්‍ය අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං වා අභිසඞ්ඛරෙය්‍ය ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරං වා අභිසඞ්ඛරෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන සඞ්ඛාරෙසු අසති, සඞ්ඛාරනිරොධා අපි නු ඛො විඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන විඤ්ඤාණෙ අසති, විඤ්ඤාණනිරොධා අපි නු ඛො නාමරූපං පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන නාමරූපෙ අසති, නාමරූපනිරොධා අපි නු ඛො සළායතනං පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන සළායතනෙ අසති, සළායතනනිරොධා අපි නු ඛො ඵස්සො පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන ඵස්සෙ අසති, ඵස්සනිරොධා අපි නු ඛො වෙදනා පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන වෙදනාය අසති, වෙදනානිරොධා අපි නු ඛො තණ්හා පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන තණ්හාය අසති, තණ්හානිරොධා අපි නු ඛො උපාදානං පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන උපාදානෙ අසති, උපාදානනිරොධා අපි නු ඛො භවො පඤ්ඤායෙථා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන භවෙ අසති, භවනිරොධා අපි නු ඛො ජාති පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බසො වා පන ජාතියා අසති, ජාතිනිරොධා අපි නු ඛො ජරාමරණං පඤ්ඤායෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้ว พึงปรุงแต่งปุญญาภิสังขารบ้างหรือ พึงปรุงแต่งอปุญญาภิสังขารบ้างหรือ พึงปรุงแต่งอาเนญชาภิสังขารบ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อสังขารทั้งหลายไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะสังขารดับไป วิญญาณพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อวิญญาณไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะวิญญาณดับไป นามรูปพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อนามรูปไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะนามรูปดับไป สฬายตนะพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อสฬายตนะไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะสฬายตนะดับไป ผัสสะพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อผัสสะไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะผัสสะดับไป เวทนาพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อเวทนาไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะเวทนาดับไป ตัณหาพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อตัณหาไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะตัณหาดับไป อุปาทานพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่ออุปาทานไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะอุปาทานดับไป ภพพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อภพไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะภพดับไป ชาติพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า” “ก็เมื่อชาติไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะชาติดับไป ชรามรณะพึงปรากฏได้บ้างหรือหนอ” “ข้อนั้นหามิได้ พระเจ้าข้า”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛවෙ, එවමෙතං, භික්ඛවෙ, නෙතං අඤ්ඤථා. සද්දහථ මෙ තං, භික්ඛවෙ, අධිමුච්චථ, නික්කඞ්ඛා එත්ථ හොථ නිබ්බිචිකිච්ඡා. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති. පඨමං.

ดีละ ดีละ ภิกษุทั้งหลาย ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย ข้อนั้นไม่เป็นอย่างอื่น พวกเธอจงเชื่อ จงน้อมใจเชื่อในคำของเรานั้นเถิด จงเป็นผู้หมดความสงสัย หมดความเคลือบแคลงในเรื่องนี้เถิด นี้แหละคือที่สุดแห่งทุกข์

---

2. උපාදානසුත්තං

๒. อุปาทานสูตร

---

52. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘උපාදානියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทานอยู่ ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงเกิดขึ้นพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.312], භික්ඛවෙ, දසන්නං වා කට්ඨවාහානං වීසාය වා කට්ඨවාහානං තිංසාය වා කට්ඨවාහානං චත්තාරීසාය වා කට්ඨවාහානං මහාඅග්ගික්ඛන්ධො ජලෙය්‍ය. තත්‍ර පුරිසො කාලෙන කාලං සුක්ඛානි චෙව තිණානි පක්ඛිපෙය්‍ය, සුක්ඛානි ච ගොමයානි පක්ඛිපෙය්‍ය, සුක්ඛානි ච කට්ඨානි පක්ඛිපෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං ජලෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนกองไฟใหญ่พึงลุกโพลงด้วยฟืน ๑๐ เล่มเกวียนบ้าง ๒๐ เล่มเกวียนบ้าง ๓๐ เล่มเกวียนบ้าง ๔๐ เล่มเกวียนบ้าง ในกองไฟนั้น บุรุษพึงใส่หญ้าแห้งบ้าง มูลโคแห้งบ้าง ฟืนแห้งบ้าง ตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย กองไฟใหญ่นั้นมีเชื้อนั้นเป็นอาหาร มีเชื้อนั้นเป็นปัจจัย พึงลุกโพลงอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ฯลฯ ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘උපාදානියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දසන්නං වා කට්ඨවාහානං වීසාය වා තිංසාය වා චත්තාරීසාය වා කට්ඨවාහානං මහාඅග්ගික්ඛන්ධො ජලෙය්‍ය; තත්‍ර පුරිසො න කාලෙන කාලං සුක්ඛානි චෙව තිණානි පක්ඛිපෙය්‍ය, න සුක්ඛානි ච ගොමයානි පක්ඛිපෙය්‍ය, න සුක්ඛානි ච කට්ඨානි පක්ඛිපෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමස්ස ච උපාදානස්ස පරියාදානා අඤ්ඤස්ස ච අනුපහාරා අනාහාරො නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนกองไฟใหญ่พึงลุกโพลงด้วยฟืน ๑๐ เล่มเกวียนบ้าง ๒๐ เล่มเกวียนบ้าง ๓๐ เล่มเกวียนบ้าง ๔๐ เล่มเกวียนบ้าง ในกองไฟนั้น บุรุษไม่พึงใส่หญ้าแห้งบ้าง มูลโคแห้งบ้าง ฟืนแห้งบ้าง ตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย กองไฟใหญ่นั้น เพราะเชื้อเพลิงเดิมสิ้นไป และเพราะไม่ใส่เชื้อเพลิงอื่นเข้าไปอีก ไม่มีเชื้อเพลิง จึงพึงดับไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ฯลฯ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

3. සංයොජනසුත්තං

๓. ๓. สังโยชนสูตร

---

53. සාවත්ථියං විහරති …පෙ… ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๓. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้น ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.313], භික්ඛවෙ, තෙලඤ්ච පටිච්ච වට්ටිඤ්ච පටිච්ච තෙලප්පදීපො ඣායෙය්‍ය. තත්‍ර පුරිසො කාලෙන කාලං තෙලං ආසිඤ්චෙය්‍ය වට්ටිං උපසංහරෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තෙලප්පදීපො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං ජලෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปน้ำมันจะพึงลุกโพลงได้เพราะอาศัยน้ำมันและไส้ ในประทีปน้ำมันนั้น บุรุษพึงเติมน้ำมันและเขี่ยไส้ขึ้นตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ประทีปน้ำมันนั้นมีเชื้อนั้นเป็นอาหาร มีเชื้อนั้นเป็นปัจจัย พึงลุกโพลงอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้น ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තෙලඤ්ච පටිච්ච වට්ටිඤ්ච පටිච්ච තෙලප්පදීපො ඣායෙය්‍ය. තත්‍ර පුරිසො න කාලෙන කාලං තෙලං ආසිඤ්චෙය්‍ය න වට්ටිං උපසංහරෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තෙලප්පදීපො පුරිමස්ස ච උපාදානස්ස පරියාදානා අඤ්ඤස්ස ච අනුපහාරා අනාහාරො නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปน้ำมันจะพึงลุกโพลงได้เพราะอาศัยน้ำมันและไส้ ในประทีปน้ำมันนั้น บุรุษไม่พึงเติมน้ำมันและไม่พึงเขี่ยไส้ขึ้นตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ประทีปน้ำมันนั้น เพราะเชื้อเพลิงเดิมสิ้นไป และเพราะไม่ใส่เชื้อเพลิงอื่นเข้าไปอีก ไม่มีเชื้อเพลิง จึงพึงดับไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ฯลฯ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

4. දුතියසංයොජනසුත්තං

๔. ๔. ทุติยสังโยชนสูตร

---

54. සාවත්ථියං විහරති …පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තෙලඤ්ච පටිච්ච වට්ටිඤ්ච පටිච්ච තෙලප්පදීපො ඣායෙය්‍ය. තත්‍ර පුරිසො කාලෙන කාලං තෙලං ආසිඤ්චෙය්‍ය වට්ටිං උපසංහරෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තෙලප්පදීපො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං ජලෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๔. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปน้ำมันจะพึงลุกโพลงได้เพราะอาศัยน้ำมันและไส้ ในประทีปน้ำมันนั้น บุรุษพึงเติมน้ำมันและเขี่ยไส้ขึ้นตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ประทีปน้ำมันนั้นมีเชื้อนั้นเป็นอาหาร มีเชื้อนั้นเป็นปัจจัย พึงลุกโพลงอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ฯลฯ ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.314], භික්ඛවෙ, තෙලඤ්ච පටිච්ච වට්ටිඤ්ච පටිච්ච තෙලප්පදීපො ඣායෙය්‍ය. තත්‍ර පුරිසො න කාලෙන කාලං තෙලං ආසිඤ්චෙය්‍ය න වට්ටිං උපසංහරෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තෙලප්පදීපො පුරිමස්ස ච උපාදානස්ස පරියාදානා අඤ්ඤස්ස ච අනුපහාරා අනාහාරො නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปน้ำมันจะพึงลุกโพลงได้เพราะอาศัยน้ำมันและไส้ ในประทีปน้ำมันนั้น บุรุษไม่พึงเติมน้ำมันและไม่พึงเขี่ยไส้ขึ้นตามกาลอันควร ภิกษุทั้งหลาย ประทีปน้ำมันนั้น เพราะเชื้อเพลิงเดิมสิ้นไป และเพราะไม่ใส่เชื้อเพลิงอื่นเข้าไปอีก ไม่มีเชื้อเพลิง จึงพึงดับไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ฯลฯ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

5. මහාරුක්ඛසුත්තං

๕. ๕. มหารุกขสูตร

---

55. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘උපාදානියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. තස්ස යානි චෙව මූලානි අධොගමානි, යානි ච තිරියඞ්ගමානි, සබ්බානි තානි උද්ධං ඔජං අභිහරන්ති. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ มีรากหยั่งลงล่างและรากแผ่ไปด้านข้าง รากทั้งหมดนั้นย่อมดูดโอชารสขึ้นไปหล่อเลี้ยงลำต้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นมีโอชารสนั้นเป็นอาหาร มีโอชารสนั้นเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘උපාදානියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය. සො තං රුක්ඛං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලං ඡින්දිත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං රුක්ඛං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා ඵාලෙය්‍ය, ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය; වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො උච්ඡින්නමූලො [Pg.315] අස්ස තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. පඤ්චමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดต้นไม้นั้นที่โคน ครั้นตัดที่โคนแล้ว พึงขุดดิน ครั้นขุดดินแล้ว พึงถอนรากทั้งหลายขึ้นมา แม้ที่สุดเพียงรากฝอยขนาดเท่าแฝก ครั้นแล้ว เขาพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ครั้นตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้ว พึงผ่า ครั้นผ่าแล้ว พึงทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ครั้นทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้ว พึงผึ่งให้แห้งในลมและแดด ครั้นผึ่งให้แห้งในลมและแดดแล้ว พึงเผาด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้ว พึงทำให้เป็นเถ้า ครั้นทำให้เป็นเถ้าแล้ว พึงโปรยในลมแรง หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นจะถูกถอนรากขึ้นแล้ว ถูกทำให้เป็นดุจตอตาล ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน” สูตรที่ ๕

---

6. දුතියමහාරුක්ඛසුත්තං

๖. ทุติยมหารุขขสูตร

---

56. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. තස්ස යානි චෙව මූලානි අධොගමානි, යානි ච තිරියඞ්ගමානි, සබ්බානි තානි උද්ධං ඔජං අභිහරන්ති. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං …පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ มีรากหยั่งลงล่างและรากแผ่ไปด้านข้าง รากทั้งหมดนั้นย่อมดูดโอชารสขึ้นไปหล่อเลี้ยงลำต้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นมีโอชารสนั้นเป็นอาหาร มีโอชารสนั้นเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය. සො තං රුක්ඛං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය…පෙ… නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො උච්ඡින්නමූලො අස්ස තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ บุรุษถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดต้นไม้นั้นที่โคน ครั้นตัดที่โคนแล้ว พึงขุดดิน ครั้นขุดดินแล้ว พึงถอนรากขึ้นมา ... หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นจะถูกถอนรากขึ้นแล้ว ถูกทำให้เป็นดุจตอตาล ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน” สูตรที่ ๖

---

7. තරුණරුක්ඛසුත්තං

๗. ตรุณรุกขสูตร

---

57. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තරුණො රුක්ඛො. තස්ස පුරිසො කාලෙන කාලං මූලානි පලිමජ්ජෙය්‍ය කාලෙන කාලං පංසුං දදෙය්‍ය, කාලෙන කාලං [Pg.316] උදකං දදෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තරුණො රුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้อ่อน บุรุษพึงพรวนดินรอบรากตามกาล พึงใส่ปุ๋ยตามกาล พึงรดน้ำให้ตามกาล เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้อ่อนนั้นมีสิ่งนั้นเป็นอาหาร มีสิ่งนั้นเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง พึงถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมเจริญ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තරුණො රුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය…පෙ… නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, තරුණො රුක්ඛො උච්ඡින්නමූලො අස්ස තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้อ่อน บุรุษถือจอบและตะกร้ามา ... หรือลอยในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ต้นไม้อ่อนนั้นจะถูกถอนรากขึ้นแล้ว ถูกทำให้เป็นดุจตอตาล ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในสังโยชนิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน” สูตรที่ ๗

---

8. නාමරූපසුත්තං

๘. นามรูปสูตร

---

58. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති. නාමරූපපච්චයා සළායතනං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีในสังโยชนิยธรรมอยู่ การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ มีได้ด้วยประการฉะนี้”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. තස්ස යානි චෙව මූලානි අධොගමානි, යානි ච තිරියඞ්ගමානි, සබ්බානි තානි උද්ධං ඔජං අභිහරන්ති. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති…පෙ….

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ รากทั้งหลายของต้นไม้นั้นที่หยั่งลงข้างล่างและที่ทอดไปด้านข้างทั้งหมด ย่อมนำโอชะขึ้นไปข้างบน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ใหญ่นั้นมีโอชะนั้นเป็นอาหาร มีโอชะนั้นเป็นที่ยึดหน่วง จึงพึงตั้งอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี ...ฯลฯ...

---

‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො නාමරූපස්ස අවක්කන්ති න හොති. නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมไม่มี เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.317], භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො නාමරූපස්ස අවක්කන්ති න හොති. නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ ครั้งนั้น บุรุษคนหนึ่งถือเอาจอบและตะกร้ามา ...ฯลฯ... มีความไม่เกิดขึ้นอีกในภายหลังเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมไม่มี เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

9. විඤ්ඤාණසුත්තං

๙. วิญญาณสูตร

---

59. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො විඤ්ඤාණස්ස අවක්කන්ති හොති. විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’’.

๕๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งวิญญาณย่อมมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. තස්ස යානි චෙව මූලානි …පෙ… එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො විඤ්ඤාණස්ස අවක්කන්ති හොති…පෙ….

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ รากทั้งหลายของต้นไม้นั้น ...ฯลฯ... ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งวิญญาณย่อมมี ...ฯลฯ...

---

‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො විඤ්ඤාණස්ස අවක්කන්ති න හොති. විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งวิญญาณย่อมไม่มี เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො විඤ්ඤාණස්ස අවක්කන්ති න හොති. විඤ්ඤාණස්ස නිරොධා නාමරූපනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ ครั้งนั้น บุรุษคนหนึ่งถือเอาจอบและตะกร้ามา ...ฯลฯ... มีความไม่เกิดขึ้นอีกในภายหลังเป็นธรรมดา ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ การหยั่งลงแห่งวิญญาณย่อมไม่มี เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

10. නිදානසුත්තං

๑๐. นิทานสูตร

---

60. එකං සමයං භගවා කුරූසු විහරති කම්මාසධම්මං නාම කුරූනං නිගමො. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව ගම්භීරො චායං, භන්තෙ, පටිච්චසමුප්පාදො ගම්භීරාවභාසො ච, අථ ච පන මෙ උත්තානකුත්තානකො විය ඛායතී’’ති.

๖๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อว่ากัมมาสธัมมะ ในแคว้นกุรุ ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏเลย พระเจ้าข้า ปฏิจจสมุปบาทนี้ลึกซึ้งและมีลักษณะลึกซึ้งเพียงไร แต่กลับปรากฏแก่ข้าพระองค์เหมือนเป็นของตื้นๆ'

---

‘‘මා [Pg.318] හෙවං, ආනන්ද, මා හෙවං, ආනන්ද ! ගම්භීරො චායං, ආනන්ද, පටිච්චසමුප්පාදො ගම්භීරාවභාසො ච. එතස්ස, ආනන්ද, ධම්මස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමයං පජා තන්තාකුලකජාතා කුලගණ්ඨිකජාතා මුඤ්ජපබ්බජභූතා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති.

อานนท์ เธออย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์ เธออย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์ ปฏิจจสมุปบาทนี้ลึกซึ้งและมีลักษณะลึกซึ้ง อานนท์ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรมนี้ หมู่สัตว์นี้จึงเกิดเป็นผู้ยุ่งเหยิงเหมือนกลุ่มด้าย เกิดเป็นผู้หนาแน่นเหมือนปมด้าย เกิดเป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง จึงไม่ล่วงพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต สงสารไปได้

---

‘‘උපාදානියෙසු, ආනන්ද, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො; භවපච්චයා ජාති; ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

อานนท์ เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้น ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, මහාරුක්ඛො. තස්ස යානි චෙව මූලානි අධොගමානි, යානි ච තිරියඞ්ගමානි, සබ්බානි තානි උද්ධං ඔජං අභිහරන්ති. එවඤ්හි සො, ආනන්ද, මහාරුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, ආනන්ද, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා පවඩ්ඪති. තණ්හාපච්චයා උපාදානං; උපාදානපච්චයා භවො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

อานนท์ เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ รากทั้งหลายของต้นไม้นั้นที่หยั่งลงข้างล่างและที่ทอดไปด้านข้างทั้งหมด ย่อมนำโอชะขึ้นไปข้างบน ฉันใด อานนท์ ต้นไม้ใหญ่นั้นมีโอชะนั้นเป็นอาหาร มีโอชะนั้นเป็นที่ยึดหน่วง จึงพึงตั้งอยู่ได้ตลอดกาลนาน ฉันนั้นเหมือนกัน อานนท์ เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นของน่ายินดีอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมเจริญขึ้น เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี ...ฯลฯ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘උපාදානියෙසු, ආනන්ද, ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති.

อานนท์ เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษอยู่ในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ตัณหาย่อมดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, මහාරුක්ඛො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය. සො තං රුක්ඛං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං රුක්ඛං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය. ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා ඵාලෙය්‍ය; ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය, වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුණෙය්‍ය, නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, ආනන්ද, මහාරුක්ඛො උච්ඡින්නමූලො අස්ස තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො[Pg.319]. එවමෙව ඛො, ආනන්ද, උපාදානියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සිනො විහරතො තණ්හා නිරුජ්ඣති. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො; උපාදානනිරොධා භවනිරොධො; භවනිරොධා ජාතිනිරොධො; ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. දසමං.

อานนท์ เปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่ง บุรุษคนหนึ่งถือจอบและตะกร้ามา เขาพึงตัดต้นไม้นั้นที่โคน ครั้นตัดที่โคนแล้วพึงขุด ครั้นขุดแล้วพึงถอนรากทั้งหลายขึ้นมา กระทั่งรากฝอยขนาดเท่าแฝก เขาพึงตัดต้นไม้นั้นเป็นท่อนเล็กท่อนน้อย ครั้นตัดเป็นท่อนเล็กท่อนน้อยแล้วพึงผ่า ครั้นผ่าแล้วพึงทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ครั้นทำเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วพึงผึ่งให้แห้งในลมและแดด ครั้นผึ่งให้แห้งในลมและแดดแล้วพึงเผาด้วยไฟ ครั้นเผาด้วยไฟแล้วพึงทำให้เป็นเถ้า ครั้นทำให้เป็นเถ้าแล้วพึงโปรยไปในลมแรง หรือลอยไปในแม่น้ำที่มีกระแสเชี่ยว อานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นจะพึงเป็นต้นไม้มีรากอันตัดขาดแล้ว ทำให้มีสภาพเหมือนตอตาล ถึงความไม่มีอีกต่อไป มีความไม่เกิดขึ้นอีกในอนาคตเป็นธรรมดา ฉันใดก็ฉันนั้น อานนท์ เมื่อบุคคลพิจารณาเห็นโทษในอุปาทานิยธรรมอยู่ ตัณหาย่อมดับไป เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงดับสิ้น ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้แล

---

දුක්ඛවග්ගො ඡට්ඨො.

ทุกขวรรคที่ ๖ จบ

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อเรื่องของวรรคนั้น คือ

---

පරිවීමංසනුපාදානං, ද්වෙ ච සංයොජනානි ච;

මහාරුක්ඛෙන ද්වෙ වුත්තා, තරුණෙන ච සත්තමං;

නාමරූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, නිදානෙන ච තෙ දසාති.

ปริวีมังสนาสูตร อุปาทานสูตร สัญโญชนสูตร ๒ สูตร มหารุกขสูตร ๒ สูตร ตรุณรุกขสูตรเป็นสูตรที่ ๗ นามรูปสูตร วิญญาณสูตร และนิทานสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

---

7. මහාවග්ගො

๗. มหาวรรค

---

1. අස්සුතවාසුත්තං

๑. อัสสุตวาสูตร

---

61. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ…පෙ… ‘‘අස්සුතවා, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො ඉමස්මිං චාතුමහාභූතිකස්මිං කායස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යපි විරජ්ජෙය්‍යපි විමුච්චෙය්‍යපි. තං කිස්ස හෙතු? දිස්සති, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස ආචයොපි අපචයොපි ආදානම්පි නික්ඛෙපනම්පි. තස්මා තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නිබ්බින්දෙය්‍යපි විරජ්ජෙය්‍යපි විමුච්චෙය්‍යපි’’.

๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงเบื่อหน่าย พึงคลายกำหนัด พึงหลุดพ้นในกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ได้บ้าง ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะความเจริญ ความเสื่อม การเกิด และการแตกสลายแห่งกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ ย่อมปรากฏ เพราะเหตุนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับจึงพึงเบื่อหน่าย พึงคลายกำหนัด พึงหลุดพ้นในกายนี้ได้บ้าง

---

‘‘යඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, වුච්චති චිත්තං ඉතිපි, මනො ඉතිපි, විඤ්ඤාණං ඉතිපි, තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නාලං නිබ්බින්දිතුං නාලං විරජ්ජිතුං නාලං විමුච්චිතුං. තං කිස්ස හෙතු? දීඝරත්තඤ්හෙතං, භික්ඛවෙ, අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස අජ්ඣොසිතං මමායිතං පරාමට්ඨං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති. තස්මා තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නාලං නිබ්බින්දිතුං නාලං විරජ්ජිතුං නාලං විමුච්චිතුං.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้างนี้ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ไม่สามารถจะเบื่อหน่าย ไม่สามารถจะคลายกำหนัด ไม่สามารถจะหลุดพ้นในสิ่งนั้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะสิ่งนั้นเป็นสิ่งที่ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับยึดมั่นด้วยตัณหา ถือว่าเป็นของเรา และยึดถือด้วยทิฏฐิมาตลอดกาลช้านานว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ เพราะเหตุนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับจึงไม่สามารถจะเบื่อหน่าย ไม่สามารถจะคลายกำหนัด ไม่สามารถจะหลุดพ้นในสิ่งนั้นได้

---

‘‘වරං[Pg.320], භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො ඉමං චාතුමහාභූතිකං කායං අත්තතො උපගච්ඡෙය්‍ය, න ත්වෙව චිත්තං. තං කිස්ස හෙතු? දිස්සතායං, භික්ඛවෙ, චාතුමහාභූතිකො කායො එකම්පි වස්සං තිට්ඨමානො ද්වෙපි වස්සානි තිට්ඨමානො තීණිපි වස්සානි තිට්ඨමානො චත්තාරිපි වස්සානි තිට්ඨමානො පඤ්චපි වස්සානි තිට්ඨමානො දසපි වස්සානි තිට්ඨමානො වීසතිපි වස්සානි තිට්ඨමානො තිංසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො චත්තාරීසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො වස්සසතම්පි තිට්ඨමානො, භිය්‍යොපි තිට්ඨමානො.

ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ พึงยึดถือกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ว่าเป็นอัตตา ยังดีกว่า แต่ไม่พึงยึดถือจิตว่าเป็นอัตตาเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ ยังปรากฏว่าดำรงอยู่ได้ ๑ ปีบ้าง ๒ ปีบ้าง ๓ ปีบ้าง ๔ ปีบ้าง ๕ ปีบ้าง ๑๐ ปีบ้าง ๒๐ ปีบ้าง ๓๐ ปีบ้าง ๔๐ ปีบ้าง ๕๐ ปีบ้าง ๑๐๐ ปีบ้าง หรือดำรงอยู่ได้นานกว่านั้นก็มี

---

‘‘යඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, වුච්චති චිත්තං ඉතිපි, මනො ඉතිපි, විඤ්ඤාණං ඉතිපි, තං රත්තියා ච දිවසස්ස ච අඤ්ඤදෙව උප්පජ්ජති අඤ්ඤං නිරුජ්ඣති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මක්කටො අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො සාඛං ගණ්හති, තං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤං ගණ්හති, තං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤං ගණ්හති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යමිදං වුච්චති චිත්තං ඉතිපි, මනො ඉතිපි, විඤ්ඤාණං ඉතිපි, තං රත්තියා ච දිවසස්ස ච අඤ්ඤදෙව උප්පජ්ජති අඤ්ඤං නිරුජ්ඣති.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้างนั้น ดวงหนึ่งเกิดขึ้น ดวงหนึ่งดับไป ตลอดทั้งคืนและวัน ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนลิงเมื่อเที่ยวไปในป่าใหญ่ จับกิ่งไม้กิ่งหนึ่ง ปล่อยกิ่งนั้นแล้วจับกิ่งอื่น ปล่อยกิ่งนั้นแล้วจับกิ่งอื่นอีก ฉันใดก็ฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้างนี้ ดวงหนึ่งเกิดขึ้น ดวงหนึ่งดับไป ตลอดทั้งคืนและวัน

---

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදංයෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති – ‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති; ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති – යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො; සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น อริยสาวกผู้ได้สดับ ย่อมกระทำไว้ในใจโดยแยบคายเป็นอย่างดี ซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั่นเทียวว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้ย่อมมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ย่อมไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป’ ได้แก่ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้ ก็เพราะอวิชชานั่นแหละดับไปโดยไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสังขารทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’

---

2. දුතියඅස්සුතවාසුත්තං

๒. ทุติยอัสสุตวาสูตร

---

62. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අස්සුතවා, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො ඉමස්මිං චාතුමහාභූතිකස්මිං කායස්මිං නිබ්බින්දෙය්‍යපි විරජ්ජෙය්‍යපි විමුච්චෙය්‍යපි. තං කිස්ස හෙතු? දිස්සති, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස ආචයොපි [Pg.321] අපචයොපි ආදානම්පි නික්ඛෙපනම්පි. තස්මා තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නිබ්බින්දෙය්‍යපි විරජ්ජෙය්‍යපි විමුච්චෙය්‍යපි. යඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, වුච්චති චිත්තං ඉතිපි, මනො ඉතිපි, විඤ්ඤාණං ඉතිපි, තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නාලං නිබ්බින්දිතුං නාලං විරජ්ජිතුං නාලං විමුච්චිතුං. තං කිස්ස හෙතු? දීඝරත්තඤ්හෙතං, භික්ඛවෙ, අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස අජ්ඣොසිතං මමායිතං පරාමට්ඨං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’ති. තස්මා තත්‍රාස්සුතවා පුථුජ්ජනො නාලං නිබ්බින්දිතුං නාලං විරජ්ජිතුං නාලං විමුච්චිතුං’’.

๖๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว พึงเบื่อหน่ายก็ได้ พึงคลายกำหนัดก็ได้ พึงหลุดพ้นก็ได้ ในกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความเจริญก็ดี ความเสื่อมก็ดี การเกิดก็ดี การแตกสลายก็ดี ของกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ ย่อมปรากฏ เพราะเหตุนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วในกายนั้น พึงเบื่อหน่ายก็ได้ พึงคลายกำหนัดก็ได้ พึงหลุดพ้นก็ได้ ส่วนสิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วในสิ่งนั้น ไม่สามารถจะเบื่อหน่าย ไม่สามารถจะคลายกำหนัด ไม่สามารถจะหลุดพ้นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะสิ่งนั้น อันปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ยึดถือด้วยตัณหา ยึดถือว่าเป็นของเรา ยึดถือด้วยทิฏฐิว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ตลอดกาลนาน เพราะเหตุนั้น ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วในสิ่งนั้น จึงไม่สามารถจะเบื่อหน่าย ไม่สามารถจะคลายกำหนัด ไม่สามารถจะหลุดพ้นได้

---

‘‘වරං, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො ඉමං චාතුමහාභූතිකං කායං අත්තතො උපගච්ඡෙය්‍ය, න ත්වෙව චිත්තං. තං කිස්ස හෙතු? දිස්සතායං, භික්ඛවෙ, චාතුමහාභූතිකො කායො එකම්පි වස්සං තිට්ඨමානො ද්වෙපි වස්සානි තිට්ඨමානො තීණිපි වස්සානි තිට්ඨමානො චත්තාරිපි වස්සානි තිට්ඨමානො පඤ්චපි වස්සානි තිට්ඨමානො දසපි වස්සානි තිට්ඨමානො වීසතිපි වස්සානි තිට්ඨමානො තිංසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො චත්තාරීසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි තිට්ඨමානො වස්සසතම්පි තිට්ඨමානො, භිය්‍යොපි තිට්ඨමානො. යඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, වුච්චති චිත්තං ඉතිපි, මනො ඉතිපි, විඤ්ඤාණං ඉතිපි, තං රත්තියා ච දිවසස්ස ච අඤ්ඤදෙව උප්පජ්ජති අඤ්ඤං නිරුජ්ඣති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว พึงยึดถือกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ โดยความเป็นอัตตา ยังดีกว่า แต่จะยึดถือจิตโดยความเป็นอัตตาไม่ดีเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ ดำรงอยู่ปีหนึ่งบ้าง สองปีบ้าง สามปีบ้าง สี่ปีบ้าง ห้าปีบ้าง สิบปีบ้าง ยี่สิบปีบ้าง สามสิบปีบ้าง สี่สิบปีบ้าง ห้าสิบปีบ้าง ร้อยปีบ้าง หรือดำรงอยู่เกินกว่าร้อยปีบ้าง ย่อมปรากฏ ส่วนสิ่งที่เรียกว่า จิตบ้าง มโนบ้าง วิญญาณบ้างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งหนึ่งเกิดขึ้น สิ่งหนึ่งดับไป ตลอดทั้งคืนและวัน

---

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදංයෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති – ‘ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති; ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣතී’ති. සුඛවෙදනියං, භික්ඛවෙ, ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛවෙදනා. තස්සෙව සුඛවෙදනියස්ස ඵස්සස්ස නිරොධා යං තජ්ජං වෙදයිතං සුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පන්නා සුඛවෙදනා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති. දුක්ඛවෙදනියං, භික්ඛවෙ, ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති දුක්ඛවෙදනා. තස්සෙව දුක්ඛවෙදනියස්ස ඵස්සස්ස නිරොධා යං තජ්ජං වෙදයිතං දුක්ඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පන්නා දුක්ඛවෙදනා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති. අදුක්ඛමසුඛවෙදනියං, භික්ඛවෙ, ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති අදුක්ඛමසුඛවෙදනා. තස්සෙව අදුක්ඛමසුඛවෙදනියස්ස ඵස්සස්ස නිරොධා යං තජ්ජං වෙදයිතං අදුක්ඛමසුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පන්නා අදුක්ඛමසුඛවෙදනා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมกระทำไว้ในใจโดยแยบคายเป็นอย่างดี ซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั่นเทียวว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้ย่อมมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ย่อมไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับไป สิ่งนี้จึงดับไป’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยสุขเวทนียผัสสะ เพราะความดับแห่งสุขเวทนียผัสสะนั้นเอง สุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยสุขเวทนียผัสสะ อันเป็นผลแห่งผัสสะนั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยทุกขเวทนียผัสสะ เพราะความดับแห่งทุกขเวทนียผัสสะนั้นเอง ทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยทุกขเวทนียผัสสะ อันเป็นผลแห่งผัสสะนั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยอทุกขมสุขเวทนียผัสสะ เพราะความดับแห่งอทุกขมสุขเวทนียผัสสะนั้นเอง อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยอทุกขมสุขเวทนียผัสสะ อันเป็นผลแห่งผัสสะนั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.322], භික්ඛවෙ, ද්වින්නං කට්ඨානං සඞ්ඝට්ටනසමොධානා උස්මා ජායති තෙජො අභිනිබ්බත්තති. තෙසංයෙව ද්වින්නං කට්ඨානං නානාකතවිනිබ්භොගා යා තජ්ජා උස්මා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛවෙදනා. තස්සෙව සුඛවෙදනියස්ස ඵස්සස්ස නිරොධා යං තජ්ජං වෙදයිතං සුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පන්නා සුඛවෙදනා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති…පෙ… අදුක්ඛමසුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති අදුක්ඛමසුඛවෙදනා. තස්සෙව අදුක්ඛමසුඛවෙදනියස්ස ඵස්සස්ස නිරොධා යං තජ්ජං වෙදයිතං අදුක්ඛමසුඛවෙදනියං ඵස්සං පටිච්ච උප්පන්නා අදුක්ඛමසුඛවෙදනා සා නිරුජ්ඣති සා වූපසම්මති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนความร้อนเกิด ไฟปรากฏขึ้น เพราะอาศัยการเสียดสีและการประจวบกันของไม้ ๒ ท่อน เพราะการแยกและการวางไม้ ๒ ท่อนนั้นเองไว้ต่างหาก ความร้อนที่เกิดจากไม้นั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป ฉันใดก็ฉันนั้นแล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยสุขเวทนียผัสสะ เพราะความดับแห่งสุขเวทนียผัสสะนั้นเอง สุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยสุขเวทนียผัสสะ อันเป็นผลแห่งผัสสะนั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป... อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยอทุกขมสุขเวทนียผัสสะ เพราะความดับแห่งอทุกขมสุขเวทนียผัสสะนั้นเอง อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยอทุกขมสุขเวทนียผัสสะ อันเป็นผลแห่งผัสสะนั้น ย่อมดับไป ย่อมสงบระงับไป

---

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในผัสสะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสังขารทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้

---

3. පුත්තමංසූපමසුත්තං

๓. ปุตตมังสูปมสูตร

---

63. සාවත්ථියං …පෙ… ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය. කතමෙ චත්තාරො? කබළීකාරො ආහාරො ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය’’.

๖๓. ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด ๔ อย่างอะไรบ้าง คือ กวฬิงการาหาร ที่หยาบหรือละเอียด ๑ ผัสสาหารเป็นที่ ๒ มโนสัญเจตนาหารเป็นที่ ๓ วิญญาณาหารเป็นที่ ๔ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล อาหาร ๔ อย่าง เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, කබළීකාරො ආහාරො දට්ඨබ්බො? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ජායම්පතිකා පරිත්තං සම්බලං ආදාය කන්තාරමග්ගං පටිපජ්ජෙය්‍යුං. තෙසමස්ස එකපුත්තකො පියො මනාපො. අථ ඛො තෙසං, භික්ඛවෙ, ද්වින්නං ජායම්පතිකානං කන්තාරගතානං යා පරිත්තා සම්බලමත්තා, සා පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය. සියා ච නෙසං කන්තාරාවසෙසො අනතිණ්ණො. අථ ඛො තෙසං, භික්ඛවෙ, ද්වින්නං ජායම්පතිකානං එවමස්ස – ‘අම්හාකං ඛො යා පරිත්තා සම්බලමත්තා සා පරික්ඛීණා පරියාදිණ්ණා. අත්ථි [Pg.323] චායං කන්තාරාවසෙසො අනිත්තිණ්ණො. යංනූන මයං ඉමං එකපුත්තකං පියං මනාපං වධිත්වා වල්ලූරඤ්ච සොණ්ඩිකඤ්ච කරිත්වා පුත්තමංසානි ඛාදන්තා එවං තං කන්තාරාවසෙසං නිත්ථරෙය්‍යාම, මා සබ්බෙව තයො විනස්සිම්හා’ති. අථ ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ජායම්පතිකා තං එකපුත්තකං පියං මනාපං වධිත්වා වල්ලූරඤ්ච සොණ්ඩිකඤ්ච කරිත්වා පුත්තමංසානි ඛාදන්තා එවං තං කන්තාරාවසෙසං නිත්ථරෙය්‍යුං. තෙ පුත්තමංසානි චෙව ඛාදෙය්‍යුං, උරෙ ච පටිපිසෙය්‍යුං – ‘කහං, එකපුත්තක, කහං, එකපුත්තකා’ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็กวฬิงการาหาร อันบุคคลพึงเห็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสองสามีภรรยา พากันถือเสบียงเดินทางเล็กน้อย เดินทางกันดาร บุตรน้อยคนเดียวของคนทั้งสองนั้น เป็นที่รักเป็นที่พอใจ ก็แลเสบียงเดินทางเพียงเล็กน้อยของสองสามีภรรยานั้น ผู้เดินทางกันดาร พึงหมดสิ้นไป และทางกันดารที่ยังข้ามไม่พ้น ก็ยังเหลืออยู่ ครั้งนั้น สองสามีภรรยานั้นจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เสบียงเดินทางเพียงเล็กน้อยของเราหมดสิ้นแล้ว และทางกันดารที่ยังข้ามไม่พ้นนี้ก็ยังเหลืออยู่ ทางที่ดี เราสองคนควรฆ่าบุตรน้อยคนเดียวผู้เป็นที่รักเป็นที่พอใจนี้ แล้วทำเป็นเนื้อเค็มและเนื้อย่าง บริโภคเนื้อบุตรข้ามพ้นทางกันดารที่ยังเหลืออยู่นี้เถิด เราทั้งสามคนอย่าพินาศกันหมดเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น สองสามีภรรยานั้นฆ่าบุตรน้อยคนเดียวผู้เป็นที่รักเป็นที่พอใจ แล้วทำเป็นเนื้อเค็มและเนื้อย่าง บริโภคเนื้อบุตรข้ามพ้นทางกันดารที่ยังเหลืออยู่นั้นได้ คนทั้งสองนั้นบริโภคเนื้อบุตรพลาง ทุบอกพลางคร่ำครวญว่า ‘ลูกคนเดียวอยู่ที่ไหน ลูกคนเดียวอยู่ที่ไหน’ ดังนี้

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තෙ දවාය වා ආහාරං ආහාරෙය්‍යුං, මදාය වා ආහාරං ආහාරෙය්‍යුං, මණ්ඩනාය වා ආහාරං ආහාරෙය්‍යුං, විභූසනාය වා ආහාරං ආහාරෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘නනු තෙ, භික්ඛවෙ, යාවදෙව කන්තාරස්ස නිත්ථරණත්ථාය ආහාරං ආහාරෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙව ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, කබළීකාරො ආහාරො දට්ඨබ්බො’’ති වදාමි. කබළීකාරෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ පරිඤ්ඤාතෙ පඤ්චකාමගුණිකො රාගො පරිඤ්ඤාතො හොති. පඤ්චකාමගුණිකෙ රාගෙ පරිඤ්ඤාතෙ නත්ථි තං සංයොජනං යෙන සංයොජනෙන සංයුත්තො අරියසාවකො පුන ඉමං ලොකං ආගච්ඡෙය්‍ය.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สองสามีภรรยานั้นบริโภคอาหารเพื่อเล่น เพื่อมัวเมา เพื่อประดับ หรือเพื่อตกแต่งบ้างหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นหามิได้” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น สองสามีภรรยานั้นบริโภคอาหารเพียงเพื่อข้ามพ้นทางกันดารเท่านั้น มิใช่หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่างนั้น” “ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า กวฬิงการาหารอันบุคคลพึงเห็น ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อกวฬิงการาหารเป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว ราคะที่อาศัยเบญจกามคุณก็เป็นอันกำหนดรู้แล้ว เมื่อราคะที่อาศัยเบญจกามคุณเป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว สังโยชน์ที่อริยสาวกผู้ประกอบแล้วจะพึงกลับมาสู่โลกนี้อีก ย่อมไม่มี”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඵස්සාහාරො දට්ඨබ්බො? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගාවී නිච්චම්මා කුට්ටං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය. යෙ කුට්ටනිස්සිතා පාණා තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. රුක්ඛං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ රුක්ඛනිස්සිතා පාණා තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. උදකං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ උදකනිස්සිතා පාණා තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. ආකාසං චෙ නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ ආකාසනිස්සිතා පාණා තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. යං යදෙව හි සා, භික්ඛවෙ, ගාවී නිච්චම්මා නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍ය, යෙ තන්නිස්සිතා පාණා තෙ නං ඛාදෙය්‍යුං. එවමෙව ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ‘‘ඵස්සාහාරො දට්ඨබ්බො’’ති වදාමි. ඵස්සෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ පරිඤ්ඤාතෙ තිස්සො වෙදනා පරිඤ්ඤාතා හොන්ති. තීසු වෙදනාසු පරිඤ්ඤාතාසු අරියසාවකස්ස නත්ථි කිඤ්චි උත්තරිකරණීයන්ති වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ผัสสาหาร อันบุคคลพึงเห็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่โคที่ถูกถลกหนังแล้ว ถ้ามันจะพึงยืนพิงฝาอยู่ สัตว์ที่อาศัยฝาเหล่านั้นก็จะพึงกัดกินแม่โคนั้น ถ้ามันจะพึงยืนพิงต้นไม้อยู่ สัตว์ที่อาศัยต้นไม้เหล่านั้นก็จะพึงกัดกินแม่โคนั้น ถ้ามันจะพึงยืนพิงน้ำอยู่ สัตว์ที่อาศัยน้ำเหล่านั้นก็จะพึงกัดกินแม่โคนั้น ถ้ามันจะพึงยืนพิงอากาศอยู่ สัตว์ที่อาศัยอากาศเหล่านั้นก็จะพึงกัดกินแม่โคนั้น ภิกษุทั้งหลาย แม่โคที่ถูกถลกหนังแล้วนั้น จะพึงยืนพิงอาศัยสิ่งใดๆ อยู่ สัตว์ที่อาศัยสิ่งนั้นๆ ก็จะพึงกัดกินแม่โคนั้น ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ผัสสาหารอันบุคคลพึงเห็น ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อผัสสาหารเป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว เวทนา ๓ ก็เป็นอันกำหนดรู้แล้ว เมื่อเวทนา ๓ เป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว เรากล่าวว่า ไม่มีกิจอื่นที่อริยสาวกจะพึงทำอีกต่อไป

---

‘‘කථඤ්ච[Pg.324], භික්ඛවෙ, මනොසඤ්චෙතනාහාරො දට්ඨබ්බො? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගාරකාසු සාධිකපොරිසා පුණ්ණා අඞ්ගාරානං වීතච්චිකානං වීතධූමානං. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ජීවිතුකාමො අමරිතුකාමො සුඛකාමො දුක්ඛප්පටිකූලො. තමෙනං ද්වෙ බලවන්තො පුරිසා නානාබාහාසු ගහෙත්වා තං අඞ්ගාරකාසුං උපකඩ්ඪෙය්‍යුං. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ආරකාවස්ස චෙතනා ආරකා පත්ථනා ආරකා පණිධි. තං කිස්ස හෙතු? එවඤ්හි, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස හොති – ‘ඉමං චාහං අඞ්ගාරකාසුං පපතිස්සාමි, තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡාමි මරණමත්තං වා දුක්ඛ’න්ති. එවමෙව ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ‘මනොසඤ්චෙතනාහාරො දට්ඨබ්බො’ති වදාමි. මනොසඤ්චෙතනාය, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ පරිඤ්ඤාතෙ තිස්සො තණ්හා පරිඤ්ඤාතා හොන්ති. තීසු තණ්හාසු පරිඤ්ඤාතාසු අරියසාවකස්ස නත්ථි කිඤ්චි උත්තරිකරණීයන්ති වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ก็มโนสัญเจตนาหาร อันบุคคลพึงเห็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ลึกกว่าชั่วบุรุษ เต็มด้วยถ่านเพลิงที่ปราศจากเปลว ปราศจากควัน ครั้งนั้น บุรุษผู้หนึ่งผู้ใคร่จะมีชีวิตอยู่ ไม่อยากตาย ใคร่สุข เกลียดทุกข์ พึงมา ชายมีกำลังสองคนช่วยกันจับแขนเขาคนละข้าง ฉุดคร่าเข้าไปยังหลุมถ่านเพลิงนั้น ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น บุรุษนั้นพึงมีเจตนา มีความปรารถนา มีความตั้งใจ ที่จะให้พ้นไปไกลจากหลุมถ่านเพลิงนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะบุรุษนั้นรู้ว่า ‘ถ้าเราจักตกลงไปในหลุมถ่านเพลิงนี้ ก็จักต้องตาย หรือจักได้รับทุกข์ปางตาย เพราะการตกลงไปนั้นเป็นเหตุ’ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า มโนสัญเจตนาหารอันบุคคลพึงเห็น ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมโนสัญเจตนาหารเป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว ตัณหา ๓ ก็เป็นอันกำหนดรู้แล้ว เมื่อตัณหา ๓ เป็นสิ่งที่กำหนดรู้แล้ว เรากล่าวว่า ไม่มีกิจอื่นที่อริยสาวกจะพึงทำอีกต่อไป

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණාහාරො දට්ඨබ්බො? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, දෙව, චොරො ආගුචාරී, ඉමස්ස යං ඉච්ඡසි තං දණ්ඩං පණෙහී’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, ඉමං පුරිසං පුබ්බණ්හසමයං සත්තිසතෙන හනථා’ති. තමෙනං පුබ්බණ්හසමයං සත්තිසතෙන හනෙය්‍යුං. අථ රාජා මජ්ඣන්හිකසමයං එවං වදෙය්‍ය – ‘අම්භො, කථං සො පුරිසො’ති? ‘තථෙව, දෙව, ජීවතී’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, තං පුරිසං මජ්ඣන්හිකසමයං සත්තිසතෙන හනථා’ති. තමෙනං මජ්ඣන්හිකසමයං සත්තිසතෙන හනෙය්‍යුං. අථ රාජා සායන්හසමයං එවං වදෙය්‍ය – ‘අම්භො, කථං සො පුරිසො’ති? ‘තථෙව, දෙව, ජීවතී’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, තං පුරිසං සායන්හසමයං සත්තිසතෙන හනථා’ති. තමෙනං සායන්හසමයං සත්තිසතෙන හනෙය්‍යුං. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු සො පුරිසො දිවසං තීහි සත්තිසතෙහි හඤ්ඤමානො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදියෙථා’’ති? ‘‘එකිස්සාපි, භන්තෙ, සත්තියා හඤ්ඤමානො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදියෙථ; කො පන වාදො තීහි සත්තිසතෙහි හඤ්ඤමානො’’ති! ‘‘එවමෙව ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණාහාරො දට්ඨබ්බොති වදාමි. විඤ්ඤාණෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ පරිඤ්ඤාතෙ නාමරූපං පරිඤ්ඤාතං හොති, නාමරූපෙ පරිඤ්ඤාතෙ අරියසාවකස්ස නත්ථි කිඤ්චි උත්තරිකරණීයන්ති වදාමී’’ති. තතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็วิญญาณาหารบุคคลพึงเห็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนราชบุรุษจับโจรผู้มีความผิดมาแสดงแด่พระราชาว่า ‘ขอเดชะ โจรผู้นี้มีความผิดต่อพระองค์ ขอพระองค์ทรงลงโทษโจรผู้นี้ตามที่ทรงพระประสงค์เถิด’ พระราชาพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงประหารบุรุษนี้ด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเช้า’ ราชบุรุษเหล่านั้นพึงประหารบุรุษนั้นด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเช้า ต่อมาในเวลาเที่ยง พระราชาพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘แน่ะ ท่าน บุรุษนั้นเป็นอย่างไรบ้าง’ พวกเขากราบทูลว่า ‘ขอเดชะ เขายังมีชีวิตอยู่เหมือนเดิม’ พระราชาพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงประหารบุรุษนั้นด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเที่ยง’ ราชบุรุษเหล่านั้นพึงประหารบุรุษนั้นด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเที่ยง ต่อมาในเวลาเย็น พระราชาพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘แน่ะ ท่าน บุรุษนั้นเป็นอย่างไรบ้าง’ พวกเขากราบทูลว่า ‘ขอเดชะ เขายังมีชีวิตอยู่เหมือนเดิม’ พระราชาพึงรับสั่งอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงประหารบุรุษนั้นด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเย็น’ ราชบุรุษเหล่านั้นพึงประหารบุรุษนั้นด้วยหอก ๑๐๐ เล่มในเวลาเย็น ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุรุษนั้นถูกประหารด้วยหอก ๓๐๐ เล่มตลอดวัน จะพึงเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีนั่นเป็นเหตุบ้างหรือไม่” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษนั้นถูกประหารแม้ด้วยหอกเล่มเดียว ก็พึงเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีนั่นเป็นเหตุ ไม่ต้องกล่าวถึงการถูกประหารด้วยหอก ๓๐๐ เล่มเลย” “ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ‘วิญญาณาหารบุคคลพึงเห็น’ อย่างนี้เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออริยสาวกกำหนดรู้วิญญาณาหารแล้ว ก็ชื่อว่ากำหนดรู้นามรูป เมื่อกำหนดรู้นามรูปแล้ว เรากล่าวว่า ‘อริยสาวกไม่มีกิจอื่นที่ต้องทำอีกต่อไป’ สูตรที่ ๓ จบ

---

4. අත්ථිරාගසුත්තං

๔. อัตถิราคสูตร

---

64. සාවත්ථියං [Pg.325] විහරති…පෙ… ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය. කතමෙ චත්තාරො? කබළීකාරො ආහාරො ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආහාරා භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය’’.

๖๔. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างนี้ เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดมาแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพที่เกิด อาหาร ๔ อย่าง อะไรบ้าง คือ ๑. กวฬิงการาหาร ที่หยาบหรือละเอียด ๒. ผัสสาหารเป็นที่ ๒ ๓. มโนสัญเจตนาหารเป็นที่ ๓ ๔. วิญญาณาหารเป็นที่ ๔ ภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างนี้แล เพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดมาแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาภพที่เกิด

---

‘‘කබළීකාරෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความกำหนัด มีความเพลิดเพลิน มีความทะยานอยากในกวฬิงการาหาร วิญญาณก็ตั้งมั่น เจริญงอกงามในกวฬิงการาหารนั้น ในที่ใด วิญญาณตั้งมั่น เจริญงอกงามแล้ว ในที่นั้น การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี ในที่ใด การหยั่งลงแห่งนามรูปมีอยู่ ในที่นั้น ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายย่อมมี ในที่ใด ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายมีอยู่ ในที่นั้น การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปย่อมมี ในที่ใด การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ในที่นั้น ชาติชรามรณะต่อไปย่อมมี ในที่ใด ชาติชรามรณะต่อไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ที่นั้นมีความโศก มีความคร่ำครวญ มีความคับแค้นใจ

---

‘‘ඵස්සෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ…පෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ… විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความกำหนัด มีความเพลิดเพลิน มีความทะยานอยากในผัสสาหาร...ในมโนสัญเจตนาหาร...ในวิญญาณาหาร วิญญาณก็ตั้งมั่น เจริญงอกงามในวิญญาณาหารนั้น ในที่ใด วิญญาณตั้งมั่น เจริญงอกงามแล้ว ในที่นั้น การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี ในที่ใด การหยั่งลงแห่งนามรูปมีอยู่ ในที่นั้น ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายย่อมมี ในที่ใด ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายมีอยู่ ในที่นั้น การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปย่อมมี ในที่ใด การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ในที่นั้น ชาติชรามรณะต่อไปย่อมมี ในที่ใด ชาติชรามรณะต่อไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ที่นั้นมีความโศก มีความคร่ำครวญ มีความคับแค้นใจ

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රජකො වා චිත්තකාරකො වා සති රජනාය වා ලාඛාය වා හලිද්දියා වා නීලියා වා මඤ්ජිට්ඨාය වා සුපරිමට්ඨෙ වා ඵලකෙ භිත්තියා වා දුස්සපට්ටෙ වා ඉත්ථිරූපං වා පුරිසරූපං වා අභිනිම්මිනෙය්‍ය සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, කබළීකාරෙ චෙ ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ [Pg.326] ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนช่างย้อมหรือจิตรกร เมื่อมีน้ำย้อม ครั่ง ขมิ้น สีเขียว หรือสีแดงเลือดนก และมีแผ่นกระดาน ฝาผนัง หรือแผ่นผ้าที่เกลากลึงดีแล้ว พึงสร้างรูปสตรีหรือรูปบุรุษให้มีอวัยวะน้อยใหญ่ครบทุกส่วนได้ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้ามีความกำหนัด มีความเพลิดเพลิน มีความทะยานอยากในกวฬิงการาหาร วิญญาณก็ตั้งมั่น เจริญงอกงามในกวฬิงการาหารนั้น ในที่ใด วิญญาณตั้งมั่น เจริญงอกงามแล้ว ในที่นั้น การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี ในที่ใด การหยั่งลงแห่งนามรูปมีอยู่ ในที่นั้น ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายย่อมมี ในที่ใด ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายมีอยู่ ในที่นั้น การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปย่อมมี ในที่ใด การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ในที่นั้น ชาติชรามรณะต่อไปย่อมมี ในที่ใด ชาติชรามรณะต่อไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ที่นั้นมีความโศก มีความคร่ำครวญ มีความคับแค้นใจ

---

‘‘ඵස්සෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ…පෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ… විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි.

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความกำหนัด มีความเพลิดเพลิน มีความทะยานอยากในผัสสาหาร...ในมโนสัญเจตนาหาร...ในวิญญาณาหาร วิญญาณก็ตั้งมั่น เจริญงอกงามในวิญญาณาหารนั้น ในที่ใด วิญญาณตั้งมั่น เจริญงอกงามแล้ว ในที่นั้น การหยั่งลงแห่งนามรูปย่อมมี ในที่ใด การหยั่งลงแห่งนามรูปมีอยู่ ในที่นั้น ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายย่อมมี ในที่ใด ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายมีอยู่ ในที่นั้น การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปย่อมมี ในที่ใด การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปมีอยู่ ในที่นั้น ชาติชรามรณะต่อไปย่อมมี ในที่ใด ชาติชรามรณะต่อไปมีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่า ที่นั้นมีความโศก มีความคร่ำครวญ มีความคับแค้นใจ”

---

‘‘කබළීකාරෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා, අප්පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං. යත්ථ අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං, නත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ නත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, නත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ නත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, නත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ නත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, නත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ නත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, අසොකං තං, භික්ඛවෙ, අදරං අනුපායාසන්ති වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีราคะ ไม่มีนันทิ ไม่มีตัณหาในกวฬิงการาหาร วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงามในกวฬิงการาหารนั้น เมื่อวิญญาณไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงาม การหยั่งลงแห่งนามรูปก็ไม่มี เมื่อการหยั่งลงแห่งนามรูปไม่มี ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายก็ไม่มี เมื่อความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายไม่มี การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปก็ไม่มี เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปไม่มี ชาติ ชรา และมรณะต่อไปก็ไม่มี เมื่อชาติ ชรา และมรณะต่อไปไม่มี เรากล่าวว่า สภาวะนั้นไม่มีความโศก ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีความคับแค้นใจ

---

‘‘ඵස්සෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ…පෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ… විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා, අප්පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං. යත්ථ අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං, නත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ නත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, නත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ නත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, නත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ නත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, නත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ නත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, අසොකං තං, භික්ඛවෙ, අදරං අනුපායාසන්ති වදාමි.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีราคะ ไม่มีนันทิ ไม่มีตัณหาในผัสสาหาร...ในมโนสัญเจตนาหาร...ในวิญญาณาหาร วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงามในวิญญาณาหารนั้น เมื่อวิญญาณไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงาม การหยั่งลงแห่งนามรูปก็ไม่มี เมื่อการหยั่งลงแห่งนามรูปไม่มี ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายก็ไม่มี เมื่อความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายไม่มี การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปก็ไม่มี เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปไม่มี ชาติ ชรา และมรณะต่อไปก็ไม่มี เมื่อชาติ ชรา และมรณะต่อไปไม่มี เรากล่าวว่า สภาวะนั้นไม่มีความโศก ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีความคับแค้นใจ

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කූටාගාරං වා කූටාගාරසාලං වා උත්තරාය වා දක්ඛිණාය වා පාචීනාය වා වාතපානා සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ වාතපානෙන රස්මි පවිසිත්වා ක්වාස්ස පතිට්ඨිතා’’ ති? ‘‘පච්ඡිමායං, භන්තෙ, භිත්තිය’’න්ති. ‘‘පච්ඡිමා චෙ, භික්ඛවෙ, භිත්ති නාස්ස ක්වාස්ස පතිට්ඨිතා’’ති? ‘‘පථවියං, භන්තෙ’’ති. ‘‘පථවී චෙ, භික්ඛවෙ[Pg.327], නාස්ස ක්වාස්ස පතිට්ඨිතා’’ති? ‘‘ආපස්මිං, භන්තෙ’’ති. ‘‘ආපො චෙ, භික්ඛවෙ, නාස්ස ක්වාස්ස පතිට්ඨිතා’’ති? ‘‘අප්පතිට්ඨිතා, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, කබළීකාරෙ චෙ ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා…පෙ….

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือนยอดหรือศาลามียอด มีหน้าต่างด้านทิศเหนือ ทิศใต้ หรือทิศตะวันออก เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้น แสงสว่างส่องเข้าไปทางหน้าต่างจะตั้งอยู่ที่ไหน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จะตั้งอยู่ที่ฝาด้านทิศตะวันตก” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าฝาด้านทิศตะวันตกไม่มี แสงสว่างจะตั้งอยู่ที่ไหน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จะตั้งอยู่ที่พื้นดิน” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าพื้นดินไม่มี แสงสว่างจะตั้งอยู่ที่ไหน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ จะตั้งอยู่ที่น้ำ” “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าน้ำไม่มี แสงสว่างจะตั้งอยู่ที่ไหน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แสงสว่างนั้นก็ไม่มีที่ตั้ง” “ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าไม่มีราคะ ไม่มีนันทิ ไม่มีตัณหาในกวฬิงการาหาร...ฯลฯ...

---

‘‘ඵස්සෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ… විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා, අප්පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං. යත්ථ අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං, නත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ නත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, නත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ නත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, නත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ නත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, නත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ නත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං අසොකං තං, භික්ඛවෙ, අදරං අනුපායාසන්ති වදාමී’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีราคะ ไม่มีนันทิ ไม่มีตัณหาในผัสสาหาร...ในมโนสัญเจตนาหาร...ในวิญญาณาหาร วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงามในวิญญาณาหารนั้น เมื่อวิญญาณไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญงอกงาม การหยั่งลงแห่งนามรูปก็ไม่มี เมื่อการหยั่งลงแห่งนามรูปไม่มี ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายก็ไม่มี เมื่อความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายไม่มี การบังเกิดในภพใหม่ต่อไปก็ไม่มี เมื่อการบังเกิดในภพใหม่ต่อไปไม่มี ชาติ ชรา และมรณะต่อไปก็ไม่มี เมื่อชาติ ชรา และมรณะต่อไปไม่มี เรากล่าวว่า สภาวะนั้นไม่มีความโศก ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีความคับแค้นใจ” จบสูตรที่ ๔

---

5. නගරසුත්තං

๕. นครสูตร

---

65. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කිච්ඡා වතායං ලොකො ආපන්නො ජායති ච ජීයති ච මීයති ච චවති ච උපපජ්ජති ච. අථ ච පනිමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං නප්පජානාති ජරාමරණස්ස. කුදාස්සු නාම ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායිස්සති ජරාමරණස්සා’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජරාමරණං හොති, කිංපච්චයා ජරාමරණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො සති ජරාමරණං හොති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

๖๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่การตรัสรู้ เมื่อเรายังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ ได้มีความคิดคำนึงเกิดขึ้นว่า ‘โลกนี้ถึงความลำบากหนอ คือ ย่อมเกิด ย่อมแก่ ย่อมตาย ย่อมจุติ ย่อมเกิดใหม่ ก็แต่ว่า สัตว์โลกย่อมไม่รู้ชัดถึงอุบายเครื่องสลัดออกจากทุกข์ คือ ชราและมรณะนี้ เมื่อไรหนอ อุบายเครื่องสลัดออกจากทุกข์ คือ ชราและมรณะนี้ จักปรากฏ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ชราและมรณะจึงมี ชราและมรณะมีอะไรเป็นปัจจัย’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีการตรัสรู้ด้วยปัญญา เพราะมนสิการโดยแยบคายว่า ‘เมื่อชาติมีอยู่ ชราและมรณะจึงมี ชราและมรณะมีชาติเป็นปัจจัย’”

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති ජාති හොති…පෙ… භවො හොති… උපාදානං හොති… තණ්හා හොති… වෙදනා හොති… ඵස්සො හොති… සළායතනං හොති… නාමරූපං හොති… කිංපච්චයා නාමරූප’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘විඤ්ඤාණෙ ඛො සති නාමරූපං හොති, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’න්ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො සති විඤ්ඤාණං හොති, කිංපච්චයා විඤ්ඤාණ’න්ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘නාමරූපෙ ඛො සති විඤ්ඤාණං හොති, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණ’’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ ชาติจึงมี...ฯลฯ...ภพจึงมี...อุปาทานจึงมี...ตัณหาจึงมี...เวทนาจึงมี...ผัสสะจึงมี...สฬายตนะจึงมี...นามรูปจึงมี...นามรูปมีอะไรเป็นปัจจัย’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีการตรัสรู้ด้วยปัญญา เพราะมนสิการโดยแยบคายว่า ‘เมื่อวิญญาณมีอยู่ นามรูปจึงมี นามรูปมีวิญญาณเป็นปัจจัย’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงว่า ‘เมื่ออะไรมีอยู่หนอ วิญญาณจึงมี วิญญาณมีอะไรเป็นปัจจัย’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีการตรัสรู้ด้วยปัญญา เพราะมนสิการโดยแยบคายว่า ‘เมื่อนามรูปมีอยู่ วิญญาณจึงมี วิญญาณมีนามรูปเป็นปัจจัย’”

---

‘‘තස්ස [Pg.328] මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – පච්චුදාවත්තති ඛො ඉදං විඤ්ඤාණං නාමරූපම්හා න පරං ගච්ඡති. එත්තාවතා ජායෙථ වා ජීයෙථ වා මීයෙථ වා චවෙථ වා උපපජ්ජෙථ වා, යදිදං නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණං; විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං; නාමරූපපච්චයා සළායතනං; සළායතනපච්චයා ඵස්සො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ‘සමුදයො, සමුදයො’ති ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි ඤාණං උදපාදි පඤ්ඤා උදපාදි විජ්ජා උදපාදි ආලොකො උදපාදි.

“ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงว่า ‘วิญญาณนี้ย่อมเวียนกลับจากนามรูป ย่อมไม่เลยไปอื่น ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ สัตว์โลกพึงเกิดบ้าง พึงแก่บ้าง พึงตายบ้าง พึงจุติบ้าง พึงเกิดใหม่บ้าง กล่าวคือ เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ...ฯลฯ...ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้’ ‘สมุทัย สมุทัย’ ดังนี้ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วแก่เรา ในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อน

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති, ජරාමරණං න හොති; කිස්ස නිරොධා ජරාමරණනිරොධො’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘ජාතියා ඛො අසති, ජරාමරණං න හොති; ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති ජාති න හොති…පෙ… භවො න හොති… උපාදානං න හොති… තණ්හා න හොති… වෙදනා න හොති… ඵස්සො න හොති… සළායතනං න හොති… නාමරූපං න හොති. කිස්ස නිරොධා නාමරූපනිරොධො’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘විඤ්ඤාණෙ ඛො අසති, නාමරූපං න හොති; විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี เพราะอะไรดับ ชรามรณะจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นเมื่อใส่ใจโดยแยบคาย จึงเกิดปัญญาหยั่งรู้ขึ้นว่า ‘เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มี ชาติจึงไม่มี ...ฯลฯ... ภพจึงไม่มี... อุปาทานจึงไม่มี... ตัณหาจึงไม่มี... เวทนาจึงไม่มี... ผัสสะจึงไม่มี... สฬายตนะจึงไม่มี... นามรูปจึงไม่มี เพราะอะไรดับ นามรูปจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นเมื่อใส่ใจโดยแยบคาย จึงเกิดปัญญาหยั่งรู้ขึ้นว่า ‘เมื่อวิญญาณไม่มี นามรูปจึงไม่มี เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘කිම්හි නු ඛො අසති විඤ්ඤාණං න හොති; කිස්ස නිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, යොනිසො මනසිකාරා අහු පඤ්ඤාය අභිසමයො – ‘නාමරූපෙ ඛො අසති, විඤ්ඤාණං න හොති; නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘เมื่ออะไรหนอไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เพราะอะไรดับ วิญญาณจึงดับ’ ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นเมื่อใส่ใจโดยแยบคาย จึงเกิดปัญญาหยั่งรู้ขึ้นว่า ‘เมื่อนามรูปไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เพราะนามรูปดับ วิญญาณจึงดับ’

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – අධිගතො ඛො ම්‍යායං මග්ගො බොධාය යදිදං – නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො; විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො; නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො; සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ‘නිරොධො, නිරොධො’ති ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි ඤාණං උදපාදි පඤ්ඤා උදපාදි විජ්ජා උදපාදි ආලොකො උදපාදි.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘เราได้บรรลุทางแห่งการตรัสรู้นี้แล้ว คือ เพราะนามรูปดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ ...ฯลฯ... ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้’ ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วแก่เรา ในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือความดับ นี้คือความดับ’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො පස්සෙය්‍ය පුරාණං මග්ගං පුරාණඤ්ජසං පුබ්බකෙහි මනුස්සෙහි අනුයාතං. සො තමනුගච්ඡෙය්‍ය[Pg.329]. තමනුගච්ඡන්තො පස්සෙය්‍ය පුරාණං නගරං පුරාණං රාජධානිං පුබ්බකෙහි මනුස්සෙහි අජ්ඣාවුට්ඨං ආරාමසම්පන්නං වනසම්පන්නං පොක්ඛරණීසම්පන්නං උද්ධාපවන්තං රමණීයං. අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, පුරිසො රඤ්ඤො වා රාජමහාමත්තස්ස වා ආරොචෙය්‍ය – ‘යග්ඝෙ, භන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි – අහං අද්දසං අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො පුරාණං මග්ගං පුරාණඤ්ජසං පුබ්බකෙහි මනුස්සෙහි අනුයාතං තමනුගච්ඡිං. තමනුගච්ඡන්තො අද්දසං පුරාණං නගරං පුරාණං රාජධානිං පුබ්බකෙහි මනුස්සෙහි අජ්ඣාවුට්ඨං ආරාමසම්පන්නං වනසම්පන්නං පොක්ඛරණීසම්පන්නං උද්ධාපවන්තං රමණීයං. තං, භන්තෙ, නගරං මාපෙහී’ති. අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, රාජා වා රාජමහාමත්තො වා තං නගරං මාපෙය්‍ය. තදස්ස නගරං අපරෙන සමයෙන ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බාහුජඤ්ඤං ආකිණ්ණමනුස්සං වුද්ධිවෙපුල්ලප්පත්තං. එවමෙව ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, අද්දසං පුරාණං මග්ගං පුරාණඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාතං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษผู้หนึ่งเที่ยวไปในป่าใหญ่ พึงพบเห็นทางเก่า แนวทางเก่าที่คนสมัยก่อนเคยใช้สัญจรไปมา เขาพึงเดินตามทางนั้นไป เมื่อเดินตามทางนั้นไป ก็พึงพบเห็นเมืองเก่า ราชธานีเก่าที่คนสมัยก่อนเคยอยู่อาศัย เป็นเมืองที่สมบูรณ์ด้วยสวน สมบูรณ์ด้วยป่าไม้ สมบูรณ์ด้วยสระโบกขรณี มีกำแพงล้อมรอบ น่ารื่นรมย์ ภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น บุรุษนั้นพึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์ว่า ‘ขอเดชะใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ขอพระองค์พึงทรงทราบ ข้าพระพุทธเจ้าเที่ยวไปในป่าใหญ่ ได้พบเห็นทางเก่า แนวทางเก่าที่คนสมัยก่อนเคยใช้สัญจรไปมา ข้าพระพุทธเจ้าได้เดินตามทางนั้นไป เมื่อเดินตามทางนั้นไป ก็ได้พบเห็นเมืองเก่า ราชธานีเก่าที่คนสมัยก่อนเคยอยู่อาศัย เป็นเมืองที่สมบูรณ์ด้วยสวน สมบูรณ์ด้วยป่าไม้ สมบูรณ์ด้วยสระโบกขรณี มีกำแพงล้อมรอบ น่ารื่นรมย์ ขอใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท โปรดให้สร้างเมืองนั้นเถิด’ ภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น พระราชาหรือราชมหาอำมาตย์พึงให้สร้างเมืองนั้น ต่อมา เมืองนั้นพึงเป็นเมืองที่มั่งคั่ง เจริญรุ่งเรือง มีผู้คนมากมาย ผู้คนหนาแน่น ถึงความเจริญไพบูลย์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เราก็ได้พบเห็นทางเก่า แนวทางเก่าที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ เคยเสด็จไปแล้ว ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘කතමො ච සො, භික්ඛවෙ, පුරාණමග්ගො පුරාණඤ්ජසො පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාතො? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. අයං ඛො සො, භික්ඛවෙ, පුරාණමග්ගො පුරාණඤ්ජසො පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාතො, තමනුගච්ඡිං; තමනුගච්ඡන්තො ජරාමරණං අබ්භඤ්ඤාසිං; ජරාමරණසමුදයං අබ්භඤ්ඤාසිං; ජරාමරණනිරොධං අබ්භඤ්ඤාසිං; ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤාසිං. තමනුගච්ඡිං; තමනුගච්ඡන්තො ජාතිං අබ්භඤ්ඤාසිං…පෙ… භවං අබ්භඤ්ඤාසිං… උපාදානං අබ්භඤ්ඤාසිං… තණ්හං අබ්භඤ්ඤාසිං… වෙදනං අබ්භඤ්ඤාසිං… ඵස්සං අබ්භඤ්ඤාසිං… සළායතනං අබ්භඤ්ඤාසිං… නාමරූපං අබ්භඤ්ඤාසිං… විඤ්ඤාණං අබ්භඤ්ඤාසිං. තමනුගච්ඡිං; තමනුගච්ඡන්තො සඞ්ඛාරෙ අබ්භඤ්ඤාසිං; සඞ්ඛාරසමුදයං අබ්භඤ්ඤාසිං; සඞ්ඛාරනිරොධං අබ්භඤ්ඤාසිං; සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අබ්භඤ්ඤාසිං. තදභිඤ්ඤා ආචික්ඛිං භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. තයිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිත’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ทางเก่า แนวทางเก่าที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ เคยเสด็จไปแล้วนั้นเป็นอย่างไรเล่า คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เอง ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือทางเก่า แนวทางเก่าที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ เคยเสด็จไปแล้ว เราได้เดินตามทางนั้นไป เมื่อเดินตามทางนั้นไป เราได้รู้ยิ่งซึ่งชรามรณะ รู้ยิ่งซึ่งเหตุเกิดแห่งชรามรณะ รู้ยิ่งซึ่งความดับแห่งชรามรณะ รู้ยิ่งซึ่งข้อปฏิบัติที่นำไปสู่ความดับแห่งชรามรณะ เราได้เดินตามทางนั้นไป เมื่อเดินตามทางนั้นไป เราได้รู้ยิ่งซึ่งชาติ ...ฯลฯ... ภพ... อุปาทาน... ตัณหา... เวทนา... ผัสสะ... สฬายตนะ... นามรูป... วิญญาณ เราได้เดินตามทางนั้นไป เมื่อเดินตามทางนั้นไป เราได้รู้ยิ่งซึ่งสังขารทั้งหลาย รู้ยิ่งซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขารทั้งหลาย รู้ยิ่งซึ่งความดับแห่งสังขารทั้งหลาย รู้ยิ่งซึ่งข้อปฏิบัติที่นำไปสู่ความดับแห่งสังขารทั้งหลาย ครั้นรู้ยิ่งแล้ว จึงได้บอกแก่ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุทั้งหลาย พรหมจรรย์นี้จึงมั่งคั่ง เจริญรุ่งเรือง แผ่ไพศาล เป็นที่รู้จักของคนจำนวนมาก แพร่หลายกว้างขวาง เป็นที่ประกาศดีแล้วแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย จบสูตรที่ ๕

---

6. සම්මසසුත්තං

๖. สัมมสสูตร

---

66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කුරූසු විහරති කම්මාසධම්මං නාම කුරූනං නිගමො. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති [Pg.330] තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘සම්මසථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අන්තරං සම්මස’’න්ති. එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, සම්මසාමි අන්තරං සම්මස’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, සම්මසසි අන්තරං සම්මස’’න්ති? අථ ඛො සො භික්ඛු බ්‍යාකාසි. යථා සො භික්ඛු බ්‍යාකාසි න සො භික්ඛු භගවතො චිත්තං ආරාධෙසි.

๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อว่า กัมมาสธัมมะ ในแคว้นกุรุ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพิจารณาธรรมภายในกันบ้างหรือไม่’ เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พิจารณาธรรมภายในอยู่ พระเจ้าข้า’ ‘ภิกษุ เธอย่อมพิจารณาธรรมภายในอย่างไรเล่า’ ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นได้กราบทูลชี้แจง แต่การชี้แจงของภิกษุรูปนั้น ไม่เป็นที่พอพระทัยของพระผู้มีพระภาค

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො; යං භගවා අන්තරං සම්මසං භාසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค นี่เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต นี่เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงตรัสธรรมเป็นเครื่องพิจารณาภายใน ภิกษุทั้งหลายได้ฟังธรรมของพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මසමානො සම්මසති අන්තරං සම්මසං – ‘යං ඛො ඉදං අනෙකවිධං නානප්පකාරකං දුක්ඛං ලොකෙ උප්පජ්ජති ජරාමරණං. ඉදං ඛො දුක්ඛං කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං, කිස්මිං සති ජරාමරණං හොති, කිස්මිං අසති ජරාමරණං න හොතී’ති? සො සම්මසමානො එවං ජානාති – ‘යං ඛො ඉදං අනෙකවිධං නානප්පකාරකං දුක්ඛං ලොකෙ උප්පජ්ජති ජරාමරණං. ඉදං ඛො දුක්ඛං උපධිනිදානං උපධිසමුදයං උපධිජාතිකං උපධිපභවං, උපධිස්මිං සති ජරාමරණං හොති, උපධිස්මිං අසති ජරාමරණං න හොතී’ති. සො ජරාමරණඤ්ච පජානාති ජරාමරණසමුදයඤ්ච පජානාති ජරාමරණනිරොධඤ්ච පජානාති යා ච ජරාමරණනිරොධසාරුප්පගාමිනී පටිපදා තඤ්ච පජානාති. තථාපටිපන්නො ච හොති අනුධම්මචාරී. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය පටිපන්නො ජරාමරණනිරොධාය.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาธรรมเป็นเครื่องพิจารณาภายในว่า ‘ทุกข์เป็นอเนกประการต่างๆ กันนี้ใด ที่เกิดขึ้นในโลก คือ ชรามรณะ ทุกข์นี้มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ ภิกษุนั้นเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ทุกข์เป็นอเนกประการต่างๆ กันนี้ใด ที่เกิดขึ้นในโลก คือ ชรามรณะ ทุกข์นี้มีอุปธิเป็นนิทาน มีอุปธิเป็นสมุทัย มีอุปธิเป็นชาติ มีอุปธิเป็นแดนเกิด เมื่ออุปธิมี ชรามรณะจึงมี เมื่ออุปธิไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’ ภิกษุนั้นย่อมรู้ชัดซึ่งชรามรณะ รู้ชัดซึ่งชรามรณสมุทัย รู้ชัดซึ่งชรามรณนิโรธ และรู้ชัดซึ่งปฏิปทาที่เหมาะแก่การถึงชรามรณนิโรธ และเป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนั้น เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ปฏิบัติแล้วเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เพื่อความดับแห่งชรามรณะ”

---

‘‘අථාපරං සම්මසමානො සම්මසති අන්තරං සම්මසං – ‘උපධි පනායං කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො, කිස්මිං සති උපධි හොති, කිස්මිං අසති උපධි න හොතී’ති? සො සම්මසමානො එවං ජානාති – ‘උපධි තණ්හානිදානො තණ්හාසමුදයො තණ්හාජාතිකො තණ්හාපභවො, තණ්හාය සති උපධි හොති, තණ්හාය අසති උපධි න හොතී’ති. සො උපධිඤ්ච පජානාති උපධිසමුදයඤ්ච පජානාති උපධිනිරොධඤ්ච [Pg.331] පජානාති යා ච උපධිනිරොධසාරුප්පගාමිනී පටිපදා තඤ්ච පජානාති. තථා පටිපන්නො ච හොති අනුධම්මචාරී. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය පටිපන්නො උපධිනිරොධාය.

“ต่อจากนั้น ภิกษุเมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาธรรมเป็นเครื่องพิจารณาภายในว่า ‘ก็อุปธินี้เล่า มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี อุปธิจึงมี เมื่ออะไรไม่มี อุปธิจึงไม่มี’ ภิกษุนั้นเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘อุปธิมีตัณหาเป็นนิทาน มีตัณหาเป็นสมุทัย มีตัณหาเป็นชาติ มีตัณหาเป็นแดนเกิด เมื่อตัณหามี อุปธิจึงมี เมื่อตัณหาไม่มี อุปธิจึงไม่มี’ ภิกษุนั้นย่อมรู้ชัดซึ่งอุปธิ รู้ชัดซึ่งอุปธิสมุทัย รู้ชัดซึ่งอุปธินิโรธ และรู้ชัดซึ่งปฏิปทาที่เหมาะแก่การถึงอุปธินิโรธ และเป็นผู้ปฏิบัติแล้วอย่างนั้น เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ปฏิบัติแล้วเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบโดยประการทั้งปวง เพื่อความดับแห่งอุปธิ”

---

‘‘අථාපරං සම්මසමානො සම්මසති අන්තරං සම්මසං – ‘තණ්හා පනායං කත්ථ උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, කත්ථ නිවිසමානා නිවිසතී’ති? සො සම්මසමානො එවං ජානාති – යං ඛො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං එත්ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. කිඤ්ච ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං? චක්ඛුං ලොකෙ පියරූපං, සාතරූපං. එත්ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. සොතං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං…පෙ… ඝානං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං… ජිව්හා ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං… කායො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං… මනො ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං එත්ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති.

“ต่อจากนั้น ภิกษุเมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาธรรมเป็นเครื่องพิจารณาภายในว่า ‘ก็ตัณหานี้ เมื่อจะเกิด ย่อมเกิดที่ไหน เมื่อจะตั้งอยู่ ย่อมตั้งอยู่ที่ไหน’ ภิกษุนั้นเมื่อพิจารณาอยู่ ย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘สิ่งใดในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี ตัณหานี้ เมื่อจะเกิด ย่อมเกิดที่นี่ เมื่อจะตั้งอยู่ ย่อมตั้งอยู่ที่นี่’ ก็อะไรในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี? จักษุในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี ตัณหานี้ เมื่อจะเกิด ย่อมเกิดที่นี่ เมื่อจะตั้งอยู่ ย่อมตั้งอยู่ที่นี่ โสตะในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี...เป... ฆานะในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี... ชิวหาในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี... กายในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี... มโนในโลกมีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดี ตัณหานี้ เมื่อจะเกิด ย่อมเกิดที่นี่ เมื่อจะตั้งอยู่ ย่อมตั้งอยู่ที่นี่”

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං නිච්චතො අද්දක්ඛුං සුඛතො අද්දක්ඛුං අත්තතො අද්දක්ඛුං ආරොග්‍යතො අද්දක්ඛුං ඛෙමතො අද්දක්ඛුං. තෙ තණ්හං වඩ්ඪෙසුං. යෙ තණ්හං වඩ්ඪෙසුං තෙ උපධිං වඩ්ඪෙසුං. යෙ උපධිං වඩ්ඪෙසුං තෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙසුං. යෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙසුං තෙ න පරිමුච්චිංසු ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චිංසු දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล ได้เห็นสิ่งที่มีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดีในโลก โดยความเป็นของเที่ยง โดยความเป็นสุข โดยความเป็นอัตตา โดยความไม่มีโรค โดยความเกษม สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ได้ยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่าใดได้ยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่านั้นได้ยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่าใดได้ยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่านั้นได้ยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่าใดได้ยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์”

---

‘‘යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං නිච්චතො දක්ඛිස්සන්ති සුඛතො දක්ඛිස්සන්ති අත්තතො දක්ඛිස්සන්ති ආරොග්‍යතො දක්ඛිස්සන්ති ඛෙමතො දක්ඛිස්සන්ති. තෙ තණ්හං වඩ්ඪිස්සන්ති. යෙ තණ්හං වඩ්ඪිස්සන්ති තෙ උපධිං වඩ්ඪිස්සන්ති. යෙ උපධිං වඩ්ඪිස්සන්ති තෙ දුක්ඛං වඩ්ඪිස්සන්ති. යෙ දුක්ඛං වඩ්ඪිස්සන්ති තෙ න පරිමුච්චිස්සන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චිස්සන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอนาคตกาล จักเห็นสิ่งที่มีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดีในโลก โดยความเป็นของเที่ยง โดยความเป็นสุข โดยความเป็นอัตตา โดยความไม่มีโรค โดยความเกษม สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น จักยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่าใดจักยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่านั้นจักยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่าใดจักยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่านั้นจักยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่าใดจักยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่านั้นจักไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส เรากล่าวว่า เขาจักไม่พ้นไปจากทุกข์”

---

‘‘යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං නිච්චතො පස්සන්ති සුඛතො පස්සන්ති අත්තතො පස්සන්ති ආරොග්‍යතො පස්සන්ති ඛෙමතො පස්සන්ති. තෙ තණ්හං වඩ්ඪෙන්ති[Pg.332]. යෙ තණ්හං වඩ්ඪෙන්ති තෙ උපධිං වඩ්ඪෙන්ති. යෙ උපධිං වඩ්ඪෙන්ති තෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙන්ති. යෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙන්ති තෙ න පරිමුච්චන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในปัจจุบันกาล ย่อมเห็นสิ่งที่มีสภาวะเป็นที่รัก มีสภาวะเป็นที่น่ายินดีในโลก โดยความเป็นของเที่ยง โดยความเป็นสุข โดยความเป็นอัตตา โดยความไม่มีโรค โดยความเกษม สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น ย่อมยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่าใดย่อมยังตัณหาให้เจริญ ชนเหล่านั้นย่อมยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่าใดย่อมยังอุปธิให้เจริญ ชนเหล่านั้นย่อมยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่าใดย่อมยังทุกข์ให้เจริญ ชนเหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආපානීයකංසො වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො. සො ච ඛො විසෙන සංසට්ඨො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ඝම්මාභිතත්තො ඝම්මපරෙතො කිලන්තො තසිතො පිපාසිතො. තමෙනං එවං වදෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, අම්භො පුරිස, ආපානීයකංසො වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො; සො ච ඛො විසෙන සංසට්ඨො. සචෙ ආකඞ්ඛසි පිව. පිවතො හි ඛො තං ඡාදෙස්සති වණ්ණෙනපි ගන්ධෙනපි රසෙනපි, පිවිත්වා ච පන තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡසි මරණමත්තං වා දුක්ඛ’න්ති. සො තං ආපානීයකංසං සහසා අප්පටිසඞ්ඛා පිවෙය්‍ය, නප්පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය. සො තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යෙ හි කෙචි අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං…පෙ… අනාගතමද්ධානං…පෙ… එතරහි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං නිච්චතො පස්සන්ති සුඛතො පස්සන්ති අත්තතො පස්සන්ති ආරොග්‍යතො පස්සන්ති ඛෙමතො පස්සන්ති, තෙ තණ්හං වඩ්ඪෙන්ති. යෙ තණ්හං වඩ්ඪෙන්ති තෙ උපධිං වඩ්ඪෙන්ති. යෙ උපධිං වඩ්ඪෙන්ති තෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙන්ති. යෙ දුක්ඛං වඩ්ඪෙන්ති තෙ න පරිමුච්චන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภาชนะเครื่องดื่มที่สมบูรณ์ด้วยสี สมบูรณ์ด้วยกลิ่น สมบูรณ์ด้วยรส แต่เจือด้วยยาพิษ ครั้งนั้น บุรุษผู้ถูกความร้อนแผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย ระหาย กระหายน้ำ พึงมาถึง คนทั้งหลายพึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนบุรุษผู้เจริญ ภาชนะเครื่องดื่มของท่านนี้สมบูรณ์ด้วยสี สมบูรณ์ด้วยกลิ่น สมบูรณ์ด้วยรส แต่เจือด้วยยาพิษ ถ้าท่านปรารถนาก็จงดื่มเถิด เมื่อท่านดื่มอยู่ เครื่องดื่มนั้นจักทำให้ท่านพอใจด้วยสี ด้วยกลิ่น และด้วยรส แต่ครั้นดื่มแล้ว ท่านจักถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย เพราะการดื่มนั้นเป็นเหตุ’ ดังนี้ บุรุษนั้นไม่พิจารณา ดื่มภาชนะเครื่องดื่มนั้นโดยพลัน ไม่สละทิ้งไป เขาพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย เพราะการดื่มนั้นเป็นเหตุ ข้อนี้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล... (เปยยาล)... ในอนาคตกาล... (เปยยาล)... ในปัจจุบันกาล เห็นสิ่งที่เป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของเที่ยง ว่าเป็นสุข ว่าเป็นอัตตา ว่าเป็นความไม่มีโรค ว่าเป็นความเกษม สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมทำตัณหาให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่าใดทำตัณหาให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมทำอุปธิให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่าใดทำอุปธิให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมทำทุกข์ให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่าใดทำทุกข์ให้เจริญ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං අනිච්චතො අද්දක්ඛුං දුක්ඛතො අද්දක්ඛුං අනත්තතො අද්දක්ඛුං රොගතො අද්දක්ඛුං භයතො අද්දක්ඛුං, තෙ තණ්හං පජහිංසු. යෙ තණ්හං පජහිංසු තෙ උපධිං පජහිංසු. යෙ උපධිං පජහිංසු තෙ දුක්ඛං පජහිංසු. යෙ දුක්ඛං පජහිංසු තෙ පරිමුච්චිංසු ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චිංසු දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล ได้เห็นสิ่งที่เป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของไม่เที่ยง ว่าเป็นทุกข์ ว่าเป็นอนัตตา ว่าเป็นโรค ว่าเป็นภัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละตัณหาแล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละตัณหาแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละอุปธิแล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละอุปธิแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละทุกข์แล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละทุกข์แล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นแล้วจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ย่อมพ้นแล้วจากทุกข์”

---

‘‘යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං අනිච්චතො දක්ඛිස්සන්ති දුක්ඛතො දක්ඛිස්සන්ති අනත්තතො [Pg.333] දක්ඛිස්සන්ති රොගතො දක්ඛිස්සන්ති භයතො දක්ඛිස්සන්ති, තෙ තණ්හං පජහිස්සන්ති. යෙ තණ්හං පජහිස්සන්ති…පෙ… පරිමුච්චිස්සන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอนาคตกาล จักเห็นสิ่งที่เป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของไม่เที่ยง ว่าเป็นทุกข์ ว่าเป็นอนัตตา ว่าเป็นโรค ว่าเป็นภัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นจักละตัณหาได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดจักละตัณหาได้... (เปยยาล)... จักพ้นจากทุกข์ได้ เรากล่าวว่า จักพ้นจากทุกข์”

---

‘‘යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං අනිච්චතො පස්සන්ති දුක්ඛතො පස්සන්ති අනත්තතො පස්සන්ති රොගතො පස්සන්ති භයතො පස්සන්ති, තෙ තණ්හං පජහන්ති. යෙ තණ්හං පජහන්ති තෙ උපධිං පජහන්ති. යෙ උපධිං පජහන්ති තෙ දුක්ඛං පජහන්ති. යෙ දුක්ඛං පජහන්ති තෙ පරිමුච්චන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในปัจจุบันกาล ย่อมเห็นสิ่งที่เป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของไม่เที่ยง ว่าเป็นทุกข์ ว่าเป็นอนัตตา ว่าเป็นโรค ว่าเป็นภัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละตัณหาได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละตัณหาได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละอุปธิได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละอุปธิได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละทุกข์ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละทุกข์ได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ย่อมพ้นจากทุกข์”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආපානීයකංසො වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො. සො ච ඛො විසෙන සංසට්ඨො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ඝම්මාභිතත්තො ඝම්මපරෙතො කිලන්තො තසිතො පිපාසිතො. තමෙනං එවං වදෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, අම්භො පුරිස, ආපානීයකංසො වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො සො ච ඛො විසෙන සංසට්ඨො. සචෙ ආකඞ්ඛසි පිව. පිවතො හි ඛො තං ඡාදෙස්සති වණ්ණෙනපි ගන්ධෙනපි රසෙනපි; පිවිත්වා ච පන තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡසි මරණමත්තං වා දුක්ඛ’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස – ‘සක්කා ඛො මෙ අයං සුරාපිපාසිතා පානීයෙන වා විනෙතුං දධිමණ්ඩකෙන වා විනෙතුං භට්ඨලොණිකාය වා විනෙතුං ලොණසොවීරකෙන වා විනෙතුං, න ත්වෙවාහං තං පිවෙය්‍යං, යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’ති. සො තං ආපානීයකංසං පටිසඞ්ඛා න පිවෙය්‍ය, පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය. සො තතොනිදානං න මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යෙ හි කෙචි අතීතමද්ධානං සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං අනිච්චතො අද්දක්ඛුං දුක්ඛතො අද්දක්ඛුං අනත්තතො අද්දක්ඛුං රොගතො අද්දක්ඛුං භයතො අද්දක්ඛුං, තෙ තණ්හං පජහිංසු. යෙ තණ්හං පජහිංසු තෙ උපධිං පජහිංසු. යෙ උපධිං පජහිංසු තෙ දුක්ඛං පජහිංසු. යෙ දුක්ඛං පජහිංසු තෙ පරිමුච්චිංසු ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චිංසු දුක්ඛස්මාති වදාමි.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภาชนะเครื่องดื่มที่สมบูรณ์ด้วยสี สมบูรณ์ด้วยกลิ่น สมบูรณ์ด้วยรส แต่เจือด้วยยาพิษ ครั้งนั้น บุรุษผู้ถูกความร้อนแผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย ระหาย กระหายน้ำ พึงมาถึง คนทั้งหลายพึงกล่าวกะบุรุษนั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนบุรุษผู้เจริญ ภาชนะเครื่องดื่มของท่านนี้สมบูรณ์ด้วยสี สมบูรณ์ด้วยกลิ่น สมบูรณ์ด้วยรส แต่เจือด้วยยาพิษ ถ้าท่านปรารถนาก็จงดื่มเถิด เมื่อท่านดื่มอยู่ เครื่องดื่มนั้นจักทำให้ท่านพอใจด้วยสี ด้วยกลิ่น และด้วยรส แต่ครั้นดื่มแล้ว ท่านจักถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย เพราะการดื่มนั้นเป็นเหตุ’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น บุรุษนั้นพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ความกระหายสุราของเรานี้ เราสามารถบรรเทาได้ด้วยน้ำดื่มบ้าง ด้วยนมส้มใสบ้าง ด้วยน้ำข้าวไหม้ผสมเกลือบ้าง ด้วยน้ำส้มข้าวหมักบ้าง แต่เราจักไม่ดื่มเครื่องดื่มนั้น ซึ่งไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เราตลอดกาลนาน’ ดังนี้ บุรุษนั้นพิจารณาแล้ว ไม่พึงดื่มภาชนะเครื่องดื่มนั้น พึงสละทิ้งไป เขาไม่พึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย เพราะการสละทิ้งนั้นเป็นเหตุ ข้อนี้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดก็ตามในอดีตกาล ได้เห็นสิ่งที่เป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของไม่เที่ยง ว่าเป็นทุกข์ ว่าเป็นอนัตตา ว่าเป็นโรค ว่าเป็นภัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละตัณหาแล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละตัณหาแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละอุปธิแล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละอุปธิแล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นได้ละทุกข์แล้ว สมณพราหมณ์เหล่าใดละทุกข์แล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นแล้วจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ย่อมพ้นแล้วจากทุกข์”

---

‘‘යෙපි [Pg.334] හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං…පෙ… එතරහි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං තං අනිච්චතො පස්සන්ති දුක්ඛතො පස්සන්ති අනත්තතො පස්සන්ති රොගතො පස්සන්ති භයතො පස්සන්ති, තෙ තණ්හං පජහන්ති. යෙ තණ්හං පජහන්ති තෙ උපධිං පජහන්ති. යෙ උපධිං පජහන්ති තෙ දුක්ඛං පජහන්ති. යෙ දුක්ඛං පජහන්ති තෙ පරිමුච්චන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในอนาคตกาล... (ละ)... ในบัดนี้ก็ตาม เห็นสิ่งอันเป็นที่รักที่น่าพอใจในโลกว่าเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เป็นโรค เป็นภัย สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละตัณหาได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละตัณหาได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละอุปธิได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละอุปธิได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมละทุกข์ได้ สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมละทุกข์ได้ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า ‘สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นจากทุกข์’ จบสูตรที่ ๖

---

7. නළකලාපීසුත්තං

๗. นฬกลาปิสูตร

---

67. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිකො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, සයංකතං ජරාමරණං, පරංකතං ජරාමරණං, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච ජරාමරණං, උදාහු අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං ජරාමරණ’’න්ති? ‘‘න ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, සයංකතං ජරාමරණං, න පරංකතං ජරාමරණං, න සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච ජරාමරණං, නාපි අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං ජරාමරණං. අපි ච, ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති.

๖๗. สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิกะอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ครั้งนั้น ท่านพระมหาโกฏฐิกะออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า ‘ท่านสารีบุตร ชราและมรณะตนทำเองหรือ ผู้อื่นทำให้หรือ ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้หรือ หรือว่าชราและมรณะเกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้’ ท่านพระสารีบุตรตอบว่า ‘ท่านโกฏฐิกะ ชราและมรณะมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีชาติเป็นปัจจัย ชราและมรณะจึงมี’

---

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, සයංකතා ජාති, පරංකතා ජාති, සයංකතා ච පරංකතා ච ජාති, උදාහු අසයංකාරා අපරංකාරා අධිච්චසමුප්පන්නා ජාතී’’ති? ‘‘න ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, සයංකතා ජාති, න පරංකතා ජාති, න සයංකතා ච පරංකතා ච ජාති, නාපි අසයංකාරා අපරංකාරා අධිච්චසමුප්පන්නා ජාති. අපි ච, භවපච්චයා ජාතී’’ති.

‘ท่านสารีบุตร ชาติตนทำเองหรือ ผู้อื่นทำให้หรือ ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้หรือ หรือว่าชาติเกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้’ ‘ท่านโกฏฐิกะ ชาติมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี’

---

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, සයංකතො භවො…පෙ… සයංකතං උපාදානං… සයංකතා තණ්හා… සයංකතා වෙදනා… සයංකතො ඵස්සො… සයංකතං සළායතනං… සයංකතං නාමරූපං, පරංකතං නාමරූපං, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච නාමරූපං, උදාහු අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං නාමරූප’’න්ති[Pg.335]? ‘‘න ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, සයංකතං නාමරූපං, න පරංකතං නාමරූපං, න සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච නාමරූපං, නාපි අසයංකාරං අපරංකාරං, අධිච්චසමුප්පන්නං නාමරූපං. අපි ච, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති.

‘ท่านสารีบุตร ภพตนทำเองหรือ... (ละ)... อุปาทานตนทำเองหรือ... ตัณหาตนทำเองหรือ... เวทนาตนทำเองหรือ... ผัสสะตนทำเองหรือ... สฬายตนะตนทำเองหรือ... นามรูปตนทำเองหรือ ผู้อื่นทำให้หรือ ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้หรือ หรือว่านามรูปเกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้’ ‘ท่านโกฏฐิกะ นามรูปมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี’

---

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, සයඞ්කතං විඤ්ඤාණං, පරඞ්කතං විඤ්ඤාණං, සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච විඤ්ඤාණං, උදාහු අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං විඤ්ඤාණ’’න්ති? ‘‘න ඛො, ආවුසො කොට්ඨික, සයංකතං විඤ්ඤාණං, න පරංකතං විඤ්ඤාණං න සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච විඤ්ඤාණං, නාපි අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං විඤ්ඤාණං. අපි ච, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණ’’න්ති.

‘ท่านสารีบุตร วิญญาณตนทำเองหรือ ผู้อื่นทำให้หรือ ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้หรือ หรือว่าวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้’ ‘ท่านโกฏฐิกะ วิญญาณมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีนามรูปเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’

---

‘‘ඉදානෙව ඛො මයං ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං එවං ආජානාම – ‘න ඛ්වාවුසො කොට්ඨික, සයංකතං නාමරූපං, න පරංකතං නාමරූපං, න සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච නාමරූපං, නාපි අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං නාමරූපං. අපි ච, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’’න්ති.

‘บัดนี้เอง ข้าพเจ้าทั้งหลายจึงเข้าใจภาษิตของท่านพระสารีบุตรอย่างนี้ว่า ‘ท่านโกฏฐิกะ นามรูปมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี’

---

‘‘ඉදානෙව ච පන මයං ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං එවං ආජානාම – ‘න ඛ්වාවුසො කොට්ඨික, සයංකතං විඤ්ඤාණං, න පරංකතං විඤ්ඤාණං, න සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච විඤ්ඤාණං, නාපි අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං විඤ්ඤාණං. අපි ච, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණ’’’න්ති.

‘และบัดนี้เอง ข้าพเจ้าทั้งหลายจึงเข้าใจภาษิตของท่านพระสารีบุตรอย่างนี้ว่า ‘ท่านโกฏฐิกะ วิญญาณมิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ มิใช่ทั้งตนทำเองและผู้อื่นทำให้ และมิใช่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัยที่มิใช่ตนทำเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ แต่เพราะมีนามรูปเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี’

---

‘‘යථා කථං පනාවුසො සාරිපුත්ත, ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති? ‘‘තෙනහාවුසො, උපමං තෙ කරිස්සාමි. උපමායපිධෙකච්චෙ විඤ්ඤූ පුරිසා භාසිතස්ස අත්ථං ජානන්ති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ද්වෙ නළකලාපියො අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය තිට්ඨෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, ආවුසො, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණං; විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං; නාමරූපපච්චයා සළායතනං; සළායතනපච්චයා ඵස්සො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. තාසං චෙ, ආවුසො, නළකලාපීනං එකං ආකඩ්ඪෙය්‍ය, එකා පපතෙය්‍ය; අපරං චෙ ආකඩ්ඪෙය්‍ය, අපරා පපතෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, ආවුසො, නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො; විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො; නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො; සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං[Pg.336], ආවුසො සාරිපුත්ත; අබ්භුතං, ආවුසො සාරිපුත්ත! යාවසුභාසිතං චිදං ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන. ඉදඤ්ච පන මයං ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං ඉමෙහි ඡත්තිංසාය වත්ථූහි අනුමොදාම – ‘ජරාමරණස්ස චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ධම්මකථිකො භික්ඛූති අලං වචනාය. ජරාමරණස්ස චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූති අලං වචනාය. ජරාමරණස්ස චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති, දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූති අලං වචනාය. ජාතියා චෙ… භවස්ස චෙ… උපාදානස්ස චෙ… තණ්හාය චෙ… වෙදනාය චෙ… ඵස්සස්ස චෙ… සළායතනස්ස චෙ… නාමරූපස්ස චෙ… විඤ්ඤාණස්ස චෙ… සඞ්ඛාරානං චෙ… අවිජ්ජාය චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ධම්මකථිකො භික්ඛූති අලං වචනාය. අවිජ්ජාය චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූති අලං වචනාය. අවිජ්ජාය චෙ, ආවුසො, භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති, දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූති අලං වචනායා’’’ති. සත්තමං.

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็เนื้อความแห่งภาษิตนี้ อันท่านพึงเห็นได้อย่างไร” “ดูกรอาวุโส ถ้าอย่างนั้น เราจักทำอุปมาให้ท่านฟัง วิญญูบุรุษบางพวกในโลกนี้ ย่อมรู้เนื้อความแห่งภาษิตได้แม้ด้วยอุปมา ดูกรอาวุโส เปรียบเหมือนไม้อ้อ ๒ กำ พึงตั้งอยู่ได้เพราะต่างอาศัยซึ่งกันและกัน ฉันใด ดูกรอาวุโส เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ ฯลฯ ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน ดูกรอาวุโส ถ้าจะพึงดึงไม้อ้อ ๒ กำโน้นออกกำหนึ่ง อีกกำหนึ่งก็ล้มไป ถ้าจะพึงดึงอีกกำหนึ่งออก อีกกำหนึ่งก็ล้มไป ฉันใด ดูกรอาวุโส เพราะนามรูปดับ วิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ ฯลฯ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน” “น่าอัศจรรย์ ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ไม่เคยมี ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ภาษิตนี้ท่านพระสารีบุตรกล่าวดีแล้วหนอ อนึ่ง พวกเราขออนุโมทนาภาษิตของท่านพระสารีบุตรนี้ ด้วยวัตถุ ๓๖ ประการเหล่านี้ คือ ดูกรอาวุโส ถ้าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ภิกษุธรรมกถึก ถ้าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ถือมั่น เพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับชรามรณะ ควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้ได้นิพพานในปัจจุบัน ถ้าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับชาติ ฯลฯ ภพ ฯลฯ อุปาทาน ฯลฯ ตัณหา ฯลฯ เวทนา ฯลฯ ผัสสะ ฯลฯ สฬายตนะ ฯลฯ นามรูป ฯลฯ วิญญาณ ฯลฯ สังขาร ฯลฯ อวิชชา ควรจะเรียกว่า ภิกษุธรรมกถึก ถ้าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับอวิชชา ควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ถ้าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ถือมั่น เพราะเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับอวิชชา ควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้ได้นิพพานในปัจจุบัน”

---

8. කොසම්බිසුත්තං

๘. โกสัมพิสูตร

---

68. එකං සමයං ආයස්මා ච මුසිලො ආයස්මා ච පවිට්ඨො ආයස්මා ච නාරදො ආයස්මා ච ආනන්දො කොසම්බියං විහරන්ති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා පවිට්ඨො ආයස්මන්තං මුසිලං එතදවොච – ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

๖๘. สมัยหนึ่ง ท่านพระมุสิละ ท่านพระปวิฏฐะ ท่านพระนารทะ และท่านพระอานนท์ อยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้เมืองโกสัมพี ครั้งนั้นแล ท่านพระปวิฏฐะได้กล่าวกะท่านพระมุสิละว่า “ดูกรท่านมุสิละ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความชอบใจ เว้นจากการฟังตามๆ กันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ญาณของท่านพระมุสิละมีเฉพาะตนว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’ ดังนี้หรือ” “ดูกรท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความชอบใจ เว้นจากการฟังตามๆ กันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ข้าพเจ้าย่อมรู้ ย่อมเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’ ดังนี้”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස [Pg.337] පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවපච්චයා ජාතීති…පෙ… උපාදානපච්චයා භවොති… තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති… වෙදනාපච්චයා තණ්හාති… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

“ดูกรท่านมุสิละ เว้นจากศรัทธา ฯลฯ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ญาณของท่านพระมุสิละมีเฉพาะตนว่า ‘เพราะภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ ฯลฯ เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหา เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร’ ดังนี้หรือ” “ดูกรท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา ฯลฯ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ข้าพเจ้าย่อมรู้ ย่อมเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร’ ดังนี้”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.

“ดูกรท่านมุสิละ เว้นจากศรัทธา ฯลฯ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ญาณของท่านพระมุสิละมีเฉพาะตนว่า ‘เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’ ดังนี้หรือ” “ดูกรท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา ฯลฯ เว้นจากความทนต่อความเพ่งพินิจโดยทิฐิ ข้าพเจ้าย่อมรู้ ย่อมเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’ ดังนี้”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධොති…පෙ… උපාදානනිරොධා භවනිරොධොති… තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධොති… වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධොති… ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධොති… සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධොති… නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධොති… විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධොති … සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධොති… අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.

“ท่านมุสิละ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านมุสิละผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘เพราะภพดับ ชาติจึงดับ...ฯลฯ...เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ...เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ...เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ...เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ...เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ...เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ...เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ...เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ...เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො මුසිල, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො මුසිලස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර [Pg.338] ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති.

“ท่านมุสิละ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านมุสิละผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘ความดับแห่งภพคือนิพพาน’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘ความดับแห่งภพคือนิพพาน’”

---

‘‘තෙනහායස්මා මුසිලො අරහං ඛීණාසවො’’ති? එවං වුත්තෙ, ආයස්මා මුසිලො තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා නාරදො ආයස්මන්තං පවිට්ඨං එතදවොච – ‘‘සාධාවුසො පවිට්ඨ, අහං එතං පඤ්හං ලභෙය්‍යං. මං එතං පඤ්හං පුච්ඡ. අහං තෙ එතං පඤ්හං බ්‍යාකරිස්සාමී’’ති. ‘‘ලභතායස්මා නාරදො එතං පඤ්හං. පුච්ඡාමහං ආයස්මන්තං නාරදං එතං පඤ්හං. බ්‍යාකරොතු ච මෙ ආයස්මා නාරදො එතං පඤ්හං’’.

“ถ้าเช่นนั้น ท่านมุสิละผู้มีอายุก็เป็นพระอรหันตขีณาสพสิ” เมื่อท่านพระปวิฏฐะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระมุสิละได้นิ่งอยู่ ลำดับนั้น ท่านพระนารทะได้กล่าวกะท่านพระปวิฏฐะดังนี้ว่า “ท่านปวิฏฐะ ดีล่ะ ผมพึงได้ปัญหานี้ ท่านจงถามปัญหานี้กะผมเถิด ผมจักพยากรณ์ปัญหานี้แก่ท่าน” “ท่านพระนารทะจงได้ปัญหานี้เถิด ผมจักถามปัญหานี้กะท่านพระนารทะ และขอท่านพระนารทะจงพยากรณ์ปัญหานี้แก่ผมเถิด”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’’න්ති.

“ท่านนารทะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านนารทะผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – භවපච්චයා ජාති…පෙ… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’’ති.

“ท่านนารทะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านนารทะผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี...ฯลฯ...เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘ජාතිනිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’’ති.

“ท่านนารทะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านนารทะผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස [Pg.339] පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධොති…පෙ… අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’’ති.

“ท่านนารทะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านนารทะผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘เพราะภพดับ ชาติจึงดับ...ฯลฯ...เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’”

---

‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො නාරද, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අත්ථායස්මතො නාරදස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණං – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤත්‍රෙව, ආවුසො පවිට්ඨ, සද්ධාය අඤ්ඤත්‍ර රුචියා අඤ්ඤත්‍ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්‍ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අහමෙතං ජානාමි අහමෙතං පස්සාමි – ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’’න්ති.

“ท่านนารทะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ญาณเฉพาะตนของท่านนารทะผู้มีอายุมีอยู่หรือว่า ‘ความดับแห่งภพคือนิพพาน’” “ท่านปวิฏฐะ เว้นจากศรัทธา เว้นจากความพอใจ เว้นจากการฟังตามกันมา เว้นจากการตรึกตามอาการ เว้นจากความทนต่อการเพ่งพินิจโดยทิฏฐิ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าเห็นข้อนี้ว่า ‘ความดับแห่งภพคือนิพพาน’”

---

‘‘තෙනහායස්මා නාරදො අරහං ඛීණාසවො’’ති? ‘‘‘භවනිරොධො නිබ්බාන’න්ති ඛො මෙ, ආවුසො, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, කන්තාරමග්ගෙ උදපානො. තත්‍ර නෙවස්ස රජ්ජු න උදකවාරකො. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය ඝම්මාභිතත්තො ඝම්මපරෙතො කිලන්තො තසිතො පිපාසිතො, සො තං උදපානං ඔලොකෙය්‍ය. තස්ස ‘උදක’න්ති හි ඛො ඤාණං අස්ස, න ච කායෙන ඵුසිත්වා විහරෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, ආවුසො, ‘භවනිරොධො නිබ්බාන’න්ති යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං, න චම්හි අරහං ඛීණාසවො’’ති.

“ถ้าเช่นนั้น ท่านพระนารทะเป็นพระอรหันต์ขีณาสพหรือ” “ผู้มีอายุ ความดับแห่งภพคือนิพพาน อันเราเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง แต่เรายังไม่เป็นพระอรหันต์ขีณาสพ ผู้มีอายุ เปรียบเหมือนในหนทางกันดารมีบ่อน้ำ แต่ในบ่อน้ำนั้นไม่มีเชือก ไม่มีภาชนะตักน้ำ บุรุษคนหนึ่งถูกความร้อนแผดเผา ถูกความร้อนครอบงำ เหน็ดเหนื่อย หิวกระหาย เดินทางมา เขาพึงมองดูบ่อน้ำนั้น เขาย่อมมีความรู้ว่า ‘นั่นน้ำ’ แต่ไม่สามารถจะถูกต้องน้ำนั้นด้วยกายได้ ฉันใด ผู้มีอายุ ความดับแห่งภพคือนิพพาน อันเราเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง แต่เรายังไม่เป็นพระอรหันต์ขีณาสพ ฉันนั้นเหมือนกัน”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං පවිට්ඨං එතදවොච – ‘‘එවංවාදී ත්වං, ආවුසො පවිට්ඨ, ආයස්මන්තං නාරදං කිං වදෙසී’’ති? ‘‘එවංවාදාහං, ආවුසො ආනන්ද, ආයස්මන්තං නාරදං න කිඤ්චි වදාමි අඤ්ඤත්‍ර කල්‍යාණා අඤ්ඤත්‍ර කුසලා’’ති. අට්ඨමං.

เมื่อท่านพระนารทะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกับท่านพระปวิฏฐะว่า “ท่านปวิฏฐะผู้มีอายุ ท่านจะกล่าวอะไรกับท่านพระนารทะผู้กล่าวอย่างนี้” ท่านพระปวิฏฐะตอบว่า “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าไม่กล่าวอะไรกับท่านพระนารทะผู้กล่าวอย่างนี้ นอกจากกล่าวสิ่งที่ดีงาม นอกจากกล่าวสิ่งที่เป็นกุศล” จบสูตรที่ ๘

---

9. උපයන්තිසුත්තං

๙. อุปยันติสูตร

---

69. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො…පෙ… ‘‘මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, උපයන්තො මහානදියො උපයාපෙති, මහානදියො උපයන්තියො කුන්නදියො [Pg.340] උපයාපෙන්ති, කුන්නදියො උපයන්තියො මහාසොබ්භෙ උපයාපෙන්ති, මහාසොබ්භා උපයන්තා කුසොබ්භෙ උපයාපෙන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා උපයන්තී සඞ්ඛාරෙ උපයාපෙති, සඞ්ඛාරා උපයන්තා විඤ්ඤාණං උපයාපෙන්ති, විඤ්ඤාණං උපයන්තං නාමරූපං උපයාපෙති, නාමරූපං උපයන්තං සළායතනං උපයාපෙති, සළායතනං උපයන්තං ඵස්සං උපයාපෙති, ඵස්සො උපයන්තො වෙදනං උපයාපෙති, වෙදනා උපයන්තී තණ්හං උපයාපෙති, තණ්හා උපයන්තී උපාදානං උපයාපෙති, උපාදානං උපයන්තං භවං උපයාපෙති, භවො උපයන්තො ජාතිං උපයාපෙති, ජාති උපයන්තී ජරාමරණං උපයාපෙති.

๖๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล... “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาสมุทรเต็มเปี่ยม ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้เต็มเปี่ยม เมื่อแม่น้ำใหญ่เต็มเปี่ยม ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้เต็มเปี่ยม เมื่อแม่น้ำน้อยเต็มเปี่ยม ย่อมทำบึงใหญ่ให้เต็มเปี่ยม เมื่อบึงใหญ่เต็มเปี่ยม ย่อมทำบึงน้อยให้เต็มเปี่ยม ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออวิชชาเต็มเปี่ยม ย่อมทำสังขารให้เต็มเปี่ยม เมื่อสังขารเต็มเปี่ยม ย่อมทำวิญญาณให้เต็มเปี่ยม เมื่อวิญญาณเต็มเปี่ยม ย่อมทำนามรูปให้เต็มเปี่ยม เมื่อนามรูปเต็มเปี่ยม ย่อมทำสฬายตนะให้เต็มเปี่ยม เมื่อสฬายตนะเต็มเปี่ยม ย่อมทำผัสสะให้เต็มเปี่ยม เมื่อผัสสะเต็มเปี่ยม ย่อมทำเวทนาให้เต็มเปี่ยม เมื่อเวทนาเต็มเปี่ยม ย่อมทำตัณหาให้เต็มเปี่ยม เมื่อตัณหาเต็มเปี่ยม ย่อมทำอุปาทานให้เต็มเปี่ยม เมื่ออุปาทานเต็มเปี่ยม ย่อมทำภพให้เต็มเปี่ยม เมื่อภพเต็มเปี่ยม ย่อมทำชาติให้เต็มเปี่ยม เมื่อชาติเต็มเปี่ยม ย่อมทำชรามรณะให้เต็มเปี่ยม

---

‘‘මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, අපයන්තො මහානදියො අපයාපෙති, මහානදියො අපයන්තියො කුන්නදියො අපයාපෙන්ති, කුන්නදියො අපයන්තියො මහාසොබ්භෙ අපයාපෙන්ති, මහාසොබ්භා අපයන්තා කුසොබ්භෙ අපයාපෙන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා අපයන්තී සඞ්ඛාරෙ අපයාපෙති, සඞ්ඛාරා අපයන්තා විඤ්ඤාණං අපයාපෙන්ති, විඤ්ඤාණං අපයන්තං නාමරූපං අපයාපෙති, නාමරූපං අපයන්තං සළායතනං අපයාපෙති, සළායතනං අපයන්තං ඵස්සං අපයාපෙති, ඵස්සො අපයන්තො වෙදනං අපයාපෙති, වෙදනා අපයන්තී තණ්හං අපයාපෙති, තණ්හා අපයන්තී උපාදානං අපයාපෙති, උපාදානං අපයන්තං භවං අපයාපෙති, භවො අපයන්තො ජාතිං අපයාපෙති, ජාති අපයන්තී ජරාමරණං අපයාපෙතී’’ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาสมุทรไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำแม่น้ำใหญ่ให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อแม่น้ำใหญ่ไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำแม่น้ำน้อยให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อแม่น้ำน้อยไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำบึงใหญ่ให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อบึงใหญ่ไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำบึงน้อยให้ไม่เต็มเปี่ยม ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออวิชชาไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำสังขารให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อสังขารไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำวิญญาณให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อวิญญาณไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำนามรูปให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อนามรูปไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำสฬายตนะให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อสฬายตนะไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำผัสสะให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อผัสสะไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำเวทนาให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อเวทนาไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำตัณหาให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อตัณหาไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำอุปาทานให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่ออุปาทานไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำภพให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อภพไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำชาติให้ไม่เต็มเปี่ยม เมื่อชาติไม่เต็มเปี่ยม ย่อมทำชรามรณะให้ไม่เต็มเปี่ยม ฉันนั้นเหมือนกัน” จบสูตรที่ ๙

---

10. සුසිමසුත්තං

๑๐. สุสิมสูตร

---

70. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. භික්ඛුසඞ්ඝොපි සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසනගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. අඤ්ඤතිත්ථියා පන පරිබ්බාජකා අසක්කතා හොන්ති අගරුකතා අමානිතා අපූජිතා අනපචිතා, න ලාභිනො චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසනගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානං.

๗๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ที่บริษัทสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และทรงได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร แม้พระภิกษุสงฆ์ก็เป็นผู้ที่บริษัทสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ส่วนพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ไม่เป็นผู้ที่บริษัทสักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา ไม่นอบน้อม และไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร

---

තෙන [Pg.341] ඛො පන සමයෙන සුසිමො පරිබ්බාජකො රාජගහෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං. අථ ඛො සුසිමස්ස පරිබ්බාජකස්ස පරිසා සුසිමං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘එහි ත්වං, ආවුසො සුසිම, සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චර. ත්වං ධම්මං පරියාපුණිත්වා අම්හෙ වාචෙය්‍යාසි. තං මයං ධම්මං පරියාපුණිත්වා ගිහීනං භාසිස්සාම. එවං මයම්පි සක්කතා භවිස්සාම ගරුකතා මානිතා පූජිතා අපචිතා ලාභිනො චීවර-පිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො සුසිමො පරිබ්බාජකො සකාය පරිසාය පටිස්සුණිත්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සුසිමො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, ආවුසො ආනන්ද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති.

ก็โดยสมัยนั้นแล สุสิมปริพาชกอาศัยอยู่ในกรุงราชคฤห์พร้อมด้วยปริพาชกบริษัทหมู่ใหญ่ ครั้งนั้น ปริพาชกบริษัทของสุสิมปริพาชกได้กล่าวกับสุสิมปริพาชกว่า “มาเถิด ท่านสุสิมะ ท่านจงประพฤติพรหมจรรย์ในพระสมณโคดมเถิด ท่านเรียนธรรมแล้วจงบอกแก่พวกเรา พวกเราเรียนธรรมนั้นแล้วจักแสดงแก่พวกคฤหัสถ์ ด้วยอาการอย่างนี้ แม้พวกเราก็จักเป็นผู้ที่บริษัทสักการะ เคารพ นับถือ บูชา นอบน้อม และจักได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร” สุสิมปริพาชกรับคำของบริษัทตนว่า “อย่างนั้น ผู้มีอายุ” แล้วจึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ ได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง สุสิมปริพาชกผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าปรารถนาจะประพฤติพรหมจรรย์ในพระธรรมวินัยนี้”

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සුසිමං පරිබ්බාජකං ආදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අයං, භන්තෙ, සුසිමො පරිබ්බාජකො එවමාහ – ‘ඉච්ඡාමහං, ආවුසො ආනන්ද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුසිමං පබ්බාජෙථා’’ති. අලත්ථ ඛො සුසිමො පරිබ්බාජකො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පදං.

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้พาสุสิมปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สุสิมปริพาชกผู้นี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าปรารถนาจะประพฤติพรหมจรรย์ในพระธรรมวินัยนี้’” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น อานนท์ เธอจงให้สุสิมะบวชเถิด” สุสิมปริพาชกได้บรรพชา ได้อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้วแล

---

තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤා බ්‍යාකතා හොති – ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමා’’ති. අස්සොසි ඛො ආයස්මා සුසිමො – ‘‘සම්බහුලෙහි කිර භික්ඛූහි භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාමා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සුසිමො යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සුසිමො තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සච්චං කිරායස්මන්තෙහි [Pg.342] භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤා බ්‍යාකතා – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාමා’’ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති.

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า ‘พวกข้าพระองค์รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี’ ท่านพระสุสิมะได้สดับว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากได้พยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี”’ ครั้งนั้นแล ท่านพระสุสิมะได้เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับภิกษุเหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสุสิมะนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับภิกษุเหล่านั้นว่า ‘ได้ยินว่า ท่านทั้งหลายได้พยากรณ์อรหัตผลในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี” ดังนี้ จริงหรือ’ ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า ‘จริงอย่างนั้น อาวุโส’

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොථ – එකොපි හුත්වා බහුධා හොථ, බහුධාපි හුත්වා එකො හොථ; ආවිභාවං, තිරොභාවං, තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානා ගච්ඡථ, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොථ, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡථ, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමථ, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසථ පරිමජ්ජථ, යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมแสดงอิทธิวิธีได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ไปทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ทำการผุดขึ้นและดำลงในแผ่นดิน เหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตก เหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศโดยบัลลังก์ เหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ ซึ่งมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ บ้างหรือไม่’ ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า ‘ข้อนั้นไม่มีเลย อาวุโส’

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාථ දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ เกินโสตของมนุษย์ บ้างหรือไม่’ ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า ‘ข้อนั้นไม่มีเลย อาวุโส’

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාථ – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාථ; වීතරාගං වා චිත්තං වීතරාගං චිත්තන්ති පජානාථ; සදොසං වා චිත්තං සදොසං චිත්තන්ති පජානාථ; වීතදොසං වා චිත්තං වීතදොසං චිත්තන්ති පජානාථ; සමොහං වා චිත්තං සමොහං චිත්තන්ති පජානාථ; වීතමොහං වා චිත්තං වීතමොහං චිත්තන්ති පජානාථ; සංඛිත්තං වා චිත්තං සංඛිත්තං චිත්තන්ති පජානාථ; වික්ඛිත්තං වා චිත්තං වික්ඛිත්තං චිත්තන්ති පජානාථ; මහග්ගතං වා චිත්තං මහග්ගතං චිත්තන්ති පජානාථ; අමහග්ගතං වා චිත්තං අමහග්ගතං චිත්තන්ති පජානාථ; සඋත්තරං වා චිත්තං සඋත්තරං චිත්තන්ති පජානාථ; අනුත්තරං වා චිත්තං අනුත්තරං චිත්තන්ති පජානාථ; සමාහිතං වා චිත්තං සමාහිතං චිත්තන්ති පජානාථ; අසමාහිතං වා චිත්තං අසමාහිතං චිත්තන්ති පජානාථ; විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානාථ[Pg.343]; අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น บุคคลอื่น ด้วยใจของตน บ้างหรือไม่ คือ ย่อมรู้ชัดจิตที่มีราคะ ว่าเป็นจิตมีราคะ หรือจิตที่ปราศจากราคะ ว่าเป็นจิตปราศจากราคะ ย่อมรู้ชัดจิตที่มีโทสะ ว่าเป็นจิตมีโทสะ หรือจิตที่ปราศจากโทสะ ว่าเป็นจิตปราศจากโทสะ ย่อมรู้ชัดจิตที่มีโมหะ ว่าเป็นจิตมีโมหะ หรือจิตที่ปราศจากโมหะ ว่าเป็นจิตปราศจากโมหะ ย่อมรู้ชัดจิตที่หดหู่ ว่าเป็นจิตหดหู่ หรือจิตที่ฟุ้งซ่าน ว่าเป็นจิตฟุ้งซ่าน ย่อมรู้ชัดจิตที่ถึงความยิ่งใหญ่ ว่าเป็นจิตถึงความยิ่งใหญ่ หรือจิตที่ไม่ถึงความยิ่งใหญ่ ว่าเป็นจิตไม่ถึงความยิ่งใหญ่ ย่อมรู้ชัดจิตที่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ว่าเป็นจิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า หรือจิตที่ไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ว่าเป็นจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ย่อมรู้ชัดจิตที่เป็นสมาธิ ว่าเป็นจิตเป็นสมาธิ หรือจิตที่ไม่เป็นสมาธิ ว่าเป็นจิตไม่เป็นสมาธิ ย่อมรู้ชัดจิตที่หลุดพ้น ว่าเป็นจิตหลุดพ้น หรือจิตที่ไม่หลุดพ้น ว่าเป็นจิตไม่หลุดพ้น’ ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า ‘ข้อนั้นไม่มีเลย อาวุโส’

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරථ, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි, අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

ก็ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้มาเกิดในภพนี้’ ท่านย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้ บ้างหรือไม่’ ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า ‘ข้อนั้นไม่มีเลย อาวุโส’

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සථ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාථ – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා; ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති, ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සථ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ท่านทั้งหลายรู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นเลว ชั้นดี มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินตามนุษย์ และย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัตว์เหล่านี้หนา ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เป็นผู้กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำผิด สัตว์เหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญทั้งหลาย สัตว์เหล่านี้แล ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำชอบ สัตว์เหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินตามนุษย์ ท่านย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นเลว ชั้นดี มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก และย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ดังนี้หรือ” “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

---

‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා, තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරථා’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ท่านทั้งหลายรู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเข้าถึงวิโมกข์อันสงบระงับที่เป็นอรูปฌาน ก้าวล่วงรูปฌานทั้งหลายด้วยนามกายอยู่หรือ” “ข้อนี้ไม่มีเลย ท่านผู้มีอายุ”

---

‘‘එත්ථ [Pg.344] දානි ආයස්මන්තො ඉදඤ්ච වෙය්‍යාකරණං ඉමෙසඤ්ච ධම්මානං අසමාපත්ති; ඉදං නො, ආවුසො, කථ’’න්ති? ‘‘පඤ්ඤාවිමුත්තා ඛො මයං, ආවුසො සුසිමා’’ති.

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ในบัดนี้ การตอบอย่างนี้ก็ดี การไม่บรรลุธรรมเหล่านี้ก็ดี มีอยู่ เรื่องนี้เป็นอย่างไรกัน ท่านผู้มีอายุ” “ดูก่อนท่านสุสิมะผู้มีอายุ พวกเราเป็นผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา”

---

‘‘න ඛ්වාහං ඉමස්ස ආයස්මන්තානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සාධු මෙ ආයස්මන්තො තථා භාසන්තු යථාහං ඉමස්ස ආයස්මන්තානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘ආජානෙය්‍යාසි වා ත්වං, ආවුසො සුසිම, න වා ත්වං ආජානෙය්‍යාසි අථ ඛො පඤ්ඤාවිමුත්තා මය’’න්ති.

“ข้าพเจ้าไม่เข้าใจเนื้อความโดยพิสดารแห่งคำที่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายกล่าวไว้โดยย่อได้เลย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายโปรดกล่าวแก่ข้าพเจ้าโดยประการที่ข้าพเจ้าจะพึงเข้าใจเนื้อความโดยพิสดารแห่งคำที่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายกล่าวไว้โดยย่อนี้ได้เถิด” “ดูก่อนท่านสุสิมะผู้มีอายุ ท่านจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจก็ตาม แต่พวกเราเป็นผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา”

---

අථ ඛො ආයස්මා සුසිමො උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සුසිමො යාවතකො තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං අහොසි කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. ‘‘පුබ්බෙ ඛො, සුසිම, ධම්මට්ඨිතිඤාණං, පච්ඡා නිබ්බානෙ ඤාණ’’න්ති.

ลำดับนั้น ท่านพระสุสิมะลุกจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสุสิมะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนสุสิมะ ธัมมัฏฐิติญาณ (ญาณในการดำรงอยู่แห่งธรรม) เกิดขึ้นก่อน ภายหลังจึงเกิดญาณในนิพพาน”

---

‘‘න ඛ්වාහං, භන්තෙ, ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තථා භාසතු යථාහං ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘ආජානෙය්‍යාසි වා ත්වං, සුසිම, න වා ත්වං ආජානෙය්‍යාසි, අථ ඛො ධම්මට්ඨිතිඤාණං පුබ්බෙ, පච්ඡා නිබ්බානෙ ඤාණං’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่เข้าใจเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้เลย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดตรัสแก่ข้าพระองค์โดยประการที่ข้าพระองค์จะพึงเข้าใจเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้เถิด” “ดูก่อนสุสิมะ เธอจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจก็ตาม แต่ธัมมัฏฐิติญาณเกิดขึ้นก่อน ภายหลังจึงเกิดญาณในนิพพาน”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුසිම, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සඤ්ඤා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සඞ්ඛාරා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං [Pg.345] දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “เวทนาเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “สัญญาเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า”...ฯลฯ... “สังขารทั้งหลายเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘තස්මාතිහ, සුසිම, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තාති; එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බා වෙදනා නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තාති; එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි සඤ්ඤා…පෙ… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යෙ දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බෙ සඞ්ඛාරා නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තාති; එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තාති; එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.

“ดูก่อนสุสิมะ เพราะเหตุนั้น รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต หรือปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต หรือปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ เวทนาทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต หรือปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ สังขารทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต หรือปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’”

---

‘‘එවං පස්සං, සුසිම, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති.

“ดูก่อนสุสิมะ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสังขารทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’”

---

‘‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’න්ති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘‘භවපච්චයා ජාතී’ති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘‘උපාදානපච්චයා භවො’ති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘‘තණ්හාපච්චයා උපාදාන’න්ති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘වෙදනාපච්චයා තණ්හාති… ඵස්සපච්චයා වෙදනාති… සළායතනපච්චයා ඵස්සොති… නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති… විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති… සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะมีชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะมีภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะมีอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะมีตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “เพราะมีเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี... เพราะมีผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี... เพราะมีสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี... เพราะมีนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี... เพราะมีวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี... เพราะมีสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี... ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะมีอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘‘ජාතිනිරොධා [Pg.346] ජරාමරණනිරොධො’ති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘‘භවනිරොධා ජාතිනිරොධො’ති සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘උපාදානනිරොධා භවනිරොධොති… තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධොති… වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධොති… ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධොති… සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධොති… නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධොති… විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධොති… සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධොති… අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධොති, සුසිම, පස්සසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะชาติดับ ชรามรณะจึงดับ’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะภพดับ ชาติจึงดับ’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” “เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ... เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ... เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ... เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ... เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะจึงดับ... เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ... เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ... เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ... ดูก่อนสุสิมะ เธอเห็นว่า ‘เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ’ หรือ” “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොසි – එකොපි හුත්වා බහුධා හොසි, බහුධාපි හුත්වා එකො හොසි; ආවිභාවං, තිරොභාවං, තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡසි, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොසි, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානො ගච්ඡසි, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමසි, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසසි පරිමජ්ජසි, යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง ภูเขาไปได้ไม่ติดขัด เหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศเหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำพระจันทร์พระอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้ บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණසි දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ ล่วงโสตของมนุษย์ บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාසි – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාසි…පෙ… විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානාසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น บุคคลอื่นด้วยใจของตนได้ คือ จิตมีราคะ ก็รู้ว่าจิตมีราคะ... จิตหลุดพ้น ก็รู้ว่าจิตหลุดพ้น บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරසි, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ หนึ่งชาติบ้าง... อย่างนี้ เธอย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและรายละเอียด บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සසි චවමානෙ…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ... ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์ ล่วงตาของมนุษย์... ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘අපි [Pg.347] පන ත්වං, සුසිම, එවං ජානන්තො එවං පස්සන්තො යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ, ආරුප්පා තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරසී’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสุสิมะ ก็เธอเมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเข้าถึงวิโมกข์อันสงบ ที่เป็นอรูปฌาน ก้าวล่วงรูปฌานอยู่ด้วยนามกาย บ้างหรือไม่” “ข้อนั้นไม่มีเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘එත්ථ දානි, සුසිම, ඉදඤ්ච වෙය්‍යාකරණං ඉමෙසඤ්ච ධම්මානං අසමාපත්ති, ඉදං නො, සුසිම, කථ’’න්ති?

“ดูก่อนสุสิมะ ก็บัดนี้ การพยากรณ์ (อรหัตผล) ของเธอนี้ด้วย การที่ยังไม่บรรลุธรรมเหล่านี้ด้วย เรื่องนี้เป็นอย่างไรกัน”

---

අථ ඛො ආයස්මා සුසිමො භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, ය්වාහං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ ධම්මත්ථෙනකො පබ්බජිතො. තස්ස මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිං සංවරායා’’ති.

ลำดับนั้น ท่านพระสุสิมะได้หมอบลงที่พระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยศีรษะแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โทษได้ครอบงำข้าพระองค์ผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ตามความเป็นพาล ตามความหลง ตามความไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์บวชเป็นธรรมสเตน (โจรขโมยธรรม) ในพระธรรมวินัยที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับโทษของข้าพระองค์นั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมต่อไปเถิด พระเจ้าข้า”

---

‘‘තග්ඝ ත්වං, සුසිම, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යො ත්වං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ ධම්මත්ථෙනකො පබ්බජිතො. සෙය්‍යථාපි, සුසිම, චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං – ‘අයං තෙ, දෙව, චොරො ආගුචාරී, ඉමස්ස යං ඉච්ඡසි තං දණ්ඩං පණෙහී’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය – ‘ගච්ඡථ, භො, ඉමං පුරිසං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථියාය රථියං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දථා’ති. තමෙනං රඤ්ඤො පුරිසා දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථියාය රථියං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සීසං ඡින්දෙය්‍යුං. තං කිං මඤ්ඤසි, සුසිම, අපි නු සො පුරිසො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදියෙථා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุสิมะ จริงทีเดียว โทษได้ครอบงำเธอผู้เป็นพาล ผู้หลง ผู้ไม่ฉลาดแล้ว ตามความเป็นพาล ตามความหลง ตามความไม่ฉลาด ที่เธอบวชเป็นธรรมสเตนในพระธรรมวินัยที่เรากล่าวไว้ดีแล้วอย่างนี้ สุสิมะ เปรียบเหมือนราชบุรุษจับโจรผู้ประพฤติชั่วช้าได้แล้ว นำไปแสดงแก่พระราชาว่า ‘ขอเดชะ โจรผู้นี้ประพฤติชั่วช้า ขอพระองค์โปรดลงโทษโจรผู้นี้ตามที่ทรงพระประสงค์เถิด’ พระราชาจะพึงรับสั่งกับราชบุรุษเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงไปเถิด จงมัดบุรุษนี้ให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกที่เหนียวแน่น โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระด้างไปตามถนนและทางสามแพร่ง นำออกทางประตูด้านทิศใต้ แล้วจงตัดศีรษะเสียที่ด้านทิศใต้ของเมือง’ ราชบุรุษเหล่านั้นก็จะมัดบุรุษนั้นให้มีแขนไพล่หลังด้วยเชือกที่เหนียวแน่น โกนศีรษะแล้ว ตระเวนประจานด้วยบัณเฑาะว์มีเสียงดังกระด้างไปตามถนนและทางสามแพร่ง นำออกทางประตูด้านทิศใต้ แล้วตัดศีรษะเสียที่ด้านทิศใต้ของเมือง สุสิมะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุรุษนั้นจะพึงเสวยทุกขโทมนัสเพราะการถูกลงโทษนั้นเป็นเหตุ มิใช่หรือ” พระสุสิมะทูลตอบว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า”

---

‘‘යං ඛො සො, සුසිම, පුරිසො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදියෙථ. යා එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ ධම්මත්ථෙනකස්ස පබ්බජ්ජා, අයං තතො දුක්ඛවිපාකතරා ච කටුකවිපාකතරා ච, අපි ච විනිපාතාය සංවත්තති. යතො ච ඛො ත්වං, සුසිම, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, සුසිම, අරියස්ස විනයෙ [Pg.348] යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිඤ්ච සංවරං ආපජ්ජතී’’ති. දසමං.

“สุสิมะ บุรุษนั้นพึงเสวยทุกขโทมนัสเพราะการถูกลงโทษนั้นเป็นเหตุฉันใด การบวชเป็นธรรมสเตนในพระธรรมวินัยที่เรากล่าวไว้ดีแล้วอย่างนี้ มีวิบากเป็นทุกข์ยิ่งกว่าและเผ็ดร้อนยิ่งกว่านั้น ทั้งยังเป็นไปเพื่อวินิบาตอีกด้วย สุสิมะ แต่เพราะเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้ว ทำคืนตามธรรม เราจึงรับโทษนั้นของเธอ สุสิมะ การที่บุคคลเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้ว ทำคืนตามธรรม ถึงความสำรวมต่อไป นี้เป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ” สูตรที่ ๑๐

---

මහාවග්ගො සත්තමො.

มหาวรรคที่ ๗

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

---

ද්වෙ අස්සුතවතා වුත්තා, පුත්තමංසෙන චාපරං;

අත්ථිරාගො ච නගරං, සම්මසං නළකලාපියං;

කොසම්බී උපයන්ති ච, දසමො සුසිමෙන චාති.

พระผู้มีพระภาคตรัสอัสสุตวตาสูตร ๒ สูตร, อีกสูตรหนึ่งคือ ปุตตมังสสูตร, อัตถิราคสูตร, นครสูตร, สัมมสสูตร, นฬกลาปิยสูตร, โกสัมพิสูตร, อุปยันติสูตร และสุสิมสูตรเป็นสูตรที่ ๑๐

---

8. සමණබ්‍රාහ්මණවග්ගො

๘. วรรคที่ ๘ สมณพราหมณวรรค

---

1. ජරාමරණසුත්තං

๑. สูตรที่ ๑ ชรามรณสูตร

---

71. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං නප්පජානන්ති, ජරාමරණසමුදයං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධං නප්පජානන්ති, ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති.

๗๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดซึ่งชรามรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งชรามรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งชรามรณะ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นก็ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม”

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ජරාමරණං පජානන්ති…පෙ… පටිපදං පජානන්ති, තෙ ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. (සුත්තන්තො එකො). පඨමං.

“ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดซึ่งชรามรณะ ...ฯลฯ... รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ภิกษุทั้งหลาย เรานับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นก็ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม” (จบหนึ่งพระสูตร) สูตรที่ ๑

---

2-11. ජාතිසුත්තාදිදසකං

สูตรที่ ๒-๑๑ ชาติสุตตาทิทสกะ (๑๐ สูตร มีชาติสูตรเป็นต้น)

---

72. සාවත්ථියං [Pg.349] විහරති…පෙ… ජාතිං නප්පජානන්ති…පෙ….

๗๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ...ฯลฯ... ไม่รู้ชัดซึ่งชาติ ...ฯลฯ...

---

(3) භවං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๓) ไม่รู้ชัดซึ่งภพ ...ฯลฯ...

---

(4) උපාදානං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๔) ไม่รู้ชัดซึ่งอุปาทาน ...ฯลฯ...

---

(5) තණ්හං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๕) ไม่รู้ชัดซึ่งตัณหา ...ฯลฯ...

---

(6) වෙදනං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๖) ไม่รู้ชัดซึ่งเวทนา ...ฯลฯ...

---

(7) ඵස්සං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๗) ไม่รู้ชัดซึ่งผัสสะ ...ฯลฯ...

---

(8) සළායතනං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๘) ไม่รู้ชัดซึ่งสฬายตนะ ...ฯลฯ...

---

(9) නාමරූපං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๙) ไม่รู้ชัดซึ่งนามรูป ...ฯลฯ...

---

(10) විඤ්ඤාණං නප්පජානන්ති…පෙ….

(๑๐) ไม่รู้ชัดซึ่งวิญญาณ ...ฯลฯ...

---

(11) ‘‘සඞ්ඛාරෙ නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරසමුදයං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධං නප්පජානන්ති, සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති…පෙ… සඞ්ඛාරෙ පජානන්ති…පෙ… සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. එකාදසමං.

(๑๑) “ไม่รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งสังขารทั้งหลาย ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารทั้งหลาย ...ฯลฯ... รู้ชัดซึ่งสังขารทั้งหลาย ...ฯลฯ... ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในทิฏฐธรรม” สูตรที่ ๑๑

---

සමණබ්‍රාහ්මණවග්ගො අට්ඨමො.

สมณพราหมณวรรคที่ ๘

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

---

පච්චයෙකාදස වුත්තා, චතුසච්චවිභජ්ජනා;

සමණබ්‍රාහ්මණවග්ගො, නිදානෙ භවති අට්ඨමො.

พระผู้มีพระภาคตรัสปัจจยสูตร ๑๑ สูตร เป็นการจำแนกอริยสัจ ๔ สมณพราหมณวรรคเป็นวรรคที่ ๘ ในนิทานวรรค

---

වග්ගුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคใหญ่

---

බුද්ධො ආහාරො දසබලො, කළාරො ගහපතිපඤ්චමො;

දුක්ඛවග්ගො මහාවග්ගො, අට්ඨමො සමණබ්‍රාහ්මණොති.

พุทธวรรค, อาหารวรรค, ทสพลวรรค, กฬารวรรค, คหปติวรรคเป็นวรรคที่ ๕, ทุกขวรรค, มหาวรรค, สมณพราหมณวรรคเป็นวรรคที่ ๘

---

9. අන්තරපෙය්‍යාලං

๙. วรรคที่ ๙ อันตรเปยยาลวรรค

---

1. සත්ථුසුත්තං

๑. สูตรที่ ๑ สัตถุสูตร

---

73. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං ජරාමරණෙ යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; ජරාමරණසමුදයං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං ජරාමරණසමුදයෙ යථාභූතං [Pg.350] ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; ජරාමරණනිරොධං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං ජරාමරණනිරොධෙ යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො’’ති. (සුත්තන්තො එකො). පඨමං.

๗๓. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชรามรณะตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในชรามรณะ ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชรามรณสมุทัยตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในชรามรณสมุทัย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชรามรณนิโรธตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในชรามรณนิโรธ ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชรามรณนิโรธคามินีปฏิปทาตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในชรามรณนิโรธคามินีปฏิปทา (สูตรหนึ่ง) ที่ ๑

---

(සබ්බෙසං පෙය්‍යාලො එවං විත්ථාරෙතබ්බො)

(พึงขยายเปยยาลของทุกสูตรอย่างนี้)

---

2-11. දුතියසත්ථුසුත්තාදිදසකං

๒-๑๑. ทุติยสัตถุสุตตาทิทสกะ (หมวด ๑๐ สูตร มีทุติยสัตถุสูตรเป็นต้น)

---

(2) ජාතිං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๒) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชาติ ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(3) භවං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๓) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นภพ ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(4) උපාදානං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๔) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นอุปาทาน ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(5) තණ්හං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๕) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นตัณหา ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(6) වෙදනං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๖) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นเวทนา ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(7) ඵස්සං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๗) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นผัสสะ ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(8) සළායතනං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๘) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นสฬายตนะ ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(9) නාමරූපං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๙) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นนามรูป ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(10) විඤ්ඤාණං, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං…පෙ….

(๑๐) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นวิญญาณ ตามความเป็นจริง...ฯลฯ...

---

(11) ‘‘සඞ්ඛාරෙ, භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං සඞ්ඛාරෙසු යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; සඞ්ඛාරසමුදයං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං සඞ්ඛාරසමුදයෙ යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; සඞ්ඛාරනිරොධං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං සඞ්ඛාරනිරොධෙ යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො; සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං අජානතා අපස්සතා යථාභූතං සඞ්ඛාරනිරොධගාමිනියා පටිපදාය යථාභූතං ඤාණාය සත්ථා පරියෙසිතබ්බො’’ති. එකාදසමං.

(๑๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นสังขารทั้งหลายตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในสังขารทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นสังขารสมุทัยตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในสังขารสมุทัย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นสังขารนิโรธตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในสังขารนิโรธ ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นสังขารนิโรธคามินีปฏิปทาตามความเป็นจริง พึงแสวงหาศาสดาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในสังขารนิโรธคามินีปฏิปทา ที่ ๑๑

---

(සබ්බෙසං චතුසච්චිකං කාතබ්බං).

(พึงทำหมวด ๔ แห่งสัจจะในทุกสูตร)

---

2-12. සික්ඛාසුත්තාදිපෙය්‍යාලඑකාදසකං

๒-๑๒. สิกขาสุตตาทิเปยยาลเอกาทสกะ (หมวด ๑๑ สูตร มีสิกขาสูตรเป็นต้น ซึ่งเป็นเปยยาล)

---

(2) ‘‘ජරාමරණං[Pg.351], භික්ඛවෙ, අජානතා අපස්සතා යථාභූතං ජරාමරණෙ යථාභූතං ඤාණාය සික්ඛා කරණීයා.

(๒) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ ไม่เห็นชรามรณะตามความเป็นจริง พึงทำสิกขาเพื่อรู้ชัดตามความเป็นจริงในชรามรณะ

---

(පෙය්‍යාලො. චතුසච්චිකං කාතබ්බං).

(เปยยาล พึงทำหมวด ๔ แห่งสัจจะ)

---

(3) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… යොගො කරණීයො…පෙ….

(๓) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความเพียร...ฯลฯ...

---

(4) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… ඡන්දො කරණීයො…පෙ….

(๔) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำฉันทะ...ฯลฯ...

---

(5) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… උස්සොළ්හී කරණීයා…පෙ….

(๕) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความอุตสาหะ...ฯลฯ...

---

(6) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… අප්පටිවානී කරණීයා…පෙ….

(๖) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความไม่ถอยกลับ...ฯลฯ...

---

(7) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… ආතප්පං කරණීයං…පෙ….

(๗) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความเพียรเผากิเลส...ฯลฯ...

---

(8) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… වීරියං කරණීයං…පෙ….

(๘) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความเพียร...ฯลฯ...

---

(9) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… සාතච්චං කරණීයං…පෙ….

(๙) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความเพียรติดต่อ...ฯลฯ...

---

(10) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… සති කරණීයා…පෙ….

(๑๐) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำสติ...ฯลฯ...

---

(11) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… සම්පජඤ්ඤං කරණීයං…පෙ….

(๑๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำสัมปชัญญะ...ฯลฯ...

---

(12) ජරාමරණං, භික්ඛවෙ, අජානතා…පෙ… අප්පමාදො කරණීයො…පෙ….

(๑๒) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ชรามรณะ...ฯลฯ... พึงทำความไม่ประมาท...ฯลฯ...

---

අන්තරපෙය්‍යාලො නවමො.

อันตรเปยยาลที่ ๙

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้นดังนี้

---

සත්ථා සික්ඛා ච යොගො ච, ඡන්දො උස්සොළ්හිපඤ්චමී;

අප්පටිවානි ආතප්පං, වීරියං සාතච්චමුච්චති;

සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච, අප්පමාදෙන ද්වාදසාති.

สัตถุสูตร สิกขาสูตร โยคสูตร ฉันทสูตร และอุสโสฬหิสูตรเป็นที่ ๕ อัปปฏิวานิสูตร อาตัปปสูตร วีริยสูตร และสาตัจจสูตร สติสูตร สัมปชัญญสูตร และอัปปมาทสูตร รวมเป็น ๑๒ สูตร

---

සුත්තන්තා අන්තරපෙය්‍යාලා නිට්ඨිතා.

อันตรเปยยาลสูตรทั้งหลาย จบแล้ว

---

පරෙ තෙ ද්වාදස හොන්ති, සුත්තා ද්වත්තිංස සතානි;

චතුසච්චෙන තෙ වුත්තා, පෙය්‍යාලඅන්තරම්හි යෙති.

อันตรเปยยาลสูตรนอกนี้มี ๑๒ สูตร รวมเป็นพระสูตร ๑๓๒ สูตร พระสูตรเหล่าใดที่ตรัสไว้ในระหว่างเปยยาล พระสูตรเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคตรัสด้วยสัจจะ ๔

---

අන්තරපෙය්‍යාලෙසු උද්දානං සමත්තං.

อุทานในอันตรเปยยาล จบ

---

නිදානසංයුත්තං සමත්තං.

นิทานสังยุต จบ

---

2. අභිසමයසංයුත්තං

๒. อภิสมยสังยุต

---

1. නඛසිඛාසුත්තං

๑. นขสิขาสูตร

---

74. එවං [Pg.352] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා පරිත්තං නඛසිඛායං පංසුං ආරොපෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො, අයං වා මහාපථවී’’ති?

๗๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงหยิบฝุ่นเล็กน้อยไว้ที่ปลายพระนขาแล้วรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ฝุ่นเล็กน้อยที่เราหยิบไว้ที่ปลายเล็บนี้กับมหาปฐพี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං, යදිදං මහාපථවී. අප්පමත්තකො භගවතා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො. නෙව සතිමං කලං උපෙති න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති මහාපථවිං උපනිධාය භගවතා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස අභිසමෙතාවිනො එතදෙව බහුතරං දුක්ඛං යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තකං අවසිට්ඨං. නෙව සතිමං කලං උපෙති න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති පුරිමං දුක්ඛක්ඛන්ධං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය යදිදං සත්තක්ඛත්තුංපරමතා. එවං මහත්ථියො ඛො, භික්ඛවෙ, ධම්මාභිසමයො; එවං මහත්ථියො ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. පඨමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีนีแหละมีปริมาณมากกว่า ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคทรงหยิบไว้ที่ปลายพระนขามีปริมาณน้อยนิดเดียว ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคทรงหยิบไว้ที่ปลายพระนขา เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐” “ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน สำหรับอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ผู้ตรัสรู้แล้ว ทุกข์ที่สิ้นไปหมดไปแล้วนี้แหละมีปริมาณมากกว่า ทุกข์ที่ยังเหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิดเดียว ทุกข์ที่ยังเหลืออยู่ของผู้มีภพอย่างยิ่งเพียง ๗ ครั้ง เมื่อเทียบกับกองทุกข์ที่สิ้นไปหมดไปแล้วในกาลก่อน ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ ภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้ การได้ดวงตาเห็นธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้”

---

2. පොක්ඛරණීසුත්තං

๒. โปကขรณีสูตร

---

75. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පොක්ඛරණී පඤ්ඤාසයොජනානි ආයාමෙන පඤ්ඤාසයොජනානි විත්ථාරෙන පඤ්ඤාසයොජනානි උබ්බෙධෙන, පුණ්ණා උදකස්ස සමතිත්තිකා කාකපෙය්‍යා. තතො පුරිසො කුසග්ගෙන උදකං උද්ධරෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා කුසග්ගෙන උදකං උබ්භතං යං වා පොක්ඛරණියා උදක’’න්ති?

๗๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณี ยาว ๕๐ โยชน์ กว้าง ๕๐ โยชน์ ลึก ๕๐ โยชน์ มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่งเพื่อให้กาจิกดื่มได้ บุรุษพึงตักน้ำด้วยปลายหญ้าคาจากสระโบกขรณีนั้น เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร น้ำที่บุรุษตักขึ้นด้วยปลายหญ้าคากับน้ำในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං, යදිදං පොක්ඛරණියා උදකං. අප්පමත්තකං කුසග්ගෙන උදකං උබ්භතං. නෙව සතිමං කලං උපෙති [Pg.353] න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති පොක්ඛරණියා උදකං උපනිධාය කුසග්ගෙන උදකං උබ්භත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස අභිසමෙතාවිනො එතදෙව බහුතරං දුක්ඛං යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තකං අවසිට්ඨං. නෙව සතිමං කලං උපෙති න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති පුරිමං දුක්ඛක්ඛන්ධං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය, යදිදං සත්තක්ඛත්තුංපරමතා. එවං මහත්ථියො ඛො, භික්ඛවෙ, ධම්මාභිසමයො; එවං මහත්ථියො ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. දුතියං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณีนีแหละมีปริมาณมากกว่า น้ำที่บุรุษตักขึ้นด้วยปลายหญ้าคามีปริมาณน้อยนิดเดียว น้ำที่บุรุษตักขึ้นด้วยปลายหญ้าคา เมื่อเทียบกับน้ำในสระโบกขรณีแล้ว ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐” “ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน สำหรับอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ผู้ตรัสรู้แล้ว ทุกข์ที่สิ้นไปหมดไปแล้วนี้แหละมีปริมาณมากกว่า ทุกข์ที่ยังเหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิดเดียว ทุกข์ที่ยังเหลืออยู่ของผู้มีภพอย่างยิ่งเพียง ๗ ครั้ง เมื่อเทียบกับกองทุกข์ที่สิ้นไปหมดไปแล้วในกาลก่อน ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ ภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้ การได้ดวงตาเห็นธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้”

---

3. සම්භෙජ්ජඋදකසුත්තං

๓. สัมเภชชอุทกสูตร

---

76. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යත්ථිමා මහානදියො සංසන්දන්ති සමෙන්ති, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තතො පුරිසො ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උද්ධරෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යානි වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානි යං වා සම්භෙජ්ජඋදක’’න්ති?

๗๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในที่ใดที่แม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ไหลมาบรรจบรวมกัน บุรุษพึงตักหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดจากที่นั้น เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่บุรุษตักขึ้นกับน้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกัน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යදිදං සම්භෙජ්ජඋදකං; අප්පමත්තකානි ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානි. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති සම්භෙජ්ජඋදකං උපනිධාය ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. තතියං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกันนีแหละมีปริมาณมากกว่า หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่บุรุษตักขึ้นมีปริมาณน้อยนิดเดียว หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่บุรุษตักขึ้น เมื่อเทียบกับน้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกันแล้ว ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐” “ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... การได้ดวงตาเห็นธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้”

---

4. දුතියසම්භෙජ්ජඋදකසුත්තං

๔. ทุติยสัมเภชชอุทกสูตร

---

77. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යත්ථිමා මහානදියො සංසන්දන්ති සමෙන්ති, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තං උදකං පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය ඨපෙත්වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා සම්භෙජ්ජඋදකං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං යානි වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානී’’ති?

๗๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในที่ใดที่แม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ไหลมาบรรจบรวมกัน น้ำนั้นพึงหมดสิ้นไป เหลืออยู่เพียง ๒-๓ หยาด เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร น้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกันซึ่งหมดสิ้นไปแล้วกับหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่ อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං සම්භෙජ්ජඋදකං යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තකානි ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානි. නෙව සතිමං කලං [Pg.354] උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති සම්භෙජ්ජඋදකං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. චතුත්ථං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกันซึ่งหมดสิ้นไปแล้วนีแหละมีปริมาณมากกว่า หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิดเดียว หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่ เมื่อเทียบกับน้ำที่ไหลมาบรรจบรวมกันซึ่งหมดสิ้นไปแล้ว ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐” “ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... การได้ดวงตาเห็นธรรมมีอานิสงส์มากอย่างนี้”

---

5. පථවීසුත්තං

๕. ปฐวีสูตร

---

78. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො මහාපථවියා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා උපනික්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යා වා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා උපනික්ඛිත්තා අයං වා මහාපථවී’’ති?

๗๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงวางก้อนดิน ๗ ก้อน ขนาดเท่าเมล็ดพุทราไว้บนมหาปฐพี เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ก้อนดิน ๗ ก้อน ขนาดเท่าเมล็ดพุทราที่บุรุษวางไว้กับมหาปฐพี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං, යදිදං මහාපථවී; අප්පමත්තිකා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා උපනික්ඛිත්තා. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති මහාපථවිං උපනිධාය සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා උපනික්ඛිත්තා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. පඤ්චමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีนี้แลมีปริมาณมากกว่า ส่วนก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อนที่วางไว้นั้นมีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อนที่วางไว้ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ...ฯลฯ... การได้ดวงตาเห็นธรรม” จบสูตรที่ ๕

---

6. දුතියපථවීසුත්තං

๖. ทุติยปฐวีสูตรที่ ๖

---

79. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාපථවී පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, ඨපෙත්වා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා මහාපථවියා පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං යා වා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා අවසිට්ඨා’’ති?

๗๙. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาปฐพีนี้พึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยกเว้นก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อน ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน ระหว่างดินแห่งมหาปฐพีที่สิ้นไปหมดไป กับก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อนที่เหลืออยู่”

---

‘‘එතදෙව භන්තෙ, බහුතරං, මහාපථවියා, යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තිකා සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා අවසිට්ඨා. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති මහාපථවියා පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය සත්ත කොලට්ඨිමත්තියො ගුළිකා අවසිට්ඨා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. ඡට්ඨං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ดินแห่งมหาปฐพีที่สิ้นไปหมดไปนั้นแลมีปริมาณมากกว่า ส่วนก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อนที่เหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับดินแห่งมหาปฐพีที่สิ้นไปหมดไปแล้ว ก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ๗ ก้อนที่เหลืออยู่ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ...ฯลฯ... การได้ดวงตาเห็นธรรม” จบสูตรที่ ๖

---

7. සමුද්දසුත්තං

๗. สมุททสูตรที่ ๗

---

80. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො මහාසමුද්දතො ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උද්ධරෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ[Pg.355], කතමං නු ඛො බහුතරං, යානි වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානි යං වා මහාසමුද්දෙ උදක’’න්ති?

๘๐. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงวิดหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดขึ้นจากมหาสมุทร ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน ระหว่างหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่วิดขึ้น กับน้ำในมหาสมุทร”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං, යදිදං මහාසමුද්දෙ උදකං; අප්පමත්තකානි ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානි. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති මහාසමුද්දෙ උදකං උපනිධාය ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි උබ්භතානී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. සත්තමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในมหาสมุทรนี้แลมีปริมาณมากกว่า ส่วนหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่วิดขึ้นมีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับน้ำในมหาสมุทรแล้ว หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่วิดขึ้น ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ...ฯลฯ... การได้ดวงตาเห็นธรรม” จบสูตรที่ ๗

---

8. දුතියසමුද්දසුත්තං

๘. ทุติยสมุททสูตรที่ ๘

---

81. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, ඨපෙත්වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා මහාසමුද්දෙ උදකං පරික්ඛීණං පරියාදින්නං යානි වා ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානී’’ති?

๘๑. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรพึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยกเว้นหยาดน้ำ ๒-๓ หยาด ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน ระหว่างน้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไปหมดไป กับหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං මහාසමුද්දෙ උදකං, යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තකානි ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානි. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති මහාසමුද්දෙ උදකං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි අවසිට්ඨානී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. අට්ඨමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไปหมดไปนั้นแลมีปริมาณมากกว่า ส่วนหยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับน้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไปหมดไปแล้ว หยาดน้ำ ๒-๓ หยาดที่เหลืออยู่ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ...ฯลฯ... การได้ดวงตาเห็นธรรม” จบสูตรที่ ๘

---

9. පබ්බතසුත්තං

๙. ปัพพตสูตรที่ ๙

---

82. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො හිමවතො පබ්බතරාජස්ස සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යා වා සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා යො වා හිමවා පබ්බතරාජා’’ති?

๘๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงวางก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนไว้ใกล้ภูเขาหิมพานต์บรรพตราช ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน ระหว่างก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่วางไว้ กับภูเขาหิมพานต์บรรพตราช”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යදිදං හිමවා පබ්බතරාජා; අප්පමත්තිකා සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති [Pg.356] න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති හිමවන්තං පබ්බතරාජානං උපනිධාය සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො…පෙ… ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. නවමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภูเขาหิมพานต์บรรพตราชนี้แลมีปริมาณมากกว่า ส่วนก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่วางไว้มีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับภูเขาหิมพานต์บรรพตราชแล้ว ก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่วางไว้ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า” “ฉันนั้นเหมือนกันแล ...ฯลฯ... การได้ดวงตาเห็นธรรม” จบสูตรที่ ๙

---

10. දුතියපබ්බතසුත්තං

๑๐. ทุติยปัพพตสูตรที่ ๑๐

---

83. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, හිමවා පබ්බතරාජා පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, ඨපෙත්වා සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා හිමවතො පබ්බතරාජස්ස පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං යා වා සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා අවසිට්ඨා’’ති?

๘๓. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนภูเขาหิมพานต์บรรพตราชพึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยกเว้นก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อน ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน ระหว่างส่วนของภูเขาหิมพานต์บรรพตราชที่สิ้นไปหมดไป กับก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่เหลืออยู่”

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං හිමවතො පබ්බතරාජස්ස යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තිකා සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා අවසිට්ඨා. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති හිමවතො පබ්බතරාජස්ස පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය සත්ත සාසපමත්තියො පාසාණසක්ඛරා අවසිට්ඨා’’ති.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนของภูเขาหิมพานต์บรรพตราชที่สิ้นไปหมดไปนั้นแลมีปริมาณมากกว่า ส่วนก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่เหลืออยู่มีปริมาณน้อยนิด เมื่อเทียบกับส่วนของภูเขาหิมพานต์บรรพตราชที่สิ้นไปหมดไปแล้ว ก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด ๗ ก้อนที่เหลืออยู่ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงแม้ส่วนที่ ๑๐๐,๐๐๐ พระเจ้าข้า”

---

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස අභිසමෙතාවිනො එතදෙව බහුතරං දුක්ඛං යදිදං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං; අප්පමත්තකං අවසිට්ඨං. නෙව සතිමං කලං උපෙති න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති පුරිමං දුක්ඛක්ඛන්ධං පරික්ඛීණං පරියාදිණ්ණං උපනිධාය යදිදං සත්තක්ඛත්තුංපරමතා. එවං මහත්ථියො ඛො, භික්ඛවෙ, ධම්මාභිසමයො, එවං මහත්ථියො ධම්මචක්ඛුපටිලාභො’’ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ทุกข์ที่สิ้นไปแล้ว หมดไปแล้วของอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ผู้ตรัสรู้แล้วนั่นแหละมากกว่า ส่วนทุกข์ที่เหลืออยู่นั้นมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับกองทุกข์ที่สิ้นไปแล้ว หมดไปแล้วในเบื้องต้น ทุกข์ที่เหลืออยู่เพียง ๗ ครั้งเป็นอย่างยิ่งนั้น ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ ภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมมีประโยชน์มากอย่างนี้ การได้ดวงตาเห็นธรรมมีประโยชน์มากอย่างนี้

---

11. තතියපබ්බතසුත්තං

๑๑. ตติยปัพพตสูตร

---

84. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො සිනෙරුස්ස පබ්බතරාජස්ස සත්ත මුග්ගමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිපෙය්‍ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යා වා සත්ත මුග්ගමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා යො වා සිනෙරු පබ්බතරාජා’’ති?

๘๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงวางก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว ๗ เม็ดไว้ใกล้ภูเขาสิเนรุราชบรรพต ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ระหว่างก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว ๗ เม็ดที่วางไว้ กับภูเขาสิเนรุราชบรรพต อย่างไหนจะมากกว่ากัน

---

‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යදිදං සිනෙරු පබ්බතරාජා; අප්පමත්තිකා සත්ත මුග්ගමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා. නෙව සතිමං කලං උපෙන්ති න සහස්සිමං [Pg.357] කලං උපෙන්ති න සතසහස්සිමං කලං උපෙන්ති සිනෙරුං පබ්බතරාජානං උපනිධාය සත්ත මුග්ගමත්තියො පාසාණසක්ඛරා උපනික්ඛිත්තා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස අධිගමං උපනිධාය අඤ්ඤතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකානං අධිගමො නෙව සතිමං කලං උපෙති න සහස්සිමං කලං උපෙති න සතසහස්සිමං කලං උපෙති. එවං මහාධිගමො, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො, එවං මහාභිඤ්ඤො’’ති. එකාදසමං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภูเขาสิเนรุราชบรรพตนั้นแหละมากกว่า ก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว ๗ เม็ดที่วางไว้นั้นมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับภูเขาสิเนรุราชบรรพต ก้อนกรวดขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว ๗ เม็ดที่วางไว้นั้น ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อเทียบกับการบรรลุธรรมของอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ การบรรลุธรรมของสมณพราหมณ์ปริพาชกที่เป็นอัญเดียรถีย์ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิมีการบรรลุธรรมอันยิ่งใหญ่อย่างนี้ มีปัญญาอันยิ่งใหญ่อย่างนี้

---

අභිසමයසංයුත්තං සමත්තං.

อภิสมยสังยุต จบ

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของสังยุตนั้น คือ

---

නඛසිඛා පොක්ඛරණී, සම්භෙජ්ජඋදකෙ ච ද්වෙ;

ද්වෙ පථවී ද්වෙ සමුද්දා, තයො ච පබ්බතූපමාති.

นขสิขสูตร โปက္ขรณีสูตร สัมเภဇชอุทกสูตร ๒ สูตร ปฐวีสูตร ๒ สูตร สมุทรสูตร ๒ สูตร และปัพพตูปมสูตร ๓ สูตร

---

3. ධාතුසංයුත්තං

๓. ธาตุสังยุต

---

1. නානත්තවග්ගො

๑. นานัตตวรรค

---

1. ධාතුනානත්තසුත්තං

๑. ธาตุนานัตตสูตร

---

85. සාවත්ථියං [Pg.358] විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๘๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความต่างแห่งธาตุแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්ත’’න්ති. පඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ, โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ, ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ, ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ, มโนธาตุ ธัมมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ

---

2. ඵස්සනානත්තසුත්තං

๒. ผัสสนานัตตสูตร

---

86. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතු සොතධාතු ඝානධාතු ජිව්හාධාතු කායධාතු මනොධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๘๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ โสตธาตุ ฆานธาตุ ชิวหาธาตุ กายธาตุ มโนธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං? චක්ඛුධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො. සොතධාතුං පටිච්ච… ඝානධාතුං පටිච්ච … ජිව්හාධාතුං පටිච්ච… කායධාතුං පටිච්ච… මනොධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්ත’’න්ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย อาศัยจักขุธาตุ จักขุสัมผัสจึงเกิดขึ้น อาศัยโสตธาตุ... อาศัยฆานธาตุ... อาศัยชิวหาธาตุ... อาศัยกายธาตุ... อาศัยมโนธาตุ มโนสัมผัสจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น อย่างนี้แล

---

3. නොඵස්සනානත්තසුත්තං

๓. โนผัสสนานัตตสูตร

---

87. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතු…පෙ… මනොධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๘๗. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น แต่ไม่อาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งธาตุจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ...ฯลฯ... มโนธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ

---

‘‘කථඤ්ච[Pg.359], භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො, නො චක්ඛුසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුධාතු…පෙ… මනොධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සො, නො මනොසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොධාතු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්ත’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ก็อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น แต่ไม่อาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งธาตุจึงเกิดขึ้น เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย อาศัยจักขุธาตุ จักขุสัมผัสจึงเกิดขึ้น แต่ไม่อาศัยจักขุสัมผัส จักขุธาตุจึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยมโนธาตุ มโนสัมผัสจึงเกิดขึ้น แต่ไม่อาศัยมโนสัมผัส มโนธาตุจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น แต่ไม่อาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งธาตุจึงเกิดขึ้น อย่างนี้แล

---

4. වෙදනානානත්තසුත්තං

๔. เวทนานานัตตสูตร

---

88. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතු …පෙ… මනොධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๘๘. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย อาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งผัสสะจึงเกิดขึ้น อาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งเวทนาจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ...ฯลฯ... มโนธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං? චක්ඛුධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො, චක්ඛුසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… මනොධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සො, මනොසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්ත’’න්ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน เป็นอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย จักขุสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุธาตุ เวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุสัมผัส ...ฯลฯ... มโนสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนธาตุ เวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัส ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน ด้วยประการอย่างนี้แล จบสูตรที่ ๔

---

5. දුතියවෙදනානානත්තසුත්තං

๕. ทุติยเวทนานานัตตสูตร

---

89. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, නො වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතු…පෙ… මනොධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๘๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน แต่ผัสสะที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาที่แตกต่างกัน ธาตุที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน ภิกษุทั้งหลาย ก็ธาตุที่แตกต่างกันเป็นไฉน คือ จักขุธาตุ ...ฯลฯ... มโนธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธาตุที่แตกต่างกัน

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, නො වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං? චක්ඛුධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො, චක්ඛුසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, නො චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො, නො චක්ඛුසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුධාතු…පෙ… මනොධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සො, මනොසම්ඵස්සං [Pg.360] පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා, නො මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොසම්ඵස්සො, නො මනොසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති මනොධාතු. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, නො වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්ත’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน แต่ผัสสะที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาที่แตกต่างกัน ธาตุที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน เป็นอย่างไรเล่า ภิกษุทั้งหลาย จักขุสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุธาตุ เวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุสัมผัส แต่จักขุสัมผัสไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส จักขุธาตุไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุสัมผัส ...ฯลฯ... มโนสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนธาตุ เวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัส แต่มโนสัมผัสไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัส มโนธาตุไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนสัมผัส ภิกษุทั้งหลาย ผัสสะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน แต่ผัสสะที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาที่แตกต่างกัน ธาตุที่แตกต่างกันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน ด้วยประการอย่างนี้แล จบสูตรที่ ๕

---

6. බාහිරධාතුනානත්තසුත්තං

๖. พาหิรธาตุนานัตตสูตร

---

90. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ…පෙ… කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? රූපධාතු සද්දධාතු ගන්ධධාතු රසධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු ධම්මධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්ත’’න්ති. ඡට්ඨං.

๙๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธาตุที่แตกต่างกันแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ก็ธาตุที่แตกต่างกันเป็นไฉน คือ รูปธาตุ สัททธาตุ คันธธาตุ รสธาตุ โผฏฐัพพธาตุ ธัมมธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธาตุที่แตกต่างกัน จบสูตรที่ ๖

---

7. සඤ්ඤානානත්තසුත්තං

๗. สัญญานานัตตสูตร

---

91. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? රූපධාතු…පෙ… ධම්මධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๙๑. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย สัญญาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ฉันทะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสังกัปปะที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อนที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยฉันทะที่แตกต่างกัน การแสวงหาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยความเร่าร้อนที่แตกต่างกัน ภิกษุทั้งหลาย ก็ธาตุที่แตกต่างกันเป็นไฉน คือ รูปธาตุ ...ฯลฯ... ธัมมธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธาตุที่แตกต่างกัน”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං?

ภิกษุทั้งหลาย สัญญาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ฉันทะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสังกัปปะที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อนที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยฉันทะที่แตกต่างกัน การแสวงหาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยความเร่าร้อนที่แตกต่างกัน เป็นอย่างไรเล่า

---

‘‘රූපධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඤ්ඤා, රූපසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඞ්කප්පො, රූපසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපච්ඡන්දො, රූපච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපපරිළාහො, රූපපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපපරියෙසනා…පෙ… ධම්මධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඞ්කප්පො, ධම්මසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මච්ඡන්දො, ධම්මච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරිළාහො, ධම්මපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරියෙසනා.

ภิกษุทั้งหลาย รูปสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปธาตุ รูปสังกัปปะเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปสัญญา รูปฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปสังกัปปะ ความเร่าร้อนในรูปเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปฉันทะ การแสวงหารูปเกิดขึ้นเพราะอาศัยความเร่าร้อนในรูป ...ฯลฯ... ธัมมสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมธาตุ ธัมมสังกัปปะเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมสัญญา ธัมมฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมสังกัปปะ ความเร่าร้อนในธรรมเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมฉันทะ การแสวงหาธรรมเกิดขึ้นเพราะอาศัยความเร่าร้อนในธรรม

---

‘‘එවං, ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං [Pg.361] පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්ත’’න්ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย สัญญาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยธาตุที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ฉันทะที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยสังกัปปะที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อนที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยฉันทะที่แตกต่างกัน การแสวงหาที่แตกต่างกันเกิดขึ้นเพราะอาศัยความเร่าร้อนที่แตกต่างกัน ด้วยประการอย่างนี้แล จบสูตรที่ ๗

---

8. නොපරියෙසනානානත්තසුත්තං

๘. โนปริเยสนานานัตตสูตร

---

92. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං; නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, නො පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, නො ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, නො සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? රූපධාතු…පෙ… ධම්මධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๙๒. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยสัญญาต่างกัน สังกัปปะต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยสังกัปปะต่างกัน ฉันทะต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะต่างกัน ความเร่าร้อนต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน การแสวงหาต่างกันจึงเกิดขึ้น แต่เพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ความเร่าร้อนต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน ฉันทะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะต่างกัน สังกัปปะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสังกัปปะต่างกัน สัญญาต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสัญญาต่างกัน ธาตุต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็ธาตุต่างกันเป็นไฉน คือ รูปธาตุ ...ฯลฯ... ธรรมธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธาตุต่างกัน”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… පරියෙසනානානත්තං; නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, නො පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, නො ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, නො සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං?

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน การแสวงหาต่างกันจึงเกิดขึ้น เป็นอย่างไร และเพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ความเร่าร้อนต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน ฉันทะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะต่างกัน สังกัปปะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสังกัปปะต่างกัน สัญญาต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสัญญาต่างกัน ธาตุต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เป็นอย่างไร”

---

‘‘රූපධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඤ්ඤා…පෙ… ධම්මධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… ධම්මපරියෙසනා; නො ධම්මපරියෙසනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරිළාහො, නො ධම්මපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මච්ඡන්දො, නො ධම්මච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඞ්කප්පො, නො ධම්මසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, නො ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මධාතු.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยรูปธาตุ รูปสัญญาจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยธรรมธาตุ ธรรมสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมสัญญา ...ฯลฯ... การแสวงหาธรรมจึงเกิดขึ้น แต่เพราะอาศัยการแสวงหาธรรม ความเร่าร้อนในธรรมจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนในธรรม ฉันทะในธรรมจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะในธรรม ความดำริในธรรมจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยความดำริในธรรม ธรรมสัญญาจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมสัญญา ธรรมธาตุจึงไม่เกิดขึ้น”

---

‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… පරියෙසනානානත්තං; නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, නො පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, නො ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, නො සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්ත’’න්ති. අට්ඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน การแสวงหาต่างกันจึงเกิดขึ้น ด้วยประการฉะนี้แล แต่เพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ความเร่าร้อนต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน ฉันทะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะต่างกัน สังกัปปะต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสังกัปปะต่างกัน สัญญาต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น เพราะอาศัยสัญญาต่างกัน ธาตุต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น” จบสูตรที่ ๘

---

9. බාහිරඵස්සනානත්තසුත්තං

๙. พาหิรผัสสนานัตตสูตร

---

93. සාවත්ථියං [Pg.362] විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං, පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ලාභනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? රූපධාතු…පෙ… ධම්මධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๙๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... “ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยสัญญาต่างกัน สังกัปปะต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยสังกัปปะต่างกัน ผัสสะต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยผัสสะต่างกัน เวทนาต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเวทนาต่างกัน ฉันทะต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยฉันทะต่างกัน ความเร่าร้อนต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนต่างกัน การแสวงหาต่างกันจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ลาภต่างกันจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย ก็ธาตุต่างกันเป็นไฉน คือ รูปธาตุ ...ฯลฯ... ธรรมธาตุ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ธาตุต่างกัน”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… ලාභනානත්තං?

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ลาภต่างกันจึงเกิดขึ้น เป็นอย่างไร”

---

‘‘රූපධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඤ්ඤා, රූපසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඞ්කප්පො, රූපසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසම්ඵස්සො, රූපසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසම්ඵස්සජා වෙදනා, රූපසම්ඵස්සජං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපච්ඡන්දො, රූපච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපපරිළාහො, රූපපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපපරියෙසනා, රූපපරියෙසනං පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපලාභො…පෙ… ධම්මධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඞ්කප්පො, ධම්මසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසම්ඵස්සො, ධම්මසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසම්ඵස්සජා වෙදනා, ධම්මසම්ඵස්සජං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මච්ඡන්දො, ධම්මච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරිළාහො, ධම්මපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරියෙසනා, ධම්මපරියෙසනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මලාභො.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยรูปธาตุ รูปสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยรูปสัญญา รูปสังกัปปะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยรูปสังกัปปะ รูปสัมผัสจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยรูปสัมผัส เวทนาที่เกิดจากรูปสัมผัสจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเวทนาที่เกิดจากรูปสัมผัส รูปฉันทะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยรูปฉันทะ ความเร่าร้อนในรูปจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนในรูป การแสวงหารูปจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยการแสวงหารูป การได้รูปจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยธรรมธาตุ ธรรมสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมสัญญา ธรรมสังกัปปะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมสังกัปปะ ธรรมสัมผัสจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมสัมผัส เวทนาที่เกิดจากธรรมสัมผัสจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเวทนาที่เกิดจากธรรมสัมผัส ธรรมฉันทะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยธรรมฉันทะ ความเร่าร้อนในธรรมจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยความเร่าร้อนในธรรม การแสวงหาธรรมจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยการแสวงหาธรรม การได้ธรรมจึงเกิดขึ้น”

---

‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… පරියෙසනානානත්තං, පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ලාභනානත්ත’’න්ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยธาตุต่างกัน สัญญาต่างกันจึงเกิดขึ้น ...ฯลฯ... เพราะอาศัยการแสวงหาต่างกัน ลาภต่างกันจึงเกิดขึ้น ด้วยประการฉะนี้แล” จบสูตรที่ ๙

---

10. දුතියබාහිරඵස්සනානත්තසුත්තං

๑๐. ทุติยพาหิรผัสสนานัตตสูตร

---

94. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, ඵස්ස… වෙදනා… ඡන්ද… පරිළාහ… පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ලාභනානත්තං; නො ලාභනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං, නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, නො පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… ඡන්ද… වෙදනා… ඵස්ස… සඞ්කප්ප… සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච [Pg.363] උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං? රූපධාතු…පෙ… ධම්මධාතු – ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං’’.

๙๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยความที่ธาตุแตกต่างกัน สัญญาที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยผัสสะ... เวทนา... ฉันทะ... ความเร่าร้อน... ความแสวงหาที่แตกต่างกัน ลาภะที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น, แต่เพราะอาศัยลาภะที่แตกต่างกัน ความแสวงหาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยความแสวงหาที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อนที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยความเร่าร้อนที่แตกต่างกัน...ฯลฯ... ฉันทะ... เวทนา... ผัสสะ... สังกัปปะ... สัญญาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ความที่ธาตุแตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความที่ธาตุแตกต่างกันเป็นไฉน? คือ รูปธาตุ...ฯลฯ... ธรรมธาตุ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ความที่ธาตุแตกต่างกัน

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං? ඵස්ස… වෙදනා… ඡන්ද… පරිළාහ… පරියෙසනා… ලාභ… නො ලාභනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං, නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහ… ඡන්ද… වෙදනා… ඵස්ස… නො සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්තං?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะอาศัยความที่ธาตุแตกต่างกัน สัญญาที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น... ผัสสะ... เวทนา... ฉันทะ... ความเร่าร้อน... ความแสวงหา... ลาภะ... ได้อย่างไร? แต่เพราะอาศัยลาภะที่แตกต่างกัน ความแสวงหาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยความแสวงหาที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อน... ฉันทะ... เวทนา... ผัสสะ... จึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยสังกัปปะที่แตกต่างกัน สัญญาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ความที่ธาตุแตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น ได้อย่างไร?

---

‘‘රූපධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති රූපසඤ්ඤා…පෙ… ධම්මධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… ධම්මපරියෙසනා, ධම්මපරියෙසනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මලාභො; නො ධම්මලාභං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරියෙසනා, නො ධම්මපරියෙසනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මපරිළාහො, නො ධම්මපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මච්ඡන්දො, නො ධම්මච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසම්ඵස්සජා වෙදනා, නො ධම්මසම්ඵස්සජං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසම්ඵස්සො, නො ධම්මසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඞ්කප්පො, නො ධම්මසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මසඤ්ඤා, නො ධම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධම්මධාතු.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยรูปธาตุ รูปสัญญาจึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... เพราะอาศัยธรรมธาตุ ธรรมสัญญาจึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมสัญญา...ฯลฯ... ธรรมปริเยสนา (การแสวงหาธรรม) จึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมปริเยสนา ธรรมลาภะ (การได้ธรรม) จึงเกิดขึ้น; แต่เพราะอาศัยธรรมลาภะ ธรรมปริเยสนาจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมปริเยสนา ธรรมปริฬาหะ (ความเร่าร้อนในธรรม) จึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมปริฬาหะ ธรรมฉันทะ (ความพอใจในธรรม) จึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมฉันทะ เวทนาที่เกิดจากธรรมสัมผัสจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยเวทนาที่เกิดจากธรรมสัมผัส ธรรมสัมผัสจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมสัมผัส ธรรมสังกัปปะ (ความดำริในธรรม) จึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมสังกัปปะ ธรรมสัญญาจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยธรรมสัญญา ธรรมธาตุจึงไม่เกิดขึ้น

---

‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති…පෙ… සඞ්කප්ප… ඵස්ස… වෙදනා… ඡන්ද… පරිළාහ… පරියෙසනා… ලාභ… නො ලාභනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං, නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, නො පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, නො ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, නො වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, නො ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, නො සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, නො සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ධාතුනානත්ත’’න්ති. දසමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล เพราะอาศัยความที่ธาตุแตกต่างกัน สัญญาที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน...ฯลฯ... สังกัปปะ... ผัสสะ... เวทนา... ฉันทะ... ความเร่าร้อน... ความแสวงหา... ลาภะที่แตกต่างกันจึงเกิดขึ้น; แต่เพราะอาศัยลาภะที่แตกต่างกัน ความแสวงหาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยความแสวงหาที่แตกต่างกัน ความเร่าร้อนที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยความเร่าร้อนที่แตกต่างกัน ฉันทะที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยฉันทะที่แตกต่างกัน เวทนาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยเวทนาที่แตกต่างกัน ผัสสะที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยผัสสะที่แตกต่างกัน สังกัปปะที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยสังกัปปะที่แตกต่างกัน สัญญาที่แตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น, เพราะอาศัยสัญญาที่แตกต่างกัน ความที่ธาตุแตกต่างกันจึงไม่เกิดขึ้น

---

නානත්තවග්ගො පඨමො.

นานัตตวรรคที่ ๑ จบ

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

ධාතුඵස්සඤ්ච නො චෙතං, වෙදනා අපරෙ දුවෙ;

එතං අජ්ඣත්තපඤ්චකං, ධාතුසඤ්ඤඤ්ච නො චෙතං;

ඵස්සස්ස අපරෙ දුවෙ, එතං බාහිරපඤ්චකන්ති.

ว่าด้วยธาตุ ๑, ว่าด้วยสัมผัส ๑, ว่าด้วยไม่ใช่สัมผัส ๑, ว่าด้วยเวทนาอีก ๒ สูตร, นี้คืออัชฌัตติกปัญจกะ (หมวด ๕ ภายใน). ว่าด้วยธาตุ ๑, ว่าด้วยสัญญา ๑, ว่าด้วยไม่ใช่สัญญา ๑, ว่าด้วยผัสสะอีก ๒ สูตร, นี้คือพาหิรปัญจกะ (หมวด ๕ ภายนอก).

---

2. දුතියවග්ගො

๒. วรรคที่ ๒

---

1. සත්තධාතුසුත්තං

๑. สัตตธาตุสูตร

---

95. සාවත්ථියං [Pg.364] විහරති…පෙ… ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො. කතමා සත්ත? ආභාධාතු, සුභධාතු, ආකාසානඤ්චායතනධාතු, විඤ්ඤාණඤ්චායතනධාතු, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධාතු, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනධාතු, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධධාතු – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධාතුයො’’ති.

๙๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๗ ประการนี้. ๗ ประการเป็นไฉน? คือ อาภาธาตุ สุภธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล ธาตุ ๗ ประการ

---

එවං වුත්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යා චායං, භන්තෙ, ආභාධාතු යා ච සුභධාතු යා ච ආකාසානඤ්චායතනධාතු යා ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනධාතු යා ච ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධාතු යා ච නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනධාතු යා ච සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධධාතු – ඉමා නු ඛො, භන්තෙ, ධාතුයො කිං පටිච්ච පඤ්ඤායන්තී’’ති?

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาภาธาตุ สุภธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ และสัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธาตุเหล่านี้ ปรากฏเพราะอาศัยอะไรหนอ พระเจ้าข้า?'

---

‘‘යායං, භික්ඛු, ආභාධාතු – අයං ධාතු අන්ධකාරං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, සුභධාතු – අයං ධාතු අසුභං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, ආකාසානඤ්චායතනධාතු – අයං ධාතු රූපං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, විඤ්ඤාණඤ්චායතනධාතු – අයං ධාතු ආකාසානඤ්චායතනං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධාතු – අයං ධාතු විඤ්ඤාණඤ්චායතනං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනධාතු – අයං ධාතු ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං පටිච්ච පඤ්ඤායති. යායං, භික්ඛු, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධධාතු – අයං ධාතු නිරොධං පටිච්ච පඤ්ඤායතී’’ති.

ดูก่อนภิกษุ อาภาธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยความมืด. ดูก่อนภิกษุ สุภธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยอสุภะ. ดูก่อนภิกษุ อากาสานัญจายตนธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยรูป. ดูก่อนภิกษุ วิญญาณัญจายตนธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยอากาสานัญจายตนะ. ดูก่อนภิกษุ อากิญจัญญายตนธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยวิญญาณัญจายตนะ. ดูก่อนภิกษุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยอากิญจัญญายตนะ. ดูก่อนภิกษุ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุใด ธาตุนี้ปรากฏเพราะอาศัยนิโรธ

---

‘‘යා චායං, භන්තෙ, ආභාධාතු යා ච සුභධාතු යා ච ආකාසානඤ්චායතනධාතු යා ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනධාතු යා ච ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධාතු යා ච නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනධාතු යා ච සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධධාතු – ඉමා නු ඛො, භන්තෙ, ධාතුයො කථං සමාපත්ති පත්තබ්බා’’ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาภาธาตุ สุภธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ และสัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธาตุเหล่านี้ พึงบรรลุสมาบัติได้อย่างไร พระเจ้าข้า?

---

‘‘යා චායං, භික්ඛු, ආභාධාතු යා ච සුභධාතු යා ච ආකාසානඤ්චායතනධාතු යා ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනධාතු යා ච ආකිඤ්චඤ්ඤායතනධාතු – ඉමා ධාතුයො සඤ්ඤාසමාපත්ති පත්තබ්බා. යායං, භික්ඛු, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනධාතු – අයං ධාතු සඞ්ඛාරාවසෙසසමාපත්ති පත්තබ්බා[Pg.365]. යායං, භික්ඛු, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධධාතු – අයං ධාතු නිරොධසමාපත්ති පත්තබ්බා’’ති. පඨමං.

ภิกษุ อาภาธาตุ สุภธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ วิญญาณัญจายตนธาตุ และอากิญจัญญายตนธาตุใด ธาตุเหล่านี้พึงบรรลุได้ด้วยสัญญาสมาบัติ ภิกษุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุใด ธาตุนี้พึงบรรลุได้ด้วยสังขาราวเสสสมาบัติ ภิกษุ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุใด ธาตุนี้พึงบรรลุได้ด้วยนิโรธสมาบัติ

---

2. සනිදානසුත්තං

๒. ๒. สนิทานสูตร

---

96. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සනිදානං, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති බ්‍යාපාදවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති විහිංසාවිතක්කො, නො අනිදානං’’.

๙๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย กามวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ พยาบาทวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ วิหิงสาวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සනිදානං උප්පජ්ජති කාමවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති බ්‍යාපාදවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති විහිංසාවිතක්කො, නො අනිදානං? කාමධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති කාමසඤ්ඤා, කාමසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති කාමසඞ්කප්පො, කාමසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති කාමච්ඡන්දො, කාමච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති කාමපරිළාහො, කාමපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති කාමපරියෙසනා. කාමපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො තීහි ඨානෙහි මිච්ඡා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย กามวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร พยาบาทวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร วิหิงสาวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยกามธาตุ กามสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยกามสัญญา กามสังกัปปะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยกามสังกัปปะ กามฉันทะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยกามฉันทะ กามปริฬาหะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยกามปริฬาหะ กามปริเยสนาจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่อปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ แสวงหากามปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติผิดด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘බ්‍යාපාදධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති බ්‍යාපාදසඤ්ඤා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති බ්‍යාපාදසඞ්කප්පො…පෙ… බ්‍යාපාදච්ඡන්දො… බ්‍යාපාදපරිළාහො… බ්‍යාපාදපරියෙසනා… බ්‍යාපාදපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො තීහි ඨානෙහි මිච්ඡා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยพยาบาทธาตุ พยาบาทสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยพยาบาทสัญญา พยาบาทสังกัปปะจึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... พยาบาทฉันทะ... พยาบาทปริฬาหะ... พยาบาทปริเยสนา... ภิกษุทั้งหลาย เมื่อปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ แสวงหาพยาบาทปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติผิดด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘විහිංසාධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති විහිංසාසඤ්ඤා; විහිංසාසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති විහිංසාසඞ්කප්පො…පෙ… විහිංසාඡන්දො… විහිංසාපරිළාහො… විහිංසාපරියෙසනා… විහිංසාපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො තීහි ඨානෙහි මිච්ඡා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยวิหิงสาธาตุ วิหิงสาสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยวิหิงสาสัญญา วิหิงสาสังกัปปะจึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... วิหิงสาฉันทะ... วิหิงสาปริฬาหะ... วิหิงสาปริเยสนา... ภิกษุทั้งหลาย เมื่อปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ แสวงหาวิหิงสาปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติผิดด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ආදිත්තං තිණුක්කං සුක්ඛෙ තිණදායෙ නික්ඛිපෙය්‍ය; නො චෙ හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච ඛිප්පමෙව නිබ්බාපෙය්‍ය. එවඤ්හි, භික්ඛවෙ, යෙ තිණකට්ඨනිස්සිතා පාණා තෙ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යො හි කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා උප්පන්නං විසමගතං සඤ්ඤං න ඛිප්පමෙව පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං [Pg.366] ගමෙති, සො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං; කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษทิ้งคบหญ้าที่ไฟติดทั่วแล้วลงในป่าหญ้าที่แห้ง ถ้าเขาไม่รีบดับเสียด้วยมือและเท้าโดยเร็ว เหล่าสัตว์ที่อาศัยหญ้าและไม้ ก็จะถึงความพินาศฉิบหาย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งก็ตาม ไม่รีบละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ทำให้ถึงความไม่มี ซึ่งสัญญาอันเป็นข้าศึกที่เกิดขึ้นแล้วโดยเร็ว สมณะหรือพราหมณ์ผู้นั้นย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความลำบาก มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนในปัจจุบัน และเมื่อตายไป พึงหวังทุคติได้ ฉันนั้น

---

‘‘සනිදානං, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති අබ්‍යාපාදවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති අවිහිංසාවිතක්කො, නො අනිදානං.

ภิกษุทั้งหลาย เนกขัมมวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ อพยาบาทวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ อวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุ

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, සනිදානං උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති අබ්‍යාපාදවිතක්කො, නො අනිදානං; සනිදානං උප්පජ්ජති අවිහිංසාවිතක්කො, නො අනිදානං? නෙක්ඛම්මධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා, නෙක්ඛම්මසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො, නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මච්ඡන්දො, නෙක්ඛම්මච්ඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මපරිළාහො, නෙක්ඛම්මපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති නෙක්ඛම්මපරියෙසනා; නෙක්ඛම්මපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො සුතවා අරියසාවකො තීහි ඨානෙහි සම්මා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย เนกขัมมวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร อพยาบาทวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร อวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นเพราะมีเหตุ ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะไม่มีเหตุอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยเนกขัมมธาตุ เนกขัมมสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมสัญญา เนกขัมมสังกัปปะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมสังกัปปะ เนกขัมมฉันทะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมฉันทะ เนกขัมมปริฬาหะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมปริฬาหะ เนกขัมมปริเยสนาจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับ แสวงหาเนกขัมมปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติชอบด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘අබ්‍යාපාදධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා, අබ්‍යාපාදසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පො…පෙ… අබ්‍යාපාදච්ඡන්දො… අබ්‍යාපාදපරිළාහො… අබ්‍යාපාදපරියෙසනා, අබ්‍යාපාදපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො සුතවා අරියසාවකො තීහි ඨානෙහි සම්මා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยอพยาบาทธาตุ อพยาบาทสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยอพยาบาทสัญญา อพยาบาทสังกัปปะจึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อพยาบาทฉันทะ... อพยาบาทปริฬาหะ... อพยาบาทปริเยสนา... ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับ แสวงหาอพยาบาทปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติชอบด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘අවිහිංසාධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති අවිහිංසාසඤ්ඤා, අවිහිංසාසඤ්ඤං පටිච්ච උප්පජ්ජති අවිහිංසාසඞ්කප්පො, අවිහිංසාසඞ්කප්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති අවිහිංසාඡන්දො, අවිහිංසාඡන්දං පටිච්ච උප්පජ්ජති අවිහිංසාපරිළාහො, අවිහිංසාපරිළාහං පටිච්ච උප්පජ්ජති අවිහිංසාපරියෙසනා; අවිහිංසාපරියෙසනං, භික්ඛවෙ, පරියෙසමානො සුතවා අරියසාවකො තීහි ඨානෙහි සම්මා පටිපජ්ජති – කායෙන, වාචාය, මනසා.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยอวิหิงสาธาตุ อวิหิงสาสัญญาจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยอวิหิงสาสัญญา อวิหิงสาสังกัปปะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยอวิหิงสาสังกัปปะ อวิหิงสาฉันทะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยอวิหิงสาฉันทะ อวิหิงสาปริฬาหะจึงเกิดขึ้น เพราะอาศัยอวิหิงสาปริฬาหะ อวิหิงสาปริเยสนาจึงเกิดขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับ แสวงหาอวิหิงสาปริเยสนาอยู่ ย่อมประพฤติชอบด้วยสถาน ๓ คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ආදිත්තං තිණුක්කං සුක්ඛෙ තිණදායෙ නික්ඛිපෙය්‍ය; තමෙනං හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච ඛිප්පමෙව නිබ්බාපෙය්‍ය. එවඤ්හි, භික්ඛවෙ, යෙ තිණකට්ඨනිස්සිතා පාණා තෙ න අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යො හි කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා උප්පන්නං විසමගතං සඤ්ඤං ඛිප්පමෙව පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති [Pg.367] අනභාවං ගමෙති, සො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං; කායස්ස ච භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงทิ้งคบหญ้าที่ไฟติดโพลงไว้ในป่าหญ้าที่แห้ง เขาพึงใช้มือและเท้ารีบดับคบหญ้านั้นเสียโดยพลัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายที่อาศัยหญ้าและไม้เหล่านั้นก็จะไม่ถึงความพินาศฉิบหาย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์คนใดคนหนึ่งก็ตาม เมื่อสัญญาที่ผิดธรรมดาเกิดขึ้น ก็รีบละ บรรเทา ทำให้สิ้นสุด นำไปสู่ความไม่มีอีก ฉันนั้นเหมือนกัน สมณะหรือพราหมณ์นั้นย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีทุกข์ ไม่มีกิเลสเครื่องร้อยรัด ไม่มีความเดือดร้อนในอัตภาพนี้ทีเดียว และหลังจากตายเพราะกายแตก ก็พึงหวังสุคติได้

---

3. ගිඤ්ජකාවසථසුත්තං

๓. คิญชกาวสถสูตร

---

97. එකං සමයං භගවා ඤාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๙๗. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่คิญชกาวสถะ เขตหมู่บ้านนาทิกะ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า 'ภิกษุทั้งหลาย' ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า 'พระพุทธเจ้าข้า' พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘ධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤා, උප්පජ්ජති දිට්ඨි, උප්පජ්ජති විතක්කො’’ති. එවං වුත්තෙ, ආයස්මා කච්චානො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යායං, භන්තෙ, දිට්ඨි – ‘අසම්මාසම්බුද්ධෙසු සම්මාසම්බුද්ධා’ති, අයං නු ඛො, භන්තෙ, දිට්ඨි කිං පටිච්ච පඤ්ඤායතී’’ති?

ภิกษุทั้งหลาย สัญญาย่อมเกิดขึ้น ทิฏฐิย่อมเกิดขึ้น วิตกย่อมเกิดขึ้น เพราะอาศัยธาตุ' เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระกัจจานะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิที่ว่า 'ในหมู่ผู้ที่ไม่ใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า (กลับเห็น) ว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า' ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐินี้ปรากฏขึ้นเพราะอาศัยอะไรหนอ พระเจ้าข้า'

---

‘‘මහති ඛො එසා, කච්චාන, ධාතු යදිදං අවිජ්ජාධාතු. හීනං, කච්චාන, ධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති හීනා සඤ්ඤා, හීනා දිට්ඨි, හීනො විතක්කො, හීනා චෙතනා, හීනා පත්ථනා, හීනො පණිධි, හීනො පුග්ගලො, හීනා වාචා; හීනං ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති; හීනා තස්ස උපපත්තීති වදාමි.

กัจจานะ ธาตุนี้เป็นธาตุใหญ่ คือ อวิชชาธาตุ กัจจานะ เพราะอาศัยธาตุที่เลว สัญญาที่เลวจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิที่เลว วิตกที่เลว เจตนาที่เลว ความปรารถนาที่เลว ความตั้งใจที่เลว บุคคลที่เลว วาจาที่เลวจึงเกิดขึ้น เขาย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งสิ่งเลว เรากล่าวว่า อุบัติของเขาย่อมเลว

---

‘‘මජ්ඣිමං, කච්චාන, ධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති මජ්ඣිමා සඤ්ඤා, මජ්ඣිමා දිට්ඨි, මජ්ඣිමො විතක්කො, මජ්ඣිමා චෙතනා, මජ්ඣිමා පත්ථනා, මජ්ඣිමො පණිධි, මජ්ඣිමො පුග්ගලො, මජ්ඣිමා වාචා; මජ්ඣිමං ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති; මජ්ඣිමා තස්ස උපපත්තීති වදාමි.

กัจจานะ เพราะอาศัยธาตุปานกลาง สัญญาปานกลางจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิปานกลาง วิตกปานกลาง เจตนาปานกลาง ความปรารถนาปานกลาง ความตั้งใจปานกลาง บุคคลปานกลาง วาจาปานกลางจึงเกิดขึ้น เขาย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งสิ่งปานกลาง เรากล่าวว่า อุบัติของเขาย่อมปานกลาง

---

‘‘පණීතං, කච්චාන, ධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති පණීතා සඤ්ඤා, පණීතා දිට්ඨි, පණීතො විතක්කො, පණීතා චෙතනා, පණීතා පත්ථනා, පණීතො පණිධි, පණීතො පුග්ගලො, පණීතා වාචා; පණීතං ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පට්ඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති; පණීතා තස්ස උපපත්තීති වදාමී’’ති. තතියං.

กัจจานะ เพราะอาศัยธาตุที่ประณีต สัญญาที่ประณีตจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิที่ประณีต วิตกที่ประณีต เจตนาที่ประณีต ความปรารถนาที่ประณีต ความตั้งใจที่ประณีต บุคคลที่ประณีต วาจาที่ประณีตจึงเกิดขึ้น เขาย่อมบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้ตื้น ซึ่งสิ่งที่ประณีต เรากล่าวว่า อุบัติของเขาย่อมประณีต

---

4. හීනාධිමුත්තිකසුත්තං

๔. หีนาธิมุตติกสูตร

---

98. සාවත්ථියං [Pg.368] විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๙๘. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกที่มีอัธยาศัยเลวย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยเลว พวกที่มีอัธยาศัยดีงามย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยดีงาม

---

‘‘අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้คบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกที่มีอัธยาศัยเลวก็ได้คบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยเลว พวกที่มีอัธยาศัยดีงามก็ได้คบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยดีงาม

---

‘‘අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาล สัตว์ทั้งหลายก็จักคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกที่มีอัธยาศัยเลวก็จักคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยเลว พวกที่มีอัธยาศัยดีงามก็จักคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยดีงาม

---

‘‘එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในปัจจุบันกาลนี้ สัตว์ทั้งหลายก็ย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกที่มีอัธยาศัยเลวย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยเลว พวกที่มีอัธยาศัยดีงามย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่มีอัธยาศัยดีงาม

---

5. චඞ්කමසුත්තං

๕. จังกมสูตร

---

99. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො මහාමොග්ගල්ලානො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො මහාකස්සපො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො අනුරුද්ධො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො පුණ්ණො මන්තානිපුත්තො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො උපාලි සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; ආයස්මාපි ඛො ආනන්දො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති; දෙවදත්තොපි ඛො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං භගවතො අවිදූරෙ චඞ්කමති.

๙๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตพระนครราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระมหาโมคคัลลานะก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระมหากัสสปะก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระอนุรุทธะก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระปุณณะ มันตานีบุตรก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระอุบาลีก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้ท่านพระอานนท์ก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป แม้พระเทวทัตก็เดินจงกรมอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พร้อมด้วยภิกษุหลายรูป

---

අථ [Pg.369] ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මහාපඤ්ඤා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මොග්ගල්ලානං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ මහිද්ධිකා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, කස්සපං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ධුතවාදා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අනුරුද්ධං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ දිබ්බචක්ඛුකා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, පුණ්ණං මන්තානිපුත්තං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ධම්මකථිකා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, උපාලිං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ විනයධරා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආනන්දං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ බහුස්සුතා. පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තං සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං චඞ්කමන්ත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සබ්බෙ ඛො එතෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පාපිච්ඡා’’.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นสารีบุตรกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้มีปัญญามาก พวกเธอเห็นโมคคัลลานะกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้มีฤทธิ์มาก พวกเธอเห็นกัสสปะกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้ทรงธุดงค์ พวกเธอเห็นอนุรุทธะกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้มีทิพยจักษุ พวกเธอเห็นปุณณะ มันตานีบุตร กำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นธรรมกถึก พวกเธอเห็นอุบาลีกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้ทรงวินัย พวกเธอเห็นอานนท์กำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นพหูสูต พวกเธอเห็นเทวทัตกำลังจงกรมอยู่กับภิกษุจำนวนมากหรือไม่” “เห็น พระเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นผู้มีความปรารถนาลามก”

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้คบค้ากัน ได้สมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ได้คบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ได้คบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี

---

‘‘අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาล สัตว์ทั้งหลายก็จักคบค้ากัน จักสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว จักคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว พวกคนที่มีอัธยาศัยดี จักคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี

---

‘‘එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. පඤ්චමං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในบัดนี้ ในปัจจุบันกาล สัตว์ทั้งหลายก็ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี” จบสูตรที่ ๕

---

6. සගාථාසුත්තං

๖. สคาถาสูตร

---

100. සාවත්ථියං [Pg.370] විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු’’.

๑๐๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้คบค้ากัน ได้สมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ได้คบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว”

---

‘‘අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาล สัตว์ทั้งหลายก็จักคบค้ากัน จักสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว จักคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว

---

‘‘එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในบัดนี้ ในปัจจุบันกาล สัตว์ทั้งหลายก็ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගූථො ගූථෙන සංසන්දති සමෙති; මුත්තං මුත්තෙන සංසන්දති සමෙති; ඛෙළො ඛෙළෙන සංසන්දති සමෙති; පුබ්බො පුබ්බෙන සංසන්දති සමෙති; ලොහිතං ලොහිතෙන සංසන්දති සමෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො අද්ධානං…පෙ… අනාගතම්පි ඛො අද්ධානං…පෙ… එතරහිපි ඛො පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนอุจจาระย่อมเข้ากันได้กับอุจจาระ ปัสสาวะย่อมเข้ากันได้กับปัสสาวะ น้ำลายย่อมเข้ากันได้กับน้ำลาย น้ำหนองย่อมเข้ากันได้กับน้ำหนอง โลหิตย่อมเข้ากันได้กับโลหิต ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว แม้ในอดีตกาล...ฯลฯ... แม้ในอนาคตกาล...ฯลฯ... แม้ในบัดนี้ ในปัจจุบันกาล สัตว์ทั้งหลายก็ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยเลว ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยเลว

---

‘‘ධාතුසොව භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු. කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้คบค้ากัน ได้สมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ได้คบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี

---

‘‘අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං…පෙ… එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาล...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในบัดนี้ ในปัจจุบันกาล สัตว์ทั้งหลายก็ย่อมคบค้ากัน ย่อมสมาคมกันโดยธาตุนั่นเทียว คือ พวกคนที่มีอัธยาศัยดี ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดี

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඛීරං ඛීරෙන සංසන්දති සමෙති; තෙලං තෙලෙන සංසන්දති සමෙති; සප්පි සප්පිනා සංසන්දති සමෙති; මධු මධුනා සංසන්දති සමෙති; ඵාණිතං ඵාණිතෙන සංසන්දති සමෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ධාතුසොව [Pg.371] සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො අද්ධානං… අනාගතම්පි ඛො අද්ධානං… එතරහිපි ඛො පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนน้ำนมย่อมเข้ากันได้สนิทกับน้ำนม น้ำมันย่อมเข้ากันได้สนิทกับน้ำมัน เนยใสย่อมเข้ากันได้สนิทกับเนยใส น้ำผึ้งย่อมเข้ากันได้สนิทกับน้ำผึ้ง น้ำอ้อยย่อมเข้ากันได้สนิทกับน้ำอ้อย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ ฉันนั้นเหมือนกัน พวกคนที่มีอัธยาศัยดีงามย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดีงาม แม้ในอดีตกาล... แม้ในอนาคตกาล... แม้ในปัจจุบันกาลนี้ สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ พวกคนที่มีอัธยาศัยดีงามย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่มีอัธยาศัยดีงาม

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตศาสดาตรัสพระดำรัสนี้แล้ว จึงได้ตรัสพระดำรัสอื่นอีกต่อไปว่า

---

‘‘සංසග්ගා වනථො ජාතො, අසංසග්ගෙන ඡිජ්ජති;

පරිත්තං දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ.

ป่าคือกิเลสเกิดเพราะความคลุกคลี ย่อมตัดขาดได้เพราะความไม่คลุกคลี บุคคลอาศัยท่อนไม้น้อยย่อมจมลงในมหาสมุทร ฉันใด

---

‘‘එවං කුසීතමාගම්ම, සාධුජීවිපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

แม้ผู้ที่มีชีวิตดีงามก็ย่อมจมลงเพราะอาศัยคนเกียจคร้าน ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะเหตุนั้น พึงเว้นคนเกียจคร้าน มีความเพียรเลวทรามนั้นเสีย

---

‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායීහි ;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’ති.

พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิตทั้งหลาย ผู้สงัด ผู้ประเสริฐ ผู้มีตนส่งไปแล้ว ผู้เพ่งพินิจ ผู้ปรารภความเพียรเป็นนิตย์เถิด

---

7. අස්සද්ධසංසන්දනසුත්තං

๗. อัสสัทธสังสันทนสูตร

---

101. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๐๑. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนที่ไม่ละอายบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่ละอายบาป พวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาป พวกคนที่มีสุตะน้อย ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่มีสุตะน้อย พวกคนเกียจคร้าน ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนเกียจคร้าน พวกคนมีสติหลงลืม ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีสติหลงลืม พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญาทราม

---

‘‘අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้เข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุแล้ว คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่มีศรัทธาแล้ว พวกคนที่ไม่ละอายบาป ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่ละอายบาปแล้ว พวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาป ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาปแล้ว พวกคนที่มีสุตะน้อย ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่มีสุตะน้อยแล้ว พวกคนเกียจคร้าน ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนเกียจคร้านแล้ว พวกคนมีสติหลงลืม ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีสติหลงลืมแล้ว พวกคนมีปัญญาทราม ได้เข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญาทรามแล้ว

---

‘‘අනාගතම්පි [Pg.372] ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං…පෙ… අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං…පෙ… කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං…පෙ… මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං…පෙ… දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในอนาคตกาล สัตว์ทั้งหลายก็จักเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา จักเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนที่ไม่ละอายบาป จักเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่ละอายบาป พวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาป...ฯลฯ... พวกคนที่มีสุตะน้อย...ฯลฯ... พวกคนเกียจคร้าน...ฯลฯ... พวกคนมีสติหลงลืม...ฯลฯ... พวกคนมีปัญญาทราม จักเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญาทราม

---

‘‘එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං…පෙ… අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං…පෙ… අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං…පෙ… කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං…පෙ… මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในปัจจุบันกาลนี้ สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนที่ไม่ละอายบาป...ฯลฯ... พวกคนที่ไม่เกรงกลัวบาป...ฯลฯ... พวกคนที่มีสุตะน้อย...ฯลฯ... พวกคนเกียจคร้าน...ฯลฯ... พวกคนมีสติหลงลืม ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีสติหลงลืม พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญาทราม

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං…පෙ… අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ คือ พวกคนมีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีความละอายบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีความละอายบาป พวกคนมีความเกรงกลัวบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีความเกรงกลัวบาป พวกคนที่เป็นพหูสูต ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่เป็นพหูสูต พวกคนที่ปรารภความเพียร ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ปรารภความเพียร พวกคนมีสติตั้งมั่น ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีสติตั้งมั่น พวกคนมีปัญญา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญา แม้ในอดีตกาล...ฯลฯ... แม้ในอนาคตกาล...ฯลฯ... แม้ในปัจจุบันกาลนี้ สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ คือ พวกคนมีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีปัญญา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญา

---

8. අස්සද්ධමූලකසුත්තං

๘. อัสสัทธมูลกสูตร

---

102. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු…පෙ… අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති…පෙ….

๑๐๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนที่ไม่ละอายบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนที่ไม่ละอายบาป พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญาทราม พวกคนมีศรัทธา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีความละอายบาป ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีความละอายบาป พวกคนมีปัญญา ย่อมเข้ากันได้สนิทกันกับพวกคนมีปัญญา ภิกษุทั้งหลาย แม้ในอดีตกาล สัตว์ทั้งหลายก็ได้เข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุแล้ว...ฯลฯ... แม้ในอนาคตกาล สัตว์ทั้งหลายก็จักเข้ากันได้สนิทกันโดยธาตุ...ฯลฯ...

---

‘‘එතරහිපි [Pg.373] ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති. (1)

ภิกษุทั้งหลาย แม้ในบัดนี้ ในกาลปัจจุบัน สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้โดยธาตุเทียว คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีหิริ พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีหิริ พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ… පඨමවාරො විය විත්ථාරෙතබ්බො. (2)

ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้โดยธาตุเทียว คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีโอตตัปปะ พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีโอตตัปปะ พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ... พึงขยายความให้พิสดารเหมือนวาระที่ ๑

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ…පෙ… අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (3)

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนมีการสดับน้อย ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับน้อย พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีการสดับมาก ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับมาก พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ…පෙ… අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (4)

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนเกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนเกียจคร้าน พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีศรัทธา พวกคนปรารภความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนปรารภความเพียร พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ…පෙ… අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති…පෙ…. අට්ඨමං. (5)

ภิกษุทั้งหลาย ...ฯลฯ... คือ พวกคนที่ไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนที่ไม่มีศรัทธา พวกคนมีสติหลงลืม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีสติหลงลืม พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีศรัทธา พวกคนมีสติตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีสติตั้งมั่น พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ... (สูตรที่ ๘)

---

9. අහිරිකමූලකසුත්තං

๙. อหิริกมูลกสูตร

---

103. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව…පෙ… අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති[Pg.374], දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සසන්දන්ති සමෙන්ති, ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (1)

๑๐๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... โดยธาตุเทียว ...ฯลฯ... คือ พวกคนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีหิริ พวกคนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีโอตตัปปะ พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีหิริ พวกคนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีโอตตัปปะ พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (2)

คือ พวกคนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีหิริ พวกคนมีการสดับน้อย ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับน้อย พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีหิริ พวกคนมีการสดับมาก ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับมาก พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (3)

คือ พวกคนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีหิริ พวกคนเกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนเกียจคร้าน พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีหิริ พวกคนปรารภความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนปรารภความเพียร พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති…පෙ…. නවමං. (4)

คือ พวกคนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีหิริ พวกคนมีสติหลงลืม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีสติหลงลืม พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีหิริ พวกคนมีสติตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีสติตั้งมั่น พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ... (สูตรที่ ๙)

---

10. අනොත්තප්පමූලකසුත්තං

๑๐. อโนตตัปปมูลกสูตร

---

104. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (1)

๑๐๔. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้โดยธาตุเทียว คือ พวกคนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีโอตตัปปะ พวกคนมีการสดับน้อย ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับน้อย พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีโอตตัปปะ พวกคนมีการสดับมาก ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีการสดับมาก พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (2)

คือ พวกคนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนไม่มีโอตตัปปะ พวกคนเกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนเกียจคร้าน พวกคนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญาทราม ส่วนพวกคนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีโอตตัปปะ พวกคนปรารภความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนปรารภความเพียร พวกคนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกัน เข้ากันได้กับพวกคนมีปัญญา ...ฯลฯ...

---

‘‘අනොත්තප්පිනො [Pg.375] අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති…පෙ…. දසමං. (3)

“คนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีโอตตัปปะ คนมีสติหลงลืม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติหลงลืม คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม คนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีโอตตัปปะ คนมีสติตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติตั้งมั่น คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา ฯลฯ สูตรที่ ๑๐ (๓)

---

11. අප්පස්සුතමූලකසුත්තං

๑๑. อัปปัสสุตมูลกสูตร

---

105. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති…පෙ…. (1)

๑๐๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ฯลฯ “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ คนที่ได้สดับน้อย ย่อมคบค้าสมาคมกับคนที่ได้สดับน้อย คนเกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเกียจคร้าน คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม คนที่ได้สดับมาก ย่อมคบค้าสมาคมกับคนที่ได้สดับมาก คนปรารภความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกับคนปรารภความเพียร คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา ฯลฯ (๑)”

---

‘‘අප්පස්සුතා අප්පස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බහුස්සුතා බහුස්සුතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති…පෙ…. එකාදසමං. (2)

“คนที่ได้สดับน้อย ย่อมคบค้าสมาคมกับคนที่ได้สดับน้อย คนมีสติหลงลืม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติหลงลืม คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม คนที่ได้สดับมาก ย่อมคบค้าสมาคมกับคนที่ได้สดับมาก คนมีสติตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติตั้งมั่น คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา ฯลฯ สูตรที่ ๑๑ (๒)”

---

12. කුසීතමූලකසුත්තං

๑๒. กุสีตมูลกสูตร

---

106. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. කුසීතා කුසීතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුට්ඨස්සතිනො මුට්ඨස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ආරද්ධවීරියා ආරද්ධවීරියෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; උපට්ඨිතස්සතිනො උපට්ඨිතස්සතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තීති…පෙ…. ද්වාදසමං.

๑๐๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ฯลฯ “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ คนเกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเกียจคร้าน คนมีสติหลงลืม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติหลงลืม คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม คนปรารภความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกับคนปรารภความเพียร คนมีสติตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีสติตั้งมั่น คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา ฯลฯ สูตรที่ ๑๒”

---

දුතියො වග්ගො.

ทุติยวรรค

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนี้

---

සත්තිමා [Pg.376] සනිදානඤ්ච, ගිඤ්ජකාවසථෙන ච;

හීනාධිමුත්ති චඞ්කමං, සගාථා අස්සද්ධසත්තමං.

สัตตธาตุสูตร สนิทานสูตร คิญชกาวสถสูตร หีนาธิมุตติสูตร จังกมสูตร สคาถสูตร และอัสสัทธสูตรเป็นที่ ๗

---

අස්සද්ධමූලකා පඤ්ච, චත්තාරො අහිරිකමූලකා;

අනොත්තප්පමූලකා තීණි, දුවෙ අප්පස්සුතෙන ච.

อัสสัทธมูลกสูตร ๕ สูตร อหิริกมูลกสูตร ๔ สูตร อโนตตัปปมูลกสูตร ๓ สูตร และอัปปัสสุตสูตร ๒ สูตร

---

කුසීතං එකකං වුත්තං, සුත්තන්තා තීණි පඤ්චකා;

බාවීසති වුත්තා සුත්තා, දුතියො වග්ගො පවුච්චතීති.

กุสีตสูตร ๑ สูตร สุตตันตะ ๓ สูตร ๕ วรรค มี ๒๒ สูตร ท่านเรียกว่า ทุติยวรรค

---

3. කම්මපථවග්ගො

๓. กัมมปถวรรค

---

1. අසමාහිතසුත්තං

๑. อสมาหิตสูตร

---

107. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අසමාහිතා අසමාහිතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๐๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ฯลฯ “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ คนไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีศรัทธา คนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีหิริ คนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีโอตตัปปะ คนมีจิตไม่ตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีจิตไม่ตั้งมั่น คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม”

---

‘‘සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සමාහිතා සමාහිතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. පඨමං.

“คนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีศรัทธา คนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีหิริ คนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีโอตตัปปะ คนมีจิตตั้งมั่น ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีจิตตั้งมั่น คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา สูตรที่ ๑”

---

2. දුස්සීලසුත්තං

๒. ทุสสีลสูตร

---

108. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අස්සද්ධා අස්සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අහිරිකා අහිරිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අනොත්තප්පිනො අනොත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුස්සීලා දුස්සීලෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; දුප්පඤ්ඤා දුප්පඤ්ඤෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๐๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ฯลฯ “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ คนไม่มีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีศรัทธา คนไม่มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีหิริ คนไม่มีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนไม่มีโอตตัปปะ คนทุศีล ย่อมคบค้าสมาคมกับคนทุศีล คนมีปัญญาทราม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญาทราม”

---

‘‘සද්ධා සද්ධෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; හිරිමනා හිරිමනෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඔත්තප්පිනො ඔත්තප්පීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සීලවන්තො [Pg.377] සීලවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පඤ්ඤවන්තො පඤ්ඤවන්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. දුතියං.

“คนมีศรัทธา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีศรัทธา คนมีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีหิริ คนมีโอตตัปปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีโอตตัปปะ คนมีศีล ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีศีล คนมีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมีปัญญา สูตรที่ ๒”

---

3. පඤ්චසික්ඛාපදසුත්තං

๓. ปัญจสิกขาปทสูตร

---

109. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. පාණාතිපාතිනො පාණාතිපාතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අදින්නාදායිනො අදින්නාදායීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනො කාමෙසුමිච්ඡාචාරීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුසාවාදිනො මුසාවාදීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨායිනො සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨායීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๐๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ฯลฯ “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ คนมักฆ่าสัตว์ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมักฆ่าสัตว์ คนมักลักทรัพย์ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมักลักทรัพย์ คนมักประพฤติผิดในกาม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมักประพฤติผิดในกาม คนมักพูดเท็จ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมักพูดเท็จ คนมักดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ย่อมคบค้าสมาคมกับคนมักดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท”

---

‘‘පාණාතිපාතා පටිවිරතා පාණාතිපාතා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අදින්නාදානා පටිවිරතා අදින්නාදානා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුසාවාදා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. තතියං.

“คนเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ คนเว้นขาดจากการลักทรัพย์ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเว้นขาดจากการลักทรัพย์ คนเว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม คนเว้นขาดจากการพูดเท็จ ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเว้นขาดจากการพูดเท็จ คนเว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ย่อมคบค้าสมาคมกับคนเว้นขาดจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท สูตรที่ ๓”

---

4. සත්තකම්මපථසුත්තං

๔. สัตตกัมมปถสูตร

---

110. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. පාණාතිපාතිනො පාණාතිපාතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අදින්නාදායිනො අදින්නාදායීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනො කාමෙසුමිච්ඡාචාරීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මුසාවාදිනො මුසාවාදීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; පිසුණවාචා පිසුණවාචෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඵරුසවාචා ඵරුසවාචෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්ඵප්පලාපිනො සම්ඵප්පලාපීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๑๐. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกมีปกติฆ่าสัตว์ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติฆ่าสัตว์ พวกมีปกติลักทรัพย์ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติลักทรัพย์ พวกมีปกติประพฤติผิดในกามย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติประพฤติผิดในกาม พวกมีปกติพูดเท็จย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติพูดเท็จ พวกมีปกติพูดส่อเสียดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติพูดส่อเสียด พวกมีปกติพูดคำหยาบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติพูดคำหยาบ พวกมีปกติพูดเพ้อเจ้อย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติพูดเพ้อเจ้อ”

---

‘‘පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… අදින්නාදානා පටිවිරතා… කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා… මුසාවාදා පටිවිරතා… පිසුණාය වාචාය පටිවිරතා පිසුණාය වාචාය පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතා ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතා සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. චතුත්ථං.

“พวกที่เว้นขาดจากปาณาติบาต ฯลฯ เว้นขาดจากอทินนาทาน ฯลฯ เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร ฯลฯ เว้นขาดจากมุสาวาท ฯลฯ พวกที่เว้นขาดจากปิสุณาวาจา ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่เว้นขาดจากปิสุณาวาจา พวกที่เว้นขาดจากผรุสวาจา ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่เว้นขาดจากผรุสวาจา พวกที่เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ” จบ สูตรที่ ๔

---

5. දසකම්මපථසුත්තං

๕. ทสกัมมปถสูตรที่ ๕

---

111. සාවත්ථියං [Pg.378] විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. පාණාතිපාතිනො පාණාතිපාතීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අදින්නාදායිනො…පෙ… කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනො… මුසාවාදිනො… පිසුණවාචා… ඵරුසවාචා… සම්ඵප්පලාපිනො සම්ඵප්පලාපීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අභිජ්ඣාලුනො අභිජ්ඣාලූහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; බ්‍යාපන්නචිත්තා බ්‍යාපන්නචිත්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๑๑. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกมีปกติฆ่าสัตว์ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติฆ่าสัตว์ พวกมีปกติลักทรัพย์ ฯลฯ พวกมีปกติประพฤติผิดในกาม พวกมีปกติพูดเท็จ พวกมีปกติพูดส่อเสียด พวกมีปกติพูดคำหยาบ พวกมีปกติพูดเพ้อเจ้อย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีปกติพูดเพ้อเจ้อ พวกมีความเพ่งเล็งจัดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเพ่งเล็งจัด พวกมีจิตพยาบาทย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีจิตพยาบาท พวกมีความเห็นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นผิด”

---

‘‘පාණාතිපාතා පටිවිරතා පාණාතිපාතා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අදින්නාදානා පටිවිරතා…පෙ… කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා… මුසාවාදා පටිවිරතා… පිසුණාය වාචාය… ඵරුසාය වාචාය… සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතා සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අනභිජ්ඣාලුනො අනභිජ්ඣාලූහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; අබ්‍යාපන්නචිත්තා අබ්‍යාපන්නචිත්තෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. පඤ්චමං.

“พวกที่เว้นขาดจากปาณาติบาตย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่เว้นขาดจากปาณาติบาต พวกที่เว้นขาดจากอทินนาทาน ฯลฯ พวกที่เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร พวกที่เว้นขาดจากมุสาวาท พวกที่เว้นขาดจากปิสุณาวาจา พวกที่เว้นขาดจากผรุสวาจา พวกที่เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ ย่อมคบค้าสมาคมกับพวกที่เว้นขาดจากสัมผัปปลาปะ พวกไม่มีความเพ่งเล็งจัดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกไม่มีความเพ่งเล็งจัด พวกไม่มีจิตพยาบาทย่อมคบค้าสมาคมกับพวกไม่มีจิตพยาบาท พวกมีความเห็นชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นชอบ” จบ สูตรที่ ๕

---

6. අට්ඨඞ්ගිකසුත්තං

๖. อัฏฐังคิกสูตรที่ ๖

---

112. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මිච්ඡාසඞ්කප්පා…පෙ… මිච්ඡාවාචා… මිච්ඡාකම්මන්තා… මිච්ඡාආජීවා… මිච්ඡාවායාමා… මිච්ඡාසතිනො … මිච්ඡාසමාධිනො මිච්ඡාසමාධීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්මාසඞ්කප්පා…පෙ… සම්මාවාචා… සම්මාකම්මන්තා… සම්මාආජීවා… සම්මාවායාමා… සම්මාසතිනො… සම්මාසමාධිනො සම්මාසමාධීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

๑๑๒. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกมีความเห็นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นผิด พวกมีความดำริผิด ฯลฯ มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความตั้งใจมั่นผิด พวกมีความเห็นชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นชอบ พวกมีความดำริชอบ ฯลฯ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความตั้งใจมั่นชอบ” จบ สูตรที่ ๖

---

7. දසඞ්ගසුත්තං

๗. ทสังคสูตรที่ ๗

---

113. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ධාතුසොව, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති. මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මිච්ඡාසඞ්කප්පා…පෙ… මිච්ඡාවාචා… මිච්ඡාකම්මන්තා… මිච්ඡාආජීවා… මිච්ඡාවායාමා… මිච්ඡාසතිනො [Pg.379]… මිච්ඡාසමාධිනො මිච්ඡාසමාධීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මිච්ඡාඤාණිනො මිච්ඡාඤාණීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; මිච්ඡාවිමුත්තිනො මිච්ඡාවිමුත්තීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති’’.

๑๑๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุเทียว คือ พวกมีความเห็นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นผิด พวกมีความดำริผิด ฯลฯ มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจมั่นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความตั้งใจมั่นผิด พวกมีความรู้ผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความรู้ผิด พวกมีความหลุดพ้นผิดย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความหลุดพ้นผิด”

---

‘‘සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්මාසඞ්කප්පා…පෙ… සම්මාවාචා… සම්මාකම්මන්තා… සම්මාආජීවා… සම්මාවායාමා… සම්මාසතිනො… සම්මාසමාධිනො… සම්මාඤාණිනො සම්මාඤාණීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති; සම්මාවිමුත්තිනො සම්මාවිමුත්තීහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති. සත්තමං.

“พวกมีความเห็นชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความเห็นชอบ พวกมีความดำริชอบ ฯลฯ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจมั่นชอบ พวกมีความรู้ชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความรู้ชอบ พวกมีความหลุดพ้นชอบย่อมคบค้าสมาคมกับพวกมีความหลุดพ้นชอบ” จบ สูตรที่ ๗

---

සත්තන්නං සුත්තන්තානං උද්දානං –

อุทานประจำสุตตันตะ ๗ สูตร

---

අසමාහිතං දුස්සීලං, පඤ්ච සික්ඛාපදානි ච;

සත්ත කම්මපථා වුත්තා, දසකම්මපථෙන ච;

ඡට්ඨං අට්ඨඞ්ගිකො වුත්තො, දසඞ්ගෙන ච සත්තමං.

อสมาหิตสูตร ทุสสีลยสูตร ปัญจสิกขาปทสูตร สัตตกัมมปถสูตร ทสกัมมปถสูตร อัฏฐังคิกสูตรที่ ๖ และทสังคสูตรที่ ๗

---

කම්මපථවග්ගො තතියො.

กัมมปถวรรคที่ ๓ จบ

---

4. චතුත්ථවග්ගො

๔. วรรคที่ ๔

---

1. චතුධාතුසුත්තං

๑. จตุธาตุสูตรที่ ๑

---

114. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ…පෙ… ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො. කතමා චතස්සො? පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, චතස්සො ධාතුයො’’ති. පඨමං.

๑๑๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๔ ประการนี้ ธาตุ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน) อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ) เตโชธาตุ (ธาตุไฟ) วาโยธาตุ (ธาตุลม) ภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๔ ประการนี้แล” จบ สูตรที่ ๑

---

2. පුබ්බෙසම්බොධසුත්තං

๒. ปุพเพสัมโพธสูตรที่ ๒

---

115. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘පුබ්බෙව මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි – ‘කො නු ඛො පථවීධාතුයා අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො ආපොධාතුයා අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො තෙජොධාතුයා [Pg.380] අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො වායොධාතුයා අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ’’’න්ති?

๑๑๕. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯลฯ “ภิกษุทั้งหลาย ก่อนตรัสรู้ เมื่อเรายังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ ได้มีความคิดคำนึงดังนี้ว่า ‘อะไรหนอเป็นคุณแห่งปฐวีธาตุ อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออก อะไรเป็นคุณแห่งอาโปธาตุ อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออก อะไรเป็นคุณแห่งเตโชธาตุ อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออก อะไรเป็นคุณแห่งวาโยธาตุ อะไรเป็นโทษ อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออก’”

---

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘යං ඛො පථවීධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං පථවීධාතුයා අස්සාදො; යං පථවීධාතු අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා, අයං පථවීධාතුයා ආදීනවො; යො පථවීධාතුයා ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං පථවීධාතුයා නිස්සරණං. යං ආපොධාතුං පටිච්ච…පෙ… යං තෙජොධාතුං පටිච්ච…පෙ… යං වායොධාතුං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං වායොධාතුයා අස්සාදො; යං වායොධාතු අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා, අයං වායොධාතුයා ආදීනවො; යො වායොධාතුයා ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං වායොධාතුයා නිස්සරණං’’’.

ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘สุขโสมนัสที่อาศัยปฐวีธาตุเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของปฐวีธาตุ การที่ปฐวีธาตุไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของปฐวีธาตุ การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในปฐวีธาตุได้ นี้เป็นอุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุ สุขโสมนัสที่อาศัยอาโปธาตุเกิดขึ้น...ฯลฯ... สุขโสมนัสที่อาศัยเตโชธาตุเกิดขึ้น...ฯลฯ... สุขโสมนัสที่อาศัยวาโยธาตุเกิดขึ้น นี้เป็นคุณของวาโยธาตุ การที่วาโยธาตุไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของวาโยธาตุ การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในวาโยธาตุได้ นี้เป็นอุบายเครื่องสลัดออกจากวาโยธาตุ’

---

‘‘යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං එවං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං න අබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං.

ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่ได้รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ เหล่านี้อย่างนี้ ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

---

‘‘යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං එවං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด เราได้รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ เหล่านี้อย่างนี้ เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ อนึ่ง ญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ จบสูตรที่ ๒

---

3. අචරිංසුත්තං

๓. อจรึงสูตรที่ ๓

---

116. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘පථවීධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං, යො පථවීධාතුයා අස්සාදො තදජ්ඣගමං, යාවතා පථවීධාතුයා අස්සාදො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. පථවීධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං, යො පථවීධාතුයා ආදීනවො තදජ්ඣගමං[Pg.381], යාවතා පථවීධාතුයා ආදීනවො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. පථවීධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං, යං පථවීධාතුයා නිස්සරණං තදජ්ඣගමං, යාවතා පථවීධාතුයා නිස්සරණං පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං’’.

๑๑๖. ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาคุณของปฐวีธาตุแล้ว ได้พบคุณของปฐวีธาตุนั้นแล้ว คุณของปฐวีธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นคุณนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาโทษของปฐวีธาตุแล้ว ได้พบโทษของปฐวีธาตุนั้นแล้ว โทษของปฐวีธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นโทษนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาอุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุแล้ว ได้พบอุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุนั้นแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นอุบายนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว

---

‘‘ආපොධාතුයාහං, භික්ඛවෙ…පෙ… තෙජොධාතුයාහං, භික්ඛවෙ… වායොධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, අස්සාදපරියෙසනං අචරිං, යො වායොධාතුයා අස්සාදො තදජ්ඣගමං, යාවතා වායොධාතුයා අස්සාදො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. වායොධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවපරියෙසනං අචරිං, යො වායොධාතුයා ආදීනවො තදජ්ඣගමං, යාවතා වායොධාතුයා ආදීනවො පඤ්ඤාය මෙ සො සුදිට්ඨො. වායොධාතුයාහං, භික්ඛවෙ, නිස්සරණපරියෙසනං අචරිං, යං වායොධාතුයා නිස්සරණං තදජ්ඣගමං, යාවතා වායොධාතුයා නිස්සරණං පඤ්ඤාය මෙ තං සුදිට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาคุณของอาโปธาตุ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาคุณของเตโชธาตุ... ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาคุณของวาโยธาตุแล้ว ได้พบคุณของวาโยธาตุนั้นแล้ว คุณของวาโยธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นคุณนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาโทษของวาโยธาตุแล้ว ได้พบโทษของวาโยธาตุนั้นแล้ว โทษของวาโยธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นโทษนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เราได้แสวงหาอุบายเครื่องสลัดออกจากวาโยธาตุแล้ว ได้พบอุบายเครื่องสลัดออกจากวาโยธาตุนั้นแล้ว อุบายเครื่องสลัดออกจากวาโยธาตุมีประมาณเท่าใด เราได้เห็นอุบายนั้นด้วยปัญญาดีแล้ว

---

‘‘යාවකීවඤ්චාහං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං න අබ්භඤ්ඤාසිං, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං.

ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่เรายังไม่ได้รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ เหล่านี้ ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

---

‘‘යතො ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, අථාහං, භික්ඛවෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි – ‘අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด เราได้รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ เหล่านี้ เมื่อนั้น เราจึงยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม’ ในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ อนึ่ง ญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ จบสูตรที่ ๓

---

4. නොචෙදංසුත්තං

๔. โนเจทังสูตรที่ ๔

---

117. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා පථවීධාතුයා සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා [Pg.382] ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි පථවීධාතුයා අස්සාදො, තස්මා සත්තා පථවීධාතුයා සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි පථවීධාතුයා ආදීනවො, තස්මා සත්තා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා පථවීධාතුයා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි පථවීධාතුයා නිස්සරණං, තස්මා සත්තා පථවීධාතුයා නිස්සරන්ති’’.

๑๑๗. ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของปฐวีธาตุนี้ไม่มี สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในปฐวีธาตุ แต่เพราะคุณของปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในปฐวีธาตุ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าโทษของปฐวีธาตุนี้ไม่มี สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ แต่เพราะโทษของปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุนี้ไม่มี สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากปฐวีธาตุได้ แต่เพราะอุบายเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากปฐวีธาตุได้

---

‘‘නො චෙදං, භික්ඛවෙ, ආපොධාතුයා අස්සාදො අභවිස්ස…පෙ… නො චෙදං, භික්ඛවෙ, තෙජොධාතුයා…පෙ… නො චෙදං, භික්ඛවෙ, වායොධාතුයා අස්සාදො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා වායොධාතුයා සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි වායොධාතුයා අස්සාදො, තස්මා සත්තා වායොධාතුයා සාරජ්ජන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, වායොධාතුයා ආදීනවො අභවිස්ස, නයිදං සත්තා වායොධාතුයා නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි වායොධාතුයා ආදීනවො, තස්මා සත්තා වායොධාතුයා නිබ්බින්දන්ති. නො චෙදං, භික්ඛවෙ, වායොධාතුයා නිස්සරණං අභවිස්ස, නයිදං සත්තා වායොධාතුයා නිස්සරෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි වායොධාතුයා නිස්සරණං, තස්මා සත්තා වායොධාතුයා නිස්සරන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอาโปธาตุนี้ไม่มีส่วนที่น่าเพลิดเพลิน...ฯลฯ... ถ้าเตโชธาตุนี้...ฯลฯ... ถ้าวาโยธาตุนี้ไม่มีส่วนที่น่าเพลิดเพลิน สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในวาโยธาตุ แต่เพราะวาโยธาตุมีส่วนที่น่าเพลิดเพลิน ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในวาโยธาตุ ถ้าวาโยธาตุนี้ไม่มีโทษ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในวาโยธาตุ แต่เพราะวาโยธาตุมีโทษ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ ถ้าวาโยธาตุนี้ไม่มีอุบายเครื่องสลัดออก สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากวาโยธาตุได้ แต่เพราะวาโยธาตุมีอุบายเครื่องสลัดออก ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากวาโยธาตุได้

---

‘‘යාවකීවඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං න අබ්භඤ්ඤංසු, නෙව තාවිමෙ භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදිකතෙන චෙතසා විහරිංසු.

ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่สัตว์เหล่านี้ยังไม่รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ ประการนี้ตามความเป็นจริง ตลอดเวลานั้น สัตว์เหล่านี้ก็ยังไม่ออกจากโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ไม่คลายออก ไม่หลุดพ้น มีใจถูกจำกัดอยู่

---

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තා ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො යථාභූතං අබ්භඤ්ඤංසු, අථ, භික්ඛවෙ, සත්තා සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්‍රහ්මකා සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය නිස්සටා විසංයුත්තා විප්පමුත්තා විමරියාදිකතෙන චෙතසා විහරන්තී’’ති. චතුත්ථං.

ภิกษุทั้งหลาย แต่เมื่อใด สัตว์เหล่านี้รู้ชัดคุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และอุบายเครื่องสลัดออกโดยความเป็นอุบายเครื่องสลัดออกของธาตุ ๔ ประการนี้ตามความเป็นจริง เมื่อนั้น สัตว์เหล่านี้จึงชื่อว่าออกจากโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ คลายออก หลุดพ้น มีใจปราศจากขอบเขตอยู่

---

5. එකන්තදුක්ඛසුත්තං

๕. เอกันตทุกขสูตรที่ ๕

---

118. සාවත්ථියං [Pg.383] විහරති…පෙ… ‘‘පථවීධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ, එකන්තදුක්ඛා අභවිස්ස දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, නයිදං සත්තා පථවීධාතුයා සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතු සුඛා සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා පථවීධාතුයා සාරජ්ජන්ති’’.

๑๑๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปฐวีธาตุนี้จักเป็นทุกข์โดยส่วนเดียว ติดเนื่องด้วยทุกข์ หยั่งลงสู่ทุกข์ ไม่เจือปนด้วยสุขไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในปฐวีธาตุ แต่เพราะปฐวีธาตุเป็นสุข ติดเนื่องด้วยสุข หยั่งลงสู่สุข ไม่เจือปนด้วยทุกข์ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในปฐวีธาตุ

---

‘‘ආපොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ…පෙ… තෙජොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ… වායොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ, එකන්තදුක්ඛා අභවිස්ස දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, නයිදං සත්තා වායොධාතුයා සාරජ්ජෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, වායොධාතු සුඛා සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, තස්මා සත්තා වායොධාතුයා සාරජ්ජන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอาโปธาตุ...ฯลฯ... ถ้าเตโชธาตุ... ถ้าวาโยธาตุนี้จักเป็นทุกข์โดยส่วนเดียว ติดเนื่องด้วยทุกข์ หยั่งลงสู่ทุกข์ ไม่เจือปนด้วยสุขไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในวาโยธาตุ แต่เพราะวาโยธาตุเป็นสุข ติดเนื่องด้วยสุข หยั่งลงสู่สุข ไม่เจือปนด้วยทุกข์ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในวาโยธาตุ

---

‘‘පථවීධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ, එකන්තසුඛා අභවිස්ස සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, නයිදං සත්තා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතු දුක්ඛා දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, තස්මා සත්තා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าปฐวีธาตุนี้จักเป็นสุขโดยส่วนเดียว ติดเนื่องด้วยสุข หยั่งลงสู่สุข ไม่เจือปนด้วยทุกข์ไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ แต่เพราะปฐวีธาตุเป็นทุกข์ ติดเนื่องด้วยทุกข์ หยั่งลงสู่ทุกข์ ไม่เจือปนด้วยสุข ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ

---

‘‘ආපොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ…පෙ… තෙජොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ… වායොධාතු චෙ හිදං, භික්ඛවෙ, එකන්තසුඛා අභවිස්ස සුඛානුපතිතා සුඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා දුක්ඛෙන, නයිදං සත්තා වායොධාතුයා නිබ්බින්දෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, වායොධාතු දුක්ඛා දුක්ඛානුපතිතා දුක්ඛාවක්කන්තා අනවක්කන්තා සුඛෙන, තස්මා සත්තා වායොධාතුයා නිබ්බින්දන්තී’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอาโปธาตุ...ฯลฯ... ถ้าเตโชธาตุ... ถ้าวาโยธาตุนี้จักเป็นสุขโดยส่วนเดียว ติดเนื่องด้วยสุข หยั่งลงสู่สุข ไม่เจือปนด้วยทุกข์ไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในวาโยธาตุ แต่เพราะวาโยธาตุเป็นทุกข์ ติดเนื่องด้วยทุกข์ หยั่งลงสู่ทุกข์ ไม่เจือปนด้วยสุข ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ

---

6. අභිනන්දසුත්තං

๖. อภินันทสูตรที่ ๖

---

119. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුං අභිනන්දති, දුක්ඛං සො අභිනන්දති. යො දුක්ඛං අභිනන්දති, අපරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි. යො ආපොධාතුං අභිනන්දති…පෙ… යො තෙජොධාතුං… යො වායොධාතුං අභිනන්දති, දුක්ඛං සො අභිනන්දති. යො දුක්ඛං අභිනන්දති, අපරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි’’.

๑๑๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดเพลิดเพลินปฐวีธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นยังไม่พ้นไปจากทุกข์’ ผู้ใดเพลิดเพลินอาโปธาตุ...ฯลฯ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นยังไม่พ้นไปจากทุกข์’

---

‘‘යො [Pg.384] ච ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුං නාභිනන්දති, දුක්ඛං සො නාභිනන්දති. යො දුක්ඛං නාභිනන්දති, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමි. යො ආපොධාතුං…පෙ… යො තෙජොධාතුං… යො වායොධාතුං නාභිනන්දති, දුක්ඛං සො නාභිනන්දති. යො දුක්ඛං නාභිනන්දති, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนผู้ใดไม่เพลิดเพลินปฐวีธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นพ้นไปจากทุกข์ได้’ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินอาโปธาตุ...ฯลฯ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ ผู้นั้นชื่อว่าไม่เพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดไม่เพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นพ้นไปจากทุกข์ได้’

---

7. උප්පාදසුත්තං

๗. อุปปาทสูตรที่ ๗

---

120. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො රොගානං ඨිති ජරාමරණස්ස පාතුභාවො. යො ආපොධාතුයා…පෙ… යො තෙජොධාතුයා… යො වායොධාතුයා උප්පාදො ඨිති අභිනිබ්බත්ති පාතුභාවො, දුක්ඛස්සෙසො උප්පාදො රොගානං ඨිති ජරාමරණස්ස පාතුභාවො’’.

๑๒๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด และความปรากฏแห่งปฐวีธาตุ นี้คือความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ ความตั้งอยู่แห่งโรค และความปรากฏแห่งชราและมรณะ ความเกิดขึ้นแห่งอาโปธาตุ...ฯลฯ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ ความตั้งอยู่ ความบังเกิด และความปรากฏแห่งวาโยธาตุ นี้คือความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ ความตั้งอยู่แห่งโรค และความปรากฏแห่งชราและมรณะ

---

‘‘යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, පථවීධාතුයා නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො රොගානං වූපසමො ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො. යො ආපොධාතුයා…පෙ… යො තෙජොධාතුයා… යො වායොධාතුයා නිරොධො වූපසමො අත්ථඞ්ගමො, දුක්ඛස්සෙසො නිරොධො රොගානං වූපසමො ජරාමරණස්ස අත්ථඞ්ගමො’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนความดับ ความสงบ และความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งปฐวีธาตุ นี้คือความดับแห่งทุกข์ ความสงบแห่งโรค และความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งชราและมรณะ ความดับแห่งอาโปธาตุ...ฯลฯ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ ความดับ ความสงบ และความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งวาโยธาตุ นี้คือความดับแห่งทุกข์ ความสงบแห่งโรค และความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งชราและมรณะ

---

8. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๘. สมณพราหมณสูตรที่ ๘

---

121. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො. කතමා චතස්සො? පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු. යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා; න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති’’.

๑๒๑. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔ ประการนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่า เป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ อนึ่ง ท่านเหล่านั้นย่อมไม่ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානන්ති, තෙ ච ඛො [Pg.385] මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා; තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. අට්ඨමං.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔ ประการนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรานับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่า เป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ อนึ่ง ท่านเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

9. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๙. ทุติยสมณพราหมณสูตร

---

122. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘චතස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො. කතමා චතස්සො? පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු. යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ඉමාසං චතුන්නං ධාතූනං සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති…පෙ… පජානන්ති…පෙ… සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. නවමං.

๑๒๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔ ประการนี้...ฯลฯ... รู้ชัด...ฯลฯ... ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

10. තතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๑๐. ตติยสมณพราหมณสูตร

---

123. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා පථවීධාතුං නප්පජානන්ති, පථවීධාතුසමුදයං නප්පජානන්ති, පථවීධාතුනිරොධං නප්පජානන්ති, පථවීධාතුනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති…පෙ… ආපොධාතුං නප්පජානන්ති… තෙජොධාතුං නප්පජානන්ති… වායොධාතුං නප්පජානන්ති, වායොධාතුසමුදයං නප්පජානන්ති, වායොධාතුනිරොධං නප්පජානන්ති, වායොධාතුනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා; න ච පන තෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති’’.

๑๒๓. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่รู้ชัดซึ่งปฐวีธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งปฐวีธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติอันเป็นทางถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ...ฯลฯ... ไม่รู้ชัดซึ่งอาโปธาตุ... ไม่รู้ชัดซึ่งเตโชธาตุ... ไม่รู้ชัดซึ่งวาโยธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งวาโยธาตุ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติอันเป็นทางถึงความดับแห่งวาโยธาตุ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่า เป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ อนึ่ง ท่านเหล่านั้นย่อมไม่ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะ หรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා පථවීධාතුං පජානන්ති, පථවීධාතුසමුදයං පජානන්ති, පථවීධාතුනිරොධං පජානන්ති, පථවීධාතුනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති… යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා…පෙ… ආපොධාතුං පජානන්ති… තෙජොධාතුං පජානන්ති… වායොධාතුං පජානන්ති, වායොධාතුසමුදයං පජානන්ති, වායොධාතුනිරොධං පජානන්ති, වායොධාතුනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානන්ති, තෙ [Pg.386] ච ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා; තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. දසමං.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง รู้ชัดซึ่งปฐวีธาตุ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งปฐวีธาตุ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติอันเป็นทางถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง...ฯลฯ... รู้ชัดซึ่งอาโปธาตุ... รู้ชัดซึ่งเตโชธาตุ... รู้ชัดซึ่งวาโยธาตุ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งวาโยธาตุ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติอันเป็นทางถึงความดับแห่งวาโยธาตุ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรานับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่า เป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ อนึ่ง ท่านเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

චතුත්ථො වග්ගො.

จตุตถวรรค

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

---

චතස්සො පුබ්බෙ අචරිං, නොචෙදඤ්ච දුක්ඛෙන ච;

අභිනන්දඤ්ච උප්පාදො, තයො සමණබ්‍රාහ්මණාති.

จตัสโสธาตุสูตร ปุพเพสูตร อาจริยสูตร โนเจทังสูตร ทุกขสูตร อภินันทสูตร อุปปาทสูตร และสมณพราหมณสูตร ๓ สูตร

---

ධාතුසංයුත්තං සමත්තං.

ธาตุสังยุต จบ

---

4. අනමතග්ගසංයුත්තං

๔. อนมตัคคสังยุต

---

1. පඨමවග්ගො

๑. ปฐมวรรค

---

1. තිණකට්ඨසුත්තං

๑. ติณกัฏฐสูตร

---

124. එවං [Pg.387] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๒๔. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘අනමතග්ගොයං භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො යං ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ තිණකට්ඨසාඛාපලාසං තං ඡෙත්වා එකජ්ඣං සංහරිත්වා චතුරඞ්ගුලං චතුරඞ්ගුලං ඝටිකං කත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය – ‘අයං මෙ මාතා, තස්සා මෙ මාතු අයං මාතා’ති, අපරියාදින්නාව භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස මාතුමාතරො අස්සු, අථ ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ තිණකට්ඨසාඛාපලාසං පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. එවං දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං පච්චනුභූතං තිබ්බං පච්චනුභූතං බ්‍යසනං පච්චනුභූතං, කටසී වඩ්ඪිතා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතු’’න්ති. පඨමං.

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงตัดหญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ ในชมพูทวีปนี้ แล้วรวมเข้าไว้ด้วยกัน ครั้นแล้วพึงทำเป็นท่อนๆ ขนาด ๔ นิ้ว วางไว้ว่า ‘นี้เป็นมารดาของเรา มารดาของมารดาเราองค์นี้’ ดูกรภิกษุทั้งหลาย มารดาของมารดาแห่งบุรุษนั้นยังไม่หมดสิ้นไปเลย แต่หญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ ในชมพูทวีปนี้พึงถึงความหมดสิ้นไป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้เสวยทุกข์ เสวยความรุนแรง เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ามาตลอดกาลนานเช่นนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็ควรจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ควรจะคลายกำหนัด ควรจะหลุดพ้นได้แล้ว

---

2. පථවීසුත්තං

๒. ปฐวีสูตร

---

125. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉමං මහාපථවිං කොලට්ඨිමත්තං කොලට්ඨිමත්තං මත්තිකාගුළිකං කරිත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය – ‘අයං මෙ පිතා, තස්ස මෙ පිතු අයං පිතා’ති, අපරියාදින්නාව භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස පිතුපිතරො අස්සු, අථායං මහාපථවී පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය[Pg.388]. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. එවං දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං පච්චනුභූතං තිබ්බං පච්චනුභූතං බ්‍යසනං පච්චනුභූතං, කටසී වඩ්ඪිතා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති. දුතියං.

๑๒๕. ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกไว้ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ เปรียบเหมือนบุรุษพึงทำมหาปฐพีนี้ให้เป็นก้อนดินขนาดเท่าเมล็ดพุทราแล้ววางไว้ว่า ‘นี่คือบิดาของเรา นี่คือบิดาของบิดาเรา’ ภิกษุทั้งหลาย บิดาและปู่ของบุรุษนั้นยังไม่ทันสิ้นสุด มหาปฐพีนี้พึงถึงความสิ้นไปหมดไปได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกไว้ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้เสวยทุกข์ เสวยความรุนแรง เสวยความพินาศมาตลอดกาลนานเช่นนี้ ป่าช้าได้พอกพูนขึ้นแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น

---

3. අස්සුසුත්තං

๓. อัสสุสูตร

---

126. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, යං වා චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති? ‘‘යථා ඛො මයං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාම, එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යං නො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති.

๑๒๖. ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกไว้ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อะไรหนอจะมากกว่ากัน ระหว่างน้ำตาที่หลั่งไหลของพวกเธอผู้คร่ำครวญร้องไห้อยู่ เพราะประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ เพราะพลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่พอใจ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้ กับน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตามที่ข้าพระองค์ทั้งหลายทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้ว น้ำตาที่หลั่งไหลของข้าพระองค์ทั้งหลายผู้คร่ำครวญร้องไห้อยู่ เพราะประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ เพราะพลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่พอใจ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้แหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛවෙ, සාධු ඛො මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථ. එතදෙව, භික්ඛවෙ, බහුතරං යං වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, මාතුමරණං පච්චනුභූතං; තෙසං වා මාතුමරණං පච්චනුභොන්තානං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, පිතුමරණං පච්චනුභූතං …පෙ… භාතුමරණං පච්චනුභූතං… භගිනිමරණං පච්චනුභූතං… පුත්තමරණං පච්චනුභූතං… ධීතුමරණං පච්චනුභූතං… ඤාතිබ්‍යසනං පච්චනුභූතං… භොගබ්‍යසනං පච්චනුභූතං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, රොගබ්‍යසනං පච්චනුභූතං, තෙසං වො රොගබ්‍යසනං පච්චනුභොන්තානං අමනාපසම්පයොගා මනාපවිප්පයොගා කන්දන්තානං රොදන්තානං අස්සු පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො [Pg.389] …පෙ… යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති. තතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ดีละ ดีละ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอทราบธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย น้ำตาที่หลั่งไหลของพวกเธอผู้คร่ำครวญร้องไห้อยู่ เพราะประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ เพราะพลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่พอใจ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้แหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้ประสบกับความตายของมารดามาตลอดกาลนาน น้ำตาที่หลั่งไหลของพวกเธอผู้ประสบกับความตายของมารดา คร่ำครวญร้องไห้อยู่ เพราะประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ เพราะพลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่พอใจ นั่นแหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้ประสบกับความตายของบิดา... ความตายของพี่ชายน้องชาย... ความตายของพี่สาวน้องสาว... ความตายของบุตร... ความตายของธิดา... ความพินาศแห่งญาติ... ความพินาศแห่งโภคะมาตลอดกาลนาน ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้ประสบกับความพินาศเพราะโรคมาตลอดกาลนาน น้ำตาที่หลั่งไหลของพวกเธอผู้ประสบกับความพินาศเพราะโรค คร่ำครวญร้องไห้อยู่ เพราะประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ เพราะพลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่พอใจ นั่นแหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้... เพียงเท่านี้ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น”

---

4. ඛීරසුත්තං

๔. ขีรสูตร

---

127. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං මාතුථඤ්ඤං පීතං, යං වා චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති? ‘‘යථා ඛො මයං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාම, එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යං නො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං මාතුථඤ්ඤං පීතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති.

๑๒๗. ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกไว้ ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อะไรหนอจะมากกว่ากัน ระหว่างน้ำนมมารดาที่พวกเธอดื่มแล้ว ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้ กับน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตามที่ข้าพระองค์ทั้งหลายทราบธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้ว น้ำนมมารดาที่ข้าพระองค์ทั้งหลายดื่มแล้ว ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้แหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย”

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛවෙ, සාධු ඛො මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථ. එතදෙව, භික්ඛවෙ, බහුතරං යං වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං මාතුථඤ්ඤං පීතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. චතුත්ථං.

“ภิกษุทั้งหลาย ดีละ ดีละ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอทราบธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย น้ำนมมารดาที่พวกเธอดื่มแล้ว ผู้แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ตลอดกาลนานนี้แหละมากกว่า ส่วนน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ตามไปไม่รู้... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น”

---

5. පබ්බතසුත්තං

๕. ปัพพตสูตร

---

128. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ආරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කීවදීඝො නු ඛො, භන්තෙ, කප්පො’’ති? ‘‘දීඝො ඛො, භික්ඛු, කප්පො. සො න සුකරො සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානි ඉති වා, එත්තකානි වස්සසතානි ඉති වා, එත්තකානි වස්සසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි වස්සසතසහස්සානි ඉති වා’’ති.

๑๒๘. ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กัปหนึ่งนานเท่าไรหนอ’ ‘ภิกษุ กัปหนึ่งนานนัก ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนับว่า เท่านี้ปี หรือว่า เท่านี้ร้อยปี หรือว่า เท่านี้พันปี หรือว่า เท่านี้แสนปี’

---

‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමං කාතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, මහාසෙලො පබ්බතො යොජනං ආයාමෙන යොජනං විත්ථාරෙන යොජනං උබ්බෙධෙන අච්ඡින්නො අසුසිරො එකග්ඝනො. තමෙනං පුරිසො වස්සසතස්ස වස්සසතස්ස අච්චයෙන කාසිකෙන වත්ථෙන [Pg.390] සකිං සකිං පරිමජ්ජෙය්‍ය. ඛිප්පතරං ඛො සො, භික්ඛු, මහාසෙලො පබ්බතො ඉමිනා උපක්කමෙන පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, න ත්වෙව කප්පො. එවං දීඝො, භික්ඛු, කප්පො. එවං දීඝානං ඛො, භික්ඛු, කප්පානං නෙකො කප්පො සංසිතො, නෙකං කප්පසතං සංසිතං, නෙකං කප්පසහස්සං සංසිතං, නෙකං කප්පසතසහස්සං සංසිතං. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛු, සංසාරො. පුබ්බා කොටි…පෙ… යාවඤ්චිදං, භික්ඛු, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති. පඤ්චමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์พอจะทรงทำอุปมาได้ไหม พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เราพอจะทำได้ เปรียบเหมือนภูเขาศิลาลูกใหญ่ ยาว ๑ โยชน์ กว้าง ๑ โยชน์ สูง ๑ โยชน์ ไม่มีช่อง ไม่มีโพรง เป็นแท่งทึบ บุรุษพึงเอาผ้าแคว้นกาสีมาลูบภูเขานั้น ๑๐๐ ปีต่อครั้ง ดูก่อนภิกษุ ภูเขาศิลาลูกใหญ่นั้น พึงถึงความสิ้นไปหมดไปด้วยความพยายามนี้ ยังเร็วกว่าแล ส่วนกัปหนึ่งยังไม่ถึงความสิ้นไปหมดไป ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งยาวนานอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุ กัปที่ยาวนานอย่างนี้ พวกเธอท่องเที่ยวไปแล้ว มิใช่กัปเดียว มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่ ๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ดูก่อนภิกษุ สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่รู้ไม่ได้ ที่สุดเบื้องต้น ...ฯลฯ... ดูก่อนภิกษุ ก็เพียงเท่านี้ ก็พอทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอเพื่อจะคลายกำหนัด พอเพื่อจะหลุดพ้น” สูตรที่ ๕

---

6. සාසපසුත්තං

๖. สาสปสูตร

---

129. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කීවදීඝො, නු ඛො, භන්තෙ, කප්පො’’ති? ‘‘දීඝො ඛො, භික්ඛු, කප්පො. සො න සුකරො සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානි ඉති වා…පෙ… එත්තකානි වස්සසතසහස්සානි ඉති වා’’ති.

๑๒๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... ครั้นภิกษุนั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กัปหนึ่งนานเท่าไรหนอ พระเจ้าข้า” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งนานนักแล กัปนั้นไม่ง่ายที่จะนับว่า เท่านี้ปี ...ฯลฯ... หรือเท่านี้แสนปี”

---

‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමං කාතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, ආයසං නගරං යොජනං ආයාමෙන යොජනං විත්ථාරෙන යොජනං උබ්බෙධෙන, පුණ්ණං සාසපානං ගුළිකාබද්ධං. තතො පුරිසො වස්සසතස්ස වස්සසතස්ස අච්චයෙන එකමෙකං සාසපං උද්ධරෙය්‍ය. ඛිප්පතරං ඛො සො, භික්ඛු මහාසාසපරාසි ඉමිනා උපක්කමෙන පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, න ත්වෙව කප්පො. එවං දීඝො ඛො, භික්ඛු, කප්පො. එවං දීඝානං ඛො, භික්ඛු, කප්පානං නෙකො කප්පො සංසිතො, නෙකං කප්පසතං සංසිතං, නෙකං කප්පසහස්සං සංසිතං, නෙකං කප්පසතසහස්සං සංසිතං. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛු, සංසාරො …පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. ඡට්ඨං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์พอจะทรงทำอุปมาได้ไหม พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เราพอจะทำได้ เปรียบเหมือนนครที่ทำด้วยเหล็ก ยาว ๑ โยชน์ กว้าง ๑ โยชน์ สูง ๑ โยชน์ เต็มด้วยเมล็ดพันธุ์ผักกาด อัดกันเป็นกลุ่มก้อน บุรุษพึงหยิบเมล็ดพันธุ์ผักกาดออกจากนครนั้น ๑๐๐ ปีต่อเมล็ด ดูก่อนภิกษุ กองเมล็ดพันธุ์ผักกาดกองใหญ่นั้น พึงถึงความสิ้นไปหมดไปด้วยความพยายามนี้ ยังเร็วกว่าแล ส่วนกัปหนึ่งยังไม่ถึงความสิ้นไปหมดไป ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งยาวนานอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุ กัปที่ยาวนานอย่างนี้ พวกเธอท่องเที่ยวไปแล้ว มิใช่กัปเดียว มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่ ๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ดูก่อนภิกษุ สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่รู้ไม่ได้ ...ฯลฯ... พอเพื่อจะหลุดพ้น” สูตรที่ ๖

---

7. සාවකසුත්තං

๗. สาวกสูตร

---

130. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘කීවබහුකා නු ඛො, භන්තෙ, කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා’’ති? ‘‘බහුකා ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.391], කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා. තෙ න සුකරා සඞ්ඛාතුං – ‘එත්තකා කප්පා ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතසහස්සානි ඉති වා’’’ති.

๑๓๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุหลายรูปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ...ฯลฯ... ครั้นภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กัปทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว ผ่านไปแล้ว มีมากเท่าไรหนอ พระเจ้าข้า” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัปทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว ผ่านไปแล้ว มีมากนักแล กัปเหล่านั้นไม่ง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้กัป เท่านี้ร้อยกัป เท่านี้พันกัป หรือเท่านี้แสนกัป’”

---

‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමං කාතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, භික්ඛවෙ’’ති භගවා අවොච. ‘‘ඉධස්සු, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සාවකා වස්සසතායුකා වස්සසතජීවිනො. තෙ දිවසෙ දිවසෙ කප්පසතසහස්සං කප්පසතසහස්සං අනුස්සරෙය්‍යුං. අනනුස්සරිතාව භික්ඛවෙ, තෙහි කප්පා අස්සු, අථ ඛො තෙ චත්තාරො සාවකා වස්සසතායුකා වස්සසතජීවිනො වස්සසතස්ස අච්චයෙන කාලං කරෙය්‍යුං. එවං බහුකා ඛො, භික්ඛවෙ, කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා. තෙ න සුකරා සඞ්ඛාතුං – ‘එත්තකා කප්පා ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතසහස්සානි ඉති වා’ති. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. සත්තමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์พอจะทรงทำอุปมาได้ไหม พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราพอจะทำได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาวก ๔ รูปในศาสนานี้ มีอายุ ๑๐๐ ปี มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี สาวกเหล่านั้นพึงระลึกถึงกัปได้วันละ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ทุกๆ วัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัปที่สาวกเหล่านั้นยังระลึกไม่ถึงพึงมีอยู่ แต่สาวก ๔ รูปนั้นซึ่งมีอายุ ๑๐๐ ปี มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี พึงทำกาละล่วงไป ๑๐๐ ปี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัปทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว ผ่านไปแล้ว มีมากอย่างนี้แล กัปเหล่านั้นไม่ง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้กัป เท่านี้ร้อยกัป เท่านี้พันกัป หรือเท่านี้แสนกัป’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่รู้ไม่ได้ ...ฯลฯ... พอเพื่อจะหลุดพ้น” สูตรที่ ๗

---

8. ගඞ්ගාසුත්තං

๘. คงคาสูตร

---

131. රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කීවබහුකා නු ඛො, භො ගොතම, කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා’’ති? ‘‘බහුකා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා. තෙ න සුකරා සඞ්ඛාතුං – ‘එත්තකා කප්පා ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතසහස්සානි ඉති වා’’’ති.

๑๓๑. ประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นพราหมณ์นั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ กัปทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว ผ่านไปแล้ว มีมากเท่าไรหนอ” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนพราหมณ์ กัปทั้งหลายที่ล่วงไปแล้ว ผ่านไปแล้ว มีมากนักแล กัปเหล่านั้นไม่ง่ายที่จะนับว่า ‘เท่านี้กัป เท่านี้ร้อยกัป เท่านี้พันกัป หรือเท่านี้แสนกัป’”

---

‘‘සක්කා පන, භො ගොතම, උපමං කාතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, බ්‍රාහ්මණා’’ති භගවා අවොච. ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යතො චායං ගඞ්ගා නදී පභවති යත්ථ ච මහාසමුද්දං අප්පෙති, යා එතස්මිං අන්තරෙ වාලිකා සා න සුකරා සඞ්ඛාතුං – ‘එත්තකා වාලිකා ඉති වා, එත්තකානි වාලිකසතානි ඉති වා, එත්තකානි වාලිකසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි වාලිකසතසහස්සානි ඉති වා’ති. තතො බහුතරා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, කප්පා අබ්භතීතා අතික්කන්තා. තෙ න සුකරා සඞ්ඛාතුං – ‘එත්තකා කප්පා ඉති [Pg.392] වා, එත්තකානි කප්පසතානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසහස්සානි ඉති වා, එත්තකානි කප්පසතසහස්සානි ඉති වා’ති. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, බ්‍රාහ්මණ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. එවං දීඝරත්තං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දුක්ඛං පච්චනුභූතං තිබ්බං පච්චනුභූතං බ්‍යසනං පච්චනුභූතං, කටසී වඩ්ඪිතා. යාවඤ්චිදං, බ්‍රාහ්මණ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พอจะทำอุปมาได้หรือไม่” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ พอจะทำได้” “พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่น้ำคงคานี้ ตั้งแต่ที่ที่ไหลออกมาจนถึงที่ที่ไหลลงสู่มหาสมุทร เม็ดทรายในระหว่างนั้นไม่สามารถจะนับได้ง่ายว่า ‘มีเม็ดทรายเท่านี้’ หรือ ‘มีเม็ดทรายหลายร้อยเท่านี้’ หรือ ‘มีเม็ดทรายหลายพันเท่านี้’ หรือ ‘มีเม็ดทรายหลายแสนเท่านี้’ พราหมณ์ กัปทั้งหลายที่ล่วงเลยไปแล้ว มีมากกว่าเม็ดทรายเหล่านั้น ไม่สามารถจะนับได้ง่ายว่า ‘มีกัปเท่านี้’ หรือ ‘มีกัปหลายร้อยเท่านี้’ หรือ ‘มีกัปหลายพันเท่านี้’ หรือ ‘มีกัปหลายแสนเท่านี้’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ เมื่อสัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกพัน ท่องเที่ยวไปมาอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ พราหมณ์ เธอทั้งหลายได้เสวยทุกข์ เสวยความรุนแรง เสวยความพินาศมาแล้วตลอดกาลนานอย่างนี้ ป่าช้าได้พอกพูนขึ้นแล้ว พราหมณ์ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น”

---

එවං වුත්තෙ, සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. අට්ඨමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์นั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” จบสูตรที่ ๘

---

9. දණ්ඩසුත්තං

๙. ทัณฑสูตร

---

132. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දණ්ඩො උපරිවෙහාසං ඛිත්තො සකිම්පි මූලෙන නිපතති, සකිම්පි මජ්ඣෙන නිපතති, සකිම්පි අන්තෙන නිපතති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජානීවරණා සත්තා තණ්හාසංයොජනා සන්ධාවන්තා සංසරන්තා සකිම්පි අස්මා ලොකා පරං ලොකං ගච්ඡන්ති, සකිම්පි පරස්මා ලොකා ඉමං ලොකං ආගච්ඡන්ති. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. නවමං.

๑๓๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกพัน ท่องเที่ยวไปมาอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนท่อนไม้ที่ซัดขึ้นไปในอากาศ บางคราวก็ตกลงทางโคน บางคราวก็ตกลงทางกลาง บางคราวก็ตกลงทางปลาย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกพัน ท่องเที่ยวไปมาอยู่ บางคราวก็ไปจากโลกนี้สู่โลกอื่น บางคราวก็มาจากโลกอื่นสู่โลกนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้...ฯลฯ... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น” จบสูตรที่ ๙

---

10. පුග්ගලසුත්තං

๑๐. ปุคคลสูตร

---

133. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๓๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตพระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… එකපුග්ගලස්ස, භික්ඛවෙ, කප්පං සන්ධාවතො සංසරතො සියා එවං මහා අට්ඨිකඞ්කලො අට්ඨිපුඤ්ජො අට්ඨිරාසි යථායං වෙපුල්ලො පබ්බතො, සචෙ සංහාරකො අස්ස, සම්භතඤ්ච න විනස්සෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ร่างกระดูก กองกระดูก หมู่กระดูกของบุคคลคนหนึ่งที่ท่องเที่ยวไปมาอยู่ตลอดกัปหนึ่ง หากมีผู้รวบรวมไว้ และสิ่งที่รวบรวมไว้นั้นไม่พึงพินาศไป จะพึงเป็นกองใหญ่เท่าภูเขาเวปุลละนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้...ฯลฯ... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น”

---

ඉදමවොච [Pg.393] භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘එකස්සෙකෙන කප්පෙන, පුග්ගලස්සට්ඨිසඤ්චයො;

සියා පබ්බතසමො රාසි, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.

“กองกระดูกของบุคคลคนหนึ่งในกัปหนึ่ง จะพึงเป็นกองเท่าภูเขา พระมหามุนีได้ตรัสไว้ดังนี้”

---

‘‘සො ඛො පනායං අක්ඛාතො, වෙපුල්ලො පබ්බතො මහා;

උත්තරො ගිජ්ඣකූටස්ස, මගධානං ගිරිබ්බජෙ.

“ภูเขาเวปุลละอันใหญ่นั้น พระองค์ตรัสว่า ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของภูเขาคิชฌกูฏ ในเมืองคิริพพชะของชาวมคธ”

---

‘‘යතො ච අරියසච්චානි, සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති;

දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

“เมื่อใดบุคคลเห็นอริยสัจทั้งหลาย คือ ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางให้ถึงความสงบแห่งทุกข์ ด้วยปัญญาอันชอบ”

---

‘‘ස සත්තක්ඛත්තුංපරමං, සන්ධාවිත්වාන පුග්ගලො;

දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, සබ්බසංයොජනක්ඛයා’’ති. දසමං;

“บุคคลนั้นท่องเที่ยวไปอย่างยิ่งเจ็ดครั้ง ก็เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง” จบสูตรที่ ๑๐

---

පඨමො වග්ගො.

จบวรรคที่ ๑

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

තිණකට්ඨඤ්ච පථවී, අස්සු ඛීරඤ්ච පබ්බතං;

සාසපා සාවකා ගඞ්ගා, දණ්ඩො ච පුග්ගලෙන චාති.

ติณกัฏฐสูตร ปฐวีสูตร อัสสุสูตร ขีรสูตร ปัพพตสูตร สาสปสูตร สาวกสูตร คังคาสูตร ทัณฑสูตร และปุคคลสูตร

---

2. දුතියවග්ගො

๒. วรรคที่ ๒

---

1. දුග්ගතසුත්තං

๑. ทุคคตสูตร

---

134. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛු ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. යං, භික්ඛවෙ, පස්සෙය්‍යාථ දුග්ගතං දුරූපෙතං නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අම්හෙහිපි එවරූපං පච්චනුභූතං ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා’ති. තං කිස්ස හෙතු…පෙ… යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතු’’න්ති. පඨමං.

๑๓๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกพัน ท่องเที่ยวไปมาอยู่ ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงเห็นบุคคลผู้ยากจน มีรูปไม่งาม พึงลงความเห็นในบุคคลนั้นว่า ‘แม้เราทั้งหลายก็เคยเสวยทุกข์เช่นนี้มาแล้วตลอดกาลนานนี้’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น” จบสูตรที่ ๑

---

2. සුඛිතසුත්තං

๒. สุขิตสูตร

---

135. සාවත්ථියං [Pg.394] විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… යං, භික්ඛවෙ, පස්සෙය්‍යාථ සුඛිතං සුසජ්ජිතං, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං – ‘අම්හෙහිපි එවරූපං පච්චනුභූතං ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා’ති. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. දුතියං.

๑๓๕. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงเห็นบุคคลผู้มีความสุข ประดับประดาดี พึงลงความเห็นในบุคคลนั้นว่า ‘แม้เราทั้งหลายก็เคยเสวยสุขเช่นนี้มาแล้วตลอดกาลนานนี้’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ...ฯลฯ... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น” จบสูตรที่ ๒

---

3. තිංසමත්තසුත්තං

๓. ติงสมัตตสูตร

---

136. රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. අථ ඛො තිංසමත්තා පාවෙය්‍යකා භික්ඛූ සබ්බෙ ආරඤ්ඤිකා සබ්බෙ පිණ්ඩපාතිකා සබ්බෙ පංසුකූලිකා සබ්බෙ තෙචීවරිකා සබ්බෙ සසංයොජනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ ඛො තිංසමත්තා පාවෙය්‍යකා භික්ඛූ සබ්බෙ ආරඤ්ඤිකා සබ්බෙ පිණ්ඩපාතිකා සබ්බෙ පංසුකූලිකා සබ්බෙ තෙචීවරිකා සබ්බෙ සසංයොජනා. යංනූනාහං ඉමෙසං තථා ධම්මං දෙසෙය්‍යං යථා නෙසං ඉමස්මිංයෙව ආසනෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චෙය්‍යු’’න්ති. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๓๖. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์. ครั้งนั้น ภิกษุชาวเมืองปาวาประมาณ ๓๐ รูป ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์อยู่ป่าเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ยังมีสังโยชน์ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงมีพระดำริว่า “ภิกษุชาวเมืองปาวาประมาณ ๓๐ รูปเหล่านี้ ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์อยู่ป่าเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ถือธุดงค์ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ทั้งหมดเป็นผู้ยังมีสังโยชน์. ทางที่ดี เราพึงแสดงธรรมแก่ภิกษุเหล่านี้ โดยประการที่จิตของภิกษุเหล่านั้นจะพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายโดยไม่มีอุปาทาน ณ อาสนะนี้เอง”. ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย”. ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ”. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යං වා වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, යං වා චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති? ‘‘යථා ඛො මයං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාම, එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං, යං නො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදක’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไป. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมากกว่ากัน คือเลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไปตลอดกาลยาวนานนี้ หรือน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔”. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตามที่ข้าพระองค์ทั้งหลายเข้าใจธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้ว เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของข้าพระองค์ทั้งหลายผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไปตลอดกาลยาวนานนี้แหละ มากกว่า แต่น้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย พระเจ้าข้า”.

---

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛවෙ, සාධු ඛො මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථ. එතදෙව, භික්ඛවෙ, බහුතරං, යං වො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා සන්ධාවතං සංසරතං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු [Pg.395] උදකං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, ගුන්නං සතං ගොභූතානං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, මහිංසානං සතං මහිංසභූතානං සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං …පෙ… දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, උරබ්භානං සතං උරබ්භභූතානං…පෙ… අජානං සතං අජභූතානං… මිගානං සතං මිගභූතානං… කුක්කුටානං සතං කුක්කුටභූතානං… සූකරානං සතං සූකරභූතානං… දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, චොරා ගාමඝාතාති ගහෙත්වා සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, චොරා පාරිපන්ථිකාති ගහෙත්වා සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං. දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, චොරා පාරදාරිකාති ගහෙත්වා සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං පස්සන්නං පග්ඝරිතං, න ත්වෙව චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකං. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති.

“ดีละ ดีละ ภิกษุทั้งหลาย ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ที่พวกเธอเข้าใจธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้. ภิกษุทั้งหลาย เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไปตลอดกาลยาวนานนี้แหละ มากกว่า แต่น้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้เกิดเป็นโค ถูกตัดศีรษะแล้วนั่นแหละ มากกว่า แต่น้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้เกิดเป็นกระบือ ถูกตัดศีรษะแล้ว...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้เกิดเป็นแกะ...ฯลฯ...ผู้เกิดเป็นแพะ...ผู้เกิดเป็นเนื้อ...ผู้เกิดเป็นไก่...ผู้เกิดเป็นสุกร...ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้ถูกจับในข้อหาว่าเป็นโจรปล้นหมู่บ้าน. ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้ถูกจับในข้อหาว่าเป็นโจรดักปล้นในทางเปลี่ยว. ภิกษุทั้งหลาย ตลอดกาลนาน เลือดที่ไหลออกแห่งศีรษะที่ถูกตัดของพวกเธอผู้ถูกจับในข้อหาว่าเป็นโจรประพฤติผิดในภรรยาของผู้อื่นนั่นแหละ มากกว่า แต่น้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากกว่าเลย. ข้อนั้นเพราะเหตุไร. เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”.

---

‘‘ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ තිංසමත්තානං පාවෙය්‍යකානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූ’’ති. තතියං.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว. ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค. ก็เมื่อไวยากรณ์นี้อันพระผู้มีพระภาคตรัสอยู่ จิตของภิกษุชาวเมืองปาวาประมาณ ๓๐ รูป ได้หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น. ตติยัง.

---

4. මාතුසුත්තං

๔. มาตุสูตร

---

137. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො නමාතාභූතපුබ්බො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. චතුත්ථං.

๑๓๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นมารดาตลอดกาลยาวนานนี้ หาได้ง่ายมิใช่. ข้อนั้นเพราะเหตุไร. เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. จตุตถัง.

---

5. පිතුසුත්තං

๕. ปิตุสูตร

---

138. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො…පෙ… න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො නපිතාභූතපුබ්බො …පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. පඤ්චමං.

๑๓๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นบิดา หาได้ง่ายมิใช่...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. ปัญจมัง.

---

6. භාතුසුත්තං

๖. ภาตุสูตร

---

139. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො නභාතාභූතපුබ්බො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. ඡට්ඨං.

๑๓๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นพี่ชายน้องชาย หาได้ง่ายมิใช่...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. ฉัฏฐัง.

---

7. භගිනිසුත්තං

๗. ภคินีสูตร

---

140. සාවත්ථියං [Pg.396] විහරති…පෙ… ‘‘න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො නභගිනිභූතපුබ්බො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. සත්තමං.

๑๔๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นพี่สาวน้องสาว หาได้ง่ายมิใช่...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. สัตตมัง.

---

8. පුත්තසුත්තං

๘. ปุตตสูตร

---

141. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො නපුත්තභූතපුබ්බො…පෙ… අලං විමුච්චිතු’’න්ති. අට්ඨමං.

๑๔๑. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นบุตร หาได้ง่ายมิใช่...ฯลฯ...ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. อัฏฐมัง.

---

9. ධීතුසුත්තං

๙. ธีตุสูตร

---

142. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. න සො, භික්ඛවෙ, සත්තො සුලභරූපො යො න ධීතාභූතපුබ්බො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා. තං කිස්ස හෙතු? අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. එවං දීඝරත්තං වො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං පච්චනුභූතං තිබ්බං පච්චනුභූතං බ්‍යසනං පච්චනුභූතං, කටසී වඩ්ඪිතා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති. නවමං.

๑๔๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไป. ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่เคยเป็นธิดาตลอดกาลยาวนานนี้ หาได้ง่ายมิใช่. ข้อนั้นเพราะเหตุไร. เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้มีเบื้องต้นที่ตามไปไม่รู้ เบื้องต้นไม่ปรากฏแก่สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก ผู้แล่นไป ท่องเที่ยวไป. ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้เสวยทุกข์ ได้เสวยความรุนแรง ได้เสวยความพินาศมาแล้วตลอดกาลนานอย่างนี้ ป่าช้าได้พอกพูนขึ้นแล้ว. ภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็ควรแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ควรเพื่อจะคลายกำหนัด ควรเพื่อจะหลุดพ้น”. นวมัง.

---

10. වෙපුල්ලපබ්බතසුත්තං

๑๐. เวปุลลบรรพตสูตร

---

143. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๔๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘අනමතග්ගොයං, භික්ඛවෙ, සංසාරො. පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සන්ධාවතං සංසරතං. භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස වෙපුල්ලස්ස පබ්බතස්ස ‘පාචීනවංසො’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං ‘තිවරා’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. තිවරානං, භික්ඛවෙ, මනුස්සානං චත්තාරීස වස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි. තිවරා, භික්ඛවෙ, මනුස්සා පාචීනවංසං පබ්බතං චතූහෙන ආරොහන්ති, චතූහෙන ඔරොහන්ති. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ[Pg.397], සමයෙන කකුසන්ධො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො හොති. කකුසන්ධස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස විධුරසඤ්ජීවං නාම සාවකයුගං අහොසි අග්ගං භද්දයුගං. පස්සථ, භික්ඛවෙ, සා චෙවිමස්ස පබ්බතස්ස සමඤ්ඤා අන්තරහිතා, තෙ ච මනුස්සා කාලඞ්කතා, සො ච භගවා පරිනිබ්බුතො. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අද්ධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายที่รู้ไม่ได้ เบื้องต้นไม่ปรากฏแก่เหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูก แล่นไปอยู่ ท่องเที่ยวไปอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละลูกนี้ได้มีชื่อว่า ‘ปาจีนวังสะ’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้มีชื่อว่า ‘ติวรา’ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวติวรามีประมาณอายุสี่หมื่นปี ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวติวราขึ้นภูเขาปาจีนวังสะโดยใช้เวลา ๔ วัน ลงก็ใช้เวลา ๔ วัน ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากกุสันธะเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากกุสันธะ มีพระสาวกคู่หนึ่งชื่อว่าวิธุระและสัญชีวะ เป็นคู่สาวกที่เลิศ เป็นคู่เจริญ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด แม้ชื่อของภูเขาลูกนี้ก็อันตรธานไปแล้ว แม้มนุษย์เหล่านั้นก็ทำกาลกิริยาไปแล้ว แม้พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็เสด็จปรินิพพานไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่น่าชื่นชมอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น

---

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස වෙපුල්ලස්ස පබ්බතස්ස ‘වඞ්කකො’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං ‘රොහිතස්සා’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. රොහිතස්සානං, භික්ඛවෙ, මනුස්සානං තිංසවස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි. රොහිතස්සා, භික්ඛවෙ, මනුස්සා වඞ්කකං පබ්බතං තීහෙන ආරොහන්ති, තීහෙන ඔරොහන්ති. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන කොණාගමනො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො හොති. කොණාගමනස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස භිය්‍යොසුත්තරං නාම සාවකයුගං අහොසි අග්ගං භද්දයුගං. පස්සථ, භික්ඛවෙ, සා චෙවිමස්ස පබ්බතස්ස සමඤ්ඤා අන්තරහිතා, තෙ ච මනුස්සා කාලඞ්කතා, සො ච භගවා පරිනිබ්බුතො. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละลูกนี้ได้มีชื่อว่า ‘วังขกะ’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้มีชื่อว่า ‘โรหิตัสสะ’ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวโรหิตัสสะมีประมาณอายุสามหมื่นปี ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวโรหิตัสสะขึ้นภูเขาวังขกะโดยใช้เวลา ๓ วัน ลงก็ใช้เวลา ๓ วัน ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะ มีพระสาวกคู่หนึ่งชื่อว่าภิยโยสะและอุตตระ เป็นคู่สาวกที่เลิศ เป็นคู่เจริญ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด แม้ชื่อของภูเขาลูกนี้ก็อันตรธานไปแล้ว แม้มนุษย์เหล่านั้นก็ทำกาลกิริยาไปแล้ว แม้พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็เสด็จปรินิพพานไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ...ฯลฯ... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น

---

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස වෙපුල්ලස්ස පබ්බතස්ස ‘සුපස්සො’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං ‘සුප්පියා’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. සුප්පියානං, භික්ඛවෙ, මනුස්සානං වීසතිවස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි. සුප්පියා, භික්ඛවෙ, මනුස්සා සුපස්සං පබ්බතං ද්වීහෙන ආරොහන්ති, ද්වීහෙන ඔරොහන්ති. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන කස්සපො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො හොති. කස්සපස්ස, භික්ඛවෙ, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස තිස්සභාරද්වාජං නාම සාවකයුගං අහොසි අග්ගං භද්දයුගං. පස්සථ, භික්ඛවෙ, සා චෙවිමස්ස පබ්බතස්ස සමඤ්ඤා අන්තරහිතා, තෙ ච මනුස්සා කාලඞ්කතා, සො ච භගවා පරිනිබ්බුතො. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අද්ධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละลูกนี้ได้มีชื่อว่า ‘สุปัสสะ’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น มนุษย์ทั้งหลายได้มีชื่อว่า ‘สุปปิยะ’ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวสุปปิยะมีประมาณอายุสองหมื่นปี ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวสุปปิยะขึ้นภูเขาสุปัสสะโดยใช้เวลา ๒ วัน ลงก็ใช้เวลา ๒ วัน ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะ มีพระสาวกคู่หนึ่งชื่อว่าติสสะและภารทวาชะ เป็นคู่สาวกที่เลิศ เป็นคู่เจริญ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด แม้ชื่อของภูเขาลูกนี้ก็อันตรธานไปแล้ว แม้มนุษย์เหล่านั้นก็ทำกาลกิริยาไปแล้ว แม้พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็เสด็จปรินิพพานไปแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ ...ฯลฯ... พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น

---

‘‘එතරහි [Pg.398] ඛො පන, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස වෙපුල්ලස්ස පබ්බතස්ස ‘වෙපුල්ලො’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. එතරහි ඛො පන, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං මනුස්සානං ‘මාගධකා’ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. මාගධකානං, භික්ඛවෙ, මනුස්සානං අප්පකං ආයුප්පමාණං පරිත්තං ලහුකං ; යො චිරං ජීවති සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො. මාගධකා, භික්ඛවෙ, මනුස්සා වෙපුල්ලං පබ්බතං මුහුත්තෙන ආරොහන්ති මුහුත්තෙන ඔරොහන්ති. එතරහි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො. මය්හං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානං නාම සාවකයුගං අග්ගං භද්දයුගං. භවිස්සති, භික්ඛවෙ, සො සමයො යා අයඤ්චෙවිමස්ස පබ්බතස්ස සමඤ්ඤා අන්තරධායිස්සති, ඉමෙ ච මනුස්සා කාලං කරිස්සන්ති, අහඤ්ච පරිනිබ්බායිස්සාමි. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අද්ධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං, අලං විරජ්ජිතුං, අලං විමුච්චිතු’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย ก็ในบัดนี้ ภูเขาเวปุลละลูกนี้ได้มีชื่อว่า ‘เวปุลละ’ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในบัดนี้ มนุษย์เหล่านี้ได้มีชื่อว่า ‘ชาวมคธ’ ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวมคธมีประมาณอายุน้อยนิดหน่อย รวดเร็ว ผู้ใดมีชีวิตอยู่นาน ผู้นั้นก็มีอายุหนึ่งร้อยปี หรือเกินกว่าเล็กน้อย ภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวมคธขึ้นภูเขาเวปุลละชั่วครู่เดียว ลงก็ชั่วครู่เดียว ภิกษุทั้งหลาย ก็ในบัดนี้ เราผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอุบัติขึ้นแล้วในโลก ภิกษุทั้งหลาย เรามีพระสาวกคู่หนึ่งชื่อว่าสารีบุตรและโมคคัลลานะ เป็นคู่สาวกที่เลิศ เป็นคู่เจริญ ภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ชื่อของภูเขาลูกนี้จะอันตรธานไป มนุษย์เหล่านี้จะทำกาลกิริยาไป และแม้เราก็จะปรินิพพาน จักมี ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่น่าชื่นชมอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็พอแล้วเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอแล้วเพื่อจะคลายกำหนัด พอแล้วเพื่อจะหลุดพ้น”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘පාචීනවංසො තිවරානං, රොහිතස්සාන වඞ්කකො;

සුප්පියානං සුපස්සොති, මාගධානඤ්ච වෙපුල්ලො.

“ภูเขาเวปุลละนี้ ในสมัยของมนุษย์ชาวติวรา มีชื่อว่าปาจีนวังสะ ในสมัยของมนุษย์ชาวโรหิตัสสะ มีชื่อว่าวังขกะ ในสมัยของมนุษย์ชาวสุปปิยะ มีชื่อว่าสุปัสสะ และในสมัยของมนุษย์ชาวมคธ มีชื่อว่าเวปุลละ

---

‘‘අනිච්චා වත සඞ්ඛාරා, උප්පාදවයධම්මිනො;

උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො’’ති. දසමං;

“สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบระงับแห่งสังขารเหล่านั้นเป็นสุข” ดังนี้แล เวปุลลปัพพตสูตรที่ ๑๐

---

දුතියො වග්ගො.

วรรคที่ ๒

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

---

දුග්ගතං සුඛිතඤ්චෙව, තිංස මාතාපිතෙන ච;

භාතා භගිනී පුත්තො ච, ධීතා වෙපුල්ලපබ්බතං.

ทุคคตสูตร สุขิตสูตร ติงสสูตร มาตุสูตร ปิตุสูตร ภาตุสูตร ภคินีสูตร ปุตตสูตร ธีตุสูตร และเวปุลลปัพพตสูตร

---

අනමතග්ගසංයුත්තං සමත්තං.

อนมตัคคสังยุต จบ

---

5. කස්සපසංයුත්තං

๕. กัสสปสังยุต

---

1. සන්තුට්ඨසුත්තං

๑. สันตุฏฐสูตร

---

144. සාවත්ථියං [Pg.399] විහරති…පෙ… ‘‘සන්තුට්ඨායං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී; න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති; ලද්ධා ච චීවරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති’’.

๑๔๔. ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ไม่แสวงหาจีวรที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งจีวร เมื่อไม่ได้จีวรก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้จีวรแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก

---

‘‘සන්තුට්ඨායං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී; න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති; ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ไม่แสวงหาบิณฑบาตที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งบิณฑบาต เมื่อไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้บิณฑบาตแล้วก็ฉันโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก

---

‘‘සන්තුට්ඨායං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන, ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී; න ච සෙනාසනහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච සෙනාසනං න පරිතස්සති; ලද්ධා ච සෙනාසනං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ ไม่แสวงหาเสนาสนะที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งเสนาสนะ เมื่อไม่ได้เสนาสนะก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้เสนาสนะแล้วก็ใช้สอยโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก

---

‘‘සන්තුට්ඨායං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, ඉතරීතරගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී; න ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං න පරිතස්සති; ලද්ධා ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ไม่แสวงหาคิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เมื่อไม่ได้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารก็ไม่เดือดร้อน และเมื่อได้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารแล้วก็บริโภคโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘සන්තුට්ඨා භවිස්සාම ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදිනො; න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජිස්සාම; අලද්ධා ච චීවරං න ච පරිතස්සිස්සාම; ලද්ධා ච චීවරං අගධිතා අමුච්ඡිතා අනජ්ඣාපන්නා ආදීනවදස්සාවිනො නිස්සරණපඤ්ඤා පරිභුඤ්ජිස්සාම’’’. (එවං සබ්බං කාතබ්බං).

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมวินัยนี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ จักเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ จักไม่แสวงหาจีวรที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งจีวร เมื่อไม่ได้จีวรก็จักไม่เดือดร้อน และเมื่อได้จีวรแล้วก็จักใช้สอยโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก’ (พึงทำทั้งหมดอย่างนี้)

---

‘‘‘සන්තුට්ඨා [Pg.400] භවිස්සාම ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන…පෙ… සන්තුට්ඨා භවිස්සාම ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන…පෙ… සන්තුට්ඨා භවිස්සාම ඉතරීතරෙන ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, ඉතරීතරගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදිනො; න ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජිස්සාම අලද්ධා ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං න පරිතස්සිස්සාම; ලද්ධා ච ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං අගධිතා අමුච්ඡිතා අනජ්ඣාපන්නා ආදීනවදස්සාවිනො නිස්සරණපඤ්ඤා පරිභුඤ්ජිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බං. කස්සපෙන වා හි වො, භික්ඛවෙ, ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො, ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้...ฯลฯ... เราทั้งหลายจักเป็นผู้สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้...ฯลฯ... เราทั้งหลายจักเป็นผู้สันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ จักเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ จักไม่แสวงหาคิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เมื่อไม่ได้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารก็จักไม่เดือดร้อน และเมื่อได้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารแล้วก็จักบริโภคโดยไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดมั่น เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เราจักตักเตือนเธอทั้งหลายด้วยกัสสปะหรือด้วยภิกษุอื่นผู้เป็นเช่นกับกัสสปะ และเมื่อเราตักเตือนแล้ว เธอทั้งหลายพึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นเถิด

---

2. අනොත්තප්පීසුත්තං

๒. อโนตตัปปีสูตร

---

145. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ච මහාකස්සපො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකස්සපෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොච – ‘‘වුච්චති හිදං, ආවුසො කස්සප, අනාතාපී අනොත්තප්පී අභබ්බො සම්බොධාය අභබ්බො නිබ්බානාය අභබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය; ආතාපී ච ඛො ඔත්තප්පී භබ්බො සම්බොධාය භබ්බො නිබ්බානාය භබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමායා’’ති.

๑๔๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะและท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระมหากัสสปะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะดังนี้ว่า ‘ท่านกัสสปะ มีคำกล่าวไว้ดังนี้ว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความเกรงกลัวบาป ไม่ควรเพื่อจะตรัสรู้ ไม่ควรเพื่อจะบรรลุนิพพาน ไม่ควรเพื่อจะบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม ส่วนผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความเกรงกลัวบาป ควรเพื่อจะตรัสรู้ ควรเพื่อจะบรรลุนิพพาน ควรเพื่อจะบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม’

---

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො, අනාතාපී හොති අනොත්තප්පී අභබ්බො සම්බොධාය අභබ්බො නිබ්බානාය අභබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය; කිත්තාවතා ච පනාවුසො, ආතාපී හොති ඔත්තප්පී භබ්බො සම්බොධාය භබ්බො නිබ්බානාය භබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමායා’’ති? ‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති [Pg.401] න ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ආතප්පං කරොති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මානුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ආතප්පං කරොති. එවං ඛො, ආවුසො, අනාතාපී හොති’’.

ท่านผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส ไม่มีความเกรงกลัวบาป ไม่ควรเพื่อจะตรัสรู้ ไม่ควรเพื่อจะบรรลุนิพพาน ไม่ควรเพื่อจะบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม และด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ บุคคลจึงชื่อว่าเป็นผู้มีความเพียรเผากิเลส มีความเกรงกลัวบาป ควรเพื่อจะตรัสรู้ ควรเพื่อจะบรรลุนิพพาน ควรเพื่อจะบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม’ ‘ท่านผู้มีอายุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ทำความเพียรว่า ‘อกุศลธรรมอันลามกที่ยังไม่เกิด เมื่อเกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ไม่ทำความเพียรว่า ‘อกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้ว เมื่อเรายังละไม่ได้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ไม่ทำความเพียรว่า ‘กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด เมื่อไม่เกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ไม่ทำความเพียรว่า ‘กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว เมื่อดับไป พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ท่านผู้มีอายุ อย่างนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ไม่มีความเพียรเผากิเลส’

---

‘‘කථඤ්චාවුසො, අනොත්තප්පී හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ඔත්තප්පති, ‘උප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ඔත්තප්පති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මානුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ඔත්තප්පති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති න ඔත්තප්පති. එවං ඛො, ආවුසො, අනොත්තප්පී හොති. එවං ඛො, ආවුසො, අනාතාපී අනොත්තප්පී අභබ්බො සම්බොධාය අභබ්බො නිබ්බානාය අභබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය.

“ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ เป็นอย่างไร? ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่สะดุ้งกลัวว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด หากเกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมไม่สะดุ้งกลัวว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว หากเรายังละไม่ได้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมไม่สะดุ้งกลัวว่า ‘กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด หากไม่เกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมไม่สะดุ้งกลัวว่า ‘กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว หากเสื่อมไป พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ เป็นอย่างนี้แล ดูก่อนอาวุโส ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะอย่างนี้แล ย่อมไม่ควรเพื่อจะตรัสรู้ ไม่ควรเพื่อนิพพาน ไม่ควรเพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม”

---

‘‘කථඤ්චාවුසො, ආතාපී හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා…පෙ… ආතප්පං කරොති. එවං ඛො, ආවුසො, ආතාපී හොති.

“ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้มีความเพียร เป็นอย่างไร? ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำความเพียรว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด หากเกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมทำความเพียรว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว หากเรายังละไม่ได้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมทำความเพียรว่า ‘กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด...ฯลฯ...’ ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้มีความเพียร เป็นอย่างนี้แล”

---

‘‘කථඤ්චාවුසො, ඔත්තප්පී හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ඔත්තප්පති, ‘උප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ඔත්තප්පති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ඔත්තප්පති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ඔත්තප්පති. එවං ඛො, ආවුසො, ඔත්තප්පී හොති. එවං ඛො, ආවුසො, ආතාපී ඔත්තප්පී භබ්බො සම්බොධාය භබ්බො නිබ්බානාය භබ්බො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමායා’’ති. දුතියං.

“ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้มีโอตตัปปะ เป็นอย่างไร? ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมสะดุ้งกลัวว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด หากเกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมสะดุ้งกลัวว่า ‘บาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว หากเรายังละไม่ได้ พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมสะดุ้งกลัวว่า ‘กุศลธรรมที่ยังไม่เกิด หากไม่เกิดขึ้นแก่เรา พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ย่อมสะดุ้งกลัวว่า ‘กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว หากเสื่อมไป พึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ดูก่อนอาวุโส บุคคลชื่อว่าเป็นผู้มีโอตตัปปะ เป็นอย่างนี้แล ดูก่อนอาวุโส ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะอย่างนี้แล ย่อมควรเพื่อจะตรัสรู้ ควรเพื่อนิพพาน ควรเพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม” จบสูตรที่ ๒

---

3. චන්දූපමසුත්තං

๓. จันทูปมสูตร

---

146. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘චන්දූපමා, භික්ඛවෙ, කුලානි උපසඞ්කමථ – අපකස්සෙව කායං, අපකස්ස චිත්තං, නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා. සෙය්‍යථාපි[Pg.402], භික්ඛවෙ, පුරිසො ජරුදපානං වා ඔලොකෙය්‍ය පබ්බතවිසමං වා නදීවිදුග්ගං වා – අපකස්සෙව කායං, අපකස්ස චිත්තං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමා කුලානි උපසඞ්කමථ – අපකස්සෙව කායං, අපකස්ස චිත්තං, නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා’’.

๑๔๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นเช่นเดียวกับพระจันทร์ เข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลายเถิด คือ จงน้อมกายเข้าไป น้อมจิตเข้าไป เป็นผู้ใหม่เสมอในตระกูลทั้งหลาย ไม่คะนอง เปรียบเหมือนบุรุษมองดูบ่อน้ำเก่า หรือภูเขาที่ไม่สม่ำเสมอ หรือเหวริมฝั่งแม่น้ำ ก็พึงน้อมกายเข้าไป น้อมจิตเข้าไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นเช่นเดียวกับพระจันทร์ เข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลายเถิด คือ จงน้อมกายเข้าไป น้อมจิตเข้าไป เป็นผู้ใหม่เสมอในตระกูลทั้งหลาย ไม่คะนอง ฉันนั้น”

---

‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමො කුලානි උපසඞ්කමති – අපකස්සෙව කායං, අපකස්ස චිත්තං, නිච්චනවකො කුලෙසු අප්පගබ්භො. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කථංරූපො භික්ඛු අරහති කුලානි උපසඞ්කමිතු’’න්ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัสสปะเป็นเช่นเดียวกับพระจันทร์ เข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย คือ น้อมกายเข้าไป น้อมจิตเข้าไป เป็นผู้ใหม่เสมอในตระกูลทั้งหลาย ไม่คะนอง พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุเช่นไรหนอ จึงสมควรเข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย” (ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์ มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นการดีหนอที่เนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จะพึงแจ่มแจ้งกะพระผู้มีพระภาคเอง ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”

---

අථ ඛො භගවා ආකාසෙ පාණිං චාලෙසි. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අයං ආකාසෙ පාණි න සජ්ජති න ගය්හති න බජ්ඣති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො කුලානි උපසඞ්කමතො කුලෙසු චිත්තං න සජ්ජති න ගය්හති න බජ්ඣති – ‘ලභන්තු ලාභකාමා, පුඤ්ඤකාමා කරොන්තු පුඤ්ඤානී’ති; යථාසකෙන ලාභෙන අත්තමනො හොති සුමනො, එවං පරෙසං ලාභෙන අත්තමනො හොති සුමනො; එවරූපො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහති කුලානි උපසඞ්කමිතුං.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงไหวพระหัตถ์ในอากาศ (แล้วตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมือนี้ไม่ติด ไม่ข้อง ไม่ผูกพันในอากาศ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล จิตของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งผู้เข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย ย่อมไม่ติด ไม่ข้อง ไม่ผูกพันในตระกูลทั้งหลาย (โดยคิดว่า) ‘ผู้ที่ต้องการลาภ จงได้ลาภเถิด ผู้ที่ต้องการบุญ จงทำบุญเถิด’ ภิกษุนั้นมีใจยินดี มีใจเบิกบานด้วยลาภของตนฉันใด ย่อมมีใจยินดี มีใจเบิกบานด้วยลาภของผู้อื่นฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเช่นนี้แล สมควรเข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย”

---

‘‘කස්සපස්ස, භික්ඛවෙ, කුලානි උපසඞ්කමතො කුලෙසු චිත්තං න සජ්ජති න ගය්හති න බජ්ඣති – ‘ලභන්තු ලාභකාමා, පුඤ්ඤකාමා කරොන්තු පුඤ්ඤානී’ති; යථාසකෙන ලාභෙන අත්තමනො හොති සුමනො; එවං පරෙසං ලාභෙන අත්තමනො හොති සුමනො.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตของกัสสปะผู้เข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย ย่อมไม่ติด ไม่ข้อง ไม่ผูกพันในตระกูลทั้งหลาย (โดยคิดว่า) ‘ผู้ที่ต้องการลาภ จงได้ลาภเถิด ผู้ที่ต้องการบุญ จงทำบุญเถิด’ เขามีใจยินดี มีใจเบิกบานด้วยลาภของตนฉันใด ย่อมมีใจยินดี มีใจเบิกบานด้วยลาภของผู้อื่นฉันนั้น”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කථංරූපස්ස භික්ඛුනො අපරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා හොති, කථංරූපස්ස භික්ඛුනො පරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා හොතී’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

“พวกเธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย การแสดงธรรมของภิกษุเช่นไร ไม่บริสุทธิ์ การแสดงธรรมของภิกษุเช่นไร บริสุทธิ์” (ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า) “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์ มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นการดีหนอที่เนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จะพึงแจ่มแจ้งกะพระผู้มีพระภาคเอง ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น พวกเธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘යො හි කොචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංචිත්තො පරෙසං ධම්මං දෙසෙති – ‘අහො වත මෙ ධම්මං සුණෙය්‍යුං, සුත්වා ච පන ධම්මං පසීදෙය්‍යුං, පසන්නා ච [Pg.403] මෙ පසන්නාකාරං කරෙය්‍යු’න්ති; එවරූපස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අපරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා හොති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมีจิตอย่างนี้แล้วแสดงธรรมแก่ผู้อื่นว่า ‘โอหนอ ขอให้ชนทั้งหลายพึงฟังธรรมของเรา ครั้นฟังแล้วก็พึงเลื่อมใส และผู้ที่เลื่อมใสแล้วก็พึงทำอาการของผู้เลื่อมใสแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสดงธรรมของภิกษุเช่นนี้แล ไม่บริสุทธิ์”

---

‘‘යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංචිත්තො පරෙසං ධම්මං දෙසෙති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. අහො, වත මෙ ධම්මං සුණෙය්‍යුං, සුත්වා ච පන ධම්මං ආජානෙය්‍යුං, ආජානිත්වා ච පන තථත්තාය පටිපජ්ජෙය්‍යු’න්ති. ඉති ධම්මසුධම්මතං පටිච්ච පරෙසං ධම්මං දෙසෙති, කාරුඤ්ඤං පටිච්ච අනුද්දයං පටිච්ච අනුකම්පං උපාදාය පරෙසං ධම්මං දෙසෙති. එවරූපස්ස ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පරිසුද්ධා ධම්මදෙසනා හොති.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุใดมีจิตอย่างนี้แล้วแสดงธรรมแก่ผู้อื่นว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน โอหนอ ขอให้ชนทั้งหลายพึงฟังธรรมของเรา ครั้นฟังแล้วก็พึงรู้ทั่วถึง และครั้นรู้ทั่วถึงแล้วก็พึงปฏิบัติตามเพื่อความเป็นอย่างนั้น’ ดังนี้ ภิกษุนั้นอาศัยความเป็นธรรมดีของพระธรรม จึงแสดงธรรมแก่ผู้อื่น อาศัยความการุณย์ อาศัยความเอ็นดู อาศัยความอนุเคราะห์ จึงแสดงธรรมแก่ผู้อื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสดงธรรมของภิกษุเช่นนี้แล บริสุทธิ์”

---

‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, එවංචිත්තො පරෙසං ධම්මං දෙසෙති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. අහො, වත මෙ ධම්මං සුණෙය්‍යුං, සුත්වා ච පන ධම්මං ආජානෙය්‍යුං, ආජානිත්වා ච පන තථත්තාය පටිපජ්ජෙය්‍යු’න්ති. ඉති ධම්මසුධම්මතං පටිච්ච පරෙසං ධම්මං දෙසෙති, කාරුඤ්ඤං පටිච්ච අනුද්දයං පටිච්ච අනුකම්පං උපාදාය පරෙසං ධම්මං දෙසෙති. කස්සපෙන වා හි වො, භික්ඛවෙ, ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො, ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะแสดงธรรมแก่คนอื่นด้วยจิตอย่างนี้ว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตนหนอ ถ้าคนอื่นพึงฟังธรรมของเรา ครั้นฟังแล้วพึงรู้ทั่วถึงธรรม ครั้นรู้ทั่วถึงแล้วพึงปฏิบัติตามเพื่อความเป็นอย่างนั้น ก็จะดี’ ด้วยเหตุนี้ กัสสปะอาศัยความเป็นธรรมดีแห่งธรรม จึงแสดงธรรมแก่คนอื่น อาศัยความการุณย์ อาศัยความเอ็นดู อาศัยความอนุเคราะห์ จึงแสดงธรรมแก่คนอื่น ภิกษุทั้งหลาย เราจักโอวาทเธอทั้งหลายด้วยกัสสปะ หรือด้วยภิกษุอื่นผู้เช่นกับกัสสปะ และเมื่อเธอทั้งหลายได้รับโอวาทแล้ว พึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นเถิด” จบ สูตรที่ ๓

---

4. කුලූපකසුත්තං

๔. กุลูปกสูตรที่ ๔

---

147. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කථංරූපො භික්ඛු අරහති කුලූපකො හොතුං, කථංරූපො භික්ඛු න අරහති කුලූපකො හොතු’’න්ති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… භගවා එතදවොච –

๑๔๗. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี...ฯลฯ... “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุผู้มีลักษณะอย่างไรหนอ ควรเป็นกุลูปกภิกษุ (ภิกษุผู้เข้าไปสู่สกุล) ภิกษุผู้มีลักษณะอย่างไร ไม่ควรเป็นกุลูปกภิกษุ” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล...ฯลฯ...” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘යො හි කොචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංචිත්තො කුලානි උපසඞ්කමති – ‘දෙන්තුයෙව මෙ, මා නාදංසු; බහුකඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ථොකං; පණීතඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ලූඛං; සීඝඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා දන්ධං; සක්කච්චඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා අසක්කච්ච’න්ති. තස්ස චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො එවංචිත්තස්ස කුලානි උපසඞ්කමතො න දෙන්ති, තෙන භික්ඛු සන්දීයති; සො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. ථොකං දෙන්ති, නො බහුකං…පෙ… ලූඛං දෙන්ති, නො පණීතං… දන්ධං දෙන්ති, නො සීඝං, තෙන භික්ඛු සන්දීයති; සො තතොනිදානං [Pg.404] දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. අසක්කච්චං දෙන්ති, නො සක්කච්චං; තෙන භික්ඛු සන්දීයති; සො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. එවරූපො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න අරහති කූලූපකො හොතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง มีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลายว่า ‘ขอทายกทั้งหลายจงถวายแก่เราเท่านั้น อย่าไม่ถวายเลย จงถวายของมากเท่านั้น อย่าถวายของน้อยเลย จงถวายของประณีตเท่านั้น อย่าถวายของเศร้าหมองเลย จงถวายโดยเร็วพลันเท่านั้น อย่าถวายชักช้าเลย จงถวายโดยเคารพเท่านั้น อย่าถวายโดยไม่เคารพเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าทายกทั้งหลายไม่ถวายแก่ภิกษุนั้นผู้มีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมเดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายของน้อย ไม่ถวายของมาก...ฯลฯ... ถ้าเขาถวายของเศร้าหมอง ไม่ถวายของประณีต... ถ้าเขาถวายชักช้า ไม่ถวายโดยเร็วพลัน ภิกษุนั้นย่อมเดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายโดยไม่เคารพ ไม่ถวายโดยเคารพ ภิกษุนั้นย่อมเดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีลักษณะอย่างนี้แล ไม่ควรเป็นกุลูปกภิกษุ

---

‘‘යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංචිත්තො කුලානි උපසඞ්කමති – ‘තං කුතෙත්ථ ලබ්භා පරකුලෙසු – දෙන්තුයෙව මෙ, මා නාදංසු; බහුකඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ථොකං; පණීතඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ලූඛං; දීඝඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා දන්ධං; සක්කච්චඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා අසක්කච්ච’න්ති. තස්ස චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො එවංචිත්තස්ස කුලානි උපසඞ්කමතො න දෙන්ති; තෙන භික්ඛු න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. ථොකං දෙන්ති, නො බහුකං; තෙන භික්ඛු න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. ලූඛං දෙන්ති, නො පණීතං; තෙන භික්ඛු න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. දන්ධං දෙන්ති, නො සීඝං; තෙන භික්ඛු න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. අසක්කච්චං දෙන්ති, නො සක්කච්චං; තෙන භික්ඛු න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. එවරූපො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහති කුලූපකො හොතුං.

“ส่วนภิกษุใดแล มีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลายว่า ‘ในสกุลอื่นจะได้สิ่งของนั้นแต่ที่ไหน คือ ขอทายกทั้งหลายจงถวายแก่เราเท่านั้น อย่าไม่ถวายเลย จงถวายของมากเท่านั้น อย่าถวายของน้อยเลย จงถวายของประณีตเท่านั้น อย่าถวายของเศร้าหมองเลย จงถวายโดยเร็วพลันเท่านั้น อย่าถวายชักช้าเลย จงถวายโดยเคารพเท่านั้น อย่าถวายโดยไม่เคารพเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าทายกทั้งหลายไม่ถวายแก่ภิกษุนั้นผู้มีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลาย ภิกษุนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายของน้อย ไม่ถวายของมาก ภิกษุนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายของเศร้าหมอง ไม่ถวายของประณีต ภิกษุนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายชักช้า ไม่ถวายโดยเร็วพลัน ภิกษุนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายโดยไม่เคารพ ไม่ถวายโดยเคารพ ภิกษุนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีลักษณะอย่างนี้แล ควรเป็นกุลูปกภิกษุ

---

‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, එවංචිත්තො කුලානි උපසඞ්කමති – ‘තං කුතෙත්ථ ලබ්භා පරකුලෙසු – දෙන්තුයෙව මෙ, මා නාදංසු; බහුකඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ථොකං; පණීතඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා ලූඛං; සීඝඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා දන්ධං; සක්කච්චඤ්ඤෙව මෙ දෙන්තු, මා අසක්කච්ච’න්ති. තස්ස චෙ, භික්ඛවෙ, කස්සපස්ස එවංචිත්තස්ස කුලානි උපසඞ්කමතො න දෙන්ති; තෙන කස්සපො න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. ථොකං දෙන්ති, නො බහුකං; තෙන කස්සපො න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. ලූඛං දෙන්ති, නො පණීතං; තෙන කස්සපො න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. දන්ධං දෙන්ති, නො සීඝං; තෙන කස්සපො න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. අසක්කච්චං දෙන්ති, නො සක්කච්චං; තෙන කස්සපො න සන්දීයති; සො න තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයති. කස්සපෙන වා හි වො, භික්ඛවෙ, ඔවදිස්සාමි යො වා පනස්ස කස්සපසදිසො. ඔවදිතෙහි ච පන වො තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති. චතුත්ථං.

“ภิกษุทั้งหลาย กัสสปะมีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลายว่า ‘ในสกุลอื่นจะได้สิ่งของนั้นแต่ที่ไหน คือ ขอทายกทั้งหลายจงถวายแก่เราเท่านั้น อย่าไม่ถวายเลย จงถวายของมากเท่านั้น อย่าถวายของน้อยเลย จงถวายของประณีตเท่านั้น อย่าถวายของเศร้าหมองเลย จงถวายโดยเร็วพลันเท่านั้น อย่าถวายชักช้าเลย จงถวายโดยเคารพเท่านั้น อย่าถวายโดยไม่เคารพเลย’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าทายกทั้งหลายไม่ถวายแก่กัสสปะนั้นผู้มีจิตอย่างนี้เข้าไปสู่สกุลทั้งหลาย กัสสปะนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เขาย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายของน้อย ไม่ถวายของมาก กัสสปะนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เขาย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายของเศร้าหมอง ไม่ถวายของประณีต กัสสปะนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เขาย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายชักช้า ไม่ถวายโดยเร็วพลัน กัสสปะนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เขาย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ถ้าเขาถวายโดยไม่เคารพ ไม่ถวายโดยเคารพ กัสสปะนั้นย่อมไม่เดือดร้อนเพราะเหตุนั้น เขาย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสอันมีเหตุนั้นเป็นแดนเกิด ภิกษุทั้งหลาย เราจักโอวาทเธอทั้งหลายด้วยกัสสปะ หรือด้วยภิกษุอื่นผู้เช่นกับกัสสปะ และเมื่อเธอทั้งหลายได้รับโอวาทแล้ว พึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นเถิด” จบ สูตรที่ ๔

---

5. ජිණ්ණසුත්තං

๕. ชิณณสูตรที่ ๕

---

148. එවං [Pg.405] මෙ සුතං…පෙ… රාජගහෙ වෙළුවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං භගවා එතදවොච – ‘‘ජිණ්ණොසි දානි ත්වං, කස්සප, ගරුකානි ච තෙ ඉමානි සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානි. තස්මාතිහ ත්වං, කස්සප, ගහපතානි චෙව චීවරානි ධාරෙහි, නිමන්තනානි ච භුඤ්ජාහි, මම ච සන්තිකෙ විහරාහී’’ති.

๑๔๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้...ฯลฯ... ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระมหากัสสปะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘ดูก่อนกัสสปะ บัดนี้ท่านแก่แล้ว และผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่าน อันเป็นผ้าที่ท่านเคยนุ่งห่มเหล่านี้ก็หนัก เพราะเหตุนั้น กัสสปะ ท่านจงทรงไว้ซึ่งคหบดีจีวร (จีวรที่คฤหัสถ์ถวาย) ด้วย จงฉันภัตตาหารที่เขานิมนต์ด้วย และจงอยู่ในสำนักของเราเถิด’

---

‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, දීඝරත්තං ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව පිණ්ඩපාතිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පංසුකූලිකො චෙව පංසුකූලිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, තෙචීවරිකො චෙව තෙචීවරිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, අප්පිච්ඡො චෙව අප්පිච්ඡතාය ච වණ්ණවාදී, සන්තුට්ඨො චෙව සන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, පවිවිත්තො චෙව පවිවෙකස්ස ච වණ්ණවාදී, අසංසට්ඨො චෙව අසංසග්ගස්ස ච වණ්ණවාදී, ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตลอดกาลนาน ข้าพระองค์เป็นผู้อยู่ป่าด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าด้วย เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตด้วย เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลด้วย เป็นผู้ทรงไตรจีวรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงไตรจีวรด้วย เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยด้วย เป็นผู้สันโดษด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย เป็นผู้สงัดด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วย เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

---

‘‘කිං පන ත්වං, කස්සප, අත්ථවසං සම්පස්සමානො දීඝරත්තං ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව…පෙ… පංසුකූලිකො චෙව… තෙචීවරිකො චෙව… අප්පිච්ඡො චෙව… සන්තුට්ඨො චෙව… පවිවිත්තො චෙව… අසංසට්ඨො චෙව… ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති?

ดูก่อนกัสสปะ ก็เธอเล็งเห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ตลอดกาลนาน เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตด้วย...ฯลฯ... เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

---

‘‘ද්වෙ ඛ්වාහං, භන්තෙ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො දීඝරත්තං ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව…පෙ… පංසුකූලිකො චෙව… තෙචීවරිකො චෙව… අප්පිච්ඡො චෙව… සන්තුට්ඨො චෙව… පවිවිත්තො චෙව… අසංසට්ඨො චෙව… ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී. අත්තනො ච දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සම්පස්සමානො, පච්ඡිමඤ්ච ජනතං අනුකම්පමානො – ‘අප්පෙව නාම පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජෙය්‍යුං’. ‘යෙ කිර තෙ අහෙසුං බුද්ධානුබුද්ධසාවකා තෙ දීඝරත්තං ආරඤ්ඤිකා චෙව අහෙසුං ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදිනො…පෙ… පිණ්ඩපාතිකා චෙව අහෙසුං [Pg.406] …පෙ… පංසුකූලිකා චෙව අහෙසුං… තෙචීවරිකා චෙව අහෙසුං… අප්පිච්ඡා චෙව අහෙසුං… සන්තුට්ඨා චෙව අහෙසුං… පවිවිත්තා චෙව අහෙසුං… අසංසට්ඨා චෙව අහෙසුං… ආරද්ධවීරියා චෙව අහෙසුං වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදිනො’ති. තෙ තථත්තාය පටිපජ්ජිස්සන්ති, තෙසං තං භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ จึงเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ตลอดกาลนาน...ฯลฯ... เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย คือ ข้าพระองค์เล็งเห็นการอยู่เป็นสุขในปัจจุบันของตนด้วย และอนุเคราะห์หมู่ชนรุ่นหลังด้วย ด้วยคิดว่า ‘ทำไฉนหนอ หมู่ชนรุ่นหลังจะพึงดำเนินตามทิฏฐานุคติ (แบบอย่างที่ได้เห็น) คือ ชนทั้งหลายจักกล่าวอย่างนี้ว่า “ได้ยินว่า พระสาวกของพระพุทธเจ้าและของพระอนุพุทธเจ้าเหล่าใด ได้มีมาแล้ว ท่านเหล่านั้นเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ตลอดกาลนาน...ฯลฯ... เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย” ชนเหล่านั้นจักปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น การปฏิบัติของชนเหล่านั้น จักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน

---

‘‘ඉමෙ ඛ්වාහං, භන්තෙ, ද්වෙ අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො දීඝරත්තං ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව…පෙ… පංසුකූලිකො චෙව… තෙචීවරිකො චෙව… අප්පිච්ඡො චෙව… සන්තුට්ඨො චෙව… පවිවිත්තො චෙව… අසංසට්ඨො චෙව… ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เล็งเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้อยู่ป่าด้วย ตลอดกาลนาน...ฯลฯ... เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

---

‘‘සාධු සාධු, කස්සප. බහුජනහිතාය කිර ත්වං, කස්සප, පටිපන්නො බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. තස්මාතිහ ත්වං, කස්සප, සාණානි චෙව පංසුකූලානි ධාරෙහි නිබ්බසනානි, පිණ්ඩාය ච චරාහි, අරඤ්ඤෙ ච විහරාහී’’ති. පඤ්චමං.

ดีละ ดีละ กัสสปะ ได้ยินว่า เธอปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแหละ กัสสปะ เธอจงทรงผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านซึ่งเก่าแล้วต่อไปเถิด จงเที่ยวบิณฑบาตต่อไปเถิด และจงอยู่ในป่าต่อไปเถิด

---

6. ඔවාදසුත්තං

๖. โอวาทสูตรที่ ๖

---

149. රාජගහෙ වෙළුවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං භගවා එතදවොච – ‘‘ඔවද, කස්සප, භික්ඛූ; කරොහි, කස්සප, භික්ඛූනං ධම්මිං කථං. අහං වා, කස්සප, භික්ඛූ ඔවදෙය්‍යං ත්වං වා; අහං වා භික්ඛූනං ධම්මිං කථං කරෙය්‍යං ත්වං වා’’ති.

๑๔๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระมหากัสสปะว่า ‘กัสสปะ เธอจงโอวาทภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เธอจงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เราหรือเธอพึงโอวาทภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย’

---

‘‘දුබ්බචා ඛො, භන්තෙ, එතරහි භික්ඛූ, දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා, අක්ඛමා, අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. ඉධාහං, භන්තෙ, අද්දසං භණ්ඩඤ්ච නාම භික්ඛුං ආනන්දස්ස සද්ධිවිහාරිං අභිජිකඤ්ච නාම භික්ඛුං අනුරුද්ධස්ස සද්ධිවිහාරිං අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදන්තෙ – ‘එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เดี๋ยวนี้ ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่มีความอดทน ไม่รับโอวาทโดยเคารพ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์ได้เห็นภิกษุชื่อภัณฑะ สัทธิวิหาริกของท่านพระอานนท์ และภิกษุชื่ออภิชิกะ สัทธิวิหาริกของท่านพระอนุรุทธะ กำลังแข่งดีกันด้วยสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ดีกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’

---

අථ [Pg.407] ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන භණ්ඩඤ්ච භික්ඛුං ආනන්දස්ස සද්ධිවිහාරිං අභිජිකඤ්ච භික්ඛුං අනුරුද්ධස්ස සද්ධිවිහාරිං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วตรัสว่า ‘เธอจงมานี่ ภิกษุ เธอจงไปเรียกภิกษุภัณฑะ สัทธิวิหาริกของอานนท์ และภิกษุอภิชิกะ สัทธิวิหาริกของอนุรุทธะ มาตามคำของเราว่า “ท่านทั้งหลาย พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน”’ ภิกษุรูปนั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวว่า ‘ท่านทั้งหลาย พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’

---

‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදථ – ‘එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘කිං නු ඛො මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථ – ‘එථ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදථ – එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘නො චෙ කිර මෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාථ, අථ කිං චරහි තුම්හෙ, මොඝපුරිසා, කිං ජානන්තා කිං පස්සන්තා එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතා සමානා අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදථ – ‘එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’’’ති.

ภิกษุเหล่านั้นรับคำของภิกษุรูปนั้นว่า “อย่างนั้น อาวุโส” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับภิกษุเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเธอข่มกันและกันด้วยสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ไพเราะกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้ จริงหรือ” ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “จริง พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงข่มกันและกันด้วยสุตะว่า มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ไพเราะกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้หรือ” ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “ไม่ใช่เช่นนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ เมื่อเป็นเช่นนั้น ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอรู้อะไร เห็นอะไรเล่า จึงบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าวดีแล้วอย่างนี้ แล้วข่มกันและกันด้วยสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ไพเราะกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้”

---

අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘අච්චයො නො, භන්තෙ, අච්චගමා, යථාබාලෙ යථාමූළ්හෙ යථාඅකුසලෙ, යෙ මයං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතා සමානා අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදිම්හ – ‘එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’ති. තෙසං නො, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිං සංවරායා’’ති.

ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้หมอบลงด้วยศีรษะที่พระบาทของพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โทษได้ครอบงำข้าพระองค์ทั้งหลาย ผู้เป็นเหมือนคนพาล เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่ข้าพระองค์ทั้งหลายบวชในธรรมวินัยที่พระองค์ตรัสดีแล้วอย่างนี้ ได้ข่มกันและกันด้วยสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ไพเราะกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคจงทรงรับโทษของข้าพระองค์ทั้งหลายนั้นโดยความเป็นโทษ เพื่อความสำรวมในภายหน้าเถิด”

---

‘‘තග්ඝ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලෙ යථාමූළ්හෙ යථාඅකුසලෙ, යෙ තුම්හෙ එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතා සමානා අඤ්ඤමඤ්ඤං සුතෙන අච්චාවදිත්ථ – ‘එහි, භික්ඛු, කො බහුතරං භාසිස්සති, කො [Pg.408] සුන්දරතරං භාසිස්සති, කො චිරතරං භාසිස්සතී’ති. යතො ච ඛො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොථ, තං වො මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිඤ්ච සංවරං ආපජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จริงทีเดียว โทษได้ครอบงำพวกเธอแล้ว ผู้เป็นเหมือนคนพาล เหมือนคนหลง เหมือนคนไม่ฉลาด ที่พวกเธอบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าวดีแล้วอย่างนี้ ได้ข่มกันและกันด้วยสุตะว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ใครจักกล่าวได้มากกว่ากัน ใครจักกล่าวได้ไพเราะกว่ากัน ใครจักกล่าวได้นานกว่ากัน’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เพราะเหตุที่พวกเธอเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม เราย่อมรับโทษนั้นของพวกเธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความเจริญในวินัยของพระอริยะ คือ ผู้ใดเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วกระทำคืนตามธรรม และถึงความสำรวมในภายหน้า” ฉัฏฐัง

---

7. දුතියඔවාදසුත්තං

๗. ทุติยโอวาทสูตร

---

150. රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං භගවා එතදවොච – ‘‘ඔවද, කස්සප, භික්ඛූ; කරොහි, කස්සප, භික්ඛූනං ධම්මිං කථං. අහං වා, කස්සප, භික්ඛූ ඔවදෙය්‍යං ත්වං වා; අහං වා භික්ඛූනං ධම්මිං කථං කරෙය්‍යං ත්වං වා’’ති.

๑๕๐. ประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ...ฯลฯ... พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระมหากัสสปะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วดังนี้ว่า “กัสสปะ เธอจงโอวาทภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เธอจงทำธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เราหรือเธอพึงโอวาทภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงทำธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”

---

‘‘දුබ්බචා ඛො, භන්තෙ, එතරහි භික්ඛූ, දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා අක්ඛමා අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනිං. යස්ස කස්සචි, භන්තෙ, සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในบัดนี้ ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่อดทน ไม่รับเอาคำพร่ำสอนโดยเคารพ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลใดก็ตาม ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีโอตตัปปะในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเพียรในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ราตรีหรือวันที่มาถึงแก่บุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญ”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, කාළපක්ඛෙ චන්දස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හායතෙව වණ්ණෙන, හායති මණ්ඩලෙන, හායති ආභාය, හායති ආරොහපරිණාහෙන. එවමෙව ඛො, භන්තෙ, යස්ස කස්සචි සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු…පෙ… හිරී නත්ථි… ඔත්තප්පං නත්ථි … වීරියං නත්ථි… පඤ්ඤා නත්ථි… කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ในกาฬปักษ์ ราตรีหรือวันที่มาถึง ย่อมเสื่อมจากวรรณะ เสื่อมจากมณฑล เสื่อมจากรัศมี เสื่อมจากความสูงและความกว้าง ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ฉันนั้นเหมือนกันแล บุคคลใดก็ตาม ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย...ฯลฯ... ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีความเพียร... ไม่มีปัญญา... ในกุศลธรรมทั้งหลาย ราตรีหรือวันที่มาถึงแก่บุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญ”

---

‘‘‘අස්සද්ධො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘අහිරිකො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘අනොත්තප්පී පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘කුසීතො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘දුප්පඤ්ඤො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘කොධනො [Pg.409] පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘උපනාහී පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං; ‘න සන්ති භික්ඛූ ඔවාදකා’ති, භන්තෙ, පරිහානමෙතං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำว่า ‘บุรุษบุคคลไม่มีศรัทธา’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลไม่มีหิริ’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลไม่มีโอตตัปปะ’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลเกียจคร้าน’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลมีปัญญาทราม’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลมักโกรธ’ นี้เป็นความเสื่อม, คำว่า ‘บุรุษบุคคลผูกโกรธ’ นี้เป็นความเสื่อม, ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำว่า ‘ไม่มีภิกษุผู้ว่ากล่าวตักเตือน’ นี้เป็นความเสื่อม”

---

‘‘යස්ස කස්සචි, භන්තෙ, සද්ධා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පං අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියං අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลใดก็ตาม มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริในกุศลธรรมทั้งหลาย มีโอตตัปปะในกุศลธรรมทั้งหลาย มีความเพียรในกุศลธรรมทั้งหลาย มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ราตรีหรือวันที่มาถึงแก่บุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อม”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ජුණ්හපක්ඛෙ චන්දස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වඩ්ඪතෙව වණ්ණෙන, වඩ්ඪති මණ්ඩලෙන, වඩ්ඪති ආභාය, වඩ්ඪති ආරොහපරිණාහෙන. එවමෙව ඛො, භන්තෙ, යස්ස කස්සචි සද්ධා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු… හිරී අත්ථි…පෙ… ඔත්තප්පං අත්ථි… වීරියං අත්ථි… පඤ්ඤා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ในปักษ์ข้างขึ้น ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไป ย่อมเจริญขึ้นโดยวรรณะโดยมณฑล โดยรัศมี และโดยส่วนสูงและส่วนกว้าง ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลใดก็ตามมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไปของบุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อม ฉันนั้น

---

‘‘‘සද්ධො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘හිරිමා පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘ඔත්තප්පී පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘ආරද්ධවීරියො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘පඤ්ඤවා පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘අක්කොධනො පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘අනුපනාහී පුරිසපුග්ගලො’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙතං; ‘සන්ති භික්ඛූ ඔවාදකා’ති, භන්තෙ, අපරිහානමෙත’’න්ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้มีศรัทธา’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม (ธรรมที่ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม) คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้มีหิริ’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้มีโอตตัปปะ’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ปรารภความเพียร’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้มีปัญญา’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ไม่โกรธ’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ไม่ผูกโกรธ’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘มีภิกษุผู้ว่ากล่าวตักเตือนอยู่’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม

---

‘‘සාධු සාධු, කස්සප. යස්ස කස්සචි, කස්සප, සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු…පෙ… හිරී නත්ථි… ඔත්තප්පං නත්ථි… වීරියං නත්ථි… පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි.

ดีละ ดีละ กัสสปะ บุคคลใดก็ตามไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย... ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไปของบุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญ

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, කස්සප, කාළපක්ඛෙ චන්දස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හායතෙව වණ්ණෙන…පෙ… හායති ආරොහපරිණාහෙන. එවමෙව ඛො, කස්සප, යස්ස කස්සචි සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු…පෙ… හිරී නත්ථි… ඔත්තප්පං නත්ථි… වීරියං නත්ථි… පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි. ‘අස්සද්ධො පුරිසපුග්ගලො’ති, කස්සප, පරිහානමෙතං[Pg.410]; අහිරිකො…පෙ… අනොත්තප්පී… කුසීතො… දුප්පඤ්ඤො… කොධනො… ‘උපනාහී පුරිසපුග්ගලො’ති, කස්සප, පරිහානමෙතං; ‘න සන්ති භික්ඛූ ඔවාදකා’ති, කස්සප, පරිහානමෙතං.

กัสสปะ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ในปักษ์ข้างแรม ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไป ย่อมเสื่อมลงโดยวรรณะ... ย่อมเสื่อมลงโดยส่วนสูงและส่วนกว้าง ฉันใด กัสสปะ บุคคลใดก็ตามไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย... ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไปของบุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเจริญ ฉันนั้น กัสสปะ คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ไม่มีศรัทธา’ นี้เป็นปริหานิยธรรม (ธรรมที่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม) คำว่า ‘ผู้ไม่มีหิริ’... ‘ผู้ไม่มีโอตตัปปะ’... ‘ผู้เกียจคร้าน’... ‘ผู้มีปัญญาทราม’... ‘ผู้มักโกรธ’... คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ผูกโกรธ’ นี้เป็นปริหานิยธรรม กัสสปะ คำว่า ‘ไม่มีภิกษุผู้ว่ากล่าวตักเตือน’ นี้เป็นปริหานิยธรรม

---

‘‘යස්ස කස්සචි, කස්සප, සද්ධා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු…පෙ… හිරී අත්ථි… ඔත්තප්පං අත්ථි… වීරියං අත්ථි… පඤ්ඤා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි.

กัสสปะ บุคคลใดก็ตามมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย... มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไปของบุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อม

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, කස්සප, ජුණ්හපක්ඛෙ චන්දස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වඩ්ඪතෙව වණ්ණෙන, වඩ්ඪති මණ්ඩලෙන, වඩ්ඪති ආභාය, වඩ්ඪති ආරොහපරිණාහෙන. එවමෙව ඛො, කස්සප, යස්ස කස්සචි සද්ධා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු හිරී අත්ථි… ඔත්තප්පං අත්ථි… වීරියං අත්ථි… පඤ්ඤා අත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු තස්ස යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති, වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි.

กัสสปะ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ในปักษ์ข้างขึ้น ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไป ย่อมเจริญขึ้นโดยวรรณะโดยมณฑล โดยรัศมี และโดยส่วนสูงและส่วนกว้าง ฉันใด กัสสปะ บุคคลใดก็ตามมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย ทุกคืนทุกวันที่ผ่านไปของบุคคลนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่พึงหวังความเสื่อม ฉันนั้น

---

‘‘‘සද්ධො පුරිසපුග්ගලො’ති, කස්සප, අපරිහානමෙතං; හිරිමා…පෙ… ඔත්තප්පී… ආරද්ධවීරියො… පඤ්ඤවා… අක්කොධනො… ‘අනුපනාහී පුරිසපුග්ගලො’ති, කස්සප, අපරිහානමෙතං; ‘සන්ති භික්ඛූ ඔවාදකා’ති, කස්සප, අපරිහානමෙත’’න්ති. සත්තමං.

กัสสปะ คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้มีศรัทธา’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม คำว่า ‘ผู้มีหิริ’... ‘ผู้มีโอตตัปปะ’... ‘ผู้ปรารภความเพียร’... ‘ผู้มีปัญญา’... ‘ผู้ไม่โกรธ’... คำว่า ‘บุรุษบุคคลผู้ไม่ผูกโกรธ’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม กัสสปะ คำว่า ‘มีภิกษุผู้ว่ากล่าวตักเตือนอยู่’ นี้เป็นอปริหานิยธรรม (จบสูตรที่ ๗)

---

8. තතියඔවාදසුත්තං

๘. โอวาทสูตรที่ ๓

---

151. රාජගහෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං භගවා එතදවොච – ‘‘ඔවද, කස්සප, භික්ඛූ; කරොහි, කස්සප, භික්ඛූනං ධම්මිං කථං. අහං වා, කස්සප, භික්ඛූනං ඔවදෙය්‍යං ත්වං වා; අහං වා භික්ඛූනං ධම්මිං කථං කරෙය්‍යං ත්වං වා’’ති.

๑๕๑. ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระมหากัสสปะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วดังนี้ว่า ‘กัสสปะ เธอจงโอวาทภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เธอจงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลายเถิด กัสสปะ เราหรือเธอพึงโอวาทภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย’

---

‘‘දුබ්බචා ඛො, භන්තෙ, එතරහි භික්ඛූ, දොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා, අක්ඛමා, අප්පදක්ඛිණග්ගාහිනො අනුසාසනී’’න්ති. ‘‘තථා හි පන, කස්සප, පුබ්බෙ ථෙරා භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා චෙව අහෙසුං ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදිනො, පිණ්ඩපාතිකා චෙව අහෙසුං පිණ්ඩපාතිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදිනො[Pg.411], පංසුකූලිකා චෙව අහෙසුං පංසුකූලිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදිනො, තෙචීවරිකා චෙව අහෙසුං තෙචීවරිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදිනො, අප්පිච්ඡා චෙව අහෙසුං අප්පිච්ඡතාය ච වණ්ණවාදිනො, සන්තුට්ඨා චෙව අහෙසුං සන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදිනො, පවිවිත්තා චෙව අහෙසුං පවිවෙකස්ස ච වණ්ණවාදිනො, අසංසට්ඨා චෙව අහෙසුං අසංසග්ගස්ස ච වණ්ණවාදිනො, ආරද්ධවීරියා චෙව අහෙසුං වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදිනො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เดี๋ยวนี้ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่มีความอดทน ไม่รับคำพร่ำสอนโดยเคารพ’ ‘เป็นอย่างนั้น กัสสปะ เพราะในกาลก่อน ภิกษุเถระทั้งหลายเป็นผู้อยู่ป่าด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการอยู่ป่าด้วย เป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการเที่ยวบิณฑบาตด้วย เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการทรงผ้าบังสุกุลด้วย เป็นผู้ทรงไตรจีวรด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการทรงไตรจีวรด้วย เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความปรารถนาน้อยด้วย เป็นผู้สันโดษด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย เป็นผู้สงัดด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการไม่คลุกคลีด้วย เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

---

‘‘තත්‍ර යො හොති භික්ඛු ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව පිණ්ඩපාතිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පංසුකූලිකො චෙව පංසුකූලිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, තෙචීවරිකො චෙව තෙචීවරිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, අප්පිච්ඡො චෙව අප්පිච්ඡතාය ච වණ්ණවාදී, සන්තුට්ඨො චෙව සන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, පවිවිත්තො චෙව පවිවෙකස්ස ච වණ්ණවාදී, අසංසට්ඨො චෙව අසංසග්ගස්ස ච වණ්ණවාදී, ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී, තං ථෙරා භික්ඛූ ආසනෙන නිමන්තෙන්ති – ‘එහි, භික්ඛු, කො නාමායං භික්ඛු, භද්දකො වතායං භික්ඛු, සික්ඛාකාමො වතායං භික්ඛු; එහි, භික්ඛු, ඉදං ආසනං නිසීදාහී’’’ති.

ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย, เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย, เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วย, เป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วย, เป็นผู้มักน้อยด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มักน้อยด้วย, เป็นผู้สันโดษด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย, เป็นผู้สงัดด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย, เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วย, เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย, ภิกษุผู้เถระทั้งหลายย่อมนิมนต์ภิกษุนั้นด้วยอาสนะว่า ‘นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่ออะไรหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ดีหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ใคร่ในสิกขาหนอ นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ นี้อาสนะ เชิญนั่งเถิด’

---

‘‘තත්‍ර, කස්සප, නවානං භික්ඛූනං එවං හොති – ‘යො කිර සො හොති භික්ඛු ආරඤ්ඤිකො චෙව ආරඤ්ඤිකත්තස්ස ච වණ්ණවාදී, පිණ්ඩපාතිකො චෙව…පෙ… පංසුකූලිකො චෙව… තෙචීවරිකො චෙව… අප්පිච්ඡො චෙව… සන්තුට්ඨො චෙව… පවිවිත්තො චෙව… අසංසට්ඨො චෙව… ආරද්ධවීරියො චෙව වීරියාරම්භස්ස ච වණ්ණවාදී, තං ථෙරා භික්ඛූ ආසනෙන නිමන්තෙන්ති – එහි, භික්ඛු, කො නාමායං භික්ඛු, භද්දකො වතායං භික්ඛු, සික්ඛාකාමො වතායං භික්ඛු; එහි, භික්ඛු, ඉදං ආසනං නිසීදාහී’ති. තෙ තථත්තාය පටිපජ්ජන්ති; තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය.

ดูก่อนกัสสปะ ในเรื่องนั้น ภิกษุใหม่ทั้งหลายมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุรูปใดเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย, เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย...ฯลฯ... เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย, ภิกษุผู้เถระทั้งหลายย่อมนิมนต์ภิกษุนั้นด้วยอาสนะว่า ‘นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่ออะไรหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ดีหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ใคร่ในสิกขาหนอ นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ นี้อาสนะ เชิญนั่งเถิด’ ภิกษุเหล่านั้นย่อมปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น การปฏิบัตินั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขแก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน

---

‘‘එතරහි පන, කස්සප, ථෙරා භික්ඛූ න චෙව ආරඤ්ඤිකා න ච ආරඤ්ඤිකත්තස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව පිණ්ඩපාතිකා න ච පිණ්ඩපාතිකත්තස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව පංසුකූලිකා න ච පංසුකූලිකත්තස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව තෙචීවරිකා න ච තෙචීවරිකත්තස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව අප්පිච්ඡා න ච අප්පිච්ඡතාය වණ්ණවාදිනො, න චෙව සන්තුට්ඨා න ච සන්තුට්ඨියා වණ්ණවාදිනො, න චෙව පවිවිත්තා න ච පවිවෙකස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව අසංසට්ඨා න ච අසංසග්ගස්ස වණ්ණවාදිනො, න චෙව ආරද්ධවීරියා න ච වීරියාරම්භස්ස වණ්ණවාදිනො.

ดูก่อนกัสสปะ แต่ในบัดนี้ ภิกษุผู้เถระทั้งหลายไม่เป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการอยู่ป่าเป็นวัตรด้วย, ไม่เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย, ไม่เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรด้วย, ไม่เป็นผู้ถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการถือไตรจีวรเป็นวัตรด้วย, ไม่เป็นผู้มักน้อยด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มักน้อยด้วย, ไม่เป็นผู้สันโดษด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษด้วย, ไม่เป็นผู้สงัดด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดด้วย, ไม่เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วย, ไม่เป็นผู้ปรารภความเพียรด้วย ทั้งไม่เป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียรด้วย

---

‘‘තත්‍ර [Pg.412] යො හොති භික්ඛු ඤාතො යසස්සී ලාභී චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං තං ථෙරා භික්ඛූ ආසනෙන නිමන්තෙන්ති – ‘එහි, භික්ඛු, කො නාමායං භික්ඛු, භද්දකො වතායං භික්ඛු, සබ්‍රහ්මචාරිකාමො වතායං භික්ඛු; එහි, භික්ඛු, ඉදං ආසනං නිසීදාහී’’’ති.

ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดเป็นผู้มีชื่อเสียง มียศ เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุผู้เถระทั้งหลายย่อมนิมนต์ภิกษุนั้นด้วยอาสนะว่า ‘นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่ออะไรหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ดีหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นที่รักของเพื่อนพรหมจารีหนอ นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ นี้อาสนะ เชิญนั่งเถิด’

---

‘‘තත්‍ර, කස්සප, නවානං භික්ඛූනං එවං හොති – ‘යො කිර සො හොති භික්ඛු ඤාතො යසස්සී ලාභී චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසන-ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං තං ථෙරා භික්ඛූ ආසනෙන නිමන්තෙන්ති – එහි, භික්ඛු, කො නාමායං භික්ඛු, භද්දකො වතායං භික්ඛු, සබ්‍රහ්මචාරිකාමො වතායං භික්ඛු; එහි, භික්ඛු, ඉදං ආසනං නිසීදාහී’ති. තෙ තථත්තාය පටිපජ්ජන්ති. තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. යඤ්හි තං, කස්සප, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උපද්දුතා බ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරූපද්දවෙන අභිපත්ථනා බ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිඅභිපත්ථනෙනා’ති, එතරහි තං, කස්සප, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උපද්දුතා බ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරූපද්දවෙන අභිපත්ථනා බ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිඅභිපත්ථනෙනා’’’ති. අට්ඨමං.

ดูก่อนกัสสปะ ในเรื่องนั้น ภิกษุใหม่ทั้งหลายมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุรูปใดเป็นผู้มีชื่อเสียง มียศ เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุผู้เถระทั้งหลายย่อมนิมนต์ภิกษุนั้นด้วยอาสนะว่า ‘นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่ออะไรหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ดีหนอ ภิกษุรูปนี้เป็นที่รักของเพื่อนพรหมจารีหนอ นิมนต์มาเถิด ท่านภิกษุ นี้อาสนะ เชิญนั่งเถิด’ ภิกษุเหล่านั้นย่อมปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น การปฏิบัตินั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ภิกษุเหล่านั้นสิ้นกาลนาน ดูก่อนกัสสปะ ผู้ที่กล่าวโดยชอบ พึงกล่าวคำใด คำนั้นคือ ‘พรหมจารีทั้งหลายถูกอุปัทวะแห่งพรหมจรรย์เบียดเบียนแล้ว พรหมจารีทั้งหลายถูกความปรารถนาในพรหมจรรย์ปรารถนาแล้ว’ ดูก่อนกัสสปะ ในบัดนี้ ผู้ที่กล่าวโดยชอบ พึงกล่าวคำนั้นว่า ‘พรหมจารีทั้งหลายถูกอุปัทวะแห่งพรหมจรรย์เบียดเบียนแล้ว พรหมจารีทั้งหลายถูกความปรารถนาในพรหมจรรย์ปรารถนาแล้ว’

---

9. ඣානාභිඤ්ඤසුත්තං

๙. ฌานาภิญญาสูตรที่ ๙

---

152. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති’’.

๑๕๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน อันมีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพียงนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กัสสปะปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน อันมีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพียงนั้น

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าทุติยฌาน อันเป็นความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพียงนั้น เพราะวิตกวิจารสงบไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กัสสปะปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... อยู่ เพียงนั้น เพราะวิตกวิจารสงบไป

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරාමි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති පීතියා [Pg.413] ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพียงนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้กัสสปะปรารถนาอยู่เพียงใด ก็มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพียงนั้น

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති සුඛස්ස ච පහානා …පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าจตุตถฌาน อันไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าจตุตถฌาน เพราะละสุขได้ ... อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තො ආකාසොති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා…පෙ… ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าอากาสานัญจายตนะ โดยใส่ใจว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ เพราะล่วงรูปสัญญาได้โดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาทั้งหลายดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เพราะล่วงรูปสัญญาได้โดยประการทั้งปวง ... เข้าอากาสานัญจายตนะ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าวิญญาณัญจายตนะ โดยใส่ใจว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะได้โดยประการทั้งปวง อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าวิญญาณัญจายตนะ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะได้โดยประการทั้งปวง โดยใส่ใจว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති…පෙ… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าอากิญจัญญายตนะ โดยใส่ใจว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะได้โดยประการทั้งปวง อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ... ก็เข้าอากิญจัญญายตนะ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะ เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ... ก็เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ…පෙ… සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ... ก็เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං[Pg.414], භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොමි – එකොපි හුත්වා බහුධා හොමි, බහුධාපි හුත්වා එකො හොමි; ආවිභාවං, තිරොභාවං, තිරොකුට්ටං, තිරොපාකාරං, තිරොපබ්බතං, අසජ්ජමානො ගච්ඡාමි, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොමි, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡාමි, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමාමි, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසාමි පරිමජ්ජාමි; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนเป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศโดยบัลลังก์เหมือนนกมีปีกก็ได้ ลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ซึ่งมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากด้วยฝ่ามือก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้ อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็แสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง ... ใช้อำนาจทางกายไปถึงพรหมโลกก็ได้ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාමි, දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, යෙ දූරෙ සන්තිකෙ ච. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති දිබ්බාය සොතධාතුයා…පෙ… දූරෙ සන්තිකෙ ච.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ บริสุทธิ์ เกินโสตธาตุของมนุษย์ อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ได้ยินเสียงด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์ ... ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාමි, වීතරාගං වා චිත්තං වීතරාගං චිත්තන්ති පජානාමි, සදොසං වා චිත්තං…පෙ… වීතදොසං වා චිත්තං… සමොහං වා චිත්තං… වීතමොහං වා චිත්තං… සංඛිත්තං වා චිත්තං… වික්ඛිත්තං වා චිත්තං… මහග්ගතං වා චිත්තං… අමහග්ගතං වා චිත්තං… සඋත්තරං වා චිත්තං… අනුත්තරං වා චිත්තං… සමාහිතං වා චිත්තං… අසමාහිතං වා චිත්තං… විමුත්තං වා චිත්තං… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාති…පෙ… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น บุคคลอื่นด้วยใจของตน คือ รู้ชัดจิตที่มีราคะว่า ‘เป็นจิตมีราคะ’ หรือจิตที่ปราศจากราคะว่า ‘เป็นจิตปราศจากราคะ’ จิตที่มีโทสะ ... จิตที่ปราศจากโทสะ ... จิตที่มีโมหะ ... จิตที่ปราศจากโมหะ ... จิตที่หดหู่ ... จิตที่ฟุ้งซ่าน ... จิตที่เป็นมหัคคตะ ... จิตที่ไม่เป็นมหัคคตะ ... จิตที่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตที่ไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตที่เป็นสมาธิ ... จิตที่ไม่เป็นสมาธิ ... จิตที่หลุดพ้น ... หรือจิตที่ยังไม่หลุดพ้นว่า ‘เป็นจิตยังไม่หลุดพ้น’ อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ย่อมกำหนดรู้ใจของสัตว์อื่น บุคคลอื่นด้วยใจของตน คือ รู้ชัดจิตที่มีราคะว่า ‘เป็นจิตมีราคะ’ ... หรือจิตที่ยังไม่หลุดพ้นว่า ‘เป็นจิตยังไม่หลุดพ้น’ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරාමි, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි, අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො[Pg.415], සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้มาเกิดในภพนี้ แม้ในภพนี้ เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีอายุสุดเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้มาเกิดในภพนี้’ เราย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและเรื่องราวได้ด้วยประการฉะนี้ อยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เช่นกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ... ย่อมระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและเรื่องราวได้ด้วยประการฉะนี้ อยู่เพียงนั้น”

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සාමි චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමි – ‘ඉමෙ වත, භොන්තො, සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා; තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා, ඉමෙ වා පන, භොන්තො, සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා; තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සාමි චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นเลว ชั้นดี มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม มีคติที่ดี มีคติที่ชั่ว ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์อยู่เพียงนั้น และรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เป็นผู้กล่าวร้ายพระอริยะ เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หลังจากตายเพราะกายแตก สัตว์เหล่านั้นจึงไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หลังจากตายเพราะกายแตก สัตว์เหล่านั้นจึงไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ ด้วยประการฉะนี้ เราเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นเลว ชั้นดี มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม มีคติที่ดี มีคติที่ชั่ว ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์ และรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม แม้กัสสปะก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ...ฯลฯ...และรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าตาของมนุษย์อยู่เพียงนั้น

---

‘‘අහං, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ แม้กัสสปะก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

10. උපස්සයසුත්තං

๑๐. อุปัสสยสูตร

---

153. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාකස්සපො සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙනායස්මා [Pg.416] මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොච – ‘‘ආයාම, භන්තෙ කස්සප, යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛුනුපස්සයො තෙනුපසඞ්කමිස්සාමා’’ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, බහුකිච්චො ත්වං බහුකරණීයො’’ති. දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොච – ‘‘ආයාම, භන්තෙ කස්සප, යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛුනුපස්සයො තෙනුපසඞ්කමිස්සාමා’’ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, බහුකිච්චො ත්වං බහුකරණීයො’’ති. තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොච – ‘‘ආයාම, භන්තෙ කස්සප, යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛුනුපස්සයො තෙනුපසඞ්කමිස්සාමා’’ති.

๑๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ที่พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรในเวลาเช้า เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะว่า ‘ท่านกัสสปะ มาเถิด เราจะเข้าไปยังสำนักนางภิกษุณีแห่งหนึ่งกัน’ ท่านพระมหากัสสปะกล่าวว่า ‘ท่านอานนท์ ท่านไปเถิด ท่านมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำมาก’ แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระอานนท์ก็ได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะว่า ‘ท่านกัสสปะ มาเถิด เราจะเข้าไปยังสำนักนางภิกษุณีแห่งหนึ่งกัน’ ท่านพระมหากัสสปะกล่าวว่า ‘ท่านอานนท์ ท่านไปเถิด ท่านมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำมาก’ แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอานนท์ก็ได้กล่าวกับท่านพระมหากัสสปะว่า ‘ท่านกัสสปะ มาเถิด เราจะเข้าไปยังสำนักนางภิกษุณีแห่งหนึ่งกัน’

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ආයස්මතා ආනන්දෙන පච්ඡාසමණෙන යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛුනුපස්සයො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛුනියො යෙනායස්මා මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකස්සපං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තා භික්ඛුනියො ආයස්මා මහාකස්සපො ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො තා භික්ඛුනියො ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะนุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรในเวลาเช้า มีท่านพระอานนท์เป็นปัจฉาสมณะ เข้าไปยังสำนักนางภิกษุณีแห่งหนึ่ง แล้วนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น นางภิกษุณีจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ไหว้แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหากัสสปะได้ชี้แจงให้นางภิกษุณีเหล่านั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้นท่านพระมหากัสสปะชี้แจงให้นางภิกษุณีเหล่านั้นเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว จึงลุกจากอาสนะกลับไป

---

අථ ඛො ථුල්ලතිස්සා භික්ඛුනී අනත්තමනා අනත්තමනවාචං නිච්ඡාරෙසි – ‘‘කිං පන අය්‍යො මහාකස්සපො, අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස වෙදෙහමුනිනො සම්මුඛා ධම්මං භාසිතබ්බං මඤ්ඤති? සෙය්‍යථාපි නාම සූචිවාණිජකො සූචිකාරස්ස සන්තිකෙ සූචිං වික්කෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය; එවමෙව අය්‍යො මහාකස්සපො අය්‍යස්ස ආනන්දස්ස වෙදෙහමුනිනො සම්මුඛා ධම්මං භාසිතබ්බං මඤ්ඤතී’’ති.

ครั้งนั้น นางภิกษุณีชื่อถุลลติสสาไม่พอใจ ได้เปล่งวาจาแสดงความไม่พอใจว่า ‘ไฉนท่านพระมหากัสสปะจึงสำคัญว่าควรแสดงธรรมต่อหน้าท่านพระอานนท์ผู้เป็นวิเทหมุนีเล่า เปรียบเหมือนพ่อค้าเข็มจะพึงสำคัญว่าควรขายเข็มในสำนักของช่างทำเข็ม ฉันใด ท่านพระมหากัสสปะก็ฉันนั้นเหมือนกัน สำคัญว่าควรแสดงธรรมต่อหน้าท่านพระอานนท์ผู้เป็นวิเทหมุนี’

---

අස්සොසි ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ථුල්ලතිස්සාය භික්ඛුනියා ඉමං වාචං භාසමානාය. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො ආනන්ද, අහං සූචිවාණිජකො, ත්වං සූචිකාරො; උදාහු අහං සූචිකාරො, ත්වං සූචිවාණිජකො’’ති? ‘‘ඛම[Pg.417], භන්තෙ කස්සප, බාලො මාතුගාමො’’ති. ‘‘ආගමෙහි ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, මා තෙ සඞ්ඝො උත්තරි උපපරික්ඛි’’.

ท่านพระมหากัสสปะได้ยินนางภิกษุณีถุลลติสสากล่าววาจานี้ จึงได้กล่าวกับท่านพระอานนท์ว่า ‘ท่านอานนท์ ตกลงว่าเราเป็นพ่อค้าเข็ม ท่านเป็นช่างทำเข็ม หรือว่าเราเป็นช่างทำเข็ม ท่านเป็นพ่อค้าเข็มกันแน่’ ท่านพระอานนท์ตอบว่า ‘ท่านกัสสปะ ขอท่านได้โปรดอดโทษเถิด มาตุคามเป็นคนเขลา’ ท่านพระมหากัสสปะกล่าวว่า ‘ท่านอานนท์ ท่านจงรอก่อน อย่าให้สงฆ์ตรวจสอบท่านมากไปกว่านี้เลย’

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො ආනන්ද, අපි නු ත්වං භගවතො සම්මුඛා භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපනීතො – ‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. ආනන්දොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

ท่านอานนท์ ท่านเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ท่านเคยได้รับการยกย่องเปรียบเทียบในหมู่ภิกษุสงฆ์เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่เพียงนั้น แม้พระอานนท์ก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว เข้าปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่เพียงนั้น’ บ้างไหม” ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ข้อนั้นไม่มีเลย ท่านผู้เจริญ”

---

‘‘අහං ඛො, ආවුසො, භගවතො සම්මුඛා භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපනීතො – ‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති…පෙ…. (නවන්නං අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනං පඤ්චන්නඤ්ච අභිඤ්ඤානං එවං විත්ථාරො වෙදිතබ්බො.)

ผู้มีอายุ เราแลได้รับการยกย่องเปรียบเทียบในท่ามกลางภิกษุสงฆ์เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราต้องการอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่เพียงนั้น แม้กัสสปะก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เธอต้องการอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานอยู่เพียงนั้น’...ฯลฯ... (พึงทราบเนื้อความโดยพิสดารในอนุปุพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕ อย่างนี้)

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො ආනන්ද, අපි නු ත්වං භගවතො සම්මුඛා භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපනීතො – ‘අහං, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි. ආනන්දොපි, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

ผู้มีอายุอานนท์ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ท่านได้รับการยกย่องเปรียบเทียบในท่ามกลางภิกษุสงฆ์เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคบ้างหรือไม่ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ แม้อานนท์ก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เธอก็ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’?” “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้อนี้ไม่มีเลย”

---

‘‘අහං ඛො, ආවුසො, භගවතො සම්මුඛා භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපනීතො – ‘අහං, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි. කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’’ති.

ผู้มีอายุ เราแลได้รับการยกย่องเปรียบเทียบในท่ามกลางภิกษุสงฆ์เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ แม้กัสสปะก็เหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เธอก็ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’

---

‘‘සත්තරතනං වා, ආවුසො, නාගං අඩ්ඪට්ඨමරතනං වා තාලපත්තිකාය ඡාදෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, යො මෙ ඡ අභිඤ්ඤා ඡාදෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති.

ผู้มีอายุ ผู้ใดพึงเข้าใจว่า พึงปิดบังอภิญญา ๖ ของเราได้ ผู้นั้นก็พึงเข้าใจว่า พึงปิดบังช้างขนาด ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง ด้วยใบตาลได้

---

චවිත්ථ ච පන ථුල්ලතිස්සා භික්ඛුනී බ්‍රහ්මචරියම්හාති. දසමං.

ก็แล ภิกษุณีชื่อถุลลติสสาเคลื่อนจากพรหมจรรย์แล้วแล. (สูตรที่ ๑๐ จบ)

---

11. චීවරසුත්තං

๑๑. จีวรสูตร

---

154. එකං [Pg.418] සමයං ආයස්මා මහාකස්සපො රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ආනන්දො දක්ඛිණගිරිස්මිං චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං.

๑๕๔. สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ที่กรุงราชคฤห์ ณ เวฬุวันกลันทกนิวาป ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบท พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่

---

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො ආනන්දස්ස තිංසමත්තා සද්ධිවිහාරිනො භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තා භවන්ති යෙභුය්‍යෙන කුමාරභූතා. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො දක්ඛිණගිරිස්මිං යථාභිරන්තං චාරිකං චරිත්වා යෙන රාජගහං වෙළුවනං කලන්දකනිවාපො යෙනායස්මා මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකස්සපං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආයස්මා මහාකස්සපො එතදවොච – ‘‘කති නු ඛො, ආවුසො ආනන්ද, අත්ථවසෙ පටිච්ච භගවතා කුලෙසු තිකභොජනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති?

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุสัทธิวิหาริกของท่านพระอานนท์ประมาณ ๓๐ รูป โดยมากยังเป็นเด็กหนุ่ม ได้บอกคืนสิกขา กลับมาสู่เพศต่ำเสียแล้ว ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบทตามความพอใจแล้ว ได้เข้าไปยังกรุงราชคฤห์ เวฬุวันกลันทกนิวาป สู่สำนักท่านพระมหากัสสปะ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ไหว้ท่านพระมหากัสสปะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘ผู้มีอายุอานนท์ พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติติกโภชนะในตระกูลทั้งหลาย เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์กี่อย่างกันหนอ’

---

‘‘තයො ඛො, භන්තෙ කස්සප, අත්ථවසෙ පටිච්ච භගවතා කුලෙසු තිකභොජනං පඤ්ඤත්තං – දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහාය පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරාය, මා පාපිච්ඡා පක්ඛං නිස්සාය සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යුං, කුලානුද්දයතාය ච. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ කස්සප, තයො අත්ථවසෙ පටිච්ච භගවතා කුලෙසු තිකභොජනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති.

ข้าแต่ท่านกัสสปะ พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติติกโภชนะในตระกูลทั้งหลาย เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ อย่าง คือ เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก เพื่อความอยู่ผาสุกของภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ด้วยทรงพระประสงค์ว่า ‘ภิกษุผู้มีความปรารถนาลามก อาศัยพวกแล้ว อย่าทำสงฆ์ให้แตกกัน’ และเพื่ออนุเคราะห์ตระกูล ข้าแต่ท่านกัสสปะ พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติติกโภชนะในตระกูลทั้งหลาย เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ อย่างนี้แล

---

‘‘අථ කිඤ්චරහි ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, ඉමෙහි නවෙහි භික්ඛූහි ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරෙහි භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූහි ජාගරියං අනනුයුත්තෙහි සද්ධිං චාරිකං චරසි? සස්සඝාතං මඤ්ඤෙ චරසි, කුලූපඝාතං මඤ්ඤෙ චරසි. ඔලුජ්ජති ඛො තෙ, ආවුසො ආනන්ද, පරිසා; පලුජ්ජන්ති ඛො තෙ, ආවුසො, නවප්පායා. න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’’ති.

ผู้มีอายุอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เพราะเหตุไร ท่านจึงเที่ยวจาริกไปพร้อมกับภิกษุใหม่เหล่านี้ ผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เล่า เราเข้าใจว่า ท่านเที่ยวไปเหมือนคนฆ่าต้นข้าว เราเข้าใจว่า ท่านเที่ยวไปเหมือนคนทำลายตระกูล ผู้มีอายุอานนท์ บริษัทของท่านกำลังพรุนไป ผู้มีอายุ พวกภิกษุใหม่ของท่านกำลังแตกสลายไป เด็กน้อยนี้ยังไม่รู้จักประมาณ

---

‘‘අපි මෙ, භන්තෙ කස්සප, සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි. අථ ච පන මයං අජ්ජාපි ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස කුමාරකවාදා න මුච්චාමා’’ති. ‘‘තථා හි පන ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, ඉමෙහි නවෙහි භික්ඛූහි ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරෙහි භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූහි ජාගරියං අනනුයුත්තෙහි සද්ධිං චාරිකං චරසි, සස්සඝාතං මඤ්ඤෙ චරසි, කුලූපඝාතං මඤ්ඤෙ චරසි. ඔලුජ්ජති [Pg.419] ඛො තෙ, ආවුසො ආනන්ද, පරිසා; පලුජ්ජන්ති ඛො තෙ, ආවුසො, නවප්පායා. න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’’ති.

ข้าแต่ท่านกัสสปะ แม้ผมหงอกก็เกิดบนศีรษะของข้าพเจ้าแล้ว แต่ถึงกระนั้น พวกข้าพเจ้าก็ยังไม่พ้นจากวาทะว่าเด็กของท่านพระมหากัสสปะอยู่จนทุกวันนี้” “ผู้มีอายุอานนท์ ก็เพราะเหตุนั้นแล ท่านจึงเที่ยวจาริกไปพร้อมกับภิกษุใหม่เหล่านี้ ผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่ เราเข้าใจว่า ท่านเที่ยวไปเหมือนคนฆ่าต้นข้าว เราเข้าใจว่า ท่านเที่ยวไปเหมือนคนทำลายตระกูล ผู้มีอายุอานนท์ บริษัทของท่านกำลังพรุนไป ผู้มีอายุ พวกภิกษุใหม่ของท่านกำลังแตกสลายไป เด็กน้อยนี้ยังไม่รู้จักประมาณ

---

අස්සොසි ඛො ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී – ‘‘අය්‍යෙන කිර මහාකස්සපෙන අය්‍යො ආනන්දො වෙදෙහමුනි කුමාරකවාදෙන අපසාදිතො’’ති.

ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาได้ฟังแล้วว่า ‘ได้ยินว่า ท่านพระอานนท์ผู้เป็นวิเทหมุนี ถูกท่านพระมหากัสสปะข่มด้วยวาทะว่าเด็ก’

---

අථ ඛො ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී අනත්තමනා අනත්තමනවාචං නිච්ඡාරෙසි – ‘‘කිං පන අය්‍යො මහාකස්සපො අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො සමානො අය්‍යං ආනන්දං වෙදෙහමුනිං කුමාරකවාදෙන අපසාදෙතබ්බං මඤ්ඤතී’’ති! අස්සොසි ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ථුල්ලනන්දාය භික්ඛුනියා ඉමං වාචං භාසමානාය.

ครั้งนั้นแล ภิกษุณีชื่อถุลลนันทาไม่พอใจ จึงเปล่งวาจาที่ไม่พอใจว่า ‘อะไรกันหนอ ท่านพระมหากัสสปะเคยเป็นอัญเดียรถีย์มาก่อน ไฉนจึงมาสำคัญที่จะข่มท่านพระอานนท์ผู้เป็นวิเทหมุนีด้วยวาทะว่าเด็ก’ ท่านพระมหากัสสปะได้ฟังวาจานี้ของภิกษุณีชื่อถุลลนันทาผู้กำลังกล่าวอยู่

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘තග්ඝාවුසො ආනන්ද, ථුල්ලනන්දාය භික්ඛුනියා සහසා අප්පටිසඞ්ඛා වාචා භාසිතා. යත්වාහං, ආවුසො, කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, නාභිජානාමි අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසිතා, අඤ්ඤත්‍ර තෙන භගවතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන. පුබ්බෙ මෙ, ආවුසො, අගාරිකභූතස්ස සතො එතදහොසි – ‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා. නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’න්ති. සො ඛ්වාහං, ආවුසො, අපරෙන සමයෙන පටපිලොතිකානං සඞ්ඝාටිං කාරෙත්වා යෙ ලොකෙ අරහන්තො තෙ උද්දිස්ස කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිං.

ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสอานนท์ เป็นความจริง นางถุลลนันทาภิกษุณีได้กล่าววาจาโดยไม่ทันไตร่ตรอง ดูก่อนอาวุโส นับแต่เวลาที่อาตมาปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ไม่เคยรู้จักการอุทิศศาสดาอื่น นอกจากพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นเลย ดูก่อนอาวุโส เมื่อก่อนครั้งอาตมายังเป็นคฤหัสถ์ ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘การอยู่ครองเรือนเป็นเรื่องคับแคบ เป็นทางมาแห่งธุลี ส่วนบรรพชาเป็นเหมือนที่โล่งแจ้ง การที่ผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์ครบถ้วน บริสุทธิ์หมดจด ดุจสังข์ที่ขัดดีแล้วนั้น ทำได้ไม่ง่ายเลย ทางที่ดี เราควรจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเถิด’ ดูก่อนอาวุโส โดยสมัยอื่นต่อมา อาตมาทำสังฆาฏิด้วยผ้าเก่า อุทิศพระอรหันต์ทั้งหลายในโลก ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว

---

සො එවං පබ්බජිතො සමානො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අද්දසං භගවන්තං අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දං බහුපුත්තෙ චෙතියෙ නිසින්නං. දිස්වාන මෙ එතදහොසි – ‘සත්ථාරඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං, භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං; සුගතඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං, භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං; සම්මාසම්බුද්ධඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං; භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍ය’න්ති. සො ඛ්වාහං, ආවුසො, තත්ථෙව භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචං – ‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මි; සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී’ති[Pg.420]. එවං වුත්තෙ මං, ආවුසො, භගවා එතදවොච – ‘යො ඛො, කස්සප, එවං සබ්බචෙතසා සමන්නාගතං සාවකං අජානඤ්ඤෙව වදෙය්‍ය ජානාමීති, අපස්සඤ්ඤෙව වදෙය්‍ය පස්සාමීති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය. අහං ඛො පන, කස්සප, ජානඤ්ඤෙව වදාමි ජානාමීති, පස්සඤ්ඤෙව වදාමි පස්සාමී’ති.

อาตมานั้นเมื่อบวชแล้วอย่างนี้ เดินทางไกล ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งอยู่ที่พหุปุตตเจดีย์ ในระหว่างกรุงราชคฤห์และเมืองนาลันทา ครั้นเห็นแล้วได้เกิดความคิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้าเราพึงเห็นพระศาสดา ก็พึงเห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเถิด ถ้าเราพึงเห็นพระสุคต ก็พึงเห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเถิด ถ้าเราพึงเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็พึงเห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเถิด’ ดูก่อนอาวุโส อาตมานั้นได้หมอบลงด้วยศีรษะแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาค ณ ที่นั้นเอง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก พระผู้มีพระภาคทรงเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก’ ดูก่อนอาวุโส เมื่ออาตมากราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอาตมาว่า ‘ดูก่อนกัสสปะ ผู้ใดเล่า ไม่รู้สาวกผู้เพียบพร้อมด้วยจิตทั้งปวงอย่างนี้ แต่พึงกล่าวว่า ‘เรารู้’ ไม่เห็น แต่พึงกล่าวว่า ‘เราเห็น’ ศีรษะของผู้นั้นพึงแตกเจ็ดเสี่ยง ดูก่อนกัสสปะ แต่เราสิ รู้อยู่จึงกล่าวว่า ‘เรารู้’ เห็นอยู่จึงกล่าวว่า ‘เราเห็น’

---

තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘තිබ්බං මෙ හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති ථෙරෙසු නවෙසු මජ්ඣිමෙසූ’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං.

ดูก่อนกัสสปะ เพราะเหตุนั้น เธอพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘หิริโอตตัปปะอย่างแรงกล้าจักปรากฏแก่เราในภิกษุทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ และทั้งที่เป็นมัชฌิมะ’ ดูก่อนกัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යං කිඤ්චි ධම්මං සුණිස්සාමි කුසලූපසංහිතං සබ්බං තං අට්ඨිං කත්වා මනසි කරිත්වා සබ්බචෙතසා සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සුණිස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බං.

ดูก่อนกัสสปะ เพราะเหตุนั้น เธอพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักฟังธรรมใดๆ ที่ประกอบด้วยกุศล จักทำธรรมนั้นทั้งหมดให้เป็นสิ่งสำคัญ ใส่ใจ น้อมนำมาด้วยจิตทั้งปวง เงี่ยโสตลงฟังธรรม’ ดูก่อนกัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

තස්මාතිහ තෙ, කස්සප, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘සාතසහගතා ච මෙ කායගතාසති න විජහිස්සතී’ති. එවඤ්හි තෙ, කස්සප, සික්ඛිතබ්බන්ති.

ดูก่อนกัสสปะ เพราะเหตุนั้น เธอพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘กายคตาสติที่ประกอบด้วยความสุขจักไม่ละไปจากเรา’ ดูก่อนกัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

‘‘අථ ඛො මං, ආවුසො, භගවා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සත්තාහමෙව ඛ්වාහං, ආවුසො, සරණො රට්ඨපිණ්ඩං භුඤ්ජිං’’. අට්ඨමියා අඤ්ඤා උදපාදි.

ดูก่อนอาวุโส ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทอาตมาด้วยโอวาทนี้แล้ว จึงเสด็จลุกจากอาสนะหลีกไป ดูก่อนอาวุโส อาตมาบริโภคบิณฑบาตของชาวแว่นแคว้นอยู่เจ็ดวันโดยที่ยังมีกิเลสอยู่ พอถึงวันที่แปด อรหัตตผลก็เกิดขึ้น

---

‘‘අථ ඛො, ආවුසො, භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛ්වාහං, ආවුසො, පටපිලොතිකානං සඞ්ඝාටිං චතුග්ගුණං පඤ්ඤපෙත්වා භගවන්තං එතදවොචං – ‘ඉධ, භන්තෙ, භගවා නිසීදතු, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’ති. නිසීදි ඛො, ආවුසො, භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො මං, ආවුසො, භගවා එතදවොච – ‘මුදුකා ඛො ත්‍යායං, කස්සප, පටපිලොතිකානං සඞ්ඝාටී’ති. ‘පටිග්ගණ්හාතු මෙ, භන්තෙ, භගවා පටපිලොතිකානං සඞ්ඝාටිං අනුකම්පං උපාදායා’ති. ‘ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං, කස්සප, සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති. ‘ධාරෙස්සාමහං, භන්තෙ, භගවතො සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති. ‘‘සො ඛ්වාහං, ආවුසො, පටපිලොතිකානං සඞ්ඝාටිං භගවතො පාදාසිං. අහං පන භගවතො සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානි පටිපජ්ජිං’’.

ดูก่อนอาวุโส ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จแวะจากหนทางเข้าไปยังโคนต้นไม้แห่งหนึ่ง ดูก่อนอาวุโส ครั้งนั้น อาตมาได้ปูลาดสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าซ้อนกันสี่ชั้น แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดประทับนั่ง ณ ที่นี้เถิด ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาลนาน’ ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ดูก่อนอาวุโส ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอาตมาว่า ‘ดูก่อนกัสสปะ สังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าของเธอนี้นุ่มนวลนัก’ (อาตมากราบทูลว่า) ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงรับสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าของข้าพระองค์ เพื่อทรงอนุเคราะห์เถิด’ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ‘ดูก่อนกัสสปะ แต่เธอจักทรงผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านอันเก่าคร่ำคร่าของเราได้หรือ’ (อาตมากราบทูลว่า) ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จักทรงผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านอันเก่าคร่ำคร่าของพระผู้มีพระภาคได้’ ดูก่อนอาวุโส อาตมานั้นได้ถวายสังฆาฏิที่ทำด้วยผ้าเก่าแด่พระผู้มีพระภาค ส่วนอาตมาก็ได้ใช้สอยผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านอันเก่าคร่ำคร่าของพระผู้มีพระภาค

---

‘‘යඤ්හි තං, ආවුසො, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘භගවතො පුත්තො ඔරසො මුඛතො ජාතො ධම්මජො ධම්මනිම්මිතො ධම්මදායාදො, පටිග්ගහිතානි [Pg.421] සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති, මමං තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘භගවතො පුත්තො ඔරසො මුඛතො ජාතො ධම්මජො ධම්මනිම්මිතො ධම්මදායාදො, පටිග්ගහිතානි සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’’’ති.

ดูก่อนอาวุโส ผู้ที่กล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงเรื่องนั้นว่า ‘เป็นบุตรของพระผู้มีพระภาค เป็นโอรส เกิดจากพระอุระ เกิดจากพระโอษฐ์ เกิดจากธรรม อันธรรมเนรมิต เป็นธรรมทายาท ได้รับผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านอันเก่าคร่ำคร่าแล้ว’ เมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงอาตมาว่า ‘เป็นบุตรของพระผู้มีพระภาค เป็นโอรส เกิดจากพระอุระ เกิดจากพระโอษฐ์ เกิดจากธรรม อันธรรมเนรมิต เป็นธรรมทายาท ได้รับผ้าบังสุกุลที่ทำด้วยป่านอันเก่าคร่ำคร่าแล้ว’

---

‘‘අහං ඛො, ආවුසො, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. අහං ඛො, ආවුසො, යාවදෙ ආකඞ්ඛාමි…පෙ… (නවන්නං අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තිනං පඤ්චන්නඤ්ච අභිඤ්ඤානං එවං විත්ථාරො වෙදිතබ්බො).

ดูก่อนอาวุโส อาตมาปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ ดูก่อนอาวุโส อาตมาปรารถนาอยู่เพียงใด...ฯลฯ... (พึงทราบเนื้อความโดยพิสดารอย่างนี้ สำหรับอนุปุพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕)

---

‘‘අහං ඛො, ආවුසො, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමි; සත්තරතනං වා, ආවුසො, නාගං අඩ්ඪට්ඨමරතනං වා තාලපත්තිකාය ඡාදෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය, යො මෙ ඡ අභිඤ්ඤා ඡාදෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති.

ดูก่อนอาวุโส อาตมาทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนอาวุโส ผู้ใดพึงสำคัญว่าควรจะปิดบังอภิญญา ๖ ของอาตมา ผู้นั้นพึงสำคัญว่าควรจะปิดบังช้างสูง ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่ง ด้วยใบตาล

---

චවිත්ථ ච පන ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී බ්‍රහ්මචරියම්හාති. එකාදසමං.

อนึ่ง นางถุลลนันทาภิกษุณีได้เคลื่อนจากพรหมจรรย์แล้วแล. สูตรที่ ๑๑ จบ

---

12. පරංමරණසුත්තං

๑๒. ปรัมมรณสูตร

---

155. එකං සමයං ආයස්මා ච මහාකස්සපො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකස්සපෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො කස්සප, හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති? ‘‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං, ආවුසො, භගවතා – ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති. ‘‘කිං පනාවුසො, න හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති? ‘‘එවම්පි ඛො, ආවුසො, අබ්‍යාකතං භගවතා – ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති? ‘‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං, ආවුසො, භගවතා – ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’’’ති. ‘‘කිං පනාවුසො, නෙව හොති, න න හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති? ‘‘එවම්පි ඛො, ආවුසො, අබ්‍යාකතං භගවතා – ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො [Pg.422] පරං මරණා’’’ති. ‘‘කස්මා චෙතං, ආවුසො, අබ්‍යාකතං භගවතා’’ති? ‘‘න හෙතං, ආවුසො, අත්ථසංහිතං නාදිබ්‍රහ්මචරියකං න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. තස්මා තං අබ්‍යාකතං භගවතා’’ති.

๑๕๕. สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะและท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้กรุงพาราณสี ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหากัสสปะ ครั้นผ่านถ้อยคำที่น่าปราศรัยอันควรระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระมหากัสสปะว่า “ท่านกัสสปะผู้มีอายุ หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกหรือหนอ” “ท่านผู้มีอายุ เรื่องนี้พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก’” “ท่านผู้มีอายุ ถ้าเช่นนั้น หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีกหรือ” “ท่านผู้มีอายุ แม้เรื่องนี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก’” “ท่านกัสสปะผู้มีอายุ หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีกด้วยหรือหนอ” “ท่านผู้มีอายุ เรื่องนี้พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีกด้วย’” “ท่านผู้มีอายุ ถ้าเช่นนั้น หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ” “ท่านผู้มีอายุ แม้เรื่องนี้พระผู้มีพระภาคก็ไม่ทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่’” “ท่านผู้มีอายุ เพราะเหตุไรเล่า พระผู้มีพระภาคจึงไม่ทรงพยากรณ์เรื่องนี้” “ท่านผู้มีอายุ เพราะเรื่องนี้ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงไม่ทรงพยากรณ์เรื่องนั้น”

---

‘‘අථ කිඤ්චරහාවුසො, බ්‍යාකතං භගවතා’’ති? ‘‘ඉදං ‘දුක්ඛ’න්ති ඛො, ආවුසො, බ්‍යාකතං භගවතා; අයං ‘දුක්ඛසමුදයො’ති බ්‍යාකතං භගවතා; අයං ‘දුක්ඛනිරොධො’ති බ්‍යාකතං භගවතා; අයං ‘දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති බ්‍යාකතං භගවතා’’ති. ‘‘කස්මා චෙතං, ආවුසො, බ්‍යාකතං භගවතා’’ති? ‘‘එතඤ්හි, ආවුසො, අත්ථසංහිතං එතං ආදිබ්‍රහ්මචරියකං එතං නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. තස්මා තං බ්‍යාකතං භගවතා’’ති. ද්වාදසමං.

“ท่านผู้มีอายุ ถ้าเช่นนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์อะไรไว้” “ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘นี้ทุกข์’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘นี้ทุกขสมุทัย’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธ’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ไว้ว่า ‘นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’” “ท่านผู้มีอายุ เพราะเหตุไรเล่า พระผู้มีพระภาคจึงทรงพยากรณ์เรื่องนี้” “ท่านผู้มีอายุ เพราะเรื่องนี้ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงพยากรณ์เรื่องนั้น” จบสูตรที่ ๑๒

---

13. සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තං

๑๓. สัทธัมมปฏิรูปกสูตร

---

156. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙන පුබ්බෙ අප්පතරානි චෙව සික්ඛාපදානි අහෙසුං බහුතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහිංසු? කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො, යෙනෙතරහි බහුතරානි චෙව සික්ඛාපදානි අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහන්තී’’ති? ‘‘එවඤ්චෙතං, කස්සප, හොති සත්තෙසු හායමානෙසු සද්ධම්මෙ අන්තරධායමානෙ, බහුතරානි චෙව සික්ඛාපදානි හොන්ති අප්පතරා ච භික්ඛූ අඤ්ඤාය සණ්ඨහන්ති. න තාව, කස්සප, සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති යාව න සද්ධම්මප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති. යතො ච ඛො, කස්සප, සද්ධම්මප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති, අථ සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති’’.

๑๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ในกาลก่อนสิกขาบทมีน้อยกว่า แต่ภิกษุจำนวนมากกว่ากลับดำรงอยู่ในอรหัตตผล และอะไรเล่าเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ในบัดนี้สิกขาบทมีมากกว่า แต่ภิกษุจำนวนน้อยกว่ากลับดำรงอยู่ในอรหัตตผล” “ดูก่อนกัสสปะ เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น คือเมื่อหมู่สัตว์เสื่อมลง เมื่อพระสัทธรรมกำลังจะอันตรธาน สิกขาบทจึงมีมากกว่า และภิกษุจำนวนน้อยกว่าจึงดำรงอยู่ในอรหัตตผล ดูก่อนกัสสปะ ตราบใดที่สัทธรรมปฏิรูปยังไม่เกิดขึ้นในโลก ตราบนั้นพระสัทธรรมก็ยังไม่อันตรธาน แต่เมื่อใดสัทธรรมปฏิรูปเกิดขึ้นในโลก เมื่อนั้นพระสัทธรรมจึงอันตรธาน”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, කස්සප, න තාව ජාතරූපස්ස අන්තරධානං හොති යාව න ජාතරූපප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති. යතො ච ඛො, කස්සප, ජාතරූපප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති, අථ ජාතරූපස්ස අන්තරධානං හොති. එවමෙව ඛො, කස්සප, න තාව සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති යාව [Pg.423] න සද්ධම්මප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති. යතො ච ඛො, කස්සප, සද්ධම්මප්පතිරූපකං ලොකෙ උප්පජ්ජති, අථ සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති.

“ดูก่อนกัสสปะ เปรียบเหมือนตราบใดที่ทองคำปลอมยังไม่เกิดขึ้นในโลก ตราบนั้นทองคำแท้ก็ยังไม่อันตรธาน แต่เมื่อใดทองคำปลอมเกิดขึ้นในโลก เมื่อนั้นทองคำแท้จึงอันตรธาน ฉันใด ดูก่อนกัสสปะ ฉันนั้นเหมือนกัน ตราบใดที่สัทธรรมปฏิรูปยังไม่เกิดขึ้นในโลก ตราบนั้นพระสัทธรรมก็ยังไม่อันตรธาน แต่เมื่อใดสัทธรรมปฏิรูปเกิดขึ้นในโลก เมื่อนั้นพระสัทธรรมจึงอันตรธาน”

---

‘‘න ඛො, කස්සප, පථවීධාතු සද්ධම්මං අන්තරධාපෙති, න ආපොධාතු සද්ධම්මං අන්තරධාපෙති, න තෙජොධාතු සද්ධම්මං අන්තරධාපෙති, න වායොධාතු සද්ධම්මං අන්තරධාපෙති; අථ ඛො ඉධෙව තෙ උප්පජ්ජන්ති මොඝපුරිසා යෙ ඉමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්ති. සෙය්‍යථාපි, කස්සප, නාවා ආදිකෙනෙව ඔපිලවති; න ඛො, කස්සප, එවං සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති.

“ดูก่อนกัสสปะ ปฐวีธาตุมิได้ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไป อาโปธาตุมิได้ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไป เตโชธาตุมิได้ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไป วาโยธาตุมิได้ทำให้พระสัทธรรมอันตรธานไป แต่โมฆบุรุษทั้งหลายที่เกิดขึ้นในศาสนานี้เอง ที่ทำให้พระสัทธรรมนี้อันตรธานไป ดูก่อนกัสสปะ เปรียบเหมือนเรือจะอับปางลงก็เพราะการบรรทุกเกินเท่านั้น การอันตรธานแห่งพระสัทธรรมหาเป็นเช่นนั้นไม่”

---

‘‘පඤ්ච ඛොමෙ, කස්සප, ඔක්කමනියා ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, කස්සප, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා – ඉමෙ ඛො, කස්සප, පඤ්ච ඔක්කමනියා ධම්මා සද්ධම්මස්ස සම්මොසාය අන්තරධානාය සංවත්තන්ති.

“ดูก่อนกัสสปะ ธรรม ๕ ประการที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมถอยเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งพระสัทธรรม ธรรม ๕ ประการอะไรบ้าง ดูก่อนกัสสปะ ในศาสนานี้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย อยู่โดยไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา อยู่โดยไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรม อยู่โดยไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์ อยู่โดยไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสิกขา อยู่โดยไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสมาธิ ดูก่อนกัสสปะ ธรรม ๕ ประการที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมถอยเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเลอะเลือน เพื่อความอันตรธานแห่งพระสัทธรรม”

---

‘‘පඤ්ච ඛොමෙ, කස්සප, ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, කස්සප, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා – ඉමෙ ඛො, කස්සප, පඤ්ච ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්තී’’ති. තෙරසමං.

ดูก่อนกัสสปะ ธรรม ๕ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม ธรรม ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ ดูก่อนกัสสปะ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้ มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่ มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่ มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่ มีความเคารพ มีความยำเกรงในสิกขาอยู่ มีความเคารพ มีความยำเกรงในสมาธิอยู่ ดูก่อนกัสสปะ ธรรม ๕ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความไม่เสื่อมสูญแห่งสัทธรรม

---

කස්සපසංයුත්තං සමත්තං.

กัสสปสังยุต จบ

---

තස්සුද්දානං –

อุทานของกัสสปสังยุตนั้น มีดังนี้

---

සන්තුට්ඨඤ්ච අනොත්තප්පී, චන්දූපමං කුලූපකං;

ජිණ්ණං තයො ච ඔවාදා, ඣානාභිඤ්ඤා උපස්සයං;

චීවරං පරංමරණං, සද්ධම්මප්පතිරූපකන්ති.

สันตุฏฐสูตร อโนตตัปปิสูตร จันทูปมสูตร กุลูปกสูตร ชิณณสูตร โอวาทสูตร ๓ สูตร ฌานาภิญญาสูตร อุปัสสยสูตร จีวรสูตร ปรัมมรณสูตร และสัทธัมมปฏิรูปกสูตร

---

6. ලාභසක්කාරසංයුත්තං

๖. ลาภสักการสังยุต

---

1. පඨමවග්ගො

๑. วรรคที่ ๑

---

1. දාරුණසුත්තං

๑. ทารุณสูตร

---

157. එවං [Pg.424] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිස්සාම, න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นสิ่งทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักละลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้น และลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว จักไม่ครอบงำจิตของเราตั้งอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

2. බළිසසුත්තං

๒. พฬิสสูตร

---

158. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, බාළිසිකො ආමිසගතං බළිසං ගම්භීරෙ උදකරහදෙ පක්ඛිපෙය්‍ය. තමෙනං අඤ්ඤතරො ආමිසචක්ඛු මච්ඡො ගිලෙය්‍ය. එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මච්ඡො ගිලබළිසො බාළිසිකස්ස අනයං ආපන්නො බ්‍යසනං ආපන්නො යථාකාමකරණීයො බාළිසිකස්ස’’.

๑๕๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นสิ่งทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม เปรียบเหมือนพรานเบ็ดหย่อนเบ็ดที่มีเหยื่อลงในห้วงน้ำลึก ปลาตัวใดตัวหนึ่งที่เห็นแก่เหยื่อจะพึงกลืนเบ็ดนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปลาตัวนั้นที่กลืนเบ็ดของพรานเบ็ด ก็จะถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ เป็นปลาที่พรานเบ็ดพึงกระทำได้ตามความพอใจ

---

‘‘බාළිසිකොති ඛො, භික්ඛවෙ, මාරස්සෙතං පාපිමතො අධිවචනං. බළිසන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකස්සෙතං අධිවචනං. යො හි කොචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං අස්සාදෙති නිකාමෙති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලබළිසො මාරස්ස අනයං ආපන්නො බ්‍යසනං ආපන්නො යථාකාමකරණීයො පාපිමතො. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.425], ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිස්සාම, න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘พรานเบ็ด’ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาป คำว่า ‘เบ็ด’ นี้ เป็นชื่อของลาภ สักการะ และชื่อเสียง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดก็ตาม ย่อมชื่นชม ย่อมปรารถนาลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้กลืนเบ็ดของมาร ถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปพึงกระทำได้ตามความพอใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นสิ่งทารุณ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักละลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้น และลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว จักไม่ครอบงำจิตของเราตั้งอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

3. කුම්මසුත්තං

๓. กุมมสูตร

---

159. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරස්මිං උදකරහදෙ මහාකුම්මකුලං චිරනිවාසි අහොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරො කුම්මො අඤ්ඤතරං කුම්මං එතදවොච – ‘මා ඛො ත්වං, තාත කුම්ම, එතං පදෙසං අගමාසී’ති. අගමාසි ඛො, භික්ඛවෙ, සො කුම්මො තං පදෙසං. තමෙනං ලුද්දො පපතාය විජ්ඣි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සො කුම්මො යෙන සො කුම්මො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, සො කුම්මො තං කුම්මං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන තං කුම්මං එතදවොච – ‘කච්චි ත්වං, තාත කුම්ම, න තං පදෙසං අගමාසී’ති? ‘අගමාසිං ඛ්වාහං, තාත කුම්ම, තං පදෙස’න්ති. ‘කච්චි පනාසි, තාත කුම්ම, අක්ඛතො අනුපහතො’ති? ‘අක්ඛතො ඛොම්හි, තාත කුම්ම, අනුපහතො, අත්ථි ච මෙ ඉදං සුත්තකං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධ’න්ති. ‘තග්ඝසි, තාත කුම්ම, ඛතො, තග්ඝ උපහතො. එතෙන හි තෙ, තාත කුම්ම, සුත්තකෙන පිතරො ච පිතාමහා ච අනයං ආපන්නා බ්‍යසනං ආපන්නා. ගච්ඡ දානි ත්වං, තාත කුම්ම, න දානි ත්වං අම්හාක’’’න්ති.

๑๕๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นสิ่งทารุณ... เป็นอันตรายต่อการบรรลุ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ในห้วงน้ำแห่งหนึ่ง มีเต่าตระกูลใหญ่อาศัยอยู่นาน ครั้งนั้น เต่าตัวหนึ่งได้กล่าวกับเต่าอีกตัวหนึ่งว่า ‘พ่อเต่า ท่านอย่าได้ไปยังถิ่นนั้นเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เต่าตัวนั้นก็ได้ไปยังถิ่นนั้นจนได้ นายพรานได้แทงเต่าตัวนั้นด้วยฉมวก ครั้งนั้น เต่าตัวนั้นจึงเข้าไปหาเต่า (ตัวที่ห้าม) นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เต่า (ตัวที่ห้าม) นั้นได้เห็นเต่าตัวนั้นมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วจึงได้กล่าวกับเต่าตัวนั้นว่า ‘พ่อเต่า ท่านไม่ได้ไปยังถิ่นนั้นใช่ไหม’ (เต่าตัวนั้นตอบว่า) ‘พ่อเต่า ข้าพเจ้าได้ไปยังถิ่นนั้นแล้ว’ (เต่าตัวที่ห้ามถามว่า) ‘พ่อเต่า ท่านไม่ถูกทำร้าย ไม่ได้รับบาดเจ็บใช่ไหม’ (เต่าตัวนั้นตอบว่า) ‘พ่อเต่า ข้าพเจ้าไม่ถูกทำร้าย ไม่ได้รับบาดเจ็บ แต่มีเชือกเส้นนี้ผูกติดตามหลังข้าพเจ้ามา’ (เต่าตัวที่ห้ามกล่าวว่า) ‘พ่อเต่า ท่านถูกทำร้ายแล้วแน่แท้ ท่านได้รับบาดเจ็บแล้วแน่แท้ เพราะด้วยเชือกเส้นนี้แหละ บิดาและปู่ของท่านจึงถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ พ่อเต่า บัดนี้ท่านจงไปเถิด บัดนี้ท่านไม่ใช่พวกของเราอีกต่อไป’

---

‘‘ලුද්දොති ඛො, භික්ඛවෙ, මාරස්සෙතං පාපිමතො අධිවචනං. පපතාති ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකස්සෙතං අධිවචනං. සුත්තකන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දිරාගස්සෙතං අධිවචනං. යො හි කොචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං අස්සාදෙති නිකාමෙති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිද්ධො පපතාය අනයං ආපන්නො බ්‍යසනං ආපන්නො යථාකාමකරණීයො පාපිමතො. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘นายพราน’ นี้ เป็นชื่อของมารผู้มีบาป คำว่า ‘ฉมวก’ นี้ เป็นชื่อของลาภ สักการะ และชื่อเสียง คำว่า ‘เชือก’ นี้ เป็นชื่อของนันทิราคะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดก็ตาม ย่อมชื่นชม ย่อมปรารถนาลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้กำหนัดในฉมวก ถึงความพินาศ ถึงความย่อยยับ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปพึงกระทำได้ตามความพอใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นสิ่งทารุณอย่างนี้แล... เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

4. දීඝලොමිකසුත්තං

๔. ทีฆโลมิกสูตร

---

160. සාවත්ථියං [Pg.426] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දීඝලොමිකා එළකා කණ්ටකගහනං පවිසෙය්‍ය. සා තත්‍ර තත්‍ර සජ්ජෙය්‍ය, තත්‍ර තත්‍ර ගය්හෙය්‍ය, තත්‍ර තත්‍ර බජ්ඣෙය්‍ය, තත්‍ර තත්‍ර අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජෙය්‍ය. ‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති. සො තත්‍ර තත්‍ර සජ්ජති, තත්‍ර තත්‍ර ගය්හති, තත්‍ර තත්‍ර බජ්ඣති, තත්‍ර තත්‍ර අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’’න්ති. චතුත්ථං.

๑๖๐. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก... เพื่อการบรรลุธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่แกะขนยาวเข้าไปสู่ป่ารกชัฏไปด้วยหนาม แม่แกะตัวนั้นพึงติดข้องในที่นั้นๆ พึงถูกยึดไว้ในที่นั้นๆ พึงถูกผูกไว้ในที่นั้นๆ พึงถึงความพินาศย่อยยับในที่นั้นๆ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลืนกินแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งห่มแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปสู่บ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต เธอย่อมติดข้องในที่นั้นๆ ย่อมถูกยึดไว้ในที่นั้นๆ ย่อมถูกผูกไว้ในที่นั้นๆ ย่อมถึงความพินาศย่อยยับในที่นั้นๆ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

5. මීළ්හකසුත්තං

๕. มีฬหกสูตร

---

161. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මීළ්හකා ගූථාදී ගූථපූරා පුණ්ණා ගූථස්ස. පුරතො චස්ස මහාගූථපුඤ්ජො. සා තෙන අඤ්ඤා මීළ්හකා අතිමඤ්ඤෙය්‍ය – ‘අහම්හි ගූථාදී ගූථපූරා පුණ්ණා ගූථස්ස, පුරතො ච ම්‍යායං මහාගූථපුඤ්ජො’ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති. සො තත්ථ භුත්තාවී ච හොති යාවදත්ථො, නිමන්තිතො ච ස්වාතනාය, පිණ්ඩපාතො චස්ස පූරො. සො ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛුගණස්ස මජ්ඣෙ විකත්ථති – ‘භුත්තාවී චම්හි යාවදත්ථො, නිමන්තිතො චම්හි ස්වාතනාය, පිණ්ඩපාතො ච ම්‍යායං පූරො, ලාභී චම්හි චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, ඉමෙ පනඤ්ඤෙ භික්ඛූ අප්පපුඤ්ඤා අප්පෙසක්ඛා න ලාභිනො චීවර-පිණ්ඩපාතසෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජ-පරික්ඛාරාන’න්ති. සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො අඤ්ඤෙ පෙසලෙ භික්ඛූ අතිමඤ්ඤති. තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසස්ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඤ්චමං.

๑๖๑. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก... เพื่อการบรรลุธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหมู่หนอนกินคูถ เต็มไปด้วยคูถ บริบูรณ์ด้วยคูถ และข้างหน้าของมันก็มีกองคูถใหญ่อยู่ มันพึงดูหมิ่นหมู่หนอนกินคูถเหล่าอื่นด้วยเหตุนั้นว่า ‘เราเป็นสัตว์กินคูถ เต็มไปด้วยคูถ บริบูรณ์ด้วยคูถ และข้างหน้าของเราก็มีกองคูถใหญ่นี้อยู่’ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลืนกินแล้ว ในเวลาเช้า นุ่งห่มแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปสู่บ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต เธอฉันอิ่มตามต้องการในที่นั้นแล้ว และได้รับนิมนต์เพื่อฉันในวันรุ่งขึ้น ทั้งบิณฑบาตของเธอก็เต็มบาตร เธอไปสู่อารามแล้วโอ้อวดในท่ามกลางหมู่ภิกษุว่า ‘เราฉันอิ่มตามต้องการแล้ว และได้รับนิมนต์เพื่อฉันในวันรุ่งขึ้น ทั้งบิณฑบาตของเรานี้ก็เต็มบาตร เราเป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ส่วนภิกษุเหล่าอื่นนี้เป็นผู้มีบุญน้อย มีศักดิ์น้อย ไม่ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร’ เธอถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั้นครอบงำ มีจิตถูกกลืนกินแล้ว ย่อมดูหมิ่นภิกษุเหล่าอื่นผู้มีศีลเป็นที่รัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การดูหมิ่นนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่โมฆบุรุษนั้นสิ้นกาลนาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

6. අසනිසුත්තං

๖. อสนิสูตร

---

162. සාවත්ථියං [Pg.427] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. කං, භික්ඛවෙ, අසනිවිචක්කං ආගච්ඡතු, සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාතු’’.

๑๖๒. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก... เพื่อการบรรลุธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักรคือสายฟ้าพึงตกต้องบุคคลใด ลาภ สักการะ และชื่อเสียงย่อมถึงบุคคลนั้น คือ พระเสขะผู้มีใจยังไม่บรรลุ (อรหัตตผล)

---

‘‘අසනිවිචක්කන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකස්සෙතං අධිවචනං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. ඡට්ඨං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘จักรคือสายฟ้า’ นี้ เป็นชื่อเรียกของลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั่นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

7. දිද්ධසුත්තං

๗. ทิทธสูตร

---

163. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. කං, භික්ඛවෙ, දිද්ධගතෙන විසල්ලෙන සල්ලෙන විජ්ඣතු, සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාතු’’.

๑๖๓. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก... เพื่อการบรรลุธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลูกศรอาบยาพิษพึงเสียดแทงบุคคลใด ลาภ สักการะ และชื่อเสียงย่อมถึงบุคคลนั้น คือ พระเสขะผู้มีใจยังไม่บรรลุ (อรหัตตผล)

---

‘‘සල්ලන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකස්සෙතං අධිවචනං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ลูกศร’ นี้ เป็นชื่อเรียกของลาภ สักการะ และชื่อเสียงนั่นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

8. සිඞ්ගාලසුත්තං

๘. สิงคาลสูตร

---

164. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. අස්සුත්ථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං [Pg.428] ජරසිඞ්ගාලස්ස වස්සමානස්සා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, ජරසිඞ්ගාලො උක්කණ්ඩකෙන නාම රොගජාතෙන ඵුට්ඨො නෙව බිලගතො රමති, න රුක්ඛමූලගතො රමති, න අජ්ඣොකාසගතො රමති; යෙන යෙන ගච්ඡති, යත්ථ යත්ථ තිට්ඨති, යත්ථ යත්ථ නිසීදති, යත්ථ යත්ථ නිපජ්ජති; තත්ථ තත්ථ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො නෙව සුඤ්ඤාගාරගතො රමති, න රුක්ඛමූලගතො රමති, න අජ්ඣොකාසගතො රමති; යෙන යෙන ගච්ඡති, යත්ථ යත්ථ තිට්ඨති, යත්ථ යත්ථ නිසීදති, යත්ථ යත්ථ නිපජ්ජති; තත්ථ තත්ථ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

๑๖๔. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก... เพื่อการบรรลุธรรม พวกเธอเคยได้ยินเสียงสุนัขจิ้งจอกแก่ร้องในเวลารุ่งสางแห่งราตรีไหม” “เคยได้ยิน พระพุทธเจ้าข้า” “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุนัขจิ้งจอกแก่นั้นถูกโรคชนิดหนึ่งชื่ออุกกัณฑกะ (โรคหิด) เบียดเบียนแล้ว ย่อมไม่ยินดีแม้ไปสู่โพรง ไม่ยินดีแม้ไปสู่โคนไม้ ไม่ยินดีแม้ไปสู่ที่แจ้ง มันไปสู่ที่ใดๆ ยืนอยู่ในที่ใดๆ นั่งอยู่ในที่ใดๆ นอนอยู่ในที่ใดๆ ย่อมประสบแต่ความพินาศย่อยยับในที่นั้นๆ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลืนกินแล้ว ย่อมไม่ยินดีแม้ไปสู่เรือนว่าง ไม่ยินดีแม้ไปสู่โคนไม้ ไม่ยินดีแม้ไปสู่ที่แจ้ง เธอไปสู่ที่ใดๆ ยืนอยู่ในที่ใดๆ นั่งอยู่ในที่ใดๆ นอนอยู่ในที่ใดๆ ย่อมประสบแต่ความพินาศย่อยยับในที่นั้นๆ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

9. වෙරම්භසුත්තං

๙. เวรัมภสูตร

---

165. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. උපරි, භික්ඛවෙ, ආකාසෙ වෙරම්භා නාම වාතා වායන්ති. තත්ථ යො පක්ඛී ගච්ඡති තමෙනං වෙරම්භා වාතා ඛිපන්ති. තස්ස වෙරම්භවාතක්ඛිත්තස්ස අඤ්ඤෙනෙව පාදා ගච්ඡන්ති, අඤ්ඤෙන පක්ඛා ගච්ඡන්ති, අඤ්ඤෙන සීසං ගච්ඡති, අඤ්ඤෙන කායො ගච්ඡති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන, අනුපට්ඨිතාය සතියා, අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති මාතුගාමං දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා. තස්ස මාතුගාමං දිස්වා දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. තස්ස අඤ්ඤෙ චීවරං හරන්ති, අඤ්ඤෙ පත්තං හරන්ති, අඤ්ඤෙ නිසීදනං හරන්ති, අඤ්ඤෙ සූචිඝරං හරන්ති, වෙරම්භවාතක්ඛිත්තස්සෙව සකුණස්ස. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

๑๖๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ... เป็นอันตรายต่อการบรรลุธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในเบื้องบนอากาศ มีลมชื่อเวรัมภาพัดอยู่ นกเหล่าใดเหล่าหนึ่งบินไปในอากาศนั้น ลมเวรัมภานั้นย่อมพัดกระพือนกนั้นไป เท้าของนกที่ถูกลมเวรัมภาพัดกระพือไป ย่อมไปทางหนึ่ง ปีกย่อมไปทางหนึ่ง ศีรษะย่อมไปทางหนึ่ง ลำตัวย่อมไปทางหนึ่ง แม้ฉันใด ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ เวลาเช้า นุ่งห่มแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังบ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาต ด้วยกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยวาจาที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยจิตที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยสติที่ไม่ได้ตั้งมั่น ด้วยอินทรีย์ที่ไม่ได้สำรวม เธอย่อมเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อยในที่นั้น เมื่อเธอเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อย ราคะย่อมเสียดแทงจิต เธอมีจิตถูกราคะเสียดแทงแล้ว ย่อมบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ คนอื่นย่อมนำจีวรของเธอไป คนอื่นย่อมนำบาตรไป คนอื่นย่อมนำผ้าปูนั่งไป คนอื่นย่อมนำกล่องเข็มไป เหมือนนกที่ถูกลมเวรัมภาพัดกระพือไป ฉะนั้น ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ...อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้

---

10. සගාථකසුත්තං

๑๐. สคาถกสูตร

---

166. සාවත්ථියං [Pg.429] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පස්සාමි සක්කාරෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නං. ඉධ පනාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පස්සාමි අසක්කාරෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නං. ඉධ පනාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පස්සාමි සක්කාරෙන ච අසක්කාරෙන ච තදුභයෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති.

๑๖๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ... เป็นอันตรายต่อการบรรลุธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมเห็นบุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกสักการะครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก. ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เราย่อมเห็นบุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกความไม่มีสักการะครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก. ดูกรภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เราย่อมเห็นบุคคลบางคนในโลกนี้ ถูกทั้งสักการะและความไม่มีสักการะทั้งสองอย่างนั้นครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ...อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดา ครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘යස්ස සක්කරියමානස්ස, අසක්කාරෙන චූභයං;

සමාධි න විකම්පති, අප්පමාණවිහාරිනො.

สมาธิของผู้ที่อยู่ด้วยความไม่ประมาท อันเขาสักการะอยู่ก็ดี ไม่สักการะก็ดี หรือทั้งสองอย่างก็ดี ย่อมไม่หวั่นไหว

---

‘‘තං ඣායිනං සාතතිකං, සුඛුමං දිට්ඨිවිපස්සකං;

උපාදානක්ඛයාරාමං, ආහු සප්පුරිසො ඉතී’’ති. දසමං;

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวบุคคลนั้น ผู้เพ่งพินิจ มีความเพียรเป็นไปติดต่อ มีปัญญาเห็นแจ้งอย่างสุขุม ยินดีในความสิ้นไปแห่งอุปาทาน ว่าเป็นสัตบุรุษ

---

පඨමො වග්ගො.

ปฐมวรรคที่ ๑

---

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรค

---

දාරුණො බළිසං කුම්මං, දීඝලොමි ච මීළ්හකං;

අසනි දිද්ධං සිඞ්ගාලං, වෙරම්භෙන සගාථකන්ති.

ทารุณสูตร พฬิสสูตร กุมมสูตร ทีฆโลมิสูตร มิฬหกสูตร อสนิสูตร ทิฏฐิสัลลสูตร สิงคาลสูตร เวรัมภวาตสูตร และสคาถกสูตร

---

2. දුතියවග්ගො

๒. ทุติยวรรค

---

1. සුවණ්ණපාතිසුත්තං

๑. สุวัณณปาติสูตร

---

167. සාවත්ථියං [Pg.430] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… අධිගමාය. ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘න චායමායස්මා සුවණ්ණපාතියාපි රූපියචුණ්ණපරිපූරාය හෙතු සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’ති. තමෙනං පස්සාමි අපරෙන සමයෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං සම්පජානමුසා භාසන්තං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

๑๖๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ... เป็นอันตรายต่อการบรรลุธรรม ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ท่านผู้นี้ไม่พึงพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่ แม้เพราะเหตุแห่งบาตรทองคำที่เต็มด้วยผงเงินเลย ดังนี้. สมัยต่อมา เราเห็นบุคคลนั้นถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ กำลังพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ...อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้

---

2. රූපියපාතිසුත්තං

๒. รูปิยปาติสูตร

---

168. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘න චායමායස්මා රූපියපාතියාපි සුවණ්ණචුණ්ණපරිපූරාය හෙතු සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’ති. තමෙනං පස්සාමි අපරෙන සමයෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං සම්පජානමුසා භාසන්තං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

๑๖๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ท่านผู้นี้ไม่พึงพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่ แม้เพราะเหตุแห่งบาตรเงินที่เต็มด้วยผงทองคำเลย ดังนี้. สมัยต่อมา เราเห็นบุคคลนั้นถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ กำลังพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ...อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้

---

3-10. සුවණ්ණනික්ඛසුත්තාදිඅට්ඨකං

๓-๑๐. สุวัณณนิกขสูตรเป็นต้น ๘ สูตร

---

169. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘න චායමායස්මා සුවණ්ණනික්ඛස්සාපි හෙතු…පෙ… සුවණ්ණනික්ඛසතස්සාපි හෙතු… සිඞ්ගීනික්ඛස්සාපි හෙතු… සිඞ්ගීනික්ඛසතස්සාපි හෙතු… පථවියාපි ජාතරූපපරිපූරාය හෙතු… ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතුපි… ජීවිතහෙතුපි… ජනපදකල්‍යාණියාපි හෙතු සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’ති. තමෙනං පස්සාමි අපරෙන සමයෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං සම්පජානමුසා භාසන්තං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දසමං.

๑๖๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราย่อมกำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนในโลกนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ท่านผู้นี้ไม่พึงพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่ แม้เพราะเหตุแห่งนิกขะทองคำ... แม้เพราะเหตุแห่งนิกขะทองคำร้อยนิกขะ... แม้เพราะเหตุแห่งทองสิงคี... แม้เพราะเหตุแห่งทองสิงคีร้อยนิกขะ... แม้เพราะเหตุแห่งแผ่นดินที่เต็มด้วยทองคำ... แม้เพราะเหตุแห่งอามิสเล็กน้อย... แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต... แม้เพราะเหตุแห่งชนบทกัลยาณีเลย ดังนี้. สมัยต่อมา เราเห็นบุคคลนั้นถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองไว้ กำลังพูดมุสาทั้งที่รู้อยู่. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียง เป็นของทารุณ...อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้

---

දුතියො වග්ගො.

ทุติยวรรคที่ ๒

---

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรค

---

ද්වෙ [Pg.431] පාති ද්වෙ සුවණ්ණා ච, සිඞ්ගීහි අපරෙ දුවෙ;

පථවී කිඤ්චික්ඛජීවිතං, ජනපදකල්‍යාණියා දසාති.

ปาติสูตร ๒ สูตร สุวัณณสูตร ๒ สูตร สิงคีสูตร ๒ สูตร ปฐวีสูตร กิญจิกขสูตร ชีวิตสูตร และชนบทกัลยาณีสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

---

3. තතියවග්ගො

๓. ตติยวรรค

---

1. මාතුගාමසුත්තං

๑. มาตุคามสูตร

---

170. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… න තස්ස, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො එකො එකස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති යස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො …පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

๑๗๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามคนหนึ่ง ไม่อาจครอบงำจิตของภิกษุรูปหนึ่งตั้งอยู่ได้ แต่ลาภ สักการะ และชื่อเสียง อาจครอบงำจิตของภิกษุนั้นตั้งอยู่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

2. කල්‍යාණීසුත්තං

๒. กัลยาณีสูตร

---

171. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… න තස්ස, භික්ඛවෙ, ජනපදකල්‍යාණී එකා එකස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති යස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

๑๗๑. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หญิงงามในชนบทคนหนึ่ง ไม่อาจครอบงำจิตของภิกษุรูปหนึ่งตั้งอยู่ได้ แต่ลาภ สักการะ และชื่อเสียง อาจครอบงำจิตของภิกษุนั้นตั้งอยู่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

3. එකපුත්තකසුත්තං

๓. เอกปุตตกสูตร

---

172. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සද්ධා, භික්ඛවෙ, උපාසිකා එකපුත්තකං පියං මනාපං එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසො, තාත, භවාහි යාදිසො චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං උපාසකානං, යදිදං චිත්තො ච ගහපති හත්ථකො ච ආළවකො. සචෙ ඛො ත්වං, තාත, අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජසි; තාදිසො, තාත, භවාහි යාදිසා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවකානං භික්ඛූනං, යදිදං සාරිපුත්තමොග්ගලානා[Pg.432]. මා ච ඛො ත්වං, තාත, සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාතූති. තඤ්චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුං සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාති, සො තස්ස හොති අන්තරායාය. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

๑๗๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธา เมื่อจะปรารถนาโดยชอบซึ่งบุตรคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘พ่อคุณ ขอจงเป็นเช่นจิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตตคฤหบดีและหัตถกะอาฬวกะนี้ เป็นตราชู เป็นประมาณ แห่งสาวกอุบาสกของเรา ‘พ่อคุณ ถ้าเธอออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ขอจงเป็นเช่นพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะนี้ เป็นตราชู เป็นประมาณ แห่งสาวกภิกษุของเรา ‘พ่อคุณ ขอลาภ สักการะ และชื่อเสียง อย่าได้มาถึงเธอผู้เป็นเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผลเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าลาภ สักการะ และชื่อเสียงมาถึงภิกษุผู้เป็นเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผล ลาภสักการะและชื่อเสียงนั้นย่อมเป็นอันตรายแก่เธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

4. එකධීතුසුත්තං

๔. เอกธีตุสูตร

---

173. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සද්ධා භික්ඛවෙ උපාසිකා එකං ධීතරං පියං මනාපං එවං සම්මා ආයාචමානා ආයාචෙය්‍ය – ‘තාදිසා, අය්‍යෙ, භවාහි යාදිසා ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා’ති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං උපාසිකානං, යදිදං ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා වෙළුකණ්ඩකියා ච නන්දමාතා. සචෙ ඛො ත්වං, අය්‍යෙ, අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජසි; තාදිසා, අය්‍යෙ, භවාහි යාදිසා ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා චාති. එසා, භික්ඛවෙ, තුලා එතං පමාණං මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං, යදිදං ඛෙමා ච භික්ඛුනී උප්පලවණ්ණා ච. මා ච ඛො ත්වං, අය්‍යෙ, සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාතූති. තං චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනිං සෙඛං අප්පත්තමානසං ලාභසක්කාරසිලොකො අනුපාපුණාති, සො තස්සා හොති අන්තරායාය. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. චතුත්ථං.

๑๗๓. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธา เมื่อจะปรารถนาโดยชอบซึ่งธิดาคนเดียวผู้เป็นที่รักที่พอใจ พึงปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘แม่คุณ ขอจงเป็นเช่นนางขุชชุตตราอุบาสิกาและนางนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นางขุชชุตตราอุบาสิกาและนางนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะนี้ เป็นตราชู เป็นประมาณ แห่งสาวิกาอุบาสิกาของเรา ‘แม่คุณ ถ้าเธอออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ขอจงเป็นเช่นนางเขมาภิกษุณีและนางอุบลวรรณาภิกษุณีเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นางเขมาภิกษุณีและนางอุบลวรรณาภิกษุณีนี้ เป็นตราชู เป็นประมาณ แห่งสาวิกาภิกษุณีของเรา ‘แม่คุณ ขอลาภ สักการะ และชื่อเสียง อย่าได้มาถึงเธอผู้เป็นเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผลเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าลาภ สักการะ และชื่อเสียงมาถึงภิกษุณีผู้เป็นเสขะ มีใจยังไม่บรรลุอรหัตตผล ลาภสักการะและชื่อเสียงนั้นย่อมเป็นอันตรายแก่เธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

5. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๕. สมณพราหมณสูตร

---

174. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලාභසක්කාරසිලොකස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු වා බ්‍රාහ්මණසම්මතා, න ච පන තෙ ආයස්මන්තා සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. යෙ ච ඛො කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලාභසක්කාරසිලොකස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච [Pg.433] නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං පජානන්ති, තෙ ච ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්‍රාහ්මණෙසු ච බ්‍රාහ්මණසම්මතා, තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. පඤ්චමං.

๑๗๔. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่นับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นก็ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานับสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นก็ได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

6. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๖. ทุติยสมณพราหมณสูตร

---

175. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලාභසක්කාරසිලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානන්ති…පෙ… පජානන්ති…පෙ… සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. ඡට්ඨං.

๑๗๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดออกแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ... (สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดตามความเป็นจริง ...) ... ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

7. තතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තං

๗. ตติยสมณพราหมณสูตร

---

176. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා ලාභසක්කාරසිලොකං යථාභූතං නප්පජානන්ති, ලාභසක්කාරසිලොකසමුදයං නප්පජානන්ති, ලාභසක්කාරසිලොකනිරොධං නප්පජානන්ති, ලාභසක්කාරසිලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානන්ති …පෙ… පජානන්ති…පෙ… සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. සත්තමං.

๑๗๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งลาภ สักการะ และชื่อเสียง ... (สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดก็ตาม รู้ชัดตามความเป็นจริง ...) ... ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่

---

8. ඡවිසුත්තං

๘. ฉวิสูตร

---

177. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකො, භික්ඛවෙ, ඡවිං ඡින්දති, ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දති, චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දති, මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දති, න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දති, අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

๑๗๗. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงย่อมบาดผิว ครั้นบาดผิวแล้ว ย่อมบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้ว ย่อมบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้ว ย่อมบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้ว ย่อมบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้ว ย่อมตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

9. රජ්ජුසුත්තං

๙. รัชชุสูตร

---

178. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකො, භික්ඛවෙ, ඡවිං ඡින්දති, ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දති, චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දති, මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දති, න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දති, අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති’’.

๑๗๘. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงย่อมบาดผิว ครั้นบาดผิวแล้ว ย่อมบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้ว ย่อมบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้ว ย่อมบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้ว ย่อมบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้ว ย่อมตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.434], භික්ඛවෙ, බලවා පුරිසො දළ්හාය වාළරජ්ජුයා ජඞ්ඝං වෙඨෙත්වා ඝංසෙය්‍ය. සා ඡවිං ඡින්දෙය්‍ය, ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දෙය්‍ය, චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දෙය්‍ය, මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දෙය්‍ය, න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දෙය්‍ය, අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො ඡවිං ඡින්දති, ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දති, චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දති, මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දති, න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දති, අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිංමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง เอาเชือกเปลือกปออันเหนียวพันแข้งแล้วสีไป เชือกนั้นพึงบาดผิว ครั้นบาดผิวแล้ว พึงบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้ว พึงบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้ว พึงบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้ว พึงบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้ว พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ย่อมบาดผิว ครั้นบาดผิวแล้ว ย่อมบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้ว ย่อมบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้ว ย่อมบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้ว ย่อมบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้ว ย่อมตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

10. භික්ඛුසුත්තං

๑๐. ภิกขุสูตร

---

179. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යොපි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො තස්සපාහං ලාභසක්කාරසිලොකො අන්තරායාය වදාමී’’ති. එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිස්ස පන, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො ලාභසක්කාරසිලොකො අන්තරායායා’’ති? ‘‘යා හිස්ස සා, ආනන්ද, අකුප්පා චෙතොවිමුත්ති නාහං තස්සා ලාභසක්කාරසිලොකං අන්තරායාය වදාමි. යෙ ච ඛ්වස්ස, ආනන්ද, අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා අධිගතා තෙසාහමස්ස ලාභසක්කාරසිලොකං අන්තරායාය වදාමි. එවං දාරුණො ඛො, ආනන්ද, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. තස්මාතිහානන්ද, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිස්සාම, න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, ආනන්ද, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දසමං.

๑๗๙. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุรูปใดเป็นพระอรหันตขีณาสพ เรากล่าวลาภ สักการะ และชื่อเสียงว่าเป็นอันตรายแม้แก่ภิกษุรูปนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นอันตรายแก่ภิกษุขีณาสพด้วยเหตุเพียงเท่าไร พระเจ้าข้า ดูก่อนอานนท์ เรามิได้กล่าวลาภ สักการะ และชื่อเสียงว่าเป็นอันตรายต่อเจโตวิมุติอันไม่กำเริบของภิกษุนั้น แต่เรากล่าวลาภ สักการะ และชื่อเสียงว่าเป็นอันตรายต่อทิฏฐธรรมสุขวิหาร (ธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน) ที่ภิกษุนั้นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่ ได้บรรลุแล้ว ดูก่อนอานนท์ ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า อย่างนี้แล ดูก่อนอานนท์ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราทั้งหลายจักละลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว และลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว จักไม่ครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ ดูก่อนอานนท์ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

තතියො වග්ගො.

ตติยวรรค จบ

---

තස්සුද්දානං –

คาถาประจำวรรค

---

මාතුගාමො ච කල්‍යාණී, පුත්තො ච එකධීතු ච;

සමණබ්‍රාහ්මණා තීණි, ඡවි රජ්ජු ච භික්ඛුනාති.

มาตุคามสูตร ชนปทกัลยาณีสูตร เอกปุตตสูตร เอกธีตุสูตร สมณพราหมณสูตร ๓ สูตร ฉวิสูตร รัชชุสูตร ภิกขุสูตร

---

4. චතුත්ථවග්ගො

๔. จตุตถวรรคที่ ๔

---

1. භින්දිසුත්තං

๑. ภินทิสูตรที่ ๑

---

180. සාවත්ථියං [Pg.435] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතො පරියාදිණ්ණචිත්තො, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දි. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

๑๘๐. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระเทวทัตถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลุ้มรุม จึงทำสงฆ์ให้แตกกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

2. කුසලමූලසුත්තං

๒. กุสลมูลสูตรที่ ๒

---

181. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතස්ස පරියාදිණ්ණචිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස කුසලමූලං සමුච්ඡෙදමගමා. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

๑๘๑. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลมูลของพระเทวทัตผู้ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลุ้มรุม ได้ถึงความขาดสูญแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

3. කුසලධම්මසුත්තං

๓. กุสลธัมมสูตรที่ ๓

---

182. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතස්ස පරියාදිණ්ණචිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස කුසලො ධම්මො සමුච්ඡෙදමගමා. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

๑๘๒. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลธรรมของพระเทวทัตผู้ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลุ้มรุม ได้ถึงความขาดสูญแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

4. සුක්කධම්මසුත්තං

๔. สุกกธัมมสูตรที่ ๔

---

183. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතස්ස පරියාදිණ්ණචිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස සුක්කො ධම්මො සමුච්ඡෙදමගමා. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. චතුත්ථං.

๑๘๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจนัก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุกกธรรมของพระเทวทัตผู้ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกกลุ้มรุม ได้ถึงความขาดสูญแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ... พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แหละ

---

5. අචිරපක්කන්තසුත්තං

๕. อจิรปักกันตสูตรที่ ๕

---

184. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අචිරපක්කන්තෙ දෙවදත්තෙ. තත්‍ර ඛො භගවා දෙවදත්තං ආරබ්භ භික්ඛූ ආමන්තෙසි [Pg.436] – ‘‘අත්තවධාය, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි’’.

๑๘๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตพระนครราชคฤห์ เมื่อพระเทวทัตหลีกไปแล้วไม่นาน ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระเทวทัต ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความฉิบหาย

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කදලී අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นกล้วยให้ผลเพื่อฆ่าตน เพื่อความฉิบหาย ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความฉิบหาย ฉันนั้นเหมือนกันแล

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, වෙළු අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้ไผ่ให้ผลเพื่อฆ่าตน เพื่อความฉิบหาย ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตน เพื่อความฉิบหาย ฉันนั้นเหมือนกันแล

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, නළො අත්තවධාය ඵලං දෙති, පරාභවාය ඵලං දෙති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นอ้อออกผลเพื่อฆ่าตนเอง ออกผลเพื่อความพินาศ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตนเอง เพื่อความพินาศ ฉันนั้นเหมือนกัน

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අස්සතරී අත්තවධාය ගබ්භං ගණ්හාති, පරාභවාය ගබ්භං ගණ්හාති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අත්තවධාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි, පරාභවාය දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකො උදපාදි. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนางอัสดรตั้งท้องเพื่อฆ่าตนเอง ตั้งท้องเพื่อความพินาศ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเกิดขึ้นแก่พระเทวทัตเพื่อฆ่าตนเอง เพื่อความพินาศ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้เถิด

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตตรัสพระดำรัสนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสพระดำรัสนี้ต่อไปอีกว่า

---

‘‘ඵලං වෙ කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථාති’’. පඤ්චමං;

ผลกล้วยย่อมฆ่าต้นกล้วย ผลไผ่ย่อมฆ่าต้นไผ่ ผลอ้อย่อมฆ่าต้นอ้อ สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนการตั้งท้องฆ่านางอัสดร ฉะนั้น

---

6. පඤ්චරථසතසුත්තං

๖. ปัญจรถสตสูตร

---

185. රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තස්ස අජාතසත්තුකුමාරො පඤ්චහි රථසතෙහි සායං පාතං [Pg.437] උපට්ඨානං ගච්ඡති, පඤ්ච ච ථාලිපාකසතානි භත්තාභිහාරො අභිහරීයති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘දෙවදත්තස්ස, භන්තෙ, අජාතසත්තුකුමාරො පඤ්චහි රථසතෙහි සායං පාතං උපට්ඨානං ගච්ඡති, පඤ්ච ච ථාලිපාකසතානි භත්තාභිහාරො අභිහරීයතී’’ති. ‘‘මා, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරසිලොකං පිහයිත්ථ. යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස අජාතසත්තුකුමාරො පඤ්චහි රථසතෙහි සායං පාතං උපට්ඨානං ගමිස්සති, පඤ්ච ච ථාලිපාකසතානි භත්තාභිහාරො ආහරීයිස්සති, හානියෙව, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි’’.

๑๘๕. ประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล อชาตศัตรูราชกุมารเสด็จเข้าไปอุปัฏฐากพระเทวทัตด้วยรถ ๕๐๐ คัน ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า และภัตตาหารที่เขาถวายคือข้าวสุกในหม้อ ๕๐๐ หม้อ ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อชาตศัตรูราชกุมารเสด็จเข้าไปอุปัฏฐากพระเทวทัตด้วยรถ ๕๐๐ คัน ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า และภัตตาหารที่เขาถวายคือข้าวสุกในหม้อ ๕๐๐ หม้อ' (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) 'ภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่าพอใจลาภ สักการะ และชื่อเสียงของพระเทวทัตเลย ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่อชาตศัตรูราชกุมารจักเสด็จเข้าไปอุปัฏฐากพระเทวทัตด้วยรถ ๕๐๐ คัน ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า และภัตตาหารคือข้าวสุกในหม้อ ๕๐๐ หม้อจักถูกนำไปถวาย ตลอดเวลานั้น ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายแก่พระเทวทัตเท่านั้น ไม่พึงหวังความเจริญเลย'

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චණ්ඩස්ස කුක්කුරස්ස නාසාය පිත්තං භින්දෙය්‍යුං, එවඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, කුක්කුරො භිය්‍යොසොමත්තාය චණ්ඩතරො අස්ස; එවමෙව, භික්ඛවෙ, යාවකීවඤ්ච දෙවදත්තස්ස අජාතසත්තුකුමාරො පඤ්චහි රථසතෙහි සායං පාතං උපට්ඨානං ගමිස්සති, පඤ්ච ච ථාලිපාකසතානි භත්තාභිහාරො ආහරීයිස්සති, හානියෙව, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තස්ස පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො…පෙ… එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนพึงใส่ดีที่จมูกของสุนัขที่ดุร้าย เมื่อเป็นเช่นนั้น สุนัขนั้นจะยิ่งดุร้ายมากขึ้นไปอีก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ตลอดเวลาที่อชาตศัตรูราชกุมารจักเสด็จเข้าไปอุปัฏฐากพระเทวทัตด้วยรถ ๕๐๐ คัน ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า และภัตตาหารคือข้าวสุกในหม้อ ๕๐๐ หม้อจักถูกนำไปถวาย ตลอดเวลานั้น ภิกษุทั้งหลาย พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายแก่พระเทวทัตเท่านั้น ไม่พึงหวังความเจริญเลย ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงร้ายกาจอย่างนี้แล...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้เถิด

---

7. මාතුසුත්තං

๗. มาตุสูตร

---

186. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘න චායමායස්මා මාතුපි හෙතු සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’ති. තමෙනං පස්සාමි අපරෙන සමයෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං සම්පජානමුසා භාසන්තං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිස්සාම. න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

๑๘๖. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ เรากำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้นี้จะไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ แม้เพราะเหตุแห่งมารดา' เราเห็นบุคคลนั้นในสมัยต่อมา ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองแล้ว กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ในศาสนานี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า 'เราทั้งหลายจักละลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว และลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้วจักไม่ครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ได้' ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้เถิด

---

8-13. පිතුසුත්තාදිඡක්කං

๘-๑๓. ปิตุสุตตาทิฉักกะ

---

187. සාවත්ථියං [Pg.438] විහරති…පෙ… ‘‘දාරුණො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘න චායමායස්මා පිතුපි හෙතු…පෙ… භාතුපි හෙතු… භගිනියාපි හෙතු… පුත්තස්සපි හෙතු… ධීතුයාපි හෙතු… පජාපතියාපි හෙතු සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’ති. තමෙනං පස්සාමි අපරෙන සමයෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අභිභූතං පරියාදිණ්ණචිත්තං සම්පජානමුසා භාසන්තං. එවං දාරුණො ඛො, භික්ඛවෙ, ලාභසක්කාරසිලොකො කටුකො ඵරුසො අන්තරායිකො අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිස්සාම, න ච නො උප්පන්නො ලාභසක්කාරසිලොකො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තෙරසමං.

๑๘๗. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยม ภิกษุทั้งหลาย ในศาสนานี้ เรากำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนด้วยใจของเราอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้นี้จะไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ แม้เพราะเหตุแห่งบิดา...ฯลฯ... แม้เพราะเหตุแห่งพี่ชาย... แม้เพราะเหตุแห่งน้องสาว... แม้เพราะเหตุแห่งบุตร... แม้เพราะเหตุแห่งธิดา... แม้เพราะเหตุแห่งภรรยา' เราเห็นบุคคลนั้นในสมัยต่อมา ถูกลาภ สักการะ และชื่อเสียงครอบงำ มีจิตถูกยึดครองแล้ว กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้อยู่ ภิกษุทั้งหลาย ลาภ สักการะ และชื่อเสียงเป็นของร้ายกาจ เผ็ดร้อน หยาบคาย เป็นอันตรายต่อการบรรลุพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะที่ยอดเยี่ยมอย่างนี้แล เพราะเหตุนั้น ในศาสนานี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า 'เราทั้งหลายจักละลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้ว และลาภ สักการะ และชื่อเสียงที่เกิดขึ้นแล้วจักไม่ครอบงำจิตของเราตั้งอยู่ได้' ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้เถิด

---

චතුත්ථො වග්ගො.

จตุตถวรรค

---

තස්සුද්දානං –

อุททานของวรรคนั้น คือ

---

භින්දි මූලං දුවෙ ධම්මා, පක්කන්තං රථ මාතරි;

පිතා භාතා ච භගිනී, පුත්තො ධීතා පජාපතීති.

ภินทิสูตร มูลสูตร ธรรม ๒ สูตร ปักกันตสูตร รถสูตร มาตุสูตร ปิตุสูตร ภาตุสูตร ภคินีสูตร ปุตตสูตร ธีตุสูตร และปชาปติสูตร

---

ලාභසක්කාරසංයුත්තං සමත්තං.

ลาภสักการสังยุต จบ

---

7. රාහුලසංයුත්තං

๗. ราหุลสังยุต

---

1. පඨමවග්ගො

๑. ปฐมวรรค

---

1. චක්ඛුසුත්තං

๑. จักขุสูตร

---

188. එවං [Pg.439] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාහුලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති.

๑๘๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระราหุลผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังธรรมของพระผู้มีพระภาคแล้ว จะเป็นผู้เดียว หลีกออกจากหมู่ ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปแล้วอยู่เถิด”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සොතං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ…. ‘‘ඝානං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘ජිව්හා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘කායො නිච්චො වා අනිච්චො වා’’ති? ‘‘අනිච්චො, භන්තෙ’’ …පෙ… ‘‘මනො නිච්චො වා අනිච්චො වා’’ති? ‘‘අනිච්චො, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร จักษุเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า” “โสตะเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ฆานะเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ชิวหาเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “กายเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “มโนเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข” “เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า” “ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’” “ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า”

---

‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති …පෙ… සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ජිව්හායපි නිබ්බින්දති… කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති… මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. පඨමං.

“ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักษุ ...ฯลฯ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตะ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโน เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้” จบสูตรที่ ๑

---

2. රූපසුත්තං

๒. รูปสูตร

---

189. සාවත්ථියං [Pg.440] විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… සද්දා… ගන්ධා… රසා… ඵොට්ඨබ්බා… ධම්මා නිච්චා වා අනිච්චා වාති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො රූපෙසුපි නිබ්බින්දති… සද්දෙසුපි නිබ්බින්දති… ගන්ධෙසුපි නිබ්බින්දති… රසෙසුපි නිබ්බින්දති… ඵොට්ඨබ්බෙසුපි නිබ්බින්දති… ධම්මෙසුපි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති…පෙ… පජානාතී’’ති. දුතියං.

๑๘๙. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ...ฯลฯ... “ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร รูปทั้งหลายเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ทั้งหลายเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูปทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเสียงทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกลิ่นทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรสทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมารมณ์ทั้งหลาย เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัด ดังนี้” จบสูตรที่ ๒

---

3. විඤ්ඤාණසුත්තං

๓. วิญญาณสูตร

---

190. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සොතවිඤ්ඤාණං…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං… කායවිඤ්ඤාණං… මනොවිඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’ …පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ඝානවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ජිව්හාවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති… කායවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති… මනොවිඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති…පෙ… පජානාතී’’ති. තතියං.

๑๙๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ...ฯลฯ... “ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร จักขุวิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “โสตวิญญาณ... ฆานวิญญาณ... ชิวหาวิญญาณ... กายวิญญาณ... มโนวิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุวิญญาณ ...ฯลฯ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตวิญญาณ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานวิญญาณ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหาวิญญาณ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกายวิญญาณ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโนวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัด ดังนี้” จบสูตรที่ ๓

---

4. සම්ඵස්සසුත්තං

๔. สัมผัสสสูตร

---

191. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, චක්ඛුසම්ඵස්සො නිච්චො වා අනිච්චො වා’’ති? ‘‘අනිච්චො, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සොතසම්ඵස්සො…පෙ… ඝානසම්ඵස්සො… ජිව්හාසම්ඵස්සො… කායසම්ඵස්සො… මනොසම්ඵස්සො නිච්චො වා අනිච්චො වා’’ති? ‘‘අනිච්චො, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති…පෙ… සොතසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ඝානසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ජිව්හාසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති… කායසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති… මනොසම්ඵස්සස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති…පෙ… පජානාතී’’ති. චතුත්ථං.

๑๙๑. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ...ฯลฯ... “ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร จักขุสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “โสตสัมผัส... ฆานสัมผัส... ชิวหาสัมผัส... กายสัมผัส... มโนสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุสัมผัส ...ฯลฯ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตสัมผัส... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานสัมผัส... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหาสัมผัส... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกายสัมผัส... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโนสัมผัส เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัด ดังนี้” จบสูตรที่ ๔

---

5. වෙදනාසුත්තං

๕. เวทนาสูตร

---

192. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා… ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා… කායසම්ඵස්සජා වෙදනා… මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා[Pg.441], භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනායපි නිබ්බින්දති…පෙ… සොත… ඝාන… ජිව්හා… කාය… මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනායපි නිබ්බින්දති…පෙ… පජානාතී’’ති. පඤ්චමං.

๑๙๒. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ...ฯลฯ... “ราหุล เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร เวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “เวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส... เวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัส... เวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัส... เวทนาที่เกิดแต่กายสัมผัส... เวทนาที่เกิดแต่มโนสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า” ...ฯลฯ... “ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส ...ฯลฯ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส... ฆานสัมผัส... ชิวหาสัมผัส... กายสัมผัส... มโนสัมผัส ...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัด ดังนี้” จบสูตรที่ ๕

---

6. සඤ්ඤාසුත්තං

๖. สัญญาสูตร

---

193. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපසඤ්ඤා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සද්දසඤ්ඤා…පෙ… ගන්ධසඤ්ඤා… රසසඤ්ඤා… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා… ධම්මසඤ්ඤා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො රූපසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති…පෙ… සද්දසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති… ගන්ධසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති… රසසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති… ධම්මසඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති…පෙ… පජානාතී’’ති. ඡට්ඨං.

๑๙๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปสัญญาเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... สัททสัญญา... คันธสัญญา... รสสัญญา... โผฏฐัพพสัญญา... ธรรมสัญญา เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูปสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัททสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในคันธสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรสสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมสัญญา... ย่อมรู้ชัดดังนี้. จบสูตรที่ ๖

---

7. සඤ්චෙතනාසුත්තං

๗. สัญเจตนาสูตร

---

194. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපසඤ්චෙතනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සද්දසඤ්චෙතනා…පෙ… ගන්ධසඤ්චෙතනා… රසසඤ්චෙතනා … ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා… ධම්මසඤ්චෙතනා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො රූපසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති…පෙ… සද්දසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති… ගන්ධසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති… රසසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති… ධම්මසඤ්චෙතනායපි නිබ්බින්දති…පෙ… පජානාතී’’ති. සත්තමං.

๑๙๔. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปสัญเจตนาเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... สัททสัญเจตนา... คันธสัญเจตนา... รสสัญเจตนา... โผฏฐัพพสัญเจตนา... ธรรมสัญเจตนา เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูปสัญเจตนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัททสัญเจตนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในคันธสัญเจตนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรสสัญเจตนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพสัญเจตนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมสัญเจตนา... ย่อมรู้ชัดดังนี้. จบสูตรที่ ๗

---

8. තණ්හාසුත්තං

๘. ตัณหาสูตร

---

195. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපතණ්හා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘සද්දතණ්හා…පෙ… ගන්ධතණ්හා… රසතණ්හා… ඵොට්ඨබ්බතණ්හා… ධම්මතණ්හා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො රූපතණ්හායපි නිබ්බින්දති…පෙ… සද්දතණ්හායපි නිබ්බින්දති… ගන්ධතණ්හායපි නිබ්බින්දති… රසතණ්හායපි නිබ්බින්දති… ඵොට්ඨබ්බතණ්හාය නිබ්බින්දති… ධම්මතණ්හායපි නිබ්බින්දති …පෙ… පජානාතී’’ති. අට්ඨමං.

๑๙๕. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปตัณหาเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... สัททตัณหา... คันธตัณหา... รสตัณหา... โผฏฐัพพตัณหา... ธรรมตัณหา เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูปตัณหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัททตัณหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในคันธตัณหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรสตัณหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพตัณหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมตัณหา... ย่อมรู้ชัดดังนี้. จบสูตรที่ ๘

---

9. ධාතුසුත්තං

๙. ธาตุสูตร

---

196. සාවත්ථියං [Pg.442] විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, පථවීධාතු නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘ආපොධාතු…පෙ… තෙජොධාතු… වායොධාතු… ආකාසධාතු… විඤ්ඤාණධාතු නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො පථවීධාතුයාපි නිබ්බින්දති…පෙ… ආපොධාතුයාපි නිබ්බින්දති… තෙජොධාතුයාපි නිබ්බින්දති… වායොධාතුයාපි නිබ්බින්දති… ආකාසධාතුයාපි නිබ්බින්දති… විඤ්ඤාණධාතුයාපි නිබ්බින්දති…පෙ… පජානාතී’’ති. නවමං.

๑๙๖. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ปฐวีธาตุเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... อาโปธาตุ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ... อากาสธาตุ... วิญญาณธาตุ เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในปฐวีธาตุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในอาโปธาตุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเตโชธาตุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวาโยธาตุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในอากาสธาตุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณธาตุ... ย่อมรู้ชัดดังนี้. จบสูตรที่ ๙

---

10. ඛන්ධසුත්තං

๑๐. ขันธสูตร

---

197. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’…පෙ… ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති…පෙ… වෙදනායපි නිබ්බින්දති… සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති… සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති… විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. දසමං.

๑๙๗. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณ เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสังขารทั้งหลาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ. เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด. เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น. เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว. รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี. จบสูตรที่ ๑๐

---

පඨමො වග්ගො.

จบวรรคที่ ๑

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

---

චක්ඛු රූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, සම්ඵස්සො වෙදනාය ච;

සඤ්ඤා සඤ්චෙතනා තණ්හා, ධාතු ඛන්ධෙන තෙ දසාති.

ว่าด้วยเรื่องจักษุ รูป วิญญาณ สัมผัส เวทนา สัญญา สัญเจตนา ตัณหา ธาตุ และขันธ์ รวมเป็น ๑๐ สูตร

---

2. දුතියවග්ගො

๒. วรรคที่ ๒

---

1. චක්ඛුසුත්තං

๑. จักษุสูตร

---

198. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං රාහුලං [Pg.443] භගවා එතදවොච – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සොතං…පෙ… ඝානං… ජිව්හා… කායො… මනො නිච්චො වා අනිච්චො වා’’ති? ‘‘අනිච්චො, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘එවං පස්සං, රාහුල, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති…පෙ… සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති… ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති … ජිව්හායපි නිබ්බින්දති… කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති… මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති; නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති; විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. එතෙන පෙය්‍යාලෙන දස සුත්තන්තා කාතබ්බා. පඨමං.

๑๙๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี. ครั้งนั้นแล ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้ว นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกะท่านพระราหุลผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน จักษุเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า. ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า? เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า. ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา? ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า. โสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโน เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า. ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า? เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า. ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา? ไม่ควรเลย พระเจ้าข้า. ดูกรราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักษุ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตะ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหา... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกาย... ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโน. เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด. เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น. เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว. รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี. พึงทำเนื้อความแห่งสูตร ๑๐ สูตรให้พิสดารโดยเปยยาลนี้. จบสูตรที่ ๑

---

2-10. රූපාදිසුත්තනවකං

รูปาทิสูตรนวกะที่ ๒-๑๐

---

199. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, රාහුල, රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වා’’ති? ‘‘අනිච්චා, භන්තෙ’’…පෙ… සද්දා… ගන්ධා… රසා… ඵොට්ඨබ්බා… ධම්මා….

๑๙๙. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน... ดูกรราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปทั้งหลายเที่ยงหรือไม่เที่ยง? ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า... เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์...

---

‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං… ඝානවිඤ්ඤාණං… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං… කායවිඤ්ඤාණං… මනොවිඤ්ඤාණං….

จักขุวิญญาณ...ฯลฯ... โสตวิญญาณ... ฆานวิญญาณ... ชิวหาวิญญาณ... กายวิญญาณ... มโนวิญญาณ...

---

‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සො…පෙ… සොතසම්ඵස්සො… ඝානසම්ඵස්සො… ජිව්හාසම්ඵස්සො… කායසම්ඵස්සො… මනොසම්ඵස්සො….

จักขุสัมผัส...ฯลฯ... โสตสัมผัส... ฆานสัมผัส... ชิวหาสัมผัส... กายสัมผัส... มโนสัมผัส...

---

‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා… ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා… ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා… කායසම්ඵස්සජා වෙදනා… මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා….

เวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ... เวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส... เวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส... เวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส... เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส... เวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัส...

---

‘‘රූපසඤ්ඤා…පෙ… සද්දසඤ්ඤා… ගන්ධසඤ්ඤා… රසසඤ්ඤා… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා… ධම්මසඤ්ඤා….

รูปสัญญา...ฯลฯ... สัททสัญญา... คันธสัญญา... รสสัญญา... โผฏฐัพพสัญญา... ธัมมสัญญา...

---

‘‘රූපසඤ්චෙතනා…පෙ… සද්දසඤ්චෙතනා… ගන්ධසඤ්චෙතනා… රසසඤ්චෙතනා… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා… ධම්මසඤ්චෙතනා….

รูปสัญเจตนา...ฯลฯ... สัททสัญเจตนา... คันธสัญเจตนา... รสสัญเจตนา... โผฏฐัพพสัญเจตนา... ธัมมสัญเจตนา...

---

‘‘රූපතණ්හා [Pg.444] …පෙ… සද්දතණ්හා… ගන්ධතණ්හා… රසතණ්හා… ඵොට්ඨබ්බතණ්හා… ධම්මතණ්හා….

รูปตัณหา...ฯลฯ... สัททตัณหา... คันธตัณหา... รสตัณหา... โผฏฐัพพตัณหา... ธัมมตัณหา...

---

‘‘පථවීධාතු…පෙ… ආපොධාතු… තෙජොධාතු… වායොධාතු… ආකාසධාතු … විඤ්ඤාණධාතු….

ปฐวีธาตุ...ฯลฯ... อาโปธาตุ... เตโชธาตุ... วาโยธาตุ... อากาสธาตุ... วิญญาณธาตุ...

---

‘‘රූපං …පෙ… වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? අනිච්චං, භන්තෙ…පෙ… එවං පස්සං රාහුල…පෙ… නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති. දසමං.

“รูป...ฯลฯ... เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณ เที่ยงหรือไม่เที่ยง” “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”...ฯลฯ... “ราหุล ผู้เห็นอยู่อย่างนี้...ฯลฯ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี’ ดังนี้” จบ สูตรที่ ๑๐

---

11. අනුසයසුත්තං

๑๑. อนุสยสูตร

---

200. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාහුලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති? ‘‘යං කිඤ්චි, රාහුල, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, රාහුල, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා න හොන්තී’’ති. එකාදසමං.

๒๐๐. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระราหุลนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร อนุสัยคืออหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอกจึงจะไม่มี” “ราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง...ฯลฯ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้น เธอพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ราหุล เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ อนุสัยคืออหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอกจึงจะไม่มี” จบ สูตรที่ ๑๑

---

12. අපගතසුත්තං

๑๒. อปคตสูตร

---

201. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ආයස්මා රාහුලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාහුලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං නු ඛො, භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො ඉමස්මිං ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ [Pg.445] බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති? ‘‘යං කිඤ්චි, රාහුල, රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සබ්බං රූපං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදා විමුත්තො හොති’’.

๒๐๑. เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระราหุลนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร จิตจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะเป็นประเภทๆ สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี” “ราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ รูปทั้งหมดนั้น บุคคลเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ แล้วย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะไม่ยึดมั่น”

---

‘‘යා කාචි වෙදනා…පෙ… යා කාචි සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං ‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුපාදා විමුත්තො හොති. එවං ඛො, රාහුල, ජානතො එවං පස්සතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධා සමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්ත’’න්ති. ද්වාදසමං.

“เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง...ฯลฯ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ วิญญาณทั้งหมดนั้น บุคคลเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ แล้วย่อมเป็นผู้หลุดพ้นเพราะไม่ยึดมั่น ราหุล เมื่อรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้ จิตจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะเป็นประเภทๆ สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี” จบ สูตรที่ ๑๒

---

දුතියො වග්ගො.

วรรคที่ ๒

---

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้นมีดังนี้

---

චක්ඛු රූපඤ්ච විඤ්ඤාණං, සම්ඵස්සො වෙදනාය ච;

සඤ්ඤා සඤ්චෙතනා තණ්හා, ධාතු ඛන්ධෙන තෙ දස;

අනුසයං අපගතඤ්චෙව, වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.

จักขุสูตร รูปสูตร วิญญาณสูตร สัมผัสสสูตร และเวทนาสูตร สัญญาสูตร สัญเจตนาสูตร ตัณหาสูตร ธาตุสูตร และขันธสูตร ๑๐ สูตรเหล่านี้ พร้อมด้วยอนุสยสูตรและอปคตสูตร เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่าวรรค

---

රාහුලසංයුත්තං සමත්තං.

ราหุลสังยุต จบ

---

8. ලක්ඛණසංයුත්තං

๘. ลักขณสังยุต

---

1. පඨමවග්ගො

๑. วรรคที่ ๑

---

1. අට්ඨිසුත්තං

๑. อัฏฐิสูตร

---

202. එවං [Pg.446] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච ලක්ඛණො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරන්ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙනායස්මා ලක්ඛණො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ලක්ඛණං එතදවොච – ‘‘ආයාමාවුසො ලක්ඛණ, රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ලක්ඛණො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි. අථ ඛො ආයස්මා ලක්ඛණො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො සිතස්ස පාතුකම්මායා’’ති? ‘‘අකාලො ඛො, ආවුසො ලක්ඛණ, එතස්ස පඤ්හස්ස. භගවතො මං සන්තිකෙ එතං පඤ්හං පුච්ඡා’’ති.

๒๐๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระลักขณะและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะครองผ้าในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปหาท่านพระลักขณะถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระลักขณะว่า 'มาเถิด ท่านลักขณะ เราจักเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงราชคฤห์กัน'. ท่านพระลักขณะรับคำท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า 'อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ'. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะเมื่อลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้ทรงทำการยิ้มให้ปรากฏ ณ ที่แห่งหนึ่ง. ครั้งนั้นแล ท่านพระลักขณะได้กล่าวคำนี้กะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า 'ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ อะไรหนอแลเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการทำการยิ้มให้ปรากฏ'. (ท่านพระมหาโมคคัลลานะตอบว่า) 'ท่านลักขณะผู้มีอายุ ยังไม่ถึงเวลาสำหรับปัญหานี้ ท่านจงถามปัญหานี้กะเราในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด'.

---

අථ ඛො ආයස්මා ච ලක්ඛණො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ලක්ඛණො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘ඉධායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි. කො නු ඛො, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො සිතස්ස පාතුකම්මායා’’ති?

ครั้งนั้นแล ท่านพระลักขณะและท่านพระมหาโมคคัลลานะ เที่ยวบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์แล้ว ในเวลาภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. ท่านพระลักขณะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า 'ในที่นี้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้มีอายุ เมื่อลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้ทรงทำการยิ้มให้ปรากฏ ณ ที่แห่งหนึ่ง อะไรหนอแล ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ เป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัยแห่งการทำการยิ้มให้ปรากฏ'.

---

‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා [Pg.447] අනුපතිත්වා ඵාසුළන්තරිකාහි විතුදෙන්ති විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති. තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! එවරූපොපි නාම සත්තො භවිස්සති! එවරූපොපි නාම යක්ඛො භවිස්සති! එවරූපොපි නාම අත්තභාවපටිලාභො භවිස්සතී’’’ති!!

ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นเปรตมีแต่ร่างกระดูก กำลังไปในอากาศ. ฝูงแร้งบ้าง กาบ้าง เหยี่ยวบ้าง โผบินตามจิกทึ้ง เชือดเฉือน ฉีกทึ้งเปรตนั้นตามซอกซี่โครง. เปรตนั้นส่งเสียงร้องโหยหวน. ท่านผู้มีอายุ ความคิดนี้ได้มีแก่ข้าพเจ้าว่า 'โอ หนอ น่าอัศจรรย์จริง โอ หนอ ไม่เคยปรากฏมีจริง! แม้สัตว์เห็นปานนี้ก็จักมี! แม้ยักษ์เห็นปานนี้ก็จักมี! แม้การได้อัตภาพเห็นปานนี้ก็จักมี!' ดังนี้.

---

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘චක්ඛුභූතා වත, භික්ඛවෙ, සාවකා විහරන්ති; ඤාණභූතා වත, භික්ඛවෙ, සාවකා විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සාවකො එවරූපං ඤස්සති වා දක්ඛති වා සක්ඛිං වා කරිස්සති. පුබ්බෙව මෙ සො, භික්ඛවෙ, සත්තො දිට්ඨො අහොසි, අපි චාහං න බ්‍යාකාසිං. අහඤ්චෙතං බ්‍යාකරෙය්‍යං, පරෙ ච මෙ න සද්දහෙය්‍යුං. යෙ මෙ න සද්දහෙය්‍යුං, තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ ගොඝාතකො අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන බහූනි වස්සානි බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන එවරූපං අත්තභාවපටිලාභං පටිසංවෙදයතී’’ති. (සබ්බෙසං සුත්තන්තානං එසෙව පෙය්‍යාලො). පඨමං.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า 'ดูกรภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายเป็นผู้มีจักษุอยู่หนอ, ดูกรภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายเป็นผู้มีญาณอยู่หนอ, ที่สาวกจักรู้ จักเห็น หรือจักทำให้เป็นประจักษ์พยานซึ่งเรื่องเห็นปานนี้ได้. ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นั้นเราได้เห็นแล้วในกาลก่อนเหมือนกัน แต่เรามิได้พยากรณ์. ก็ถ้าเราพึงพยากรณ์เรื่องนั้น คนเหล่าอื่นก็จะไม่พึงเชื่อเรา. ชนเหล่าใดไม่พึงเชื่อเรา การไม่เชื่อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่ชนเหล่านั้นตลอดกาลนาน. ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นคนฆ่าโคในกรุงราชคฤห์นี้เอง. เขาไหม้ในนรกสิ้นปีเป็นอันมาก สิ้นร้อยปีเป็นอันมาก สิ้นพันปีเป็นอันมาก สิ้นแสนปีเป็นอันมาก เพราะวิบากแห่งกรรมนั้น แล้วด้วยเศษวิบากแห่งกรรมนั้นเอง เขาย่อมเสวยการได้อัตภาพเห็นปานนี้' ดังนี้. (เปยยาลนี้ พึงให้พิสดารในสูตรทั้งปวงอย่างนี้). สูตรที่ ๑ จบ.

---

2. පෙසිසුත්තං

๒. เปสิสูตร

---

203. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං මංසපෙසිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ ගොඝාතකො අහොසි…පෙ…. දුතියං.

๒๐๓. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นเปรตชิ้นเนื้อ กำลังไปในอากาศ. ฝูงแร้งบ้าง กาบ้าง เหยี่ยวบ้าง โผบินตามจิกทึ้ง เชือดเฉือน ฉีกทึ้งเปรตนั้น. เปรตนั้นส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นคนฆ่าโคในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๒ จบ.

---

3. පිණ්ඩසුත්තං

๓. ปิณฑสูตร

---

204. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං මංසපිණ්ඩං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සාකුණිකො අහොසි…පෙ…. තතියං.

๒๐๔. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นเปรตก้อนเนื้อ กำลังไปในอากาศ. ฝูงแร้งบ้าง กาบ้าง เหยี่ยวบ้าง โผบินตามจิกทึ้ง เชือดเฉือน ฉีกทึ้งเปรตนั้น. เปรตนั้นส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นพรานนกในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๓ จบ.

---

4. නිච්ඡවිසුත්තං

๔. นิจฉวิสูตร

---

205. ‘‘ඉධාහං[Pg.448], ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං නිච්ඡවිං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ ඔරබ්භිකො අහොසි…පෙ…. චතුත්ථං.

๒๐๕. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษไม่มีหนัง กำลังไปในอากาศ. ฝูงแร้งบ้าง กาบ้าง เหยี่ยวบ้าง โผบินตามจิกทึ้ง เชือดเฉือน ฉีกทึ้งบุรุษนั้น. เขาส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นคนฆ่าแกะในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๔ จบ.

---

5. අසිලොමසුත්තං

๕. อสิโลมสูตร

---

206. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං අසිලොමං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස තෙ අසී උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා තස්සෙව කායෙ නිපතන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සූකරිකො අහොසි…පෙ…. පඤ්චමං.

๒๐๖. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษมีขนเป็นดาบ กำลังไปในอากาศ. ดาบเหล่านั้นของเขา เหาะขึ้นๆ แล้วตกลงบนกายของเขานั่นเอง. เขาส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นคนฆ่าสุกรในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๕ จบ.

---

6. සත්තිසුත්තං

๖. สัตติสูตร

---

207. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං සත්තිලොමං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස තා සත්තියො උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා තස්සෙව කායෙ නිපතන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ මාගවිකො අහොසි…පෙ…. ඡට්ඨං.

๒๐๗. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษมีขนเป็นหอก กำลังไปในอากาศ. หอกเหล่านั้นของเขา เหาะขึ้นๆ แล้วตกลงบนกายของเขานั่นเอง. เขาส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นพรานเนื้อในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๖ จบ.

---

7. උසුලොමසුත්තං

๗. อุสุโลมสูตร

---

208. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං උසුලොමං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස තෙ උසූ උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා තස්සෙව කායෙ නිපතන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ කාරණිකො අහොසි…පෙ…. සත්තමං.

๒๐๘. ท่านผู้มีอายุ ในที่นี้ เมื่อข้าพเจ้ากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษมีขนเป็นลูกศร กำลังไปในอากาศ. ลูกศรเหล่านั้นของเขา เหาะขึ้นๆ แล้วตกลงบนกายของเขานั่นเอง. เขาส่งเสียงร้องโหยหวน...ฯลฯ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้ได้เป็นเพชฌฆาตในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ... สูตรที่ ๗ จบ.

---

8. සූචිලොමසුත්තං

๘. สูจิโลมสูตร

---

209. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං සූචිලොමං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස තා සූචියො උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා තස්සෙව කායෙ නිපතන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො[Pg.449], භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සූතො අහොසි…පෙ…. අට්ඨමං.

๒๐๙. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษผู้มีขนเป็นเข็มไปในอากาศ เข็มเหล่านั้นของบุรุษนั้นลอยขึ้นๆ แล้วก็ตกลงที่กายของเขาเอง เขาส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นสารถีอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๘”

---

9. දුතියසූචිලොමසුත්තං

๙. ทุติยสูจิโลมสูตร

---

210. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං සූචිලොමං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස තා සූචියො සීසෙ පවිසිත්වා මුඛතො නික්ඛමන්ති; මුඛෙ පවිසිත්වා උරතො නික්ඛමන්ති; උරෙ පවිසිත්වා උදරතො නික්ඛමන්ති; උදරෙ පවිසිත්වා ඌරූහි නික්ඛමන්ති; ඌරූසු පවිසිත්වා ජඞ්ඝාහි නික්ඛමන්ති; ජඞ්ඝාසු පවිසිත්වා පාදෙහි නික්ඛමන්ති; සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ සූචකො අහොසි…පෙ…. නවමං.

๒๑๐. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษผู้มีขนเป็นเข็มไปในอากาศ เข็มเหล่านั้นของบุรุษนั้นเข้าไปทางศีรษะแล้วออกทางปาก เข้าไปทางปากแล้วออกทางอก เข้าไปทางอกแล้วออกทางท้อง เข้าไปทางท้องแล้วออกทางขาอ่อน เข้าไปทางขาอ่อนแล้วออกทางแข้ง เข้าไปทางแข้งแล้วออกทางเท้า เขาส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นคนส่อเสียดอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๙”

---

10. කුම්භණ්ඩසුත්තං

๑๐. กุมภัณฑสูตร

---

211. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං කුම්භණ්ඩං පුරිසං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. සො ගච්ඡන්තොපි තෙව අණ්ඩෙ ඛන්ධෙ ආරොපෙත්වා ගච්ඡති. නිසීදන්තොපි තෙස්වෙව අණ්ඩෙසු නිසීදති. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ ගාමකූටකො අහොසි…පෙ…. දසමං.

๒๑๑. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษผู้มีอัณฑะเท่าหม้อไปในอากาศ แม้เมื่อเดิน เขาก็ต้องแบกอัณฑะเหล่านั้นไว้บนบ่าแล้วเดินไป แม้เมื่อนั่ง ก็นั่งทับอัณฑะเหล่านั้นเอง ฝูงแร้ง ฝูงกา และฝูงเหยี่ยวก็ตามจิกตามทึ้งบุรุษนั้น เขาส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นผู้พิพากษาโกงชาวบ้านอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๑๐”

---

පඨමො වග්ගො.

ปฐมวรรค

---

තස්සුද්දානං –

อุทานคาถาประจำวรรคนั้น

---

අට්ඨි පෙසි උභො ගාවඝාතකා,පිණ්ඩො සාකුණියො නිච්ඡවොරබ්භි;

අසි සූකරිකො සත්තිමාගවි,උසු කාරණිකො සූචි සාරථි;

යො ච සිබ්බියති සූචකො හි සො,අණ්ඩභාරි අහු ගාමකූටකොති.

เปรตโครงกระดูก เปรตชิ้นเนื้อ ทั้งสองเคยเป็นคนฆ่าโค, เปรตก้อนเนื้อเคยเป็นพรานนก เปรตไม่มีหนังเคยเป็นคนฆ่าแกะ, เปรตมีขนเป็นดาบเคยเป็นคนฆ่าสุกร เปรตมีขนเป็นหอกเคยเป็นพรานเนื้อ, เปรตมีขนเป็นลูกศรเคยเป็นเพชฌฆาต เปรตมีขนเป็นเข็มเคยเป็นสารถี, ส่วนเปรตที่ถูกเย็บเคยเป็นคนส่อเสียด, เปรตผู้แบกอัณฑะเคยเป็นผู้พิพากษาโกงชาวบ้าน

---

2. දුතියවග්ගො

๒. ทุติยวรรค

---

1. සසීසකසුත්තං

๑. สสีสกสูตร

---

212. එවං [Pg.450] මෙ සුතං – එකං සමයං රාජගහෙ වෙළුවනෙ. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං පුරිසං ගූථකූපෙ සසීසකං නිමුග්ගං…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ පාරදාරිකො අහොසි…පෙ…. පඨමං.

๒๑๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง...ประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์ “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษจมอยู่ในหลุมคูถพร้อมทั้งศีรษะ...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นคนประพฤติผิดในภรรยาของผู้อื่นอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๑”

---

2. ගූථඛාදසුත්තං

๒. คูถขาทสูตร

---

213. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං පුරිසං ගූථකූපෙ නිමුග්ගං උභොහි හත්ථෙහි ගූථං ඛාදන්තං…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ දුට්ඨබ්‍රාහ්මණො අහොසි. සො කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ භික්ඛුසඞ්ඝං භත්තෙන නිමන්තෙත්වා දොණියො ගූථස්ස පූරාපෙත්වා එතදවොච – අහො භොන්තො, යාවදත්ථං භුඤ්ජන්තු චෙව හරන්තු චාති…පෙ…. දුතියං.

๒๑๓. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นบุรุษจมอยู่ในหลุมคูถกำลังใช้มือทั้งสองข้างกินคูถ...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นพราหมณ์ชั่วอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง พราหมณ์นั้นนิมนต์ภิกษุสงฆ์เพื่อฉันภัตตาหารในศาสนาของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ให้คนเอาคูถใส่จนเต็มรางแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เชิญฉันและนำไปได้ตามต้องการเถิด...ฯลฯ...สูตรที่ ๒”

---

3. නිච්ඡවිත්ථිසුත්තං

๓. นิจฉวิตถีสูตร

---

214. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං නිච්ඡවිං ඉත්ථිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසා, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ අතිචාරිනී අහොසි…පෙ…. තතියං.

๒๑๔. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นหญิงไม่มีหนังไปในอากาศ ฝูงแร้ง ฝูงกา และฝูงเหยี่ยวก็ตามจิกตามทึ้งหญิงนั้น นางส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย หญิงนี้เคยเป็นหญิงประพฤตินอกใจสามีอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๓”

---

4. මඞ්ගුලිත්ථිසුත්තං

๔. มังคุลิตถีสูตร

---

215. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං ඉත්ථිං දුග්ගන්ධං මඞ්ගුලිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසා, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ ඉක්ඛණිකා අහොසි…පෙ…. චතුත්ථං.

๒๑๕. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นหญิงมีกลิ่นเหม็น มีผิวพรรณน่าเกลียดไปในอากาศ ฝูงแร้ง ฝูงกา และฝูงเหยี่ยวก็ตามจิกตามทึ้งหญิงนั้น นางส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย หญิงนี้เคยเป็นหญิงคนทรงอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๔”

---

5. ඔකිලිනීසුත්තං

๕. โอกิลินีสูตร

---

216. ‘‘ඉධාහං[Pg.451], ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං ඉත්ථිං උප්පක්කං ඔකිලිනිං ඔකිරිනිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසා, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී කලිඞ්ගස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසී අහොසි. සා ඉස්සාපකතා සපත්තිං අඞ්ගාරකටාහෙන ඔකිරි…පෙ…. පඤ්චමං.

๒๑๖. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นหญิงถูกไฟไหม้เกรียม ถูกเถ้าถ่านร้อนๆ โปรยรด ถูกถ่านเพลิงเกลื่อนกลาดไปในอากาศ นางส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย หญิงนี้เคยเป็นอัครมเหสีของพระเจ้ากาลิงคะ นางถูกความริษยาครอบงำ จึงได้ราดกระทะถ่านเพลิงใส่พระสนมคู่แข่ง...ฯลฯ...สูตรที่ ๕”

---

6. අසීසකසුත්තං

๖. อสีสกสูตร

---

217. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං අසීසකං කබන්ධං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස උරෙ අක්ඛීනි චෙව හොන්ති මුඛඤ්ච. තමෙනං ගිජ්ඣාපි කාකාපි කුලලාපි අනුපතිත්වා අනුපතිත්වා විතච්ඡෙන්ති විරාජෙන්ති. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, සත්තො ඉමස්මිංයෙව රාජගහෙ හාරිකො නාම චොරඝාතකො අහොසි…පෙ…. ඡට්ඨං.

๒๑๗. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นเปรตมีแต่ร่างกายไม่มีศีรษะไปในอากาศ นัยน์ตาทั้งสองและปากของเปรตนั้นอยู่ที่หน้าอก ฝูงแร้ง ฝูงกา และฝูงเหยี่ยวก็ตามจิกตามทึ้งเปรตนั้น เขาส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย สัตว์นี้เคยเป็นเพชฌฆาตฆ่าโจรชื่อหาริกะอยู่ในกรุงราชคฤห์นี้เอง...ฯลฯ...สูตรที่ ๖”

---

7. පාපභික්ඛුසුත්තං

๗. ปาปภิกขุสูตร

---

218. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං භික්ඛුං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා සම්පජ්ජලිතා සජොතිභූතා, පත්තොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො, කායබන්ධනම්පි ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං, කායොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො. සො සුදං අට්ටස්සරං කරොති…පෙ… එසො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපභික්ඛු අහොසි…පෙ…. සත්තමං.

๒๑๘. “อาวุโส เรากำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นภิกษุไปในอากาศ แม้ผ้าสังฆาฏิของภิกษุนั้นก็ถูกไฟติดลุกโชนเป็นเปลว แม้บาตรก็ถูกไฟติดลุกโชนเป็นเปลว แม้ประคดเอวก็ถูกไฟติดลุกโชนเป็นเปลว แม้ร่างกายก็ถูกไฟติดลุกโชนเป็นเปลว เขาส่งเสียงร้องครวญคราง...ฯลฯ...ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เคยเป็นภิกษุชั่วในศาสนาของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า...ฯลฯ...สูตรที่ ๗”

---

8. පාපභික්ඛුනීසුත්තං

๘. ปาปภิกขุนีสูตร

---

219. ‘‘අද්දසං භික්ඛුනිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තස්සා සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා…පෙ… පාපභික්ඛුනී අහොසි…පෙ…. අට්ඨමං.

๒๑๙. “เราได้เห็นภิกษุณีไปในอากาศ แม้ผ้าสังฆาฏิของภิกษุณีนั้นก็ถูกไฟติด...ฯลฯ...นางเคยเป็นภิกษุณีชั่ว...ฯลฯ...สูตรที่ ๘”

---

9. පාපසික්ඛමානසුත්තං

๙. ปาปสิกขมานสูตร

---

220. ‘‘අද්දසං [Pg.452] සික්ඛමානං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තස්සා සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා…පෙ… පාපසික්ඛමානා අහොසි…පෙ…. නවමං.

๒๒๐. “เราได้เห็นสิกขมานาไปในอากาศ แม้ผ้าสังฆาฏิของสิกขมานานั้นก็ถูกไฟติด...ฯลฯ...นางเคยเป็นสิกขมานาชั่ว...ฯลฯ...สูตรที่ ๙”

---

10. පාපසාමණෙරසුත්තං

๑๐. ปาปสามเณรสูตร

---

221. ‘‘අද්දසං සාමණෙරං වෙහාසං ගච්ඡන්තං. තස්ස සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා…පෙ… පාපසාමණෙරො අහොසි…පෙ…. දසමං.

๒๒๑. “เราได้เห็นสามเณรไปในอากาศ แม้ผ้าสังฆาฏิของสามเณรนั้นก็ถูกไฟติด...ฯลฯ...เขาเคยเป็นสามเณรชั่ว...ฯลฯ...สูตรที่ ๑๐”

---

11. පාපසාමණෙරීසුත්තං

๑๑. ปาปสามเณรีสูตร

---

222. ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දසං සාමණෙරිං වෙහාසං ගච්ඡන්තිං. තස්සා සඞ්ඝාටිපි ආදිත්තා සම්පජ්ජලිතා සජොතිභූතා, පත්තොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො, කායබන්ධනම්පි ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං, කායොපි ආදිත්තො සම්පජ්ජලිතො සජොතිභූතො. සා සුදං අට්ටස්සරං කරොති. තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! එවරූපොපි නාම සත්තො භවිස්සති! එවරූපොපි නාම යක්ඛො භවිස්සති! එවරූපොපි නාම අත්තභාවපටිලාභො භවිස්සතී’’’ති!!

๒๒๒. อาวุโส เราลงจากภูเขาคิชฌกูฏในที่นี้ ได้เห็นสามเณรีกำลังไปในอากาศ สังฆาฏิของสามเณรีนั้นก็ลุกเป็นไฟ ลุกโชน มีเปลวไฟ บาตรก็ลุกเป็นไฟ ลุกโชน มีเปลวไฟ ประคดเอวก็ลุกเป็นไฟ ลุกโชน มีเปลวไฟ แม้กายก็ลุกเป็นไฟ ลุกโชน มีเปลวไฟ สามเณรีนั้นส่งเสียงร้องโหยหวน อาวุโส เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริงหนอ ท่านผู้เจริญ ไม่เคยปรากฏจริงหนอ สัตว์เห็นปานนี้ก็มีอยู่ ยักษ์เห็นปานนี้ก็มีอยู่ การได้อัตภาพเห็นปานนี้ก็มีอยู่’

---

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘චක්ඛුභූතා වත, භික්ඛවෙ, සාවකා විහරන්ති; ඤාණභූතා වත, භික්ඛවෙ, සාවකා විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සාවකො එවරූපං ඤස්සති වා දක්ඛති වා සක්ඛිං වා කරිස්සති. පුබ්බෙව මෙ සා, භික්ඛවෙ, සාමණෙරී දිට්ඨා අහොසි. අපි චාහං න බ්‍යාකාසිං. අහඤ්චෙතං බ්‍යාකරෙය්‍යං, පරෙ ච මෙ න සද්දහෙය්‍යුං. යෙ මෙ න සද්දහෙය්‍යුං, තෙසං තං අස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. එසා, භික්ඛවෙ, සාමණෙරී කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාවචනෙ පාපසාමණෙරී අහොසි. සා තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන බහූනි වස්සානි බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන එවරූපං අත්තභාවපටිලාභං පටිසංවෙදයතී’’ති. එකාදසමං.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายเป็นดุจดวงตาอยู่หนอ ภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายเป็นดุจญาณอยู่หนอ เพราะว่าสาวกจะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำสัตว์เห็นปานนี้ให้เป็นพยานได้ ภิกษุทั้งหลาย สามเณรีนั้นเราเห็นแล้วในกาลก่อนเหมือนกัน แต่เราไม่ได้พยากรณ์ ถ้าเราพยากรณ์เรื่องนั้น คนเหล่าอื่นก็จะไม่เชื่อเรา การไม่เชื่อของเรานั้นจะพึงเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่คนเหล่านั้นตลอดกาลนาน ภิกษุทั้งหลาย สามเณรีนี้ได้เป็นสามเณรีผู้ชั่วช้าในศาสนาของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า เธอไหม้อยู่ในนรกสิ้นปีเป็นอันมาก สิ้นร้อยปีเป็นอันมาก สิ้นพันปีเป็นอันมาก สิ้นแสนปีเป็นอันมาก เพราะวิบากแห่งกรรมนั้น ครั้นเสวยวิบากที่เหลือแห่งกรรมนั้นนั่นแหละ จึงได้เสวยการได้อัตภาพเห็นปานนี้’

---

දුතියො වග්ගො.

วรรคที่ ๒ จบ

---

තස්සුද්දානං –

คาถาอุทานประจำวรรคนั้น มีดังนี้

---

කූපෙ [Pg.453] නිමුග්ගො හි සො පාරදාරිකො;

ගූථඛාදි අහු දුට්ඨබ්‍රාහ්මණො.

เปรตผู้เป็นชู้กับภรรยาของผู้อื่นนั้นจมอยู่ในหลุมคูถ เปรตผู้กินคูถนั้นได้เป็นพราหมณ์ผู้ประทุษร้าย

---

නිච්ඡවිත්ථි අතිචාරිනී අහු;

මඞ්ගුලිත්ථි අහු ඉක්ඛණිත්ථිකා.

เปรตหญิงไม่มีหนังได้เป็นหญิงผู้ประพฤตินอกใจสามี เปรตหญิงมีผิวพรรณทรามได้เป็นหญิงหมอผี

---

ඔකිලිනි සපත්තඞ්ගාරොකිරි;

සීසච්ඡින්නො අහු චොරඝාතකො.

เปรตหญิงผู้ถูกถ่านเพลิงเกลื่อนกลาดได้เป็นหญิงผู้ราดถ่านเพลิงลงบนหญิงร่วมสามี เปรตผู้มีศีรษะขาดได้เป็นเพชฌฆาตฆ่าโจร

---

භික්ඛු භික්ඛුනී සික්ඛමානා;

සාමණෙරො අථ සාමණෙරිකා.

ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร และสามเณรี

---

කස්සපස්ස විනයස්මිං පබ්බජ්ජං;

පාපකම්මං කරිංසු තාවදෙති.

ชนเหล่านั้นบวชในวินัยของพระกัสสปพุทธเจ้าแล้ว ได้ทำบาปกรรมไว้

---

ලක්ඛණසංයුත්තං සමත්තං.

ลักขณสังยุต จบ

---

9. ඔපම්මසංයුත්තං

๙. โอปัมมสังยุต

---

1. කූටසුත්තං

๑. กูฏสูตร

---

223. එවං [Pg.454] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කූටාගාරස්ස යා කාචි ගොපානසියො සබ්බා තා කූටඞ්ගමා කූටසමොසරණා කූටසමුග්ඝාතා සබ්බා තා සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි අකුසලා ධම්මා සබ්බෙ තෙ අවිජ්ජාමූලකා අවිජ්ජාසමොසරණා අවිජ්ජාසමුග්ඝාතා, සබ්බෙ තෙ සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඨමං.

๒๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนกลอนเหล่าใดเหล่าหนึ่งของเรือนยอด กลอนทั้งหมดนั้นจะมุ่งไปสู่ยอด รวมลงที่ยอด ถอนขึ้นพร้อมกับยอด กลอนทั้งหมดนั้นย่อมถึงการถูกถอนขึ้นพร้อมกัน ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งก็ฉันนั้นเหมือนกัน อกุศลธรรมทั้งหมดนั้นมีอวิชชาเป็นมูล รวมลงที่อวิชชา ถอนขึ้นพร้อมกับอวิชชา อกุศลธรรมทั้งหมดนั้นย่อมถึงการถูกถอนขึ้นพร้อมกัน เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในเรื่องนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล’

---

2. නඛසිඛසුත්තං

๒. นขสิขสูตร

---

224. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො භගවා පරිත්තං නඛසිඛායං පංසුං ආරොපෙත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො බහුතරං, යො වායං මයා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො අයං වා මහාපථවී’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, බහුතරං යදිදං මහාපථවී. අප්පමත්තකොයං භගවතා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො. සඞ්ඛම්පි න උපෙති උපනිධිම්පි න උපෙති කලභාගම්පි න උපෙති මහාපථවිං උපනිධාය භගවතා පරිත්තො නඛසිඛායං පංසු ආරොපිතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අප්පකා තෙ සත්තා යෙ මනුස්සෙසු පච්චාජායන්ති; අථ ඛො එතෙයෙව බහුතරා සත්තා යෙ අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහි පච්චාජායන්ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දුතියං.

๒๒๔. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงใช้ปลายพระนขาช้อนฝุ่นขึ้นมาเล็กน้อย แล้วตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร สิ่งไหนจะมากกว่ากัน ระหว่างฝุ่นเล็กน้อยที่เราใช้ปลายเล็บช้อนขึ้นมานี้ กับมหาปฐพีนี้’ ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีนี้นั่นแหละมีปริมาณมากกว่า ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมานี้มีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมานี้ย่อมไม่ถึงการนับ ไม่ถึงการเทียบเคียง ไม่ถึงส่วนเสี้ยว’ ‘ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล สัตว์ที่กลับมาเกิดในหมู่มนุษย์มีจำนวนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ที่กลับไปเกิดในกำเนิดอื่นจากมนุษย์มีจำนวนมากกว่า เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในเรื่องนี้อย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล’

---

3. කුලසුත්තං

๓. กุลสูตร

---

225. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි කුලානි බහුත්ථිකානි අප්පපුරිසානි තානි සුප්පධංසියානි හොන්ති චොරෙහි කුම්භත්ථෙනකෙහි[Pg.455]; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති අභාවිතා අබහුලීකතා සො සුප්පධංසියො හොති අමනුස්සෙහි. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි කුලානි අප්පිත්ථිකානි බහුපුරිසානි තානි දුප්පධංසියානි හොන්ති චොරෙහි කුම්භත්ථෙනකෙහි, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා සො දුප්පධංසියො හොති අමනුස්සෙහි. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘මෙත්තා නො චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

๒๒๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี... ‘ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งมีหญิงมาก มีชายน้อย ตระกูลเหล่านั้นโจรผู้ลักของด้วยหม้อจะข่มขี่ได้ง่าย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่เมตตาเจโตวิมุตติอันตนไม่ได้อบรม ไม่ได้ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นอมนุษย์จะข่มขี่ได้ง่าย เปรียบเหมือนตระกูลเหล่าใดเหล่าหนึ่งมีหญิงน้อย มีชายมาก ตระกูลเหล่านั้นโจรผู้ลักของด้วยหม้อจะข่มขี่ได้ยาก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่เมตตาเจโตวิมุตติอันตนอบรมแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นอมนุษย์จะข่มขี่ได้ยาก เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในเรื่องนี้อย่างนี้ว่า ‘เมตตาเจโตวิมุตติของเราจักเป็นสภาวะที่อบรมแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นไว้เนืองๆ สั่งสมไว้ ปรารภดีแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล’

---

4. ඔක්ඛාසුත්තං

๔. โอกขาสูตร

---

226. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘යො, භික්ඛවෙ, පුබ්බණ්හසමයං ඔක්ඛාසතං දානං දදෙය්‍ය, යො මජ්ඣන්හිකසමයං ඔක්ඛාසතං දානං දදෙය්‍ය, යො සායන්හසමයං ඔක්ඛාසතං දානං දදෙය්‍ය, යො වා පුබ්බණ්හසමයං අන්තමසො ගද්දුහනමත්තම්පි මෙත්තචිත්තං භාවෙය්‍ය, යො වා මජ්ඣන්හිකසමයං අන්තමසො ගද්දුහනමත්තම්පි මෙත්තචිත්තං භාවෙය්‍ය, යො වා සායන්හසමයං අන්තමසො ගද්දුහනමත්තම්පි මෙත්තචිත්තං භාවෙය්‍ය, ඉදං තතො මහප්ඵලතරං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘මෙත්තා නො චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. චතුත්ථං.

๒๒๖. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงให้ทานคือข้าวสุกร้อยหม้อในเวลาเช้า ผู้ใดพึงให้ทานคือข้าวสุกร้อยหม้อในเวลาเที่ยง ผู้ใดพึงให้ทานคือข้าวสุกร้อยหม้อในเวลาเย็น หรือผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตแม้ชั่วเวลาเพียงรีดนมแม่โคในเวลาเช้า หรือผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตแม้ชั่วเวลาเพียงรีดนมแม่โคในเวลาเที่ยง หรือผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตแม้ชั่วเวลาเพียงรีดนมแม่โคในเวลาเย็น การเจริญเมตตาจิตนี้มีผลมากกว่าทานนั้น เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เมตตาเจโตวิมุติ อันเราจักเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

5. සත්තිසුත්තං

๕. สัตติสูตร

---

227. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සත්ති තිණ්හඵලා. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය – ‘අහං ඉමං සත්තිං තිණ්හඵලං පාණිනා වා මුට්ඨිනා වා පටිලෙණිස්සාමි පටිකොට්ටිස්සාමි පටිවට්ටෙස්සාමී’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, භබ්බො නු ඛො සො පුරිසො අමුං සත්තිං තිණ්හඵලං පාණිනා වා මුට්ඨිනා වා පටිලෙණෙතුං පටිකොට්ටෙතුං පටිවට්ටෙතු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිස්ස හෙතු’’? ‘‘අසු හි, භන්තෙ, සත්ති තිණ්හඵලා න සුකරා පාණිනා වා මුට්ඨිනා වා පටිලෙණෙතුං පටිකොට්ටෙතුං පටිවට්ටෙතුං. යාවදෙව ච පන සො පුරිසො කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති.

๒๒๗. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหอกมีใบอันคมกริบ ครั้งนั้น บุรุษพึงมากล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักงอ จักคู้ จักม้วนหอกมีใบอันคมกริบนี้ด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำมือ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นสามารถจะงอ จะคู้ จะม้วนหอกมีใบอันคมกริบโน้นด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำมือได้ละหรือ” “ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย พระเจ้าข้า” “ข้อนั้นเพราะเหตุไร” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะหอกมีใบอันคมกริบโน้น ไม่ง่ายที่จะงอ จะคู้ จะม้วนด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำมือ และบุรุษนั้นพึงมีส่วนแห่งความเหน็ดเหนื่อยและความลำบากโดยแท้”

---

‘‘එවමෙව [Pg.456] ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, තස්ස චෙ අමනුස්සො චිත්තං ඛිපිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය; අථ ඛො ස්වෙව අමනුස්සො කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්ස. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘මෙත්තා නො චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเจริญเมตตาเจโตวิมุติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว หากอมนุษย์พึงสำคัญว่า ‘จักทำจิตของภิกษุนั้นให้ไขว้เขว’ อมนุษย์นั้นเองแล พึงมีส่วนแห่งความเหน็ดเหนื่อยและความลำบาก เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เมตตาเจโตวิมุติ อันเราจักเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนืองๆ อบรมแล้ว ปรารภดีแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

6. ධනුග්ගහසුත්තං

๖. ธนุคคหสูตร

---

228. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො දළ්හධම්මා ධනුග්ගහා සුසික්ඛිතා කතහත්ථා කතූපාසනා චතුද්දිසා ඨිතා අස්සු. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය – ‘අහං ඉමෙසං චතුන්නං දළ්හධම්මානං ධනුග්ගහානං සුසික්ඛිතානං කතහත්ථානං කතූපාසනානං චතුද්දිසා කණ්ඩෙ ඛිත්තෙ අප්පතිට්ඨිතෙ පථවියං ගහෙත්වා ආහරිස්සාමී’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, ‘ජවනො පුරිසො පරමෙන ජවෙන සමන්නාගතො’ති අලං වචනායා’’ති?

๒๒๘. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนนายขมังธนู ๔ คน ผู้มีธนูแข็งแรง ฝึกดีแล้ว คล่องแคล่ว ยิงแม่น พึงยืนอยู่ในทิศทั้ง ๔ ครั้งนั้น บุรุษพึงมากล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักรับเอาลูกศรที่นายขมังธนูผู้มีธนูแข็งแรง ฝึกดีแล้ว คล่องแคล่ว ยิงแม่น ทั้ง ๔ คนนี้ยิงไปในทิศทั้ง ๔ ก่อนจะตกถึงดิน แล้วนำมา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ควรจะกล่าวได้หรือไม่ว่า ‘บุรุษผู้มีความเร็ว ประกอบด้วยความเร็วอย่างยิ่ง’

---

‘‘එකස්ස චෙපි, භන්තෙ, දළ්හධම්මස්ස ධනුග්ගහස්ස සුසික්ඛිතස්ස කතහත්ථස්ස කතූපාසනස්ස කණ්ඩං ඛිත්තං අප්පතිට්ඨිතං පථවියං ගහෙත්වා ආහරෙය්‍ය – ‘ජවනො පුරිසො පරමෙන ජවෙන සමන්නාගතො’ති අලං වචනාය, කො පන වාදො චතුන්නං දළ්හධම්මානං ධනුග්ගහානං සුසික්ඛිතානං කතහත්ථානං කතූපාසනාන’’න්ති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นายขมังธนูผู้มีธนูแข็งแรง ฝึกดีแล้ว คล่องแคล่ว ยิงแม่น แม้เพียงคนเดียว ยิงลูกศรไปแล้ว บุรุษรับเอาลูกศรนั้นก่อนจะตกถึงดินแล้วนำมาได้ ก็ควรจะกล่าวได้แล้วว่า ‘บุรุษผู้มีความเร็ว ประกอบด้วยความเร็วอย่างยิ่ง’ ไม่ต้องกล่าวถึงนายขมังธนูผู้มีธนูแข็งแรง ฝึกดีแล้ว คล่องแคล่ว ยิงแม่น ทั้ง ๔ คนเลย

---

‘‘යථා ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො, යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො, තතො සීඝතරො. යථා ච, භික්ඛවෙ, තස්ස පුරිසස්ස ජවො යථා ච චන්දිමසූරියානං ජවො යථා ච යා දෙවතා චන්දිමසූරියානං පුරතො ධාවන්ති තාසං දෙවතානං ජවො, ( ) තතො සීඝතරං ආයුසඞ්ඛාරා ඛියන්ති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. ඡට්ඨං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเร็วของบุรุษนั้นก็ดี ความเร็วของพระจันทร์และพระอาทิตย์ก็ดี (เมื่อเทียบกันแล้ว) ความเร็วของพระจันทร์และพระอาทิตย์เร็วกว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเร็วของบุรุษนั้นก็ดี ความเร็วของพระจันทร์และพระอาทิตย์ก็ดี ความเร็วของเทวดาที่วิ่งไปข้างหน้าพระจันทร์และพระอาทิตย์ก็ดี (เมื่อเทียบกันแล้ว) อายุสังขารสิ้นไปเร็วกว่าความเร็วเหล่านั้น เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

7. ආණිසුත්තං

๗. อาณิสูตร

---

229. සාවත්ථියං [Pg.457] විහරති…පෙ… ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, දසාරහානං ආනකො නාම මුදිඞ්ගො අහොසි. තස්ස දසාරහා ආනකෙ ඝටිතෙ අඤ්ඤං ආණිං ඔදහිංසු. අහු ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං ආනකස්ස මුදිඞ්ගස්ස පොරාණං පොක්ඛරඵලකං අන්තරධායි. ආණිසඞ්ඝාටොව අවසිස්සි. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භවිස්සන්ති භික්ඛූ අනාගතමද්ධානං, යෙ තෙ සුත්තන්තා තථාගතභාසිතා ගම්භීරා ගම්භීරත්ථා ලොකුත්තරා සුඤ්ඤතප්පටිසංයුත්තා, තෙසු භඤ්ඤමානෙසු න සුස්සූසිස්සන්ති න සොතං ඔදහිස්සන්ති න අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙස්සන්ති න ච තෙ ධම්මෙ උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති’’.

๒๒๙. ณ กรุงสาวัตถี... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว พวกเจ้าทสารหะมีกลองชื่ออานกะ เมื่อกลองอานกะมีแผล พวกเจ้าทสารหะได้ตอกลิ่มอื่นเข้าไปแทน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกาลล่วงไป ไม้เดิมของหน้ากลองอานกะก็หายไป คงเหลือแต่โครงลิ่มเท่านั้น ฉันใดก็ฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอนาคตกาล ภิกษุทั้งหลายจักเป็นเช่นนั้น คือ เมื่อมีผู้นำพระสูตรที่ตถาคตกล่าวแล้ว อันลึกซึ้ง มีอรรถอันลึกซึ้ง เป็นโลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตธรรม มากล่าวอยู่ ก็จักไม่ปรารถนาจะฟัง ไม่เงี่ยโสตสดับ ไม่ตั้งจิตเพื่อจะรู้ทั่วถึง และจักไม่สำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียน ควรศึกษา

---

‘‘යෙ පන තෙ සුත්තන්තා කවිකතා කාවෙය්‍යා චිත්තක්ඛරා චිත්තබ්‍යඤ්ජනා බාහිරකා සාවකභාසිතා, තෙසු භඤ්ඤමානෙසු සුස්සූසිස්සන්ති, සොතං ඔදහිස්සන්ති, අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙස්සන්ති, තෙ ච ධම්මෙ උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති. එවමෙතෙසං, භික්ඛවෙ, සුත්තන්තානං තථාගතභාසිතානං ගම්භීරානං ගම්භීරත්ථානං ලොකුත්තරානං සුඤ්ඤතප්පටිසංයුත්තානං අන්තරධානං භවිස්සති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙ තෙ සුත්තන්තා තථාගතභාසිතා ගම්භීරා ගම්භීරත්ථා ලොකුත්තරා සුඤ්ඤතප්පටිසංයුත්තා, තෙසු භඤ්ඤමානෙසු සුස්සූසිස්සාම, සොතං ඔදහිස්සාම, අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙස්සාම, තෙ ච ධම්මෙ උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බං මඤ්ඤිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

ส่วนสุตตันตะเหล่าใดที่กวีแต่ง เป็นคำกวี มีอักษรสละสลวย มีพยัญชนะวิจิตร เป็นเรื่องภายนอก เป็นสาวกภาษิต เมื่อมีผู้กล่าวสุตตันตะเหล่านั้น ชนทั้งหลายจักต้องการฟัง จักเงี่ยโสตสดับ จักตั้งจิตไว้เพื่อรู้ทั่วถึง และจักสำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเรียน ควรศึกษาเล่าเรียน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล อันตรธานแห่งสุตตันตะเหล่านั้นที่เป็นตถาคตภาษิต ลึกซึ้ง มีอรรถลึกซึ้ง เป็นโลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตา จักมีขึ้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ในศาสนานี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘สุตตันตะเหล่าใดที่เป็นตถาคตภาษิต ลึกซึ้ง มีอรรถลึกซึ้ง เป็นโลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตา เมื่อมีผู้กล่าวสุตตันตะเหล่านั้น เราทั้งหลายจักต้องการฟัง จักเงี่ยโสตสดับ จักตั้งจิตไว้เพื่อรู้ทั่วถึง และจักสำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเรียน ควรศึกษาเล่าเรียน’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล จบสัตตมสูตร

---

8. කලිඞ්ගරසුත්තං

๘. กฬิงครสูตร

---

230. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๓๐. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

---

‘‘කලිඞ්ගරූපධානා, භික්ඛවෙ, එතරහි ලිච්ඡවී විහරන්ති අප්පමත්තා ආතාපිනො උපාසනස්මිං. තෙසං රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො න ලභති ඔතාරං න ලභති ආරම්මණං. භවිස්සන්ති, භික්ඛවෙ[Pg.458], අනාගතමද්ධානං ලිච්ඡවී සුඛුමාලා මුදුතලුනහත්ථපාදා තෙ මුදුකාසු සෙය්‍යාසු තූලබිම්බොහනාසු යාවසූරියුග්ගමනා සෙය්‍යං කප්පිස්සන්ති. තෙසං රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො ලච්ඡති ඔතාරං ලච්ඡති ආරම්මණං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ พวกเจ้าลิจฉวีมีท่อนไม้แก่นเป็นหมอนหนุน ไม่ประมาท มีความเพียรในการฝึกฝนอยู่ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แห่งแคว้นมคธ จึงไม่ได้ช่อง ไม่ได้โอกาสแก่เจ้าลิจฉวีเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอนาคตกาล พวกเจ้าลิจฉวีจักเป็นผู้ละเอียดอ่อน มีฝ่ามือฝ่าเท้าอ่อนนุ่ม พวกเขาจักนอนบนที่นอนอันอ่อนนุ่ม มีหมอนหนุนทำด้วยนุ่นจนกว่าพระอาทิตย์จะขึ้น พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แห่งแคว้นมคธ จักได้ช่อง จักได้โอกาสแก่เจ้าลิจฉวีเหล่านั้น

---

‘‘කලිඞ්ගරූපධානා, භික්ඛවෙ, එතරහි භික්ඛූ විහරන්ති අප්පමත්තා ආතාපිනො පධානස්මිං. තෙසං මාරො පාපිමා න ලභති ඔතාරං න ලභති ආරම්මණං. භවිස්සන්ති, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං භික්ඛූ සුඛුමා මුදුතලුනහත්ථපාදා. තෙ මුදුකාසු සෙය්‍යාසු තූලබිම්බොහනාසු යාවසූරියුග්ගමනා සෙය්‍යං කප්පිස්සන්ති. තෙසං මාරො පාපිමා ලච්ඡති ඔතාරං ලච්ඡති ආරම්මණං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කලිඞ්ගරූපධානා විහරිස්සාම අප්පමත්තා ආතාපිනො පධානස්මි’න්ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. අට්ඨමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายมีท่อนไม้แก่นเป็นหมอนหนุน ไม่ประมาท มีความเพียรในการบำเพ็ญเพียรอยู่ มารผู้มีบาปจึงไม่ได้ช่อง ไม่ได้โอกาสแก่ภิกษุเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอนาคตกาล ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้ละเอียดอ่อน มีฝ่ามือฝ่าเท้าอ่อนนุ่ม พวกเขาจักนอนบนที่นอนอันอ่อนนุ่ม มีหมอนหนุนทำด้วยนุ่นจนกว่าพระอาทิตย์จะขึ้น มารผู้มีบาปจักได้ช่อง จักได้โอกาสแก่ภิกษุเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น ในศาสนานี้ พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักมีท่อนไม้แก่นเป็นหมอนหนุน ไม่ประมาท มีความเพียรในการบำเพ็ญเพียรอยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล จบอัฏฐมสูตร

---

9. නාගසුත්තං

๙. นาคสูตร

---

231. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො නවො භික්ඛු අතිවෙලං කුලානි උපසඞ්කමති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘මායස්මා අතිවෙලං කුලානි උපසඞ්කමී’’ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි වුච්චමානො එවමාහ – ‘‘ඉමෙ හි නාම ථෙරා භික්ඛූ කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති, කිමඞ්ගං පනාහ’’න්ති?

๒๓๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุใหม่รูปหนึ่งเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายเกินเวลา ภิกษุทั้งหลายได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อย่าเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายเกินเวลา’ ภิกษุรูปนั้น เมื่อถูกภิกษุทั้งหลายว่ากล่าว ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ก็พระเถระเหล่านี้ยังสำคัญว่าควรเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายอยู่เลย แล้วจะป่วยกล่าวไปไยถึงเราเล่า’

---

අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො නවො භික්ඛු අතිවෙලං කුලානි උපසඞ්කමති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘මායස්මා අතිවෙලං කුලානි උපසඞ්කමී’ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි වුච්චමානො එවමාහ – ‘ඉමෙ හි නාම ථෙරා භික්ඛූ කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති, කිමඞ්ගං පනාහ’’’න්ති.

ครั้งนั้นแล ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในศาสนานี้ มีภิกษุใหม่รูปหนึ่งเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายเกินเวลา ภิกษุทั้งหลายได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุ อย่าเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายเกินเวลา’ ภิกษุรูปนั้น เมื่อถูกภิกษุทั้งหลายว่ากล่าว ได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ก็พระเถระเหล่านี้ยังสำคัญว่าควรเข้าไปสู่สกุลทั้งหลายอยู่เลย แล้วจะป่วยกล่าวไปไยถึงเราเล่า’

---

‘‘භූතපුබ්බං[Pg.459], භික්ඛවෙ, අරඤ්ඤායතනෙ මහාසරසී. තං නාගා උපනිස්සාය විහරන්ති. තෙ තං සරසිං ඔගාහෙත්වා සොණ්ඩාය භිසමුළාලං අබ්බුහෙත්වා සුවික්ඛාලිතං වික්ඛාලෙත්වා අකද්දමං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරන්ති. තෙසං තං වණ්ණාය චෙව හොති බලාය ච, න ච තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡන්ති මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තෙසංයෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, මහානාගානං අනුසික්ඛමානා තරුණා භිඞ්කච්ඡාපා තං සරසිං ඔගාහෙත්වා සොණ්ඩාය භිසමුළාලං අබ්බුහෙත්වා න සුවික්ඛාලිතං වික්ඛාලෙත්වා සකද්දමං අසඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරන්ති. තෙසං තං නෙව වණ්ණාය හොති න බලාය. තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡන්ති මරණමත්තං වා දුක්ඛං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ในราวป่ามีสระใหญ่แห่งหนึ่ง ช้างทั้งหลายอาศัยสระนั้นอยู่ พวกมันลงไปสู่สระนั้นแล้วใช้งวงถอนเหง้าบัวและรากบัวขึ้นมา ล้างให้สะอาดดีแล้ว เคี้ยวกินโดยไม่มีโคลน การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อวรรณะและเพื่อกำลังของช้างเหล่านั้น และพวกมันย่อมไม่ถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการกระทำนั้นเป็นเหตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บรรดาลูกช้างหนุ่มที่เรียนตามอย่างช้างใหญ่เหล่านั้น พวกมันลงไปสู่สระนั้นแล้วใช้งวงถอนเหง้าบัวและรากบัวขึ้นมา ไม่ล้างให้สะอาดดี ไม่เคี้ยว กลืนกินทั้งที่มีโคลน การกระทำนั้นย่อมไม่เป็นไปเพื่อวรรณะและเพื่อกำลังของลูกช้างเหล่านั้น พวกมันย่อมถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการกระทำนั้นเป็นเหตุ

---

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධ ථෙරා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසන්ති. තෙ තත්ථ ධම්මං භාසන්ති. තෙසං ගිහී පසන්නාකාරං කරොන්ති. තෙ තං ලාභං අගධිතා අමුච්ඡිතා අනජ්ඣොපන්නා ආදීනවදස්සාවිනො නිස්සරණපඤ්ඤා පරිභුඤ්ජන්ති. තෙසං තං වණ්ණාය චෙව හොති බලාය ච, න ච තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡන්ති මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තෙසංයෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, ථෙරානං භික්ඛූනං අනුසික්ඛමානා නවා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසන්ති. තෙ තත්ථ ධම්මං භාසන්ති. තෙසං ගිහී පසන්නාකාරං කරොන්ති. තෙ තං ලාභං ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා අනාදීනවදස්සාවිනො අනිස්සරණපඤ්ඤා පරිභුඤ්ජන්ති. තෙසං තං නෙව වණ්ණාය හොති න බලාය, තෙ තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡන්ති මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අගධිතා අමුච්ඡිතා අනජ්ඣොපන්නා ආදීනවදස්සාවිනො නිස්සරණපඤ්ඤා තං ලාභං පරිභුඤ්ජිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุเถระในธรรมวินัยนี้ นุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคม เธอแสดงธรรมในที่นั้น พวกคฤหัสถ์แสดงอาการเลื่อมใสต่อเธอ เธอเหล่านั้นไม่กำหนัด ไม่มัวเมา ไม่หมกมุ่น เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก บริโภคลาภนั้น การบริโภคนั้นย่อมเป็นไปเพื่อผิวพรรณและกำลัง และเธอเหล่านั้นย่อมไม่ถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะลาภนั้นเป็นเหตุ ส่วนภิกษุใหม่ทั้งหลายผู้ดำเนินตามภิกษุเถระเหล่านั้น นุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคม เธอแสดงธรรมในที่นั้น พวกคฤหัสถ์แสดงอาการเลื่อมใสต่อเธอ เธอเหล่านั้นกำหนัด มัวเมา หมกมุ่น ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก บริโภคลาภนั้น การบริโภคนั้นย่อมไม่เป็นไปเพื่อผิวพรรณและกำลัง และเธอเหล่านั้นย่อมถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะลาภนั้นเป็นเหตุ ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักไม่กำหนัด ไม่มัวเมา ไม่หมกมุ่น เห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก บริโภคลาภนั้น’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

10. බිළාරසුත්තං

๑๐. พิฬารสูตร

---

232. සාවත්ථියං විහරති. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අතිවෙලං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘මායස්මා අතිවෙලං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජී’’ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි වුච්චමානො න විරමති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු[Pg.460]; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු අතිවෙලං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘මායස්මා අතිවෙලං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජී’ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි වුච්චමානො න විරමතී’’ති.

๒๓๒. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน เมืองสาวัตถี สมัยนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเที่ยวไปในตระกูลทั้งหลายเกินเวลา ภิกษุทั้งหลายจึงกล่าวกับภิกษุนั้นว่า ‘ท่าน อย่าเที่ยวไปในตระกูลทั้งหลายเกินเวลาเลย’ ภิกษุนั้นแม้ถูกภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่ก็ไม่ยอมงดเว้น ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่งในธรรมวินัยนี้เที่ยวไปในตระกูลทั้งหลายเกินเวลา ภิกษุทั้งหลายจึงกล่าวกับภิกษุนั้นว่า ‘ท่าน อย่าเที่ยวไปในตระกูลทั้งหลายเกินเวลาเลย’ ภิกษุนั้นแม้ถูกภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่ก็ไม่ยอมงดเว้น’

---

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, බිළාරො සන්ධිසමලසඞ්කටීරෙ ඨිතො අහොසි මුදුමූසිං මග්ගයමානො – ‘යදායං මුදුමූසි ගොචරාය පක්කමිස්සති, තත්ථෙව නං ගහෙත්වා ඛාදිස්සාමී’ති. අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, මුදුමූසි ගොචරාය පක්කාමි. තමෙනං බිළාරො ගහෙත්වා සහසා සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරි. තස්ස සො මුදුමූසි අන්තම්පි ඛාදි, අන්තගුණම්පි ඛාදි. සො තතොනිදානං මරණම්පි නිගච්ඡි මරණමත්තම්පි දුක්ඛං.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว แมวตัวหนึ่งยืนซุ่มอยู่ที่ทางระบายของโสโครก ที่กองขยะ คอยด้อมมองหาหนูตัวเล็กๆ ด้วยคิดว่า ‘เมื่อใดหนูตัวเล็กๆ นี้จะออกมาหาอาหาร เมื่อนั้นเราจะจับมันกินเสีย’ ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น หนูตัวเล็กๆ นั้นได้ออกมาหาอาหาร แมวจึงจับหนูตัวนั้นแล้วรีบร้อนกลืนกินโดยไม่เคี้ยวให้ละเอียด หนูตัวเล็กๆ นั้นจึงกัดกินทั้งไส้ใหญ่และไส้พุงของแมวนั้น แมวนั้นจึงถึงความตายหรือได้รับทุกข์ปางตายเพราะการกัดกินนั้นเป็นเหตุ

---

‘‘එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන අරක්ඛිතාය වාචාය අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන, අනුපට්ඨිතාය සතියා, අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි. සො තත්ථ පස්සති මාතුගාමං දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා. තස්ස මාතුගාමං දිස්වා දුන්නිවත්ථං වා දුප්පාරුතං වා රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසෙන චිත්තෙන මරණං වා නිගච්ඡති මරණමත්තං වා දුක්ඛං. මරණඤ්හෙතං, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ යො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. මරණමත්තඤ්හෙතං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං යදිදං අඤ්ඤතරං සංකිලිට්ඨං ආපත්තිං ආපජ්ජති. යථාරූපාය ආපත්තියා වුට්ඨානං පඤ්ඤායති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘රක්ඛිතෙනෙව කායෙන රක්ඛිතාය වාචාය රක්ඛිතෙන චිත්තෙන, උපට්ඨිතාය සතියා, සංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. දසමං.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ นุ่งห่มในเวลาเช้า ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคมด้วยกายที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยวาจาที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยจิตที่ไม่ได้คุ้มครอง ด้วยสติที่ไม่ได้ตั้งมั่น ด้วยอินทรีย์ที่ไม่ได้สำรวม เธอย่อมเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อยในที่นั้น เมื่อเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อย ราคะย่อมครอบงำจิตของเธอ เธอมีจิตถูกราคะครอบงำ ย่อมถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย ภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุบอกคืนสิกขา ลาสิกขาไป นี้เป็นความตายในวินัยของพระอริยะ ภิกษุทั้งหลาย การต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นอาบัติที่ยังพอจะออกจากอาบัตินั้นได้ นี้เป็นทุกข์ปางตาย ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้มีกายคุ้มครอง มีวาจาคุ้มครอง มีจิตคุ้มครอง มีสติตั้งมั่น มีอินทรีย์สำรวม เข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคม’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

11. සිඞ්ගාලසුත්තං

๑๑. สิงคาลสูตร

---

233. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අස්සුත්ථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං ජරසිඞ්ගාලස්ස වස්සමානස්සා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, ජරසිඞ්ගාලො උක්කණ්ඩකෙන නාම රොගජාතෙන ඵුට්ඨො. සො යෙන [Pg.461] යෙන ඉච්ඡති තෙන තෙන ගච්ඡති; යත්ථ යත්ථ ඉච්ඡති තත්ථ තත්ථ තිට්ඨති; යත්ථ යත්ථ ඉච්ඡති තත්ථ තත්ථ නිසීදති; යත්ථ යත්ථ ඉච්ඡති තත්ථ තත්ථ නිපජ්ජති; සීතකොපි නං වාතො උපවායති. සාධු ඛ්වස්ස, භික්ඛවෙ, යං ඉධෙකච්චො සක්‍යපුත්තියපටිඤ්ඤො එවරූපම්පි අත්තභාවපටිලාභං පටිසංවෙදියෙථ. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. එකාදසමං.

๒๓๓. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน เมืองสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเคยได้ยินเสียงสุนัขจิ้งจอกแก่ร้องในเวลารุ่งสว่างแห่งราตรีไหม” “เคยได้ยิน พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย สุนัขจิ้งจอกแก่นั้นเป็นโรคเรื้อนชนิดหนึ่ง มันอยากจะไปทางไหนๆ ก็ไปทางนั้นๆ อยากจะยืนที่ไหนๆ ก็ยืนที่นั้นๆ อยากจะนั่งที่ไหนๆ ก็ไปนั่งที่นั้นๆ อยากจะนอนที่ไหนๆ ก็ไปนอนที่นั้นๆ แม้ลมเย็นก็ยังพัดต้องตัวมันอยู่ เป็นการดีหนอ ภิกษุทั้งหลาย ที่บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นศากยบุตร จะพึงได้อัตภาพเช่นนั้นบ้าง ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

12. දුතියසිඞ්ගාලසුත්තං

๑๒. ทุติยสิงคาลสูตร

---

234. සාවත්ථියං විහරති…පෙ… ‘‘අස්සුත්ථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං ජරසිඞ්ගාලස්ස වස්සමානස්සා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සියා ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මිං ජරසිඞ්ගාලෙ යා කාචි කතඤ්ඤුතා කතවෙදිතා, න ත්වෙව ඉධෙකච්චෙ සක්‍යපුත්තියපටිඤ්ඤෙ සියා යා කාචි කතඤ්ඤුතා කතවෙදිතා. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කතඤ්ඤුනො භවිස්සාම කතවෙදිනො; න ච නො අම්හෙසු අප්පකම්පි කතං නස්සිස්සතී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. ද්වාදසමං.

๒๓๔. ประทับอยู่ ณ พระเชตวัน เมืองสาวัตถี... ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเคยได้ยินเสียงสุนัขจิ้งจอกแก่ร้องในเวลารุ่งสว่างแห่งราตรีไหม” “เคยได้ยิน พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ความกตัญญูกตเวทีเท่าที่มีอยู่ พึงมีได้ในสุนัขจิ้งจอกแก่นั้น แต่ความกตัญญูกตเวทีเท่าที่มีอยู่ จะพึงมีได้ในบุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ผู้ปฏิญญาตนว่าเป็นศากยบุตรนั้น หามิได้เลย ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้กตัญญูกตเวที และกรรมที่ผู้อื่นทำแล้วในเราแม้เล็กน้อยก็จักไม่เสื่อมสูญไป’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล

---

ඔපම්මසංයුත්තං සමත්තං.

โอปัมมสังยุต จบ

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อเรื่องของโอปัมมสังยุตนั้น

---

කූටං නඛසිඛං කුලං, ඔක්ඛා සත්ති ධනුග්ගහො;

ආණි කලිඞ්ගරො නාගො, බිළාරො ද්වෙ සිඞ්ගාලකාති.

กูฏสูตร นขสิขสูตร กุลสูตร อุกขาสูตร สัตติสูตร ธนุคคหสูตร อাণิสูตร กฬิงครสูตร นาคสูตร พิฬารสูตร และสิงคาลกสูตร ๒ สูตร

---

10. භික්ඛුසංයුත්තං

๑๐. ภิกขุสังยุต

---

1. කොලිතසුත්තං

๑. โกลิตสูตร

---

235. එවං [Pg.462] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස පච්චස්සොසුං.

๒๓๕. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ”

---

ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච – ‘‘ඉධ මය්හං, ආවුසො, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘අරියො තුණ්හීභාවො, අරියො තුණ්හීභාවොති වුච්චති. කතමො නු ඛො අරියො තුණ්හීභාවො’ති? තස්ස මය්හං ආවුසො, එතදහොසි – ‘ඉධ භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති අරියො තුණ්හීභාවො’ති. සො ඛ්වාහං, ආවුසො, විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිං. තස්ස මය්හං, ආවුසො, ඉමිනා විහාරෙන විහරතො විතක්කසහගතා සඤ්ඤා මනසිකාරා සමුදාචරන්ති’’.

ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวเรื่องนี้ว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อเราหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ที่เรียกว่า ความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ ความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ ดังนี้ ความสงบนิ่งอย่างประเสริฐเป็นอย่างไรหนอ’ ผู้มีอายุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าทุติยฌาน มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป นี้เรียกว่า ความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ’ ผู้มีอายุทั้งหลาย เรานั้นจึงเข้าทุติยฌาน มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อเราอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการที่ประกอบด้วยวิตกก็เกิดขึ้น”

---

‘‘අථ ඛො මං, ආවුසො, භගවා ඉද්ධියා උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘මොග්ගල්ලාන, මොග්ගල්ලාන, මා, බ්‍රාහ්මණ, අරියං තුණ්හීභාවං පමාදො, අරියෙ තුණ්හීභාවෙ චිත්තං සණ්ඨපෙහි, අරියෙ තුණ්හීභාවෙ චිත්තං එකොදිභාවං කරොහි, අරියෙ තුණ්හීභාවෙ චිත්තං සමාදහා’ති. සො ඛ්වාහං, ආවුසො, අපරෙන සමයෙන විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. යඤ්හි තං, ආවුසො, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සත්ථාරා අනුග්ගහිතො සාවකො මහාභිඤ්ඤතං පත්තො’ති, මමං තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සත්ථාරා අනුග්ගහිතො සාවකො මහාභිඤ්ඤතං පත්තො’’’ති. පඨමං.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จมาหาเราด้วยฤทธิ์แล้วได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะ พราหมณ์ เธออย่าประมาทในความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ จงตั้งจิตไว้ในความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ จงทำจิตให้เป็นหนึ่งในความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ จงดำรงจิตมั่นในความสงบนิ่งอย่างประเสริฐ’ ผู้มีอายุทั้งหลาย ต่อมาสมัยอื่น เราเข้าทุติยฌาน มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ผู้มีอายุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวโดยชอบว่า ‘สาวกเป็นผู้ที่พระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว บรรลุอภิญญาใหญ่’ ผู้นั้นเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง พึงกล่าวถึงเราว่า ‘สาวกเป็นผู้ที่พระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว บรรลุอภิญญาใหญ่’”

---

2. උපතිස්සසුත්තං

๒. อุปติสสสูตร

---

236. සාවත්ථියං [Pg.463] විහරති. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

๒๓๖. ณ กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นตอบรับท่านพระสารีบุตรว่า “ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวเรื่องนี้ว่า

---

‘‘ඉධ මය්හං, ආවුසො, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘අත්ථි නු ඛො තං කිඤ්චි ලොකස්මිං යස්ස මෙ විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජෙය්‍යුං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’ති? තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘නත්ථි ඛො තං කිඤ්චි ලොකස්මිං යස්ස මෙ විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා උප්පජ්ජෙය්‍යුං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’’ති.

“ผู้มีอายุทั้งหลาย เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อเราหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ในโลกนี้ มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เมื่อแปรปรวนและเป็นโดยประการอื่นไปแล้ว จะพึงทำให้ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์โทมนัส และความคับแค้นใจเกิดขึ้นแก่เราได้บ้างหรือไม่หนอ’ ผู้มีอายุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ในโลกนี้ ไม่มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เมื่อแปรปรวนและเป็นโดยประการอื่นไปแล้ว จะพึงทำให้ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์โทมนัส และความคับแค้นใจเกิดขึ้นแก่เราได้เลย’”

---

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘සත්ථුපි ඛො තෙ, ආවුසො සාරිපුත්ත, විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජෙය්‍යුං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති? ‘‘සත්ථුපි ඛො මෙ, ආවුසො, විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජෙය්‍යුං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා, අපි ච මෙ එවමස්ස – ‘මහෙසක්ඛො වත, භො, සත්ථා අන්තරහිතො මහිද්ධිකො මහානුභාවො. සචෙ හි භගවා චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’න්ති. තථා හි පනායස්මතො සාරිපුත්තස්ස දීඝරත්තං අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයා සුසමූහතා. තස්මා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සත්ථුපි විපරිණාමඤ්ඤථාභාවා නුප්පජ්ජෙය්‍යුං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා’’ති. දුතියං.

เมื่อท่านพระสารีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร แม้เพราะพระศาสดาแปรปรวนและเป็นโดยประการอื่นไป ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์โทมนัส และความคับแค้นใจก็จะไม่พึงเกิดขึ้นแก่ท่านหรือ” ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ผู้มีอายุ แม้เพราะพระศาสดาแปรปรวนและเป็นโดยประการอื่นไป ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์โทมนัส และความคับแค้นใจก็ไม่พึงเกิดขึ้นแก่เราเลย แต่เราจะพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ พระศาสดาผู้มีศักดิ์ใหญ่ มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ได้เสด็จปรินิพพานเสียแล้ว หากพระผู้มีพระภาคพึงทรงพระชนม์อยู่ตลอดกาลยาวนาน ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนจำนวนมาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ทวยเทพและมนุษย์’ ก็ท่านพระสารีบุตรได้ถอนอหังการ มมังการ และมานานุสัยได้เด็ดขาดแล้วตลอดกาลนาน ฉะนั้น แม้เพราะพระศาสดาแปรปรวนและเป็นโดยประการอื่นไป ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์โทมนัส และความคับแค้นใจจึงไม่พึงเกิดขึ้นแก่ท่านพระสารีบุตร”

---

3. ඝටසුත්තං

๓. ฆฏสูตร

---

237. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො රාජගහෙ විහරන්ති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ එකවිහාරෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං [Pg.464] නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච –

๒๓๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะพักอยู่ที่วิหารเดียวกัน ณ เวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า

---

‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො මොග්ගල්ලාන, ඉන්ද්‍රියානි; පරිසුද්ධො මුඛවණ්ණො පරියොදාතො සන්තෙන නූනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො අජ්ජ විහාරෙන විහාසී’’ති. ‘‘ඔළාරිකෙන ඛ්වාහං, ආවුසො, අජ්ජ විහාරෙන විහාසිං. අපි ච, මෙ අහොසි ධම්මී කථා’’ති. ‘‘කෙන සද්ධිං පනායස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස අහොසි ධම්මී කථා’’ති? ‘‘භගවතා ඛො මෙ, ආවුසො, සද්ධිං අහොසි ධම්මී කථා’’ති. ‘‘දූරෙ ඛො, ආවුසො, භගවා එතරහි සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. කිං නු ඛො, ආයස්මා, මහාමොග්ගල්ලානො භගවන්තං ඉද්ධියා උපසඞ්කමි; උදාහු භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං ඉද්ධියා උපසඞ්කමී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, භගවන්තං ඉද්ධියා උපසඞ්කමිං; නපි මං භගවා ඉද්ධියා උපසඞ්කමි. අපි ච, මෙ යාවතා භගවා එත්තාවතා දිබ්බචක්ඛු විසුජ්ඣි දිබ්බා ච සොතධාතු. භගවතොපි යාවතාහං එත්තාවතා දිබ්බචක්ඛු විසුජ්ඣි දිබ්බා ච සොතධාතූ’’ති. ‘‘යථාකථං පනායස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස භගවතා සද්ධිං අහොසි ධම්මී කථා’’ති?

“ท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ อินทรีย์ของท่านผ่องใสยิ่งนัก ผิวหน้าบริสุทธิ์ผุดผ่อง วันนี้ท่านพระมหาโมคคัลลานะคงจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอันสงบ” “ผู้มีอายุ วันนี้ข้าพเจ้าอยู่ด้วยวิหารธรรมอันหยาบ แต่ว่าข้าพเจ้าได้มีธรรมีกถา” “ก็ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีธรรมีกถากับใครเล่า” “ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าได้มีธรรมีกถากับพระผู้มีพระภาค” “ผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ไกล บัดนี้ประทับอยู่ที่พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี ก็ท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์ หรือว่าพระผู้มีพระภาคเสด็จมาหาท่านพระมหาโมคคัลลานะด้วยฤทธิ์” “ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าไม่ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์ และพระผู้มีพระภาคก็ไม่ได้เสด็จมาหาข้าพเจ้าด้วยฤทธิ์ แต่ว่าทิพยจักษุและทิพยโสตธาตุของข้าพเจ้าบริสุทธิ์ในขอบเขตที่กำหนดถึงพระผู้มีพระภาคได้ และทิพยจักษุและทิพยโสตธาตุของพระผู้มีพระภาคก็บริสุทธิ์ในขอบเขตที่กำหนดถึงข้าพเจ้าได้” “ก็ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้มีธรรมีกถากับพระผู้มีพระภาคด้วยอาการอย่างไร”

---

‘‘ඉධාහං, ආවුසො, භගවන්තං එතදවොචං – ‘ආරද්ධවීරියො ආරද්ධවීරියොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ආරද්ධවීරියො හොතී’ති? එවං වුත්තෙ, මං, ආවුසො, භගවා එතදවොච – ‘ඉධ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති – කාමං තචො ච න්හාරු ච අට්ඨී ච අවසිස්සතු, සරීරෙ උපසුස්සතු මංසලොහිතං, යං තං පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං න තං අපාපුණිත්වා වීරියස්ස සණ්ඨානං භවිස්සතීති. එවං ඛො, මොග්ගල්ලාන, ආරද්ධවීරියො හොතී’ති. එවං ඛො මෙ, ආවුසො, භගවතා සද්ධිං අහොසි ධම්මී කථා’’ති.

“ผู้มีอายุ ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ผู้ปรารภความเพียรๆ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงชื่อว่าผู้ปรารภความเพียร’ ผู้มีอายุ เมื่อข้าพเจ้าทูลถามอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับข้าพเจ้าดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ว่า “หนัง เอ็น และกระดูกจงเหลืออยู่ เนื้อและเลือดในสรีระจงเหือดแห้งไปเถิด ประโยชน์ใดอันบุคคลจะพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความบากบั่นของบุรุษ เมื่อยังไม่บรรลุประโยชน์นั้นแล้ว จักไม่มีการหยุดความเพียร” โมคคัลลานะ อย่างนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ปรารภความเพียร’ ผู้มีอายุ ข้าพเจ้าได้มีธรรมีกถากับพระผู้มีพระภาคอย่างนี้แล”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, හිමවතො පබ්බතරාජස්ස පරිත්තා පාසාණසක්ඛරා යාවදෙව උපනික්ඛෙපනමත්තාය; එවමෙව ඛො මයං ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස යාවදෙව උපනික්ඛෙපනමත්තාය. ආයස්මා හි මහාමොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො මහානුභාවො ආකඞ්ඛමානො කප්පං තිට්ඨෙය්‍යා’’ති.

“ผู้มีอายุ เปรียบเหมือนก้อนกรวดเล็กๆ เมื่อเทียบกับขุนเขาหิมพานต์แล้ว มีประมาณน้อยฉันใด พวกเราเมื่อเทียบกับท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้ว ก็มีประมาณน้อยฉันนั้น เพราะท่านพระมหาโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก หากปรารถนาก็พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัป”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.465], ආවුසො, මහතියා ලොණඝටාය පරිත්තා ලොණසක්ඛරාය යාවදෙව උපනික්ඛෙපනමත්තාය; එවමෙව ඛො මයං ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස යාවදෙව උපනික්ඛෙපනමත්තාය. ආයස්මා හි සාරිපුත්තො භගවතා අනෙකපරියායෙන ථොමිතො වණ්ණිතො පසත්ථො –

“ผู้มีอายุ เปรียบเหมือนก้อนเกลือเล็กๆ เมื่อเทียบกับหม้อเกลือใหญ่แล้ว มีประมาณน้อยฉันใด พวกเราเมื่อเทียบกับท่านพระสารีบุตรแล้ว ก็มีประมาณน้อยฉันนั้น เพราะท่านพระสารีบุตรอันพระผู้มีพระภาคทรงชมเชย สรรเสริญ ยกย่องโดยอเนกปริยายว่า –”

---

‘‘සාරිපුත්තොව පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;

යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා’’ති.

“พระสารีบุตรเป็นเลิศด้วยปัญญา ด้วยศีล และด้วยความสงบ ภิกษุแม้รูปใดที่ถึงฝั่งแล้ว ก็เป็นผู้ยอดเยี่ยมอย่างมากได้เพียงเท่านี้”

---

ඉතිහ තෙ උභො මහානාගා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සුලපිතං සමනුමොදිංසූති. තතියං.

พระมหานาคทั้งสองพระองค์นั้น ได้ทรงชื่นชมสุภาษิตของกันและกันด้วยประการฉะนี้แล จบสูตรที่ ๓

---

4. නවසුත්තං

๔. นวสูตร

---

238. සාවත්ථියං විහරති. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො නවො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො විහාරං පවිසිත්වා අප්පොස්සුක්කො තුණ්හීභූතො සඞ්කසායති, න භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොති චීවරකාරසමයෙ. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො නවො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො විහාරං පවිසිත්වා අප්පොස්සුක්කො තුණ්හීභූතො සඞ්කසායති, න භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොති චීවරකාරසමයෙ’’ති.

๒๓๘. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี สมัยนั้น ภิกษุใหม่รูปหนึ่ง กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตแล้ว เข้าไปสู่วิหาร เป็นผู้ไม่ขวนขวาย นั่งนิ่งเฉย ไม่ทำไวยาวัจของภิกษุทั้งหลายในสมัยที่ทำจีวร ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใหม่รูปหนึ่งในธรรมวินัยนี้ กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตแล้ว เข้าไปสู่วิหาร เป็นผู้ไม่ขวนขวาย นั่งนิ่งเฉย ไม่ทำไวยาวัจของภิกษุทั้งหลายในสมัยที่ทำจีวร’

---

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන තං භික්ඛුං ආමන්තෙහි ‘සත්ථා තං, ආවුසො, ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො සො භික්ඛු තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං භික්ඛුං භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො විහාරං පවිසිත්වා අප්පොස්සුක්කො තුණ්හීභූතො සඞ්කසායසි, න භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොසි චීවරකාරසමයෙ’’ති? ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, සකං කිච්චං කරොමී’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วตรัสว่า ‘เธอจงมานี่ ภิกษุ เธอจงเรียกภิกษุรูปนั้นมาตามคำของเราว่า “ผู้มีอายุ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน”’ ‘อย่างนั้น พระเจ้าข้า’ ภิกษุรูปนั้นทูลรับสนองพระพุทธดำรัสแล้ว เข้าไปหาภิกษุรูปนั้นถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกับภิกษุรูปนั้นว่า ‘ผู้มีอายุ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’ ‘อย่างนั้น ผู้มีอายุ’ ภิกษุรูปนั้นรับคำของภิกษุนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามภิกษุผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งนั้นว่า ‘ภิกษุ ได้ยินว่าเธอ กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังภัตแล้ว เข้าไปสู่วิหาร เป็นผู้ไม่ขวนขวาย นั่งนิ่งเฉย ไม่ทำไวยาวัจของภิกษุทั้งหลายในสมัยที่ทำจีวร จริงหรือ’ ภิกษุนั้นทูลตอบว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็ทำกิจของตนอยู่’

---

අථ [Pg.466] ඛො භගවා තස්ස භික්ඛුනො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘මා ඛො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතස්ස භික්ඛුනො උජ්ඣායිත්ථ. එසො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบปริวิตกในใจของภิกษุนั้นด้วยพระทัยของพระองค์แล้ว ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย พวกเธออย่าได้ตำหนิภิกษุรูปนี้เลย ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก และเธอได้ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่แล้ว’

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสข้อความนี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาต่อไปอีกว่า

---

‘‘නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානං අධිගන්තබ්බං, සබ්බදුක්ඛප්පමොචනං.

“บุคคลปรารภความเพียรย่อหย่อน หรือมีความสามารถน้อย ไม่พึงบรรลุนิพพานอันเป็นที่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้”

---

‘‘අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපුරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති. චතුත්ථං;

ภิกษุหนุ่มรูปนี้เป็นบุรุษสูงสุด เธอครองอัตภาพสุดท้าย ชนะมารพร้อมทั้งเสนาได้

---

5. සුජාතසුත්තං

๕. สุชาตสูตร

---

239. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා සුජාතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං සුජාතං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘උභයෙනෙවායං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො සොභති – යඤ්ච අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජන්ති තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. ඉදමවොච භගවා…පෙ… සත්ථා –

๒๓๙. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น ท่านพระสุชาตะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสุชาตะกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรนี้ย่อมงดงามโดยส่วนสองสถาน คือ เป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยวรรณสมบัติอย่างยิ่ง และเป็นผู้ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ ก็เพื่อประโยชน์แก่พรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมใด เธอก็ทำให้แจ้งซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้แล้ว ฯลฯ พระศาสดาจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

---

‘‘සොභති වතායං භික්ඛු, උජුභූතෙන චෙතසා;

විප්පයුත්තො විසංයුත්තො, අනුපාදාය නිබ්බුතො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති. පඤ්චමං;

“ภิกษุนี้มีจิตที่ตั้งตรง ไม่ประกอบด้วยกิเลส ปราศจากสังโยชน์ ไม่ยึดมั่น ดับสนิท ย่อมงดงามหนอ เธอครองอัตภาพสุดท้าย ชนะมารพร้อมทั้งเสนาได้” จบสูตรที่ ๕

---

6. ලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තං

๖. ลกุณฏกภัททิยสูตร

---

240. සාවත්ථියං [Pg.467] විහරති. අථ ඛො ආයස්මා ලකුණ්ඩකභද්දියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං ලකුණ්ඩකභද්දියං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතං භික්ඛුං ආගච්ඡන්තං දුබ්බණ්ණං දුද්දසිකං ඔකොටිමකං භික්ඛූනං පරිභූතරූප’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිද්ධිකො මහානුභාවො, න ච සා සමාපත්ති සුලභරූපා යා තෙන භික්ඛුනා අසමාපන්නපුබ්බා. යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. ඉදමවොච භගවා…පෙ… සත්ථා –

๒๔๐. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น ท่านพระลกุณฏกภัททิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระลกุณฏกภัททิยะกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นภิกษุรูปนั้นที่กำลังเดินมาหรือไม่ เธอเป็นผู้มีผิวพรรณไม่งาม น่าเกลียด เป็นคนแคระ เป็นที่ดูหมิ่นของพวกภิกษุ” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก และสมาบัติที่ภิกษุนั้นยังไม่เคยเข้า ก็มิใช่จะเข้าได้ง่ายเลย และเป็นผู้ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ ก็เพื่อประโยชน์แก่พรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมใด เธอก็ทำให้แจ้งซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้แล้ว ฯลฯ พระศาสดาจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

---

‘‘හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, හත්ථයො පසදා මිගා;

සබ්බෙ සීහස්ස භායන්ති, නත්ථි කායස්මිං තුල්‍යතා.

“ฝูงหงส์ นกกระเรียน นกยูง ช้าง เนื้อทราย และกวาง ทั้งหมดล้วนกลัวราชสีห์ เพราะร่างกายไม่ทัดเทียมกัน

---

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, දහරො චෙපි පඤ්ඤවා;

සො හි තත්ථ මහා හොති, නෙව බාලො සරීරවා’’ති. ඡට්ඨං;

ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถึงแม้จะเยาว์วัย แต่ถ้ามีปัญญา เขาย่อมเป็นผู้ใหญ่ในหมู่นั้นได้ ส่วนคนพาลแม้ร่างกายจะใหญ่โต ก็หาเป็นผู้ใหญ่ไม่” จบสูตรที่ ๖

---

7. විසාඛසුත්තං

๗. วิสาขสูตร

---

241. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා විසාඛො පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති, පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතාය.

๒๔๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้: สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระวิสาขะ บุตรของชาวปัญจาละ กำลังแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ร่าเริงใจ แก่ภิกษุทั้งหลายในอุปัฏฐานศาลา ด้วยธรรมีกถา ด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ สามารถให้เข้าใจเนื้อความได้ถ่องแท้ อยู่ในขอบเขต ไม่อิงอาศัยวัฏฏะ.

---

අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන උපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති? ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, විසාඛො [Pg.468] පඤ්චාලපුත්තො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති, පොරියා වාචාය විස්සට්ඨාය අනෙලගලාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็น แล้วเสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลา ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้. ครั้นประทับนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ใครหนอในอุปัฏฐานศาลานี้ กำลังแสดง ชี้แจง ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ร่าเริงใจ แก่ภิกษุทั้งหลาย ด้วยธรรมีกถา ด้วยวาจาของชาวเมืองที่ชัดเจน ไม่มีโทษ สามารถให้เข้าใจเนื้อความได้ถ่องแท้ อยู่ในขอบเขต ไม่อิงอาศัยวัฏฏะ” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระวิสาขะ บุตรของชาวปัญจาละ กำลังแสดง... ด้วยวาจา... ไม่อิงอาศัยวัฏฏะ พระเจ้าข้า”

---

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං විසාඛං පඤ්චාලපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘සාධු සාධු, විසාඛ, සාධු ඛො ත්වං, විසාඛ, භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා පරියාපන්නාය අනිස්සිතායා’’ති.

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสกับท่านพระวิสาขะ บุตรของชาวปัญจาละว่า “ดีละ ดีละ วิสาขะ ดีแล้วละ ที่เธอแสดง... แก่ภิกษุทั้งหลาย ด้วยธรรมีกถา... สามารถให้เข้าใจเนื้อความได้ถ่องแท้ อยู่ในขอบเขต ไม่อิงอาศัยวัฏฏะ”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้แล้ว พระสุคตเจ้าครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘නාභාසමානං ජානන්ති, මිස්සං බාලෙහි පණ්ඩිතං;

භාසමානඤ්ච ජානන්ති, දෙසෙන්තං අමතං පදං.

“เมื่อบัณฑิตปะปนอยู่กับคนพาล หากไม่พูด ก็ไม่มีใครรู้จัก แต่จะรู้จักได้ก็ต่อเมื่อพูดแสดงอมตบท

---

‘‘භාසයෙ ජොතයෙ ධම්මං, පග්ගණ්හෙ ඉසිනං ධජං;

සුභාසිතධජා ඉසයො, ධම්මො හි ඉසිනං ධජො’’ති. සත්තමං;

พึงกล่าว พึงประกาศธรรม พึงชูธงของเหล่าฤาษีขึ้น เพราะเหล่าฤาษีมีสุภาษิตเป็นธงชัย แท้จริง ธรรมเป็นธงชัยของเหล่าฤาษี” จบสูตรที่ ๗

---

8. නන්දසුත්තං

๘. นันทสูตร

---

242. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා නන්දො භගවතො මාතුච්ඡාපුත්තො ආකොටිතපච්චාකොටිතානි චීවරානි පාරුපිත්වා අක්ඛීනි අඤ්ජෙත්වා අච්ඡං පත්තං ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං නන්දං භගවා එතදවොච – ‘‘න ඛො තෙ තං, නන්ද, පතිරූපං කුලපුත්තස්ස සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස, යං ත්වං ආකොටිතපච්චාකොටිතානි චීවරානි පාරුපෙය්‍යාසි, අක්ඛීනි ච අඤ්ජෙය්‍යාසි, අච්ඡඤ්ච පත්තං ධාරෙය්‍යාසි. එතං ඛො තෙ, නන්ද, පතිරූපං කුලපුත්තස්ස සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස, යං ත්වං ආරඤ්ඤිකො ච අස්සසි, පිණ්ඩපාතිකො ච පංසුකුලිකො ච කාමෙසු ච අනපෙක්ඛො විහරෙය්‍යාසී’’ති. ඉදමවොච භගවා…පෙ… සත්ථා –

๒๔๒. พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น ท่านพระนันทะ ผู้เป็นพระโอรสของพระมาตุจฉาของพระผู้มีพระภาค ครองจีวรที่รีดแล้วรีดอีก หยอดตา ถือบาตรที่ใสสะอาด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระนันทะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า “นันทะ การที่เธอนุ่งห่มจีวรที่รีดแล้วรีดอีก หยอดตา ถือบาตรที่ใสสะอาดนั้น ไม่สมควรแก่เธอผู้เป็นกุลบุตร ออกบวชจากเรือนด้วยศรัทธาเลย. นันทะ การที่เธอจะเป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร และไม่เยื่อใยในกามทั้งหลาย นี้ต่างหากจึงจะสมควรแก่เธอผู้เป็นกุลบุตร ออกบวชจากเรือนด้วยศรัทธา” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเรื่องนี้แล้ว ฯลฯ พระศาสดาจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

---

‘‘කදාහං නන්දං පස්සෙය්‍යං, ආරඤ්ඤං පංසුකූලිකං;

අඤ්ඤාතුඤ්ඡෙන යාපෙන්තං, කාමෙසු අනපෙක්ඛින’’න්ති.

“เมื่อไรหนอ เราจักได้เห็นนันทะผู้อยู่ป่า ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ยังชีพด้วยอาหารที่หาได้ ไม่เยื่อใยในกามทั้งหลาย”

---

අථ [Pg.469] ඛො ආයස්මා නන්දො අපරෙන සමයෙන ආරඤ්ඤිකො ච පිණ්ඩපාතිකො ච පංසුකූලිකො ච කාමෙසු ච අනපෙක්ඛො විහාසීති. අට්ඨමං.

ครั้งนั้น ในเวลาต่อมา ท่านพระนันทะได้เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตร เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร และไม่เยื่อใยในกามทั้งหลายอยู่. จบสูตรที่ ๘

---

9. තිස්සසුත්තං

๙. ติสสสูตร

---

243. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ආයස්මා තිස්සො භගවතො පිතුච්ඡාපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි දුක්ඛී දුම්මනො අස්සූනි පවත්තයමානො. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං තිස්සං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො ත්වං, තිස්ස, එකමන්තං නිසින්නො දුක්ඛී දුම්මනො අස්සූනි පවත්තයමානො’’ති? ‘‘තථා හි පන මං, භන්තෙ, භික්ඛූ සමන්තා වාචාසන්නිතොදකෙන සඤ්ජම්භරිමකංසූ’’ති. ‘‘තථාහි පන ත්වං, තිස්ස, වත්තා නො ච වචනක්ඛමො; න ඛො තෙ තං, තිස්ස, පතිරූපං කුලපුත්තස්ස සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස, යං ත්වං වත්තා නො ච වචනක්ඛමො. එතං ඛො තෙ, තිස්ස, පතිරූපං කුලපුත්තස්ස සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතස්ස – ‘යං ත්වං වත්තා ච අස්ස වචනක්ඛමො චා’’’ති.

๒๔๓. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี. ครั้งนั้น ท่านพระติสสะผู้เป็นโอรสของพระปิตุจฉาของพระผู้มีพระภาค เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง เป็นทุกข์ เสียใจ มีน้ำตานองหน้า. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระติสสะว่า “ติสสะ เธอเป็นอะไรหนอ จึงนั่งเป็นทุกข์ เสียใจ มีน้ำตานองหน้า ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง” ท่านพระติสสะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เพราะว่าภิกษุทั้งหลายได้รุมทิ่มแทงข้าพระองค์ด้วยหอกคือปากโดยรอบ” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ติสสะ ก็เพราะว่าเธอเป็นผู้ว่ากล่าว (ผู้อื่น) แต่ไม่ทนต่อคำว่ากล่าว ติสสะ การที่เธอเป็นผู้ว่ากล่าว (ผู้อื่น) แต่ไม่ทนต่อคำว่ากล่าวนั้น ไม่สมควรแก่เธอผู้เป็นกุลบุตร ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาเลย ติสสะ การที่เธอเป็นทั้งผู้ว่ากล่าว (ผู้อื่น) และทนต่อคำว่ากล่าวได้ด้วย นี้แลสมควรแก่เธอผู้เป็นกุลบุตร ออกบวชจากเรือนเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘කිං නු කුජ්ඣසි මා කුජ්ඣි, අක්කොධො තිස්ස තෙ වරං;

කොධමානමක්ඛවිනයත්ථඤ්හි, තිස්ස බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති. නවමං;

“ติสสะ เธอโกรธทำไม อย่าโกรธเลย ติสสะ ความไม่โกรธประเสริฐกว่าสำหรับเธอ ติสสะ ก็พรหมจรรย์อันบุคคลย่อมอยู่ เพื่อกำจัดความโกรธ ความถือตัว และความลบหลู่คุณท่าน มิใช่หรือ” นวมะ จบ

---

10. ථෙරනාමකසුත්තං

๑๐. เถรนามกสูตร

---

244. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරනාමකො එකවිහාරී චෙව හොති එකවිහාරස්ස ච වණ්ණවාදී. සො එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති එකො පටික්කමති එකො රහො නිසීදති එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාති. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො [Pg.470] තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරනාමකො එකවිහාරී එකවිහාරස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති.

๒๔๔. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน กลันทกนิวาปสถาน ใกล้กรุงราชคฤห์. ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุรูปหนึ่งชื่อเถระ เป็นผู้ชอบอยู่ผู้เดียว และกล่าวสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียว. ท่านเข้าบ้านเพื่อบิณฑบาตผู้เดียว กลับผู้เดียว นั่งในที่ลับผู้เดียว จงกรมผู้เดียว. ครั้งนั้น ภิกษุหลายรูปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง. ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในศาสนานี้ มีภิกษุรูปหนึ่งชื่อเถระ เป็นผู้ชอบอยู่ผู้เดียว และกล่าวสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียว”

---

අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන ථෙරං භික්ඛුං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො ථෙර, ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ථෙරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො ථෙර, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ථෙරො තස්ස භික්ඛුනො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ථෙරං භගවා එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, ථෙර, එකවිහාරී එකවිහාරස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, ථෙර, එකවිහාරී එකවිහාරස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති? ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසාමි එකො පටික්කමාමි එකො රහො නිසීදාමි එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාමි. එවං ඛ්වාහං, භන්තෙ, එකවිහාරී එකවිහාරස්ස ච වණ්ණවාදී’’ති.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาแล้วตรัสว่า “เธอจงมา ภิกษุ เธอจงเรียกภิกษุชื่อเถระมาตามคำของเราว่า ‘ท่านเถระ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน’” ภิกษุรูปนั้นทูลรับสนองพระพุทธดำรัสแล้ว เข้าไปหาท่านพระเถระถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระเถระว่า “ท่านเถระ พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน” ท่านพระเถระรับคำของภิกษุรูปนั้นแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระเถระผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า “เถระ ได้ยินว่าเธอเป็นผู้ชอบอยู่ผู้เดียว และกล่าวสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียว จริงหรือ” ท่านพระเถระทูลตอบว่า “จริง พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “เถระ ก็เธอเป็นผู้ชอบอยู่ผู้เดียว และกล่าวสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียวอย่างไรเล่า” ท่านพระเถระกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในศาสนานี้ ข้าพระองค์เข้าบ้านเพื่อบิณฑบาตผู้เดียว กลับผู้เดียว นั่งในที่ลับผู้เดียว จงกรมผู้เดียว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ชอบอยู่ผู้เดียว และกล่าวสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียวอย่างนี้ พระเจ้าข้า”

---

‘‘අත්ථෙසො, ථෙර, එකවිහාරො නෙසො නත්ථීති වදාමි. අපි ච, ථෙර, යථා එකවිහාරො විත්ථාරෙන පරිපුණ්ණො හොති තං සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො…පෙ…. ‘‘කථඤ්ච, ථෙර, එකවිහාරො විත්ථාරෙන පරිපුණ්ණො හොති. ඉධ, ථෙර, යං අතීතං තං පහීනං, යං අනාගතං තං පටිනිස්සට්ඨං, පච්චුප්පන්නෙසු ච අත්තභාවපටිලාභෙසු ඡන්දරාගො සුප්පටිවිනීතො. එවං ඛො, ථෙර, එකවිහාරො විත්ථාරෙන පරිපුණ්ණො හොතී’’ති.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เถระ การอยู่ผู้เดียวอย่างนี้มีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี แต่ว่า เถระ เธอจงฟังข้อนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวถึงการอยู่ผู้เดียวที่บริบูรณ์โดยพิสดาร” ท่านพระเถระทูลรับสนองพระพุทธดำรัสแล้ว... พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เถระ ก็การอยู่ผู้เดียวจะบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร เถระ ในศาสนานี้ สิ่งใดเป็นอดีต สิ่งนั้นก็ละได้แล้ว สิ่งใดเป็นอนาคต สิ่งนั้นก็สละคืนแล้ว และฉันทราคะในอัตภาพที่ได้ในปัจจุบันก็กำจัดได้ดีแล้ว เถระ อย่างนี้แล การอยู่ผู้เดียวจึงจะบริบูรณ์โดยพิสดาร”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘සබ්බාභිභුං සබ්බවිදුං සුමෙධං,සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනූපලිත්තං;

සබ්බඤ්ජහං තණ්හාක්ඛයෙ විමුත්තං,තමහං නරං එකවිහාරීති බ්‍රූමී’’ති. දසමං;

“เราเรียกนรชนนั้น ผู้ครอบงำธรรมทั้งปวง ผู้รู้ธรรมทั้งปวง ผู้มีปัญญาดี ผู้ไม่ติดในธรรมทั้งปวง ผู้ละธรรมทั้งปวง ผู้หลุดพ้นแล้วเพราะสิ้นตัณหา ว่าเป็นผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว” ทสมะ จบ

---

11. මහාකප්පිනසුත්තං

๑๑. มหากัปปินสูตร

---

245. සාවත්ථියං [Pg.471] විහරති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකප්පිනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාකප්පිනං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ, එතං භික්ඛුං ආගච්ඡන්තං ඔදාතකං තනුකං තුඞ්ගනාසික’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිද්ධිකො මහානුභාවො. න ච සා සමාපත්ති සුලභරූපා යා තෙන භික්ඛුනා අසමාපන්නපුබ්බා. යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.

๒๔๕. ประทับอยู่ ณ กรุงสาวัตถี. ครั้งนั้น ท่านพระมหากัปปินะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัปปินะกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้ว จึงตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นภิกษุรูปนั้นผู้มีผิวพรรณผ่องใส รูปร่างเล็ก จมูกโด่ง กำลังเดินมาหรือไม่” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก สมาบัติที่ภิกษุรูปนั้นยังไม่เคยเข้า ไม่ใช่สมาบัติที่จะหาได้ง่าย กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ ก็เพื่อประโยชน์แก่พรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมใด เธอก็ทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์นั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่”

---

ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘ඛත්තියො සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ.

“ในหมู่ชนที่ยึดถือโคตร กษัตริย์ประเสริฐที่สุด ส่วนผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะนั้น ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์”

---

‘‘දිවා තපති ආදිච්චො, රත්තිමාභාති චන්දිමා;

සන්නද්ධො ඛත්තියො තපති, ඣායී තපති බ්‍රාහ්මණො;

අථ සබ්බමහොරත්තිං, බුද්ධො තපති තෙජසා’’ති. එකාදසමං;

“พระอาทิตย์ย่อมรุ่งเรืองในเวลากลางวัน พระจันทร์ย่อมส่องสว่างในเวลากลางคืน กษัตริย์เมื่อทรงเครื่องรบย่อมรุ่งเรือง พราหมณ์ผู้เพ่งฌานย่อมรุ่งเรือง ส่วนพระพุทธเจ้าย่อมรุ่งเรืองด้วยเดชตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน” เอกาทสมะ จบ

---

12. සහායකසුත්තං

๑๒. สหายกสูตร

---

246. සාවත්ථියං විහරති. අථ ඛො ද්වෙ භික්ඛූ සහායකා ආයස්මතො මහාකප්පිනස්ස සද්ධිවිහාරිනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. අද්දසා ඛො භගවා තෙ භික්ඛූ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතෙ භික්ඛූ සහායකෙ ආගච්ඡන්තෙ කප්පිනස්ස සද්ධිවිහාරිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එතෙ ඛො තෙ භික්ඛූ මහිද්ධිකා මහානුභාවා. න ච සා සමාපත්ති සුලභරූපා, යා තෙහි භික්ඛූහි අසමාපන්නපුබ්බා. යස්ස චත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති.

๒๔๖. ประทับอยู่ ณ พระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น ภิกษุ ๒ รูปผู้เป็นสหาย เป็นสัทธิวิหาริกของท่านพระมหากัปปินะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ. พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุ ๒ รูปนั้นกำลังเดินมาแต่ไกล. ครั้นแล้วจึงรับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นภิกษุ ๒ รูปนั้นผู้เป็นสหาย เป็นสัทธิวิหาริกของกัปปินะ กำลังเดินมาหรือไม่” ภิกษุเหล่านั้นทูลตอบว่า “เห็น พระเจ้าข้า”. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นแล เป็นผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก. และสมาบัติที่ภิกษุเหล่านั้นยังไม่เคยเข้า ก็มิใช่จะหาได้ง่าย. กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ เพื่อประโยชน์แก่พรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมใด เธอก็บรรลุอยู่ ซึ่งพรหมจรรย์อันเป็นที่สุดยอดเยี่ยมนั้น ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน แล้วทำให้แจ้งเข้าถึงอยู่.”

---

ඉදමවොච [Pg.472] භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสคำนี้แล้ว จึงได้ตรัสคำประพันธ์ต่อไปอีกว่า

---

‘‘සහායා වතිමෙ භික්ඛූ, චිරරත්තං සමෙතිකා;

සමෙති නෙසං සද්ධම්මො, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ.

“ภิกษุเหล่านี้เป็นสหายกันหนอ คบหากันมานาน สัทธรรมของภิกษุเหล่านั้นเข้ากันได้ดีในธรรมที่พระพุทธเจ้าประกาศแล้ว.”

---

‘‘සුවිනීතා කප්පිනෙන, ධම්මෙ අරියප්පවෙදිතෙ;

ධාරෙන්ති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති. ද්වාදසමං;

“ภิกษุเหล่านี้อันพระกัปปินะแนะนำดีแล้วในธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศแล้ว ชนะมารพร้อมทั้งเสนาแล้ว ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันเป็นที่สุด.” จบสูตรที่ ๑๒

---

භික්ඛුසංයුත්තං සමත්තං.

ภิกขุสังยุต จบ.

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำเรื่องนั้นคือ

---

කොලිතො උපතිස්සො ච, ඝටො චාපි පවුච්චති;

නවො සුජාතො භද්දි ච, විසාඛො නන්දො තිස්සො ච;

ථෙරනාමො ච කප්පිනො, සහායෙන ච ද්වාදසාති.

โกลิตสูตร อุปติสสสูตร ฆฏสูตร นวสูตร สุชาตสูตร ภัคทิยสูตร วิสาขสูตร นันทสูตร ติสสสูตร เถรนามสูตร กัปปินสูตร และสหายสูตร รวมเป็น ๑๒ สูตร.

---

නිදානවග්ගො දුතියො.

นิทานวรรคที่ ๒.

---

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้นคือ

---

නිදානාභිසමයධාතු, අනමතග්ගෙන කස්සපං;

සක්කාරරාහුලලක්ඛණො, ඔපම්ම-භික්ඛුනා වග්ගො.

นิทานสังยุต อภิสมยสังยุต ธาตุสังยุต อนมตัคคสังยุต กัสสปสังยุต สักการสังยุต ราหุลสังยุต ลักขณสังยุต โอปัมมสังยุต และภิกขุสังยุต.

---

දුතියො තෙන පවුච්චතීති.

ด้วยเหตุนั้น จึงเรียกว่า วรรคที่ ๒.

---

නිදානවග්ගසංයුත්තපාළි නිට්ඨිතා.

นิทานวรรคสังยุตบาลี จบ.