နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

သံယုတ္တနိကာယော

සංයුත්ත නිකාය

နိဒါနဝဂ္ဂေါ

නිදාන වර්ගය

၁. နိဒါနသံယုတ္တံ

1. නිදාන සංයුත්තය

၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

1. බුද්ධ වර්ගය

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသုတ္တံ

1. පටිච්චසමුප්පාද සූත්‍රය

၁. ဧဝံ [Pg.243] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ; တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

1. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි" යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. "ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක: "මහණෙනි, මම ඔබට පටිච්චසමුප්පාදය දේශනා කරන්නෙමි. එය අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ? အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ; ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ; နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ; သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော; ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ; တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ.

"මහණෙනි, පටිච්චසමුප්පාදය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති. සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වේ. විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වේ. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන වේ. සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය වේ. ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ. වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වේ. උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ. භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වේ. ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම වේ. මහණෙනි, මෙය පටිච්චසමුප්පාදය යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘အဝိဇ္ဇာယ [Pg.244] တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော; ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော; နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော; သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော; ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော; ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော; တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ပဌမံ.

"එහෙත් එම අවිද්‍යාවම ඉතිරි නැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ. සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ. විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙන් නාමරූප නිරෝධය වේ. නාමරූප නිරෝධයෙන් සළායතන නිරෝධය වේ. සළායතන නිරෝධයෙන් ස්පර්ශ නිරෝධය වේ. ස්පර්ශ නිරෝධයෙන් වේදනා නිරෝධය වේ. වේදනා නිරෝධයෙන් තණ්හා නිරෝධය වේ. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වේ. උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වේ. භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය වේ. ජාති නිරෝධයෙන් ජරා මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ කේවල දුක්ඛස්කන්ධයේම නිරෝධය වේ." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව පිළිගත්හ. පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တံ

2. විභංග සූත්‍රය

၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ ဝိဘဇိဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

2. සැවැත් නුවරදී වැඩ වසන සේක... "මහණෙනි, මම ඔබට පටිච්චසමුප්පාදය දේශනා කරන්නෙමි, එය විභාග කර දක්වන්නෙමි. එය අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ? အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ; ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ; နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ; သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော; ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ; တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

"මහණෙනි, පටිච්චසමුප්පාදය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති. සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වේ. විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වේ. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන වේ. සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය වේ. ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ. වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වේ. උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ. භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වේ. ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම වේ."

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇရာ ဇီရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော; အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ. ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ ဘေဒေါ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ( ), ဣဒံ ဝုစ္စတိ မရဏံ. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ, ဣဒဉ္စ မရဏံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ.

"මහණෙනි, ජරා මරණ යනු කුමක්ද? ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව සමූහයන්හි යම් දිරාපත්වීමක්, මහලු බවක්, දත් කැඩීයාමක්, හිසකෙස් පැසීමක්, සම රැළි වැටීමක්, ආයුෂයේ පිරිහීමක්, ඉන්ද්‍රියයන්ගේ මෝරා යාමක් ඇද්ද; මෙය ජරාව යැයි කියනු ලැබේ. ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව සමූහයන්ගෙන් යම් චුත වීමක්, බැහැර යාමක්, බිඳී යාමක්, අතුරුදන් වීමක්, මාරක මරණයක්, කාලක්‍රියාවක්, ස්කන්ධයන්ගේ බිඳීමක්, ශරීරය අත්හැර දැමීමක් ඇද්ද; මෙය මරණය යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාවද, මේ මරණයද යන දෙකම මහණෙනි, ජරා මරණ යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ ဩက္ကန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ အာယတနာနံ ပဋိလာဘော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ.

"මහණෙනි, ජාතිය යනු කුමක්ද? ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව සමූහයන්හි යම් ඉපදීමක්, මැනවින් ඉපදීමක්, කුසකට බැසගැනීමක්, (නැවත) හටගැනීමක්, ස්කන්ධයන්ගේ පහළ වීමක්, ආයතනයන්ගේ ලැබීමක් ඇද්ද; මහණෙනි, මෙය ජාතිය යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမော [Pg.245] စ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ? တယော မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝါ – ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ.

"මහණෙනි, භවය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ භව තුනකි. එනම්: කාම භවය, රූප භවය, අරූප භවයයි. මහණෙනි, මෙය භවය යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ? စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနာနိ – ကာမုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ.

"මහණෙනි, උපාදානය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ උපාදාන හතරකි. එනම්: කාමුපාදානය, දිට්ඨුපාදානය, සීලබ්බතුපාදානය, අත්තවාදුපාදානයයි. මහණෙනි, මෙය උපාදානය යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာ? ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာကာယာ – ရူပတဏှာ, သဒ္ဒတဏှာ, ဂန္ဓတဏှာ, ရသတဏှာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ, ဓမ္မတဏှာ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာ.

"මහණෙනි, තණ්හාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ තණ්හා කාය (වර්ග) හයකි. එනම්: රූප තණ්හාව, ශබ්ද තණ්හාව, ගන්ධ තණ්හාව, රස තණ්හාව, පොට්ඨබ්බ තණ්හාව, ධම්ම තණ්හාවයි. මහණෙනි, මෙය තණ්හාව යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ? ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာကာယာ – စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ဇိဝှာသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ.

"මහණෙනි, වේදනාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ වේදනා කාය (වර්ග) හයකි. එනම්: චක්ඛු සම්ඵස්සජා වේදනාව, සෝත සම්ඵස්සජා වේදනාව, ඝාණ සම්ඵස්සජා වේදනාව, ජිව්හා සම්ඵස්සජා වේදනාව, කාය සම්ඵස්සජා වේදනාව, මනෝ සම්ඵස්සජා වේදනාවයි. මහණෙනි, මෙය වේදනාව යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿော? ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿကာယာ – စက္ခုသမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿော, ဃာနသမ္ဖဿော, ဇိဝှာသမ္ဖဿော, ကာယသမ္ဖဿော, မနောသမ္ဖဿော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿော.

“මහණෙනි, ඵස්සය (ස්පර්ශය) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ ඵස්ස කාය (ස්පර්ශ කාණ්ඩ) සයකි. එනම්: චක්ඛු සම්ඵස්සය, සෝත සම්ඵස්සය, ඝාණ සම්ඵස්සය, ජිව්හා සම්ඵස්සය, කාය සම්ඵස්සය, මනෝ සම්ඵස්සය යන සයයි. මහණෙනි, මෙය ඵස්සය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဠာယတနံ? စက္ခာယတနံ, သောတာယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဇိဝှာယတနံ, ကာယာယတနံ, မနာယတနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဠာယတနံ.

“මහණෙනි, සළායතන යනු කුමක්ද? චක්ඛායතනය, සෝතායතනය, ඝාණායතනය, ජිව්හායතනය, කායායතනය, මනායතනය යන මේවාය. මහණෙනි, මෙය සළායතන යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, နာမရူပံ? ဝေဒနာ, သညာ, စေတနာ, ဖဿော, မနသိကာရော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ နာမံ. စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ, စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ. ဣတိ ဣဒဉ္စ နာမံ, ဣဒဉ္စ ရူပံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, နာမရူပံ.

“මහණෙනි, නාමරූප යනු කුමක්ද? වේදනාව, සඤ්ඤාව, චේතනාව, ඵස්සය, මනසිකාරය යන මෙය 'නාම' යැයි කියනු ලැබේ. සතර මහා භූතයන් ද, සතර මහා භූතයන් නිසා හටගත් රූපය ද (උපාදාය රූප) 'රූප' යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය ද යන දෙකම එක්ව ගත් කල මහණෙනි, මෙය 'නාමරූප' යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ? ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏကာယာ – စက္ခုဝိညာဏံ, သောတဝိညာဏံ, ဃာနဝိညာဏံ, ဇိဝှာဝိညာဏံ, ကာယဝိညာဏံ, မနောဝိညာဏံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ විඤ්ඤාණ කාය (විඤ්ඤාණ වර්ග) සයකි. එනම්: චක්ඛු විඤ්ඤාණය, සෝත විඤ්ඤාණය, ඝාණ විඤ්ඤාණය, ජිව්හා විඤ්ඤාණය, කාය විඤ්ඤාණය, මනෝ විඤ්ඤාණය යන සයයි. මහණෙනි, මෙය විඤ්ඤාණය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ? တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ – ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသင်္ခါရော, စိတ္တသင်္ခါရော. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ.

“මහණෙනි, සංස්කාර යනු මොනවාද? මහණෙනි, මේ සංස්කාර තුනකි. එනම්: කාය සංස්කාරය, වචී සංස්කාරය, චිත්ත සංස්කාරය යන තුනයි. මහණෙනි, මේවා සංස්කාර යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာ? ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? මහණෙනි, දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, දුක්ඛ සමුදය සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව (දුක නැති කිරීමේ මඟ) පිළිබඳ නොදැනීම යන මෙය මහණෙනි, අවිද්‍යාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ဣတိ [Pg.246] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, මෙසේ අවිද්‍යාව හේතුවෙන් සංස්කාර හටගනී; සංස්කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. එහෙත්, එම අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවී මුළුමනින්ම විරාගයට පත්ව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වන්නේය.” (දෙවන සූත්‍රයයි.)

၃. ပဋိပဒါသုတ္တံ

3. 3. පටිපදා සූත්‍රය

၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘မိစ္ဆာပဋိပဒဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ သမ္မာပဋိပဒဉ္စ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

3. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, මම ඔබට වැරදි පිළිවෙත (මිච්ඡා පටිපදාව) සහ නිවැරදි පිළිවෙත (සම්මා පටිපදාව) දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි”යි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි”යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာပဋိပဒါ? အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာပဋိပဒါ.

“මහණෙනි, මිච්ඡා පටිපදාව (වැරදි පිළිවෙත) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, අවිද්‍යාව හේතුවෙන් සංස්කාර හටගනී; සංස්කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. මහණෙනි, මෙය මිච්ඡා පටිපදාව යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာပဋိပဒါ? အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာပဋိပဒါ’’တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, සම්මා පටිපදාව (නිවැරදි පිළිවෙත) යනු කුමක්ද? අවිද්‍යාව ඉතිරි නොවී මුළුමනින්ම විරාගයට පත්ව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ. මහණෙනි, මෙය සම්මා පටිපදාව යැයි කියනු ලැබේ.” (තෙවන සූත්‍රයයි.)

၄. ဝိပဿီသုတ္တံ

4. 4. විපස්සී සූත්‍රය

၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဝိပဿိဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိ စ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စ. အထ စ ပနိမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ နပ္ပဇာနာတိ ဇရာမရဏဿ. ကုဒါဿု နာမ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ ပညာယိဿတိ ဇရာမရဏဿာ’’’တိ?

4. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, විපස්සී නම් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්බුද්ධත්වයට පත්වීමට පෙර, බෝසත්ව සිටියදීම උන්වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: 'අහෝ, මේ ලෝකයා මහත් දුකකට පත්ව ඇත්තේය; උපදියි, දිරයි, මැරෙයි, චුත වෙයි, නැවත උපදියි. එසේ වුවත් මේ ජරා-මරණ සහිත දුකෙන් මිදෙන මඟක් (නිස්සරණය) ලෝකයා නොදනියි. මේ ජරා-මරණ සහිත දුකෙන් මිදීමක් කවදා නම් ප්‍රත්‍යක්ෂ වේද?'”

‘‘အထ ခေါ ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

“ඉන්පසු මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: 'කුමක් ඇති කල්හි ජරා-මරණ ඇති වේද? ජරා-මරණ ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?' එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට යෝනිසෝ මනසිකාරය (නුවණින් මෙනෙහි කිරීම) හේතුවෙන් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: 'ජාතිය (ඉපදීම) ඇති කල්හි ජරා-මරණ ඇති වේ; ජාති පච්චයා (ජාතිය හේතුවෙන්) ජරා-මරණ ඇති වේ.'”

‘‘အထ [Pg.247] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဇာတီ’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဘဝေ ခေါ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’’တိ.

“ඉන්පසු මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: 'කුමක් ඇති කල්හි ජාතිය ඇති වේද? ජාතිය ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?' එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට යෝනිසෝ මනසිකාරය හේතුවෙන් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: 'භවය ඇති කල්හි ජාතිය ඇති වේ; භව පච්චයා (භවය හේතුවෙන්) ජාතිය ඇති වේ.'”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဘဝေါ’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဥပါဒါနေ ခေါ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’’တိ.

“ඉන්පසු මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: 'කුමක් ඇති කල්හි භවය ඇති වේද? භවය ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?' එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට යෝනිසෝ මනසිකාරය හේතුවෙන් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: 'උපාදානය ඇති කල්හි භවය ඇති වේ; උපාදාන පච්චයා (උපාදානය හේතුවෙන්) භවය ඇති වේ.'”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဥပါဒါန’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘တဏှာယ ခေါ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’’န္တိ.

“ඉන්පසු මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: 'කුමක් ඇති කල්හි උපාදානය ඇති වේද? උපාදානය ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?' එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේට යෝනිසෝ මනසිකාරය හේතුවෙන් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: 'තණ්හාව ඇති කල්හි උපාදානය ඇති වේ; තණ්හා පච්චයා (තණ්හාව හේතුවෙන්) උපාදානය ඇති වේ.'”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ တဏှာ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ တဏှာ’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝေဒနာယ ခေါ သတိ တဏှာ ဟောတိ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි තෘෂ්ණාව ඇති වේද? තෘෂ්ණාවට හේතුව (ප්‍රත්‍යය) කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘වේදනාව ඇති කල්හි තෘෂ්ණාව ඇති වේ, වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තෘෂ්ණාව ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဝေဒနာ’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဖဿေ ခေါ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි වේදනාව ඇති වේද? වේදනාවට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘ඵස්සය ඇති කල්හි වේදනාව ඇති වේ, ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဖဿော ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဖဿော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘သဠာယတနေ ခေါ သတိ ဖဿော ဟောတိ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි ඵස්සය ඇති වේද? ඵස්සයට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘සළායතන ඇති කල්හි ඵස්සය ඇති වේ, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ [Pg.248] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ သဠာယတန’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’’န္တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි සළායතන ඇති වේද? සළායතනවලට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘නාමරූප ඇති කල්හි සළායතන ඇති වේ, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ နာမရူပ’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’’န္တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි නාමරූප ඇති වේද? නාමරූපවලට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි නාමරූප ඇති වේ, විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဝိညာဏ’န္တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘သင်္ခါရေသု ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති වේද? විඤ්ඤාණයට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘සංස්කාර ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති වේ, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, ကိံပစ္စယာ သင်္ခါရာ’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘အဝိဇ္ဇာယ ခေါ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් ඇති කල්හි සංස්කාර ඇති වේද? සංස්කාරවලට හේතුව කුමක්ද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘අවිද්‍යාව ඇති කල්හි සංස්කාර ඇති වේ, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇති වේ’ කියායි.”

‘‘ဣတိ ဟိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ‘သမုဒယော, သမုဒယော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

“මෙසේ මේ අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ද, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද... පෙ... මේ අයුරින් මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. මහණෙනි, ‘හටගැනීමය, හටගැනීමය’ කියා විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් නැති කල්හි ජරා-මරණ සිදු නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා-මරණ නිරෝධය සිදු වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘ජාතිය නැති කල්හි ජරා-මරණ සිදු නොවේ, ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා-මරණ නිරෝධය සිදු වේ’ කියායි.”

‘‘အထ [Pg.249] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဘဝေ ခေါ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් නැති කල්හි ජාතිය සිදු නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් ජාති නිරෝධය සිදු වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘භවය නැති කල්හි ජාතිය සිදු නොවේ, භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාති නිරෝධය සිදු වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဘဝေါ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဘဝနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဥပါဒါနေ ခေါ အသတိ ဘဝေါ န ဟောတိ, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් නැති කල්හි භවය සිදු නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරෝධය සිදු වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘උපාදානය නැති කල්හි භවය සිදු නොවේ, උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරෝධය සිදු වේ’ කියායි.”

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဥပါဒါနံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘တဏှာယ ခေါ အသတိ ဥပါဒါနံ န ဟောတိ, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, ඉක්බිති විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: ‘කුමක් නැති කල්හි උපාදානය සිදු නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරෝධය සිදු වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් අවබෝධය මෙසේ ඇතිවිය: ‘තෘෂ්ණාව නැති කල්හි උපාදානය සිදු නොවේ, තෘෂ්ණාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරෝධය සිදු වේ’ කියායි.”}] aquarium```<|top|>By examining the Pali words and comparing them with the Myanmar Nissaya and Translation, we can see the cycle of Dependent Origination (Paticcasamuppada). The sequence progresses through the conditions leading to suffering and then explores the cessation of those conditions. The following Sinhala translation adheres to standard modern written conventions while maintaining the scriptural and honorific tone required for these texts. █步伐: 1. ID 36-42 cover the forward sequence of conditions (Anuloma) in the context of Vipassi Bodhisattva's insight. 2. ID 43 summarizes the arising of the entire mass of suffering and describes the dawning of enlightenment (the five types of knowledge/vision). 3. ID 44-47 begin the reverse sequence (Patiloma), focusing on how the cessation of one factor leads to the cessation of the next, starting with Birth and working backwards to Craving. 4. Traditional Sinhala phrases like 'මහණෙනි, ඉක්බිති' for 'Atha kho, bhikkhave' and 'නුවණින් මෙනෙහි කිරීම' for 'yoniso manasikārā' are consistently used. 5. Honorifics like 'විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට' are used throughout. 6. Technical terms (Taṇhā, Vedanā, Phassa, Saḷāyatana, Nāmarūpa, Viññāṇa, Saṅkhārā, Avijjā, Jāti, Bhava, Upādāna, Jarāmaraṇa) follow the established Sri Lankan Paticcasamuppada terminology. 7. The concluding JSON fulfills all schema requirements. █|ete|```json[{

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ တဏှာ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ တဏှာနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝေဒနာယ ခေါ အသတိ တဏှာ န ဟောတိ, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි තණ්හාව ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘වේදනාව නැති කල්හි තණ්හාව ඇති නොවේ; වේදනාව නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဝေဒနာ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဖဿေ ခေါ အသတိ ဝေဒနာ န ဟောတိ, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි වේදනාව ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘ස්පර්ශය නැති කල්හි වේදනාව ඇති නොවේ; ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဖဿော န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဖဿနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု [Pg.250] ပညာယ အဘိသမယော – ‘သဠာယတနေ ခေါ အသတိ ဖဿော န ဟောတိ, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි ස්පර්ශය ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘සළායතනයන් නැති කල්හි ස්පර්ශය ඇති නොවේ; සළායතනයන් නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි සළායතනය ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතනය නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘නාමරූප නැති කල්හි සළායතනය ඇති නොවේ; නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතනය නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි නාමරූප ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘විඤ්ඤාණය නැති කල්හි නාමරූප ඇති නොවේ; විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘သင်္ခါရေသု ခေါ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘සංස්කාරයන් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති නොවේ; සංස්කාරයන් නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, ကိဿ နိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’တိ? အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘အဝိဇ္ဇာယ ခေါ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, එකල්හි විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හි සංස්කාරයන් ඇති නොවේද? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාරයන් නිරුද්ධ වේද?’ එවිට මහණෙනි, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාරයන් ඇති නොවේ; අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාරයන් නිරුද්ධ වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘ဣတိ ဟိဒံ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီတိ. ‘နိရောဓော, နိရောဓော’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ’’. စတုတ္ထံ.

‘‘මෙසේ අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක්ඛස්කන්ධයේ නිරුද්ධ වීම සිදු වේ. මහණෙනි, පෙර නෑසූ විරූ ධර්මයන්හි 'නිරෝධයයි, නිරෝධයයි' කියා විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තුළ ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. සිව්වන සූත්‍රයයි.’’

(သတ္တန္နမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော).

(බුදුවරුන් සත්නම සම්බන්ධයෙන්ම මෙසේ විස්තර කළ යුතුය.)

၅. သိခီသုတ္တံ

5. සිඛී සූත්‍රය

၅. သိခိဿ[Pg.251], ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ…ပေ….

5. මහණෙනි, භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යං සම්බුද්ධ වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට...පෙ...

၆. ဝေဿဘူသုတ္တံ

6. වෙස්සභූ සූත්‍රය

၆. ဝေဿဘုဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ…ပေ….

6. මහණෙනි, භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යං සම්බුද්ධ වූ වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේට...පෙ...

၇. ကကုသန္ဓသုတ္တံ

7. කකුසඳ සූත්‍රය

၇. ကကုသန္ဓဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ…ပေ….

7. මහණෙනි, භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යං සම්බුද්ධ වූ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට...පෙ...

၈. ကောဏာဂမနသုတ္တံ

8. කෝණාගමන සූත්‍රය

၈. ကောဏာဂမနဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ…ပေ….

8. මහණෙනි, භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යං සම්බුද්ධ වූ කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේට...පෙ...

၉. ကဿပသုတ္တံ

9. කස්සප සූත්‍රය

၉. ကဿပဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ…ပေ….

9. මහණෙනි, භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යං සම්බුද්ධ වූ කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේට...පෙ...

၁၀. ဂေါတမသုတ္တံ

10. ගෝතම සූත්‍රය

၁၀. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိ စ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စ. အထ စ ပနိမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ နပ္ပဇာနာတိ ဇရာမရဏဿ. ကုဒါဿု နာမ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ ပညာယိဿတိ ဇရာမရဏဿာ’’’တိ?

10. ‘‘මහණෙනි, සම්බෝධියට පෙර, බුද්ධත්වයට පත් නොවූ බෝධිසත්ව අවධියෙහි සිටි මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මේ ලෝකයා සැබවින්ම පීඩාවට පත්ව සිටිති; උපදිති, ජරාවට පත්වෙති, මියයති, චුත වෙති, නැවත උපදිති. එහෙත් මේ ජරා මරණ දුකෙන් මිදෙන මගක් ඔවුන් නොදනිති. මේ ජරා මරණ දුකෙන් මිදීමක් කවදා නම් අවබෝධ කරගත හැකි වේද?’ යනුවෙනි.’’

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

‘‘මහණෙනි, එසේ වූ මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් ඇති කල්හි ජරා මරණ ඇති වේද? කුමක් ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජරා මරණ ඇති වේද?’ මහණෙනි, එවිට නුවණින් මෙනෙහි කිරීම නිසා මට ප්‍රඥාවෙන් යුත් මේ අවබෝධය ඇති විය: ‘ජාතිය ඇති කල්හි ජරා මරණ ඇති වේ; ජාතිය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ජරා මරණ ඇති වේ’ යනුවෙනි.’’

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇာတိ ဟောတိ…ပေ… ဘဝေါ… ဥပါဒါနံ… တဏှာ… ဝေဒနာ… ဖဿော… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, ကိံပစ္စယာ သင်္ခါရာ’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.252], ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘အဝိဇ္ဇာယ ခေါ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“මහණෙනි, එසේ වූ මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් ඇති කල්හිද ජාතිය වන්නේ? ...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ඵස්සය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයෝ ඇති වන්නේ? කුමක් ප්‍රත්‍ය කොට ගෙනද සංස්කාරයෝ ඇති වන්නේද?’ මහණෙනි, යෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා මට ප්‍රඥාවෙන් මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: ‘අවිද්‍යාව ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ වෙති, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන සංස්කාරයෝ ඇති වෙති’ කියායි.”

‘‘ဣတိ ဟိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ‘သမုဒယော, သမုဒယော’တိ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

“මෙසේ මේ අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ ද, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද ...පෙ... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීම වෙයි. මහණෙනි, ‘හටගැනීම, හටගැනීම’ යැයි පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් කෙරෙහි මට ඇස (ප්‍රඥා ඇස) පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.”

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, එසේ වූ මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හිද ජරා මරණ ඇති නොවන්නේ? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරෝධය වන්නේද?’ මහණෙනි, යෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා මට ප්‍රඥාවෙන් මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: ‘ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ ඇති නොවේ, ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරෝධය වෙයි’ කියායි.”

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ…ပေ… ဘဝေါ… ဥပါဒါနံ… တဏှာ… ဝေဒနာ… ဖဿော… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, ကိဿ နိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘အဝိဇ္ဇာယ ခေါ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, එසේ වූ මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘කුමක් නැති කල්හිද ජාතිය ඇති නොවන්නේ? ...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ඵස්සය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයෝ ඇති නොවන්නේ? කුමකගේ නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වන්නේද?’ මහණෙනි, යෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා මට ප්‍රඥාවෙන් මෙබඳු අවබෝධයක් ඇති විය: ‘අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාරයෝ ඇති නොවේ, අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි’ කියායි.”

‘‘ဣတိ ဟိဒံ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ‘နိရောဓော, နိရောဓော’တိ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ. ဒသမော.

“මෙසේ අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි...පෙ... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරුද්ධ වීම වෙයි. මහණෙනි, ‘නිරෝධය, නිරෝධය’ යැයි පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් කෙරෙහි මට ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.” දසවන සූත්‍රයයි.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

පළමු බුද්ධ වර්ගය අවසන්ය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උදානය මෙසේය -

ဒေသနာ ဝိဘင်္ဂပဋိပဒါ စ,ဝိပဿီ သိခီ စ ဝေဿဘူ;

ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါ,မဟာသကျမုနိ စ ဂေါတမောတိ.

දේශනා, විභංග සහ පටිපදා සූත්‍ර ද, විපස්සී, සිඛී සහ වෙස්සභූ සූත්‍ර ද, කකුසඳ, කෝණාගමන, කස්සප සූත්‍ර ද, මහා ශාක්‍යමුනි වූ ගෞතම සූත්‍රය ද (මෙම වර්ගයට ඇතුළත් වේ).

၂. အာဟာရဝဂ္ဂေါ

2. ආහාර වර්ගය

၁. အာဟာရသုတ္တံ

1. ආහාර සූත්‍රය

၁၁. ဧဝံ [Pg.253] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ…ပေ… ဧတဒဝေါစ – ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော – ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ’’.

11. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ...පෙ... එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, උපන් සත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්වයන්ගේ අනුග්‍රහය පිණිස මේ ආහාර සතරක් වෙති. ඒ සතර කවරේද? රළු වූ හෝ සියුම් වූ කබලිංකාරාහාරය, දෙවැන්න ඵස්සාහාරය, තෙවැන්න මනෝසංචේතනාහාරය, සිව්වැන්න විඤ්ඤාණාහාරයයි. මහණෙනි, උපන් සත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්වයන්ගේ අනුග්‍රහය පිණිස මේ ආහාර සතර වෙති.”

‘‘ဣမေ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာ ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ? ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ တဏှာသမုဒယာ တဏှာဇာတိကာ တဏှာပဘဝါ. တဏှာ စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ? တဏှာ ဝေဒနာနိဒါနာ ဝေဒနာသမုဒယာ ဝေဒနာဇာတိကာ ဝေဒနာပဘဝါ. ဝေဒနာ စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ? ဝေဒနာ ဖဿနိဒါနာ ဖဿသမုဒယာ ဖဿဇာတိကာ ဖဿပဘဝါ. ဖဿော စာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ? ဖဿော သဠာယတနနိဒါနော သဠာယတနသမုဒယော သဠာယတနဇာတိကော သဠာယတနပဘဝေါ. သဠာယတနဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ? သဠာယတနံ နာမရူပနိဒါနံ နာမရူပသမုဒယံ နာမရူပဇာတိကံ နာမရူပပဘဝံ. နာမရူပဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ? နာမရူပံ ဝိညာဏနိဒါနံ ဝိညာဏသမုဒယံ ဝိညာဏဇာတိကံ ဝိညာဏပဘဝံ. ဝိညာဏဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ? ဝိညာဏံ သင်္ခါရနိဒါနံ သင်္ခါရသမုဒယံ သင်္ခါရဇာတိကံ သင်္ခါရပဘဝံ. သင်္ခါရာ စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ? သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာဇာတိကာ အဝိဇ္ဇာပဘဝါ.

“මහණෙනි, මේ ආහාර සතර කුමක් නිදාන (හේතු) කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමකින් උපන්නේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද? මේ ආහාර සතර තණ්හාව නිදාන කොට ඇත්තේය, තණ්හාව සමුදය කොට ඇත්තේය, තණ්හාවෙන් උපන්නේය, තණ්හාව ප්‍රභව කොට ඇත්තේය. මහණෙනි, මේ තණ්හාව කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... තණ්හාව වේදනාව නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ වේදනාව කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... වේදනාව ඵස්සය නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ ඵස්සය කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... ඵස්සය සළායතන නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ සළායතන කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... සළායතනය නාමරූප නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ නාමරූප කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... නාමරූපය විඤ්ඤාණය නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ විඤ්ඤාණය කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... විඤ්ඤාණය සංස්කාර නිදාන කොට ඇත්තේය... මහණෙනි, මේ සංස්කාර කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? ... සංස්කාර අවිද්‍යාව නිදාන කොට ඇත්තේය, අවිද්‍යාව සමුදය කොට ඇත්තේය, අවිද්‍යාවෙන් උපන්නේය, අවිද්‍යාව ප්‍රභව කොට ඇත්තේය.”

‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော [Pg.254] …ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ပဌမံ.

“මහණෙනි, මෙසේ අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාර ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන විඤ්ඤාණය වෙයි...පෙ... මෙසේ මුළුමනින්ම වූ මේ දුක්ඛ සමූහයාගේ හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි; සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි...පෙ... මෙසේ මුළුමනින්ම වූ මේ දුක්ඛ සමූහයාගේ නිරුද්ධ වීම වෙයි.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တံ

2. මෝළියඵග්ගුන සූත්‍රය

၁၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော – ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ.

12. “මහණෙනි, මේ ආහාර සතර හටගත් සත්ත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්ත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිස හෝ පවතියි. ඒ සතර කවරේ ද? රළු වූ හෝ සියුම් වූ හෝ කබලීකාර ආහාරය, දෙවැන්න ස්පර්ශය, තෙවැන්න මනෝසංචේතනාව සහ සිව්වැන්න විඤ්ඤාණයයි. මහණෙනි, හටගත් සත්ත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්ත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිස හෝ පවතින ආහාර සතර මේවාය.”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ မောဠိယဖဂ္ဂုနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘‘အာဟာရေတီ’တိ အဟံ န ဝဒါမိ. ‘အာဟာရေတီ’တိ စာဟံ ဝဒေယျံ, တတြဿ ကလ္လော ပဉှော – ‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, အာဟာရေတီ’တိ? ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ. ဧဝံ မံ အဝဒန္တံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိဿ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝိညာဏာဟာရော’တိ, ဧသ ကလ္လော ပဉှော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ – ‘ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယော, တသ္မိံ ဘူတေ သတိ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’’တိ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් මෝළියඵග්ගුන තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, විඤ්ඤාණාහාරය අනුභව කරන්නේ කවුද?” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ. ‘අනුභව කරයි’ කියා මම නොකියමි. ඉදින් මම ‘අනුභව කරයි’ කියා පවසන්නේ නම්, එවිට ‘ස්වාමීනි, අනුභව කරන්නේ කවුද?’ යන ප්‍රශ්නය නිවැරදි වනු ඇත. එහෙත් මම එසේ නොකියමි. එසේ පවසන්නේ නැති මගෙන් යමෙකු ‘ස්වාමීනි, විඤ්ඤාණාහාරය කුමකට ප්‍රත්‍ය වේද (හේතු වේද)?’ කියා ඇසුවහොත්, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයකි. එහිදී නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ ‘විඤ්ඤාණාහාරය මතු පුනර්භවයක් ඇති වීමට ප්‍රත්‍යයකි. එය ඇති කල්හි සළායතනය ඇති වේ, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ඇති වේ’ යන්නයි.”

‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဖုသတီ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘‘ဖုသတီ’တိ အဟံ န ဝဒါမိ. ‘ဖုသတီ’တိ စာဟံ ဝဒေယျံ, တတြဿ ကလ္လော ပဉှော – ‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဖုသတီ’တိ? ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ. ဧဝံ မံ အဝဒန္တံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံပစ္စယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဖဿော’တိ, ဧသ ကလ္လော ပဉှော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ – ‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’’တိ.

“ස්වාමීනි, ස්පර්ශ කරන්නේ කවුද?” “එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. “ ‘ස්පර්ශ කරයි’ කියා මම නොකියමි. ඉදින් මම ‘ස්පර්ශ කරයි’ කියා පවසන්නේ නම්, එවිට ‘ස්වාමීනි, ස්පර්ශ කරන්නේ කවුද?’ යන ප්‍රශ්නය නිවැරදි වනු ඇත. එහෙත් මම එසේ නොකියමි. එසේ පවසන්නේ නැති මගෙන් යමෙකු ‘ස්වාමීනි, කුමන ප්‍රත්‍යයකින් ස්පර්ශය ඇති වේද?’ කියා ඇසුවහොත්, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයකි. එහිදී නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ ‘සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ඇති වේ, ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇති වේ’ යන්නයි.”

‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝေဒယတီ’’တိ ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘‘ဝေဒယတီ’တိ အဟံ န ဝဒါမိ. ‘ဝေဒယတီ’တိ စာဟံ ဝဒေယျံ, တတြဿ ကလ္လော ပဉှော – ‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝေဒယတီ’တိ? ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ. ဧဝံ မံ အဝဒန္တံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံပစ္စယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝေဒနာ’တိ, ဧသ ကလ္လော ပဉှော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ – ‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’’တိ.

“ස්වාමීනි, විඳින්නේ (වේදනාව විඳින්නේ) කවුද?” “එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. “ ‘විඳියි’ කියා මම නොකියමි. ඉදින් මම ‘විඳියි’ කියා පවසන්නේ නම්, එවිට ‘ස්වාමීනි, විඳින්නේ කවුද?’ යන ප්‍රශ්නය නිවැරදි වනු ඇත. එහෙත් මම එසේ නොකියමි. එසේ පවසන්නේ නැති මගෙන් යමෙකු ‘ස්වාමීනි, කුමන ප්‍රත්‍යයකින් වේදනාව ඇති වේද?’ කියා ඇසුවහොත්, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයකි. එහිදී නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ ‘ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇති වේ, වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ඇති වේ’ යන්නයි.”

‘‘ကော [Pg.255] နု ခေါ, ဘန္တေ, တသတီ’’တိ ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘‘တသတီ’တိ အဟံ န ဝဒါမိ. ‘တသတီ’တိ စာဟံ ဝဒေယျံ, တတြဿ ကလ္လော ပဉှော – ‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, တသတီ’တိ? ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ. ဧဝံ မံ အဝဒန္တံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံပစ္စယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, တဏှာ’တိ, ဧသ ကလ္လော ပဉှော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ – ‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’’န္တိ.

“ස්වාමීනි, තණ්හා කරන්නේ (ඇලෙන්නේ) කවුද?” “එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. “ ‘තණ්හා කරයි’ කියා මම නොකියමි. ඉදින් මම ‘තණ්හා කරයි’ කියා පවසන්නේ නම්, එවිට ‘ස්වාමීනි, තණ්හා කරන්නේ කවුද?’ යන ප්‍රශ්නය නිවැරදි වනු ඇත. එහෙත් මම එසේ නොකියමි. එසේ පවසන්නේ නැති මගෙන් යමෙකු ‘ස්වාමීනි, කුමන ප්‍රත්‍යයකින් තණ්හාව ඇති වේද?’ කියා ඇසුවහොත්, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයකි. එහිදී නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ ‘වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ඇති වේ, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ඇති වේ’ යන්නයි.”

‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဥပါဒိယတီ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘‘ဥပါဒိယတီ’တိ အဟံ န ဝဒါမိ. ‘ဥပါဒိယတီ’တိ စာဟံ ဝဒေယျံ, တတြဿ ကလ္လော ပဉှော – ‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဥပါဒိယတီ’တိ? ဧဝံ စာဟံ န ဝဒါမိ. ဧဝံ မံ အဝဒန္တံ ယော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ – ‘ကိံပစ္စယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဥပါဒါန’န္တိ, ဧသ ကလ္လော ပဉှော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏံ – ‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’တိ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“ස්වාමීනි, දැඩිව අල්ලාගන්නේ (උපාදාන කරන්නේ) කවුද?” “එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. “ ‘උපාදාන කරයි’ කියා මම නොකියමි. ඉදින් මම ‘උපාදාන කරයි’ කියා පවසන්නේ නම්, එවිට ‘ස්වාමීනි, උපාදාන කරන්නේ කවුද?’ යන ප්‍රශ්නය නිවැරදි වනු ඇත. එහෙත් මම එසේ නොකියමි. එසේ පවසන්නේ නැති මගෙන් යමෙකු ‘ස්වාමීනි, කුමන ප්‍රත්‍යයකින් උපාදානය ඇති වේද?’ කියා ඇසුවහොත්, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයකි. එහිදී නිවැරදි පිළිතුර වනුයේ ‘තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ඇති වේ; උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ඇති වේ’ යනාදියයි. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.”

‘‘ဆန္နံ တွေဝ, ဖဂ္ဂုန, ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော; ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော; ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော; တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“එහෙත් ඵග්ගුන, ස්පර්ශයට ආයතන වූ සයෙහිම (සළායතනයන්ගේ) ඉතිරි නොවන විරාග නිරෝධයෙන් ස්පර්ශ නිරෝධය වේ; ස්පර්ශ නිරෝධයෙන් වේදනා නිරෝධය වේ; වේදනා නිරෝධයෙන් තණ්හා නිරෝධය වේ; තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වේ; උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වේ; භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය වේ; ජාති නිරෝධයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය (නැති වීම) සිදු වේ.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

3. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ; ဇာတိံ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ, န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ [Pg.256] ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ.

13. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ජරා මරණ නොදනිත් ද, ජරා මරණ සමුදය නොදනිත් ද, ජරා මරණ නිරෝධය නොදනිත් ද, ජරා මරණ නිරෝධයට පමුණුවන මඟ නොදනිත් ද; ජාතිය... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් නොදනිත් ද, සංස්කාර සමුදය නොදනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධය නොදනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මඟ නොදනිත් ද, මහණෙනි, මම ඒ ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ පිළි නොගනිමි. එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ඨ ඤාණයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය නොකරති.”

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ; ဇာတိံ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ, တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ජරාමරණය අවබෝධ කරගනිත් ද, ජරාමරණ සමුදය අවබෝධ කරගනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිත් ද; ජාතිය... (පෙ)... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් අවබෝධ කරගනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කරගනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිත් ද; මහණෙනි, මා විසින් ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස ද, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද පිළිගනු ලබති. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය සහ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරති.” තෙවන සූත්‍රයයි.

၄. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

4. දෙවන ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ, ကတမေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ’’?

14. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ ධර්මයන් අවබෝධ කර නොගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කර නොගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කර නොගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කර නොගනිත් ද; ඔවුන් අවබෝධ කර නොගන්නේ කිනම් ධර්මයන්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කර නොගනිත්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කර නොගනිත්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කර නොගනිත්ද?”

‘‘ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ; ဇာတိံ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ. ဣမေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ. န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ, န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ.

“ඔවුහු ජරාමරණය අවබෝධ කර නොගනිති, ජරාමරණ සමුදය අවබෝධ කර නොගනිති, ජරාමරණ නිරෝධය අවබෝධ කර නොගනිති, ජරාමරණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කර නොගනිති; ජාතිය... (පෙ)... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් අවබෝධ කර නොගනිති, සංස්කාරයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කර නොගනිති, සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කර නොගනිති, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කර නොගනිති. ඔවුහු මේ ධර්මයන් අවබෝධ කර නොගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කර නොගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කර නොගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කර නොගනිති. මහණෙනි, මා විසින් ඒ ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ නොසලකනු ලබයි. එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය නොකරති.”

‘‘ယေ [Pg.257] စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ, ကတမေ ဓမ္မေ ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ကတမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ?

“මහණෙනි, යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ ධර්මයන් අවබෝධ කරගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කරගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත් ද, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිත් ද; ඔවුන් අවබෝධ කරගන්නේ කිනම් ධර්මයන්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කරගනිත්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිත්ද? ඔවුන් කිනම් ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිත්ද?”

‘‘ဇရာမရဏံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ; ဇာတိံ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ. ဣမေ ဓမ္မေ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဣမေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ. တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ, ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ. တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ඔවුහු ජරාමරණය අවබෝධ කරගනිති, ජරාමරණ සමුදය අවබෝධ කරගනිති, ජරාමරණ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිති, ජරාමරණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිති; ජාතිය... (පෙ)... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් අවබෝධ කරගනිති, සංස්කාරයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කරගනිති, සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිති, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිති. ඔවුහු මේ ධර්මයන් අවබෝධ කරගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය අවබෝධ කරගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අවබෝධ කරගනිති, මේ ධර්මයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගනිති. මහණෙනි, මා විසින් ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස ද, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද පිළිගනු ලබති. එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය සහ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරති.” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တံ

5. කච්චානගොත්ත සූත්‍රය

၁၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကစ္စာနဂေါတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကစ္စာနဂေါတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ?

15. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් කච්චානගොත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ; පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් කච්චානගොත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, ‘සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා දිට්ඨිය’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කොපමණකින් සම්මා දිට්ඨිය ඇති වේද?”

‘‘ဒွယနိဿိတော ခွာယံ, ကစ္စာန, လောကော ယေဘုယျေန – အတ္ထိတဉ္စေဝ နတ္ထိတဉ္စ. လောကသမုဒယံ ခေါ, ကစ္စာန, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ယာ လောကေ နတ္ထိတာ သာ န ဟောတိ. လောကနိရောဓံ ခေါ, ကစ္စာန, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ယာ လောကေ အတ္ထိတာ သာ န ဟောတိ. ဥပယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓော ခွာယံ, ကစ္စာန, လောကော ယေဘုယျေန. တဉ္စာယံ ဥပယုပါဒါနံ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ အဘိနိဝေသာနုသယံ န ဥပေတိ န ဥပါဒိယတိ နာဓိဋ္ဌာတိ – ‘အတ္တာ မေ’တိ. ‘ဒုက္ခမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ [Pg.258] ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈမာနံ နိရုဇ္ဈတီ’တိ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ အပရပစ္စယာ ဉာဏမေဝဿ ဧတ္ထ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ကစ္စာန, သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ.

“කච්චාන, මේ ලෝකය (සත්වයා) බොහෝ දුරට ‘ඇත’ යන ශාස්වත අන්තය සහ ‘නැත’ යන උච්ඡේද අන්තය යන කරුණු දෙක මත පිහිටා ඇත. කච්චාන, ලෝකයේ හටගැනීම (සමුදය) නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් තත්වූ පරිදි දකින්නාට ලෝකය පිළිබඳ ‘නැත’ යන උච්ඡේද දෘෂ්ටිය ඇති නොවේ. කච්චාන, ලෝකයේ නිරුද්ධ වීම නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් තත්වූ පරිදි දකින්නාට ලෝකය පිළිබඳ ‘ඇත’ යන ශාස්වත දෘෂ්ටිය ඇති නොවේ. කච්චාන, මේ ලෝකයා බොහෝ දුරට උපාය (ඇලීම්), උපාදාන (ග්‍රහණය කර ගැනීම්) සහ අභිනිවේස (දැඩි මතිමතාන්තර) යන බැඳීම්වලින් බැඳී සිටියි. මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඒ උපාය, උපාදාන සහ සිතේ තැන්පත් වී ඇති අභිනිවේස අනුශයයන් වෙත එළඹෙන්නේ නැත, ඒවා ග්‍රහණය කරන්නේ නැත, ‘මගේ ආත්මය’ යැයි අධිෂ්ඨාන කරන්නේ (තීන්දු කරන්නේ) නැත. ‘හටගන්නේ දුකක්ම පමණි, නිරුද්ධ වන්නේ දුකක්ම පමණි’ කියා ඔහු සැක කරන්නේ නැත, විචිකිච්ඡා කරන්නේ නැත. මේ පිළිබඳව ඔහුට අන්‍යයන් මත රඳා නොපවතින ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයක්ම පවතී. කච්චාන, නිවැරදි දැක්ම හෙවත් සම්මා දිට්ඨිය වන්නේ මෙපමණකි.”

‘‘‘သဗ္ဗံ အတ္ထီ’တိ ခေါ, ကစ္စာန, အယမေကော အန္တော. ‘သဗ္ဗံ နတ္ထီ’တိ အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဧတေ တေ, ကစ္စာန, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ. ပဉ္စမံ.

“‘සියල්ල පවතී’ (ශාස්වතවාදය) යනු කච්චාන, එක් අන්තයකි. ‘සියල්ල පවතින්නේ නැත’ (උච්ඡේදවාදය) යනු දෙවන අන්තයයි. කච්චාන, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති. එනම්, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වේ...පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම වේ. අවිද්‍යාවම අවශේෂයක් නොමැතිව විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ; සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ...පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක්ඛස්කන්ධයේම නිරෝධය වේ.” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. ဓမ္မကထိကသုတ္တံ

6. ධර්මකථික සූත්‍රය

၁၆. သာဝတ္ထိယံ …ပေ… အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဓမ္မကထိကော ဓမ္မကထိကော’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဓမ္မကထိကော ဟောတီ’’တိ?

16. සැවැත් නුවරදීය... එවිට එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, ‘ධර්මකථික, ධර්මකථික’ යැයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනී, කොපමණකින් කෙනෙක් ධර්මකථිකයෙක් වන්නේද?”

‘‘ဇရာမရဏဿ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ‘ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ‘ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဟောတိ, ‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවක් ජරා-මරණ කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස (නිබ්බිදාව පිණිස), නොඇලීම පිණිස (විරාගය පිණිස), නිරුද්ධ වීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ඔහු ‘ධර්මකථික භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂුවක් ජරා-මරණ කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපන්නේ වේ නම්, ඔහු ‘ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂුවක් ජරා-මරණ කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන රහිතව මිදුණේ වේ නම්, ඔහු ‘දිට්ඨධම්ම නිබ්බානප්‍රාප්ත භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය.”

‘‘ဇာတိယာ စေ ဘိက္ခု…ပေ… ဘဝဿ စေ ဘိက္ခု… ဥပါဒါနဿ စေ ဘိက္ခု… တဏှာယ စေ ဘိက္ခု… ဝေဒနာယ စေ ဘိက္ခု… ဖဿဿ စေ ဘိက္ခု… သဠာယတနဿ စေ ဘိက္ခု… နာမရူပဿ စေ ဘိက္ခု… ဝိညာဏဿ စေ ဘိက္ခု… သင်္ခါရာနံ စေ ဘိက္ခု… အဝိဇ္ဇာယ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ‘ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ‘ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဟောတိ, ‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්ෂුවක් ජාතිය කෙරෙහි...පෙ... භවය කෙරෙහි... උපාදානය කෙරෙහි... තණ්හාව කෙරෙහි... වේදනාව කෙරෙහි... ඵස්සය කෙරෙහි... සළායතනය කෙරෙහි... නාමරූප කෙරෙහි... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි... සංස්කාර කෙරෙහි... අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ඔහු ‘ධර්මකථික භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂුවක් අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපන්නේ වේ නම්, ඔහු ‘ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂුවක් අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන රහිතව මිදුණේ වේ නම්, ඔහු ‘දිට්ඨධම්ම නිබ්බානප්‍රාප්ත භික්ෂුවක්’ යැයි කීමට සුදුසුය.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. အစေလကဿပသုတ္တံ

7. අචේල කස්සප සූත්‍රය

၁၇. ဧဝံ [Pg.259] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပုစ္ဆေယျာမ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ကဉ္စိဒေဝ ဒေသံ, သစေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဩကာသံ ကရောတိ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယာ’’တိ.

17. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයභූමිය වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන රජගහ නුවරට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක. අචේල කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඈතින් වැඩම කරනු දුටුවේය. දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පසක සිටගත්තේය. එකත්පසක සිටි අචේල කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපට ප්‍රශ්නයක් විසඳා දීමට අවසර දෙන්නේ නම්, අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් යම් කරුණක් විමසන්නෙමු.”

‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ကဿပ, ပဉှဿ; အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ပုစ္ဆေယျာမ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ကဉ္စိဒေဝ ဒေသံ, သစေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဩကာသံ ကရောတိ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏာယာ’’တိ. ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ, ကဿပ, ပဉှဿ; အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အစေလော ကဿပေါ…ပေ… အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌမှာတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ ပန မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဗဟုဒေဝ ပုစ္ဆိတုကာမာ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆ, ကဿပ, ယဒါကင်္ခသီ’’တိ.

“කස්සප, දැන් ප්‍රශ්න විමසීමට කාලය නොවේ; අපි නිවාස අතරට ඇතුළු වී සිටිමු” යැයි වදාළ සේක. දෙවන වරටත් අචේල කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපට ප්‍රශ්නයක් විසඳා දීමට අවසර දෙන්නේ නම්, අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් යම් කරුණක් විමසන්නෙමු.” “කස්සප, දැන් ප්‍රශ්න විමසීමට කාලය නොවේ; අපි නිවාස අතරට ඇතුළු වී සිටිමු.” තුන්වන වරටත් අචේල කස්සප...පෙ... නිවාස අතරට ඇතුළු වී සිටිමු. මෙසේ වදාළ විට අචේල කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සැබවින්ම අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් බොහෝ දේ විමසීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමු.” “කස්සප, කැමති දෙයක් විමසන්න” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ‘သယံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, ပရံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ ပန ဘော ဂေါတမ, အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, နတ္ထိ ဒုက္ခ’န္တိ? ‘န ခေါ, ကဿပ, နတ္ထိ ဒုက္ခံ. အတ္ထိ ခေါ, ကဿပ, ဒုက္ခ’န္တိ. ‘တေန ဟိ ဘဝံ ဂေါတမော ဒုက္ခံ န ဇာနာတိ, န ပဿတီ’တိ. ‘န ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခံ န ဇာနာမိ, န ပဿာမိ. ဇာနာမိ ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခံ; ပဿာမိ ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခ’’’န္တိ.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, දුක යනු තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දක්ද?” “කස්සප, එසේ නොකියන්න” යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “එසේනම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, දුක අනුන් විසින් කරවන ලද්දක්ද?” “කස්සප, එසේ නොකියන්න” යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, දුක තමා විසින් සහ අනුන් විසින් යන දෙපිරිසම එක්ව කරන ලද්දක්ද?” “කස්සප, එසේ නොකියන්න” යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “එසේනම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, දුක තමා විසිනුත් නොව, අනුන් විසිනුත් නොව, කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව ඉබේම හටගත්තක්ද?” “කස්සප, එසේ නොකියන්න” යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේනම් දුක කියා දෙයක් නැත්තේද?” “කස්සප, දුක නැත්තේ නොවේ. කස්සප, දුක පවතින්නේමය.” “එසේනම් භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ දුක නොදන්නා සේක්ද? නොදකින සේක්ද?” “කස්සප, මම දුක නොදනිමි, නොදකිමි යන්න සත්‍යයක් නොවේ. කස්සප, මම සැබවින්ම දුක දනිමි; කස්සප, මම සැබවින්ම දුක දකිමි.”

‘‘ကိ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ‘သယံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, ပရံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ [Pg.260] ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, ကဿပါ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, နတ္ထိ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘န ခေါ, ကဿပ, နတ္ထိ ဒုက္ခံ, အတ္ထိ ခေါ, ကဿပ, ဒုက္ခ’န္တိ ဝဒေသိ. ‘တေန ဟိ ဘဝံ ဂေါတမော ဒုက္ခံ န ဇာနာတိ န ပဿတီ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘န ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခံ န ဇာနာမိ န ပဿာမိ. ဇာနာမိ ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခံ; ပဿာမိ ခွာဟံ, ကဿပ, ဒုက္ခ’န္တိ ဝဒေသိ. အာစိက္ခတု စ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဒုက္ခံ. ဒေသေတု စ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဒုက္ခ’’န္တိ.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘දුක තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දක්ද’ කියා විමසූ විට ‘කස්සප, එසේ නොකියන්න’ යයි වදාරන සේක. ‘දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දක්ද’ කියා විමසූ විට ‘කස්සප, එසේ නොකියන්න’ යයි වදාරන සේක. ‘දුක තමා විසින් සහ අනුන් විසින් යන දෙපිරිසම කළ එකක්ද’ කියා විමසූ විට ‘කස්සප, එසේ නොකියන්න’ යයි වදාරන සේක. ‘දුක තමා විසිනුත් නොව අනුන් විසිනුත් නොව හේතුවක් රහිතව හටගත්තක්ද’ කියා විමසූ විටද ‘කස්සප, එසේ නොකියන්න’ යයි වදාරන සේක. ‘දුක කියා දෙයක් නැත්තේද’ කියා විමසූ විට ‘කස්සප, දුක නැත්තේ නොවේ, දුක ඇත්තේය’ කියා වදාරන සේක. ‘එසේනම් භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ දුක නොදන්නා සේක්ද? නොදකින සේක්ද?’ කියා විමසූ විට ‘කස්සප, මම දුක නොදනිමි, නොදකිමි යනු සත්‍යයක් නොවේ. කස්සප, මම දුක දනිමි, මම දුක දකිමි’ කියා වදාරන සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට දුක පිළිබඳව කියා දෙන සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට දුක පිළිබඳව ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා.”

‘‘‘သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’တိ ခေါ, ကဿပ, အာဒိတော သတော ‘သယံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ဝဒံ သဿတံ ဧတံ ပရေတိ. ‘အညော ကရောတိ အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’တိ ခေါ, ကဿပ, ဝေဒနာဘိတုန္နဿ သတော ‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ဝဒံ ဥစ္ဆေဒံ ဧတံ ပရေတိ. ဧတေ တေ, ကဿပ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

“කස්සප, ‘යමෙක් කර්මය කරයිද, ඔහුම එහි ප්‍රතිඵලය විඳියි’ කියා මුල සිටම පිළිගන්නේ නම්, ඔහු ‘දුක තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දක්’ යැයි පවසමින් ශාස්වත දෘෂ්ටියට (Sassata) බැස ගනියි. කස්සප, වේදනාවෙන් පීඩිත වූවෙකු සම්බන්ධයෙන් ‘කර්මය කරන්නේ එක් අයෙකි, එහි ප්‍රතිඵලය විඳින්නේ වෙනත් අයෙකි’ කියා යමෙක් පවසයි නම්, ඔහු ‘දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දක්’ යැයි පවසමින් උච්ඡේද දෘෂ්ටියට (Uccheda) බැස ගනියි. කස්සප, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මැදුම් පිළිවෙතින් මෙසේ ධර්මය දේශනා කරන සේක: ‘අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර හටගනී; සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී... පෙ ... මෙසේ මේ සියලු දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි. එහෙත් අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි; සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි... පෙ ... මෙසේ මේ සියලු දුක් රැසේ නිරෝධය (විනාශය) සිදුවෙයි.’”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ! သေယျထာပိ, ဘန္တေ, နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ…ပေ… စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီတိ; ဧဝမေဝံ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, අචේල කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, යම්සේ යටිකුරු කර තිබූ භාජනයක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා’ යි අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබන්නට කැමැත්තෙමි.”

‘‘ယော ခေါ, ကဿပ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, သော စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသတိ. စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန (ပရိဝုတ္ထပရိဝါသံ) အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တိ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဘိက္ခုဘာဝါယ. အပိ စ မယာ ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာ’’တိ.

“කස්සප, යම් අයෙක් කලින් අන්‍ය දෘෂ්ටියක (තීර්ථකයකු ලෙස) සිට පසුව මේ ශාසනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව කැමති වන්නේ නම්, ඔහු සතර මසක් පිරිවෙස් (පරිවාස) ගත කළ යුතුය. සතර මසක් ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහු පිළිබඳ සතුටු සිත් ඇත්තාහු නම්, භික්ෂූත්වයට පැමිණවීම පිණිස ඔහුව පැවිදි කරවති, උපසම්පදා කරවති. එසේ වුවද මෙහිදී පුද්ගල විවිධත්වය මා විසින් දන්නා ලද්දකි.”

‘‘သစေ[Pg.261], ဘန္တေ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, စတ္တာရော မာသေ ပရိဝသတိ. စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန (ပရိဝုတ္ထပရိဝါသံ) အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တိ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ ဘိက္ခုဘာဝါယ. အဟံ စတ္တာရိ ဝဿာနိ ပရိဝသိဿာမိ, စတုန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန (ပရိဝုတ္ထပရိဝါသံ) အာရဒ္ဓစိတ္တာ ဘိက္ခူ ပဗ္ဗာဇေန္တု ဥပသမ္ပာဒေန္တု ဘိက္ခုဘာဝါယာ’’တိ.

“ස්වාමීනි, කලින් අන්‍ය දෘෂ්ටියක සිටි අයෙක් මේ ශාසනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව පතන්නේ නම් සතර මසක් පිරිවෙස් ගත කළ යුතු නම්, සතර මසකට පසු භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහු මහණ කර උපසම්පදා කරන්නේ නම්, මම සතර අවුරුද්දක් වුවද පිරිවෙස් රකින්නෙමි. සතර අවුරුද්දක් ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා මා කෙරෙහි සතුටු සිත් ඇත්තාහු නම්, මා මහණ කරවන සේක්වා, උපසම්පදා කරවන සේක්වා.”

အလတ္ထ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ. အစိရူပသမ္ပန္နော စ ပနာယသ္မာ ကဿပေါ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပနာယသ္မာ ကဿပေါ အရဟတံ အဟောသီတိ. သတ္တမံ.

අචේලක කස්සපයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබාගත්හ, උපසම්පදාව ලබාගත්හ. උපසම්පදාව ලබා නොබෝ කලකින්ම ආයුෂ්මත් කස්සපයන් වහන්සේ හුදෙකලාව, විවේකීව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන අතරතුර, යම් උතුම් අරමුණක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනා කොට ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත්ද, උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර කොට ඇති ඒ අනුත්තර අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ඊට පැමිණ වාසය කළහ. "ජාතිය අවසන් විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, නැවත මේ භවය සඳහා කළ යුතු කිසිවක් නැතැ"යි උන්වහන්සේ ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන්ම දැනගත්හ. ආයුෂ්මත් කස්සපයන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක් කෙනෙක් වූහ. සත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. တိမ္ဗရုကသုတ္တံ

8. 8. තිම්බරුක සූත්‍රය

၁၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ တိမ္ဗရုကော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ တိမ္ဗရုကော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

18. සැවැත් නුවර වාසය කරන සේක. එකල තිම්බරුක නම් පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කතාව නිමවා එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ තිම්බරුක පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය:

‘‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခ’န္တိ? ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, နတ္ထိ သုခဒုက္ခ’န္တိ? ‘န ခေါ, တိမ္ဗရုက, နတ္ထိ သုခဒုက္ခံ; အတ္ထိ ခေါ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခ’န္တိ. ‘တေန ဟိ ဘဝံ ဂေါတမော သုခဒုက္ခံ န ဇာနာတိ, န ပဿတီ’တိ? ‘န ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခံ န ဇာနာမိ, န ပဿာမိ. ဇာနာမိ ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခံ; ပဿာမိ ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခ’’’န္တိ.

"භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක්ද?" "තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේ නම් සැප දුක අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද?" "තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේ නම් සැප දුක තමා විසින් සහ අන්‍යයෙකු විසින් යන දෙදෙනාම එක්ව කරන ලද්දක්ද?" "තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේ නම් සැප දුක තමා විසිනුත් නොව, අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව, හේතුවක් නොමැතිව නිතැතින්ම (අහේතුකව) හටගත්තක්ද?" "තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සැප දුක කියා දෙයක් නැද්ද?" "තිම්බරුක, සැප දුක කියා දෙයක් නැතිවා නොවේ. තිම්බරුක, සැප දුක ඇත්තේය." "එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ සැප දුක ගැන නොදන්නා සේක්ද? නොදකින සේක්ද?" "තිම්බරුක, මම සැප දුක ගැන නොදන්නෙක් හෝ නොදකින්නෙක් නොවෙමි. තිම්බරුක, මම සැප දුක දනිමි, මම සැප දුක දකිමි."

‘‘‘ကိံ [Pg.262] နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘မာ ဟေဝံ, တိမ္ဗရုကာ’တိ ဝဒေသိ. ‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, နတ္ထိ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘န ခေါ, တိမ္ဗရုက, နတ္ထိ သုခဒုက္ခံ; အတ္ထိ ခေါ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခ’န္တိ ဝဒေသိ. ‘တေန ဟိ ဘဝံ ဂေါတမော သုခဒုက္ခံ န ဇာနာတိ, န ပဿတီ’တိ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘န ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခံ န ဇာနာမိ, န ပဿာမိ. ဇာနာမိ ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခံ; ပဿာမိ ခွာဟံ, တိမ္ဗရုက, သုခဒုက္ခ’န္တိ ဝဒေသိ. အာစိက္ခတု စ မေ ဘဝံ ဂေါတမော သုခဒုက္ခံ. ဒေသေတု စ မေ ဘဝံ ဂေါတမော သုခဒုက္ခ’’န္တိ.

"භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, 'සැප දුක තමා විසින් කරන ලද්දක්ද?' කියා ඇසූ විට 'තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න' යැයි වදාළහ. 'සැප දුක අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද?' කියා ඇසූ විටද 'තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න' යැයි වදාළහ. 'සැප දුක තමා විසින් සහ අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද?' කියා ඇසූ විටද 'තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න' යැයි වදාළහ. 'සැප දුක තමා විසිනුත් නොව, අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව, අහේතුකව හටගත්තක්ද?' කියා ඇසූ විටද 'තිම්බරුක, එසේ නොකියන්න' යැයි වදාළහ. 'සැප දුක කියා දෙයක් නැද්ද?' කියා ඇසූ විට 'තිම්බරුක, සැප දුක නැතිවා නොවේ, සැප දුක ඇත්තේය' යැයි වදාළහ. 'එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ සැප දුක ගැන නොදන්නා සේක්ද? නොදකින සේක්ද?' කියා ඇසූ විට 'තිම්බරුක, මම සැප දුක නොදන්නෙක් හෝ නොදකින්නෙක් නොවෙමි, මම සැප දුක දනිමි, දකිමි' යැයි වදාළහ. භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මට සැප දුක ගැන පහදා දෙන සේක්වා, මට සැප දුක ගැන ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා."

‘‘‘သာ ဝေဒနာ, သော ဝေဒယတီ’တိ ခေါ, တိမ္ဗရုက, အာဒိတော သတော ‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဧဝမ္ပာဟံ န ဝဒါမိ. ‘အညာ ဝေဒနာ, အညော ဝေဒယတီ’တိ ခေါ, တိမ္ဗရုက, ဝေဒနာဘိတုန္နဿ သတော ‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’န္တိ ဧဝမ္ပာဟံ န ဝဒါမိ. ဧတေ တေ, တိမ္ဗရုက, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

"තිම්බරුක, 'ඒ වේදනාවමය, එය විඳින්නාද ඔහුමය' කියා යමෙක් මුල සිටම ගන්නේ නම්, එය 'සැප දුක තමා විසින් කරන ලද්දකි' යන මතයයි. මම එසේ නොකියමි. තිම්බරුක, 'වේදනාව වෙනත් එකකි, එය විඳින්නා වෙනත් අයෙකි' කියා වේදනාවෙන් පීඩිත වූවෙකු සම්බන්ධයෙන් ගන්නේ නම්, එය 'සැප දුක අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දකි' යන මතයයි. මම එසේද නොකියමි. තිම්බරුක, තථාගතයන් වහන්සේ ඒ අන්ත දෙකටම නොගොස් මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් මෙසේ ධර්මය දේශනා කරන සේක: 'අවිද්‍යාව හේතුවෙන් සංස්කාර හටගනී; සංස්කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. අවිද්‍යාව මුළුමනින්ම නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ... (පෙ)... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.'"

ဧဝံ ဝုတ္တေ, တိမ္ဗရုကော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဧသာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

මෙවැනි දේශනාවක් වදාළ කල්හි තිම්බරුක පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ඉතා මැනවි! ... මම භවත් ගෝතමයන් වහන්සේත්, ධර්මයත්, මහා සංඝරත්නයත් සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා." අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တံ

9. 9. බාලපණ්ඩිත සූත්‍රය

၁၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတော. ဣတိ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပံ, ဣတ္ထေတံ ဒွယံ, ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော သဠေဝါယတနာနိ [Pg.263], ယေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗာလော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒယတိ ဧတေသံ ဝါ အညတရေန’’.

19. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු අඥාන පුද්ගලයාට (බාලයාට) මේ ආකාරයෙන් මේ ශරීරය හටගත්තේය. මෙසේ මේ (තම) ශරීරය ද, බාහිර නාමරූපය ද යනුවෙන් මේ දෙක (ඇති විය). මේ දෙක නිසා ස්පර්ශය ද, සළායතනයෝ ද (හටගනිති). ඒ ආයතන සය මගින් හෝ එයින් එක්තරා එකකින් හෝ ස්පර්ශ ලබන අඥාන පුද්ගලයා සැප දුක් විඳියි.”

‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတော. ဣတိ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပံ, ဣတ္ထေတံ ဒွယံ, ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော သဠေဝါယတနာနိ, ယေဟိ ဖုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒယတိ ဧတေသံ ဝါ အညတရေန’’.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු පණ්ඩිතයාට (ප්‍රඥාවන්තයාට) ද මේ ආකාරයෙන් මේ ශරීරය හටගත්තේය. මෙසේ මේ ශරීරය ද, බාහිර නාමරූපය ද යනුවෙන් මේ දෙක (ඇති විය). මේ දෙක නිසා ස්පර්ශය ද, සළායතනයෝ ද (හටගනිති). ඒ ආයතන සය මගින් හෝ එයින් එක්තරා එකකින් හෝ ස්පර්ශ ලබන පණ්ඩිතයා සැප දුක් විඳියි.”

‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ကော ဝိသေသော ကော အဓိပ္ပယာသော ကိံ နာနာကရဏံ ပဏ္ဍိတဿ ဗာလေနာ’’တိ? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ, ဘဂဝံနေတ္တိကာ, ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ.

“මහණෙනි, එහිදී අඥාන පුද්ගලයාට වඩා පණ්ඩිතයාගේ ඇති විශේෂය කුමක්ද? වෙනස කුමක්ද? ප්‍රභේදය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අපගේ ධර්මයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කොට ඇත්තාහ (මූලික කරගත්තාහ). භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මග පෙන්වන්නා කොට ඇත්තාහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිහිට කොට ඇත්තාහ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම මේ දේශනාවේ අර්ථය වැටහෙන්නේ නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහුය.”

‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

“මහණෙනි, එසේ නම් හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ယာယ စ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတဿ ဗာလဿ ယာယ စ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ အယံ ကာယော သမုဒါဂတော, သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ ဗာလဿ အပ္ပဟီနာ သာ စ တဏှာ အပရိက္ခီဏာ. တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, ဗာလော အစရိ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. တသ္မာ ဗာလော ကာယဿ ဘေဒါ ကာယူပဂေါ ဟောတိ, သော ကာယူပဂေါ သမာနော န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာမရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. န ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, යම් අවිද්‍යාවකින් වැසුණු, යම් තෘෂ්ණාවකින් බැඳුණු අඥාන පුද්ගලයාට මේ ශරීරය හටගත්තේ ද, අඥානයා විසින් ඒ අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ නොකරන ලද්දීය, ඒ තෘෂ්ණාව ක්ෂය නොකරන ලද්දීය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, අඥාන පුද්ගලයා දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බ්‍රහ්මචරියාවේ නොහැසිරුණේය. එබැවින් අඥානයා ශරීරය බිඳීමෙන් පසු (නැවත) ශරීරයක් කරා යයි. එසේ ශරීරයක් කරා යන්නා වූ ඔහු ජාතියෙන්, ජරා-මරණයෙන්, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් නොමිදෙයි. ඔහු දුකෙන් නොමිදෙන්නේ යැයි මම පවසමි.”

‘‘ယာယ စ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတဿ ပဏ္ဍိတဿ ယာယ စ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ အယံ ကာယော သမုဒါဂတော, သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ ပဏ္ဍိတဿ ပဟီနာ, သာ စ တဏှာ ပရိက္ခီဏာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အစရိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ. တသ္မာ ပဏ္ဍိတော ကာယဿ ဘေဒါ န ကာယူပဂေါ ဟောတိ. သော အကာယူပဂေါ သမာနော ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာမရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ. ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ. အယံ [Pg.264] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသေသော, အယံ အဓိပ္ပယာသော, ဣဒံ နာနာကရဏံ ပဏ္ဍိတဿ ဗာလေန ယဒိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, යම් අවිද්‍යාවකින් වැසුණු, යම් තෘෂ්ණාවකින් බැඳුණු පණ්ඩිතයාට මේ ශරීරය හටගත්තේ ද, පණ්ඩිතයා විසින් ඒ අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කරන ලද්දීය, ඒ තෘෂ්ණාව ක්ෂය කරන ලද්දීය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, පණ්ඩිතයා දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බ්‍රහ්මචරියාවේ හැසිරුණේය. එබැවින් පණ්ඩිතයා ශරීරය බිඳීමෙන් පසු නැවත ශරීරයක් කරා නොයයි. එසේ ශරීරයක් කරා නොයන්නා වූ ඔහු ජාතියෙන්, ජරා-මරණයෙන්, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් මිදෙයි. ඔහු දුකෙන් මිදෙන්නේ යැයි මම පවසමි. මහණෙනි, අඥානයාට වඩා පණ්ඩිතයාගේ ඇති විශේෂය, වෙනස, ප්‍රභේදය නම් මේ බ්‍රහ්මචරියාවේ හැසිරීමයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ပစ္စယသုတ္တံ

10. පච්චය සූත්‍රය

၂၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

20. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, මම තොපට පටිච්චසමුප්පාදය ද, පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයන් ද දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ? ဇာတိပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ. ဥပ္ပာဒါ ဝါ တထာဂတာနံ အနုပ္ပာဒါ ဝါ တထာဂတာနံ, ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. တံ တထာဂတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ အဘိသမေတိ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အဘိသမေတွာ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညာပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ. ‘ပဿထာ’တိ စာဟ – ‘ဇာတိပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ’’’.

“මහණෙනි, පටිච්චසමුප්පාදය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා-මරණ (ඇති වෙයි). තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වුව ද, තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ නොවූව ද, ඒ ධර්ම ස්ථිතිය, ඒ ධර්ම නියාමය, ඒ ඉදප්පච්චයතාවය (හේතු-ප්‍රත්‍ය සම්බන්ධය) පවතින්නේමය. තථාගතයන් වහන්සේ එය අවබෝධ කරගන්නා සේක, එය සාක්ෂාත් කරගන්නා සේක. අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කොට (ලොවට) පවසන සේක, දේශනා කරන සේක, පනවන සේක, පිහිටුවන සේක, විවෘත කරන සේක, බෙදා දක්වන සේක, ප්‍රකාශ කරන සේක. ‘මහණෙනි, බලන්න! ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා-මරණ ඇති වෙයි’ යනුවෙන් වදාළ සේක.”

‘‘ဘဝပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ…ပေ… ဥပါဒါနပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ… တဏှာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ… ဝေဒနာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာ… ဖဿပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ… သဠာယတနပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿော… နာမရူပပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သဠာယတနံ… ဝိညာဏပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, နာမရူပံ… သင်္ခါရပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ… အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ ဥပ္ပာဒါ ဝါ တထာဂတာနံ အနုပ္ပာဒါ ဝါ တထာဂတာနံ, ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. တံ တထာဂတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ အဘိသမေတိ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အဘိသမေတွာ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညာပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ. ‘ပဿထာ’တိ စာဟ ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ’. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယာ တတြ တထတာ အဝိတထတာ အနညထတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ.

“භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ද... උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ද... තෘෂ්ණාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද... වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තෘෂ්ණාව ද... ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ද... සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ද... නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන ද... විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ද... සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද... මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ (ඇති වෙති). තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ වුව ද, තථාගතයන් වහන්සේලා ලොව පහළ නොවූව ද, ඒ ධර්ම ස්ථිතිය, ඒ ධර්ම නියාමය, ඒ ඉදප්පච්චයතාවය පවතින්නේමය. තථාගතයන් වහන්සේ එය අවබෝධ කරගන්නා සේක, එය සාක්ෂාත් කරගන්නා සේක. අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කොට පවසන සේක, දේශනා කරන සේක, පනවන සේක, පිහිටුවන සේක, විවෘත කරන සේක, බෙදා දක්වන සේක, ප්‍රකාශ කරන සේක. ‘මහණෙනි, බලන්න! අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ ඇති වෙති’ යනුවෙන් වදාළ සේක. මහණෙනි, එහි යම් තථ්‍යතාවයක් (සත්‍යතාවයක්), අවිතථ්‍යතාවයක් (නිවැරදි බවක්), අනන්‍යතාවයක් (වෙනස් නොවන බවක්), ඉදප්පච්චයතාවයක් ඇද්ද - මහණෙනි, මෙය ‘පටිච්චසමුප්පාදය’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ? ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ. ဇာတိ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ. ဘဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော ခယဓမ္မော ဝယဓမ္မော ဝိရာဂဓမ္မော နိရောဓဓမ္မော. ဥပါဒါနံ ဘိက္ခဝေ…ပေ… တဏှာ, ဘိက္ခဝေ… ဝေဒနာ, ဘိက္ခဝေ… ဖဿော, ဘိက္ခဝေ… သဠာယတနံ, ဘိက္ခဝေ… နာမရူပံ, ဘိက္ခဝေ… ဝိညာဏံ[Pg.265], ဘိက္ခဝေ… သင်္ခါရာ, ဘိက္ခဝေ… အဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ.

“මහණෙනි, පටිච්චසමුප්පන්න (හේතූන් නිසා හටගත්) ධර්මයන් යනු කවරේද? මහණෙනි, ජරාමරණය අනිත්‍යය, හේතූන් විසින් සකස් කරන ලද්දකි (සංඛත), පටිච්චසමුප්පන්නය (හේතූන් නිසා හටගත්තකි), ක්ෂය වන සුළුය, වය වන සුළුය, විරාග වන සුළුය, නිරුද්ධ වන සුළුය. මහණෙනි, ජාතිය අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන සුළුය, වය වන සුළුය, විරාග වන සුළුය, නිරුද්ධ වන සුළුය. මහණෙනි, භවය අනිත්‍යය... මහණෙනි, උපාදානය... මහණෙනි, තණ්හාව... මහණෙනි, වේදනාව... මහණෙනි, ඵස්සය... මහණෙනි, සළායතනය... මහණෙනි, නාමරූපය... මහණෙනි, විඤ්ඤාණය... මහණෙනි, සංඛාර... මහණෙනි, අවිද්‍යාව අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන සුළුය, වය වන සුළුය, විරාග වන සුළුය, නිරුද්ධ වන සුළුය. මහණෙනි, මේවා පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයෝ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ‘အယဉ္စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ, ဣမေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, သော ဝတ ပုဗ္ဗန္တံ ဝါ ပဋိဓာဝိဿတိ – ‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ, နနု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’န္တိ; အပရန္တံ ဝါ ဥပဓာဝိဿတိ – ‘ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, နနု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါန’န္တိ; ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဘဝိဿတိ – ‘အဟံ နု ခေါသ္မိ, နော နု ခေါသ္မိ, ကိံ နု ခေါသ္မိ, ကထံ နု ခေါသ္မိ, အယံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော, သော ကုဟိံ ဂမိဿတီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာဟိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ အယဉ္စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဣမေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ’’တိ. ဒသမံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට මේ පටිච්චසමුප්පාදයත්, මේ පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයන් පිළිබඳවත් තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් මනාව දක්නා ලද්දේ වෙයිද, එවිට ඔහු 'මම අතීත කාලයෙහි වීමිද? මම අතීත කාලයෙහි නොවීමටද? අතීත කාලයෙහි මම කවරෙක් වීමිද? අතීත කාලයෙහි මම කෙසේ වීමිද? අතීත කාලයෙහි මම කවුරුන් වී නැවත කවුරුන් වීමිද?' යනාදී වශයෙන් අතීත කාලය කරා හෝ; 'මම අනාගත කාලයෙහි වන්නෙම්ද? මම අනාගත කාලයෙහි නොවන්නෙම්ද? අනාගත කාලයෙහි මම කවරෙක් වන්නෙම්ද? අනාගත කාලයෙහි මම කෙසේ වන්නෙම්ද? අනාගත කාලයෙහි මම කවුරුන් වී නැවත කවුරුන් වන්නෙම්ද?' යනාදී වශයෙන් අනාගත කාලය කරා හෝ දිව නොයයි (නොසිතයි). නැතහොත් වර්තමාන කාලයෙහි තමා තුළ 'මම වෙම්ද? මම නොවෙම්ද? මම කවරෙක් වෙම්ද? මම කෙසේ වෙම්ද? මේ සත්වයා කොහෙන් ආවේද? ඔහු කොහේ යන්නේද?' යනාදී වශයෙන් තමා තුළ සැක සංකා ඇති කර නොගනී. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා විසින් මේ පටිච්චසමුප්පාදය සහ මේ පටිච්චසමුප්පන්න ධර්මයන් තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් මනාව දක්නා ලද බැවිනි.” දසවන සූත්‍රයයි.

အာဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

දෙවන ආහාර වර්ගය නිමවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

အာဟာရံ ဖဂ္ဂုနော စေဝ, ဒွေ စ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

ကစ္စာနဂေါတ္တော ဓမ္မကထိကံ, အစေလံ တိမ္ဗရုကေန စ;

ဗာလပဏ္ဍိတတော စေဝ, ဒသမော ပစ္စယေန စာတိ.

ආහාර සූත්‍රය, ඵග්ගුන සූත්‍රය, සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර දෙක, කච්චානගොත්ත සූත්‍රය, ධම්මකථික සූත්‍රය, අචේල සූත්‍රය, තිම්බරුක සූත්‍රය, බාලපණ්ඩිත සූත්‍රය සහ දසවන පච්චය සූත්‍රය ද වේ.

၃. ဒသဗလဝဂ္ဂေါ

3. දසබල වර්ගය

၁. ဒသဗလသုတ္တံ

1. දසබල සූත්‍රය

၂၁. သာဝတ္ထိယံ [Pg.266] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော စတူဟိ စ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ သမန္နာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ – ဣတိ ရူပံ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ ဝေဒနာ ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယော ဣတိ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ သညာ ဣတိ သညာယ သမုဒယော ဣတိ သညာယ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ သင်္ခါရာ ဣတိ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဣတိ သင်္ခါရာနံ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ ဝိညာဏံ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ. ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ပဌမံ.

21. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, දස බලයෙන් සමන්නාගත වූ, සතර විශාරද ඥානයන්ගෙන් යුක්ත වූ තථාගතයන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානය පිළිබඳ ප්‍රතිඥා දෙන සේක, පිරිස් මැද සිංහ නාද පවත්වන සේක, බ්‍රහ්ම චක්‍රය (උතුම් ධර්ම චක්‍රය) පවත්වන සේක. 'මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ අභාවයයි. මෙය වේදනාවයි, මෙය වේදනාවේ හටගැනීමයි, මෙය වේදනාවේ අභාවයයි. මෙය සඤ්ඤාවයි, මෙය සඤ්ඤාවේ හටගැනීමයි, මෙය සඤ්ඤාවේ අභාවයයි. මේවා සංඛාරයෝය, මේවා සංඛාරයන්ගේ හටගැනීමයි, මේවා සංඛාරයන්ගේ අභාවයයි. මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ අභාවයයි. මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි; මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදී. මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ; මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම්: අවිද්‍යාව නිසා සංඛාර ඇති වේ, සංඛාර නිසා විඤ්ඤාණය ඇති වේ... පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංඛාර නිරුද්ධ වේ; සංඛාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ... පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ' යැයි වදාළ සේක.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဒုတိယဒသဗလသုတ္တံ

2. දෙවන දසබල සූත්‍රය

၂၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော စတူဟိ စ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ သမန္နာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတ္တိ – ‘ဣတိ ရူပံ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ ဝေဒနာ ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယော ဣတိ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ သညာ ဣတိ သညာယ သမုဒယော ဣတိ သညာယ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ သင်္ခါရာ ဣတိ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဣတိ သင်္ခါရာနံ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ ဝိညာဏံ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ. ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ’’’.

22. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, දස බලයෙන් යුක්ත වූ, සිව් විශාරද ඥානයන්ගෙන් සමන්නාගත වූ තථාගතයන් වහන්සේ (ගව සමූහය මැද වෘෂභ රාජයෙකු මෙන්) ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානය පිළිගන්නා සේක, පිරිස් මධ්‍යයෙහි සීහනාද පවත්වන සේක, උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වන සේක: ‘මෙසේ රූපය වෙයි, මෙසේ රූපයේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ රූපයේ නිරුද්ධ වීම වෙයි; මෙසේ වේදනාව වෙයි, මෙසේ වේදනාවේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ වේදනාවේ නිරුද්ධ වීම වෙයි; මෙසේ සංඥාව වෙයි, මෙසේ සංඥාවේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ සංඥාවේ නිරුද්ධ වීම වෙයි; මෙසේ සංස්කාර වෙයි, මෙසේ සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ සංස්කාරයන්ගේ නිරුද්ධ වීම වෙයි; මෙසේ විඤ්ඤාණය වෙයි, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීම වෙයි. මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙහි හටගැනීමෙන් මෙය හටගනියි; මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම්: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වෙයි, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි, සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම වෙයි’ යනුවෙනි.”

‘‘ဧဝံ သွာက္ခာတော, ဘိက္ခဝေ, မယာ ဓမ္မော ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော ဆိန္နပိလောတိကော. ဧဝံ သွာက္ခာတေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မယာ ဓမ္မေ ဥတ္တာနေ ဝိဝဋေ ပကာသိတေ ဆိန္နပိလောတိကေ အလမေဝ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတေန ကုလပုတ္တေန ဝီရိယံ အာရဘိတုံ – ‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ [Pg.267] စ အဝသိဿတု, သရီရေ ဥပသုဿတု မံသလောဟိတံ. ယံ တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသဝီရိယေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ, န တံ အပါပုဏိတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’’တိ.

“මහණෙනි, මා විසින් ධර්මය මෙසේ මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, පැහැදිලි කරන ලද්දේය, විවෘත කරන ලද්දේය, ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, (සිදුරු හෝ අණ්ඩ රහිත) පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් මෙන් පෙන්වන ලද්දේය. මහණෙනි, මා විසින් මෙසේ ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද කල්හි, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකු විසින් ‘සිරුරෙහි සම, නහර හා ඇට පමණක් ඉතිරි වේවා, ශරීරයේ මස් හා ලේ වියළී යේවා; පුරුෂ ශක්තියෙන්, පුරුෂ වීර්යයෙන්, පුරුෂ පරාක්‍රමයෙන් පැමිණිය යුතු යම් ඵලයක් වේද, එයට පැමිණ මිස වීර්යය අත් නොහරිමි’යි වීර්යය ආරම්භ කිරීම සුදුසුමය.”

‘‘ဒုက္ခံ, ဘိက္ခဝေ, ကုသီတော ဝိဟရတိ ဝေါကိဏ္ဏော ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, မဟန္တဉ္စ သဒတ္ထံ ပရိဟာပေတိ. အာရဒ္ဓဝီရိယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုခံ ဝိဟရတိ ပဝိဝိတ္တော ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, မဟန္တဉ္စ သဒတ္ထံ ပရိပူရေတိ. န, ဘိက္ခဝေ, ဟီနေန အဂ္ဂဿ ပတ္တိ ဟောတိ. အဂ္ဂေန စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂဿ ပတ္တိ ဟောတိ. မဏ္ဍပေယျမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မစရိယံ, သတ္ထာ သမ္မုခီဘူတော. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယံ အာရဘထ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ, အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ, အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ‘ဧဝံ နော အယံ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဝဉ္ဈာ ဘဝိဿတိ သဖလာ သဥဒြယာ. ယေသဉ္စ မယံ ပရိဘုဉ္ဇာမ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတသေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ တေသံ တေ ကာရာ အမှေသု မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တိ မဟာနိသံသာ’တိ – ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. အတ္တတ္ထံ ဝါ ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတုံ; ပရတ္ထံ ဝါ ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတုံ; ဥဘယတ္ထံ ဝါ ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, කුසීත පුද්ගලයා ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගෙන් පිරී දුකසේ වාසය කරයි, තමාගේ මහත් වූ අර්ථය පිරිහීමට පත් කර ගනියි. මහණෙනි, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇති තැනැත්තා අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව සුවසේ වාසය කරයි, තමාගේ මහත් වූ අර්ථය සම්පූර්ණ කර ගනියි. මහණෙනි, හීන වීර්යයෙන් උත්තම අර්හත් ඵලයට පැමිණිය නොහැක. අග්‍ර වූ වීර්යයෙන්ම අග්‍ර වූ ඵලයට පැමිණිය හැකිය. මහණෙනි, මේ බ්‍රහ්මචර්යාව සාරවත් වූ උතුම් පානයකි, ශාස්තෘන් වහන්සේද ඔබ ඉදිරියේ වැඩසිටින සේක. එබැවින් මහණෙනි, නොපැමිණි ඵලයන්ට පැමිණීම පිණිස, අවබෝධ නොකළ දෑ අවබෝධ කර ගැනීම පිණිස, සාක්ෂාත් නොකළ දෑ සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස වීර්යය ආරම්භ කරව්. ‘මෙසේ අපගේ මේ පැවිද්ද නිෂ්ඵල නොවන්නේය, සඵල වන්නේය, අභිවෘද්ධිය සහිත වන්නේය. අප යම් පිරිසකගේ සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පරිභෝජනය කරමුද, ඔවුන් අප කෙරෙහි කරන ඒ උපකාරයන් ඔවුන්ට මහත්ඵල මහානිසංස වන්නේය’ කියා මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේ හික්මිය යුතුය. මහණෙනි, තමාගේ යහපත සලකා බලන්නෙකු විසින් වුවද අප්‍රමාදීව කටයුතු සම්පාදනය කිරීම සුදුසුය; පරහිත සලකන්නෙකු විසින් වුවද අප්‍රමාදීව කටයුතු සම්පාදනය කිරීම සුදුසුය; දෙපාර්ශ්වයේම යහපත සලකන්නෙකු විසින් වුවද අප්‍රමාදීව කටයුතු සම්පාදනය කිරීම සුදුසුමය.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. ဥပနိသသုတ္တံ

3. උපනිස සූත්‍රය

၂၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဇာနတော အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမိ, နော အဇာနတော နော အပဿတော. ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော ကိံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ? ဣတိ ရူပံ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော, ဣတိ ဝေဒနာ…ပေ… ဣတိ သညာ… ဣတိ သင်္ခါရာ… ဣတိ ဝိညာဏံ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ’’.

23. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම ආසවයන්ගේ ක්ෂය වීම පවසන්නේ (චතුරාර්ය සත්‍යය) දන්නා වූ, දකින්නා වූ තැනැත්තාට මිස නොදන්නා වූ, නොදකින්නා වූ තැනැත්තාට නොවේ. මහණෙනි, කුමක් දන්නා වූ, කුමක් දකින්නා වූ තැනැත්තාට ආසවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදුවෙයිද? ‘මෙසේ රූපය වෙයි, මෙසේ රූපයේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ රූපයේ නිරුද්ධ වීම වෙයි; මෙසේ වේදනාව... මෙසේ සංඥාව... මෙසේ සංස්කාර... මෙසේ විඤ්ඤාණය වෙයි, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ හටගැනීම වෙයි, මෙසේ විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීම වෙයි’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දකින්නා වූ තැනැත්තාට ආසවයන්ගේ ක්ෂය වීම සිදුවෙයි.”

‘‘ယမ္ပိဿ တံ, ဘိက္ခဝေ, ခယသ္မိံ ခယေညာဏံ, တမ္ပိ သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ခယေဉာဏဿ ဥပနိသာ? ‘ဝိမုတ္တီ’တိဿ ဝစနီယံ. ဝိမုတ္တိမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိမုတ္တိယာ [Pg.268] ဥပနိသာ? ‘ဝိရာဂေါ’တိဿ ဝစနီယံ. ဝိရာဂမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိရာဂဿ ဥပနိသာ? ‘နိဗ္ဗိဒါ’တိဿ ဝစနီယံ. နိဗ္ဗိဒမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, နိဗ္ဗိဒါယ ဥပနိသာ? ‘ယထာဘူတဉာဏဒဿန’န္တိဿ ဝစနီယံ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနဿ ဥပနိသာ? ‘သမာဓီ’တိဿ ဝစနီယံ. သမာဓိမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ.

“මහණෙනි, ආසවයන් ක්ෂය වීමේදී උපදින ඒ ක්ෂය ඥානය පවා හේතු සහිතව (උපනිශ්‍රය සහිතව) පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, ක්ෂය ඥානයට හේතුව කුමක්ද? එය ‘විමුක්තිය’ යැයි කිව යුතුය. මහණෙනි, විමුක්තියද හේතු සහිතව පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, විමුක්තියට හේතුව කුමක්ද? එය ‘විරාගය’ යැයි කිව යුතුය. මහණෙනි, විරාගයද හේතු සහිතව පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, විරාගයට හේතුව කුමක්ද? එය ‘නිබ්බිදාව’ (කලකිරීම) යැයි කිව යුතුය. මහණෙනි, නිබ්බිදාවද හේතු සහිතව පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, නිබ්බිදාවට හේතුව කුමක්ද? එය ‘යථාභූත ඥාන දර්ශනය’ යැයි කිව යුතුය. මහණෙනි, යථාභූත ඥාන දර්ශනයද හේතු සහිතව පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ. මහණෙනි, යථාභූත ඥාන දර්ශනයට හේතුව කුමක්ද? එය ‘සමාධිය’ යැයි කිව යුතුය. මහණෙනි, සමාධියද හේතු සහිතව පවතින බව මම පවසමි, හේතු රහිතව නොවේ.”

‘‘ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဿ ဥပနိသာ? ‘သုခ’န္တိဿ ဝစနီယံ. သုခမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, သုခဿ ဥပနိသာ? ‘ပဿဒ္ဓီ’တိဿ ဝစနီယံ. ပဿဒ္ဓိမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ပဿဒ္ဓိယာ ဥပနိသာ? ‘ပီတီ’တိဿ ဝစနီယံ. ပီတိမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ပီတိယာ ဥပနိသာ? ‘ပါမောဇ္ဇ’န္တိဿ ဝစနီယံ. ပါမောဇ္ဇမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ပါမောဇ္ဇဿ ဥပနိသာ? ‘သဒ္ဓါ’တိဿ ဝစနီယံ. သဒ္ဓမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ.

“මහණෙනි, සමාධියට උපනිශ්‍රය (සමීප හේතුව) කුමක්ද? ‘සැපය’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, සැපය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, සැපයට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘පස්සද්ධිය’ (සන්සුන් බව) යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, පස්සද්ධිය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, පස්සද්ධියට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘ප්‍රීතිය’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, ප්‍රීතිය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, ප්‍රීතියට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘ප්‍රමෝදය’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, ප්‍රමෝදය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, ප්‍රමෝදයට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘ශ්‍රද්ධාව’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාව ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ.”

‘‘ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါယ ဥပနိသာ? ‘ဒုက္ခ’န္တိဿ ဝစနီယံ. ဒုက္ခမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ ဥပနိသာ? ‘ဇာတီ’တိဿ ဝစနီယံ. ဇာတိမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိယာ ဥပနိသာ? ‘ဘဝေါ’တိဿ ဝစနီယံ. ဘဝမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝဿ ဥပနိသာ? ‘ဥပါဒါန’န္တိဿ ဝစနီယံ. ဥပါဒါနမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနဿ ဥပနိသာ? ‘တဏှာ’တိဿ ဝစနီယံ. တဏှမ္ပာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသံ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသံ.

“මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘දුක’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, දුක ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, දුකට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘ජාතිය’ (ඉපදීම) යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, ජාතිය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, ජාතියට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘භවය’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, භවය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, භවයට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘උපාදානය’ (ඇලීම) යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, උපාදානය ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, උපාදානයට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘තණ්හාව’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, තණ්හාව ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ.”

‘‘ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာယ ဥပနိသာ? ‘ဝေဒနာ’တိဿ ဝစနီယံ…ပေ… ‘ဖဿော’တိဿ ဝစနီယံ… ‘သဠာယတန’န္တိဿ ဝစနီယံ… ‘နာမရူပ’န္တိဿ ဝစနီယံ… ‘ဝိညာဏ’န္တိဿ ဝစနီယံ… ‘သင်္ခါရာ’တိဿ ဝစနီယံ. သင်္ခါရေပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဥပနိသေ ဝဒါမိ, နော အနုပနိသေ. ကာ စ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာနံ ဥပနိသာ? ‘အဝိဇ္ဇာ’တိဿ ဝစနီယံ.

“මහණෙනි, තණ්හාවට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘වේදනාව’ යැයි පැවසිය යුතුය... පෙ... ‘ඵස්සය’ යැයි පැවසිය යුතුය... ‘සළායතනය’ යැයි පැවසිය යුතුය... ‘නාමරූප’ යැයි පැවසිය යුතුය... ‘විඤ්ඤාණය’ යැයි පැවසිය යුතුය... ‘සංස්කාර’ යැයි පැවසිය යුතුය. මහණෙනි, සංස්කාර ද හේතුවක් සහිතව පවතින බව මම පවසමි; එය හේතුවක් රහිතව පවතින්නක් නොවේ. මහණෙනි, සංස්කාරයන්ට උපනිශ්‍රය කුමක්ද? ‘අවිද්‍යාව’ යැයි පැවසිය යුතුය.”

‘‘ဣတိ [Pg.269] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရူပနိသံ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏူပနိသံ နာမရူပံ, နာမရူပူပနိသံ သဠာယတနံ, သဠာယတနူပနိသော ဖဿော, ဖဿူပနိသာ ဝေဒနာ, ဝေဒနူပနိသာ တဏှာ, တဏှူပနိသံ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနူပနိသော ဘဝေါ, ဘဝူပနိသာ ဇာတိ, ဇာတူပနိသံ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခူပနိသာ သဒ္ဓါ, သဒ္ဓူပနိသံ ပါမောဇ္ဇံ, ပါမောဇ္ဇူပနိသာ ပီတိ, ပီတူပနိသာ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓူပနိသံ သုခံ, သုခူပနိသော သမာဓိ, သမာဓူပနိသံ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနူပနိသာ နိဗ္ဗိဒါ, နိဗ္ဗိဒူပနိသော ဝိရာဂေါ, ဝိရာဂူပနိသာ ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တူပနိသံ ခယေဉာဏံ.

“මහණෙනි, මෙසේ අවිද්‍යාව උපනිශ්‍රය කොට සංස්කාර ද, සංස්කාර උපනිශ්‍රය කොට විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණය උපනිශ්‍රය කොට නාමරූප ද, නාමරූප උපනිශ්‍රය කොට සළායතනය ද, සළායතනය උපනිශ්‍රය කොට ඵස්සය ද, ඵස්සය උපනිශ්‍රය කොට වේදනාව ද, වේදනාව උපනිශ්‍රය කොට තණ්හාව ද, තණ්හාව උපනිශ්‍රය කොට උපාදානය ද, උපාදානය උපනිශ්‍රය කොට භවය ද, භවය උපනිශ්‍රය කොට ජාතිය ද, ජාතිය උපනිශ්‍රය කොට දුක ද, දුක උපනිශ්‍රය කොට ශ්‍රද්ධාව ද, ශ්‍රද්ධාව උපනිශ්‍රය කොට ප්‍රමෝදය ද, ප්‍රමෝදය උපනිශ්‍රය කොට ප්‍රීතිය ද, ප්‍රීතිය උපනිශ්‍රය කොට පස්සද්ධිය ද, පස්සද්ධිය උපනිශ්‍රය කොට සැපය ද, සැපය උපනිශ්‍රය කොට සමාධිය ද, සමාධිය උපනිශ්‍රය කොට යථාභූත ඥානදර්ශනය (සත්‍යය පවතින පරිදි දැකීම) ද, යථාභූත ඥානදර්ශනය උපනිශ්‍රය කොට නිබ්බිදාව (කලකිරීම) ද, නිබ්බිදාව උපනිශ්‍රය කොට විරාගය ද, විරාගය උපනිශ්‍රය කොට විමුක්තිය ද, විමුක්තිය උපනිශ්‍රය කොට ක්ෂයඥානය (ආසවයන් ක්ෂය වූ බව දැනෙන ඥානය) ද ඇති වේ.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပရိပဗ္ဗတေ ထုလ္လဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ တံ ဥဒကံ ယထာနိန္နံ ပဝတ္တမာနံ ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါ ပရိပူရေတိ. ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါပရိပူရာ ကုသောဗ္ဘေ ပရိပူရေန္တိ. ကုသောဗ္ဘာ ပရိပူရာ မဟာသောဗ္ဘေ ပရိပူရေန္တိ. မဟာသောဗ္ဘာ ပရိပူရာ ကုန္နဒိယော ပရိပူရေန္တိ. ကုန္နဒိယော ပရိပူရာ မဟာနဒိယော ပရိပူရေန္တိ. မဟာနဒိယော ပရိပူရာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပရိပူရေန္တိ.

“මහණෙනි, එය මෙබඳුය; පර්වත මුදුනක මහ වැසි වසිනා කල්හි, එම ජලය පහත් බිම් කරා ගලා යමින් පර්වත කුහර, පැලුම් හා අතු ගංගා පුරවයි. පර්වත කුහර, පැලුම් හා අතු ගංගා පිරී ගිය කල්හි කුඩා පොකුණු පුරවයි. කුඩා පොකුණු පිරී ගිය කල්හි විශාල විල් පුරවයි. විශාල විල් පිරී ගිය කල්හි කුඩා ගංගා පුරවයි. කුඩා ගංගා පිරී ගිය කල්හි මහ ගංගා පුරවයි. මහ ගංගා පිරී ගිය කල්හි මහ සමුද්‍රය පුරවයි.”

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရူပနိသံ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏူပနိသံ နာမရူပံ, နာမရူပူပနိသံ သဠာယတနံ, သဠာယတနူပနိသော ဖဿော, ဖဿူပနိသာ ဝေဒနာ, ဝေဒနူပနိသာ တဏှာ, တဏှူပနိသံ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနူပနိသော ဘဝေါ, ဘဝူပနိသာ ဇာတိ, ဇာတူပနိသံ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခူပနိသာ သဒ္ဓါ, သဒ္ဓူပနိသံ ပါမောဇ္ဇံ, ပါမောဇ္ဇူပနိသာ ပီတိ, ပီတူပနိသာ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓူပနိသံ သုခံ, သုခူပနိသော သမာဓိ, သမာဓူပနိသံ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနူပနိသာ နိဗ္ဗိဒါ, နိဗ္ဗိဒူပနိသော ဝိရာဂေါ, ဝိရာဂူပနိသာ ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တူပနိသံ ခယေဉာဏ’’န္တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, එලෙසම අවිද්‍යාව උපනිශ්‍රය කොට සංස්කාර ද, සංස්කාර උපනිශ්‍රය කොට විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණය උපනිශ්‍රය කොට නාමරූප ද, නාමරූප උපනිශ්‍රය කොට සළායතනය ද, සළායතනය උපනිශ්‍රය කොට ඵස්සය ද, ඵස්සය උපනිශ්‍රය කොට වේදනාව ද, වේදනාව උපනිශ්‍රය කොට තණ්හාව ද, තණ්හාව උපනිශ්‍රය කොට උපාදානය ද, උපාදානය උපනිශ්‍රය කොට භවය ද, භවය උපනිශ්‍රය කොට ජාතිය ද, ජාතිය උපනිශ්‍රය කොට දුක ද, දුක උපනිශ්‍රය කොට ශ්‍රද්ධාව ද, ශ්‍රද්ධාව උපනිශ්‍රය කොට ප්‍රමෝදය ද, ප්‍රමෝදය උපනිශ්‍රය කොට ප්‍රීතිය ද, ප්‍රීතිය උපනිශ්‍රය කොට පස්සද්ධිය ද, පස්සද්ධිය උපනිශ්‍රය කොට සැපය ද, සැපය උපනිශ්‍රය කොට සමාධිය ද, සමාධිය උපනිශ්‍රය කොට යථාභූත ඥානදර්ශනය ද, යථාභූත ඥානදර්ශනය උපනිශ්‍රය කොට නිබ්බිදාව ද, නිබ්බිදාව උපනිශ්‍රය කොට විරාගය ද, විරාගය උපනිශ්‍රය කොට විමුක්තිය ද, විමුක්තිය උපනිශ්‍රය කොට ක්ෂයඥානය ද ඇති වේ. (තෙවන සූත්‍රයයි).”

၄. အညတိတ္ထိယသုတ္တံ

4. අන්‍යතීර්ථක සූත්‍රය

၂၄. ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ.

24. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු සිඟා වැඩියහ. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: “රජගහ නුවර පිඬු සිඟා යෑමට තවමත් වේලා වැඩිය. මම අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ගේ ආරාමය වෙත යන්නෙම් නම් මැනවි.”

အထ [Pg.270] ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧတဒဝေါစုံ –

එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ගේ ආරාමය යම් තැනක ද එතැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාව නිමවා එකත්පසක වැඩසිටි සේක. එකත්පසක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙසේ පැවසූහ:

‘‘သန္တာဝုသော, သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ ပရံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. ဣဓ, ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, သမဏော ဂေါတမော ကိံဝါဒီ ကိမက္ခာယီ? ကထံ ဗျာကရမာနာ စ မယံ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ အဿာမ, န စ သမဏံ ဂေါတမံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျာမ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျာမ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ?

"ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පණවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දකැයි පණවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් මෙන්ම අනුන් විසින් ද කරන ලද්දකැයි පණවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් කරන ලද්දක් හෝ අනුන් විසින් කරන ලද්දක් හෝ නොව, ඉබේම හටගන්නක් ලෙස පණවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මේ සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ වාදය කුමක්ද? උන්වහන්සේ කුමක් දේශනා කරතිද? අප කෙසේ ප්‍රකාශ කළහොත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වදාළ දේම කියන්නන් වෙමුද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නන් වෙමුද? ධර්මයට අනුකූල වූ ධර්මයම ප්‍රකාශ කරන්නන් වෙමුද? කරුණු සහිත වූ අපගේ කිසිදු වාදයක් නිග්‍රහයට ලක්වන තැනකට පත් නොවේද?"

‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, အာဝုသော, ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ ဘဂဝတော အဿ, န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျ.

"ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දුක ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්නව (හේතූන් නිසා හටගන්නක් ලෙස) වදාරන ලදී. කුමක් නිසාද? ස්පර්ශය නිසාය. මෙසේ පවසන්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දේම කියන්නෙකු වෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරයි. ධර්මයට අනුකූල ධර්මයම ප්‍රකාශ කරයි. කරුණු සහිත වූ ඔහුගේ කිසිදු වාදයක් නිග්‍රහයට ලක්වන තැනකට පත් නොවේ."

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ ပရံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

"ඇවැත්නි, එහිදී දුක තමා විසින් කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි. දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි. දුක තමා විසින් මෙන්ම අනුන් විසින්ද කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි. දුක තමා හෝ අනුන් විසින් කරන ලද්දක් නොව ඉබේ හටගන්නක් යැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි."

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ ပရံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ [Pg.271] သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

"ඇවැත්නි, එහි දුක තමා විසින් කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයකින් තොරව ඒ දුක විඳිනු ඇතැයි යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයකින් තොරව ඒ දුක විඳිනු ඇතැයි යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. දුක තමා මෙන්ම අනුන් විසින්ද කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයකින් තොරව ඒ දුක විඳිනු ඇතැයි යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි. දුක තමා හෝ අනුන් විසින් කරන ලද්දක් නොව ඉබේ හටගන්නක් යැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයකින් තොරව ඒ දුක විඳිනු ඇතැයි යන කරුණ සිදු විය නොහැක්කකි."

အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ ဣမံ ကထာသလ္လာပံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယာဝတကော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ.

ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සහ එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් අතර ඇති වූ මේ කතාබහ ඇසුණි. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කොට, පසුභක්තයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනක වැඩසිටි සේක ද එතැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සහ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් අතර ඇති වූ ඒ සියලු කතාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ.

‘‘သာဓု သာဓု, အာနန္ဒ, ယထာ တံ သာရိပုတ္တော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, အာနန္ဒ, ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ မယာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ မေ အဿ, န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျ.

"සාධු! සාධු! ආනන්ද, සාරිපුත්ත විසින් යම් සේ නිවැරදිව ප්‍රකාශ කළ යුතුද, එසේම එය ප්‍රකාශ කරන ලදී. ආනන්ද, මා විසින් දුක ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්න බව පවසන ලදී. කුමක් නිසාද? ස්පර්ශය නිසාය. මෙසේ පවසන්නා මා වදාළ දේම පවසන්නෙකු වෙයි. මට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරයි. ධර්මයට අනුකූල ධර්මයම ප්‍රකාශ කරයි. කරුණු සහිත වූ ඔහුගේ කිසිදු වාදයක් නිග්‍රහයට ලක්වන තැනකට පත් නොවේ."

‘‘တတြာနန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

"ආනන්ද, එහි දුක තමා විසින් කරන ලද්දකැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි. යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ... (පෙ)... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ... (පෙ)... දුක තමා හෝ අනුන් විසින් කරන ලද්දක් නොව ඉබේ හටගන්නක් යැයි පණවන යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි."

‘‘တတြာနန္ဒ, ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

“ආනන්දයෙනි, එහිදී යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (දුක) විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ. යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් කළ එකක් හෝ අන් අයෙකු විසින් කළ එකක් හෝ නොව නිරායාසයෙන් හටගත්තකැයි පවසත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (දුක) විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ.”

‘‘ဧကမိဒါဟံ, အာနန္ဒ, သမယံ ဣဓေဝ ရာဇဂဟေ ဝိဟရာမိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခွာဟံ, အာနန္ဒ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. တဿ မယှံ, အာနန္ဒ, ဧတဒဟောသိ – ‘အတိပ္ပဂေါ [Pg.272] ခေါ တာဝ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’’’န္တိ.

“ආනන්දයෙනි, එක් කලෙක මම මේ රජගහනුවර ලේනුන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසමි. ආනන්දයෙනි, එකල්හි මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහනුවරට පිණ්ඩපාතය පිණිස පිවිසියෙමි. ආනන්දයෙනි, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘රජගහනුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරීමට තවම ඉතා වේලාසන වැඩිය. මම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ගේ ආරාමය වෙත යන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි.”

‘‘အထ ခွာဟံ, အာနန္ဒ, ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိံ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ မံ, အာနန္ဒ, တေ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧတဒဝေါစုံ –

“ආනන්දයෙනි, එකල්හි මම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ගේ ආරාමය වෙත එළඹියෙමි. එළඹ එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් සමඟ සතුටු වීමි. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එක් පසෙක වාඩි වුණෙමි. ආනන්දයෙනි, එක් පසෙක වාඩි වී සිටි මට එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙසේ පැවසූහ:”

‘သန္တာဝုသော ဂေါတမ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော ဂေါတမ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ ပရံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တာဝုသော ဂေါတမ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော ဂေါတမ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. ဣဓ နော အာယသ္မာ ဂေါတမော ကိံဝါဒီ ကိမက္ခာယီ? ကထံ ဗျာကရမာနာ စ မယံ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ အာယသ္မတော ဂေါတမဿ အဿာမ, န စ အာယသ္မန္တံ ဂေါတမံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျာမ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျာမ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျာ’’’တိ?

“‘ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසන සමහර කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, දුක අනුන් විසින් කරන ලද්දකැයි පවසන සමහර කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, දුක තමා විසින් මෙන්ම අනුන් විසින් ද කරන ලද්දකැයි පවසන සමහර කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඇවැත් ගෞතමයන් වහන්ස, දුක තමා විසින් හෝ අනුන් විසින් කරන ලද්දක් නොව නිරායාසයෙන් හටගත්තකැයි පවසන සමහර කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. මෙහිදී ආයුෂ්මත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ වාදය කුමක්ද? කුමක් දේශනා කරන්නේද? අප කෙසේ ප්‍රකාශ කළහොත් ආයුෂ්මත් ගෞතමයන් වහන්සේ පැවසූ දෙයම පවසන්නන් වන්නෙමුද? අසත්‍යයෙන් ආයුෂ්මත් ගෞතමයන් වහන්සේට දෝෂාරෝපණය නොකරන්නෙමුද? ධර්මයට අනුකූල වූ අනුධර්මයක්ම ප්‍රකාශ කරන්නෙමුද? ධර්මානුකූල වූ කිසිදු වාද විවාදයකදී ගැරහිය යුතු කරුණකට පත් නොවන ලෙස කෙසේ පිළිතුරු දෙමුද?’ කියායි.”

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ, အာနန္ဒ, တေ အညတိတ္ထိယေ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဧတဒဝေါစံ – ‘ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, အာဝုသော, ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ မယာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ မေ အဿ, န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျာ’’’တိ.

“ආනන්දයෙනි, මෙසේ පැවසූ කල මම එම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත්නි, දුක ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්න යැයි මා විසින් වදාරන ලද්දේය. කුමක් නිසා (දුක) හටගන්නේද? ස්පර්ශය නිසා හටගන්නේය. මෙසේ පවසන්නා මා වදාළ දෙයම පවසන්නෙකු වන්නේය, මට අසත්‍යයෙන් දෝෂාරෝපණය නොකරන්නෙකු වන්නේය, ධර්මයට අනුකූල වූ අනුධර්මයක්ම ප්‍රකාශ කරන්නෙකු වන්නේය. තවද ධර්මානුකූල වූ කිසිදු වාද විවාදයකදී ගැරහිය යුතු කරුණකට පත් නොවන්නේය’ කියායි.”

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

“‘ඇවැත්නි, එහිදී යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසත්ද, එය ද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් (හේතුවෙන්) සිදුවන්නකි. යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් කළ එකක් හෝ අන් අයෙකු විසින් කළ එකක් හෝ නොව නිරායාසයෙන් හටගත්තකැයි පවසත්ද, එය ද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි.’”

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ ဘန္တေ[Pg.273]! ယတြ ဟိ နာမ ဧကေန ပဒေန သဗ္ဗော အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝိဿတိ. သိယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဧသေဝတ္ထော ဝိတ္ထာရေန ဝုစ္စမာနော ဂမ္ဘီရော စေဝ အဿ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော စာ’’တိ?

“‘ඇවැත්නි, එහිදී යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (දුක) විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ. යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ... (පෙ)... යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් කළ එකක් හෝ අන් අයෙකු විසින් කළ එකක් හෝ නොව නිරායාසයෙන් හටගත්තකැයි පවසත්ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (දුක) විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ’ යැයි මම කීවෙමි. එවිට ආනන්ද තෙරණුවෝ මෙසේ කීහ: ‘ස්වාමීනි, ඉතා ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, ඉතා අද්භූතයකි! මක්නිසාද යත්, එක් පදයකින් මුළු අර්ථයම වදාරන ලද්දේය. ස්වාමීනි, මෙම අර්ථයම විස්තර වශයෙන් දේශනා කරන කල්හි එය ගම්භීර වූද, ගම්භීර ලෙස වැටහෙන්නා වූද එකක් වන්නේද?’”

‘‘တေန ဟာနန္ဒ, တညေဝေတ္ထ ပဋိဘာတူ’’တိ. ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဇရာမရဏံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝ’န္တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဇရာမရဏံ ခေါ, အာဝုသော, ဇာတိနိဒါနံ ဇာတိသမုဒယံ ဇာတိဇာတိကံ ဇာတိပဘဝ’န္တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ.

“‘ආනන්දය, එසේ නම් එම අර්ථයම ඔබට වැටහෙන පරිදි විස්තර කරන්න.’ ‘ස්වාමීනි, ඉදින් යමෙකු මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත්: “ඇවැත් ආනන්දය, ජරා මරණ කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමක් හේතු කොට ඇත්තේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද?” කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි: “ඇවැත්නි, ජරා මරණ වනාහි ජාතිය නිදාන කොට ඇත, ජාතිය සමුදය කොට ඇත, ජාතිය හේතුවෙන් හටගෙන ඇත, ජාතිය ප්‍රභව කොට ඇත” කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.’”

‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဇာတိ ပနာဝုသော အာနန္ဒ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဇာတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဝနိဒါနာ ဘဝသမုဒယာ ဘဝဇာတိကာ ဘဝပ္ပဘဝါ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ.

“‘ස්වාමීනි, ඉදින් යමෙකු මගෙන් මෙසේ ඇසුවහොත්: “ඇවැත් ආනන්දය, ජාතිය කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමක් හේතු කොට ඇත්තේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද?” කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි: “ඇවැත්නි, ජාතිය වනාහි භවය නිදාන කොට ඇත, භවය සමුදය කොට ඇත, භවය හේතුවෙන් හටගෙන ඇත, භවය ප්‍රභව කොට ඇත” කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.’”

‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဘဝေါ ပနာဝုသော အာနန္ဒ, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဘဝေါ ခေါ, အာဝုသော, ဥပါဒါနနိဒါနော ဥပါဒါနသမုဒယော ဥပါဒါနဇာတိကော ဥပါဒါနပ္ပဘဝေါ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ.

“ස්වාමීනී, ඉදින් යම් හෙයකින් මාගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත්නි ආනන්දය, භවය කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමක් ජාතික කොට ඇත්තේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද?’ කියා. ස්වාමීනී, එසේ විමසනු ලැබූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, භවය වනාහි උපාදානය නිදාන කොට ඇත්තේය, උපාදානය සමුදය කොට ඇත්තේය, උපාදානය ජාතික කොට ඇත්තේය, උපාදානය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය’ කියා. ස්වාමීනී, මෙලෙස විමසනු ලැබුවහොත් මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ဥပါဒါနံ ပနာဝုသော…ပေ… တဏှာ ပနာဝုသော…ပေ… ဝေဒနာ ပနာဝုသော…ပေ… သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဖဿော ပနာဝုသော အာနန္ဒ, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဖဿော ခေါ, အာဝုသော, သဠာယတနနိဒါနော သဠာယတနသမုဒယော သဠာယတနဇာတိကော သဠာယတနပ္ပဘဝေါ’တိ. ‘ဆန္နံတွေဝ, အာဝုသော, ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော; ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော; ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော; တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

“ස්වාමීනී, ඉදින් මාගෙන් ‘ඇවැත්නි ආනන්දය, උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව...’ ආදී වශයෙන් විමසනු ලැබුවහොත්, (එසේම) ස්වාමීනී, ඉදින් මාගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත්නි ආනන්දය, ඵස්සය කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමක් ජාතික කොට ඇත්තේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද?’ කියා. ස්වාමීනී, එසේ විමසනු ලැබූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, ඵස්සය වනාහි සළායතනය නිදාන කොට ඇත්තේය, සළායතනය සමුදය කොට ඇත්තේය, සළායතනය ජාතික කොට ඇත්තේය, සළායතනය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය’ කියා. ‘ඇවැත්නි, සළායතන හයෙහිම ඉතිරි රහිත වූ නොඇලීමෙන් හා නිරුද්ධ වීමෙන් ඵස්ස නිරෝධය වේ; ඵස්ස නිරෝධයෙන් වේදනා නිරෝධය වේ; වේදනා නිරෝධයෙන් තණ්හා නිරෝධය වේ; තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වේ; උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වේ; භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය වේ; ජාති නිරෝධයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් නිරුද්ධ වෙත්. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදුවේ’ කියා. ස්වාමීනී, මෙසේ විමසනු ලැබුවහොත් මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ဘူမိဇသုတ္တံ

5. භූමිජ සූත්‍රය

၂၅. သာဝတ္ထိယံ [Pg.274] ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဘူမိဇော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဘူမိဇော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

25. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වාසය කරන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් භූමිජ තෙරණුවෝ සවස් කාලයෙහි විවේකීව වැඩසිටීමෙන් නැගී සිට, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ යම් තැනක වැඩසිටියෝද එතැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන් සමඟ සතුටු සාමීචී කථාවෙහි නිරත වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු වූ කථාව නිමවා එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් භූමිජ තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසූහ -

‘‘သန္တာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. ဣဓ နော, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘဂဝါ ကိံဝါဒီ ကိမက္ခာယီ, ကထံ ဗျာကရမာနာ စ မယံ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ ဘဂဝတော အဿာမ, န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျာမ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျာမ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ?

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පනවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක අන්‍යයන් විසින් කරන ලද්දක් යැයි පනවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් ද අන්‍යයන් විසින් ද යන දෙපාර්ශ්වයෙන්ම කරන ලද්දක් යැයි පනවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, කර්මවාදී වූ ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයන් විසින් හෝ කරන ලද්දක් නොව හේතු විරහිතව ඉබේම හටගන්නා දෙයක් යැයි පනවති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, මේ කාරණයෙහි අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් පවසන සේක්ද? කුමක් දේශනා කරන සේක්ද? අප කෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පවසන ලද්දම පවසන්නන් වන්නෙමුද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නන් වන්නෙමුද? ධර්මයට අනුකූල වූ ධර්මයම ප්‍රකාශ කරන්නන් වන්නෙමුද? එමෙන්ම කිසිදු සාධාරණ වාද-ප්‍රතිවාදයකදී ගැරහීමට ලක් නොවන තැනකට පත් නොවන්නෙමුද?”

‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, အာဝုသော, သုခဒုက္ခံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ ဘဂဝတော အဿ, န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျ.

“ඇවැත්නි, සැප දුක යනු ප්‍රතීත්‍යසමුප්පන්නව (හේතූන් නිසා) හටගන්නා දෙයක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. කුමක් නිසාද? ඵස්සය (ස්පර්ශය) නිසාය. මෙසේ පවසන්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දෙයම පවසන්නෙකු වේ; භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරයි; ධර්මයට අනුකූල ධර්මයම ප්‍රකාශ කරයි; එමෙන්ම කිසිදු සාධාරණ වාදයකදී ගැරහීමට ලක් නොවේ.”

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

“ඇවැත්නි, එහිදී සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පනවන යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එයද ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවේ. යම් කෙනෙක්... යම් කෙනෙක්... යම් කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයන් විසින් හෝ කරන ලද්දක් නොව හේතු විරහිතව ඉබේ හටගන්නක් යැයි පනවත්ද, එයද ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවේ.”

‘‘တတြာဝုသော, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ…ပေ. … ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

“ඇවැත්නි, එහිදී සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පනවන යම් ඒ කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුහු ඵස්සයෙන් (ස්පර්ශයෙන්) තොරව එය විඳින්නාහුය යන කරුණ කිසිසේත් විද්‍යමාන නොවේ. යම් කෙනෙක්... යම් කෙනෙක්... යම් කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයන් විසින් හෝ කරන ලද්දක් නොව හේතු විරහිතව ඉබේ හටගන්නක් යැයි පනවත්ද, ඔවුහු ඵස්සයෙන් තොරව එය විඳින්නාහුය යන කරුණ කිසිසේත් විද්‍යමාන නොවේ.”

အဿောသိ [Pg.275] ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အာယသ္မတာ ဘူမိဇေန သဒ္ဓိံ ဣမံ ကထာသလ္လာပံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယာဝတကော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အာယသ္မတာ ဘူမိဇေန သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ.

ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන් හා ආයුෂ්මත් භූමිජ තෙරණුවන් අතර ඇති වූ මේ කථාබහ ඇසූහ. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වන්දනා කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවන් හා ආයුෂ්මත් භූමිජ තෙරණුවන් අතර ඇති වූ ඒ සියලු කථාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ.

‘‘သာဓု သာဓု, အာနန္ဒ, ယထာ တံ သာရိပုတ္တော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, အာနန္ဒ, သုခဒုက္ခံ ဝုတ္တံ မယာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ မေ အဿ, န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျ.

“ආනන්ද, සාදු! සාදු! සාරිපුත්තයන් යම් සේ නිවැරදිව ප්‍රශ්නයක් විසඳන්නේ නම්, එසේම ඔහු එය විසඳා ඇත. ආනන්ද, සැප දුක ප්‍රතීත්‍යසමුත්පන්න බව මා විසින් දේශනා කොට ඇත. ඒ කුමක් නිසාද? ස්පර්ශය නිසාය. මෙසේ පවසන්නා මා පැවසූ දෙයම පවසන්නෙක් වෙයි, අසත්‍යයකින් මට චෝදනා නොකරයි, ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වයි. තවද කිසිදු දැහැමි වාද විවාදයකදී නිවැරදි ලෙස කරුණු දක්වන ඔහු නින්දිත තත්ත්වයකට පත් නොවෙයි.”

‘‘တတြာနန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

“ආනන්ද, එහිදී කර්මවාදී වූ යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම වෙයි. යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ... යම් කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේය, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද නොවේය, නිරේතුකව (ඉබේ) හටගත්තකැයි පවසත්ද, එයද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම වෙයි.”

‘‘တတြာနန္ဒ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကမ္မဝါဒါ သယံကတံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာကမ္မဝါဒါ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

“ආනන්ද, එහිදී සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසන යම් කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුහු ස්පර්ශයෙන් තොරව සැප දුක විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ. යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ... යම් කර්මවාදී ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැප දුක තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේය, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද නොවේය, නිරේතුකව හටගත්තකැයි පවසත්ද, ඔවුහු ස්පර්ශයෙන් තොරව සැප දුක විඳිනු ඇත යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ.”

‘‘ကာယေ ဝါ ဟာနန္ဒ, သတိ ကာယသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ဝါစာယ ဝါ ဟာနန္ဒ, သတိ ဝစီသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. မနေ ဝါ ဟာနန္ဒ, သတိ မနောသဉ္စေတနာဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ စ.

“ආනන්ද, ශරීරය ඇති කල්හි, කාය සංචේතනා හේතුවෙන් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදියි. ආනන්ද, වචනය ඇති කල්හි, වචී සංචේතනා හේතුවෙන් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදියි. ආනන්ද, මනස ඇති කල්හි, මනෝ සංචේතනා හේතුවෙන් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදියි. මෙය අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කරගෙන පවතී.”

‘‘သာမံ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ပရေ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ, ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သမ္ပဇာနော ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. အသမ္ပဇာနော [Pg.276] ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

“ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ කාය සංස්කාරය තමා විසින්ම හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ කාය සංස්කාරය අන්‍යයන් විසින් හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ කාය සංස්කාරය දැන දැන හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ කාය සංස්කාරය නොදැන හෝ සකස් කරයි.”

‘‘သာမံ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ပရေ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သမ္ပဇာနော ဝါ တံ, အာနန္ဒ…ပေ… အသမ္ပဇာနော ဝါ တံ, အာနန္ဒ, ဝစီသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

“ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ වචී සංස්කාරය තමා විසින්ම හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ වචී සංස්කාරය අන්‍යයන් විසින් හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ වචී සංස්කාරය දැන දැන ... හෝ නොදැන හෝ සකස් කරයි.”

‘‘သာမံ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ပရေ ဝါ တံ, အာနန္ဒ, မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သမ္ပဇာနော ဝါ တံ, အာနန္ဒ…ပေ… အသမ္ပဇာနော ဝါ တံ, အာနန္ဒ, မနောသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ.

“ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ මනෝ සංස්කාරය තමා විසින්ම හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ මනෝ සංස්කාරය අන්‍යයන් විසින් හෝ සකස් කරයි. ආනන්ද, යම් ප්‍රත්‍යයකින් තමාට අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ මනෝ සංස්කාරය දැන දැන ... හෝ නොදැන හෝ සකස් කරයි.”

‘‘ဣမေသု, အာနန္ဒ, ဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ အနုပတိတာ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, အာနန္ဒ, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သော ကာယော န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သာ ဝါစာ န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. သော မနော န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခံ. ခေတ္တံ တံ န ဟောတိ…ပေ… ဝတ္ထု တံ န ဟောတိ…ပေ… အာယတနံ တံ န ဟောတိ…ပေ… အဓိကရဏံ တံ န ဟောတိ ယံပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“ආනන්ද, මෙම ධර්මයන් කෙරෙහි අවිද්‍යාව අනුගතව පවතී. ආනන්ද, අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, යම් ප්‍රත්‍යයකින් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ කාය සංචේතනාව (හේතුව) නොපවතී. යම් ප්‍රත්‍යයකින් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ වචී සංචේතනාව නොපවතී. යම් ප්‍රත්‍යයකින් අධ්‍යාත්මිකව සැප දුක් උපදීද, ඒ මනෝ සංචේතනාව නොපවතී. ඒ සැප දුක හටගැනීමට අවශ්‍ය කුඹුර, වත්ත, ආයතනය හෝ මූලික හේතුව නොපවතී.”

၆. ဥပဝါဏသုတ္တံ

6. 6. උපවාණ සූත්‍රය

၂၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥပဝါဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဥပဝါဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

26. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් උපවාණ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් උපවාණ තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

‘‘သန္တိ, ဘန္တေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပန, ဘန္တေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပရံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပန, ဘန္တေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. သန္တိ ပန, ဘန္တေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ. ဣဓ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကိံဝါဒီ ကိမက္ခာယီ ကထံ ဗျာကရမာနာ စ မယံ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ ဘဂဝတော အဿာမ, န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန [Pg.277] အဗ္ဘာစိက္ခေယျာမ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျာမ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ?

“ස්වාමීනි, සැප දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දකැයි පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති. ස්වාමීනි, සැප දුක අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දකැයි පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති. ස්වාමීනි, සැප දුක තමා විසින් මෙන්ම අන්‍යයෙකු විසින්ද කරන ලද්දකැයි පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති. ස්වාමීනි, සැප දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයෙකු විසින් හෝ කරන ලද්දක් නොව නිරේතුකව උපදින්නකැයි පවසන ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති. ස්වාමීනි, මේ සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මතය කුමක්ද? ඔබ වහන්සේ දේශනා කරන්නේ කුමක්ද? අප කෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැවසූ දෙයම පවසන්නන් වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකොට, ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වමින්, කිසිදු දැහැමි වාදයකදී නින්දාවට පත් නොවී සිටිය හැකිද?”

‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခေါ, ဥပဝါဏ, ဒုက္ခံ ဝုတ္တံ မယာ. ကိံ ပဋိစ္စ? ဖဿံ ပဋိစ္စ. ဣတိ ဝဒံ ဝုတ္တဝါဒီ စေဝ မေ အဿ, န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခေယျ, ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရေယျ, န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုပါတော ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆေယျ.

“උපවාණය, දුක යනු ප්‍රතීත්‍යසමුප්පන්නව (හේතූන් නිසා හටගන්නා දෙයක් ලෙස) මා විසින් වදාරන ලදී. කුමක් නිසාද? ස්පර්ශය නිසාය. මෙසේ පවසන්නා මා වදාළ දෙයම පවසන්නෙක් වෙයි, අසත්‍යයකින් මට චෝදනා නොකරයි, ධර්මයට අනුකූලව ධර්මය පැහැදිලි කරයි, එමෙන්ම කිසිදු දැහැමි වාදකයෙකුට ගැරහීමට අවස්ථාවක් ඇති නොවේ.”

‘‘တတြ, ဥပဝါဏ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တဒပိ ဖဿပစ္စယာ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ တဒပိ ဖဿပစ္စယာ.

“උපවාණය, එහි යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පවසත් ද, එය ද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් (හේතුවෙන්) සිදුවන්නකි. යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ (දුක අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක් යැයි පවසත් ද... පෙ... යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් හා අන්‍යයෙකු විසින් යන දෙපාර්ශවය විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පවසත් ද... පෙ...) යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයෙකු විසින් හෝ නොකරන ලද, අහේතුකව (අහඹු ලෙස) හටගන්නක් යැයි පවසත් ද, එය ද ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන්ම සිදුවන්නකි.”

‘‘တတြ, ဥပဝါဏ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သယံကတံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အည ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ…ပေ… ယေပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ပညပေန္တိ, တေ ဝတ အညတြ ဖဿာ ပဋိသံဝေဒိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“උපවාණය, එහි යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින්ම කරන ලද්දක් යැයි පවසත් ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (එම දුක) විඳින්නාහ යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ. යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ (...පෙ...) යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ දුක තමා විසින් හෝ අන්‍යයෙකු විසින් හෝ නොකරන ලද, අහේතුකව හටගන්නක් යැයි පවසත් ද, ඔවුන් ස්පර්ශයෙන් තොරව (එම දුක) විඳින්නාහ යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. ပစ္စယသုတ္တံ

7. ප්‍රත්‍ය සූත්‍රය

၂၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

27. සැවැත් නුවරදී (මෙසේ වදාළ සේක)... “මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන සංස්කාරයෝ වෙති. සංස්කාර ප්‍රත්‍ය කොටගෙන විඤ්ඤාණය වේ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක්ඛස්කන්ධයාගේ හටගැනීම සිදු වේ.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇရာ ဇီရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော – အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ. ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ ဘေဒေါ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ; ဣဒံ ဝုစ္စတိ မရဏံ. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ. ဇာတိသမုဒယာ ဇရာမရဏသမုဒယော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ.

“මහණෙනි, ජරා මරණ යනු කවරේ ද? ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව වර්ගයන්හි යම් දිරාපත්වීමක්, දත් කැඩීමක්, කෙස් පැසීමක්, සම රැලි වැටීමක්, ආයුෂ පිරිහීමක්, ඉන්ද්‍රියයන්ගේ මෝරා යෑමක් ඇද්ද, මෙය 'ජරාව' යැයි කියනු ලැබේ. ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව වර්ගයන්ගෙන් යම් සැවයාමක්, බැහැර වීමක්, බිඳී යාමක්, අතුරුදන් වීමක්, මෘත්‍යුව, මරණය, කළුරිය කිරීමක්, ස්කන්ධයන්ගේ බිඳීමක්, දේහය අතහැර දැමීමක් ඇද්ද, මෙය 'මරණය' යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මරණය ද යන දෙක 'ජරා මරණ' යැයි කියනු ලැබේ. ජාතිය (ඉපදීම) ඇතිවීමෙන් ජරා මරණ ඇති වේ. ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ජරා මරණ නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මොහුයි.”

‘‘ကတမာ [Pg.278] စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ…ပေ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ… ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဏှာ… ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿော… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဠာယတနံ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, နာမရူပံ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ…?

“මහණෙනි, ජාතිය යනු කවරේ ද? (...පෙ...) මහණෙනි, භවය යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, උපාදානය යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, තණ්හාව යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, වේදනාව යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, ස්පර්ශය යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, සළායතනය යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, නාමරූප යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, විඤ්ඤාණය යනු කවරේ ද?”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ? တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ – ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသင်္ခါရော, စိတ္တသင်္ခါရော. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ သင်္ခါရသမုဒယော; အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

“මහණෙනි, සංස්කාරයෝ කවරහු ද? මහණෙනි, මේ සංස්කාර තුනකි: කාය සංස්කාර, වචී සංස්කාර, චිත්ත සංස්කාර යන මොහුයි. මහණෙනි, මොවුහු සංස්කාරයෝ යැයි කියනු ලැබෙති. අවිද්‍යාව ඇතිවීමෙන් සංස්කාර ඇති වේ. අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ. මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංස්කාර නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාවයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨි... (...පෙ...) සම්මා සමාධි යන මොහුයි.”

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ပစ္စယံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ပစ္စယသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ပစ္စယနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ပစ္စယနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီ’’တိ. သတ္တမံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ ප්‍රත්‍යය (හේතුව) දැනගනී ද, මෙසේ ප්‍රත්‍ය සමුදය (හේතුව හටගැනීම) දැනගනී ද, මෙසේ ප්‍රත්‍ය නිරෝධය දැනගනී ද, මෙසේ ප්‍රත්‍ය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දැනගනී ද; මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා 'දෘෂ්ටි සම්පන්න' යැයි ද, 'දර්ශන සම්පන්න' යැයි ද, 'මේ සද්ධර්මයට පැමිණි තැනැත්තා' යැයි ද, 'මේ සද්ධර්මය දකින්නා' යැයි ද, 'ශෛක්ෂ ඥානයෙන් යුක්ත වූවෙක්' යැයි ද, 'ශෛක්ෂ විද්‍යාවෙන් යුක්ත වූවෙක්' යැයි ද, 'ධර්ම සෝතයට (මාර්ගයට) පැමිණියෙක්' යැයි ද, 'විවිධ ප්‍රඥාවෙන් කෙලෙස් විනිවිද දකින ආර්යයෙක්' යැයි ද, 'අමෘත ද්වාරය (නිවන) අබියස සිටින්නෙක්' යැයි ද කියනු ලැබේ.” සත්වන සූත්‍රයයි.

၈. ဘိက္ခုသုတ္တံ

8. භික්ෂු සූත්‍රය

၂၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တတြ ခေါ…ပေ… ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဇရာမရဏံ ပဇာနာတိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, ဇာတိံ ပဇာနာတိ…ပေ… ဘဝံ ပဇာနာတိ… ဥပါဒါနံ ပဇာနာတိ… တဏှံ ပဇာနာတိ… ဝေဒနံ ပဇာနာတိ… ဖဿံ ပဇာနာတိ… သဠာယတနံ ပဇာနာတိ… နာမရူပံ ပဇာနာတိ… ဝိညာဏံ ပဇာနာတိ… သင်္ခါရေ ပဇာနာတိ, သင်္ခါရသမုဒယံ ပဇာနာတိ, သင်္ခါရနိရောဓံ ပဇာနာတိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ.

28. සැවැත් නුවරදී (මෙසේ වදාළ සේක)... “මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ජරා මරණ දැනගනී, ජරා මරණ සමුදය දැනගනී, ජරා මරණ නිරෝධය දැනගනී, ජරා මරණ නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දැනගනී; ජාතිය දැනගනී... (...පෙ...) භවය දැනගනී... උපාදානය දැනගනී... තණ්හාව දැනගනී... වේදනාව දැනගනී... ස්පර්ශය දැනගනී... සළායතනය දැනගනී... නාමරූප දැනගනී... විඤ්ඤාණය දැනගනී... සංස්කාරයන් දැනගනී, සංස්කාර සමුදය දැනගනී, සංස්කාර නිරෝධය දැනගනී, සංස්කාර නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දැනගනී.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇရာ ဇီရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော – အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ. ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ ဘေဒေါ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ; ဣဒံ ဝုစ္စတိ [Pg.279] မရဏံ. ဣတိ အယံ စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ. ဇာတိသမုဒယာ ဇရာမရဏသမုဒယော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

“මහණෙනි, ජරා මරණය යනු කුමක්ද? ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව නිකායයන්හි යම් ජරාවක්, දිරාපත් බවක්, දත් හැළීමක්, කෙස් පැසීමක්, සම රැළි වැටීමක්, ආයුෂ පිරිහීමක්, ඉන්ද්‍රියයන් මේරීමක් වේද - මෙයට ජරාව යයි කියනු ලැබේ. ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව නිකායයන්ගෙන් යම් චුත වීමක්, බැහැර වීමක්, බිඳී යාමක්, අතුරුදන් වීමක්, මෘත්‍යු මරණය, කාලක්‍රියාව, ස්කන්ධයන්ගේ බිඳී යාම, දේහය අත්හැර දැමීමක් වේද - මෙයට මරණය යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මේ මරණය ද වේ. මහණෙනි, මෙයට ජරා මරණය යයි කියනු ලැබේ. ජාතිය හටගැනීමෙන් ජරා මරණ හටගනී. ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වේ. අංග අටකින් යුත් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ජරා මරණ නිරෝධය කරා යන මාවතයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ…ပေ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ… ဝေဒနာ… ဖဿော… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ….

“මහණෙනි, ජාතිය යනු කුමක්ද? ...පෙ... මහණෙනි, භවය යනු කුමක්ද? ... මහණෙනි, උපාදානය යනු කුමක්ද? ... මහණෙනි, තණ්හාව යනු කුමක්ද? ... වේදනාව ... ස්පර්ශය ... සළායතනය ... නාමරූප ... විඤ්ඤාණය ...”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ? တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ – ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသင်္ခါရော, စိတ္တသင်္ခါရော. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ သင်္ခါရသမုဒယော; အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

“මහණෙනි, සංස්කාර යනු මොනවාද? මහණෙනි, මේ සංස්කාර තුනකි: කාය සංස්කාරය, වචී සංස්කාරය, චිත්ත සංස්කාරයයි. මහණෙනි, මේවාට සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ. අවිද්‍යාව හටගැනීමෙන් සංස්කාර හටගනී. අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ. අංග අටකින් යුත් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංස්කාර නිරෝධය කරා යන මාවතයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය...පෙ... සම්මා සමාධියයි.”

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဇရာမရဏံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇာတိံ ပဇာနာတိ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ … သင်္ခါရေ… သင်္ခါရသမုဒယံ… သင်္ခါရနိရောဓံ… ဧဝံ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක මහණෙක් මෙසේ ජරා මරණය දැනගනී ද, මෙසේ ජරා මරණයේ හටගැනීම දැනගනී ද, මෙසේ ජරා මරණයේ නිරෝධය දැනගනී ද, මෙසේ ජරා මරණ නිරෝධයට පමුණුවන මාවත දැනගනී ද, මෙසේ ජාතිය දැනගනී ද...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාර... සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම... සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය... මෙසේ සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මාවත දැනගනී ද, මහණෙනි, මේ මහණා ‘දෘෂ්ටි සම්පන්න වූවෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘දර්ශන සම්පන්න වූවෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘මේ සද්ධර්මයට පැමිණි අයෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘මේ සද්ධර්මය දකින්නෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘ශෛක්ෂ ඥානයෙන් යුක්ත වූවෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘ශෛක්ෂ විද්‍යාවෙන් යුක්ත වූවෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘ධර්ම සෝතයට (මාර්ගයට) පැමිණි අයෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘විනිවිද දකින ප්‍රඥාව ඇති ආර්යයෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ, ‘අමෘත ද්වාරය (නිවන) අබියස සිටින්නෙක්’ යයි ද කියනු ලැබේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

9. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၂၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တတြ ခေါ…ပေ… ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ န ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ န ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ န ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ န ပရိဇာနန္တိ, ဇာတိံ န ပရိဇာနန္တိ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ… သင်္ခါရသမုဒယံ… သင်္ခါရနိရောဓံ… သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ န ပရိဇာနန္တိ. န မေတေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ. န စ ပနေတေ [Pg.280] အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ’’.

29. සැවැත් නුවරදීය...පෙ... එහිදී...පෙ... “මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ ජරා මරණය පිරිසිඳ නොදනිත් ද, ජරා මරණයේ හටගැනීම පිරිසිඳ නොදනිත් ද, ජරා මරණයේ නිරෝධය පිරිසිඳ නොදනිත් ද, ජරා මරණ නිරෝධයට පමුණුවන මාවත පිරිසිඳ නොදනිත් ද, ජාතිය පිරිසිඳ නොදනිත් ද...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාර... සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම... සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය... සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මාවත පිරිසිඳ නොදනිත් ද, මහණෙනි, ඔවුහු ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයෝ කියා හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයෝ කියා හෝ සම්මත නොකෙරෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය හෝ මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, ඊට පැමිණ වාසය නොකරති.”

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ ပရိဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပရိဇာနန္တိ, ဇာတိံ ပရိဇာနန္တိ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ ပရိဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ ပရိဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ ပရိဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပရိဇာနန္တိ. တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ. တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ ජරා මරණය පිරිසිඳ දනිත් ද, ජරා මරණයේ හටගැනීම පිරිසිඳ දනිත් ද, ජරා මරණයේ නිරෝධය පිරිසිඳ දනිත් ද, ජරා මරණ නිරෝධයට පමුණුවන මාවත පිරිසිඳ දනිත් ද, ජාතිය පිරිසිඳ දනිත් ද...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ස්පර්ශය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාර පිරිසිඳ දනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම පිරිසිඳ දනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය පිරිසිඳ දනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මාවත පිරිසිඳ දනිත් ද, මහණෙනි, ඔවුහු ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයෝ කියා ද බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයෝ කියා ද සම්මත කෙරෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථයත් බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථයත් මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, ඊට පැමිණ වාසය කරති.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

10. දෙවන සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၃၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တတြ ခေါ…ပေ… ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ တေ ဝတ ဇရာမရဏံ သမတိက္ကမ္မ ဌဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဇာတိံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ တေ ဝတ သင်္ခါရေ သမတိက္ကမ္မ ဌဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ’’.

30. සැවැත්නුවරදීය... “මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් ජරාමරණය නොදනිත් ද, ජරාමරණ සමුදය නොදනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධය නොදනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව නොදනිත් ද, ඔවුහු ජරාමරණය ඉක්මවා සිටින්නාහුය යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ. ජාතිය නොදනිත් ද... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ඵස්සය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් නොදනිත් ද, සංස්කාර සමුදය නොදනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධය නොදනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව නොදනිත් ද, ඔවුහු සංස්කාරයන් ඉක්මවා සිටින්නාහුය යන කරුණ විද්‍යාමාන නොවේ.”

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ တေ ဝတ ဇရာမရဏံ သမတိက္ကမ္မ ဌဿန္တီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဇာတိံ ပဇာနန္တိ…ပေ… ဘဝံ… ဥပါဒါနံ… တဏှံ… ဝေဒနံ… ဖဿံ… သဠာယတနံ… နာမရူပံ… ဝိညာဏံ… သင်္ခါရေ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ. တေ ဝတ သင်္ခါရေ သမတိက္ကမ္မ ဌဿန္တီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ဒသမံ.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් ජරාමරණය දනිත් ද, ජරාමරණ සමුදය දනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධය දනිත් ද, ජරාමරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දනිත් ද, ඔවුහු ජරාමරණය ඉක්මවා සිටින්නාහුය යන කරුණ විද්‍යාමාන වේ. ජාතිය දනිත් ද... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ඵස්සය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය... සංස්කාරයන් දනිත් ද, සංස්කාර සමුදය දනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධය දනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දනිත් ද, ඔවුහු සංස්කාරයන් ඉක්මවා සිටින්නාහුය යන කරුණ විද්‍යාමාන වේ.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

ဒသဗလဝဂ္ဂေါ တတိယော.

තෙවැනි දසබල වර්ගය නිමාවට පත් විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව) මෙසේය –

ဒွေ [Pg.281] ဒသဗလာ ဥပနိသာ စ, အညတိတ္ထိယဘူမိဇော;

ဥပဝါဏော ပစ္စယော ဘိက္ခု, ဒွေ စ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ.

දසබල සූත්‍ර දෙකක් ද, උපනිස සූත්‍රය ද, අඤ්ඤතිත්ථිය සූත්‍රය ද, භූමිජ, උපවාණ, පච්චය සහ භික්ඛු සූත්‍ර ද, ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර දෙකක් ද වශයෙන් මෙහි සූත්‍ර සංග්‍රහ වී ඇත.

၄. ကဠာရခတ္တိယဝဂ္ဂေါ

4. 4. කළාරඛත්තිය වර්ගය

၁. ဘူတသုတ္တံ

1. 1. භූත සූත්‍රය

၃၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဝုတ္တမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ပါရာယနေ အဇိတပဉှေ –

31. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක – “සාරිපුත්ත, පාරායන වග්ගයේ අජිත මානවකයාගේ ප්‍රශ්නයේදී මෙසේ පවසා ඇත –

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

‘(ස්වාමීනි,) මේ ශාසනයෙහි යම් රහතන් වහන්සේලා (ධර්මය අවබෝධ කළ අය) වෙත් ද, යම් බොහෝ වූ සේඛ පුද්ගලයෝ වෙත් ද; ප්‍රඥාවන්ත වූ නිදුකාණන් වහන්ස, මා විසින් විමසන ලද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම (පිළිවෙත) මට වදාරන සේක්වා’ යනුවෙනි.

‘‘ဣမဿ နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ကထံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ…ပေ… ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဝုတ္တမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ပါရာယနေ အဇိတပဉှေ –

“සාරිපුත්ත, සැකෙවින් දේශනා කරන ලද මෙහි අර්ථය විස්තර වශයෙන් කෙසේ නම් දත යුතු ද?” මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූ සේක. දෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක... දෙවැනි වරටත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූ සේක. තුන්වැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඇමතූ සේක – “සාරිපුත්ත, පාරායන වග්ගයේ අජිත ප්‍රශ්නයේදී මෙසේ පවසා ඇත –

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

‘(ස්වාමීනි,) මේ ශාසනයෙහි යම් රහතන් වහන්සේලා වෙත් ද, යම් බොහෝ වූ සේඛ පුද්ගලයෝ වෙත් ද; ප්‍රඥාවන්ත වූ නිදුකාණන් වහන්ස, මා විසින් විමසන ලද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම (පිළිවෙත) මට වදාරන සේක්වා’ යනුවෙනි.

‘‘ဣမဿ နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ကထံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တုဏှီ အဟောသိ.

“සාරිපුත්ත, සැකෙවින් දේශනා කරන ලද මෙහි අර්ථය විස්තර වශයෙන් කෙසේ නම් දත යුතු ද?” තුන්වැනි වරටත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද වූ සේක.

‘‘ဘူတမိဒန္တိ, သာရိပုတ္တ, ပဿသီ’’တိ? ဘူတမိဒန္တိ, ဘန္တေ, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဘူတမိဒန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ဘူတဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အာဟာရသမ္ဘဝဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော [Pg.282] ဟောတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ နိရောဓဓမ္မဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘန္တေ, သေက္ခော ဟောတိ.

“සාරිපුත්ත, ‘මෙය (පංචස්කන්ධය) හටගත් දෙයකි’යි ඔබ දකින්නෙහි ද?” “ස්වාමීනි, ‘මෙය හටගත් දෙයකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘මෙය හටගත් දෙයකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, එම හටගත් දෙයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ‘එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ආහාරයෙන් හටගත් දෙයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ‘එම ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් හටගත් දෙයක් වේ ද, එය නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘එම ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් හටගත් දෙයක් වේ ද, එය නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති දෙයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. ස්වාමීනි, සේඛ පුද්ගලයා මෙසේ වන්නේය.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘန္တေ, သင်္ခါတဓမ္မော ဟောတိ? ဘူတမိဒန္တိ, ဘန္တေ, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဘူတမိဒန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ဘူတဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အာဟာရသမ္ဘဝဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ နိရောဓဓမ္မဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘန္တေ, သင်္ခါတဓမ္မော ဟောတိ. ဣတိ ခေါ, ဘန္တေ, ယံ တံ ဝုတ္တံ ပါရာယနေ အဇိတပဉှေ –

“ස්වාමීනි, ධර්මය අවබෝධ කළ රහතන් වහන්සේ කෙසේ වන්නේ ද? ස්වාමීනි, ‘මෙය හටගත් දෙයකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘මෙය හටගත් දෙයකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, හටගත් දෙයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, කිසිදු උපාදානයක් රහිතව (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණේ වෙයි. ‘එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ආහාරයෙන් හටගත් දෙයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, කිසිදු උපාදානයක් රහිතව මිදුණේ වෙයි. ‘එම ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් හටගත් දෙයක් වේ ද, එය නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. ‘එම ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් හටගත් දෙයක් වේ ද, එය නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි’යි තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති දෙයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරෝධයෙන්, කිසිදු උපාදානයක් රහිතව මිදුණේ වෙයි. ස්වාමීනි, ධර්මය අවබෝධ කළ රහතන් වහන්සේ මෙසේ වන්නේය. ස්වාමීනි, පාරායන වග්ගයේ අජිත ප්‍රශ්නයෙහි යම් මේ වචනයක් පවසන ලද්දේ ද –”

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

“‘(ස්වාමීනි,) මේ ශාසනයෙහි යම් රහතන් වහන්සේලා වෙත් ද, යම් බොහෝ වූ සේඛ පුද්ගලයෝ වෙත් ද; ප්‍රඥාවන්ත වූ නිදුකාණන් වහන්ස, මා විසින් විමසන ලද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම මට වදාරන සේක්වා’ යනුවෙනි.”

‘‘ဣမဿ ခွာဟံ, ဘန္တေ, သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမီ’’တိ.

"ස්වාමීනි, සැකෙවින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මම මෙසේ විස්තර වශයෙන් දැනගනිමි" යි (ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සැළ කළහ).

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ, ဘူတမိဒန္တိ, သာရိပုတ္တ, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဘူတမိဒန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ဘူတဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပ္ပန္နော ဟောတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အာဟာရသမ္ဘဝဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ နိရောဓဓမ္မဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, သေက္ခော ဟောတိ.

"සාදු සාදු සාරිපුත්ත, 'මේ පඤ්චස්කන්ධය උපන් දෙයකි' (භූතයකි) කියා සාරිපුත්ත, තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'මේ පඤ්චස්කන්ධය උපන් දෙයකි' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ උපන් දෙය කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. 'ඒ පඤ්චස්කන්ධය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තේය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තේය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ ආහාරය නිසා හටගත් පඤ්චස්කන්ධයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. 'ඒ ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් පඤ්චස්කන්ධයක් උපන්නේ වේද, එය නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'ඒ ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් පඤ්චස්කන්ධයක් උපන්නේ වේද, එය නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ නිරුද්ධ වන සුළු පඤ්චස්කන්ධයෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. සාරිපුත්ත, මෙසේ වනාහි ශෛක්ෂ තැනැත්තා (හික්මෙන්නා) වෙයි."

‘‘ကထဉ္စ, သာရိပုတ္တ, သင်္ခါတဓမ္မော ဟောတိ? ဘူတမိဒန္တိ, သာရိပုတ္တ, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဘူတမိဒန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ [Pg.283] ဘူတဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အာဟာရသမ္ဘဝဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဒါဟာရနိရောဓာ ယံ ဘူတံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာ ဒိသွာ နိရောဓဓမ္မဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, သင်္ခါတဓမ္မော ဟောတိ. ဣတိ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ယံ တံ ဝုတ္တံ ပါရာယနေ အဇိတပဉှေ –

"සාරිපුත්ත, කෙසේ නම් අවබෝධ කළ ධර්ම ඇත්තෙක් (රහතන් වහන්සේ නමක්) වේද? සාරිපුත්ත, 'මේ පඤ්චස්කන්ධය උපන් දෙයකි' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'මේ පඤ්චස්කන්ධය උපන් දෙයකි' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ උපන් දෙය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන්, (කිසිවක්) උපාදානය කර නොගෙන විමුක්තියට පත්වූයේ වෙයි. 'ඒ පඤ්චස්කන්ධය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තේය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'එය ආහාරය හේතුවෙන් හටගත්තේය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ ආහාරය නිසා හටගත් පඤ්චස්කන්ධයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන්, උපාදානය කර නොගෙන විමුක්තියට පත්වූයේ වෙයි. 'ඒ ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් පඤ්චස්කන්ධයක් උපන්නේ වේද, එය නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. 'ඒ ආහාරය නිරුද්ධ වීමෙන් යම් පඤ්චස්කන්ධයක් උපන්නේ වේද, එය නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා තත්වූ පරිද්දෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක, ඒ නිරුද්ධ වන සුළු පඤ්චස්කන්ධයෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන්, උපාදානය කර නොගෙන විමුක්තියට පත්වූයේ වෙයි. සාරිපුත්ත, මෙසේ වනාහි අවබෝධ කළ ධර්ම ඇත්තා වෙයි. සාරිපුත්ත, මෙසේ වනාහි පාරායනයෙහි අජිත ප්‍රශ්නයේදී යම් වචනයක් වදාරන ලද්දේද:"

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

"'යම් කෙනෙක් මෙහි අවබෝධ කළ ධර්ම ඇත්තෝ වෙත්ද, යම් බොහෝ ශෛක්ෂයෝ (හික්මෙන්නෝ) වෙත්ද; ප්‍රඥාවන්ත වූ මාරිසය (නිදුකාණන් වහන්ස), විමසන ලද ඔබ වහන්සේ ඔවුන්ගේ පැවැත්ම මට වදාරන සේක්වා' යන්න (මෙසේ අර්ථවත් වේ)."

‘‘ဣမဿ ခေါ သာရိပုတ္တ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ပဌမံ.

"සාරිපුත්ත, සැකෙවින් වදාරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මෙසේ විස්තර වශයෙන් දැක්ක යුතුය." (මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.) ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

၂. ကဠာရသုတ္တံ

2. 2. කළාර සූත්‍රය

၃၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မောဠိယဖဂ္ဂုနော, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တောတိ. န ဟိ နူန သော အာယသ္မာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဿာသမလတ္ထာတိ. တေန ဟာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဿာသံ ပတ္တော’’တိ?

32. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි කළාරඛත්තිය නම් භික්ෂුවක් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් කළාරඛත්තිය භික්ෂුව ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: "ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, මෝළියඵග්ගුන භික්ෂුව ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් විය." (එවිට සාරිපුත්තයන් වහන්සේ): "ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මේ සද්ධර්ම විනයෙහි අස්වැසිල්ලක් (සැනසීමක්) නොලැබූ බව ඒකාන්තය"යි වදාළහ. "එසේ නම් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මේ සද්ධර්ම විනයෙහි අස්වැසිල්ලට පත්ව සිටින සේක්ද?"

‘‘န ခွာဟံ, အာဝုသော, ကင်္ခါမီ’’တိ. ‘‘အာယတိံ, ပနာဝုသော’’တိ?

"ඇවැත්නි, මට (ඒ ගැන) සැකයක් නැත." "ඇවැත්නි, අනාගතය පිළිබඳවද සැකයක් නැද්ද?"

‘‘န ခွာဟံ, အာဝုသော, ဝိစိကိစ္ဆာမီ’’တိ.

"ඇවැත්නි, මට (ඒ ගැන) විචිකිච්ඡාවක් නැත."

အထ ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မတာ, ဘန္တေ, သာရိပုတ္တေန အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ.

එකල්හි කළාරඛත්තිය භික්ෂුව අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් කළාරඛත්තිය භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු අන් කිසිවක් නැතැයි දැනගනිමි' යි රහත් බව ප්‍රකාශ කරන ලදී."

အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အာမန္တေတီ’’’တိ[Pg.284]. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, အာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တယာ, သာရိပုတ္တ, အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ? ‘‘န ခေါ, ဘန္တေ, ဧတေဟိ ပဒေဟိ ဧတေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ အတ္ထော ဝုတ္တော’’တိ. ‘‘ယေန ကေနစိပိ, သာရိပုတ္တ, ပရိယာယေန ကုလပုတ္တော အညံ ဗျာကရောတိ, အထ ခေါ ဗျာကတံ ဗျာကတတော ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘နနု အဟမ္ပိ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘န ခေါ, ဘန္တေ, ဧတေဟိ ပဒေဟိ ဧတေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ အတ္ထော ဝုတ္တော’’’တိ.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් ඇමතූහ: "මහණ, තෝ එව, මාගේ වචනයෙන් සාරිපුත්තයන් අමතව - 'ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ කැඳවන සේක' කියා." "එසේය ස්වාමීනි" යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: "ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ කැඳවන සේක." "ඇවැත්නි, එසේය"යි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "සාරිපුත්ත, ඔබ විසින් 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු අන් කිසිවක් නැතැයි දැනගනිමි' යි රහත් බව ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ සැබෑද?" "ස්වාමීනි, මම ඒ අර්ථය ඔය පදවලින් හෝ ඔය ව්‍යඤ්ජනවලින් ප්‍රකාශ නොකළෙමි." "සාරිපුත්ත, කුලපුත්‍රයෙක් යම්කිසි ක්‍රමයකින් රහත් බව ප්‍රකාශ කරයි; එසේ ප්‍රකාශ කළ විට එය ප්‍රකාශ කළ පරිද්දෙන්ම ගත යුතුය." "ස්වාමීනි, මමත් පවසන්නේ එයම නොවේද? 'ස්වාමීනි, මම ඒ අර්ථය ඔය පදවලින් හෝ ඔය ව්‍යඤ්ජනවලින් ප්‍රකාශ නොකළෙමි' කියායි."

‘‘သစေ တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဇာနတာ ပန တယာ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကထံ ပဿတာ အညာ ဗျာကတာ – ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ?

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, ඔබ කෙසේ දන්නා බැවින්, කෙසේ දක්නා බැවින්, ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කටයුතු නිම කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි’ මෙසේ රහත් බව ප්‍රකාශ කරන්නෙහිද?’ සාරිපුත්ත, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ කෙසේ නම් පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?”

‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဇာနတာ ပန တယာ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကထံ ပဿတာ အညာ ဗျာကတာ – ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’တိ; ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ယံနိဒါနာ, အာဝုသော, ဇာတိ, တဿ နိဒါနဿ ခယာ ခီဏသ္မိံ ခီဏာမှီတိ ဝိဒိတံ. ခီဏာမှီတိ ဝိဒိတွာ – ခီဏာဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, ඔබ කෙසේ දන්නා බැවින්, කෙසේ දක්නා බැවින්, ‘ජාතිය ක්ෂය විය...’ මෙසේ රහත් බව ප්‍රකාශ කරන්නෙහිද?’ ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, ජාතියට යම් නිදානයක් (හේතුවක්) ඇද්ද, එම නිදානය ක්ෂය වීමෙන් ජාතිය ක්ෂය වූ කල්හි, ‘(ජාතිය) ක්ෂය විය’ යන වග මම දැනගත්තෙමි. ක්ෂය වූ බව දැන, ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කටයුතු නිම කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැයි’ මම දැනගනිමි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သစေ ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဇာတိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌော တံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဇာတိ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဇာတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဝနိဒါနာ ဘဝသမုဒယာ [Pg.285] ဘဝဇာတိကာ ဘဝပ္ပဘဝါ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, ජාතියට නිදානය කිමෙක්ද? සමුදය කිමෙක්ද? ජාතිය කුමකින් හටගත්තේද? ප්‍රභවය කිමෙක්ද?’ සාරිපුත්ත, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත්... මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, ජාතිය වනාහි භවය නිදානය කොට ඇත්තේය, භවය සමුදය කොට ඇත්තේය, භවයෙන් හටගත්තේය, භවය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သစေ ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဘဝေါ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဘဝေါ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘ဘဝေါ ခေါ, အာဝုသော, ဥပါဒါနနိဒါနော ဥပါဒါနသမုဒယော ဥပါဒါနဇာတိကော ဥပါဒါနပ္ပဘဝေါ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, භවයට නිදානය කිමෙක්ද? සමුදය කිමෙක්ද? භවය කුමකින් හටගත්තේද? ප්‍රභවය කිමෙක්ද?’ සාරිපුත්ත, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත්... මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, භවය වනාහි උපාදානය නිදානය කොට ඇත්තේය, උපාදානය සමුදය කොට ඇත්තේය, උපාදානයෙන් හටගත්තේය, උපාදානය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သစေ ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ဥပါဒါနံ ပနာဝုသော…ပေ… သစေ ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – တဏှာ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – တဏှာ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘တဏှာ ခေါ, အာဝုသော, ဝေဒနာနိဒါနာ ဝေဒနာသမုဒယာ ဝေဒနာဇာတိကာ ဝေဒနာပဘဝါ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, උපාදානයට නිදානය කිමෙක්ද...පෙ... සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, තණ්හාවට නිදානය කිමෙක්ද? සමුදය කිමෙක්ද? තණ්හාව කුමකින් හටගත්තේද? ප්‍රභවය කිමෙක්ද?’ සාරිපුත්ත, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත්... මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, තණ්හාව වනාහි වේදනාව නිදානය කොට ඇත්තේය, වේදනාව සමුදය කොට ඇත්තේය, වේදනාවෙන් හටගත්තේය, වේදනාව ප්‍රභව කොට ඇත්තේය’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သစေ ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဇာနတော ပန တေ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကထံ ပဿတော ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ သာ န ဥပဋ္ဌာသီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဇာနတော ပန တေ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ကထံ ပဿတော ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ သာ န ဥပဋ္ဌာသီ’တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘တိဿော ခေါ ဣမာ, အာဝုသော, ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. ဣမာ ခေါ, အာဝုသော, တိဿော ဝေဒနာ အနိစ္စာ. ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခန္တိ ဝိဒိတံ, ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ သာ န ဥပဋ္ဌာသီ’တိ. ဧဝံ, ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘ඇවැත් සාරිපුත්තයෙනි, වේදනාවන් කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් (නන්දියක්) ඇද්ද, එය ඔබ තුළ නොපිහිටන්නේ ඔබ කෙසේ දන්නා බැවින්ද? කෙසේ දක්නා බැවින්ද?’ කියායි. සාරිපුත්ත, මෙසේ විමසනු ලැබූ ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ විමසුවහොත්... මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘ඇවැත්නි, මේ වේදනාවෝ තිදෙනෙකි. ඒ කවර තිදෙනෙක්ද යත්? සුඛ වේදනාව, දුක්ඛ වේදනාව, අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවයි. ඇවැත්නි, මේ වේදනා තිදෙනම අනිත්‍යය. යමක් අනිත්‍ය වේද එය දුකක් බව අවබෝධ වූ කල්හි, වේදනාවන් කෙරෙහි වූ ඇල්ම (නන්දිය) නොපිහිටයි’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ විමසනු ලැබූ මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ. အယမ္ပိ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ပရိယာယော, ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သံခိတ္တေန ဝေယျာကရဏာယ – ‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ တံ ဒုက္ခသ္မိ’’’န္တိ.

“සාදු! සාදු! සාරිපුත්ත. සාරිපුත්ත, ‘විඳිනා යමක් වේද එය දුකෙහි (දුක්ඛ සත්‍යයෙහි) ඇතුළත් වේ’ යන්න, එම කරුණම කෙටියෙන් විස්තර කිරීමේ තවත් ක්‍රමයකි.”

‘‘သစေ [Pg.286] ပန တံ, သာရိပုတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဝိမောက္ခာ ပန တယာ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အညာ ဗျာကတာ – ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌော တွံ, သာရိပုတ္တ, ကိန္တိ ဗျာကရေယျာသီ’’တိ? ‘‘သစေ မံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘ကထံ ဝိမောက္ခာ ပန တယာ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, အညာ ဗျာကတာ – ခီဏာ ဇာတိ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျံ – ‘အဇ္ဈတ္တံ ဝိမောက္ခာ ခွာဟံ, အာဝုသော, သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ တထာ သတော ဝိဟရာမိ ယထာ သတံ ဝိဟရန္တံ အာသဝါ နာနုဿဝန္တိ, အတ္တာနဉ္စ နာဝဇာနာမီ’တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌောဟံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဗျာကရေယျ’’န္တိ.

“සාරිපුත්ත, ඉදින් ඔබෙන් මෙසේ ඇසුවොත් – ‘ඇවැත්නි සාරිපුත්ත, කෙබඳු වූ විමුක්තියක් නිසා ඔබ විසින් ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැයි මම දනිමි’ යනුවෙන් අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරන ලද්දේද?’ සාරිපුත්ත, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ කෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, ඉදින් මගෙන් මෙසේ ඇසුවොත් – ‘ඇවැත්නි සාරිපුත්ත, කෙබඳු වූ විමුක්තියක් නිසා ඔබ විසින්... අර්හත් ඵලය ප්‍රකාශ කරන ලද්දේද?’ කියා, ස්වාමීනි, එසේ ඇසූ විට මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි – ‘ඇවැත්නි, මම ආධ්‍යාත්මික විමුක්තියෙන් (අජ්ඣත්ත විමොක්ඛ), සියලු උපාදානයන් ක්ෂය වීමෙන්, යම් ආකාරයකින් මා සිහියෙන් යුතුව වසන විට ආශ්‍රවයන් ගලා නොඑන්නේද, මා මාගේ ආත්මය අවතක්සේරු නොකරන්නේද, ඒ ආකාරයෙන්ම මම සිහියෙන් යුතුව වාසය කරමි’ කියාය. ස්වාමීනි, එසේ ඇසූ විට මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි.”

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ. အယမ္ပိ ခေါ သာရိပုတ္တ, ပရိယာယော ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သံခိတ္တေန ဝေယျာကရဏာယ – ယေ အာသဝါ သမဏေန ဝုတ္တာ တေသွာဟံ န ကင်္ခါမိ, တေ မေ ပဟီနာတိ န ဝိစိကိစ္ဆာမီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာ သုဂတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

“සාධු සාධු, සාරිපුත්ත. සාරිපුත්ත, එම කරුණම කෙටියෙන් විස්තර කිරීමේ තවත් ක්‍රමයක් නම් මෙයයි – ‘ශ්‍රමණයාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද යම් ආශ්‍රව කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ පිළිබඳව මට සැකයක් නැත. ඒවා මා විසින් ප්‍රහීණ කර ඇතැයි මම සැක නොකරමි’ යන්නයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. මෙසේ වදාරා සුගතයන් වහන්සේ අසුනෙන් නැගී විහාරයට (ගඳකිළියට) වැඩි සේක.

တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတံ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ပဌမံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, တဿ မေ အဟောသိ ဒန္ဓာယိတတ္တံ. ယတော စ ခေါ မေ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ပဌမံ ပဉှံ အနုမောဒိ, တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ဒိဝသံ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ဒိဝသမ္ပာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ. ရတ္တိံ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ရတ္တိမ္ပာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ. ရတ္တိန္ဒိဝံ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ရတ္တိန္ဒိဝမ္ပာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ. ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ…ပေ… ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ…ပေ… တီဏိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ…ပေ… တီဏိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ…ပေ… စတ္တာရိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ…ပေ… စတ္တာရိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ [Pg.287] ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ…ပေ… ပဉ္စ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ…ပေ… ပဉ္စ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ…ပေ… ဆ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ…ပေ… ဆ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ…ပေ… သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟီ’’တိ.

එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩි විගස භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළහ – “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මීට පෙර මා සිතා නොසිටි පළමු ප්‍රශ්නය මගෙන් විමසූ සේක. එවිට මට මඳ පැකිලීමක් (ප්‍රමාදයක්) ඇති විය. ඇවැත්නි, යම් විටක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ පළමු පිළිතුර අනුමෝදන් වූ සේක්ද, ඇවැත්නි, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය – ‘ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දවසක් මුළුල්ලේම විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රමවලින් මගෙන් මේ කරුණ විමසුවොත්, මම දවසක් මුළුල්ලේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රමවලින් මේ කරුණ පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි. ඉදින් රාත්‍රියක් මුළුල්ලේම... දහවලත් රාත්‍රියත් මුළුල්ලේම... දින දෙකක්... දින තුනක්... දින සතරක්... දින පසක්... දින හයක්... දින සතක් මුළුල්ලේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රමවලින් මගෙන් මේ කරුණ විමසුවේ නම්, මම දින සතක් මුළුල්ලේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට විවිධ පද හා ක්‍රම මගින් එය පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි’ කියාය.”

အထ ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ကဠာရခတ္တိယော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မတာ, ဘန္တေ, သာရိပုတ္တေန သီဟနာဒေါ နဒိတော – ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတံ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ပဌမံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, တဿ မေ အဟောသိ ဒန္ဓာယိတတ္တံ. ယတော စ ခေါ မေ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ပဌမံ ပဉှံ အနုမောဒိ, တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ဒိဝသံ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ဒိဝသမ္ပာဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ; ရတ္တိံ စေပိ…ပေ… ရတ္တိန္ဒိဝံ စေပိ မံ ဘဂဝါ…ပေ… ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ…ပေ… တီဏိ… စတ္တာရိ… ပဉ္စ… ဆ… သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပိ မံ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပါဟံ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟီ’’တိ.

එවිට කළාරකත්තිය භික්ෂුව අසුනෙන් නැගී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳ මෙසේ කීවේය – “ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ විසින් මෙබඳු සිංහනාදයක් කරන ලදී – ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මීට පෙර මා සිතා නොසිටි පළමු ප්‍රශ්නය මගෙන් විමසූ සේක. එවිට මට මඳ පැකිලීමක් ඇති විය. ඇවැත්නි, යම් විටක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ පළමු පිළිතුර අනුමෝදන් වූ සේක්ද, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය – ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දවසක් මුළුල්ලේම විවිධ පද හා විවිධ ක්‍රමවලින් මේ කරුණ විමසුවොත්... රාත්‍රියක් මුළුල්ලේම... දහවලත් රාත්‍රියත් මුළුල්ලේම... දින දෙකක්... තුනක්... සතරක්... පසක්... හයක්... දින සතක් මුළුල්ලේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවිධ පද හා ක්‍රම මගින් මගෙන් මේ කරුණ විමසුවොත්, මම දින සතක් මුළුල්ලේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට විවිධ පද හා ක්‍රම මගින් එය පැහැදිලි කර දෙන්නෙමි’ යනුවෙනි.”

‘‘သာ ဟိ, ဘိက္ခု, သာရိပုတ္တဿ ဓမ္မဓာတု သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, ယဿာ ဓမ္မဓာတုယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဒိဝသံ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ဒိဝသမ္ပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ. ရတ္တိံ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, ရတ္တိမ္ပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ…ပေ… ရတ္တိန္ဒိဝံ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, ရတ္တိန္ဒိဝမ္ပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ… ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ… တီဏိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, တီဏိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ [Pg.288] ဗျာကရေယျ… စတ္တာရိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, စတ္တာရိ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ… ပဉ္စ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, ပဉ္စ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ… ဆ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ, ဆ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ… သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ စေပါဟံ သာရိပုတ္တံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျံ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟိ, သတ္တ ရတ္တိန္ဒိဝါနိပိ မေ သာရိပုတ္တော ဧတမတ္ထံ ဗျာကရေယျ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ ပရိယာယေဟီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, සාරිපුත්ත විසින් ඒ ධර්ම ධාතුව මැනවින් අවබෝධ කරගන්නා ලද්දේය. යම් ධර්ම ධාතුවක් මැනවින් අවබෝධ කරගැනීම නිසා, මම සාරිපුත්තගෙන් විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රම මගින් මුළු දවසක් පුරා ඒ කරුණ පිළිබඳව විමසුවහොත්, සාරිපුත්ත ද මට විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රම මගින් මුළු දවසක් පුරාම ඒ කරුණ පැහැදිලි කරන්නේය. මම සාරිපුත්තගෙන් විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රම මගින් මුළු රාත්‍රියක් පුරා ඒ කරුණ විමසුවහොත්, සාරිපුත්ත ද මට මුළු රාත්‍රියක් පුරාම ඒ කරුණ පැහැදිලි කරන්නේය... දහවල් හා රාත්‍රියක් පුරා... දින දෙකක් පුරා... දින තුනක් පුරා... දින හතරක් පුරා... දින පහක් පුරා... දින හයක් පුරා... දින හතක් හා රාත්‍රී හතක් පුරාම විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රම මගින් ඒ කරුණ පිළිබඳව විමසුවහොත්, සාරිපුත්ත ද මට විවිධ පදවලින් හා විවිධ ක්‍රම මගින් මුළු දින හතක් පුරාම ඒ කරුණ පැහැදිලි කරන්නේය.”

၃. ဉာဏဝတ္ထုသုတ္တံ

3. ඥාන වස්තු සූත්‍රය

၃၃. သာဝတ္ထိယံ…ပေ… ‘‘စတုစတ္တာရီသံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဉာဏဝတ္ထူနိ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

33. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, මම නුඹලාට ඥාන වස්තූන් සතළිස් හතරක් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි” යි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක–

‘‘ကတမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စတုစတ္တာရီသံ ဉာဏဝတ္ထူနိ? ဇရာမရဏေ ဉာဏံ, ဇရာမရဏသမုဒယေ ဉာဏံ, ဇရာမရဏနိရောဓေ ဉာဏံ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; ဇာတိယာ ဉာဏံ, ဇာတိသမုဒယေ ဉာဏံ, ဇာတိနိရောဓေ ဉာဏံ, ဇာတိနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; ဘဝေ ဉာဏံ, ဘဝသမုဒယေ ဉာဏံ, ဘဝနိရောဓေ ဉာဏံ, ဘဝနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; ဥပါဒါနေ ဉာဏံ, ဥပါဒါနသမုဒယေ ဉာဏံ, ဥပါဒါနနိရောဓေ ဉာဏံ, ဥပါဒါနနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; တဏှာယ ဉာဏံ, တဏှာသမုဒယေ ဉာဏံ, တဏှာနိရောဓေ ဉာဏံ, တဏှာနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; ဝေဒနာယ ဉာဏံ, ဝေဒနာသမုဒယေ ဉာဏံ, ဝေဒနာနိရောဓေ ဉာဏံ, ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ; ဖဿေ ဉာဏံ…ပေ… သဠာယတနေ ဉာဏံ… နာမရူပေ ဉာဏံ… ဝိညာဏေ ဉာဏံ… သင်္ခါရေသု ဉာဏံ, သင်္ခါရသမုဒယေ ဉာဏံ, သင်္ခါရနိရောဓေ ဉာဏံ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ. ဣမာနိ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, စတုစတ္တာရီသံ ဉာဏဝတ္ထူနိ.

“මහණෙනි, ඒ ඥාන වස්තූන් සතළිස් හතර කුමක්ද? ජරා-මරණය පිළිබඳ ඥානය, ජරා-මරණ සමුදය පිළිබඳ ඥානය, ජරා-මරණ නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, ජරා-මරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; ජාතිය පිළිබඳ ඥානය, ජාති සමුදය පිළිබඳ ඥානය, ජාති නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, ජාති නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; භවය පිළිබඳ ඥානය, භව සමුදය පිළිබඳ ඥානය, භව නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, භව නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; උපාදානය පිළිබඳ ඥානය, උපාදාන සමුදය පිළිබඳ ඥානය, උපාදාන නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, උපාදාන නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; තණ්හාව පිළිබඳ ඥානය, තණ්හා සමුදය පිළිබඳ ඥානය, තණ්හා නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, තණ්හා නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; වේදනාව පිළිබඳ ඥානය, වේදනා සමුදය පිළිබඳ ඥානය, වේදනා නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, වේදනා නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය; ඵස්සය පිළිබඳ ඥානය... සළායතනය පිළිබඳ ඥානය... නාමරූප පිළිබඳ ඥානය... විඤ්ඤාණය පිළිබඳ ඥානය... සංඛාර පිළිබඳ ඥානය, සංඛාර සමුදය පිළිබඳ ඥානය, සංඛාර නිරෝධය පිළිබඳ ඥානය, සංඛාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ ඥානය යන මේවාය. මහණෙනි, මේවා ඥාන වස්තූන් සතළිස් හතර යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇရာ ဇီရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ [Pg.289] ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော, အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ. ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ ဘေဒေါ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ မရဏံ. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ, ဣဒဉ္စ မရဏံ; ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ.

“මහණෙනි, ජරා-මරණය යනු කුමක්ද? ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව වර්ගයන්හි යම් දිරායෑමක්, ජරාවට පත්වීමක්, දත් කැඩීමක්, කෙස් පැසීමක්, සම රැළි වැටීමක්, ආයුෂ පිරිහීමක්, ඉන්ද්‍රියයන් මෝරා යෑමක් ඇද්ද, මෙය ‘ජරාව’ යැයි කියනු ලැබේ. ඒ ඒ සත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ව වර්ගයන්ගෙන් යම් චුත වීමක්, බැහැර වීමක්, බිඳී යෑමක්, අතුරුදහන් වීමක්, මාරක මරණයක්, කාලක්‍රියාවක්, ස්කන්ධයන්ගේ බිඳීමක්, දේහය අත්හැර දැමීමක් ඇද්ද, මෙය ‘මරණය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මේ මරණය ද යන දෙකම ‘ජරා-මරණ’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ဇာတိသမုဒယာ ဇရာမရဏသမုဒယော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော; အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

“ජාතිය ඇතිවීමෙන් ජරා-මරණ ඇතිවේ; ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා-මරණ නිරුද්ධ වේ; මෙම ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ජරා-මරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව වෙයි. එනම්– සම්මා දිට්ඨි... සම්මා සමාධි යනුයි.”

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ ဇရာမရဏံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, ဣဒမဿ ဓမ္မေ ဉာဏံ. သော ဣမိနာ ဓမ္မေန ဒိဋ္ဌေန ဝိဒိတေန အကာလိကေန ပတ္တေန ပရိယောဂါဠှေန အတီတာနာဂတေန ယံ နေတိ.

“මහණෙනි, යම් කලක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ ජරා-මරණය දනීද, මෙසේ ජරා-මරණ සමුදය දනීද, මෙසේ ජරා-මරණ නිරෝධය දනීද, මෙසේ ජරා-මරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දනීද, මෙය ඔහුගේ ධර්මය පිළිබඳ ඥානය වෙයි. හෙතෙම දකින ලද, අවබෝධ කරන ලද, අකාලික වූ, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද, ප්‍රඥාවෙන් බැසගන්නා ලද මෙම ධර්මය මගින්, අතීතය හා අනාගතය පිළිබඳව ද මෙසේමයැයි නය (ක්‍රමය) පමුණුවයි.”

‘‘ယေ ခေါ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ အဗ္ဘညံသု, ဇရာမရဏသမုဒယံ အဗ္ဘညံသု, ဇရာမရဏနိရောဓံ အဗ္ဘညံသု, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညံသု, သဗ္ဗေ တေ ဧဝမေဝ အဗ္ဘညံသု, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ.

‘‘අතීත කාලයෙහි යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් ජරා මරණය මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, ජරා මරණ සමුදය මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, ජරා මරණ නිරෝධය මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, ජරා මරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, ඒ සියලු දෙනාම දැන් මේ මොහොතේ මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයටම ඒ දේ මැනවින් අවබෝධ කළහ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ အဘိဇာနိဿန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ အဘိဇာနိဿန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ အဘိဇာနိဿန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဘိဇာနိဿန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဧဝမေဝ အဘိဇာနိဿန္တိ, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟီတိ. ဣဒမဿ အနွယေ ဉာဏံ.

‘‘මතු අනාගත කාලයෙහි යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් ජරා මරණය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, ජරා මරණ සමුදය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, ජරා මරණ නිරෝධය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, ජරා මරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, ඒ සියලු දෙනාම දැන් මේ මොහොතේ මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයටම එය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහ. මෙය ඔහුගේ අන්වය ඥානය (අනුමාන ඥානය) වේ.

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ ပရိယောဒါတာနိ – ဓမ္မေ ဉာဏဉ္စ အနွယေ ဉာဏဉ္စ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီတိ.

‘‘මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ ඥාන දෙකම, එනම් ධර්ම ඥානය සහ අන්වය ඥානය යන දෙක පිරිසිදු වේ ද, නිර්මල වේ ද; මහණෙනි, එකල්හි ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, නිවැරදි දැක්මෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, මේ සද්ධර්මයට පැමිණියෙකැයි ද, මේ සද්ධර්මය දකින්නෙකැයි ද, ශෛක්ෂ්‍ය ඥානයෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, ශෛක්ෂ්‍ය විද්‍යාවෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, ධර්ම සෝතයට (මාර්ගයට) පැමිණියෙකැයි ද, තියුණු ප්‍රඥාව ඇති ආර්යයෙකැයි ද, අමෘත ද්වාරය (නිවන) අභියසට පැමිණ සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ.

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ…ပေ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝေါ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနံ… ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ တဏှာ… ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဒနာ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿော… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဠာယတနံ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, နာမရူပံ [Pg.290]… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ… ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ? တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ – ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသင်္ခါရော, စိတ္တသင်္ခါရောတိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ.

‘‘මහණෙනි, ජාතිය යනු කවරේ ද? ...පෙ... භවය යනු කවරේ ද? ... උපාදානය යනු කවරේ ද? ... තණ්හාව යනු කවරේ ද? ... වේදනාව යනු කවරේ ද? ... ඵස්සය යනු කවරේ ද? ... සළායතනය යනු කවරේ ද? ... නාමරූප යනු කවරේ ද? ... විඤ්ඤාණය යනු කවරේ ද? ... මහණෙනි, සංස්කාර යනු කවරේ ද? මහණෙනි, මේ සංස්කාර තුනකි. එනම්: කාය සංස්කාරය, වචී සංස්කාරය සහ චිත්ත සංස්කාරය යි. මහණෙනි, මේවා සංස්කාරයෝ යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ သင်္ခါရသမုဒယော; အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ.

‘‘අවිද්‍යාව ඇතිවීමෙන් සංස්කාර ඇති වේ; අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ; මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව වෙයි. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය ...පෙ... සම්මා සමාධිය යි.

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ သင်္ခါရေ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သင်္ခါရသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သင်္ခါရနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ, ဣဒမဿ ဓမ္မေ ဉာဏံ. သော ဣမိနာ ဓမ္မေန ဒိဋ္ဌေန ဝိဒိတေန အကာလိကေန ပတ္တေန ပရိယောဂါဠှေန အတီတာနာဂတေန ယံ နေတိ.

‘‘මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ සංස්කාරයන් දන්නේ ද, මෙසේ සංස්කාර සමුදය දන්නේ ද, මෙසේ සංස්කාර නිරෝධය දන්නේ ද, මෙසේ සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව දන්නේ ද, මෙය ඔහුගේ ධර්ම ඥානයයි. ඔහු දක්නා ලද, අවබෝධ කරගන්නා ලද, අකාලික වූ, සාක්ෂාත් කරන ලද, ප්‍රඥාවෙන් විනිවිද දකින ලද මේ ධර්මය මඟින් අතීතයට හා අනාගතයට නය මෙහෙයවයි (අනුමාන කරයි).

‘‘ယေ ခေါ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သင်္ခါရေ အဗ္ဘညံသု, သင်္ခါရသမုဒယံ အဗ္ဘညံသု, သင်္ခါရနိရောဓံ အဗ္ဘညံသု, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညံသု, သဗ္ဗေ တေ ဧဝမေဝ အဗ္ဘညံသု, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ.

‘‘අතීත කාලයෙහි යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් සංස්කාරයන් මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, සංස්කාර සමුදය මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, සංස්කාර නිරෝධය මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව මැනවින් අවබෝධ කළාහු ද, ඒ සියලු දෙනාම දැන් මේ මොහොතේ මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයටම ඒ දේ අවබෝධ කළහ.

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သင်္ခါရေ အဘိဇာနိဿန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ အဘိဇာနိဿန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ အဘိဇာနိဿန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဘိဇာနိဿန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဧဝမေဝ အဘိဇာနိဿန္တိ, သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ. ဣဒမဿ အနွယေ ဉာဏံ.

‘‘මතු අනාගත කාලයෙහි යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් සංස්කාරයන් මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, සංස්කාර සමුදය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, සංස්කාර නිරෝධය මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, සංස්කාර නිරෝධගාමිනී පටිපදාව මැනවින් අවබෝධ කරන්නාහු ද, ඒ සියලු දෙනාම දැන් මේ මොහොතේ මා අවබෝධ කරගෙන ඇති ආකාරයටම එය අවබෝධ කරන්නාහ. මෙය ඔහුගේ අන්වය ඥානයයි.

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ ပရိယောဒါတာနိ – ဓမ္မေ ဉာဏဉ္စ အနွယေ ဉာဏဉ္စ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီ’’တိ. တတိယံ.

‘‘මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ ඥාන දෙකම, එනම් ධර්ම ඥානය සහ අන්වය ඥානය පිරිසිදු වේ ද, නිර්මල වේ ද; මහණෙනි, එකල්හි ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා දෘෂ්ටි සම්පන්න වූවෙකැයි ද, දර්ශන සම්පන්න වූවෙකැයි ද, මේ සද්ධර්මයට පැමිණියෙකැයි ද, මේ සද්ධර්මය දකින්නෙකැයි ද, ශෛක්ෂ්‍ය ඥානයෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, ශෛක්ෂ්‍ය විද්‍යාවෙන් යුක්ත වූවෙකැයි ද, ධර්ම සෝතයට පැමිණියෙකැයි ද, තියුණු ප්‍රඥාව ඇති ආර්යයෙකැයි ද, අමෘත ද්වාරය අභියස සිටින්නෙකැයි ද කියනු ලැබේ. (තුන්වන සූත්‍රයයි.)

၄. ဒုတိယဉာဏဝတ္ထုသုတ္တံ

4. දෙවන ඥාණවත්ථු සූත්‍රය

၃၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သတ္တသတ္တရိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဉာဏဝတ္ထူနိ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

34. සැවැත් නුවරදීය... ‘‘මහණෙනි, මම තොපට ඥාන වස්තූන් හැත්තෑ හතක් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි'' යි (වදාළ සේක). ''එසේය ස්වාමීනි'' යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘ကတမာနိ[Pg.291], ဘိက္ခဝေ, သတ္တသတ္တရိ ဉာဏဝတ္ထူနိ? ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ; အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ; အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ; အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏံ; ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ တမ္ပိ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏံ.

‘‘මහණෙනි, ඒ හැත්තෑ හතක් වූ ඥාන වස්තූන් කවරේ ද? 'ජාතිය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ජරා මරණ ඇති වේ' යන ඥානය යි; 'ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නැත' යන ඥානය යි; 'අතීත කාලයෙහි ද ජාතිය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ජරා මරණ ඇති විය' යන ඥානය යි; 'අතීතයෙහි ද ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නොවී ය' යන ඥානය යි; 'අනාගත කාලයෙහි ද ජාතිය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ජරා මරණ ඇති වන්නේ ය' යන ඥානය යි; 'අනාගතයෙහි ද ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නොවන්නේ ය' යන ඥානය යි; ඔහුගේ ඒ යම් ධර්මස්ථිති ඥානයක් ඇද්ද, එය ද ක්ෂය වන සුළු ය, වැය වන සුළු ය, නොඇලෙන සුළු ය, නිරුද්ධ වන සුළු ය යන ඥානය යි.

‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ဉာဏံ…ပေ… ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဉာဏံ… တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ ဉာဏံ… ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ ဉာဏံ… ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ဉာဏံ… သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဉာဏံ… နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ ဉာဏံ… ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဉာဏံ… သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဉာဏံ; အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ; အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ; အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ, အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ ဉာဏံ; ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ တမ္ပိ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ဉာဏံ. ဣမာနိ ဝုစ္စန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တသတ္တရိ ဉာဏဝတ္ထူနီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ඇතිවේය යන ඥානය...පෙ... උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ඇතිවේය යන ඥානය, තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ඇතිවේය යන ඥානය, වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ඇතිවේය යන ඥානය, ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇතිවේය යන ඥානය, සළායතනය ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය ඇතිවේය යන ඥානය, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය ඇතිවේය යන ඥානය, විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ඇතිවේය යන ඥානය, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ඇතිවේය යන ඥානය; අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇතිවේය යන ඥානය, අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර නැත යන ඥානය; අතීත කාලයෙහි ද අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇතිවිය යන ඥානය, අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර නොවීය යන ඥානය; අනාගත කාලයෙහි ද අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇතිවන්නේය යන ඥානය, අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර නොවන්නේය යන ඥානය; ඔහුගේ එම ධර්මස්ථිති ඥානය ද ක්ෂය වන සුළුය, වැනසෙන සුළුය, විරාග වන සුළුය, නිරුද්ධ වන සුළුය යන ඥානයයි. මහණෙනි, මේවා හැත්තෑ හතක් වූ ඥාන වස්තූහු යැයි කියනු ලැබේ.” සතරවන සූත්‍රයයි.

၅. အဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တံ

5. අවිජ්ජාපච්චය සූත්‍රය

၃၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ကတမံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဇရာမရဏံ, ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏ’န္တိ? ‘နော ကလ္လော ပဉှော’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘ကတမံ ဇရာမရဏံ, ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏ’န္တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ‘အညံ ဇရာမရဏံ အညဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏ’န္တိ, ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခု, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

35. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇතිවෙයි; සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ඇතිවෙයි...පෙ... මෙසේ මේ සියලු දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, ජරා මරණය යනු කුමක්ද? මේ ජරා මරණය කාහට අයත්ද?” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණ, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ. මහණ, යමෙක් ‘ජරා මරණය යනු කුමක්ද, කාහට මේ ජරා මරණය අයත්ද?’ කියා පවසයි නම්, හෝ යමෙක් ‘ජරා මරණය අනෙකකි, ජරා මරණය අයත් පුද්ගලයා අනෙකකි’ කියා පවසයි නම්, මේ ප්‍රකාශ දෙකම අර්ථයෙන් එකමය, ව්‍යඤ්ජනයෙන් පමණක් වෙනස්ය. මහණ, ‘ජීවය (ආත්මය) එයමය, ශරීරය එයමය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් (ශාසනික පිළිවෙතක්) නැත. මහණ, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි ද බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත. මහණ, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති – ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණය ඇතිවෙයි.’”

‘‘ကတမာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဇာတိ, ကဿ စ ပနာယံ ဇာတီ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘‘‘ကတမာ ဇာတိ, ကဿ စ ပနာယံ ဇာတီ’တိ ဣတိ [Pg.292] ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ‘အညာ ဇာတိ အညဿ စ ပနာယံ ဇာတီ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခု, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’’တိ.

“ස්වාමීනී, ජාතිය යනු කුමක්ද? මේ ජාතිය කාහට අයත්ද?” “මහණ, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණ, යමෙක් ‘ජාතිය යනු කුමක්ද, කාහට මේ ජාතිය අයත්ද?’ කියා පවසයි නම්, හෝ යමෙක් ‘ජාතිය අනෙකකි, ජාතිය අයත් පුද්ගලයා අනෙකකි’ කියා පවසයි නම්, මේ ප්‍රකාශ දෙකම අර්ථයෙන් එකමය, ව්‍යඤ්ජනයෙන් පමණක් වෙනස්ය. මහණ, ‘ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත. මහණ, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි ද බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත. මහණ, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති – ‘භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ඇතිවෙයි.’”

‘‘ကတမော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘဝေါ, ကဿ စ ပနာယံ ဘဝေါ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘‘‘ကတမော ဘဝေါ, ကဿ စ ပနာယံ ဘဝေါ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ‘အညော ဘဝေါ အညဿ စ ပနာယံ ဘဝေါ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ; အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခု, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’တိ…ပေ… ‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ… ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ… ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ… သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ… နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ… ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ… သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

“ස්වාමීනී, භවය යනු කුමක්ද? මේ භවය කාහට අයත්ද?” “මහණ, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණ, යමෙක් ‘භවය යනු කුමක්ද, කාහට මේ භවය අයත්ද?’ කියා පවසයි නම්, හෝ යමෙක් ‘භවය අනෙකකි, භවය අයත් පුද්ගලයා අනෙකකි’ කියා පවසයි නම්, මේ ප්‍රකාශ දෙකම අර්ථයෙන් එකමය, ව්‍යඤ්ජනයෙන් පමණක් වෙනස්ය. මහණ, ‘ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත; මහණ, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි ද බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත. මහණ, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති – ‘උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ඇතිවෙයි’...පෙ... ‘තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ඇතිවෙයි... වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ඇතිවෙයි... ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ඇතිවෙයි... සළායතනය ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය ඇතිවෙයි... නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය ඇතිවෙයි... විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ඇතිවෙයි... සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ඇතිවෙයි.’”

‘‘ကတမေ နု ခေါ, ဘန္တေ, သင်္ခါရာ, ကဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’’တိ? ‘‘နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ, ‘‘‘ကတမေ သင်္ခါရာ ကဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ‘အညေ သင်္ခါရာ အညဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခု, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ; အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခု, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“ස්වාමීනී, සංස්කාර යනු කුමක්ද? මේ සංස්කාර කාහට අයත්ද?” “මහණ, එය නිවැරදි ප්‍රශ්නයක් නොවේ” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණ, යමෙක් ‘සංස්කාර යනු කුමක්ද, කාහට මේ සංස්කාර අයත්ද?’ කියා පවසයි නම්, හෝ යමෙක් ‘සංස්කාර අනෙකකි, සංස්කාර අයත් පුද්ගලයා අනෙකකි’ කියා පවසයි නම්, මේ ප්‍රකාශ දෙකම අර්ථයෙන් එකමය, ව්‍යඤ්ජනයෙන් පමණක් වෙනස්ය. මහණ, ‘ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත; මහණ, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි ද බ්‍රහ්මචර්යාවාසයක් නැත. මහණ, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති – ‘අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ඇතිවෙයි.’”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, ဘိက္ခု, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ‘ကတမံ ဇရာမရဏံ, ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇရာမရဏံ, အညဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏံ’ ဣတိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ. သဗ္ဗာနိဿ တာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝင်္ကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာနိ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, 'ජරා මරණය යනු කුමක්ද? මේ ජරා මරණය කාහටද?' කියා හෝ, 'ජරා මරණය එකකි, එය අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා හෝ, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා හෝ යම්කිසි දෘෂ්ටි විසූකයන් (කටු වැනි ඇද පැවතුම්), දෘෂ්ටි විරෝධයන් හෝ දෘෂ්ටි සැලීම් පවතීද, ඒ සියල්ල ඔහුගෙන් ප්‍රහීණ වේ, මුලින්ම සිඳ දැමුණේ වෙයි, සිඳ දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරනු ලැබුවේ වෙයි, නැවත නොපවතින තත්ත්වයට පත් වේ, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වේ.”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ [Pg.293] တွေဝ, ဘိက္ခု, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ‘ကတမာ ဇာတိ, ကဿ စ ပနာယံ ဇာတိ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညာ ဇာတိ, အညဿ စ ပနာယံ ဇာတိ’ ဣတိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ. သဗ္ဗာနိဿ တာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝင်္ကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာနိ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, 'ජාතිය යනු කුමක්ද? මේ ජාතිය කාහටද?' කියා හෝ, 'ජාතිය එකකි, එය අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා හෝ, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා හෝ යම්කිසි දෘෂ්ටි විසූකයන්, දෘෂ්ටි විරෝධයන් හෝ දෘෂ්ටි සැලීම් පවතීද, ඒ සියල්ල ඔහුගෙන් ප්‍රහීණ වේ, මුලින්ම සිඳ දැමුණේ වෙයි, සිඳ දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරනු ලැබුවේ වෙයි, නැවත නොපවතින තත්ත්වයට පත් වේ, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වේ.”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, ဘိက္ခု, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ကတမော ဘဝေါ…ပေ… ကတမံ ဥပါဒါနံ… ကတမာ တဏှာ… ကတမာ ဝေဒနာ… ကတမော ဖဿော… ကတမံ သဠာယတနံ… ကတမံ နာမရူပံ… ကတမံ ဝိညာဏံ…ပေ….

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, යම්කිසි දෘෂ්ටි විසූකයන්, දෘෂ්ටි විරෝධයන් හෝ දෘෂ්ටි සැලීම් පවතීද, එනම්: 'භවය යනු කුමක්ද?...පෙ... උපාදානය යනු කුමක්ද?... තණ්හාව යනු කුමක්ද?... වේදනාව යනු කුමක්ද?... ඵස්සය යනු කුමක්ද?... සළායතනය යනු කුමක්ද?... නාමරූප යනු කුමක්ද?... විඤ්ඤාණය යනු කුමක්ද?' කියා පවතින ඒ සියල්ල ප්‍රහීණ වේ...පෙ...”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, ဘိက္ခု, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ‘ကတမေ သင်္ခါရာ, ကဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညေ သင်္ခါရာ, အညဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’ ဣတိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ, အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ. သဗ္ဗာနိဿ တာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝင်္ကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာနီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, 'සංස්කාර යනු මොනවාද? මේ සංස්කාර කාහටද?' කියා හෝ, 'සංස්කාර එකකි, ඒවා අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා හෝ, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා හෝ යම්කිසි දෘෂ්ටි විසූකයන්, දෘෂ්ටි විරෝධයන් හෝ දෘෂ්ටි සැලීම් පවතීද, ඒ සියල්ල ඔහුගෙන් ප්‍රහීණ වේ, මුලින්ම සිඳ දැමුණේ වෙයි, සිඳ දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරනු ලැබුවේ වෙයි, නැවත නොපවතින තත්ත්වයට පත් වේ, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වේ.” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. ဒုတိယအဝိဇ္ဇာပစ္စယသုတ္တံ

6. දෙවන අවිජ්ජාපච්චය සූත්‍රය

၃၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

36. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වේ...පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක්ඛස්කන්ධයේ හටගැනීම වේ.”

‘‘‘ကတမံ ဇရာမရဏံ, ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏ’န္တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဝဒေယျ, ‘အညံ ဇရာမရဏံ, အညဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏ’န္တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

“මහණෙනි, 'ජරා මරණය යනු කුමක්ද? මේ ජරා මරණය කාහටද?' කියා හෝ යමෙක් පවසන්නේ නම්, මහණෙනි, 'ජරා මරණය එකකි, එය අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ යමෙක් පවසන්නේ නම්, මේ කරුණු දෙකෙහිම අර්ථය එකමය, ශබ්දය පමණක් වෙනස්ය. මහණෙනි, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා දෘෂ්ටියක් ඇති කල්හි, බ්‍රහ්මචර්යාව (ශාසනික පිළිවෙත) වාසය කිරීමක් සිදු නොවේ. මහණෙනි, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා දෘෂ්ටියක් ඇති කල්හිද බ්‍රහ්මචර්යාව වාසය කිරීමක් සිදු නොවේ. මහණෙනි, මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ තථාගතයන් වහන්සේ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති: 'ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණය වේ' යනුවෙනි.”

‘‘ကတမာ [Pg.294] ဇာတိ…ပေ… ကတမော ဘဝေါ… ကတမံ ဥပါဒါနံ… ကတမာ တဏှာ… ကတမာ ဝေဒနာ… ကတမော ဖဿော… ကတမံ သဠာယတနံ… ကတမံ နာမရူပံ… ကတမံ ဝိညာဏံ… ကတမေ သင်္ခါရာ, ကဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာတိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဝဒေယျ, ‘အညေ သင်္ခါရာ အညဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’တိ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဝဒေယျ, ဥဘယမေတံ ဧကတ္ထံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ. ဧတေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“ජාතිය යනු කුමක්ද?...පෙ... භවය... උපාදානය... තණ්හාව... වේදනාව... ඵස්සය... සළායතනය... නාමරූප... විඤ්ඤාණය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, 'සංස්කාර යනු මොනවාද? මේ සංස්කාර කාහටද?' කියා හෝ යමෙක් පවසන්නේ නම්, 'සංස්කාර එකකි, ඒවා අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ යමෙක් පවසන්නේ නම්, මේ කරුණු දෙකෙහිම අර්ථය එකමය, ශබ්දය පමණක් වෙනස්ය. මහණෙනි, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා දෘෂ්ටියක් ඇති කල්හි, බ්‍රහ්මචර්යාව වාසය කිරීමක් සිදු නොවේ. මහණෙනි, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා දෘෂ්ටියක් ඇති කල්හිද බ්‍රහ්මචර්යාව වාසය කිරීමක් සිදු නොවේ. මහණෙනි, මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ තථාගතයන් වහන්සේ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති: 'අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති' යනුවෙනි.”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ‘ကတမံ ဇရာမရဏံ, ကဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇရာမရဏံ, အညဿ စ ပနိဒံ ဇရာမရဏံ’ ဣတိ ဝါ, ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ, အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ. သဗ္ဗာနိဿ တာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝင်္ကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာနိ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, 'ජරා මරණය යනු කුමක්ද? මේ ජරා මරණය කාහටද?' කියා හෝ, 'ජරා මරණය එකකි, එය අයිති පුද්ගලයා අනෙකකි' කියා හෝ, 'එම ජීවයම ශරීරයයි' කියා හෝ, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි' කියා හෝ යම්කිසි දෘෂ්ටි විසූකයන්, දෘෂ්ටි විරෝධයන් හෝ දෘෂ්ටි සැලීම් පවතීද, ඒ සියල්ල ඔහුගෙන් ප්‍රහීණ වේ, මුලින්ම සිඳ දැමුණේ වෙයි, සිඳ දැමූ තල් කඳක් මෙන් කරනු ලැබුවේ වෙයි, නැවත නොපවතින තත්ත්වයට පත් වේ, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වේ.”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ယာနိဿ တာနိ ဝိသူကာယိကာနိ ဝိသေဝိတာနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ကာနိစိ ကာနိစိ. ကတမာ ဇာတိ…ပေ… ကတမော ဘဝေါ… ကတမံ ဥပါဒါနံ… ကတမာ တဏှာ… ကတမာ ဝေဒနာ… ကတမော ဖဿော… ကတမံ သဠာယတနံ… ကတမံ နာမရူပံ… ကတမံ ဝိညာဏံ… ‘ကတမေ သင်္ခါရာ, ကဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညေ သင်္ခါရာ, အညဿ စ ပနိမေ သင်္ခါရာ’ ဣတိ ဝါ; ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ, ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရံ’ ဣတိ ဝါ. သဗ္ဗာနိဿ တာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝင်္ကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာနီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇල්මෙන් නිරුද්ධ වීමෙන්, යම් ඒ දෘෂ්ටි විකෘති වීම්, දෘෂ්ටි සෙවීම්, දෘෂ්ටි සැලීම් ආදී යම් කිසි මිත්‍යා දෘෂ්ටි වෙත්ද - ජාතිය කුමක්ද... භවය කුමක්ද... උපාදානය කුමක්ද... තණ්හාව කුමක්ද... වේදනාව කුමක්ද... ස්පර්ශය කුමක්ද... සළායතනය කුමක්ද... නාමරූප කුමක්ද... විඤ්ඤාණය කුමක්ද... ‘සංස්කාරයෝ කවරහුද, මේ සංස්කාරයෝ කාගේද’ කියා හෝ, ‘සංස්කාරයෝ වෙනත් දෙයකි, මේ සංස්කාරයෝ වෙනත් අයෙකුගේය’ කියා හෝ; ‘එම ජීවය එම ශරීරයමය’ කියා හෝ, ‘ජීවය වෙනකකි, ශරීරය වෙනකකි’ කියා හෝ පවතින ඒ සියලු දෘෂ්ටීහු ඔහු විසින් ප්‍රහීණ කරනු ලැබෙත්, මුල් සිඳ දමනු ලැබෙත්, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරනු ලැබෙත්, අභාවයට පමුණුවනු ලැබෙත්, මතු නූපදින ස්වභාවයට පමුණුවනු ලැබෙත්.” (හයවැන්නයි).

၇. နတုမှသုတ္တံ

7. නතුම්හ සූත්‍රය

၃၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘နာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကာယော တုမှာကံ နပိ အညေသံ. ပုရာဏမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတံ ဝေဒနိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ’’.

37. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, මේ ශරීරය නුඹලාගේ නොවේ, අන්‍යයන්ගේද නොවේ. මහණෙනි, මේ ශරීරය පූර්ව කර්මයන් නිසා හටගත්, සකස් කරන ලද, චේතනාවෙන් ජනිත කළ, විඳිය යුතු දෙයක් ලෙස දත යුතුය.”

‘‘တတြ [Pg.295] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒညေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ, ယဒိဒံ – အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ. သတ္တမံ.

“මහණෙනි, එහිදී ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා පටිච්චසමුප්පාදයම මනා කොට නුවණින් මෙනෙහි කරයි - ‘මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙහි ඉපදීමෙන් මෙය උපදී; මෙය නැති කල්හි මෙය සිදු නොවේ, මෙහි නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම් - අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි...ප... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි රහිතව නොඇල්මෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණ නිරුද්ධ වෙයි...ප... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම වෙයි.’” (හත්වැන්නයි).

၈. စေတနာသုတ္တံ

8. චේතනා සූත්‍රය

၃၈. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ ယဉ္စ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

38. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, යමක් චේතනා කරයිද, යමක් සැලසුම් කරයිද, යමක් අනුශය වශයෙන් පවතීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණ ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීම වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටි කල්හි, වර්ධනය වූ කල්හි, මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම වෙයි. මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම ඇති කල්හි, අනාගතයෙහි ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි.”

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ နော စေ ပကပ္ပေတိ, အထ စေ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“මහණෙනි, ඉදින් චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, එහෙත් අනුශය වශයෙන් පවතීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණ ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීම වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටි කල්හි, වර්ධනය වූ කල්හි, මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම වෙයි. මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම ඇති කල්හි, අනාගතයෙහි ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි.”

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နော စေဝ စေတေတိ နော စ ပကပ္ပေတိ နော စ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ အသတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ န ဟောတိ. တဒပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ အဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အသတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, අනුශය වශයෙන්ද නොපවතීද, එවිට විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් නොවෙයි. අරමුණ නැති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීමක් නොවෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය නොපිහිටි කල්හි, වර්ධනය නොවූ කල්හි, මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම සිදු නොවෙයි. මතු පුනර්භවයක් ඇතිවීම නැති කල්හි, අනාගතයෙහි ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම වෙයි.” (අටවැන්නයි).

၉. ဒုတိယစေတနာသုတ္တံ

9. දෙවන චේතනා සූත්‍රය

၃၉. သာဝတ္ထိယံ [Pg.296] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ ယဉ္စ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ; သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော; ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ…ပေ… တဏှာ… ဥပါဒါနံ… ဘဝေါ… ဇာတိ… ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

39. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, යමක් චේතනා කරයිද, යමක් සැලසුම් කරයිද, යමක් අනුශය වශයෙන් පවතීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණ ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීම වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටි කල්හි, වර්ධනය වූ කල්හි, නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම වෙයි. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනයද; සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශයද; ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාවද...ප... තණ්හාව... උපාදානය... භවය... ජාතිය... ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි.”

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ နော စေ ပကပ္ပေတိ, အထ စေ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“මහණෙනි, ඉදින් චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, එහෙත් අනුශය වශයෙන් පවතීද, මෙය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණ ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීම වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටි කල්හි, වර්ධනය වූ කල්හි, නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම වෙයි. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය...ප... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි.”

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နော စေဝ စေတေတိ နော စ ပကပ္ပေတိ နော စ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ အသတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ န ဟောတိ. တဒပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ အဝိရူဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ. နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, අනුශය වශයෙන්ද නොපවතීද, එවිට විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් නොවෙයි. අරමුණ නැති කල්හි විඤ්ඤාණයාගේ පිහිටීමක් නොවෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය නොපිහිටි කල්හි, වර්ධනය නොවූ කල්හි, නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම සිදු නොවෙයි. නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධ වෙයි...ප... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම වෙයි.” (නවවැන්නයි).

၁၀. တတိယစေတနာသုတ္တံ

10. තෙවන චේතනා සූත්‍රය

၄၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ ယဉ္စ အနုသေတိ အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နတိ ဟောတိ. နတိယာ သတိ အာဂတိဂတိ ဟောတိ. အာဂတိဂတိယာ သတိ စုတူပပါတော ဟောတိ. စုတူပပါတေ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

40. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩවසන සේක)... 'මහණෙනි, යමෙකු (කර්ම) සේතනා කරයිද, යමක් සැලසුම් කරයිද, යම් අනුසයක් (කෙලෙස් නිදන්ගත ස්වභාවයක්) පවතීද, එය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය පිහිටීම සිදුවෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩුණු කල්හි (තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත) නැමීම ඇතිවෙයි. නැමීමක් ඇති කල්හි ඒම හා යෑම (නැවත උප්පත්තිය කරා යාම) ඇතිවෙයි. ඒම හා යෑම ඇති කල්හි චුතිය හා උප්පත්තිය සිදුවෙයි. චුතිය හා උප්පත්තිය ඇති කල්හි මතු කාලයෙහි ජාති, ජරා, මරණ ද, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ ද හටගනිති. මෙලෙසින් මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි'.

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ နော စေ ပကပ္ပေတိ အထ စေ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ. တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နတိ ဟောတိ. နတိယာ [Pg.297] သတိ အာဂတိဂတိ ဟောတိ. အာဂတိဂတိယာ သတိ စုတူပပါတော ဟောတိ. စုတူပပါတေ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

'මහණෙනි, ඉදින් යමෙකු චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, එතකුදු වුවත් යම් අනුසයක් පවතීද, එයද විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් වෙයි. අරමුණක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය පිහිටීම සිදුවෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩුණු කල්හි නැමීම ඇතිවෙයි. නැමීම ඇති කල්හි ඒම හා යෑම ඇතිවෙයි. ඒම හා යෑම ඇති කල්හි චුතිය හා උප්පත්තිය සිදුවෙයි. චුතිය හා උප්පත්තිය ඇති කල්හි මතු කාලයෙහි ජාති, ජරා, මරණ ද, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ ද හටගනිති. මෙලෙසින් මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි'.

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နော စေဝ စေတေတိ နော စ ပကပ္ပေတိ နော စ အနုသေတိ, အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. အာရမ္မဏေ အသတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ န ဟောတိ. တဒပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ အဝိရူဠှေ နတိ န ဟောတိ. နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ. အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ. စုတူပပါတေ အသတိ အာယတိံ ဇာတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဒသမံ.

'මහණෙනි, යම් විටක චේතනා නොකරයිද, සැලසුම් නොකරයිද, අනුසයකුත් නොපවතීද, එකල්හි එය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්ම පිණිස අරමුණක් නොවේ. අරමුණක් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය පිහිටීමක් සිදුනොවේ. ඒ විඤ්ඤාණය නොපිහිටා නොවැඩුණු කල්හි නැමීමක් ඇති නොවේ. නැමීමක් නැති කල්හි ඒම හා යෑම සිදුනොවේ. ඒම හා යෑම නැති කල්හි චුතිය හා උප්පත්තිය සිදුනොවේ. චුතිය හා උප්පත්තිය නැති කල්හි මතු කාලයෙහි ජාති, ජරා, මරණ ද, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ ද නිරුද්ධ වෙති. මෙලෙසින් මේ සමස්ත දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි' යනුවෙන් වදාළ සේක. දසවැනි සූත්‍රයයි.

ကဠာရခတ္တိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

සතරවැනි කළාරඛත්තිය වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

ဘူတမိဒံ ကဠာရဉ္စ, ဒုဝေ စ ဉာဏဝတ္ထူနိ;

အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ စ ဒွေ, နတုမှာ စေတနာ တယောတိ.

භූතමිදං සූත්‍රය, කළාර සූත්‍රය, ඤාණවත්ථු සූත්‍ර දෙක ද, අවිජ්ජාපච්චයා සූත්‍ර දෙක ද, න තුම්හාක සූත්‍ර දෙක ද, චේතනා සූත්‍ර තුන ද යනුවෙන් (මෙහි සූත්‍ර එකොළසකි).

၅. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

5. 5. ගහපති වර්ගය

၁. ပဉ္စဝေရဘယသုတ္တံ

1. 1. පංචවේරභය සූත්‍රය

၄၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

41. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වැඩවසන සේක. එකල්හි අනේපිඬු සිටුතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් අනේපිඬු සිටුතුමාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ယတော ခေါ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကဿ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ, စတူဟိ စ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, အရိယော စဿ ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ, သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော’’’တိ.

'ගෘහපතිය, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ පස්වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් සංසිඳී පවතීද, සෝවාන් වීමේ අංග සතරකින් යුක්ත වන්නේ වෙයිද, ආර්ය වූ (පටිච්චසමුප්පාද) න්‍යාය ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද්දේ, මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වෙයිද, ඔහුට රිසි නම් තමා විසින්ම තමා ගැන මෙසේ ප්‍රකාශ කළ හැකිය: "මම නිරයෙන් මිදුණෙක් වෙමි, තිරිසන් යෝනියෙන් මිදුණෙක් වෙමි, ප්‍රේත ලෝකයෙන් මිදුණෙක් වෙමි, අපාය-දුග්ගති-විනිපාතයන්ගෙන් මිදුණෙක් වෙමි. මම සෝවාන් වූවෙක් වෙමි, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෙක් වෙමි, (සම්බෝධිය පිණිස) නියත වූ, සම්බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෙක් වෙමි" යනුවෙනි'.

‘‘ကတမာနိ [Pg.298] ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ? ယံ, ဂဟပတိ, ပါဏာတိပါတီ ပါဏာတိပါတပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ, ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ.

'සංසිඳී ගිය පස්වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් කවරේ ද? ගෘහපතිය, ප්‍රණාතපාතය කරන්නා වූ තැනැත්තා සතුන් මැරීම හේතුවෙන් මෙලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, පරලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, මානසික වූ දුක් දෝමනස්සයන් ද අත්විඳියි. ප්‍රණාතපාතයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ බිය හා වෛරයන් මෙසේ සංසිඳී ගියේ වෙයි.'

‘‘ယံ, ဂဟပတိ, အဒိန္နာဒါယီ အဒိန္နာဒါနပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ.

'ගෘහපතිය, අදින්නාදානය කරන්නා වූ තැනැත්තා අදින්නාදානය හේතුවෙන් මෙලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, පරලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, මානසික වූ දුක් දෝමනස්සයන් ද අත්විඳියි. අදින්නාදානයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ බිය හා වෛරයන් මෙසේ සංසිඳී ගියේ වෙයි.'

‘‘ယံ, ဂဟပတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ.

'ගෘහපතිය, කාමේශුමිච්ඡාචාරයෙහි හැසිරෙන්නා වූ තැනැත්තා කාමේශුමිච්ඡාචාරය හේතුවෙන් මෙලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, පරලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, මානසික වූ දුක් දෝමනස්සයන් ද අත්විඳියි. කාමේශුමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ බිය හා වෛරයන් මෙසේ සංසිඳී ගියේ වෙයි.'

‘‘ယံ, ဂဟပတိ, မုသာဝါဒီ မုသာဝါဒပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ.

'ගෘහපතිය, මුසාවාදය පවසන්නා වූ තැනැත්තා මුසාවාදය හේතුවෙන් මෙලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, පරලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, මානසික වූ දුක් දෝමනස්සයන් ද අත්විඳියි. මුසාවාදයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ බිය හා වෛරයන් මෙසේ සංසිඳී ගියේ වෙයි.'

‘‘ယံ, ဂဟပတိ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ.

'ගෘහපතිය, මදයට හා ප්‍රමාදයට කරුණු වූ රහමෙර පානයෙහි යෙදෙන්නා ඒ හේතුවෙන් මෙලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, පරලොව දී විඳිය යුතු බිය හා වෛරයන් ද පමුණුවා ගනියි, මානසික වූ දුක් දෝමනස්සයන් ද අත්විඳියි. රහමෙර පානයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ බිය හා වෛරයන් මෙසේ සංසිඳී ගියේ වෙයි. මේවා වනාහි සංසිඳී ගිය පස්වැදෑරුම් බිය හා වෛරයෝ වෙති'.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ? ဣဓ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’’တိ.

“ඔහු කවර සෝතාපත්ති අංග හතරකින් සමන්නාගත වන්නේද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි: 'ඒ භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක' යනුවෙනි.”

‘‘ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’’တိ.

“ධර්මය කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමා විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේය, "එන්න, බලන්න" යයි කීමට සුදුසුය, තම සිත්හි පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් වෙන් වෙන් වශයෙන් අවබෝධ කරගත යුත්තේය' යනුවෙනි.”

‘‘သံဃေ [Pg.299] အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’’တိ.

“සංඝයා කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක, සෘජුව පිළිපන් සේක, න්‍යායානුකූලව (නිවැරදිව) පිළිපන් සේක, ගරුකටයුතු ලෙස පිළිපන් සේක. යම් මේ පුරුෂ යුගල හතරක් හා පුද්ගලයන් අටදෙනෙක් වෙත්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ දුර සිට ගෙනෙන පූජාවන්ට සුදුසුය, ආගන්තුක සත්කාරයට සුදුසුය, පින් පිණිස දෙන දානයට සුදුසුය, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසුය, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක' යනුවෙනි.”

‘‘အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ အစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အသဗလေဟိ အကမ္မာသေဟိ ဘုဇိဿေဟိ ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟိ အပရာမဋ္ဌေဟိ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ.

“ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රිය කරන, නොකැඩුණු, සිදුරු නොවූ, කල්බල (ලප) නොවූ, කිලුටු නොවූ, තණ්හාවෙන් මිදුණු, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, (වැරදි මතයෙන්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවතින සීලයෙන් යුක්ත වෙයි. මේ සෝතාපත්ති අංග හතරෙන් ඔහු සමන්නාගත වෙයි.”

‘‘ကတမော စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ? ဣဓ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒညေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ; ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ. ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ. အယမဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ.

“ඔහු විසින් ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද, මැනවින් අවබෝධ කරන ලද ආර්ය න්‍යාය කවරේද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා පටිච්චසමුප්පාදයම මැනවින් නුවණින් මෙනෙහි කරයි: 'මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි. මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදී, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. එනම්: අවිද්‍යාව නිසා සංස්කාර ඇතිවෙයි, සංස්කාර නිසා විඤ්ඤාණය ඇතිවෙයි ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි, සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම වෙයි' යනුවෙනි. ඔහු විසින් ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද, මැනවින් අවබෝධ කරන ලද ආර්ය න්‍යාය මෙයයි.”

‘‘ယတော ခေါ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ, ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, အယဉ္စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ, သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော’’’တိ.

“ගෘහපතිය, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ මේ පස් වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් සංසිඳී ඇත්තේද, මේ සෝතාපත්ති අංග හතරෙන් යුක්ත වන්නේද, මේ ආර්ය න්‍යාය ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද්දේ හා මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වන්නේද, ඔහු කැමති වන්නේ නම් තමා ගැනම මෙසේ ප්‍රකාශ කළ හැකිය: 'මා හට නිරය ක්ෂය විය, තිරිසන් යෝනිය ක්ෂය විය, ප්‍රේත ලෝකය ක්ෂය විය, අපාය දුගති විනිපාතයන් ක්ෂය විය. මම සෝතාපන්නයෙක් වෙමි, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෙක් වෙමි, නියත පුද්ගලයෙක් වෙමි, සම්බෝධිය පිණිසම පරායනය වන්නෙක් වෙමි' යනුවෙනි.”

၂. ဒုတိယပဉ္စဝေရဘယသုတ္တံ

2. දෙවන පංචවේරභය සූත්‍රය.

၄၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ, စတူဟိ စ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, အရိယော စဿ ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ [Pg.300] သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ, သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော’’’တိ.

42. සැවැත් නුවරදීය ...පෙ... “මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ පස් වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් සංසිඳී ඇත්තේද, සෝතාපත්ති අංග හතරෙන් යුක්ත වන්නේද, ආර්ය න්‍යාය ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද්දේ හා මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වන්නේද, ඔහු කැමති වන්නේ නම් තමා ගැනම මෙසේ ප්‍රකාශ කළ හැකිය: 'මා හට නිරය ක්ෂය විය ...පෙ... අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෙක් වෙමි, නියත පුද්ගලයෙක් වෙමි, සම්බෝධිය පිණිසම පරායනය වන්නෙක් වෙමි' යනුවෙනි.”

‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ? ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပါဏာတိပါတီ …ပေ… ယံ, ဘိက္ခဝေ, အဒိန္နာဒါယီ…ပေ… ယံ, ဘိက္ခဝေ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ… ယံ, ဘိက္ခဝေ, မုသာဝါဒီ… ယံ, ဘိက္ခဝေ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ…ပေ… ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ.

“සංසිඳී ඇති පස් වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් කවරේද? මහණෙනි, ප්‍රාණඝාත කරන්නා යම් බියක්, යම් වෛරයක් උපදවා ගන්නේද ...පෙ... මහණෙනි, අදත්තාදානය කරන්නා ...පෙ... මහණෙනි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නා ... මහණෙනි, මුසාවාද පවසන්නා ... මහණෙනි, රහමෙර පානය කරන්නා යම් බියක් හා වෛරයක් උපදවා ගන්නේද ...පෙ... මේ පස් වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් සංසිඳී ඇත.”

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ…ပေ… ဓမ္မေ… သံဃေ… အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ.

“කවර සෝතාපත්ති අංග හතරකින් සමන්නාගත වන්නේද? මහණෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ...පෙ... ධර්මය කෙරෙහි ... සංඝයා කෙරෙහි ... ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රිය කරන සීලයෙන් සමන්නාගත වෙයි. මේ සෝතාපත්ති අංග හතරෙන් සමන්නාගත වෙයි.”

‘‘ကတမော စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒညေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ…ပေ… အယမဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ.

“ඔහු විසින් ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද, මැනවින් අවබෝධ කරන ලද ආර්ය න්‍යාය කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා පටිච්චසමුප්පාදයම මැනවින් නුවණින් මෙනෙහි කරයි ...පෙ... ඔහු විසින් ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද, මැනවින් අවබෝධ කරන ලද ආර්ය න්‍යාය මෙයයි.”

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ, ဣမေဟိ စ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, အယဉ္စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ, သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော’’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ මේ පස් වැදෑරුම් බිය හා වෛරයන් සංසිඳී ඇත්තේද, මේ සෝතාපත්ති අංග හතරෙන් යුක්ත වන්නේද, මේ ආර්ය න්‍යාය ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද්දේ හා මැනවින් අවබෝධ කරන ලද්දේ වන්නේද, ඔහු කැමති වන්නේ නම් තමා ගැනම මෙසේ ප්‍රකාශ කළ හැකිය: 'මා හට නිරය ක්ෂය විය, තිරිසන් යෝනිය ක්ෂය විය, ප්‍රේත ලෝකය ක්ෂය විය, අපාය දුගති විනිපාතයන් ක්ෂය විය. මම සෝතාපන්නයෙක් වෙමි, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෙක් වෙමි, නියත පුද්ගලයෙක් වෙමි, සම්බෝධිය පිණිසම පරායනය වන්නෙක් වෙමි' යනුවෙනි. දෙවැන්නයි.”

၃. ဒုက္ခသုတ္တံ

3. දුක්ඛ සූත්‍රය

၄၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒုက္ခဿ, ဘိက္ခဝေ, သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

43. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම දුකේ හටගැනීමත් (සමුදය), දුකේ නැතිවීමත් (අත්ථංගමය) දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි”යි (වදාළ සේක). “එසේය, ස්වාමීනී”යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක –

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ သမုဒယော? စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ သမုဒယော.

“මහණෙනි, දුකේ හටගැනීම යනු කුමක්ද? ඇසත් රූපත් ඇසුරු කොට චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. මහණෙනි, මෙය දුකේ හටගැනීමයි.”

‘‘သောတဉ္စ [Pg.301] ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏံ…ပေ… ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ…ပေ… ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ…ပေ… ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ…ပေ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ သမုဒယော.

“කනත් ශබ්දත් ඇසුරු කොට සෝත විඤ්ඤාණය උපදී... නාසයත් ගඳ සුවඳත් ඇසුරු කොට... දිවත් රසත් ඇසුරු කොට... කයත් ස්පර්ශයත් ඇසුරු කොට... මනසත් ධර්මාරම්මණයන් ඇසුරු කොට මනෝ විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. මහණෙනි, මෙය දුකේ හටගැනීමයි.”

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ အတ္ထင်္ဂမော? စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ အတ္ထင်္ဂမော.

“මහණෙනි, දුකේ නැතිවීම යනු කුමක්ද? ඇසත් රූපත් ඇසුරු කොට චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. ඒ තණ්හාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්ධ වේ; උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරුද්ධ වේ; භව නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වේ; ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වේ. මහණෙනි, මෙය දුකේ නැතිවීමයි.”

‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏံ…ပေ… ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ…ပေ… ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ…ပေ… ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ…ပေ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခဿ အတ္ထင်္ဂမော’’တိ. တတိယံ.

“කනත් ශබ්දත් ඇසුරු කොට සෝත විඤ්ඤාණය උපදී... නාසයත් ගඳ සුවඳත් ඇසුරු කොට... දිවත් රසත් ඇසුරු කොට... කයත් ස්පර්ශයත් ඇසුරු කොට... මනසත් ධර්මාරම්මණයන් ඇසුරු කොට මනෝ විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. ඒ තණ්හාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්ධ වේ; උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරුද්ධ වේ; භව නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වේ; ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වේ. මහණෙනි, මෙය දුකේ නැතිවීමයි.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

၄. လောကသုတ္တံ

4. ලෝක සූත්‍රය

၄၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘လောကဿ, ဘိက္ခဝေ, သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

44. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, මම ලෝකයේ හටගැනීමත්, ලෝකයේ නැතිවීමත් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි”යි (වදාළ සේක). “එසේය, ස්වාමීනී”යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක –

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ သမုဒယော? စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ; တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ သမုဒယော.

“මහණෙනි, ලෝකයේ හටගැනීම යනු කුමක්ද? ඇසත් රූපත් ඇසුරු කොට චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ; තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදාන වේ; උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ; භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වේ; ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස හටගනිති. මහණෙනි, මෙය ලෝකයේ හටගැනීමයි.”

‘‘သောတဉ္စ [Pg.302] ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ…ပေ… ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ… ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ… ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ…ပေ… ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ သမုဒယော.

“කනත් ශබ්දත් නිසා... නාසයත් ගඳ සුවඳත් නිසා... දිවත් රසත් නිසා... කයත් ස්පර්ශයත් නිසා... මනසත් ධර්මාරම්මණයන් ඇසුරු කොට මනෝ විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ... ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස හටගනිති. මහණෙනි, මෙය ලෝකයේ හටගැනීමයි.”

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ အတ္ထင်္ဂမော? စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ အတ္ထင်္ဂမော.

“මහණෙනි, ලෝකයේ නැතිවීම යනු කුමක්ද? ඇසත් රූපත් ඇසුරු කොට චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. ඒ තණ්හාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්ධ වේ; උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරුද්ධ වේ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වේ. මහණෙනි, මෙය ලෝකයේ නැතිවීමයි.”

‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ…ပေ… ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ… ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ… ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောကဿ အတ္ထင်္ဂမော’’တိ. စတုတ္ထံ.

“කනත් ශබ්දත් නිසා... නාසයත් ගඳ සුවඳත් නිසා... දිවත් රසත් නිසා... කයත් ස්පර්ශයත් නිසා... මනසත් ධර්මාරම්මණයන් ඇසුරු කොට මනෝ විඤ්ඤාණය උපදී. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වේ; වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වේ. ඒ තණ්හාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇලීමෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්ධ වේ; උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරුද්ධ වේ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වේ. මහණෙනි, මෙය ලෝකයේ නැතිවීමයි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ဉာတိကသုတ္တံ

5. ඤාතික සූත්‍රය

၄၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဉာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရဟောဂတော ပဋိသလ္လာနော ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ အဘာသိ –

45. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඤාතික ගමෙහි ගිජ්ජකාවසථයෙහි (ගඩොල් ගෙයෙහි) වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හුදෙකලාව විවේකීව වැඩසිටින සේක් මෙම ධර්ම පර්යාය වදාළ සේක.

‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ; တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“ඇසත් රූපත් නිසා චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදියි. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව ද, වේදනාව හේතුවෙන් තණ්හාව ද, තණ්හාව හේතුවෙන් උපාදානය ද... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වෙයි.

‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ…ပေ… ဃာနဉ္စ ပဋိစ္စ ဂန္ဓေ စ… ဇိဝှဉ္စ ပဋိစ္စ ရသေ စ… ကာယဉ္စ ပဋိစ္စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ; တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“කනත් ශබ්දත් නිසා... නාසයත් ගඳ සුවඳත් නිසා... දිවත් රසත් නිසා... කයත් ස්පර්ශයනුත් නිසා... මනසත් ධර්මාරම්මණයනුත් නිසා මනෝ විඤ්ඤාණය උපදියි. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව ද, වේදනාව හේතුවෙන් තණ්හාව ද, තණ්හාව හේතුවෙන් උපාදානය ද... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වෙයි.

‘‘စက္ခုဉ္စ [Pg.303] ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

“ඇසත් රූපත් නිසා චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදියි. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව ද, වේදනාව හේතුවෙන් තණ්හාව ද ඇති වෙයි. එම තණ්හාවම ඉතිරි නොකොට විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි; උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි.

‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ…ပေ… မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဝိညာဏံ. တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော. ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ; ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ. တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ.

“කනත් ශබ්දත් නිසා... මනසත් ධර්මාරම්මණයනුත් නිසා මනෝ විඤ්ඤාණය උපදියි. මේ තිදෙනාගේ එක්වීම ස්පර්ශයයි. ස්පර්ශය හේතුවෙන් වේදනාව ද, වේදනාව හේතුවෙන් තණ්හාව ද ඇති වෙයි. එම තණ්හාවම ඉතිරි නොකොට විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි; උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි” යැයි වදාළ සේක.

တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဥပဿုတိ ဌိတော ဟောတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တံ ဘိက္ခုံ ဥပဿုတိ ဌိတံ. ဒိသွာန တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဿောသိ နော တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဥဂ္ဂဏှာဟိ တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ; ပရိယာပုဏာဟိ တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ; ဓာရေဟိ တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ ဓမ္မပရိယာယံ. အတ္ထသံဟိတော အယံ, ဘိက္ခု, ဓမ္မပရိယာယော အာဒိဗြဟ္မစရိယကော’’တိ. ပဉ္စမံ.

එසමයෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඇසෙන මානයේ (රහසින් ශ්‍රවණය කරමින්) සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රහසින් අසාගෙන සිටි ඒ භික්ෂුව දුටු සේක. දැක එම භික්ෂුවට මෙසේ වදාළ සේක: “මහණ, ඔබ මේ ධර්ම පර්යාය ඇසුවෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණ, ඔබ මේ ධර්ම පර්යාය උගනින්න; මහණ, මේ ධර්ම පර්යාය ප්‍රගුණ කරන්න; මහණ, මේ ධර්ම පර්යාය මතක තබා ගන්න. මහණ, මේ ධර්ම පර්යාය අර්ථ සහිතය, මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික වන්නේය.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

၆. အညတရဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

6. අඤ්ඤතර බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၄၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

46. සැවැත්නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය:

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ? ‘‘‘သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အယမေကော အန္တော’’.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යමෙක් (කර්මය) කරයිද, ඔහුම (විපාකය) විඳින්නේද?” “බ්‍රාහ්මණය, ‘යමෙක් කරයිද ඔහුම විඳියි’ යන මෙය එක් අන්තයකි.”

‘‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, အညော ကရောတိ, အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ? ‘‘‘အညော ကရောတိ, အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဧတေ တေ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ [Pg.304] တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော …ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නම් යමෙක් කරයිද, තවකෙක් විඳින්නේද?” “බ්‍රාහ්මණය, ‘යමෙක් කරයිද තවකෙක් විඳියි’ යන මෙය දෙවැනි අන්තයයි. බ්‍රාහ්මණය, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක: ‘අවිද්‍යාව හේතුවෙන් සංස්කාර ඇති වෙයි; සංස්කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය ඇති වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොකොට විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි; සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි’ යනුවෙනි.”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ,…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි!... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

၇. ဇာဏုဿောဏိသုတ္တံ

7. ජාණුස්සෝණි සූත්‍රය

၄၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ…ပေ… ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

47. සැවැත්නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වී... එකත්පසක හුන් ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය:

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော, ဂေါတမ, သဗ္ဗမတ္ထီ’’တိ? ‘‘‘သဗ္ဗမတ္ထီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အယမေကော အန္တော’’.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සියල්ල පවතින්නේ (ඇත්තේ) ද?” “බ්‍රාහ්මණය, ‘සියල්ල පවතී’ යන මෙය එක් අන්තයකි.”

‘‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, သဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘‘သဗ္ဗံ နတ္ထီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဧတေ တေ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නම් සියල්ල නොපවතින්නේ (නැත්තේ) ද?” “බ්‍රාහ්මණය, ‘සියල්ල නොපවතී’ යන මෙය දෙවැනි අන්තයයි. බ්‍රාහ්මණය, තථාගතයන් වහන්සේ මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක: ‘අවිද්‍යාව හේතුවෙන් සංස්කාර ඇති වෙයි; සංස්කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය ඇති වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොකොට විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි; සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වෙයි... මේ අයුරින් මුළුමනින්ම වූ මේ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි’ යනුවෙනි.”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ ဘော ဂေါတမ…ပေ… ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. သတ္တမံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි!... අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. လောကာယတိကသုတ္တံ

8. ලෝකායතික සූත්‍රය

၄၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ လောကာယတိကော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ…ပေ… ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ လောကာယတိကော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

48. සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ලෝකායතන විද්‍යාවෙහි (ලෝකවාදයෙහි) පරතෙරට පත් එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනක වැඩසිටි සේක් ද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කතා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් ඒ ලෝකායතික බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය.

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သဗ္ဗမတ္ထီ’’တိ? ‘‘‘သဗ္ဗမတ္ထီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဇေဋ္ဌမေတံ လောကာယတံ’’.

"භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කුමක්ද? සියල්ල පවතීද?" "බ්‍රාහ්මණය, 'සියල්ල පවතී' යන මෙය ලෝකායතන මතවාද අතර පැරණිම (ප්‍රධාන) මතවාදයයි."

‘‘ကိံ [Pg.305] ပန, ဘော ဂေါတမ, သဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘‘သဗ္ဗံ နတ္ထီ’တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒုတိယမေတံ လောကာယတံ’’.

"එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සියල්ල නොපවතීද?" "බ්‍රාහ්මණය, 'සියල්ල නොපවතී' යන මෙය දෙවන ලෝකායතන මතවාදයයි."

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သဗ္ဗမေကတ္တ’’န္တိ? ‘‘‘သဗ္ဗမေကတ္တ’န္တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, တတိယမေတံ လောကာယတံ’’.

"භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කුමක්ද? සියල්ල ඒකත්වයක් (එකක්ම) ද?" "බ්‍රාහ්මණය, 'සියල්ල ඒකත්වයක්' යන මෙය තුන්වන ලෝකායතන මතවාදයයි."

‘‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, သဗ္ဗံ ပုထုတ္တ’’န္တိ? ‘‘‘သဗ္ဗံ ပုထုတ္တ’န္တိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, စတုတ္ထမေတံ လောကာယတံ’’.

"එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සියල්ල නානත්වයක් (බොහෝ) ද?" "බ්‍රාහ්මණය, 'සියල්ල නානත්වයක්' යන මෙය සිව්වන ලෝකායතන මතවාදයයි."

‘‘ဧတေ တေ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

"බ්‍රාහ්මණය, මේ අන්ත දෙකටම නොපැමිණ තථාගතයන් වහන්සේ මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් ධර්මය දේශනා කරති. එනම්: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඥානය වේ... පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක් රැසේ හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරෝධය වෙයි, සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඥාන නිරෝධය වෙයි... පෙ... මෙසේ මේ සමස්ත දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වෙයි."

ဧဝံ ဝုတ္တေ, လောကာယတိကော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ලෝකායතික බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ... අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා සලකන සේක්වා." අටවන සූත්‍රයයි.

၉. အရိယသာဝကသုတ္တံ

9. ආර්ය ශ්‍රාවක සූත්‍රය

၄၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ ကိသ္မိံ သတိ ကိံ ဟောတိ, ကိဿုပ္ပာဒါ ကိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? (ကိသ္မိံ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ,) ကိသ္မိံ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဖဿော ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ တဏှာ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတီ’’’တိ?

49. සැවැත් නුවරදීය... "මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙබඳු සැකයක් ඇති නොවේ: 'කුමක් ඇති කල්හි කුමක් වේද? කුමක් ඉපදීමෙන් කුමක් උපදීද? කුමක් ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ වෙත්ද? කුමක් ඇති කල්හි විඥානය වේද? කුමක් ඇති කල්හි නාමරූප වේද? කුමක් ඇති කල්හි සළායතන වේද? කුමක් ඇති කල්හි ස්පර්ශය වේද? කුමක් ඇති කල්හි වේදනාව වේද? කුමක් ඇති කල්හි තණ්හාව වේද? කුමක් ඇති කල්හි උපාදානය වේද? කුමක් ඇති කල්හි භවය වේද? කුමක් ඇති කල්හි ජාතිය වේද? කුමක් ඇති කල්හි ජරා-මරණ වේද?' කියායි."

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အပရပ္ပစ္စယာ ဉာဏမေဝေတ္ထ ဟောတိ – ‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. (အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ; သင်္ခါရေသု သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ;) ဝိညာဏေ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ; နာမရူပေ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ[Pg.306]; သဠာယတနေ သတိ ဖဿော ဟောတိ; ဖဿေ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ; ဝေဒနာယ သတိ တဏှာ ဟောတိ; တဏှာယ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ; ဥပါဒါနေ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ; ဘဝေ သတိ ဇာတိ ဟောတိ; ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတီ’တိ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဧဝမယံ လောကော သမုဒယတီ’’’တိ.

"මහණෙනි, ඇත්ත වශයෙන්ම ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙහිදී අනුන් මත පදනම් නොවූ (තමාටම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ) ඥානයක්ම ඇති වෙයි: 'මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදී. අවිද්‍යාව ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාර ඇති කල්හි විඥානය වෙයි; විඥානය ඇති කල්හි නාමරූප වෙයි; නාමරූප ඇති කල්හි සළායතන වෙයි; සළායතන ඇති කල්හි ස්පර්ශය වෙයි; ස්පර්ශය ඇති කල්හි වේදනාව වෙයි; වේදනාව ඇති කල්හි තණ්හාව වෙයි; තණ්හාව ඇති කල්හි උපාදානය වෙයි; උපාදානය ඇති කල්හි භවය වෙයි; භවය ඇති කල්හි ජාතිය වෙයි; ජාතිය ඇති කල්හි ජරා-මරණ වෙයි' කියායි. ඔහු 'මෙසේ මේ ලෝකය හටගන්නේය'යි යථා පරිදි දැනගනියි."

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ ကိသ္မိံ အသတိ ကိံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ကိံ နိရုဇ္ဈတိ? (ကိသ္မိံ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ,) ကိသ္မိံ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဖဿော န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဝေဒနာ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ တဏှာ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဥပါဒါနံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဘဝေါ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’’’တိ?

"මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙබඳු සැකයක් ඇති නොවේ: 'කුමක් නැති කල්හි කුමක් නොවන්නේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් කුමක් නිරුද්ධ වේද? කුමක් නැති කල්හි සංස්කාරයෝ නොවෙත්ද? කුමක් නැති කල්හි විඥානය නොවේද? කුමක් නැති කල්හි නාමරූප නොවේද? කුමක් නැති කල්හි සළායතන නොවේද? කුමක් නැති කල්හි ස්පර්ශය නොවේද? කුමක් නැති කල්හි වේදනාව නොවේද? කුමක් නැති කල්හි තණ්හාව නොවේද? කුමක් නැති කල්හි උපාදානය නොවේද? කුමක් නැති කල්හි භවය නොවේද? කුමක් නැති කල්හි ජාතිය නොවේද? කුමක් නැති කල්හි ජරා-මරණ නොවන්නේද?' කියායි."

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အပရပ္ပစ္စယာ ဉာဏမေဝေတ္ထ ဟောတိ – ‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ. (အဝိဇ္ဇာယ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ; သင်္ခါရေသု အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ;) ဝိညာဏေ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ; နာမရူပေ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ…ပေ… ဘဝေါ န ဟောတိ… ဇာတိ န ဟောတိ… ဇာတိယာ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဧဝမယံ လောကော နိရုဇ္ဈတီ’’’တိ.

"මහණෙනි, ඇත්ත වශයෙන්ම ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙහිදී අනුන් මත පදනම් නොවූ ඥානයක්ම ඇති වෙයි: 'මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ, මෙහි නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාරයෝ නොවෙති; සංස්කාරයන් නැති කල්හි විඥානය නොවේ; විඥානය නැති කල්හි නාමරූප නොවේ; නාමරූප නැති කල්හි සළායතන නොවේ ... භවය නොවේ, ජාතිය නොවේ, ජාතිය නැති කල්හි ජරා-මරණ නොවේ' කියායි. ඔහු 'මෙසේ මේ ලෝකය නිරුද්ධ වන්නේය'යි යථා පරිදි දැනගනියි."

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ လောကဿ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ…ပေ… အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီ’’တိ. နဝမံ.

"මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ ලෝකයේ හටගැනීමත්, ලෝකයේ නිරුද්ධ වීමත් තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියිද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා 'සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූවෙකැ'යි ද කියනු ලැබේ ... 'අමෘත ද්වාරය අභියසට පැමිණ සිටින්නෙකැ'යි ද කියනු ලැබේ." නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. ဒုတိယအရိယသာဝကသုတ္တံ

10. දෙවන ආර්ය ශ්‍රාවක සූත්‍රය

၅၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ ကိသ္မိံ သတိ ကိံ ဟောတိ, ကိဿုပ္ပာဒါ ကိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? ကိသ္မိံ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ [Pg.307] ဖဿော ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ တဏှာ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ကိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတီ’’’တိ?

50. සැවැත් නුවරදීය... "මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙබඳු සැකයක් ඇති නොවේ: 'කුමක් ඇති කල්හි කුමක් වේද? කුමක් ඉපදීමෙන් කුමක් උපදීද? කුමක් ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ වෙත්ද? කුමක් ඇති කල්හි විඥානය වේද? කුමක් ඇති කල්හි නාමරූප වේද? කුමක් ඇති කල්හි සළායතන වේද? කුමක් ඇති කල්හි ස්පර්ශය වේද? කුමක් ඇති කල්හි වේදනාව වේද? කුමක් ඇති කල්හි තණ්හාව වේද? කුමක් ඇති කල්හි උපාදානය වේද? කුමක් ඇති කල්හි භවය වේද? කුමක් ඇති කල්හි ජාතිය වේද? කුමක් ඇති කල්හි ජරා-මරණ වේද?' කියායි."

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အပရပ္ပစ္စယာ ဉာဏမေဝေတ္ထ ဟောတိ – ‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ; သင်္ခါရေသု သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ; ဝိညာဏေ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ; နာမရူပေ သတိ သဠာယတနံ ဟောတိ; သဠာယတနေ သတိ ဖဿော ဟောတိ; ဖဿေ သတိ ဝေဒနာ ဟောတိ; ဝေဒနာယ သတိ တဏှာ ဟောတိ; တဏှာယ သတိ ဥပါဒါနံ ဟောတိ; ဥပါဒါနေ သတိ ဘဝေါ ဟောတိ; ဘဝေ သတိ ဇာတိ ဟောတိ; ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတီ’တိ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဧဝမယံ လောကော သမုဒယတီ’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙහි අන්‍යයෙකුගේ උපකාරයක් නොමැතිවම (තමා විසින්ම) මෙබඳු ඥානයක් ඇති වෙයි: ‘මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙහි හටගැනීමෙන් මෙය හටගනියි. අවිද්‍යාව ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාරයන් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය වෙයි; විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි නාමරූප වෙයි; නාමරූප ඇති කල්හි සළායතන වෙයි; සළායතන ඇති කල්හි ඵස්සය වෙයි; ඵස්සය ඇති කල්හි වේදනාව වෙයි; වේදනාව ඇති කල්හි තණ්හාව වෙයි; තණ්හාව ඇති කල්හි උපාදානය වෙයි; උපාදානය ඇති කල්හි භවය වෙයි; භවය ඇති කල්හි ජාතිය වෙයි; ජාතිය ඇති කල්හි ජරා මරණ වෙයි’ යනුවෙනි. ඔහු ‘මෙලෙස මේ ලෝකය (දුක් සමුදාය) හටගන්නේය’යි මෙසේ දැනගනියි.’’

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ ကိသ္မိံ အသတိ ကိံ န ဟောတိ, ကိဿ နိရောဓာ ကိံ နိရုဇ္ဈတိ? ကိသ္မိံ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဖဿော န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဝေဒနာ န ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ တဏှာ န ဟောတိ…ပေ… ဥပါဒါနံ… ဘဝေါ… ဇာတိ… ကိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’’’တိ?

‘‘මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මෙබඳු අදහසක් ඇති නොවේ: ‘කුමක් නැති කල්හි කුමක් නොවන්නේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් කුමක් නිරුද්ධ වන්නේද? කුමක් නැති කල්හි සංස්කාරයෝ නොවෙත්ද? කුමක් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය නොවන්නේද? කුමක් නැති කල්හි නාමරූප නොවන්නේද? කුමක් නැති කල්හි සළායතන නොවන්නේද? කුමක් නැති කල්හි ඵස්සය නොවන්නේද? කුමක් නැති කල්හි වේදනාව නොවන්නේද? කුමක් නැති කල්හි තණ්හාව නොවන්නේද? ...පෙ... උපාදානය... භවය... ජාතිය... කුමක් නැති කල්හි ජරා මරණ නොවන්නේද?’ යනුවෙනි.’’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အပရပ္ပစ္စယာ ဉာဏမေဝေတ္ထ ဟောတိ – ‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ. အဝိဇ္ဇာယ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တိ; သင်္ခါရေသု အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ; ဝိညာဏေ အသတိ နာမရူပံ န ဟောတိ; နာမရူပေ အသတိ သဠာယတနံ န ဟောတိ…ပေ… ဇာတိယာ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ. သော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဧဝမယံ လောကော နိရုဇ္ဈတီ’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, සැබවින්ම ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙහි අන්‍යයෙකුගේ උපකාරයකින් තොරව මෙබඳු ඥානයක් ඇති වෙයි: ‘මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි. අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාරයෝ නොවෙති; සංස්කාරයන් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය නොවෙයි; විඤ්ඤාණය නැති කල්හි නාමරූප නොවෙයි; නාමරූප නැති කල්හි සළායතන නොවෙයි...පෙ... ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නොවෙයි’ යනුවෙනි. ඔහු ‘මෙලෙස මේ ලෝකය (දුක් සමුදාය) නිරුද්ධ වන්නේය’යි මෙසේ දැනගනියි.’’

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဧဝံ လောကဿ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ [Pg.308] ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတံ သမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပီ’’တိ. ဒသမံ.

‘‘මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙලෙස ලෝකයේ හටගැනීමත්, විනාශයත් (නිරුද්ධ වීමත්) ඇති සැටියෙන් දැනගනීද, මහණෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘දෘෂ්ටි සම්පන්නයෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘දර්ශන සම්පන්නයෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘මේ සද්ධර්මයට පැමිණියෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘මේ සද්ධර්මය දකින්නෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘ශෛක්ෂ ඥානයෙන් යුක්ත වූවෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘ශෛක්ෂ විද්‍යාවෙන් යුක්ත වූවෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘ධර්ම සෝතයට (සෝවාන් මගට) පැමිණියෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘කෙලෙස් විනිවිද දකින ප්‍රඥාව ඇති ආර්යයෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ, ‘අමෘත ද්වාරය (නිවන) අබියස සිටින්නෙකු’ යැයි ද කියනු ලැබේ.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

පස්වන ගහපති වර්ගය නිම විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ဒွေ ပဉ္စဝေရဘယာ ဝုတ္တာ, ဒုက္ခံ လောကော စ ဉာတိကံ;

အညတရံ ဇာဏုဿောဏိ စ, လောကာယတိကေန အဋ္ဌမံ;

ဒွေ အရိယသာဝကာ ဝုတ္တာ, ဝဂ္ဂေါ တေန ပဝုစ္စတီတိ.

පඤ්චවේරභය සූත්‍ර දෙකක් වදාරන ලදහ; දුක්ඛ, ලෝක, ඥාතික, අඤ්ඤතර, ජාණුස්සෝණි සහ අටවන ලෝකායතික සූත්‍රය ද වදාරන ලදහ. ආර්ය ශ්‍රාවක සූත්‍ර දෙකක් ද වදාරන ලද බැවින් මේ වර්ගය (ගහපති වර්ගය) යැයි කියනු ලැබේ.

၆. ဒုက္ခဝဂ္ဂေါ

6. 6. දුක්ඛ වර්ගය

၁. ပရိဝီမံသနသုတ္တံ

1. 1. පරිවීමංසන සූත්‍රය

၅၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

51. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘වහන්ස’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ပရိဝီမံသမာနော ပရိဝီမံသေယျ သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘මහණෙනි, භික්ෂුවක් පිරික්සන්නේ නම්, සියලු ආකාරයෙන්ම මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස කොපමණකින් පිරික්සිය යුතුද?’’ ‘‘වහන්ස, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නා කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තේය. වහන්ස, වදාරන ලද මේ කරුණෙහි අර්ථය භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම වැටහේවා! භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහුය.’’ ‘‘මහණෙනි, එසේ නම් අසන්න, මැනවින් මනසෙහි තබා ගන්න, මම පවසන්නෙමි.’’ ‘එසේය වහන්ස’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပရိဝီမံသမာနော ပရိဝီမံသတိ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇရာမရဏံ; ဣဒံ နု ခေါ ဒုက္ခံ ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ? ကိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ? သော ပရိဝီမံသမာနော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ [Pg.309] ဇရာမရဏံ, ဣဒံ ခေါ ဒုက္ခံ ဇာတိနိဒါနံ ဇာတိသမုဒယံ ဇာတိဇာတိကံ ဇာတိပ္ပဘဝံ. ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဇာတိယာ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් පිරික්සන්නේ මෙසේ පිරික්සයි: ‘ලෝකයෙහි ජරා මරණ නමින් හඳුන්වන නොයෙක් විධ වූ, විවිධ ප්‍රකාර වූ යම් මේ දුකක් හටගනියි ද; මේ දුක කුමක් නිදාන කොට ඇත්තේද? කුමක් සමුදය කොට ඇත්තේද? කුමකින් ජනිත වූවක්ද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇත්තේද? කුමක් ඇති කල්හි ජරා මරණ වෙයිද? කුමක් නැති කල්හි ජරා මරණ නොවෙයිද?’ යනුවෙනි. ඔහු පිරික්සන කල්හි මෙසේ දැනගනියි: ‘ලෝකයෙහි ජරා මරණ නමින් හඳුන්වන නොයෙක් විධ වූ, විවිධ ප්‍රකාර වූ යම් මේ දුකක් හටගනියි ද; මේ දුක ජාතිය නිදාන කොට ඇත්තේය, ජාතිය සමුදය කොට ඇත්තේය, ජාතියෙන් උපන්නේය, ජාතිය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය. ජාතිය ඇති කල්හි ජරා මරණ වෙයි, ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නොවෙයි’ යනුවෙනි.’’

‘‘သော ဇရာမရဏဉ္စ ပဇာနာတိ, ဇရာမရဏသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ, ဇရာမရဏနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ, ယာ စ ဇရာမရဏနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ, တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ; အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဇရာမရဏနိရောဓာယ.

‘‘ඔහු ජරා මරණය ද දනියි, ජරා මරණයෙහි සමුදය (හටගැනීම) ද දනියි, ජරා මරණයෙහි නිරෝධය ද දනියි, ජරා මරණය නිරුද්ධ කිරීම පිණිස අනුරූප වූ ප්‍රතිපදාව ද දනියි, ඒ අනුවම පිළිපදින්නෙක් හා ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙන්නෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව සියලු ආකාරයෙන්ම මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීම පිණිසත්, ජරා මරණ නිරුද්ධ කිරීම පිණිසත් පිළිපන් තැනැත්තෙකැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘အထာပရံ ပရိဝီမံသမာနော ပရိဝီမံသတိ – ‘ဇာတိ ပနာယံ ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ, ကိသ္မိံ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဇာတိ န ဟောတီ’တိ? သော ပရိဝီမံသမာနော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘ဇာတိ ဘဝနိဒါနာ ဘဝသမုဒယာ ဘဝဇာတိကာ ဘဝပ္ပဘဝါ; ဘဝေ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ဘဝေ အသတိ ဇာတိ န ဟောတီ’’’တိ.

“ඉන්පසුව, තවදුරටත් විමසා බලන්නා වූ ඒ මහණ තෙමේ මෙසේ විමසයි: ‘මේ ජාතිය (ඉපදීම) කුමන නිදානයක් සහිත ද? කුමන සමුදයක් සහිත ද? කුමන ජාතියක් (හේතුවක්) සහිත ද? කුමන ප්‍රභවයක් සහිත ද? කුමක් ඇති කල්හි ජාතිය ඇති වේ ද? කුමක් නැති කල්හි ජාතිය ඇති නොවේ ද?’ ඔහු විමසා බලන කල්හි මෙසේ දැනගනියි: ‘ජාතිය භවය නිදානය කොට ඇත්තේය, භවය සමුදය කොට ඇත්තේය, භවය ජාතිය (හේතුව) කොට ඇත්තේය, භවය ප්‍රභවය කොට ඇත්තේය. භවය ඇති කල්හි ජාතිය ඇති වේ, භවය නැති කල්හි ජාතිය ඇති නොවේ’ යනුවෙනි.”

‘‘သော ဇာတိဉ္စ ပဇာနာတိ, ဇာတိသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ, ဇာတိနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ, ယာ စ ဇာတိနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ, တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ; အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဇာတိနိရောဓာယ.

“ඔහු ජාතිය ද දැනගනියි, ජාති සමුදය ද දැනගනියි, ජාති නිරෝධය ද දැනගනියි, ජාති නිරෝධයට අනුරූපව ගමන් කරන්නා වූ ප්‍රතිපදාව ද දැනගනියි. එසේ ම ඒ අනුව ම පිළිපදින්නෙක් හා අනුධර්මචාරියෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, මේ මහණ තෙමේ සකල ආකාරයෙන් ම මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිසත්, ජාති නිරෝධය පිණිසත් පිළිපන් කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘အထာပရံ ပရိဝီမံသမာနော ပရိဝီမံသတိ – ‘ဘဝေါ ပနာယံ ကိံနိဒါနော…ပေ… ဥပါဒါနံ ပနိဒံ ကိံနိဒါနံ… တဏှာ ပနာယံ ကိံနိဒါနာ… ဝေဒနာ… ဖဿော… သဠာယတနံ ပနိဒံ ကိံနိဒါနံ… နာမရူပံ ပနိဒံ… ဝိညာဏံ ပနိဒံ… သင်္ခါရာ ပနိမေ ကိံနိဒါနာ ကိံသမုဒယာ ကိံဇာတိကာ ကိံပဘဝါ; ကိသ္မိံ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, ကိသ္မိံ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တီ’တိ? သော ပရိဝီမံသမာနော ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာဇာတိကာ အဝိဇ္ဇာပဘဝါ; အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ ဟောန္တိ, အဝိဇ္ဇာယ အသတိ သင်္ခါရာ န ဟောန္တီ’’’တိ.

“ඉන්පසුව, තවදුරටත් විමසා බලන්නා වූ ඒ මහණ තෙමේ මෙසේ විමසයි: ‘මේ භවය කුමන නිදානයක් සහිත ද?...පෙ... මේ උපාදානය කුමන නිදානයක් සහිත ද?... මේ තණ්හාව කුමන නිදානයක් සහිත ද?... වේදනාව... ඵස්සය... මේ සළායතනය කුමන නිදානයක් සහිත ද?... මේ නාමරූපය... මේ විඤ්ඤාණය... මේ සංස්කාරයෝ කුමන නිදානයක් සහිත ද? කුමන සමුදයක් සහිත ද? කුමන ජාතියක් (හේතුවක්) සහිත ද? කුමන ප්‍රභවයක් සහිත ද? කුමක් ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ ඇති වෙත් ද? කුමක් නැති කල්හි සංස්කාරයෝ ඇති නොවෙත් ද?’ ඔහු විමසා බලන කල්හි මෙසේ දැනගනියි: ‘සංස්කාරයෝ අවිද්‍යාව නිදානය කොට ඇත්තාහ, අවිද්‍යාව සමුදය කොට ඇත්තාහ, අවිද්‍යාව ජාතිය (හේතුව) කොට ඇත්තාහ, අවිද්‍යාව ප්‍රභවය කොට ඇත්තාහ. අවිද්‍යාව ඇති කල්හි සංස්කාරයෝ ඇති වෙති, අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාරයෝ ඇති නොවෙති’ යනුවෙනි.”

‘‘သော သင်္ခါရေ စ ပဇာနာတိ, သင်္ခါရသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ, သင်္ခါရနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ, ယာ စ သင်္ခါရနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ, တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ; အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော သင်္ခါရနိရောဓာယ.

“ඔහු සංස්කාරයන් ද දැනගනියි, සංස්කාර සමුදය ද දැනගනියි, සංස්කාර නිරෝධය ද දැනගනියි, සංස්කාර නිරෝධයට අනුරූපව ගමන් කරන්නා වූ ප්‍රතිපදාව ද දැනගනියි. එසේ ම ඒ අනුව ම පිළිපදින්නෙක් හා අනුධර්මචාරියෙක් ද වෙයි. මහණෙනි, මේ මහණ තෙමේ සකල ආකාරයෙන් ම මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිසත්, සංස්කාර නිරෝධය පිණිසත් පිළිපන් කෙනෙකැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘အဝိဇ္ဇာဂတော [Pg.310] ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ. အပုညံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, အပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ. အာနေဉ္ဇံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ အာနေဉ္ဇူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ. ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ, သော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ နေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ န အပုညာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ န အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ. အနဘိသင်္ခရောန္တော အနဘိသဉ္စေတယန္တော န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတိ; အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတိ, အပရိတဿံ ပစ္စတ္တညေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ.

“මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙන් යුතු වූ පුද්ගලයා ඉදින් පින් දෙන සංස්කාරයක් (පුණ්‍යාභිසංස්කාරයක්) රැස් කරයි නම්, ඔහුගේ විඤ්ඤාණය පින් දෙසට අනුගත වෙයි. ඉදින් පව් දෙන සංස්කාරයක් (අපුණ්‍යාභිසංස්කාරයක්) රැස් කරයි නම්, විඤ්ඤාණය පව් දෙසට අනුගත වෙයි. ඉදින් නොසෙල්වෙන සුළු සංස්කාරයක් (ආනෙඤ්ජාභිසංස්කාරයක්) රැස් කරයි නම්, විඤ්ඤාණය නොසෙල්වෙන සුළු බවට අනුගත වෙයි. මහණෙනි, යම් විටෙක භික්ෂුවකගේ අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ වී විද්‍යාව උපදී ද, එවිට ඔහු අවිද්‍යාව පහවීමෙන් හා විද්‍යාව ඉපදීමෙන් පුණ්‍යාභිසංස්කාර රැස් නොකරයි, අපුණ්‍යාභිසංස්කාර රැස් නොකරයි, ආනෙඤ්ජාභිසංස්කාර රැස් නොකරයි. එසේ රැස් නොකරන්නා වූ, කර්ම රැස් කිරීම් නොකරන්නා වූ ඔහු ලෝකයේ කිසිවක් උපාදානය කර නොගනියි. උපාදානය නොකරන්නා වූ ඔහු (තණ්හාවෙන්) තැති නොගනියි. තැති නොගන්නා වූ ඔහු තමා තුළ ම පිරිනිවන් පායි. ‘ඉපදීම අවසන් විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදි, කළ යුත්ත කරන ලදි, මින් පසු කළ යුතු අන් කිසිවක් නැත’ යි ඔහු දැනගනියි.”

‘‘သော သုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ, အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ, အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ. ဒုက္ခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ, အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ, အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ. အဒုက္ခမသုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, သာ အနိစ္စာတိ ပဇာနာတိ, အနဇ္ဈောသိတာတိ ပဇာနာတိ, အနဘိနန္ဒိတာတိ ပဇာနာတိ. သော သုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, ဝိသံယုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. ဒုက္ခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, ဝိသံယုတ္တော နံ ဝေဒယတိ. အဒုက္ခမသုခံ စေ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, ဝိသံယုတ္တော နံ ဝေဒယတိ.

“ඔහු සැප වේදනාවක් විඳියි නම්, ‘එය අනිත්‍යය’ යි දැනගනියි, ‘එහි බැඳී නැතැ’ යි දැනගනියි, ‘එය අභිනන්දනය නොකරයි’ යි දැනගනියි. දුක් වේදනාවක් විඳියි නම්, ‘එය අනිත්‍යය’ යි දැනගනියි, ‘එහි බැඳී නැතැ’ යි දැනගනියි, ‘එය අභිනන්දනය නොකරයි’ යි දැනගනියි. සැප ද නොවන දුක් ද නොවන වේදනාවක් විඳියි නම්, ‘එය අනිත්‍යය’ යි දැනගනියි, ‘එහි බැඳී නැතැ’ යි දැනගනියි, ‘එය අභිනන්දනය නොකරයි’ යි දැනගනියි. ඔහු සැප වේදනාවක් විඳියි නම්, එයින් විමුක්තව විඳියි. දුක් වේදනාවක් විඳියි නම්, එයින් විමුක්තව විඳියි. සැප ද නොවන දුක් ද නොවන වේදනාවක් විඳියි නම්, එයින් විමුක්තව විඳියි.”

‘‘သော ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ, ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ. ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တိ, သရီရာနိ အဝသိဿန္တီတိ ပဇာနာတိ.

“ඔහු කය පවතින තාක් විඳිනා වේදනාවක් විඳින කල්හි, ‘කය අවසන් වන තෙක් වූ වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි; ජීවිතය පවතින තාක් විඳිනා වේදනාවක් විඳින කල්හි, ‘ජීවිතය අවසන් වන තෙක් වූ වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි. කය බිඳී යාමෙන් පසුව, ජීවිතය අවසන් වීමත් සමඟ, මේ භවයේ දී ම අභිනන්දනය නොකරන ලද සියලු වේදනාවෝ සිහිල් වී යන්නාහ, ශරීරය පමණක් ඉතිරි වන්නේයැයි ඔහු දැනගනියි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ကုမ္ဘကာရပါကာ ဥဏှံ ကုမ္ဘံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမေ ဘူမိဘာဂေ ပဋိသိဿေယျ. တတြ ယာယံ ဥသ္မာ သာ တတ္ထေဝ ဝူပသမေယျ, ကပလ္လာနိ အဝသိဿေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ကာယပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ, ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ဇီဝိတပရိယန္တိကံ [Pg.311] ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ. ကာယဿ ဘေဒါ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ဣဓေဝ သဗ္ဗဝေဒယိတာနိ အနဘိနန္ဒိတာနိ သီတီဘဝိဿန္တိ, သရီရာနိ အဝသိဿန္တီတိ ပဇာနာတိ.

“මහණෙනි, එය හරියට පුරුෂයෙක් කුඹල් පෝරණුවකින් රත් වූ වළඳක් ගෙන සමතලා භූමියක තැබුවාක් මෙනි. එහි යම් උෂ්ණත්වයක් ඇත් ද, එය එතැන ම සංසිඳී යයි; වළං කැබලි පමණක් ඉතිරි වෙයි. මහණෙනි, එලෙසින් ම භික්ෂුව කය පවතින තාක් විඳිනා වේදනාවක් විඳින කල්හි, ‘කය අවසන් වන තෙක් වූ වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි; ජීවිතය පවතින තාක් විඳිනා වේදනාවක් විඳින කල්හි, ‘ජීවිතය අවසන් වන තෙක් වූ වේදනාවක් විඳිමි’ යි දැනගනියි. කය බිඳී යාමෙන් පසුව, ජීවිතය අවසන් වීමත් සමඟ, මේ භවයේ දී ම අභිනන්දනය නොකරන ලද සියලු වේදනාවෝ සිහිල් වී යන්නාහ, ශරීරය පමණක් ඉතිරි වන්නේයැයි ඔහු දැනගනියි.”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု ခေါ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ပုညာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အဘိသင်္ခရေယျ အပုညာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အဘိသင်္ခရေယျ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရံ ဝါ အဘိသင်္ခရေယျာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန သင်္ခါရေသု အသတိ, သင်္ခါရနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဝိညာဏံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဝိညာဏေ အသတိ, ဝိညာဏနိရောဓာ အပိ နု ခေါ နာမရူပံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန နာမရူပေ အသတိ, နာမရူပနိရောဓာ အပိ နု ခေါ သဠာယတနံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန သဠာယတနေ အသတိ, သဠာယတနနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဖဿော ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဖဿေ အသတိ, ဖဿနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဝေဒနာ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဝေဒနာယ အသတိ, ဝေဒနာနိရောဓာ အပိ နု ခေါ တဏှာ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန တဏှာယ အသတိ, တဏှာနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဥပါဒါနံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဥပါဒါနေ အသတိ, ဥပါဒါနနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဘဝေါ ပညာယေထာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဘဝေ အသတိ, ဘဝနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဇာတိ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗသော ဝါ ပန ဇာတိယာ အသတိ, ဇာတိနိရောဓာ အပိ နု ခေါ ဇရာမရဏံ ပညာယေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ නමක් පින් වූ අභිසංස්කාරයක් (පුඤ්ඤාභිසංස්කාර) හෝ පව් වූ අභිසංස්කාරයක් (අපුඤ්ඤාභිසංස්කාර) හෝ ආනෙඤ්ජ (නොසැලෙන) අභිසංස්කාරයක් හෝ සිදු කරන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “මහණෙනි, සකල ආකාරයෙන්ම සංස්කාරයන් නොමැති කල්හි, සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණයක් පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණය නොමැති කල්හි, විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙන් නාමරූප පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම නාමරූප නොමැති කල්හි, නාමරූප නිරෝධයෙන් සළායතන පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම සළායතන නොමැති කල්හි, සළායතන නිරෝධයෙන් ස්පර්ශය පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම ස්පර්ශය නොමැති කල්හි, ස්පර්ශ නිරෝධයෙන් වේදනාව පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම වේදනාව නොමැති කල්හි, වේදනා නිරෝධයෙන් තෘෂ්ණාව පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම තෘෂ්ණාව නොමැති කල්හි, තෘෂ්ණා නිරෝධයෙන් උපාදානය පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම උපාදානය නොමැති කල්හි, උපාදාන නිරෝධයෙන් භවය පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම භවය නොමැති කල්හි, භව නිරෝධයෙන් ජාතිය පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “සකල ආකාරයෙන්ම ජාතිය නොමැති කල්හි, ජාති නිරෝධයෙන් ජරා මරණ පැනනගින්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.”

‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဧဝမေတံ, ဘိက္ခဝေ, နေတံ အညထာ. သဒ္ဒဟထ မေ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဓိမုစ္စထ, နိက္ကင်္ခါ ဧတ္ထ ဟောထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ. ပဌမံ.

“සාධු! සාධු! මහණෙනි, මෙය මෙසේමය. මහණෙනි, මෙය අන් අයුරකින් නොවේ. මහණෙනි, මා පවසන මෙයට විශ්වාසය තබන්න, මෙහි අධිෂ්ඨානවත් වන්න, මෙහි සැකයක් හෝ විචිකිච්ඡාවක් රහිත වන්න. මෙයම දුක් කෙළවර කිරීමයි.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဥပါဒါနသုတ္တံ

2. උපාදාන සූත්‍රය

၅၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဥပါဒါနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

52. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, උපාදානයන්ට (ඇලීමට) හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය (යහපත් බව) දකිමින් වසන පුද්ගලයාට තෘෂ්ණාව වැඩෙයි. තෘෂ්ණාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි; උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි; භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි; ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙලෙස මේ කේවල දුක් සමූහයාගේ හටගැනීම සිදු වෙයි.”

‘‘သေယျထာပိ[Pg.312], ဘိက္ခဝေ, ဒသန္နံ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ ဝီသာယ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ တိံသာယ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ စတ္တာရီသာယ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဇလေယျ. တတြ ပုရိသော ကာလေန ကာလံ သုက္ခာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ဂေါမယာနိ ပက္ခိပေယျ, သုက္ခာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ ဇလေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“මහණෙනි, එය හරියට දර කරත්ත දහයක, විස්සක, තිහක හෝ හතළිහක පමණ දර ඇති මහත් ගිනි කඳක් ඇවිළෙන්නේ යම් සේද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට වියළි තණකොළද, වියළි ගොමද, වියළි දරද දමන්නේය. මහණෙනි, මෙසේ වූ විට එම මහත් ගිනි කඳ එම ආහාරය හා එම ඉන්ධනය ඇතිව බොහෝ කලක්, දීර්ඝ කාලයක් ඇවිළෙන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දකිමින් වසන පුද්ගලයාට තෘෂ්ණාව වැඩෙයි. තෘෂ්ණාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි ...පෙ... මෙලෙස මේ කේවල දුක් සමූහයාගේ හටගැනීම සිදු වෙයි.”

‘‘ဥပါဒါနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

“මහණෙනි, උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව (දෝෂ) දකිමින් වසන පුද්ගලයාට තෘෂ්ණාව නිරුද්ධ වෙයි. තෘෂ්ණා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි; උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වෙයි; භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය වෙයි; ජාති නිරෝධයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙලෙස මේ කේවල දුක් සමූහයාගේ නිරෝධය සිදු වෙයි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒသန္နံ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ ဝီသာယ ဝါ တိံသာယ ဝါ စတ္တာရီသာယ ဝါ ကဋ္ဌဝါဟာနံ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဇလေယျ; တတြ ပုရိသော န ကာလေန ကာလံ သုက္ခာနိ စေဝ တိဏာနိ ပက္ခိပေယျ, န သုက္ခာနိ စ ဂေါမယာနိ ပက္ခိပေယျ, န သုက္ခာနိ စ ကဋ္ဌာနိ ပက္ခိပေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပုရိမဿ စ ဥပါဒါနဿ ပရိယာဒါနာ အညဿ စ အနုပဟာရာ အနာဟာရော နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, එය හරියට දර කරත්ත දහයක, විස්සක, තිහක හෝ හතළිහක පමණ දර ඇති මහත් ගිනි කඳක් ඇවිළෙන්නේ යම් සේද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට වියළි තණකොළ නොදමන්නේද, වියළි ගොම නොදමන්නේද, වියළි දර නොදමන්නේද, එවිට මහණෙනි, එම මහත් ගිනි කඳ කලින් තිබූ ඉන්ධන අවසන් වීමෙන් හා අලුතින් ඉන්ධන නොලැබීමෙන්, ආහාර රහිතව නිවී යන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව දකිමින් වසන පුද්ගලයාට තෘෂ්ණාව නිරුද්ධ වෙයි, තෘෂ්ණා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි ...පෙ... මෙලෙස මේ කේවල දුක් සමූහයාගේ නිරෝධය සිදු වන්නේය.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. သံယောဇနသုတ္တံ

3. සංයෝජන සූත්‍රය

၅၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ …ပေ… ‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

53. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, සංයෝජනයන්ට (බැඳීම්වලට) හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දකිමින් වසන පුද්ගලයාට තෘෂ්ණාව වැඩෙයි. තෘෂ්ණාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි; උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි; භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි; ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙලෙස මේ කේවල දුක් සමූහයාගේ හටගැනීම සිදු වෙයි.”

‘‘သေယျထာပိ[Pg.313], ဘိက္ခဝေ, တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ. တတြ ပုရိသော ကာလေန ကာလံ တေလံ အာသိဉ္စေယျ ဝဋ္ဋိံ ဥပသံဟရေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တေလပ္ပဒီပေါ တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ ဇလေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

"මහණෙනි, යම් සේ තෙල් ද තිරය ද නිසා තෙල් පහනක් දැල්වෙන්නේ ද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට තෙල් වත් කරන්නේ නම්, තිරය සකසන්නේ නම්, මහණෙනි, මෙසේ වූ ඒ තෙල් පහන ඒ ආහාරය ඇතිව, ඒ ඉන්ධනය ඇතිව බොහෝ කල් දිගු කලක් දැල්වෙන්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම සංයෝජනයන්ට (බැඳීම්වලට) හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය (සැපය) දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ද, භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ද, ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි."

‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

"මහණෙනි, සංයෝජනයන්ට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආදීනව (දොස්) දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි, උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි, භව නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි, ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි."

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ. တတြ ပုရိသော န ကာလေန ကာလံ တေလံ အာသိဉ္စေယျ န ဝဋ္ဋိံ ဥပသံဟရေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တေလပ္ပဒီပေါ ပုရိမဿ စ ဥပါဒါနဿ ပရိယာဒါနာ အညဿ စ အနုပဟာရာ အနာဟာရော နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. တတိယံ.

"මහණෙනි, යම් සේ තෙල් ද තිරය ද නිසා තෙල් පහනක් දැල්වෙන්නේ ද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට තෙල් වත් නොකරන්නේ නම්, තිරය නොසකසන්නේ නම්, මහණෙනි, මෙසේ වූ ඒ තෙල් පහන කලින් තිබූ ඉන්ධන ගෙවී යාමෙන් ද, අලුතින් ඉන්ධන නොලැබීමෙන් ද, ආහාර රහිතව නිවී යන්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම සංයෝජනයන්ට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි." (තෙවන සූත්‍රයයි.)

၄. ဒုတိယသံယောဇနသုတ္တံ

4. ද්විතීය සංයෝජන සූත්‍රය

၅၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ …ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ. တတြ ပုရိသော ကာလေန ကာလံ တေလံ အာသိဉ္စေယျ ဝဋ္ဋိံ ဥပသံဟရေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တေလပ္ပဒီပေါ တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ ဇလေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

54. සැවැත් නුවරදී (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ වසන සේක) ... "මහණෙනි, යම් සේ තෙල් ද තිරය ද නිසා තෙල් පහනක් දැල්වෙන්නේ ද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට තෙල් වත් කරන්නේ නම්, තිරය සකසන්නේ නම්, මහණෙනි, මෙසේ වූ ඒ තෙල් පහන ඒ ආහාරය ඇතිව, ඒ ඉන්ධනය ඇතිව බොහෝ කල් දිගු කලක් දැල්වෙන්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම සංයෝජනයන්ට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි."

‘‘သေယျထာပိ[Pg.314], ဘိက္ခဝေ, တေလဉ္စ ပဋိစ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ ပဋိစ္စ တေလပ္ပဒီပေါ ဈာယေယျ. တတြ ပုရိသော န ကာလေန ကာလံ တေလံ အာသိဉ္စေယျ န ဝဋ္ဋိံ ဥပသံဟရေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တေလပ္ပဒီပေါ ပုရိမဿ စ ဥပါဒါနဿ ပရိယာဒါနာ အညဿ စ အနုပဟာရာ အနာဟာရော နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

"මහණෙනි, යම් සේ තෙල් ද තිරය ද නිසා තෙල් පහනක් දැල්වෙන්නේ ද, එහි යම් පුරුෂයෙක් කලින් කලට තෙල් වත් නොකරන්නේ නම්, තිරය නොසකසන්නේ නම්, මහණෙනි, මෙසේ වූ ඒ තෙල් පහන කලින් තිබූ ඉන්ධන ගෙවී යාමෙන් ද, අලුතින් ඉන්ධන නොලැබීමෙන් ද, ආහාර රහිතව නිවී යන්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම සංයෝජනයන්ට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි." (සිව්වන සූත්‍රයයි.)

၅. မဟာရုက္ခသုတ္တံ

5. මහාරුක්ඛ සූත්‍රය

၅၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဥပါဒါနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

55. සැවැත් නුවරදී ... "මහණෙනි, උපාදානයට (ඇලීමට) හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ද...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි."

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ, ယာနိ စ တိရိယင်္ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

"මහණෙනි, යම් සේ විශාල වෘක්ෂයක් ඇද්ද, එහි යම් මුල් පතුලට විහිදෙන්නේ ද, යම් මුල් හරහට විහිදෙන්නේ ද, ඒ සියල්ල උඩු අතට ඕජාව (පෝෂණය) රැගෙන යයි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ මහා වෘක්ෂය ඒ ආහාරය ඇතිව, ඒ පෝෂණය ඇතිව බොහෝ කල් දිගු කලක් පවතින්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම උපාදානයට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ හටගැනීම සිදුවෙයි."

‘‘ဥပါဒါနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

"මහණෙනි, උපාදානයට හිතකර වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දකිමින් වාසය කරන්නා හට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි, උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි."

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ. သော တံ ရုက္ခံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, မူလံ ဆိန္ဒိတွာ ပလိခဏေယျ, ပလိခဏိတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပိ. သော တံ ရုက္ခံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာလေယျ, ဖာလေတွာ သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ, သကလိကံ သကလိကံ ကရိတွာ ဝါတာတပေ ဝိသောသေယျ; ဝါတာတပေ ဝိသောသေတွာ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ, အဂ္ဂိနာ ဍဟေတွာ မသိံ ကရေယျ, မသိံ ကရိတွာ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုဏေယျ နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော [Pg.315] အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

‘‘මහණෙනි, විශාල වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට උදැල්ලක් සහ කූඩයක් ගත් මිනිසෙකු පැමිණෙන්නේය. ඔහු ඒ වෘක්ෂය මුලින් කපා දමන්නේය. මුල කපා පොළොව හාරන්නේය. පොළොව හාරා කුඩා මුල් පවා ඉතිරි නොවන සේ සියලු මුල් උදුරා දමන්නේය. ඔහු ඒ වෘක්ෂය කැබලිවලට කපා, ඒ කැබලි පළා, තවත් කුඩා කොටස්වලට පත් කරන්නේය. එසේ කුඩා කොටස්වලට පත් කොට සුළඟේ සහ අව්වේ වියළා, ගින්නෙන් පුලුස්සා අළු කරන්නේය. එසේ අළු කර සැඩ සුළඟේ විසුරුවා හරින්නේය, නැතහොත් වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කළ විට ඒ විශාල වෘක්ෂය මුල් සිඳුණු, උදුරා දැමූ තල් කඳක් මෙන් වූ, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම උපාදානයට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව (දෝෂ) අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි. උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදුවෙයි.’’ පස්වැනි සූත්‍රයයි.

၆. ဒုတိယမဟာရုက္ခသုတ္တံ

6. දෙවැනි මහා රුක්ඛ සූත්‍රය

၅၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ, ယာနိ စ တိရိယင်္ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ …ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

56. සැවැත් නුවරදී... ‘‘මහණෙනි, විශාල වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. එහි යම් මුල් කිහිපයක් පහළට විහිද ඇද්ද, යම් මුල් කිහිපයක් හරහට විහිද ඇද්ද, ඒ සියලු මුල් ඉහළට ඕජාව (පෝෂණය) රැගෙන යයි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ විශාල වෘක්ෂය එම ආහාරය හා පෝෂණය ලබමින් බොහෝ කාලයක් පවතින්නේය. මහණෙනි, එලෙසම උපාදානයට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ. သော တံ ရုက္ခံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, မူလေ ဆေတွာ ပလိခဏေယျ, ပလိခဏိတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ…ပေ… နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝင်္ကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

‘‘මහණෙනි, විශාල වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට උදැල්ලක් සහ කූඩයක් ගත් මිනිසෙකු පැමිණෙන්නේය. ඔහු ඒ වෘක්ෂය මුලින් කපා දමන්නේය. මුල කපා පොළොව හාරන්නේය. පොළොව හාරා මුල් උදුරා දමන්නේය...පෙ... වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කළ විට ඒ විශාල වෘක්ෂය මුල් සිඳුණු, උදුරා දැමූ තල් කඳක් මෙන් වූ, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම උපාදානයට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදුවෙයි.’’ හයවැනි සූත්‍රයයි.

၇. တရုဏရုက္ခသုတ္တံ

7. තරුණ රුක්ඛ සූත්‍රය

၅၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

57. සැවැත් නුවරදී... ‘‘මහණෙනි, සංයෝජනයන්ට (බැඳීම්වලට) හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, တရုဏော ရုက္ခော. တဿ ပုရိသော ကာလေန ကာလံ မူလာနိ ပလိမဇ္ဇေယျ ကာလေန ကာလံ ပံသုံ ဒဒေယျ, ကာလေန ကာလံ [Pg.316] ဥဒကံ ဒဒေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တရုဏော ရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

‘‘මහණෙනි, කුඩා වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. මිනිසෙකු කලින් කලට එහි මුල් පිරිසිදු කරන්නේය, කලින් කලට පස් දමන්නේය, කලින් කලට ජලය වත් කරන්නේය. මහණෙනි, මෙසේ ඒ කුඩා වෘක්ෂය එම ආහාරය හා පෝෂණය ලබමින් වර්ධනයටත්, වැඩීමටත්, විශාල වීමටත් පත්වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජනයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි.’’

‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

‘‘මහණෙනි, සංයෝජනයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදුවෙයි.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, တရုဏော ရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ…ပေ… နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, တရုဏော ရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝင်္ကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. သတ္တမံ.

‘‘මහණෙනි, කුඩා වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට උදැල්ලක් සහ කූඩයක් ගත් මිනිසෙකු පැමිණෙන්නේය...පෙ... වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කළ විට ඒ කුඩා වෘක්ෂය මුල් සිඳුණු, උදුරා දැමූ තල් කඳක් මෙන් වූ, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජනයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාගේ තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදුවෙයි.’’ හත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. နာမရူပသုတ္တံ

8. නාමරූප සූත්‍රය

၅၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

58. සැවැත් නුවරදී... ‘‘මහණෙනි, සංයෝජනයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාට නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම (පිහිටීම) සිදුවෙයි. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනයන් වෙයි...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදුවෙයි.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ, ယာနိ စ တိရိယင်္ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ…ပေ….

‘‘මහණෙනි, විශාල වෘක්ෂයක් ඇතැයි සිතන්න. එහි යම් මුල් කිහිපයක් පහළට විහිද ඇද්ද, යම් මුල් කිහිපයක් හරහට විහිද ඇද්ද, ඒ සියලු මුල් ඉහළට ඕජාව රැගෙන යයි. මහණෙනි, මෙසේ ඒ විශාල වෘක්ෂය එම ආහාරය හා පෝෂණය ලබමින් බොහෝ කාලයක් පවතින්නේය. මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජනයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය අනුදකිමින් වාසය කරන තැනැත්තාට නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම සිදුවෙයි...පෙ...’’

‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ. နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

“මහණෙනි, සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දක්නා සුලු ව (වරද දකිමින්) වසන්නාට නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් (පිළිසිඳ ගැනීමක්) සිදු නොවේ. නාමරූප නිරෝධයෙන් සළායතන නිරෝධය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදු වේ.”

‘‘သေယျထာပိ[Pg.317], ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ…ပေ… အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ. နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“මහණෙනි, එය හරියට ම මහා වෘක්ෂයක් වැනිය. එකල්හි පුරුෂයෙක් උදැල්ලක් හා කූඩයක් ගෙන එන්නේය... පෙ... අනාගතයෙහි නැවත නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දක්නා සුලු ව වසන්නාට නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් සිදු නොවේ. නාමරූප නිරෝධයෙන් සළායතන නිරෝධය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදු වේ.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဝိညာဏသုတ္တံ

9. විඤ්ඤාණ සූත්‍රය

၅၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော ဝိညာဏဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ’’.

59. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය (සැපය) දක්නා සුලු ව වසන්නාට විඤ්ඤාණය බැසගැනීමක් සිදු වේ. විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ …ပေ… ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော ဝိညာဏဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ…ပေ….

“මහණෙනි, එය හරියට ම මහා වෘක්ෂයක් වැනිය. එහි යම් මුල් පහළට විහිදී තිබේ ද... පෙ... මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දක්නා සුලු ව වසන්නාට විඤ්ඤාණය බැසගැනීමක් සිදු වේ... පෙ...”

‘‘သံယောဇနိယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော ဝိညာဏဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ. ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

“මහණෙනි, සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දක්නා සුලු ව වසන්නාට විඤ්ඤාණය බැසගැනීමක් සිදු නොවේ. විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙන් නාමරූප නිරෝධය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදු වේ.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ…ပေ… အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော ဝိညာဏဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ. ဝိညာဏဿ နိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, එය හරියට ම මහා වෘක්ෂයක් වැනිය. එවිට පුරුෂයෙක් උදැල්ලක් හා කූඩයක් ගෙන එන්නේය... පෙ... අනාගතයෙහි නැවත නූපදින ස්වභාවයට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම සංයෝජන ඇති කිරීමට හේතු වන්නා වූ ධර්මයන්හි ආදීනව දක්නා සුලු ව වසන්නාට විඤ්ඤාණය බැසගැනීමක් සිදු නොවේ. විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙන් නාමරූප නිරෝධය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදු වේ.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. နိဒါနသုတ္တံ

10. නිදාන සූත්‍රය

၆၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုရူသု ဝိဟရတိ ကမ္မာသဓမ္မံ နာမ ကုရူနံ နိဂမော. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ ဂမ္ဘီရော စာယံ, ဘန္တေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော စ, အထ စ ပန မေ ဥတ္တာနကုတ္တာနကော ဝိယ ခါယတီ’’တိ.

60. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුරු ජනපදයෙහි ‘කම්මාසධම්ම’ නම් වූ කුරු වැසියන්ගේ නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මනාව අභිවාදනය කර එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩහුන් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, අද්භූතයකි! ස්වාමීනි, මේ පටිච්චසමුප්පාදය කොතරම් ගැඹුරු ද, කොතරම් ගැඹුරු ලෙස වැටහෙන්නේ ද? එසේ වුවත් මට නම් මෙය ඉතාම පැහැදිලි (නොගැඹුරු) දෙයක් සේ වැටහෙයි.”

‘‘မာ [Pg.318] ဟေဝံ, အာနန္ဒ, မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒ ! ဂမ္ဘီရော စာယံ, အာနန္ဒ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော စ. ဧတဿ, အာနန္ဒ, ဓမ္မဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမယံ ပဇာ တန္တာကုလကဇာတာ ကုလဂဏ္ဌိကဇာတာ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ.

“ආනන්දය, එසේ නොපවසන්න! ආනන්දය, එසේ නොපවසන්න! ආනන්දය, මේ පටිච්චසමුප්පාදය ගැඹුරු ය, ගැඹුරු ලෙස වැටහෙන්නේ ය. ආනන්දය, මේ ධර්මය අවබෝධ නොකිරීමෙන් හා විනිවිද නොදැකීමෙන්, මේ සත්ත්ව ප්‍රජාව අවුල් වූ නූල් පන්දුවක් මෙන් ද, පැටලුණු කුරුලු කූඩුවක් මෙන් ද, බබුස් හා මුඤ්ජ තණ මෙන් (පැටලී) ද, අපාය නම් වූ, දුර්ගතිය නම් වූ, විනිපාතය නම් වූ සංසාරය ඉක්මවා යා නොහැකිව සිටිති.”

‘‘ဥပါဒါနိယေသု, အာနန္ဒ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ; ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ; ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“ආනන්දය, උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දක්නා සුලු ව වසන්නාට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වේ, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ, භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වේ, ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා-මරණ, සෝක-පරිදේව-දුක්ඛ-දෝමනස්ස-උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.”

‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, မဟာရုက္ခော. တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ, ယာနိ စ တိရိယင်္ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝဉှိ သော, အာနန္ဒ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာနန္ဒ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ; ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

“ආනන්දය, එය හරියට ම මහා වෘක්ෂයක් වැනිය. එහි යම් මුල් පහළට විහිදී තිබේ ද, යම් මුල් හරහට විහිදී තිබේ ද, ඒ සියල්ල ම ඉහළට ඕජාව (සාරය) ගෙන යයි. ආනන්දය, මෙසේ ඒ මහා වෘක්ෂය ඒ ආහාරය හා ඒ උපාදානය ඇති ව දීර්ඝ කාලයක් පවතින්නේය. ආනන්දය, එලෙසම උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආශ්වාදය දක්නා සුලු ව වසන්නාට තණ්හාව වැඩෙයි. තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වේ, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.”

‘‘ဥပါဒါနိယေသု, အာနန္ဒ, ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ.

“ආනන්දය, උපාදානයන්ට හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව දක්නා සුලු ව වසන්නාට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වේ, උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වේ... පෙ... මෙලෙස මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරෝධය සිදු වේ.”

‘‘သေယျထာပိ, အာနန္ဒ, မဟာရုက္ခော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ. သော တံ ရုက္ခံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, မူလေ ဆေတွာ ပလိခဏေယျ, ပလိခဏိတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပိ. သော တံ ရုက္ခံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒေယျ. ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာလေယျ; ဖာလေတွာ သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ, သကလိကံ သကလိကံ ကရိတွာ ဝါတာတပေ ဝိသောသေယျ, ဝါတာတပေ ဝိသောသေတွာ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ, အဂ္ဂိနာ ဍဟေတွာ မသိံ ကရေယျ, မသိံ ကရိတွာ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုဏေယျ, နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ. ဧဝဉှိ သော, အာနန္ဒ, မဟာရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝင်္ကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော[Pg.319]. ဧဝမေဝ ခေါ, အာနန္ဒ, ဥပါဒါနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ နိရုဇ္ဈတိ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော; ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော; ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဒသမံ.

“ආනන්දයෙනි, එය මෙබඳු ය; විශාල වෘක්ෂයක් ඇත්තේ යැයි සිතන්න. එවිට මිනිසෙකු උදලු කූඩයක් රැගෙන එන්නේ ය. ඔහු ඒ වෘක්ෂය මුලින් ම සිඳ දමන්නේ ය. මුලින් සිඳ පස හාරන්නේ ය. පස හාරා අවසානයේ කුඩා මුල් පවා ඉතිරි නොවන සේ මුල් උදුරා දමන්නේ ය. ඔහු ඒ වෘක්ෂය කැබලිවලට කපා දමන්නේ ය. කැබලිවලට කපා පළා දමන්නේ ය. පළා දමා පතුරුවලට පත් කරන්නේ ය. පතුරුවලට පත් කර සුළඟේ හා අව්වේ වියළා දමන්නේ ය. සුළඟේ හා අව්වේ වියළා ගින්නෙන් දවා දමන්නේ ය. ගින්නෙන් දවා අළු කරන්නේ ය. අළු කර තද සුළඟේ විසුරුවා හරින්නේ ය, නැතහොත් වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේ ය. ආනන්දයෙනි, මෙසේ කළ විට ඒ මහා වෘක්ෂය මුල් සිඳුණු, තල් කඳක් මෙන් වූ, නැවත හටගැනීමක් නැති, මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වූවක් වන්නේ ය. ආනන්දයෙනි, එලෙසින් ම උපාදානයට (ඇලීමට) හේතු වන ධර්මයන්හි ආදීනව අනුපස්සනා කරමින් (දොස් දකිමින්) වාසය කරන්නා හට තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි. තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි; උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි; භව නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි; ජාති නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ කේවල වූ (සම්පූර්ණ වූ) දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වෙයි.” දසවන සූත්‍රයයි.

ဒုက္ခဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

හයවන දුක්ඛ වර්ගය නිමවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

ပရိဝီမံသနုပါဒါနံ, ဒွေ စ သံယောဇနာနိ စ;

မဟာရုက္ခေန ဒွေ ဝုတ္တာ, တရုဏေန စ သတ္တမံ;

နာမရူပဉ္စ ဝိညာဏံ, နိဒါနေန စ တေ ဒသာတိ.

පරිවීමංසන, උපාදාන සහ සංයෝජන සූත්‍ර දෙක ද, මහාරුක්ඛ සූත්‍ර දෙකක් ද, හත්වන තරුණ (රුක්ඛ) සූත්‍රය ද, නාමරූප, විඤ්ඤාණ සහ නිදාන සූත්‍රය ද යන මේ දස සූත්‍රයෝ වෙති.

၇. မဟာဝဂ္ဂေါ

7. මහා වර්ගය

၁. အဿုတဝါသုတ္တံ

1. අස්සුතවා සූත්‍රය

၆၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ…ပေ… ‘‘အဿုတဝါ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုဇ္ဇနော ဣမသ္မိံ စာတုမဟာဘူတိကသ္မိံ ကာယသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ’’.

61. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. “මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණු මේ ශරීරය කෙරෙහි කලකිරෙන්නේ ද වෙයි, නොඇලෙන්නේ ද වෙයි, එයින් මිදෙන්නේ ද වෙයි. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණු මේ ශරීරයේ වැඩීමක් ද, පිරිහීමක් ද, හටගැනීමක් ද, නැතිවීමක් ද පෙනෙන බැවිනි. එබැවින් එහිලා ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා කලකිරෙන්නේ ද වෙයි, නොඇලෙන්නේ ද වෙයි, මිදෙන්නේ ද වෙයි.”

‘‘ယဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ, မနော ဣတိပိ, ဝိညာဏံ ဣတိပိ, တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’တိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“මහණෙනි, යම් මේ සිතය කියා හෝ, මනය කියා හෝ, විඤ්ඤාණය කියා හෝ කියනු ලබන දෙයක් ඇද්ද, එහිලා ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා කලකිරීමට අසමත් වෙයි, නොඇලීමට අසමත් වෙයි, මිදීමට අසමත් වෙයි. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා විසින් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මෙය ‘මගේය, මම වෙමි, මගේ ආත්මයයි’ යනුවෙන් තෘෂ්ණා දිට්ඨි වශයෙන් දැඩිව අල්ලා ගන්නා ලද බැවිනි, මමය කියා මනාපයෙන් පිළිගන්නා ලද බැවිනි, වැරදි ලෙස පරාමර්ශනය කරන ලද බැවිනි. එබැවින් එහිලා ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා කලකිරීමට හෝ නොඇලීමට හෝ මිදීමට හෝ අසමත් වෙයි.”

‘‘ဝရံ[Pg.320], ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဣမံ စာတုမဟာဘူတိကံ ကာယံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ စိတ္တံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတာယံ, ဘိက္ခဝေ, စာတုမဟာဘူတိကော ကာယော ဧကမ္ပိ ဝဿံ တိဋ္ဌမာနော ဒွေပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တီဏိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပဉ္စပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဒသပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝီသတိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တိံသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရီသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပညာသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝဿသတမ္ပိ တိဋ္ဌမာနော, ဘိယျောပိ တိဋ္ဌမာနော.

“මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා සිතට වඩා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණු මේ ශරීරය ආත්මය වශයෙන් ගැනීම වඩාත් යහපත්ය. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණු මේ ශරීරය වසරක් හෝ, වසර දෙකක් හෝ, තුනක්, හතරක්, පහක් හෝ, වසර දහයක් හෝ, විසි වසරක්, තිස් වසරක්, හතළිස් වසරක්, පනස් වසරක් හෝ, වසර සියයක් හෝ, ඊටත් වඩා වැඩි කාලයක් හෝ පවතිනු පෙනෙන බැවිනි.”

‘‘ယဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ, မနော ဣတိပိ, ဝိညာဏံ ဣတိပိ, တံ ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စ အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အညံ နိရုဇ္ဈတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မက္ကဋော အရညေ ပဝနေ စရမာနော သာခံ ဂဏှတိ, တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှတိ, တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယမိဒံ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ, မနော ဣတိပိ, ဝိညာဏံ ဣတိပိ, တံ ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စ အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အညံ နိရုဇ္ဈတိ.

“මහණෙනි, යම් මේ සිතය කියා හෝ, මනය කියා හෝ, විඤ්ඤාණය කියා හෝ කියනු ලබන දෙයක් ඇද්ද, එය රැයෙහි ද දවාලයෙහි ද අනෙකක්ම වී උපදියි, අනෙකක්ම වී නිරුද්ධ වෙයි. මහණෙනි, යම්සේ වනයෙහි සැරිසරන වඳුරෙක් එක් අත්තක් අල්ලාගෙන, එය අතහැර තවත් අත්තක් අල්ලාගන්නේද, එයත් අතහැර තවත් අත්තක් අල්ලාගන්නේද, මහණෙනි, එලෙසම සිතය කියා හෝ, මනය කියා හෝ, විඤ්ඤාණය කියා හෝ කියනු ලබන දෙය රැයෙහි ද දවාලයෙහි ද අනෙකක්ම වී උපදියි, අනෙකක්ම වී නිරුද්ධ වෙයි.”

‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံယေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ – ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ; သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော; သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’’တိ.

“මහණෙනි, එහිලා ඇසූ පිරූ තැන් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා පටිච්චසමුප්පාදයම මැනවින් නුවණින් මෙනෙහි කරයි. එනම්, ‘මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදියි. මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි.’ එනම්: අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති; සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි; ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ හටගැනීම වෙයි. අවිද්‍යාවම ඉතිරි නොමැතිව නොඇල්මෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි; සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි; ...පෙ... මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසේ නිරුද්ධ වීම වෙයි.”

‘‘ဧဝံ ပဿံ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ပဌမံ.

"මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නා වූ ඔහු (එහි) නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැ'යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි." පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ဒုတိယအဿုတဝါသုတ္တံ

2. දෙවන අස්සුතවා සූත්‍රය

၆၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဿုတဝါ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုဇ္ဇနော ဣမသ္မိံ စာတုမဟာဘူတိကသ္မိံ ကာယသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ [Pg.321] အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နိဗ္ဗိန္ဒေယျပိ ဝိရဇ္ဇေယျပိ ဝိမုစ္စေယျပိ. ယဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ, မနော ဣတိပိ, ဝိညာဏံ ဣတိပိ, တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’တိ. တသ္မာ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ’’.

62. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුම් ලත් මෙම ශරීරය කෙරෙහි කලකිරෙන්නේ නම් හෝ එහි නොඇලෙන්නේ නම් හෝ එයින් මිදෙන්නේ නම් හෝ එය වඩාත් සුදුසුය. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුම් ලත් මෙම ශරීරයේ වැඩීම ද, පිරිහීම ද, හටගැනීම ද, බිඳීයාම ද දක්නට ලැබේ. එබැවින් ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා එහි කලකිරෙන්නේ නම්, නොඇලෙන්නේ නම් හෝ එයින් මිදෙන්නේ නම් හෝ එය වඩාත් සුදුසුමය. මහණෙනි, යම් මේ සිතය කියා හෝ මනසය කියා හෝ විඤ්ඤාණය කියා හෝ කියනු ලබන ධර්මයක් වේද, එහි කලකිරීමට හෝ නොඇලීමට හෝ එයින් මිදීමට හෝ ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා සමත් නොවේ. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා විසින් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මේ සිත 'තණ්හා දිට්ඨි' වශයෙන් දැඩිව ගන්නා ලදී, 'මගේය' කියා මමායනය කරන ලදී, 'මේ මගේය, මේ මම වෙමි, මේ මගේ ආත්මයයි' කියා වැරදි ලෙස පරාමර්ශනය කරන ලදී. එබැවින් ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා එහි කලකිරීමට හෝ නොඇලීමට හෝ එයින් මිදීමට හෝ සමත් නොවේ."

‘‘ဝရံ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဣမံ စာတုမဟာဘူတိကံ ကာယံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ စိတ္တံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒိဿတာယံ, ဘိက္ခဝေ, စာတုမဟာဘူတိကော ကာယော ဧကမ္ပိ ဝဿံ တိဋ္ဌမာနော ဒွေပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တီဏိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပဉ္စပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဒသပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝီသတိပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော တိံသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော စတ္တာရီသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ပညာသမ္ပိ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ဝဿသတမ္ပိ တိဋ္ဌမာနော, ဘိယျောပိ တိဋ္ဌမာနော. ယဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဘိက္ခဝေ, ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ, မနော ဣတိပိ, ဝိညာဏံ ဣတိပိ, တံ ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စ အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အညံ နိရုဇ္ဈတိ.

"මහණෙනි, ඇසූ පිරූ තැන් නැති පෘථග්ජනයා සිතට වඩා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුම් ලත් මේ ශරීරය ආත්මය වශයෙන් ගැනීම උතුම් (වඩාත් යහපත්) වේ. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුම් ලත් මේ ශරීරය වසරක් හෝ වසර දෙකක් හෝ වසර තුනක් හෝ වසර හතරක් හෝ වසර පහක් හෝ වසර දහයක් හෝ වසර විස්සක් හෝ වසර තිහක් හෝ වසර හතළිහක් හෝ වසර පනහක් හෝ වසර සියයක් හෝ ඊටත් වැඩි කාලයක් හෝ පවතිනු දක්නට ලැබේ. නමුත් මහණෙනි, යම් මේ සිතය කියා හෝ මනසය කියා හෝ විඤ්ඤාණය කියා හෝ කියනු ලබන ධර්මය රාත්‍රියේදීත් දවාලෙහිත් වෙනත් ආකාරයකින්ම උපදියි, වෙනත් ආකාරයකින්ම නිරුද්ධ වෙයි."

‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံယေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ‘ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ; ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ, ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’တိ. သုခဝေဒနိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာ. တဿေဝ သုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ. ဒုက္ခဝေဒနိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခဝေဒနာ. တဿေဝ ဒုက္ခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ ဒုက္ခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ. အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ. တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ.

"මහණෙනි, එහිදී ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා පටිච්චසමුප්පාදයම මැනවින් නුවණින් මෙනෙහි කරයි: 'මෙසේ මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදියි. මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි' යනුවෙනි. මහණෙනි, සැප වේදනා විඳීමට හේතු වන ස්පර්ශය නිසා සැප වේදනාව උපදියි. සැප වේදනා විඳීමට හේතු වන එම ස්පර්ශයම නිරුද්ධ වීමෙන්, ඒ ස්පර්ශය නිසා හටගත් යම් සැප වේදනාවක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයි, එය සංසිඳෙයි. මහණෙනි, දුක් වේදනා විඳීමට හේතු වන ස්පර්ශය නිසා දුක් වේදනාව උපදියි. දුක් වේදනා විඳීමට හේතු වන එම ස්පර්ශයම නිරුද්ධ වීමෙන්, ඒ ස්පර්ශය නිසා හටගත් යම් දුක් වේදනාවක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයි, එය සංසිඳෙයි. මහණෙනි, නොදුක් නොසැප වේදනා විඳීමට හේතු වන ස්පර්ශය නිසා නොදුක් නොසැප වේදනාව උපදියි. නොදුක් නොසැප වේදනා විඳීමට හේතු වන එම ස්පර්ශයම නිරුද්ධ වීමෙන්, ඒ ස්පර්ශය නිසා හටගත් යම් නොදුක් නොසැප වේදනාවක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයි, එය සංසිඳෙයි."

‘‘သေယျထာပိ[Pg.322], ဘိက္ခဝေ, ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ သံဃဋ္ဋနသမောဓာနာ ဥသ္မာ ဇာယတိ တေဇော အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. တေသံယေဝ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ နာနာကတဝိနိဗ္ဘောဂါ ယာ တဇ္ဇာ ဥသ္မာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာ. တဿေဝ သုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ သုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ…ပေ… အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ. တဿေဝ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဿ ဖဿဿ နိရောဓာ ယံ တဇ္ဇံ ဝေဒယိတံ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ သာ နိရုဇ္ဈတိ သာ ဝူပသမ္မတိ.

"මහණෙනි, යම් සේ දර කැබලි දෙකක් එකිනෙක ගැටීමෙන් හා එක්වීමෙන් උෂ්ණත්වය හටගනියිද, ගින්න උපදියිද, එම දර කැබලි දෙකම වෙන් කිරීමෙන් හා ඉවත් කිරීමෙන් ඒ ගැටීමෙන් හටගත් යම් උෂ්ණත්වයක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයිද, සංසිඳෙයිද; මහණෙනි, එලෙසම සැප වේදනා විඳීමට හේතු වන ස්පර්ශය නිසා සැප වේදනාව උපදියි. සැප වේදනා විඳීමට හේතු වන එම ස්පර්ශයම නිරුද්ධ වීමෙන්, ඒ ස්පර්ශය නිසා හටගත් යම් සැප වේදනාවක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයි, එය සංසිඳෙයි...පෙ... නොදුක් නොසැප වේදනා විඳීමට හේතු වන ස්පර්ශය නිසා නොදුක් නොසැප වේදනාව උපදියි. නොදුක් නොසැප වේදනා විඳීමට හේතු වන එම ස්පර්ශයම නිරුද්ධ වීමෙන්, ඒ ස්පර්ශය නිසා හටගත් යම් නොදුක් නොසැප වේදනාවක් ඇත්ද, එය නිරුද්ධ වෙයි, එය සංසිඳෙයි."

‘‘ဧဝံ ပဿံ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဖဿေပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ස්පර්ශයෙහි ද කලකිරෙයි, වේදනාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංඥාවෙහි ද කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හි ද කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නා වූ ඔහු (එම ධර්මයන් කෙරෙහි) නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ රහත් බව පිණිස කළ යුතු වෙනත් යමක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැන ගනියි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ပုတ္တမံသူပမသုတ္တံ

3. පුත්තමංසූපම සූත්‍රය (පුත්‍ර මාංස උපමා සූත්‍රය)

၆၃. သာဝတ္ထိယံ …ပေ… ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ’’.

63. සාවත්ථි නිදානයයි. “මහණෙනි, උපන් සත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිස හෝ මේ ආහාර සතරක් වෙති. ඒ සතර කවරේ ද? ඖදාරික (ගොරෝසු) වූ හෝ සියුම් වූ හෝ කබලීකාරාහාරය, දෙවනුව ස්පර්ශාහාරය, තෙවනුව මනෝසංචේතනාහාරය සහ සතරවනුව විඤ්ඤාණාහාරයයි. මහණෙනි, උපන් සත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස හෝ උපතක් සොයන සත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිස හෝ පවත්නා ආහාර සතර මේවා ය.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ပရိတ္တံ သမ္ဗလံ အာဒါယ ကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ. တေသမဿ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ. အထ ခေါ တေသံ, ဘိက္ခဝေ, ဒွိန္နံ ဇာယမ္ပတိကာနံ ကန္တာရဂတာနံ ယာ ပရိတ္တာ သမ္ဗလမတ္တာ, သာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ. သိယာ စ နေသံ ကန္တာရာဝသေသော အနတိဏ္ဏော. အထ ခေါ တေသံ, ဘိက္ခဝေ, ဒွိန္နံ ဇာယမ္ပတိကာနံ ဧဝမဿ – ‘အမှာကံ ခေါ ယာ ပရိတ္တာ သမ္ဗလမတ္တာ သာ ပရိက္ခီဏာ ပရိယာဒိဏ္ဏာ. အတ္ထိ [Pg.323] စာယံ ကန္တာရာဝသေသော အနိတ္တိဏ္ဏော. ယံနူန မယံ ဣမံ ဧကပုတ္တကံ ပိယံ မနာပံ ဝဓိတွာ ဝလ္လူရဉ္စ သောဏ္ဍိကဉ္စ ကရိတွာ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒန္တာ ဧဝံ တံ ကန္တာရာဝသေသံ နိတ္ထရေယျာမ, မာ သဗ္ဗေဝ တယော ဝိနဿိမှာ’တိ. အထ ခေါ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ တံ ဧကပုတ္တကံ ပိယံ မနာပံ ဝဓိတွာ ဝလ္လူရဉ္စ သောဏ္ဍိကဉ္စ ကရိတွာ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒန္တာ ဧဝံ တံ ကန္တာရာဝသေသံ နိတ္ထရေယျုံ. တေ ပုတ္တမံသာနိ စေဝ ခါဒေယျုံ, ဥရေ စ ပဋိပိသေယျုံ – ‘ကဟံ, ဧကပုတ္တက, ကဟံ, ဧကပုတ္တကာ’တိ.

“මහණෙනි, කබලීකාරාහාරය කෙසේ නම් දැකිය යුතු ද? මහණෙනි, එය මෙබඳු උදාහරණයකින් තේරුම් ගත යුතු ය: අඹුසැමි යුවළක් ස්වල්ප වූ මග වියදම් රැගෙන ඉතා දුෂ්කර කාන්තාර මාර්ගයකට පිළිපන්නාහු යැයි සිතන්න. ඔවුන්ට ඉතා ප්‍රිය වූ, මනාප වූ එකම පුතෙක් සිටියි. මහණෙනි, ඉන්පසු ඒ කාන්තාරය මැද දී ඒ අඹුසැමියන් සතු වූ ස්වල්ප වූ ආහාරය ක්ෂය වී ගෙවී යයි. එහෙත් කාන්තාරයේ ඉතිරි කොටස තවමත් තරණය කර අවසන් නැත. මහණෙනි, එවිට ඒ අඹුසැමියන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘අප සතු වූ ස්වල්ප වූ ආහාරය ක්ෂය වී ගෙවී අවසන් ය. එහෙත් කාන්තාරයේ ඉතිරි කොටස තවමත් තරණය කර අවසන් නැත. අපි අපගේ මේ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ එකම පුත්‍රයාව මරා, වියළි මස් හා කෑලි මස් සකස් කොට, ඒ පුත්‍ර මාංස අනුභව කරමින් කාන්තාරයේ ඉතිරි කොටස තරණය කරමු නම් කෙතරම් යහපත් ද? අප තිදෙනාම විනාශ නොවී ඉතිරි වෙමු’ කියා යි. මහණෙනි, ඉක්බිති ඒ අඹුසැමියන් තමන්ගේ ඒ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ එකම පුත්‍රයාව මරා, මස් සකස් කොට, පුත්‍ර මාංස අනුභව කරමින් ඒ කාන්තාරයේ ඉතිරි කොටස තරණය කරති. ඔවුහු පුත්‍ර මාංස අනුභව කරමින්, ‘අපේ එකම පුතු කොහේ ද? අපේ එකම පුතු කොහේ ද?’ කියමින් පපුවට ගසා ගනිමින් වැලපෙති.”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု တေ ဒဝါယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ, မဒါယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ, မဏ္ဍနာယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုံ, ဝိဘူသနာယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျု’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘နနု တေ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ ကန္တာရဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ အာဟာရံ အာဟာရေယျု’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝဒါမိ. ကဗဠီကာရေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ ပရိညာတေ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ပရိညာတော ဟောတိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကေ ရာဂေ ပရိညာတေ နတ္ထိ တံ သံယောဇနံ ယေန သံယောဇနေန သံယုတ္တော အရိယသာဝကော ပုန ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆေယျ.

“මහණෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහු ද? ඔවුන් ඒ ආහාරය අනුභව කරන්නේ විනෝදය පිණිස ද? මත්වීම පිණිස ද? ශරීරය සැරසීම පිණිස ද? නැතහොත් ශරීරය ලස්සන කර ගැනීම පිණිස ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.” “මහණෙනි, ඔවුන් ඒ ආහාරය අනුභව කරන්නේ කාන්තාරය තරණය කිරීමේ අරමුණින් පමණක් නේද?” “එසේ ය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මම පවසන්නේ කබලීකාරාහාරය ද මෙසේම දැකිය යුතු බවයි. මහණෙනි, කබලීකාරාහාරය පිරිසිඳ දැනගත් කල්හි, පංච කාම ගුණයන්හි ඇල්ම (කාමරාගය) පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ වෙයි. පංච කාම ගුණ රාගය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ නම්, යම් සංයෝජනයකින් බැඳී ආර්ය ශ්‍රාවකයා නැවත මේ ලෝකයට පැමිණෙන්නේ ද, එවැනි සංයෝජනයක් ඔහු තුළ ඉතිරි නොවේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဂါဝီ နိစ္စမ္မာ ကုဋ္ဋံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ. ယေ ကုဋ္ဋနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ရုက္ခံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ, ယေ ရုက္ခနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ဥဒကံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ, ယေ ဥဒကနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. အာကာသံ စေ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ, ယေ အာကာသနိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ယံ ယဒေဝ ဟိ သာ, ဘိက္ခဝေ, ဂါဝီ နိစ္စမ္မာ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျ, ယေ တန္နိဿိတာ ပါဏာ တေ နံ ခါဒေယျုံ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ‘‘ဖဿာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝဒါမိ. ဖဿေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ ပရိညာတေ တိဿော ဝေဒနာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ. တီသု ဝေဒနာသု ပရိညာတာသု အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, ස්පර්ශාහාරය කෙසේ නම් දැකිය යුතු ද? මහණෙනි, එය මෙබඳු උදාහරණයකින් තේරුම් ගත යුතු ය: සම ගැලවූ දෙනක් බිත්තියක් ඇසුරු කොට සිටී නම්, බිත්තිය ඇසුරු කොට වසන සත්වයන් ඇයව සපා කති. ඇය ගසක් ඇසුරු කොට සිටී නම්, ගස ඇසුරු කොට වසන සත්වයන් ඇයව සපා කති. ඇය ජලය ඇසුරු කොට සිටී නම්, ජලය ඇසුරු කොට වසන සත්වයන් ඇයව සපා කති. ඇය හිස් අවකාශය ඇසුරු කොට සිටී නම්, අවකාශය ඇසුරු කොට වසන සත්වයන් ඇයව සපා කති. මහණෙනි, ඒ සම ගැලවූ දෙන යම් යම් දෙයක් ඇසුරු කොට සිටී ද, ඒ ඒ තැන වසන සත්වයන් ඇයව සපා කති. මහණෙනි, මම පවසන්නේ ස්පර්ශාහාරය ද මෙසේම දැකිය යුතු බවයි. මහණෙනි, ස්පර්ශාහාරය පිරිසිඳ දැනගත් කල්හි තුන් වැදෑරුම් වේදනාවන් පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ වෙයි. වේදනා තුන පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ නම්, ආර්ය ශ්‍රාවකයාට මින් මත්තෙහි කළ යුතු වෙනත් කිසිදු කෘත්‍යයක් නැතැයි මම පවසමි.”

‘‘ကထဉ္စ[Pg.324], ဘိက္ခဝေ, မနောသဉ္စေတနာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂါရကာသု သာဓိကပေါရိသာ ပုဏ္ဏာ အင်္ဂါရာနံ ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနံ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပ္ပဋိကူလော. တမေနံ ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ တံ အင်္ဂါရကာသုံ ဥပကဍ္ဎေယျုံ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ အာရကာဝဿ စေတနာ အာရကာ ပတ္ထနာ အာရကာ ပဏိဓိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှိ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဟောတိ – ‘ဣမံ စာဟံ အင်္ဂါရကာသုံ ပပတိဿာမိ, တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆာမိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ‘မနောသဉ္စေတနာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’တိ ဝဒါမိ. မနောသဉ္စေတနာယ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ ပရိညာတေ တိဿော တဏှာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ. တီသု တဏှာသု ပရိညာတာသု အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, මනෝසංචේතනාහාරය කෙසේ නම් දැකිය යුතු ද? මහණෙනි, පුරුෂයෙකුගේ උසට වඩා ගැඹුරු වූ, ගිනි දැල් හා දුම් රහිත, දිලිසෙන අඟුරෙන් පිරුණු අඟුරු වළක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට ජීවත් වීමට කැමති, මරණයට අකමැති, සැප කැමති, දුකට පිළිකුල් කරන පුරුෂයෙක් එතැනට පැමිණෙයි. ශක්තිමත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙක් ඔහු දෙඅතින් අල්ලාගෙන ඒ අඟුරු වළ දෙසට ඇදගෙන යති. මහණෙනි, එවිට ඒ පුරුෂයාගේ මනසෙහි (එම වළෙන්) දුරස් වීමේ චේතනාවක්, දුරස් වීමේ ප්‍රාර්ථනාවක්, දුරස් වීමේ අධිෂ්ඨානයක් ඇති වන්නේමය. ඒ මන්ද යත්? මහණෙනි, ‘මම මේ අඟුරු වළට වැටුණහොත්, ඒ හේතුවෙන් මරණයට හෝ මරණය හා සමාන මහත් දුකකට පත් වන්නෙමි’ යන අවබෝධය ඒ පුරුෂයාට ඇති බැවිනි. මහණෙනි, මම ‘මනෝසංචේතනාහාරය මෙලෙස දැකිය යුතු ය’යි පවසමි. මහණෙනි, මනෝසංචේතනාහාරය පිරිසිඳ අවබෝධ කළ කල්හි, තෘෂ්ණා තුන පිරිසිඳ අවබෝධ කළ බවට පත් වෙයි. තෘෂ්ණා තුන පිරිසිඳ අවබෝධ කළ කල්හි, ආර්ය ශ්‍රාවකයාට (මතු මග ඵල පිණිස) තවදුරටත් කළ යුතු කිසිවක් නැතැයි මම පවසමි.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော? သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျုံ – ‘အယံ တေ, ဒေဝ, စောရော အာဂုစာရီ, ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ, ဘော, ဣမံ ပုရိသံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ ပုဗ္ဗဏှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. အထ ရာဇာ မဇ္ဈနှိကသမယံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အမ္ဘော, ကထံ သော ပုရိသော’တိ? ‘တထေဝ, ဒေဝ, ဇီဝတီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ, ဘော, တံ ပုရိသံ မဇ္ဈနှိကသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ မဇ္ဈနှိကသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. အထ ရာဇာ သာယနှသမယံ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အမ္ဘော, ကထံ သော ပုရိသော’တိ? ‘တထေဝ, ဒေဝ, ဇီဝတီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ, ဘော, တံ ပုရိသံ သာယနှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနထာ’တိ. တမေနံ သာယနှသမယံ သတ္တိသတေန ဟနေယျုံ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, အပိ နု သော ပုရိသော ဒိဝသံ တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထာ’’တိ? ‘‘ဧကိဿာပိ, ဘန္တေ, သတ္တိယာ ဟညမာနော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထ; ကော ပန ဝါဒေါ တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနော’’တိ! ‘‘ဧဝမေဝ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဝဒါမိ. ဝိညာဏေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ ပရိညာတေ နာမရူပံ ပရိညာတံ ဟောတိ, နာမရူပေ ပရိညာတေ အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණාහාරය කෙසේ නම් දැකිය යුතු ද? මහණෙනි, වරදක් කළ සොරුකු අල්ලා රජු වෙත ඉදිරිපත් කොට, ‘දේවයන් වහන්ස, මොහු වරදක් කළ සොරුකි; මොහුට ඔබ වහන්සේ කැමති දඬුවමක් පමුණුවන සේක්වා’යි පවසන්නාක් මෙනි. රජු ඔවුන්ට මෙසේ පවසයි: ‘පින්වත්නි, යන්න, මොහුට උදෑසන කාලයෙහි හෙළි සියයකින් පහර දෙන්න.’ ඔවුහු උදෑසන ඔහුට හෙළි සියයකින් පහර දෙති. ඉන්පසු මධ්‍යාහ්න කාලයෙහි රජු විමසයි: ‘එම්බා පුරුෂයෙනි, ඒ පුරුෂයාට කුමක් වීද?’ ‘දේවයන් වහන්ස, ඔහු තවමත් ජීවත් වෙයි’ යනුවෙන් ඔවුහු පවසති. එවිට රජු ඔවුන්ට මෙසේ පවසයි: ‘පින්වත්නි, යන්න, ඒ පුරුෂයාට මධ්‍යාහ්න කාලයෙහි ද හෙළි සියයකින් පහර දෙන්න.’ ඔවුහු මධ්‍යාහ්න කාලයෙහි ද ඔහුට හෙළි සියයකින් පහර දෙති. ඉන්පසු සවස් කාලයෙහි රජු විමසයි: ‘එම්බා පුරුෂයෙනි, ඒ පුරුෂයාට කුමක් වීද?’ ‘දේවයන් වහන්ස, ඔහු තවමත් ජීවත් වෙයි’ යනුවෙන් ඔවුහු පවසති. එවිට රජු ඔවුන්ට මෙසේ පවසයි: ‘පින්වත්නි, යන්න, ඒ පුරුෂයාට සවස් කාලයෙහි ද හෙළි සියයකින් පහර දෙන්න.’ ඔවුහු සවස් කාලයෙහි ද ඔහුට හෙළි සියයකින් පහර දෙති. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? දවසක් තුළ හෙළි තුන්සියයකින් පහර කෑමට ලක්වන ඒ පුරුෂයා, ඒ හේතුවෙන් මහත් වූ දුක් දොම්නස් විඳින්නේ නොවේ ද?” “ස්වාමීනි, එක හෙළියකින් පහර කෑවත් ඒ හේතුවෙන් මහත් දුක් දොම්නස් විඳියි; එසේ නම් හෙළි තුන්සියයකින් පහර කෑම ගැන කවර කතා ද!” “මහණෙනි, මම ‘විඤ්ඤාණාහාරය මෙලෙස දැකිය යුතු ය’යි පවසමි. මහණෙනි, විඤ්ඤාණාහාරය පිරිසිඳ අවබෝධ කළ කල්හි, නාමරූප පිරිසිඳ අවබෝධ කළ බවට පත් වෙයි. නාමරූප පිරිසිඳ අවබෝධ කළ කල්හි, ආර්ය ශ්‍රාවකයාට තවදුරටත් කළ යුතු කිසිවක් නැතැයි මම පවසමි.”

၄. အတ္ထိရာဂသုတ္တံ

4. අත්ථිරාග සූත්‍රය

၆၄. သာဝတ္ထိယံ [Pg.325] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ’’.

64. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, උපන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිසත්, ඉපදීමට අපේක්ෂා කරන සත්ත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිසත් මේ ආහාර සතරක් වෙති. ඒ සතර කවරේ ද? රළු වූ හෝ සියුම් වූ කබලිංකාරාහාරය, දෙවැන්න ඵස්සාහාරය, තෙවැන්න මනෝසංචේතනාහාරය, සිව්වැන්න විඤ්ඤාණාහාරය යි. මහණෙනි, උපන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පැවැත්ම පිණිසත්, ඉපදීමට අපේක්ෂා කරන සත්ත්වයන්ට අනුග්‍රහය පිණිසත් මේ ආහාර සතර වෙති.”

‘‘ကဗဠီကာရေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, ඉදින් කබලිංකාරාහාරය කෙරෙහි ඇල්මක්, සතුටක්, තෘෂ්ණාවක් පවතී නම්, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් පවතී. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් පවතී ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් පවතී. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් පවතී ද, එහි මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් පවතී. යම් තැනක මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් පවතී ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ පවතී. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ පවතී ද, එය ශෝක සහිතය, දැවිලි සහිතය, දැඩි වෙහෙස සහිතයැයි මම පවසමි.”

‘‘ဖဿေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ… ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, ඵස්සාහාරය කෙරෙහි ද... (පෙ)... මහණෙනි, මනෝසංචේතනාහාරය කෙරෙහි ද... මහණෙනි, විඤ්ඤාණාහාරය කෙරෙහි ඇල්මක්, සතුටක්, තෘෂ්ණාවක් පවතී නම්, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් පවතී. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් පවතී ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් පවතී. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් පවතී ද, එහි මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් පවතී. යම් තැනක මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් පවතී ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ පවතී. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ පවතී ද, එය ශෝක සහිතය, දැවිලි සහිතය, දැඩි වෙහෙස සහිතයැයි මම පවසමි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရဇကော ဝါ စိတ္တကာရကော ဝါ သတိ ရဇနာယ ဝါ လာခါယ ဝါ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝါ နီလိယာ ဝါ မဉ္ဇိဋ္ဌာယ ဝါ သုပရိမဋ္ဌေ ဝါ ဖလကေ ဘိတ္တိယာ ဝါ ဒုဿပဋ္ဋေ ဝါ ဣတ္ထိရူပံ ဝါ ပုရိသရူပံ ဝါ အဘိနိမ္မိနေယျ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကဗဠီကာရေ စေ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ [Pg.326] အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, යම් සේ සායම් පොවන අයෙකු හෝ චිත්‍ර ශිල්පියෙකු හෝ සායම් වර්ග, ලාකඩ, කහ, නිල් හෝ මදටිය වර්ණ ඇති කල්හි, හොඳින් පිරිමැද ඔප දැමූ ලෑල්ලක හෝ බිත්තියක හෝ රෙදි කඩක සියලු අංග ප්‍රත්‍යංගයන්ගෙන් යුත් ස්ත්‍රී රූපයක් හෝ පුරුෂ රූපයක් මවන්නේ (අඳින්නේ) යම් සේද; මහණෙනි, එලෙසම කබලිංකාර ආහාරයෙහි ඇල්ම (රාගය) ඇත්නම්, සතුට (නන්දිය) ඇත්නම්, තෘෂ්ණාව ඇත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් (පැමිණීමක්) වෙයි. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් ඇද්ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් වෙයි. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් ඇද්ද, එහි මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම වෙයි. යම් තැනක මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම ඇද්ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ වෙයි. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ ඇද්ද, එය ශෝක සහිතය, පීඩා සහිතය, දැඩි වෙහෙස සහිතයයි මම පවසමි.”

‘‘ဖဿေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ… ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, ඵස්ස ආහාරයෙහි ද... (පෙ)... මහණෙනි, මනෝසංචේතනා ආහාරයෙහි ද... මහණෙනි, විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි ද ඇල්ම ඇත්නම්, සතුට ඇත්නම්, තෘෂ්ණාව ඇත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් වෙයි. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් ඇද්ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් වෙයි. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් ඇද්ද, එහි මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම වෙයි. යම් තැනක මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම ඇද්ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ වෙයි. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ ඇද්ද, එය ශෝක සහිතය, පීඩා සහිතය, දැඩි වෙහෙස සහිතයයි මම පවසමි.”

‘‘ကဗဠီကာရေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, කබලිංකාර ආහාරයෙහි ඇල්ම නැත්නම්, සතුට නැත්නම්, තෘෂ්ණාව නැත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය නොපිහිටයි, නොවැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය නොපිහිටා නොවැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැත. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැද්ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැත. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැද්ද, එහි මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නැත. යම් තැනක මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නැද්ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ නැත. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ නැද්ද, එය ශෝක රහිතය, පීඩා රහිතය, දැඩි වෙහෙස රහිතයයි මම පවසමි.”

‘‘ဖဿေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ… ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, ඵස්ස ආහාරයෙහි ද... (පෙ)... මහණෙනි, මනෝසංචේතනා ආහාරයෙහි ද... මහණෙනි, විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි ද ඇල්ම නැත්නම්, සතුට නැත්නම්, තෘෂ්ණාව නැත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය නොපිහිටයි, නොවැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය නොපිහිටා නොවැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැත. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැද්ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැත. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැද්ද, එහි මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නැත. යම් තැනක මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නැද්ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ නැත. මහණෙනි, යම් තැනක මතු ජාති, ජරා, මරණ නැද්ද, එය ශෝක රහිතය, පීඩා රහිතය, දැඩි වෙහෙස රහිතයයි මම පවසමි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကူဋာဂါရံ ဝါ ကူဋာဂါရသာလံ ဝါ ဥတ္တရာယ ဝါ ဒက္ခိဏာယ ဝါ ပါစီနာယ ဝါ ဝါတပါနာ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဝါတပါနေန ရသ္မိ ပဝိသိတွာ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’ တိ? ‘‘ပစ္ဆိမာယံ, ဘန္တေ, ဘိတ္တိယ’’န္တိ. ‘‘ပစ္ဆိမာ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိတ္တိ နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘ပထဝိယံ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပထဝီ စေ, ဘိက္ခဝေ[Pg.327], နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘အာပသ္မိံ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အာပေါ စေ, ဘိက္ခဝေ, နာဿ ကွာဿ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌိတာ, ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကဗဠီကာရေ စေ အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ…ပေ….

“මහණෙනි, ඒ යම් සේ ද යත්, කූටාගාරයක (මහල් නිවසක) හෝ කූටාගාර ශාලාවක හෝ උතුරු දෙසින් හෝ දකුණු දෙසින් හෝ නැගෙනහිර දෙසින් හෝ කවුළු (ජනේල) ඇද්ද, හිරු උදාවන කල්හි කවුළුවෙන් සූර්ය රශ්මිය ඇතුළු වී කොහි පිහිටයිද?” “ස්වාමීනි, බටහිර බිත්තියෙහි පිහිටයි.” “මහණෙනි, ඉදින් බටහිර බිත්තියක් නොවන්නේ නම්, එය කොහි පිහිටයිද?” “ස්වාමීනි, පොළොවෙහි පිහිටයි.” “මහණෙනි, ඉදින් පොළොවක් නොවන්නේ නම්, එය කොහි පිහිටයිද?” “ස්වාමීනි, ජලයෙහි පිහිටයි.” “මහණෙනි, ඉදින් ජලයක් නොවන්නේ නම්, එය කොහි පිහිටයිද?” “ස්වාමීනි, එය කිසි තැනක නොපිහිටයි.” “මහණෙනි, එලෙසම කබලිංකාර ආහාරයෙහි ඇල්ම නැත්නම්, සතුට නැත්නම්, තෘෂ්ණාව නැත්නම්... (පෙ)...”

‘‘ဖဿေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ… ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“මහණෙනි, ඉදින් ඵස්ස ආහාරයෙහි ද... මහණෙනි, ඉදින් මනෝසංචේතනා ආහාරයෙහි ද... මහණෙනි, ඉදින් විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි ද ඇල්මක් නැත්නම්, සතුටක් නැත්නම්, තෘෂ්ණාවක් නැත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය නොපිහිටයි, වර්ධනය නොවේ. යම් තැනක විඤ්ඤාණය නොපිහිටන්නේ ද, වර්ධනය නොවන්නේ ද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් සිදු නොවේ. නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැති තැන සංස්කාරයන්ගේ වර්ධනයක් නැත. සංස්කාරයන්ගේ වර්ධනයක් නැති තැන මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් නැත. මතු නැවත භවයක ඉපදීමක් නැති තැන මතු ජාති, ජරා, මරණ නැත. මහණෙනි, මතු ජාති, ජරා, මරණ නැති ඒ තත්ත්වය ශෝක රහිත යැයි ද, දැවිලි රහිත යැයි ද, දැඩි වෙහෙස (උපායාස) රහිත යැයි ද මම වදාරමි.” සතරවන සූත්‍රය නිමයි.

၅. နဂရသုတ္တံ

5. නගර සූත්‍රය

၆၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပုဗ္ဗေ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကိစ္ဆာ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိ စ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စ. အထ စ ပနိမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ နပ္ပဇာနာတိ ဇရာမရဏဿ. ကုဒါဿု နာမ ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိဿရဏံ ပညာယိဿတိ ဇရာမရဏဿာ’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

65. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක)... “මහණෙනි, සම්බුද්ධත්වයට පත්වීමට පෙර, බෝධිසත්ත්ව අවධියේදීම මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘මේ ලෝකයා සැබවින්ම දුකට පත්ව සිටිති; උපදිති, දිරති, මැරෙති, චුත වෙති, නැවත උපදිති. එසේ වුවත් මේ ජරා-මරණ සංඛ්‍යාත දුකෙන් මිදෙන මඟ (නිස්සරණය) ඔවුහු නොදනිති. මේ ජරා-මරණ දුකෙන් මිදීමක් කවදා නම් දැකගත හැකි වේද?’ මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් ඇති කල්හි ජරා-මරණ ඇති වේද? ජරා-මරණයන්ට හේතුව කුමක්ද?’ මහණෙනි, එවිට නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී (යෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා) ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘ජාතිය ඇති කල්හි ජරා-මරණ ඇති වේ; ජරා-මරණ ඇති වන්නේ ජාතිය ප්‍රත්‍යය කරගෙන යි.’

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဇာတိ ဟောတိ…ပေ… ဘဝေါ ဟောတိ… ဥပါဒါနံ ဟောတိ… တဏှာ ဟောတိ… ဝေဒနာ ဟောတိ… ဖဿော ဟောတိ… သဠာယတနံ ဟောတိ… နာမရူပံ ဟောတိ… ကိံပစ္စယာ နာမရူပ’န္တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ သတိ နာမရူပံ ဟောတိ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’န္တိ. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ, ကိံပစ္စယာ ဝိညာဏ’န္တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ သတိ ဝိညာဏံ ဟောတိ, နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් ඇති කල්හි ජාතිය ඇති වේද? ... භවය ඇති වේද? ... උපාදානය ඇති වේද? ... තෘෂ්ණාව ඇති වේද? ... වේදනාව ඇති වේද? ... ඵස්සය ඇති වේද? ... සළායතන ඇති වේද? ... නාමරූප ඇති වේද? නාමරූප ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?’ මහණෙනි, නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘විඤ්ඤාණය ඇති කල්හි නාමරූප ඇති වේ; නාමරූප ඇති වන්නේ විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යය කරගෙන යි.’ මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති වේද? විඤ්ඤාණය ඇති වීමට හේතුව කුමක්ද?’ මහණෙනි, නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘නාමරූප ඇති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති වේ; විඤ්ඤාණය ඇති වන්නේ නාමරූප ප්‍රත්‍යය කරගෙන යි.’

‘‘တဿ [Pg.328] မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ပစ္စုဒါဝတ္တတိ ခေါ ဣဒံ ဝိညာဏံ နာမရူပမှာ န ပရံ ဂစ္ဆတိ. ဧတ္တာဝတာ ဇာယေထ ဝါ ဇီယေထ ဝါ မီယေထ ဝါ စဝေထ ဝါ ဥပပဇ္ဇေထ ဝါ, ယဒိဒံ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ; ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ; နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ; သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ‘သမုဒယော, သမုဒယော’တိ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ ပညာ ဥဒပါဒိ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘මේ විඤ්ඤාණය නාමරූපයන්ගෙන් ඔබ්බට නොගොස් ආපසු හැරෙයි. යම් හෙයකින් නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ද වේ නම්, ඒ ප්‍රමාණයෙන් උපතක් හෝ ජරාවක් හෝ මරණයක් හෝ චුතියක් හෝ නැවත උපතක් හෝ වේ. එනම් නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ද, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන ද, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය ද... මෙසේ මේ මුළු මහත් දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ.’ මහණෙනි, මෙසේ පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් කෙරෙහි ‘හටගැනීමය, හටගැනීමය’ කියා මට චක්ඛු පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ, ဇရာမရဏံ န ဟောတိ; ကိဿ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဇာတိယာ ခေါ အသတိ, ဇရာမရဏံ န ဟောတိ; ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ…ပေ… ဘဝေါ န ဟောတိ… ဥပါဒါနံ န ဟောတိ… တဏှာ န ဟောတိ… ဝေဒနာ န ဟောတိ… ဖဿော န ဟောတိ… သဠာယတနံ န ဟောတိ… နာမရူပံ န ဟောတိ. ကိဿ နိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘ဝိညာဏေ ခေါ အသတိ, နာမရူပံ န ဟောတိ; ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් නැති කල්හි ජරා-මරණ ඇති නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා-මරණ නිරුද්ධ වේද?’ මහණෙනි, නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘ජාතිය නැති කල්හි ජරා-මරණ ඇති නොවේ; ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා-මරණ නිරුද්ධ වේ.’ මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් නැති කල්හි ජාතිය ඇති නොවේද? ... භවය ඇති නොවේද? ... උපාදානය ඇති නොවේද? ... තෘෂ්ණාව ඇති නොවේද? ... වේදනාව ඇති නොවේද? ... ඵස්සය ඇති නොවේද? ... සළායතන ඇති නොවේද? ... නාමරූප ඇති නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේද?’ මහණෙනි, නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘විඤ්ඤාණය නැති කල්හි නාමරූප ඇති නොවේ; විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේ.’

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ကိမှိ နု ခေါ အသတိ ဝိညာဏံ န ဟောတိ; ကိဿ နိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’တိ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယ အဘိသမယော – ‘နာမရူပေ ခေါ အသတိ, ဝိညာဏံ န ဟောတိ; နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော’’’တိ.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘කුමක් නැති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති නොවේද? කුමක් නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේද?’ මහණෙනි, නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේදී ප්‍රඥාවෙන් මෙසේ අවබෝධ විය: ‘නාමරූප නැති කල්හි විඤ්ඤාණය ඇති නොවේ; නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ.’

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – အဓိဂတော ခေါ မျာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓာယ ယဒိဒံ – နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော; ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော; နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော; သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ‘နိရောဓော, နိရောဓော’တိ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ ပညာ ဥဒပါဒိ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘අවබෝධය පිණිස වන මේ මාර්ගය මා විසින් සොයාගන්නා ලදී; එනම් නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ; විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේ; නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධ වේ; සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ඵස්සය නිරුද්ධ වේ... මෙසේ මේ මුළු මහත් දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ.’ මහණෙනි, මෙසේ පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් කෙරෙහි ‘නිරුද්ධ වීමය, නිරුද්ධ වීමය’ කියා මට චක්ඛු පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော အရညေ ပဝနေ စရမာနော ပဿေယျ ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အနုယာတံ. သော တမနုဂစ္ဆေယျ[Pg.329]. တမနုဂစ္ဆန္တော ပဿေယျ ပုရာဏံ နဂရံ ပုရာဏံ ရာဇဓာနိံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ အာရာမသမ္ပန္နံ ဝနသမ္ပန္နံ ပေါက္ခရဏီသမ္ပန္နံ ဥဒ္ဓါပဝန္တံ ရမဏီယံ. အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ရညော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ အာရောစေယျ – ‘ယဂ္ဃေ, ဘန္တေ, ဇာနေယျာသိ – အဟံ အဒ္ဒသံ အရညေ ပဝနေ စရမာနော ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အနုယာတံ တမနုဂစ္ဆိံ. တမနုဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသံ ပုရာဏံ နဂရံ ပုရာဏံ ရာဇဓာနိံ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ အာရာမသမ္ပန္နံ ဝနသမ္ပန္နံ ပေါက္ခရဏီသမ္ပန္နံ ဥဒ္ဓါပဝန္တံ ရမဏီယံ. တံ, ဘန္တေ, နဂရံ မာပေဟီ’တိ. အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ တံ နဂရံ မာပေယျ. တဒဿ နဂရံ အပရေန သမယေန ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ဝုဒ္ဓိဝေပုလ္လပ္ပတ္တံ. ဧဝမေဝ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဒသံ ပုရာဏံ မဂ္ဂံ ပုရာဏဉ္ဇသံ ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတံ.

“මහණෙනි, එය මෙබඳු ය; වනයක ඇවිදින මිනිසෙකුට පෙර විසූ මිනිසුන් විසින් ගමන් කරන ලද පැරණි මාවතක්, පැරණි මාර්ගයක් හමුවන්නාක් මෙනි. ඔහු ඒ මාවත ඔස්සේ යන්නේ ය. එසේ යන ඔහුට පෙර විසූ මිනිසුන් විසින් වාසය කරන ලද, උයන්වතු වලින් හෙබි, වනාන්තර වලින් හෙබි, පොකුණු වලින් හෙබි, ප්‍රාකාර වලින් වට වූ මනරම් වූ පැරණි නගරයක්, පැරණි රජදහනක් දකින්නට ලැබේ. මහණෙනි, එවිට ඒ මිනිසා රජුට හෝ රජයේ මහා ඇමතියෙකුට මෙසේ දැනුම් දෙන්නේ ය: ‘පින්වත් ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ දැනගත මැනව; මා වනයෙහි ඇවිදින විට පෙර විසූ මිනිසුන් ගමන් කළ පැරණි මාවතක්, පැරණි මාර්ගයක් දුටුවෙමි. මම ඒ මාවතේ ගියෙමි. එසේ යන මට පෙර විසූ මිනිසුන් විසූ, උයන්, වනාන්තර, පොකුණු හා ප්‍රාකාර වලින් හෙබි රමණීය පැරණි නගරයක්, පැරණි රජදහනක් හමු විය. පින්වත් ස්වාමීනි, ඒ නගරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරනු මැනවි’ කියා ය. මහණෙනි, එවිට ඒ රජු හෝ මහා ඇමතියා ඒ නගරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවයි. පසු කලෙක ඒ නගරය දියුණු වූ, සශ්‍රීක වූ, බොහෝ ජනයා ගැවසෙන, මිනිසුන්ගෙන් පිරී ගිය, මහත් වර්ධනයට හා විපුලත්වයට පත් වූ නගරයක් බවට පත් වෙයි. මහණෙනි, එමෙන්ම මම ද අතීතයේ සම්මා සම්බුදුවරුන් විසින් ගමන් කරන ලද ඒ පැරණි මාවත, ඒ පැරණි මාර්ගය දුටුවෙමි.”

‘‘ကတမော စ သော, ဘိက္ခဝေ, ပုရာဏမဂ္ဂေါ ပုရာဏဉ္ဇသော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတော? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ. အယံ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပုရာဏမဂ္ဂေါ ပုရာဏဉ္ဇသော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတော, တမနုဂစ္ဆိံ; တမနုဂစ္ဆန္တော ဇရာမရဏံ အဗ္ဘညာသိံ; ဇရာမရဏသမုဒယံ အဗ္ဘညာသိံ; ဇရာမရဏနိရောဓံ အဗ္ဘညာသိံ; ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညာသိံ. တမနုဂစ္ဆိံ; တမနုဂစ္ဆန္တော ဇာတိံ အဗ္ဘညာသိံ…ပေ… ဘဝံ အဗ္ဘညာသိံ… ဥပါဒါနံ အဗ္ဘညာသိံ… တဏှံ အဗ္ဘညာသိံ… ဝေဒနံ အဗ္ဘညာသိံ… ဖဿံ အဗ္ဘညာသိံ… သဠာယတနံ အဗ္ဘညာသိံ… နာမရူပံ အဗ္ဘညာသိံ… ဝိညာဏံ အဗ္ဘညာသိံ. တမနုဂစ္ဆိံ; တမနုဂစ္ဆန္တော သင်္ခါရေ အဗ္ဘညာသိံ; သင်္ခါရသမုဒယံ အဗ္ဘညာသိံ; သင်္ခါရနိရောဓံ အဗ္ဘညာသိံ; သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဗ္ဘညာသိံ. တဒဘိညာ အာစိက္ခိံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. တယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“මහණෙනි, අතීතයේ සම්මා සම්බුදුවරුන් විසින් ගමන් කරන ලද ඒ පැරණි මාවත, ඒ පැරණි මාර්ගය කුමක් ද? එය අන් කිසිවක් නොව, අංග අටකින් යුත් මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ය. එනම්: සම්මා දිට්ඨිය ...පෙ... සම්මා සමාධිය යි. මහණෙනි, අතීතයේ සම්මා සම්බුදුවරුන් විසින් ගමන් කරන ලද පැරණි මාවත වූ, පැරණි මාර්ගය වූ මෙය මම ද අනුගමනය කළෙමි. එය අනුගමනය කරමින් මම ජරා මරණ පිළිබඳව විශේෂඥානයෙන් අවබෝධ කරගත්තෙමි; ජරා මරණ සමුදය අවබෝධ කරගත්තෙමි; ජරා මරණ නිරෝධය අවබෝධ කරගත්තෙමි; ජරා මරණ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගත්තෙමි. එය අනුගමනය කරමින් මම ජාතිය අවබෝධ කරගත්තෙමි ...පෙ... භවය අවබෝධ කරගත්තෙමි ... උපාදාන අවබෝධ කරගත්තෙමි ... තණ්හාව අවබෝධ කරගත්තෙමි ... වේදනාව අවබෝධ කරගත්තෙමි ... ඵස්සය අවබෝධ කරගත්තෙමි ... සළායතන අවබෝධ කරගත්තෙමි ... නාමරූප අවබෝධ කරගත්තෙමි ... විඤ්ඤාණය අවබෝධ කරගත්තෙමි. එය අනුගමනය කරමින් මම සංස්කාරයන් පිළිබඳව අවබෝධ කරගත්තෙමි; සංස්කාර සමුදය අවබෝධ කරගත්තෙමි; සංස්කාර නිරෝධය අවබෝධ කරගත්තෙමි; සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව අවබෝධ කරගත්තෙමි. ඒ දහම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන මම භික්ෂූන්ට, භික්ෂුණීන්ට, උපාසකයන්ට සහ උපාසිකාවන්ට දේශනා කළෙමි. මහණෙනි, මේ ශාසනික බ්‍රහ්මචර්යාව මෙසේ දියුණු වූ, සශ්‍රීක වූ, පැතිරී ගිය, බොහෝ ජනයා දන්නා වූ, විශාලත්වයට පත් වූ, දෙවි මිනිසුන් අතර මැනවින් ප්‍රකාශිත එකක් බවට පත්ව තිබේ.” පස්වන සූත්‍රය යි.

၆. သမ္မသသုတ္တံ

6. සම්මස සූත්‍රය

၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုရူသု ဝိဟရတိ ကမ္မာသဓမ္မံ နာမ ကုရူနံ နိဂမော. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ [Pg.330] တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သမ္မသထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, သမ္မသာမိ အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ဘိက္ခု, သမ္မသသိ အန္တရံ သမ္မသ’’န္တိ? အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဗျာကာသိ. ယထာ သော ဘိက္ခု ဗျာကာသိ န သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော စိတ္တံ အာရာဓေသိ.

66. මා හට මෙසේ ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුරු ජනපදයෙහි කම්මාසධම්ම නම් වූ කුරු වැසියන්ගේ නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘පින්වත් ස්වාමීනි’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: ‘මහණෙනි, ඔබලා ඇතුළතින් විමසා බැලීමක් (අභ්‍යන්තර සම්මසනයක්) කරන්නහු ද?’ එසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේ ය: ‘ස්වාමීනි, මම ඇතුළතින් විමසා බැලීමක් කරමි.’ ‘මහණෙනි, ඔබ කෙසේ නම් ඇතුළතින් විමසා බැලීමක් කරන්නෙහි ද?’ එවිට ඒ භික්ෂුව එය විස්තර කළේ ය. ඒ භික්ෂුව විස්තර කළ ආකාරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිත සතුටු කිරීමට සමත් නොවීය.

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတဿ, ဘဂဝါ, ကာလော; ဧတဿ, သုဂတ, ကာလော; ယံ ဘဂဝါ အန္တရံ သမ္မသံ ဘာသေယျ. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ, သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තේරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඒ සඳහා මෙය සුදුසුම කාලයයි; සුගතයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇතුළතින් විමසා බැලීම (අභ්‍යන්තර සම්මසනය) පිළිබඳව දේශනා කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහු ය.’ ‘එසේ නම් ආනන්ද, සවන් දෙන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.’ ‘එසේය, ස්වාමීනි’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇရာမရဏံ. ဣဒံ ခေါ ဒုက္ခံ ကိံနိဒါနံ ကိံသမုဒယံ ကိံဇာတိကံ ကိံပဘဝံ, ကိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘ယံ ခေါ ဣဒံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဇရာမရဏံ. ဣဒံ ခေါ ဒုက္ခံ ဥပဓိနိဒါနံ ဥပဓိသမုဒယံ ဥပဓိဇာတိကံ ဥပဓိပဘဝံ, ဥပဓိသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဥပဓိသ္မိံ အသတိ ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’တိ. သော ဇရာမရဏဉ္စ ပဇာနာတိ ဇရာမရဏသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ ဇရာမရဏနိရောဓဉ္စ ပဇာနာတိ ယာ စ ဇရာမရဏနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ. တထာပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဇရာမရဏနိရောဓာယ.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙකු අභ්‍යන්තර විමර්ශනයෙහි යෙදෙමින් මෙසේ විමසයි: ‘ලෝකයෙහි ජරා-මරණ නම් වූ යම් මේ නානාප්‍රකාර වූ දුක්ඛයක් හටගන්නේද, මේ දුක්ඛය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් හේතු (සමුදය) කොට ඇද්ද? කුමක් නිසා උපන්නේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇද්ද? කුමක් ඇති කල්හි ජරා-මරණ වෙයිද? කුමක් නැති කල්හි ජරා-මරණ නොවෙයිද?’ මෙසේ විමසන ඔහු මෙසේ දැනගනියි: ‘ලෝකයෙහි ජරා-මරණ නම් වූ යම් මේ නානාප්‍රකාර වූ දුක්ඛයක් හටගන්නේද, මේ දුක්ඛය උපධිය (පංචස්කන්ධය හා කෙලෙස්) නිදාන කොට ඇත්තේය, උපධිය සමුදය කොට ඇත්තේය, උපධියෙන් ජනිත වූයේය, උපධිය ප්‍රභව කොට ඇත්තේය. උපධිය ඇති කල්හි ජරා-මරණ වෙයි, උපධිය නැති කල්හි ජරා-මරණ නොවෙයි.’ ඔහු ජරා-මරණයත් මැනවින් දැනගනියි, ජරා-මරණ සමුදයත් දැනගනියි, ජරා-මරණ නිරෝධයත් දැනගනියි, ජරා-මරණ නිරෝධයට අනුරූප වූ මාර්ගය (ප්‍රතිපදාව) ද දැනගනියි. ඔහු ඒ අනුව පිළිපන්නෙකු හා ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෙකු වෙයි. මහණෙනි, මේ මහණ සකල ආකාරයෙන්ම නිවැරදිව දුක් ගෙවා දැමීම පිණිස, ජරා-මරණ නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නෙකු යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘အထာပရံ သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ – ‘ဥပဓိ ပနာယံ ကိံနိဒါနော ကိံသမုဒယော ကိံဇာတိကော ကိံပဘဝေါ, ကိသ္မိံ သတိ ဥပဓိ ဟောတိ, ကိသ္မိံ အသတိ ဥပဓိ န ဟောတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ‘ဥပဓိ တဏှာနိဒါနော တဏှာသမုဒယော တဏှာဇာတိကော တဏှာပဘဝေါ, တဏှာယ သတိ ဥပဓိ ဟောတိ, တဏှာယ အသတိ ဥပဓိ န ဟောတီ’တိ. သော ဥပဓိဉ္စ ပဇာနာတိ ဥပဓိသမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ ဥပဓိနိရောဓဉ္စ [Pg.331] ပဇာနာတိ ယာ စ ဥပဓိနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနီ ပဋိပဒါ တဉ္စ ပဇာနာတိ. တထာ ပဋိပန္နော စ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသော သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ ပဋိပန္နော ဥပဓိနိရောဓာယ.

“ඉන්පසු ඔහු තවදුරටත් අභ්‍යන්තර විමර්ශනයෙහි යෙදෙමින් මෙසේ විමසයි: ‘මේ උපධිය කුමක් නිදාන කොට ඇද්ද? කුමක් සමුදය කොට ඇද්ද? කුමක් නිසා උපන්නේද? කුමක් ප්‍රභව කොට ඇද්ද? කුමක් ඇති කල්හි උපධිය වෙයිද? කුමක් නැති කල්හි උපධිය නොවෙයිද?’ මෙසේ විමසන ඔහු මෙසේ දැනගනියි: ‘උපධිය වනාහි තණ්හාව නිදාන කොට ඇත්තේය, තණ්හාව සමුදය කොට ඇත්තේය, තණ්හාවෙන් හටගත්තේය, තණ්හාව ප්‍රභව කොට ඇත්තේය. තණ්හාව ඇති කල්හි උපධිය වෙයි, තණ්හාව නැති කල්හි උපධිය නොවෙයි.’ ඔහු උපධියත් දැනගනියි, උපධි සමුදයත් දැනගනියි, උපධි නිරෝධයත් දැනගනියි, උපධි නිරෝධයට අනුරූප වූ ප්‍රතිපදාවත් දැනගනියි. ඔහු ඒ අනුව පිළිපන්නෙකු හා ධර්මයට අනුකූලව හැසිරෙන්නෙකු වෙයි. මහණෙනි, මේ මහණ සකල ආකාරයෙන්ම මනා කොට දුක් ගෙවා දැමීම පිණිස, උපධි නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නෙකු යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘အထာပရံ သမ္မသမာနော သမ္မသတိ အန္တရံ သမ္မသံ – ‘တဏှာ ပနာယံ ကတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတီ’တိ? သော သမ္မသမာနော ဧဝံ ဇာနာတိ – ယံ ခေါ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ. ကိဉ္စ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ? စက္ခုံ လောကေ ပိယရူပံ, သာတရူပံ. ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ. သောတံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ…ပေ… ဃာနံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ… ဇိဝှာ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ… ကာယော လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ… မနော လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတိ.

“ඉන්පසු ඔහු තවදුරටත් අභ්‍යන්තර විමර්ශනයෙහි යෙදෙමින් මෙසේ විමසයි: ‘මේ තණ්හාව වනාහි උපදින්නේ කොහිද? එය රැඳී පවතින්නේ කොහිද?’ මෙසේ විමසන ඔහු මෙසේ දැනගනියි: ‘ලෝකයෙහි යම් ප්‍රිය ස්වභාවයක්, මධුර ස්වභාවයක් ඇද්ද, මේ තණ්හාව උපදින්නේ එහිමය, රැඳී පවතින්නේ එහිමය. ලෝකයෙහි ප්‍රිය ස්වභාවය හා මධුර ස්වභාවය යනු කුමක්ද? ලෝකයෙහි ඇස ප්‍රිය ස්වභාවයකි, මධුර ස්වභාවයකි. තණ්හාව උපදින්නේ එහිමය, රැඳී පවතින්නේ එහිමය. කන... නාසය... දිව... කය... මනස (සිත) ලෝකයෙහි ප්‍රිය ස්වභාවයක් හා මධුර ස්වභාවයක් ගනියි. මේ තණ්හාව උපදින්නේ එහිමය, රැඳී පවතින්නේ එහිමය.”

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ သုခတော အဒ္ဒက္ခုံ အတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ အာရောဂျတော အဒ္ဒက္ခုံ ခေမတော အဒ္ဒက္ခုံ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေသုံ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေသုံ တေ န ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාවය හා මධුර ස්වභාවය නිත්‍ය වශයෙන් දුටුවාහුද, සැප වශයෙන් දුටුවාහුද, ආත්ම වශයෙන් දුටුවාහුද, නිරෝගී බවක් ලෙස දුටුවාහුද, සුරක්ෂිත බවක් ලෙස දුටුවාහුද, ඔවුහු තණ්හාව වැඩුවාහුය. යමෙක් තණ්හාව වැඩුවාහුද ඔවුහු උපධිය වැඩුවාහුය. යමෙක් උපධිය වැඩුවාහුද ඔවුහු දුක වැඩුවාහුය. යමෙක් දුක වැඩුවාහුද ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් නිදහස් නොවූහ. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් නොවූහයි මම කියමි.”

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ဒက္ခိဿန္တိ သုခတော ဒက္ခိဿန္တိ အတ္တတော ဒက္ခိဿန္တိ အာရောဂျတော ဒက္ခိဿန္တိ ခေမတော ဒက္ခိဿန္တိ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎိဿန္တိ တေ န ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාවය හා මධුර ස්වභාවය නිත්‍ය වශයෙන් දක්නාහුද, සැප වශයෙන් දක්නාහුද, ආත්ම වශයෙන් දක්නාහුද, නිරෝගී බවක් ලෙස දක්නාහුද, සුරක්ෂිත බවක් ලෙස දක්නාහුද, ඔවුහු තණ්හාව වඩන්නාහුය. යමෙක් තණ්හාව වඩන්නාහුද ඔවුහු උපධිය වඩන්නාහුය. යමෙක් උපධිය වඩන්නාහුද ඔවුහු දුක වඩන්නාහුය. යමෙක් දුක වඩන්නාහුද ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් නිදහස් නොවන්නාහුය. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් නොවන්නාහු යැයි මම කියමි.”

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ပဿန္တိ သုခတော ပဿန္တိ အတ္တတော ပဿန္တိ အာရောဂျတော ပဿန္တိ ခေမတော ပဿန္တိ. တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ[Pg.332]. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, වර්තමාන කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාවය හා මධුර ස්වභාවය නිත්‍ය වශයෙන් දකිත්ද, සැප වශයෙන් දකිත්ද, ආත්ම වශයෙන් දකිත්ද, නිරෝගී බවක් ලෙස දකිත්ද, සුරක්ෂිත බවක් ලෙස දකිත්ද, ඔවුහු තණ්හාව වඩති. යමෙක් තණ්හාව වඩත්ද ඔවුහු උපධිය වඩති. යමෙක් උපධිය වඩත්ද ඔවුහු දුක වඩති. යමෙක් දුක වඩත්ද ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් නිදහස් නොවෙති. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් නොවෙති යැයි මම කියමි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော. သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ တေ, အမ္ဘော ပုရိသ, အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော; သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. သစေ အာကင်္ခသိ ပိဝ. ပိဝတော ဟိ ခေါ တံ ဆာဒေဿတိ ဝဏ္ဏေနပိ ဂန္ဓေနပိ ရသေနပိ, ပိဝိတွာ စ ပန တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. သော တံ အာပါနီယကံသံ သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါ ပိဝေယျ, နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ. သော တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယေ ဟိ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ…ပေ… အနာဂတမဒ္ဓါနံ…ပေ… ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ နိစ္စတော ပဿန္တိ သုခတော ပဿန္တိ အတ္တတော ပဿန္တိ အာရောဂျတော ပဿန္တိ ခေမတော ပဿန္တိ, တေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ တဏှံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ဝဍ္ဎေန္တိ တေ န ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, එය මෙබඳු උදාහරණයක් වැනිය. මනා වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත වූ, එහෙත් විෂ මිශ්‍ර වූ පානයක් පිරවූ ලෝකඩ පාත්‍රයක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට දැඩි අව් රශ්මියෙන් පීඩිත වූ, හෙම්බත් වූ, පිපාසිත වූ මිනිසෙක් එතැනට පැමිණෙයි. ඔහුට මෙසේ කියනු ලැබෙයි: ‘පින්වත් පුරුෂය, මනා වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත වූ මේ පානය පිරවූ ලෝකඩ පාත්‍රය විෂ මිශ්‍ර වූවකි. ඉදින් ඔබ කැමති නම් මෙය පානය කරන්න. ඔබ මෙය පානය කරන විට එහි වර්ණය, සුවඳ සහ රසය ඔබව සතුටු කරනු ඇත. එහෙත් එය පානය කිරීම හේතුවෙන් ඔබ මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක් වේදනාවට පත් වනු ඇත.’ ඒ මිනිසා ඒ පිළිබඳව විමසා බැලීමකින් තොරව, වහාම ඒ පානය පානය කරයි නම්, එය අත්නොහරී නම්, ඔහු ඒ හේතුවෙන් මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක් වේදනාවට පත් වන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් අතීත කාලයෙහි වේවා, අනාගත කාලයෙහි වේවා, වර්තමානයෙහි වේවා, ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, මධුර ස්වභාව ඇති යම් දෙයක් ඇද්ද, එය නිත්‍ය වශයෙන් දකිත්ද, සැප වශයෙන් දකිත්ද, ආත්ම වශයෙන් දකිත්ද, නිරෝගී බවක් වශයෙන් දකිත්ද, ආරක්ෂිත බවක් (ක්ෂේමයක්) වශයෙන් දකිත්ද, ඔවුහු තණ්හාව වර්ධනය කරති. යමෙක් තණ්හාව වර්ධනය කරත්ද, ඔවුහු උපධි (ක්ලේශයන්) වර්ධනය කරති. යමෙක් උපධි වර්ධනය කරත්ද, ඔවුහු දුක වර්ධනය කරති. යමෙක් දුක වර්ධනය කරත්ද, ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛ දෝමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් නිදහස් නොවන බව මම වදාරමි. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් නොවෙති.”

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒက္ခုံ အနတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ ရောဂတော အဒ္ဒက္ခုံ ဘယတော အဒ္ဒက္ခုံ, တေ တဏှံ ပဇဟိံသု. ယေ တဏှံ ပဇဟိံသု တေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု တေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု တေ ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, මධුර ස්වභාව ඇති යම් දෙයක් ඇද්ද, එය අනිත්‍ය වශයෙන් දුටුවාහුද, දුක් වශයෙන් දුටුවාහුද, අනාත්ම වශයෙන් දුටුවාහුද, රෝගයක් වශයෙන් දුටුවාහුද, භයක් වශයෙන් දුටුවාහුද, ඔවුහු තණ්හාව ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් තණ්හාව ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු උපධි ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් උපධි ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු දුක ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් දුක ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛ දෝමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් නිදහස් වූහ. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් වූ බව මම වදාරමි.”

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ဒက္ခိဿန္တိ ဒုက္ခတော ဒက္ခိဿန္တိ အနတ္တတော [Pg.333] ဒက္ခိဿန္တိ ရောဂတော ဒက္ခိဿန္တိ ဘယတော ဒက္ခိဿန္တိ, တေ တဏှံ ပဇဟိဿန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟိဿန္တိ…ပေ… ပရိမုစ္စိဿန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, මධුර ස්වභාව ඇති යම් දෙයක් ඇද්ද, එය අනිත්‍ය වශයෙන් දකින්නාහුද, දුක් වශයෙන් දකින්නාහුද, අනාත්ම වශයෙන් දකින්නාහුද, රෝගයක් වශයෙන් දකින්නාහුද, භයක් වශයෙන් දකින්නාහුද, ඔවුහු තණ්හාව ප්‍රහීණ කරන්නාහුය. යමෙක් තණ්හාව ප්‍රහීණ කරන්නාහුද... (පෙ)... ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් වන්නාහු බව මම වදාරමි.”

‘‘ယေပိ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ပဿန္တိ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ အနတ္တတော ပဿန္တိ ရောဂတော ပဿန္တိ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ တဏှံ ပဇဟန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟန္တိ တေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ တေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, වර්තමානයෙහි යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් ලෝකයෙහි පවතින ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, මධුර ස්වභාව ඇති යම් දෙයක් ඇද්ද, එය අනිත්‍ය වශයෙන් දකිත්ද, දුක් වශයෙන් දකිත්ද, අනාත්ම වශයෙන් දකිත්ද, රෝගයක් වශයෙන් දකිත්ද, භයක් වශයෙන් දකිත්ද, ඔවුහු තණ්හාව ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් තණ්හාව ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු උපධි ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් උපධි ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු දුක ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් දුක ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛ දෝමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් නිදහස් වෙති. ඔවුහු සසර දුකින් නිදහස් වන බව මම වදාරමි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော. သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော. တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘အယံ တေ, အမ္ဘော ပုရိသ, အာပါနီယကံသော ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော ဂန္ဓသမ္ပန္နော ရသသမ္ပန္နော သော စ ခေါ ဝိသေန သံသဋ္ဌော. သစေ အာကင်္ခသိ ပိဝ. ပိဝတော ဟိ ခေါ တံ ဆာဒေဿတိ ဝဏ္ဏေနပိ ဂန္ဓေနပိ ရသေနပိ; ပိဝိတွာ စ ပန တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဧဝမဿ – ‘သက္ကာ ခေါ မေ အယံ သုရာပိပါသိတာ ပါနီယေန ဝါ ဝိနေတုံ ဒဓိမဏ္ဍကေန ဝါ ဝိနေတုံ ဘဋ္ဌလောဏိကာယ ဝါ ဝိနေတုံ လောဏသောဝီရကေန ဝါ ဝိနေတုံ, န တွေဝါဟံ တံ ပိဝေယျံ, ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’တိ. သော တံ အာပါနီယကံသံ ပဋိသင်္ခါ န ပိဝေယျ, ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ. သော တတောနိဒါနံ န မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယေ ဟိ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒက္ခုံ အနတ္တတော အဒ္ဒက္ခုံ ရောဂတော အဒ္ဒက္ခုံ ဘယတော အဒ္ဒက္ခုံ, တေ တဏှံ ပဇဟိံသု. ယေ တဏှံ ပဇဟိံသု တေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟိံသု တေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟိံသု တေ ပရိမုစ္စိံသု ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

“මහණෙනි, මනහර වර්ණයෙන් යුක්ත වූ, මනහර ගන්ධයෙන් යුක්ත වූ, මනහර රසයෙන් යුක්ත වූ, එහෙත් වස මිශ්‍ර වූ පානයක් පිරවූ ලෝකඩ පාත්‍රයක් තිබේ යැයි සිතන්න. එවිට දැඩි හිරු රැසින් පීඩාවට පත් වූ, තාපයෙන් පෙළුණු, විඩාවට පත් වූ, බොහෝ සේ පිපාසිත වූ මිනිසෙකු එතැනට පැමිණෙන්නේය. එවිට ඔහුට මෙසේ කියන්නාහුය: ‘පින්වත් පුරුෂය, මනහර වර්ණ-ගන්ධ-රසයෙන් යුක්ත වූ මේ ලෝකඩ පාත්‍රයේ පානය වස මිශ්‍ර වූවකි. ඉදින් ඔබ කැමති නම් මෙය පානය කරන්න. පානය කරන විට එහි වර්ණය, ගන්ධය හා රසය නිසා ඔබ ප්‍රීති වනු ඇත. එහෙත් එය පානය කිරීමෙන් පසු ඒ හේතුවෙන් මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට හෝ ඔබ පත්වනු ඇත’ කියායි. මහණෙනි, එවිට ඒ පුරුෂයාට මෙසේ සිතෙන්නේය: ‘මගේ මේ පිපාසය ජලයෙන් හෝ, මෝරුන්ගෙන් හෝ, ලුණු මිශ්‍ර පිටි දිය කළ පැන්වලින් හෝ, ඔසු පැන්වලින් හෝ සංසිඳුවා ගත හැකිය. එහෙත් මාගේ දීර්ඝකාලීන හිතසුව පිණිස නොවන මේ පානය මම නොබොන්නෙමි’ කියායි. ඔහු ඒ ගැන නුවණින් සලකා ඒ පානය නොබොන්නේය, එය බැහැර කරන්නේය. ඒ හේතුවෙන් ඔහු මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට පත් නොවන්නේය. මහණෙනි, එලෙසම අතීත කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ලෝකයෙහි යම් ප්‍රිය රූපයක් වේද, යම් මධුර රූපයක් වේද, එය අනිත්‍ය වශයෙන් දුටුවාහුද, දුක් වශයෙන් දුටුවාහුද, අනාත්ම වශයෙන් දුටුවාහුද, රෝගයක් වශයෙන් දුටුවාහුද, බියක් වශයෙන් දුටුවාහුද, ඔවුහු තණ්හාව ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් තණ්හාව ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු උපධි ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් උපධි ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු දුක්ඛය ප්‍රහීණ කළහ. යමෙක් දුක්ඛය ප්‍රහීණ කළාහුද, ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛ-දෝමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් මිදුණාහුය. ඔවුහු සකලවිධ සංසාර දුක්ඛයෙන් මිදුණාහු යැයි මම කියමි.”

‘‘ယေပိ [Pg.334] ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ…ပေ… ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ တံ အနိစ္စတော ပဿန္တိ ဒုက္ခတော ပဿန္တိ အနတ္တတော ပဿန္တိ ရောဂတော ပဿန္တိ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ တဏှံ ပဇဟန္တိ. ယေ တဏှံ ပဇဟန္တိ တေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဥပဓိံ ပဇဟန္တိ တေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ. ယေ ဒုက္ခံ ပဇဟန္တိ တေ ပရိမုစ္စန္တိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, ပရိမုစ္စန္တိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි වුවද... එසේම වර්තමානයෙහි වුවද යම් ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ලෝකයෙහි යම් ප්‍රිය රූපයක් වේද, යම් මධුර රූපයක් වේද, එය අනිත්‍ය වශයෙන් දකිත්ද, දුක් වශයෙන් දකිත්ද, අනාත්ම වශයෙන් දකිත්ද, රෝගයක් වශයෙන් දකිත්ද, බියක් වශයෙන් දකිත්ද, ඔවුහු තණ්හාව ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් තණ්හාව ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු උපධි ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් උපධි ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු දුක්ඛය ප්‍රහීණ කරති. යමෙක් දුක්ඛය ප්‍රහීණ කරත්ද, ඔවුහු ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛ-දෝමනස්සයන්ගෙන් හා උපායාසයන්ගෙන් මිදෙති. ඔවුහු සකලවිධ සංසාර දුක්ඛයෙන් මිදෙති යැයි මම කියමි.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. နဠကလာပီသုတ္တံ

7. නළකලාපී සූත්‍රය

၆၇. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာကောဋ္ဌိကော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, သယံကတံ ဇရာမရဏံ, ပရံကတံ ဇရာမရဏံ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဇရာမရဏံ, ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဇရာမရဏ’’န္တိ? ‘‘န ခေါ, အာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတံ ဇရာမရဏံ, န ပရံကတံ ဇရာမရဏံ, န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဇရာမရဏံ, နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဇရာမရဏံ. အပိ စ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ.

67. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණි සේක. පැමිණ, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක වැඩසිටි සේක. එකත්පසෙක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිත ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: “ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ජරා-මරණය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද? නැතහොත් අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද? එසේත් නැතහොත් තමන් විසින් හා අන්‍යයෙකු විසින් යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද? එසේත් නැතහොත් තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ජරා-මරණය තමන් විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් හා අන්‍යයන් යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද නොවේ. වැලිදු, ජාතිය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ජරා-මරණය හටගන්නේය.”

‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, သယံကတာ ဇာတိ, ပရံကတာ ဇာတိ, သယံကတာ စ ပရံကတာ စ ဇာတိ, ဥဒါဟု အသယံကာရာ အပရံကာရာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဇာတီ’’တိ? ‘‘န ခေါ, အာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတာ ဇာတိ, န ပရံကတာ ဇာတိ, န သယံကတာ စ ပရံကတာ စ ဇာတိ, နာပိ အသယံကာရာ အပရံကာရာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဇာတိ. အပိ စ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, ජාතිය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද? අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද? තමන් හා අන්‍යයෙකු යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද? එසේත් නැතහොත් තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, ජාතිය තමන් විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් හා අන්‍යයන් යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද නොවේ. වැලිදු, භවය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් ජාතිය හටගන්නේය.”

‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, သယံကတော ဘဝေါ…ပေ… သယံကတံ ဥပါဒါနံ… သယံကတာ တဏှာ… သယံကတာ ဝေဒနာ… သယံကတော ဖဿော… သယံကတံ သဠာယတနံ… သယံကတံ နာမရူပံ, ပရံကတံ နာမရူပံ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ, ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပ’’န္တိ[Pg.335]? ‘‘န ခေါ, အာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတံ နာမရူပံ, န ပရံကတံ နာမရူပံ, န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ, နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ, အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပံ. အပိ စ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ.

“ඇවැත්නි සාරිපුත්තයෙනි, භවය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... උපදානය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... තණ්හාව තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... වේදනාව තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... ඵස්සය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... සළායතනය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද?... නාම-රූපය තමන් විසින්ම කරන ලද්දක්ද? අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද? තමන් හා අන්‍යයන් යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද? එසේත් නැතහොත් තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, නාම-රූපය තමන් විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් හා අන්‍යයන් යන දෙදෙනා විසින්ම කරන ලද්දක්ද නොවේ, තමන් විසිනුත් නොව අන්‍යයෙකු විසිනුත් නොව හේතුවක් නැතිව ඉබේ හටගත්තක්ද නොවේ. වැලිදු, විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍ය වීමෙන් නාම-රූපය හටගන්නේය.”

‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, သယင်္ကတံ ဝိညာဏံ, ပရင်္ကတံ ဝိညာဏံ, သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ, ဥဒါဟု အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏ’’န္တိ? ‘‘န ခေါ, အာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတံ ဝိညာဏံ, န ပရံကတံ ဝိညာဏံ န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ, နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ. အပိ စ, နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්තයන් වහන්ස, විඤ්ඤාණය තමා විසින්ම කරන ලද්දක් ද? නොඑසේ නම් පරයෙකු විසින් කරන ලද්දක් ද? එසේත් නැතිනම් තමා විසින් සහ පරයෙකු විසින් යන දෙදෙනාම එක්ව කරන ලද්දක් ද? එසේත් නැත්නම් තමා විසිනුත් නොකරන ලද, පරයෙකු විසිනුත් නොකරන ලද, කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව ඉබේ හටගත්තක් ද?” “ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, විඤ්ඤාණය තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, පරයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, තමා සහ පරයා යන දෙදෙනාම එක්ව කරන ලද්දක් ද නොවේ. එසේම එය තමා විසිනුත් පරයෙකු විසිනුත් නොකරන ලද, හේතුවක් රහිතව ඉබේ හටගත්තක් ද නොවේ. ඇත්ත වශයෙන් ම, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය හටගන්නේය.”

‘‘ဣဒါနေဝ ခေါ မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘န ခွာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတံ နာမရူပံ, န ပရံကတံ နာမရူပံ, န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ နာမရူပံ, နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ နာမရူပံ. အပိ စ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’’န္တိ.

“ඇවැත්නි, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්තයන් වහන්සේගේ දේශනාව දැන් අප මෙසේ තේරුම් ගනිමු: ‘ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, නාමරූපය තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, පරයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, දෙදෙනාම එක්ව කරන ලද්දක් නොවේ, තමා විසිනුත් පරයෙකු විසිනුත් නොකරන ලද හේතුවක් රහිතව ඉබේ හටගත්තක් ද නොවේ. ඇත්ත වශයෙන් ම විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූපය හටගන්නේ ය’ යනුවෙනි.”

‘‘ဣဒါနေဝ စ ပန မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဧဝံ အာဇာနာမ – ‘န ခွာဝုသော ကောဋ္ဌိက, သယံကတံ ဝိညာဏံ, န ပရံကတံ ဝိညာဏံ, န သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ ဝိညာဏံ, နာပိ အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ. အပိ စ, နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’’န္တိ.

“තවද ඇවැත්නි, ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්තයන් වහන්සේගේ දේශනාව දැන් අප මෙසේ තේරුම් ගනිමු: ‘ඇවැත්නි කොට්ඨිතයෙනි, විඤ්ඤාණය තමා විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, පරයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ, දෙදෙනාම එක්ව කරන ලද්දක් නොවේ, තමා විසිනුත් පරයෙකු විසිනුත් නොකරන ලද හේතුවක් රහිතව ඉබේ හටගත්තක් ද නොවේ. ඇත්ත වශයෙන් ම නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය හටගන්නේ ය’ යනුවෙනි.”

‘‘ယထာ ကထံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ? ‘‘တေနဟာဝုသော, ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ. ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနန္တိ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ဒွေ နဠကလာပိယော အညမညံ နိဿာယ တိဋ္ဌေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ; ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ; နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ; သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. တာသံ စေ, အာဝုသော, နဠကလာပီနံ ဧကံ အာကဍ္ဎေယျ, ဧကာ ပပတေယျ; အပရံ စေ အာကဍ္ဎေယျ, အပရာ ပပတေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, နာမရူပနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော; ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော; နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော; သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ[Pg.336], အာဝုသော သာရိပုတ္တ; အဗ္ဘုတံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ! ယာဝသုဘာသိတံ စိဒံ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန. ဣဒဉ္စ ပန မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဘာသိတံ ဣမေဟိ ဆတ္တိံသာယ ဝတ္ထူဟိ အနုမောဒါမ – ‘ဇရာမရဏဿ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇရာမရဏဿ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. ဇာတိယာ စေ… ဘဝဿ စေ… ဥပါဒါနဿ စေ… တဏှာယ စေ… ဝေဒနာယ စေ… ဖဿဿ စေ… သဠာယတနဿ စေ… နာမရူပဿ စေ… ဝိညာဏဿ စေ… သင်္ခါရာနံ စေ… အဝိဇ္ဇာယ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဓမ္မကထိကော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယ. အဝိဇ္ဇာယ စေ, အာဝုသော, ဘိက္ခု နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယာ’’’တိ. သတ္တမံ.

“ඇවැත්නි ශාරීපුත්තයන් වහන්ස, මෙම දේශනාවේ අර්ථය කෙසේ නම් දත යුතු ද?” “ඇවැත්නි, එසේ නම් මම ඔබට උපමාවක් දක්වන්නෙමි. මෙලොව ඇතැම් බුද්ධිමත් මනුෂ්‍යයෝ උපමාවකින් ද දේශනාවක අර්ථය තේරුම් ගනිති. ඇවැත්නි, බට මිටි දෙකක් එකිනෙකට ආධාර වී නැගී සිටින්නාක් මෙන්, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූපය ද හටගන්නේ ය. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය ද, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ද... පෙ... මෙසේ මුළුමනින්ම මෙම දුක්ඛ සමුදාය හටගන්නේ ය. ඇවැත්නි, ඒ බට මිටි දෙකෙන් එකක් ඉවත් කළහොත් අනෙක ද වැටෙන්නේ ය; අනෙක ඉවත් කළහොත් අනෙක ද වැටෙන්නේ ය. ඇවැත්නි, එලෙසම නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ. විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වේ. නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතනය නිරුද්ධ වේ; සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වේ... පෙ... මෙසේ මුළුමනින්ම මෙම දුක්ඛ සමුදාය නිරුද්ධ වන්නේ ය.” “ඇවැත්නි ශාරීපුත්තයන් වහන්ස, ආශ්චර්යයකි! ඇවැත්නි ශාරීපුත්තයන් වහන්ස, අද්භූතයකි! ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්තයන් වහන්සේ විසින් මෙය ඉතා මැනවින් දේශනා කරන ලදී. ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්තයන් වහන්සේගේ මෙම දේශනාව කරුණු තිස් හයකින් අපි අනුමෝදන් වෙමු: ‘ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ජරා මරණයන් කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ඔහු ධර්ම කථික මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ජරා මරණයන් කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන්නේ වේ නම්, ඔහු ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් ජරා මරණයන් කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන්, උපාදාන රහිත ව මිදුණේ වේ නම්, ඔහු මෙලොව දී ම නිවන් අවබෝධ කළ (දිට්ඨධම්ම නිබ්බානප්පත්ත) මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය. ජාතිය ගැන ද... භවය ගැන ද... උපාදානය ගැන ද... තණ්හාව ගැන ද... වේදනාව ගැන ද... ස්පර්ශය ගැන ද... සළායතනය ගැන ද... නාමරූපය ගැන ද... විඤ්ඤාණය ගැන ද... සංස්කාරයන් ගැන ද... ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි නම්, ඔහු ධර්ම කථික මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන්නේ වේ නම්, ඔහු ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය. ඇවැත්නි, යම් මහණෙක් අවිද්‍යාව කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන්, උපාදාන රහිත ව මිදුණේ වේ නම්, ඔහු මෙලොව දී ම නිවන් අවබෝධ කළ මහණෙකැයි කීම සුදුසු ය.’”

၈. ကောသမ္ဗိသုတ္တံ

8. කෝසම්බි සූත්‍රය

၆၈. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ မုသိလော အာယသ္မာ စ ပဝိဋ္ဌော အာယသ္မာ စ နာရဒေါ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရန္တိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ပဝိဋ္ဌော အာယသ္မန္တံ မုသိလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော မုသိလ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

68. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මුසීල ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් පවිට්ඨ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් නාරද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද කෝසම්බි නුවර ඝෝසිතාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් පවිට්ඨ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මුසීල ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි මුසීලයන් වහන්ස, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් (කැමැත්තෙන්) තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් (පරම්පරාගත කතාවෙන්) තොරව, කරුණු විමසීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටියක් ගැන සලකා බලා ලබා ගන්නා සතුටෙන් තොරව, ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණය හටගන්නේය’ කියා ආයුෂ්මත් මුසීලයන් වහන්සේට ම ආවේණික වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයක් තිබේ ද?” “ඇවැත්නි පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, කරුණු විමසීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටියක් ගැන සලකා බලා ලබා ගන්නා සතුටෙන් තොරව, ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණය හටගන්නේය’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော မုသိလ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ [Pg.337] ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ…ပေ… ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ… တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ… ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ… ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ… သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ… နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ… ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ… သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ… အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“ඇවැත් මුසීලයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි... උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි... තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වෙයි... වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වෙයි... ස්පර්ශය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වෙයි... සළායතනය ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි... නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය වෙයි... විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප වෙයි... සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වෙයි... අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වෙති’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මුසීලයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වෙති’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော မုသိလ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

“ඇවැත් මුසීලයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වෙයි’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මුසීලයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වෙයි’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော မုသိလ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓောတိ…ပေ… ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓောတိ… တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓောတိ… ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓောတိ… ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ… သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓောတိ… နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓောတိ… ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓောတိ … သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိ… အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

“ඇවැත් මුසීලයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි...ප... උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි... තණ්හාව නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදානය නිරුද්ධ වෙයි... වේදනාව නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හාව නිරුද්ධ වෙයි... ස්පර්ශය නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනාව නිරුද්ධ වෙයි... සළායතනය නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශය නිරුද්ධ වෙයි... නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතනය නිරුද්ධ වෙයි... විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධ වෙයි... සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වෙයි... අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙති’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මුසීලයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙති’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော မုသိလ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော မုသိလဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ [Pg.338] အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ.

“ඇවැත් මුසීලයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මුසීලයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් (කැමැත්තෙන්) තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘တေနဟာယသ္မာ မုသိလော အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ မုသိလော တုဏှီ အဟောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာရဒေါ အာယသ္မန္တံ ပဝိဋ္ဌံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, အဟံ ဧတံ ပဉှံ လဘေယျံ. မံ ဧတံ ပဉှံ ပုစ္ဆ. အဟံ တေ ဧတံ ပဉှံ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ. ‘‘လဘတာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတံ ပဉှံ. ပုစ္ဆာမဟံ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတံ ပဉှံ. ဗျာကရောတု စ မေ အာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတံ ပဉှံ’’.

“එසේ නම් ආයුෂ්මත් මුසීලයන් රහත් වූ, ක්ෂීණාශ්‍රව වූ උත්තමයෙක් ද?” මෙසේ පැවසූ කල, ආයුෂ්මත් මුසීලයන් නිහඬ විය. එවිට ආයුෂ්මත් නාරදයන් ආයුෂ්මත් පවිට්ඨයන්ට මෙසේ කීහ: “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, මැනවි; මම ඒ ප්‍රශ්නය ලබන්නෙම් නම් මැනවි. මගෙන් ඒ ප්‍රශ්නය අසන්න. මම ඔබට ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන්නෙමි.” “ආයුෂ්මත් නාරදයන් ඒ ප්‍රශ්නය ලබත්වා. මම ආයුෂ්මත් නාරදයන්ගෙන් ඒ ප්‍රශ්නය අසමි. ආයුෂ්මත් නාරදයන් මට ඒ ප්‍රශ්නය විසඳත්වා.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော နာရဒ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’’န္တိ.

“ඇවැත් නාරදයන්ට, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ වෙයි’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් නාරදයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ වෙයි’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော နာရဒ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ…ပေ… အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’’တိ.

“ඇවැත් නාරදයන්ට, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි...ප... අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වෙති’ යනුවෙන් ආයුෂ්මත් නාරදයන්ට ම ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ ඥානයක් තිබේද?” “ඇවැත් පවිට්ඨයෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, අනුශ්‍රවයෙන් තොරව, ආකාර පරිවිතර්කයෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වෙති’ යන්න මම දනිමි, මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော နာရဒ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’’တိ.

“ඇවැත්නි නාරදයන් වහන්ස, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, පරම්පරාගත අසා දැනගැනීමෙන් තොරව, කරුණු විමසා බැලීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් (කල්පනා කර සම්මත කරගත් මතයෙන්) තොරව, ‘ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වේ’ යයි ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේට ම ආවේණික වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයක් තිබේ ද?” “ඇවැත්නි පවිට්ඨ, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, පරම්පරාගත අසා දැනගැනීමෙන් තොරව, කරුණු විමසා බැලීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වේ’ යන මෙය මම දනිමි, මෙය මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော နာရဒ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ [Pg.339] ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓောတိ…ပေ… အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’’တိ.

“ඇවැත්නි නාරදයන් වහන්ස, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව... දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වේ... (පෙ)... අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ’ යයි ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේට ම ආවේණික වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයක් තිබේ ද?” “ඇවැත්නි පවිට්ඨ, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව... දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ’ යන මෙය මම දනිමි, මෙය මම දකිමි.”

‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော နာရဒ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အတ္ထာယသ္မတော နာရဒဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏံ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ? ‘‘အညတြေဝ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, သဒ္ဓါယ အညတြ ရုစိယာ အညတြ အနုဿဝါ အညတြ အာကာရပရိဝိတက္ကာ အညတြ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ အဟမေတံ ဇာနာမိ အဟမေတံ ပဿာမိ – ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’’န္တိ.

“ඇවැත්නි නාරදයන් වහන්ස, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, පරම්පරාගත අසා දැනගැනීමෙන් තොරව, කරුණු විමසා බැලීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යයි ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේට ම ආවේණික වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයක් තිබේ ද?” “ඇවැත්නි පවිට්ඨ, අන්‍යයන් කෙරෙහි වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව, රුචියෙන් තොරව, පරම්පරාගත අසා දැනගැනීමෙන් තොරව, කරුණු විමසා බැලීමෙන් තොරව, දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියෙන් තොරව, ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යන මෙය මම දනිමි, මෙය මම දකිමි.”

‘‘တေနဟာယသ္မာ နာရဒေါ အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ? ‘‘‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ ခေါ မေ, အာဝုသော, ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, န စမှိ အရဟံ ခီဏာသဝေါ. သေယျထာပိ, အာဝုသော, ကန္တာရမဂ္ဂေ ဥဒပါနော. တတြ နေဝဿ ရဇ္ဇု န ဥဒကဝါရကော. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဃမ္မပရေတော ကိလန္တော တသိတော ပိပါသိတော, သော တံ ဥဒပါနံ ဩလောကေယျ. တဿ ‘ဥဒက’န္တိ ဟိ ခေါ ဉာဏံ အဿ, န စ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, ‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌံ, န စမှိ အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ.

“එසේ නම්, ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ උත්තමයෙක් ද?” “ඇවැත්නි, ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යන්න ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් මම මැනවින් දුටුවෙමි, එහෙත් මම රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ උත්තමයෙක් නොවෙමි. ඇවැත්නි, එය හරියට කාන්තාර මාර්ගයක පිහිටි ළිඳක් වැනිය. එහි ලණුවක් හෝ වතුර ඇදීමට බාල්දියක් හෝ නැත. එකල්හි අව්වෙන් පීඩිත වූ, උෂ්ණයෙන් වෙහෙසට පත් වූ, ක්ලාන්ත වූ, මළානික වූ, පිපාසිත මිනිසෙක් පැමිණ ඒ ළිඳ දෙස බලන්නේ ය. ඔහුට ‘ජලය ඇතැයි’ ඥානය ඇති වෙයි, එහෙත් එය කයින් ස්පර්ශ කර පරිභෝජනය කළ නොහැක. ඇවැත්නි, එලෙසම ‘භව නිරෝධය නිවන ය’ යන්න යථාභූතව මනා ප්‍රඥාවෙන් මම මැනවින් දුටුවෙමි, එහෙත් මම රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ උත්තමයෙක් නොවෙමි.”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ ပဝိဋ္ဌံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဝံဝါဒီ တွံ, အာဝုသော ပဝိဋ္ဌ, အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ကိံ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံဝါဒါဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အာယသ္မန္တံ နာရဒံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမိ အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් පවිට්ඨ තෙරුන් හට මෙය වදාළ සේක: “ඇවැත්නි පවිට්ඨ, මෙලෙස පවසන ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් පවසන්නෙහි ද?” “ඇවැත්නි ආනන්ද, මෙලෙස පවසන ආයුෂ්මත් නාරදයන් වහන්සේ පිළිබඳව යහපත් වූ, කුසල් වූ කරුණක් මිස අන් කිසිවක් මම නොකියමි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဥပယန္တိသုတ္တံ

9. උපයන්ති සූත්‍රය

၆၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ…ပေ… ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပယန္တော မဟာနဒိယော ဥပယာပေတိ, မဟာနဒိယော ဥပယန္တိယော ကုန္နဒိယော [Pg.340] ဥပယာပေန္တိ, ကုန္နဒိယော ဥပယန္တိယော မဟာသောဗ္ဘေ ဥပယာပေန္တိ, မဟာသောဗ္ဘာ ဥပယန္တာ ကုသောဗ္ဘေ ဥပယာပေန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာ ဥပယန္တီ သင်္ခါရေ ဥပယာပေတိ, သင်္ခါရာ ဥပယန္တာ ဝိညာဏံ ဥပယာပေန္တိ, ဝိညာဏံ ဥပယန္တံ နာမရူပံ ဥပယာပေတိ, နာမရူပံ ဥပယန္တံ သဠာယတနံ ဥပယာပေတိ, သဠာယတနံ ဥပယန္တံ ဖဿံ ဥပယာပေတိ, ဖဿော ဥပယန္တော ဝေဒနံ ဥပယာပေတိ, ဝေဒနာ ဥပယန္တီ တဏှံ ဥပယာပေတိ, တဏှာ ဥပယန္တီ ဥပါဒါနံ ဥပယာပေတိ, ဥပါဒါနံ ဥပယန္တံ ဘဝံ ဥပယာပေတိ, ဘဝေါ ဥပယန္တော ဇာတိံ ဥပယာပေတိ, ဇာတိ ဥပယန္တီ ဇရာမရဏံ ဥပယာပေတိ.

69. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ... (පෙ)... “මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය පිරී යන විට (වර්ධනය වන විට) එය මහා නදීන් පුරවයි; මහා නදීන් පිරී යන විට කුඩා නදීන් පුරවයි; කුඩා නදීන් පිරී යන විට මහා විල් පුරවයි; මහා විල් පිරී යන විට කුඩා විල් පුරවයි. මහණෙනි, එලෙසම අවිද්‍යාව පිරී පවතින විට එය සංස්කාරයන් වර්ධනය කරයි; සංස්කාරයන් පිරී පවතින විට විඤ්ඤාණය වර්ධනය කරයි; විඤ්ඤාණය පිරී පවතින විට නාමරූප වර්ධනය කරයි; නාමරූප පිරී පවතින විට සළායතන වර්ධනය කරයි; සළායතන පිරී පවතින විට ස්පර්ශය වර්ධනය කරයි; ස්පර්ශය පිරී පවතින විට වේදනාව වර්ධනය කරයි; වේදනාව පිරී පවතින විට තණ්හාව වර්ධනය කරයි; තණ්හාව පිරී පවතින විට උපාදානය වර්ධනය කරයි; උපාදානය පිරී පවතින විට භවය වර්ධනය කරයි; භවය පිරී පවතින විට ජාතිය වර්ධනය කරයි; ජාතිය පිරී පවතින විට ජරා මරණ වර්ධනය කරයි.”

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, အပယန္တော မဟာနဒိယော အပယာပေတိ, မဟာနဒိယော အပယန္တိယော ကုန္နဒိယော အပယာပေန္တိ, ကုန္နဒိယော အပယန္တိယော မဟာသောဗ္ဘေ အပယာပေန္တိ, မဟာသောဗ္ဘာ အပယန္တာ ကုသောဗ္ဘေ အပယာပေန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာ အပယန္တီ သင်္ခါရေ အပယာပေတိ, သင်္ခါရာ အပယန္တာ ဝိညာဏံ အပယာပေန္တိ, ဝိညာဏံ အပယန္တံ နာမရူပံ အပယာပေတိ, နာမရူပံ အပယန္တံ သဠာယတနံ အပယာပေတိ, သဠာယတနံ အပယန္တံ ဖဿံ အပယာပေတိ, ဖဿော အပယန္တော ဝေဒနံ အပယာပေတိ, ဝေဒနာ အပယန္တီ တဏှံ အပယာပေတိ, တဏှာ အပယန္တီ ဥပါဒါနံ အပယာပေတိ, ဥပါဒါနံ အပယန္တံ ဘဝံ အပယာပေတိ, ဘဝေါ အပယန္တော ဇာတိံ အပယာပေတိ, ဇာတိ အပယန္တီ ဇရာမရဏံ အပယာပေတီ’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, මහා සමුද්‍රය අඩුවන විට (සිඳී යන විට) එය මහා නදීන් අඩු කරයි; මහා නදීන් අඩුවන විට කුඩා නදීන් අඩු කරයි; කුඩා නදීන් අඩුවන විට මහා විල් අඩු කරයි; මහා විල් අඩුවන විට කුඩා විල් අඩු කරයි. මහණෙනි, එලෙසම අවිද්‍යාව අඩුවන (ප්‍රහීණ වන) විට එය සංස්කාරයන් අඩු කරයි; සංස්කාරයන් අඩුවන විට විඤ්ඤාණය අඩු කරයි; විඤ්ඤාණය අඩුවන විට නාමරූප අඩු කරයි; නාමරූප අඩුවන විට සළායතන අඩු කරයි; සළායතන අඩුවන විට ස්පර්ශය අඩු කරයි; ස්පර්ශය අඩුවන විට වේදනාව අඩු කරයි; වේදනාව අඩුවන විට තණ්හාව අඩු කරයි; තණ්හාව අඩුවන විට උපාදානය අඩු කරයි; උපාදානය අඩුවන විට භවය අඩු කරයි; භවය අඩුවන විට ජාතිය අඩු කරයි; ජාතිය අඩුවන විට ජරා මරණ අඩු කරයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. သုသိမသုတ္တံ

10. සුසිම සූත්‍රය

၇၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ. အညတိတ္ထိယာ ပန ပရိဗ္ဗာဇကာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ အဂရုကတာ အမာနိတာ အပူဇိတာ အနပစိတာ, န လာဘိနော စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ.

70. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්කාර කරන ලද, ගරුකාර කරන ලද, මානනය කරන ලද, පූජා කරන ලද, ගරු බුහුමන් කරන ලද, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නාහු වූහ. භික්ෂු සංඝයා ද සත්කාර කරන ලද, ගරුකාර කරන ලද, මානනය කරන ලද, පූජා කරන ලද, ගරු බුහුමන් කරන ලද, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නාහු වූහ. එහෙත් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ සත්කාර නොලැබූහ, ගරුකාර නොලැබූහ, මානනය නොලැබූහ, පූජා නොලැබූහ, ගරු බුහුමන් නොලැබූහ, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර නොලැබූහ.

တေန [Pg.341] ခေါ ပန သမယေန သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော ရာဇဂဟေ ပဋိဝသတိ မဟတိယာ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ သဒ္ဓိံ. အထ ခေါ သုသိမဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပရိသာ သုသိမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အာဝုသော သုသိမ, သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ စရ. တွံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ အမှေ ဝါစေယျာသိ. တံ မယံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိတွာ ဂိဟီနံ ဘာသိဿာမ. ဧဝံ မယမ္ပိ သက္ကတာ ဘဝိဿာမ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ အပစိတာ လာဘိနော စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတသေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’’န္တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော သကာယ ပရိသာယ ပဋိဿုဏိတွာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတု’’န္တိ.

එකල සුසීම පරිබ්‍රාජකයා මහත් වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ රජගහ නුවර වාසය කළේය. එකල්හි සුසීම පරිබ්‍රාජකයාගේ පිරිස ඔහුට මෙසේ කීහ: "ඇවැත් සුසීමය, ඔබ වඩින්න, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත බඹසර වසන්න. ඔබ ධර්මය උගෙන අපට කියා දෙන්න. අපි ඒ ධර්මය උගෙන ගිහියන්ට දේශනා කරන්නෙමු. එවිට අපි ද සත්කාර ලබන්නන්, ගරුකාර ලබන්නන්, මානනය ලබන්නන්, පූජා ලබන්නන්, ගරු බුහුමන් ලබන්නන් වන්නෙමු; සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නන් වන්නෙමු." "ඇවැත්නි, එසේය"යි සුසීම පරිබ්‍රාජකයා තම පිරිසට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ වෙත ගියේය. ගොස් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් සුසීම පරිබ්‍රාජකයා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ඇවැත් ආනන්දය, මම මේ සසුනෙහි බඹසර වැසීමට කැමැත්තෙමි."

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သုသိမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော ဧဝမာဟ – ‘ဣစ္ဆာမဟံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတု’’န္တိ. ‘‘တေနဟာနန္ဒ, သုသိမံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ. အလတ္ထ ခေါ သုသိမော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒံ.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ සුසීම පරිබ්‍රාජකයා කැඳවාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක හිඳගත්හ. එකත්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනි, මේ සුසීම පරිබ්‍රාජකයා 'ඇවැත් ආනන්දය, මම මේ සසුනෙහි බඹසර වැසීමට කැමැත්තෙමි'යි පවසයි." "ආනන්දය, එසේ නම් සුසීමව මහණ කරවන්න"යි (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ). සුසීම පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලැබීය, උපසම්පදාව ද ලැබීය.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ ဟောတိ – ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမာ’’တိ. အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော – ‘‘သမ္ဗဟုလေဟိ ကိရ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရာယသ္မန္တေဟိ [Pg.342] ဘဂဝတော သန္တိကေ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမာ’’တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ.

එකල බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි "ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැයි දනිමු"යි පවසමින් රහත් බව ප්‍රකාශ කළහ. ආයුෂ්මත් සුසීම ස්ථවිරයන් හට "බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි රහත් බව ප්‍රකාශ කළහ"යි අසන්නට ලැබුණි. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සුසීමයන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටි තැනට වැඩම කළහ. වැඩම කර ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක හිඳගත්හ. එකත්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් සුසීමයන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් මෙසේ ඇසූහ: "ඇවැත්නි, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි 'ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැයි දනිමු'යි පවසමින් රහත් බව ප්‍රකාශ කළ බව සැබෑවක් ද?" "ඇවැත්නි, එසේය"යි (ඔවුහු පිළිතුරු දුන්හ).

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောထ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောထ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောထ; အာဝိဘာဝံ, တိရောဘာဝံ, တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနာ ဂစ္ဆထ, သေယျထာပိ အာကာသေ; ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောထ, သေယျထာပိ ဥဒကေ; ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆထ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ; အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမထ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော; ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသထ ပရိမဇ္ဇထ, ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

ඇවැත්නි, එසේ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙසේ දනිමින්, මෙසේ දකිමින්, නේකවිධ වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳින්නහු ද? එනම්, එක් අයෙකු ව සිට බොහෝ දෙනෙකු වන්නහු ද, බොහෝ දෙනෙකු ව සිට එක් අයෙකු වන්නහු ද, පෙනී සිටීම හා නොපෙනී සිටීම කරන්නහු ද, බිත්තියක් හරහා, ප්‍රාකාරයක් හරහා, පර්වතයක් හරහා ආකාශයෙහි මෙන් නොගැටී වඩින්නහු ද, පොළොවෙහි ජලයෙහි මෙන් මතුවීම හා කිමිදීම කරන්නහු ද, ජලය මත පොළොවෙහි මෙන් නොබිඳී වඩින්නහු ද, ආකාශයෙහි පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් පළඟක් බැඳ ගමන් කරන්නහු ද, මෙසේ මහා සෘද්ධි ඇති, මෙසේ මහා ආනුභාව ඇති මේ චන්ද්‍ර සූර්යයන් පවා අතින් ස්පර්ශ කරන්නහු ද, පිරිමදින්නහු ද, බඹලොව දක්වා ශරීරයෙන් තම වසඟයෙහි පවත්වන්නහු ද?" "ඇවැත්නි, මෙය එසේ නොවේ."

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာထ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

ඇවැත්නි, එසේ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මෙසේ දනිමින්, මෙසේ දකිමින්, මිනිස් කන් ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය ශ්‍රෝත ධාතුවෙන් (දිව්‍ය කනෙන්) දූරස්ථ වූ හෝ සමීපස්ථ වූ හෝ දිව්‍යමය වූත් මානුෂීය වූත් දෙවැදෑරුම් ශබ්දයන් අසන්නහු ද?" "ඇවැත්නි, මෙය එසේ නොවේ."

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာထ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ သဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ သမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ သံခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ မဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ အမဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ သဥတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ အနုတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ သမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ အသမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ; ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထ[Pg.343]; အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

“පින්වත් ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔබ වහන්සේලා අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තමන්ගේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගන්නා සේක් ද? එනම්, රාග සහිත සිත ‘රාග සහිත සිතක්’ ලෙසත්, රාග රහිත සිත ‘රාග රහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? ද්වේෂ සහිත සිත ‘ද්වේෂ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, ද්වේෂ රහිත සිත ‘ද්වේෂ රහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? මෝහ සහිත සිත ‘මෝහ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, මෝහ රහිත සිත ‘මෝහ රහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? සංකුචිත සිත ‘සංකුචිත සිතක්’ ලෙසත්, විසිරුණු සිත ‘විසිරුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? මහද්ගත සිත ‘මහද්ගත සිතක්’ ලෙසත්, මහද්ගත නොවූ සිත ‘මහද්ගත නොවූ සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? සඋත්තර සිත ‘සඋත්තර සිතක්’ ලෙසත්, අනුත්තර සිත ‘අනුත්තර සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? සමාහිත සිත ‘සමාහිත සිතක්’ ලෙසත්, අසමාහිත සිත ‘අසමාහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද? මිදුණු සිත ‘මිදුණු සිතක්’ ලෙසත්, නොමිදුණු සිත ‘නොමිදුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නා සේක් ද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရထ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ, အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

“පින්වත් ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔබ වහන්සේලා නන්වැදෑරුම් වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (පූර්වේනිවාසය) සිහි කරන සේක් ද? එනම් එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, බොහෝ සංවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ විවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ සංවට්ට විවට්ට කල්පයන් ද, ‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇතිව, මෙබඳු වර්ණ ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිදී ද මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇතිව, මෙබඳු වර්ණ ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිත වූ, විස්තර සහිත වූ නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරන සේක් ද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿထ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာထ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ, အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ; ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ, အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ, ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿထ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

“පින්වත් ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔබ වහන්සේලා මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍යමය ඇසින් (දිබ්බචක්ඛුඥානයෙන්) චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇති, දුර්වර්ණ වූ, සුගතිගාමී වූ හා දුගතිගාමී වූ සත්ත්වයන් දකින සේක් ද? ‘භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ කයින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, වචනයෙන් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද කළෝය, මිත්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිත්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ දුගති විනිපාත නිරයෙහි උපන්නෝය. භවත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කයින් සුචරිතයෙහි යෙදී, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි යෙදී, මනසින් සුචරිතයෙහි යෙදී, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද නොකළෝය, සම්‍යග් දෘෂ්ටික වූහ, සම්‍යග් දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නෝය’යි මෙසේ කර්මානුරූපව ගමන් කරන්නා වූ සත්ත්වයන් පිරිසිදු දිව්‍යමය ඇසින් දකින සේක් ද? දැනගන්නා සේක් ද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ အာရုပ္ပာ, တေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရထာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, အာဝုသော’’.

“පින්වත් ආයුෂ්මතුනි, මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔබ වහන්සේලා රූපාවචර ධ්‍යානයන් ඉක්මවා ගිය යම් ඒ ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමෝක්ෂයෝ වෙත් ද, ඒවා නාම කයෙන් ස්පර්ශ කොට වසන සේක් ද?” “ඇවැත්නි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘ဧတ္ထ [Pg.344] ဒါနိ အာယသ္မန္တော ဣဒဉ္စ ဝေယျာကရဏံ ဣမေသဉ္စ ဓမ္မာနံ အသမာပတ္တိ; ဣဒံ နော, အာဝုသော, ကထ’’န္တိ? ‘‘ပညာဝိမုတ္တာ ခေါ မယံ, အာဝုသော သုသိမာ’’တိ.

“පින්වත් ආයුෂ්මතුනි, දැන් මෙහිදී මේ ප්‍රකාශයත්, මේ ධර්මයන් (අභිඥා හා සමාපත්ති) ලබා නොසිටීමත් යන කරුණු දෙකෙහි එකඟතාව කෙසේ ද?” “ඇවැත්නි සුසීම, අපි වනාහි ප්‍රඥා විමුක්තයෝ වන්නෙමු.”

‘‘န ခွာဟံ ဣမဿ အာယသ္မန္တာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သာဓု မေ အာယသ္မန္တော တထာ ဘာသန္တု ယထာဟံ ဣမဿ အာယသ္မန္တာနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျ’’န္တိ. ‘‘အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ, အာဝုသော သုသိမ, န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသိ အထ ခေါ ပညာဝိမုတ္တာ မယ’’န္တိ.

“ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා විසින් කෙටියෙන් පවසන ලද මේ කරුණෙහි අර්ථය මම විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කර නොගනිමි. ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා විසින් කෙටියෙන් පවසන ලද මෙහි අර්ථය මට විස්තර වශයෙන් අවබෝධ වන පරිදි වදාරන සේක් නම් මැනවි.” “ඇවැත්නි සුසීම, ඔබ එය අවබෝධ කරගත්තත් නැතත්, අපි වනාහි ප්‍රඥා විමුක්තයෝ වන්නෙමු.”

အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ဥဋ္ဌာယာသနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ယာဝတကော တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ကထာသလ္လာပေါ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, သုသိမ, ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ, ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏ’’န္တိ.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සුසීම තෙමේ අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් සුසීම තෙමේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ ඇති වූ සියලු කතාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළේය. (එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:) “සුසීම, පළමුව ධර්මස්ථිති ඥානය (ධර්මතා පිළිබඳ අවබෝධය) ඇති වේ, පසුව නිවන් අවබෝධය පිළිබඳ ඥානය ඇති වේ.”

‘‘န ခွာဟံ, ဘန္တေ, ဣမဿ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တထာ ဘာသတု ယထာဟံ ဣမဿ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနေယျ’’န္တိ. ‘‘အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ, သုသိမ, န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသိ, အထ ခေါ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ပုဗ္ဗေ, ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ’’.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මම විස්තර වශයෙන් තේරුම් නොගනිමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මයේ අර්ථය මට විස්තර වශයෙන් අවබෝධ කරගත හැකි වන පරිදි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට දේශනා කරන සේක්වා.” “සුසීම, ඔබ එය අවබෝධ කරගත්තත් නැතත්, සැබවින්ම පළමුව ධර්මතාවන්ගේ ස්ථිතිය පිළිබඳ ඥානය (ධම්මට්ඨිතිඥානය) ඇති වේ, පසුව නිවන පිළිබඳ ඥානය ඇති වේ.”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သုသိမ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဝေဒနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ, ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သညာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သင်္ခါရာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ [Pg.345] ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් සහගතද නැතහොත් සැප සහගතද?” “ස්වාමීනි, දුක් සහගතය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මාගේය, මේ මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “වේදනාව නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් සහගතද නැතහොත් සැප සහගතද?” “ස්වාමීනි, දුක් සහගතය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මාගේය, මේ මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “සංඥාව නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “සංස්කාරයෝ නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් සහගතද නැතහොත් සැප සහගතද?” “ස්වාමීනි, දුක් සහගතය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මාගේය, මේ මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “විඤ්ඤාණය නිත්‍යද නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් සහගතද නැතහොත් සැප සහගතද?” “ස්වාමීනි, දුක් සහගතය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්ත නම්, එය ‘මෙය මාගේය, මේ මම වෙමි, මෙය මාගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.”

‘‘တသ္မာတိဟ, သုသိမ, ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ; ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကာ ဝါ သုခုမာ ဝါ ဟီနာ ဝါ ပဏီတာ ဝါ ယာ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗာ ဝေဒနာ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ; ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာ ကာစိ သညာ…ပေ… ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကာ ဝါ သုခုမာ ဝါ ဟီနာ ဝါ ပဏီတာ ဝါ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ; ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာတိ; ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“එබැවින් සුසීම, අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, පිටත වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද හෝ සමීප වූ ද යම්කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූප ‘මෙය මාගේ නොවේ, මේ මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ එය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. යම්කිසි වේදනාවක්... යම්කිසි සංඥාවක්... පෑ... අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, පිටත වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද හෝ සමීප වූ ද යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද, ඒ සියලු සංස්කාර ‘මෙය මාගේ නොවේ, මේ මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ එය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ ද, පිටත වූ ද, රළු වූ ද, සියුම් වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, දුර වූ ද හෝ සමීප වූ ද යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණ ‘මෙය මාගේ නොවේ, මේ මම නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ එය ඇති සැටියෙන් නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය.”

‘‘ဧဝံ ပဿံ, သုသိမ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ.

“සුසීම, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපය කෙරෙහිත් කලකිරෙයි, වේදනාව කෙරෙහිත් කලකිරෙයි, සංඥාව කෙරෙහිත් කලකිරෙයි, සංස්කාරයන් කෙරෙහිත් කලකිරෙයි, විඤ්ඤාණය කෙරෙහිත් කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැයි’ හෙතෙම දැනගනියි.”

‘‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’န္တိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’တိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’တိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘‘တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’န္တိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ… ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ… သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ… နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ… ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ… သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ… အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ‘ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ ඇති වේ’ යයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “සුසීම, ‘භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ඇති වේ’ යයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “සුසීම, ‘උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ඇති වේ’ යයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “සුසීම, ‘තණ්හාව ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ඇති වේ’ යයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “වේදනාව ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ද... ඵස්සය ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ද... සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය ද... නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය ද... විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ද... සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද... අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ද ඇති වේ යයි සුසීම, ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘‘ဇာတိနိရောဓာ [Pg.346] ဇရာမရဏနိရောဓော’တိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘‘ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော’တိ သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓောတိ… တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓောတိ… ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓောတိ… ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ… သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓောတိ… နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓောတိ… ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓောတိ… သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိ… အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓောတိ, သုသိမ, ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ‘ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා මරණ නිරුද්ධ වේ’ යැයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “සුසීම, ‘භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වේ’ යැයි ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “උපාදාන නිරුද්ධ වීමෙන් භව නිරුද්ධයද... තණ්හා නිරුද්ධ වීමෙන් උපාදාන නිරුද්ධයද... වේදනා නිරුද්ධ වීමෙන් තණ්හා නිරුද්ධයද... ස්පර්ශ නිරුද්ධ වීමෙන් වේදනා නිරුද්ධයද... සළායතන නිරුද්ධ වීමෙන් ස්පර්ශ නිරුද්ධයද... නාමරූප නිරුද්ධ වීමෙන් සළායතන නිරුද්ධයද... විඤ්ඤාණ නිරුද්ධ වීමෙන් නාමරූප නිරුද්ධයද... සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණ නිරුද්ධයද... අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ යැයි සුසීම, ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘အပိ ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောသိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောသိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောသိ; အာဝိဘာဝံ, တိရောဘာဝံ, တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆသိ, သေယျထာပိ အာကာသေ; ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောသိ, သေယျထာပိ ဥဒကေ; ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆသိ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ; အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမသိ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော; ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသသိ ပရိမဇ္ဇသိ, ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, විවිධ වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳින්නෙහිද? එනම් එක් අයෙක්ව සිට බොහෝ දෙනෙක් වීම, බොහෝ දෙනෙක්ව සිට එක් අයෙක් වීම; අහසේ මෙන් බිත්ති, පවුරු, පර්වත හරහා නොගැටී යාම; ජලයේ මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම හා මතුවීම; පොළොවෙහි මෙන් දිය මත නොබිඳී යාම; පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහි පර්යංකයෙන් ගමන් කිරීම; මෙතරම් මහා සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහා ආනුභාව ඇති මේ සඳ හා හිරු අතින් පිරිමැදීම හා ස්පර්ශ කිරීම; බඹලොව දක්වා කයෙන් වසඟ කර ගැනීම කරන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏသိ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, මිනිස් කන ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය සෝත ධාතුවෙන්, දුර හෝ වේවා ළඟ හෝ වේවා දිව්‍ය වූත් මානුෂීය වූත් දෙවර්ගයේම ශබ්ද අසන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာသိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာသိ…ပေ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, අන් සත්වයන්ගේ හා අන් පුද්ගලයන්ගේ සිත ඔබේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගන්නෙහිද? එනම් රාග සහිත සිත ‘රාග සහිත සිතක්’ ලෙස... මිදුණු සිත ‘මිදුණු සිතක්’ ලෙස දැනගන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရသိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, නන්වැදෑරුම් වූ පෙර විසූ තැන් සිහි කරන්නෙහිද? එනම් එක් ජාතියක්... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නන්වැදෑරුම් වූ පෙර විසූ තැන් සිහි කරන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿသိ စဝမာနေ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ඛුයෙන් චුත වන්නා වූ... කර්මානුරූපව උපත ලබන සත්වයන් දකින්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အပိ [Pg.347] ပန တွံ, သုသိမ, ဧဝံ ဇာနန္တော ဧဝံ ပဿန္တော ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ, အာရုပ္ပာ တေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရသီ’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, ඔබ මෙසේ දැන මෙසේ දකිමින්, රූප ලෝකය ඉක්මවා ගිය ශාන්ත වූ ඒ අරූප විමෝක්ෂයන් කයෙන් ස්පර්ශ කොට වාසය කරන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘ဧတ္ထ ဒါနိ, သုသိမ, ဣဒဉ္စ ဝေယျာကရဏံ ဣမေသဉ္စ ဓမ္မာနံ အသမာပတ္တိ, ဣဒံ နော, သုသိမ, ကထ’’န္တိ?

“සුසීම, එසේ නම් දැන් මෙහිදී ඔබේ මේ පිළිතුරත්, ඒ ධර්මයන් අත්පත් කර නොගැනීමත් යන මේ කරුණ පිළිබඳව කුමක් කියන්නෙහිද?”

အထ ခေါ အာယသ္မာ သုသိမော ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ, ယွာဟံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကော ပဗ္ဗဇိတော. တဿ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ.

එවිට ආයුෂ්මත් සුසීම තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් අභියස හිස තබා වැඳ මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, මම අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් වරදක් කළෙමි. මම මෙතරම් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි ධර්ම සොරෙකු ලෙස පැවිදි වූවෙමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස සලකා, මතු සංවරය පිණිස පිළිගන්නා සේක්වා!”

‘‘တဂ္ဃ တွံ, သုသိမ, အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ, ယော တွံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကော ပဗ္ဗဇိတော. သေယျထာပိ, သုသိမ, စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျုံ – ‘အယံ တေ, ဒေဝ, စောရော အာဂုစာရီ, ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဂစ္ဆထ, ဘော, ဣမံ ပုရိသံ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခာမေတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သီသံ ဆိန္ဒထာ’တိ. တမေနံ ရညော ပုရိသာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ပစ္ဆာဗာဟံ ဂါဠှဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ခရဿရေန ပဏဝေန ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ပရိနေတွာ ဒက္ခိဏေန ဒွါရေန နိက္ခာမေတွာ ဒက္ခိဏတော နဂရဿ သီသံ ဆိန္ဒေယျုံ. တံ ကိံ မညသိ, သုသိမ, အပိ နု သော ပုရိသော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“සුසීම, සැබවින්ම ඔබ අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් වරදක් කළෙහිය. යමෙක් මෙතරම් මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි ධර්ම සොරෙකු ලෙස පැවිදි වූයේද, එය වරදකි. සුසීම, එය මෙවැනි දෙයකි: අපරාධකාරී සොරෙකු අල්ලාගෙන රජු වෙත පමුණුවා, ‘දේවයන් වහන්ස, මොහු අපරාධකාරී සොරෙකි. මොහුට ඔබ වහන්සේ කැමති දඬුවමක් පැනවුව මැනව’ යැයි කියන්නාක් මෙනි. එවිට රජතුමා මෙසේ පවසයි: ‘පින්වත්නි, යන්න, මේ මිනිසාගේ දෑත් පිටුපසට තදින් බැඳ, හිස මුඩු කර, රළු හඬ ඇති බෙරයක් වයමින් වීථියෙන් වීථියට, සතරමං හන්දියෙන් සතරමං හන්දියට පමුණුවා, දකුණු දොරටුවෙන් පිටතට ගෙන ගොස් නගරයට දකුණු දෙසින් හිස ගසා දමන්න.’ එවිට රජුගේ පුරුෂයෝ ඒ සොරාව තදින් අත් පිටුපසට බැඳ, හිස මුඩු කර, රළු හඬ ඇති බෙරයක් වයමින් වීථියෙන් වීථියට, සතරමං හන්දියෙන් සතරමං හන්දියට පමුණුවා, දකුණු දොරටුවෙන් පිටතට ගෙන ගොස් නගරයට දකුණු දෙසින් හිස ගසා දමන්නාහ. සුසීම, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ හේතුවෙන් ඒ මිනිසා දුකක්, දොම්නසක් විඳින්නේ නොවේද?” “එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘ယံ ခေါ သော, သုသိမ, ပုရိသော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယေထ. ယာ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ဓမ္မတ္ထေနကဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အယံ တတော ဒုက္ခဝိပါကတရာ စ ကဋုကဝိပါကတရာ စ, အပိ စ ဝိနိပါတာယ သံဝတ္တတိ. ယတော စ ခေါ တွံ, သုသိမ, အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသိ တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ, သုသိမ, အရိယဿ ဝိနယေ [Pg.348] ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, အာယတိဉ္စ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဒသမံ.

“සුසීමය, ඒ පුරුෂයා ඒ හේතුවෙන් යම් දුකක්, දොම්නසක් විඳින්නේ නම්, මෙසේ මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි ධර්ම සොරෙකු ලෙස පැවිදි වීම ඊටත් වඩා දුක් සහිත විපාක ඇත්තකි, වඩාත් කටුක විපාක ඇත්තකි, එය විනාශය පිණිසම පවතියි. සුසීමය, ඔබ වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළියම් කරන බැවින් අපි එය පිළිගනිමු. සුසීමය, යමෙක් වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළියම් කරන්නේද, මතු පරෙස්සම ඇති කරගන්නේද, මෙය ආර්ය විනයෙහි දියුණුවකි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

မဟာဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

හත්වැනි මහා වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ဒွေ အဿုတဝတာ ဝုတ္တာ, ပုတ္တမံသေန စာပရံ;

အတ္ထိရာဂေါ စ နဂရံ, သမ္မသံ နဠကလာပိယံ;

ကောသမ္ဗီ ဥပယန္တိ စ, ဒသမော သုသိမေန စာတိ.

අස්සුතවත සූත්‍ර දෙකක් ද, පුත්තමංස සූත්‍රය ද, අත්ථිරාග, නගර, සම්මස, නළකලාපිය, කෝසම්බි, උපයන්ති සහ දසවැන්න වූ සුසීම සූත්‍රය ද දේශනා කරන ලදී.

၈. သမဏဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

8. 8. සමණබ්‍රාහ්මණ වර්ගය

၁. ဇရာမရဏသုတ္တံ

1. 1. ජරාමරණ සූත්‍රය

၇၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ, န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ, န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ.

71. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ...පෙ... “මහණෙනි, යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ජරා මරණය නොදනීද, ජරා මරණයට හේතුව නොදනීද, ජරා මරණය නිරුද්ධ වීම නොදනීද, ජරා මරණය නිරුද්ධ කරන මඟ නොදනීද; මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ නොසලකනු ලැබෙති. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ශ්‍රමණ භාවයේ හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, එයට පැමිණ වාසය නොකරති.”

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဇရာမရဏံ ပဇာနန္တိ…ပေ… ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ, တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ, တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. (သုတ္တန္တော ဧကော). ပဌမံ.

“මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් ජරාමරණය දනිත් ද ... [පෙ] ... එමග දනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණ හෝ බ්‍රාහ්මණවරු ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණ යයි සම්මත වෙති, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණ යයි සම්මත වෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය ද බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය ද මෙලොවදීම තමන් විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, ඊට පැමිණ වාසය කරති.” (එක් සූත්‍රයකි). පළමු වැන්නයි.

၂-၁၁. ဇာတိသုတ္တာဒိဒသကံ

2-11. ජාති සූත්‍රය ආදී දසකය.

၇၂. သာဝတ္ထိယံ [Pg.349] ဝိဟရတိ…ပေ… ဇာတိံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

72. සැවැත් නුවරදී වාසය කරති ... [පෙ] ... ජාතිය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၃) ဘဝံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(3) භවය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၄) ဥပါဒါနံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(4) උපාදානය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၅) တဏှံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(5) තණ්හාව නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၆) ဝေဒနံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(6) වේදනාව නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၇) ဖဿံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(7) ඵස්සය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၈) သဠာယတနံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(8) සළායතනය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၉) နာမရူပံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(9) නාමරූප නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၁၀) ဝိညာဏံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ….

(10) විඤ්ඤාණය නොදනිත් ද ... [පෙ] ...

(၁၁) ‘‘သင်္ခါရေ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ… သင်္ခါရေ ပဇာနန္တိ…ပေ… သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

(11) “සංස්කාරයන් නොදනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ සමුදය නොදනිත් ද, සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය නොදනිත් ද, සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන මග නොදනිත් ද ... [පෙ] ... සංස්කාරයන් දනිත් ද ... [පෙ] ... තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර, ඊට පැමිණ වාසය කරති.” එකොළොස්වැන්නයි.

သမဏဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

අටවන ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ වර්ගය නිමවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

ပစ္စယေကာဒသ ဝုတ္တာ, စတုသစ္စဝိဘဇ္ဇနာ;

သမဏဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ, နိဒါနေ ဘဝတိ အဋ္ဌမော.

ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන් සූත්‍ර එකොළොසක් වදාරන ලදී, සිව්සච්ච විභජනය ද සහිතව ය; නිදාන වර්ගයෙහි ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ වර්ගය අටවැන්න වෙයි.

ဝဂ္ဂုဒ္ဒါနံ –

වර්ග උද්දානය -

ဗုဒ္ဓေါ အာဟာရော ဒသဗလော, ကဠာရော ဂဟပတိပဉ္စမော;

ဒုက္ခဝဂ္ဂေါ မဟာဝဂ္ဂေါ, အဋ္ဌမော သမဏဗြာဟ္မဏောတိ.

බුද්ධ වර්ගය, ආහාර වර්ගය, දසබල වර්ගය, කළාර වර්ගය, පස්වන ගහපති වර්ගය, රුක්ඛ වර්ගය, මහා වර්ගය සහ අටවන ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ වර්ගය ද වශයෙන් (නිදාන වර්ගයේ වර්ග අටකි).

၉. အန္တရပေယျာလံ

9. අන්තරපෙය්‍යාලය (අතුරු පෙළ ගැස්ම).

၁. သတ္ထုသုတ္တံ

1. සත්ථු සූත්‍රය (ශාස්තෘ සූත්‍රය).

၇၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ ဇရာမရဏေ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; ဇရာမရဏသမုဒယံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ ဇရာမရဏသမုဒယေ ယထာဘူတံ [Pg.350] ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; ဇရာမရဏနိရောဓံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ ဇရာမရဏနိရောဓေ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ ဇရာမရဏနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော’’တိ. (သုတ္တန္တော ဧကော). ပဌမံ.

73. සැවැත් නුවරදී වාසය කරති ... [පෙ] ... “මහණෙනි, ජරාමරණය තත්ත්වාකාරයෙන් (ඇති සැටියෙන්) නොදන්නා, නොදක්නා මහණෙකු විසින්, ජරාමරණයෙහි තත්ත්වාකාර ඥානය පිණිස ශාස්තෘවරයෙකු සෙවිය යුතුය. ජරාමරණ සමුදය තත්ත්වාකාරයෙන් නොදන්නා, නොදක්නා මහණෙකු විසින්, ජරාමරණ සමුදයෙහි තත්ත්වාකාර ඥානය පිණිස ශාස්තෘවරයෙකු සෙවිය යුතුය. ජරාමරණ නිරෝධය තත්ත්වාකාරයෙන් නොදන්නා, නොදක්නා මහණෙකු විසින්, ජරාමරණ නිරෝධයෙහි තත්ත්වාකාර ඥානය පිණිස ශාස්තෘවරයෙකු සෙවිය යුතුය. ජරාමරණ නිරෝධයට පමුණුවන මග තත්ත්වාකාරයෙන් නොදන්නා, නොදක්නා මහණෙකු විසින්, ජරාමරණ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවෙහි තත්ත්වාකාර ඥානය පිණිස ශාස්තෘවරයෙකු සෙවිය යුතුය.” (එක් සූත්‍රයකි). පළමු වැන්නයි.

(သဗ္ဗေသံ ပေယျာလော ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော)

(සියලු සූත්‍රයන්ගේ පෙය්‍යාලය මෙසේ විස්තර කළ යුතුය)

၂-၁၁. ဒုတိယသတ္ထုသုတ္တာဒိဒသကံ

2-11. දෙවන සත්ථු සූත්‍රය ආදී දසකය.

(၂) ဇာတိံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(2) “මහණෙනි, ජාතිය තත්ත්වාකාරයෙන් නොදන්නා, නොදක්නා මහණෙකු විසින් ... [පෙ] ...”

(၃) ဘဝံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(3) “මහණෙනි, භවය ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၄) ဥပါဒါနံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(4) “මහණෙනි, උපාදානය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၅) တဏှံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(5) “මහණෙනි, තණ්හාව ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၆) ဝေဒနံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(6) “මහණෙනි, වේදනාව ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၇) ဖဿံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(7) “මහණෙනි, ඵස්සය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၈) သဠာယတနံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(8) “මහණෙනි, සළායතනය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၉) နာမရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(9) “මහණෙනි, නාමරූප ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၁၀) ဝိညာဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ…ပေ….

(10) “මහණෙනි, විඤ්ඤාණය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින්... (පෙ)...”

(၁၁) ‘‘သင်္ခါရေ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ သင်္ခါရေသု ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; သင်္ခါရသမုဒယံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ သင်္ခါရသမုဒယေ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; သင်္ခါရနိရောဓံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ သင်္ခါရနိရောဓေ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော; သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ သင်္ခါရနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော’’တိ. ဧကာဒသမံ.

(11) “මහණෙනි, සංස්කාරයන් ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින් සංස්කාරයන් පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දැනගනු පිණිස ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙනෙකු සෙවිය යුතුය; සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීම ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින් සංස්කාර සමුදය පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දැනගනු පිණිස ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙනෙකු සෙවිය යුතුය; සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින් සංස්කාර නිරෝධය පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දැනගනු පිණිස ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙනෙකු සෙවිය යුතුය; සංස්කාර නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින් සංස්කාර නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දැනගනු පිණිස ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙනෙකු සෙවිය යුතුය.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

(သဗ္ဗေသံ စတုသစ္စိကံ ကာတဗ္ဗံ).

(සියලු සූත්‍රයන්හි චතුරාර්ය සත්‍යය විෂයෙහි බෙදා දැක්විය යුතුය.)

၂-၁၂. သိက္ခာသုတ္တာဒိပေယျာလဧကာဒသကံ

2-12. ශික්ෂා සූත්‍රයෙන් ආරම්භ වන පේයාල එකොළොස් සූත්‍රය.

(၂) ‘‘ဇရာမရဏံ[Pg.351], ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ အပဿတာ ယထာဘူတံ ဇရာမရဏေ ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သိက္ခာ ကရဏီယာ.

(2) “මහණෙනි, ජරා මරණ ඇති සැටියෙන් නොදන්නා වූ, නොදක්නා වූ මහණහු විසින් ජරා මරණ පිළිබඳව ඇති සැටියෙන් දැනගනු පිණිස ශික්ෂාව (හික්මීම) කළ යුතුය.

(ပေယျာလော. စတုသစ္စိကံ ကာတဗ္ဗံ).

(පේයාලයයි. චතුරාර්ය සත්‍යය විෂයෙහි ද මෙසේම කටයුතුය.)

(၃) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… ယောဂေါ ကရဏီယော…ပေ….

(3) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... යෝගය (උත්සාහය) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၄) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… ဆန္ဒော ကရဏီယော…ပေ….

(4) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... ඡන්දය (කැමැත්ත) ඇති කරගත යුතුය... (පෙ)...

(၅) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… ဥဿောဠှီ ကရဏီယာ…ပေ….

(5) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... උස්සොළ්හිය (මහත් උත්සාහය) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၆) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… အပ္ပဋိဝါနီ ကရဏီယာ…ပေ….

(6) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... නොපසුබට උත්සාහය (අප්පටිවානී) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၇) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… အာတပ္ပံ ကရဏီယံ…ပေ….

(7) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... ආතාපය (කෙලෙස් තවන වීර්යය) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၈) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… ဝီရိယံ ကရဏီယံ…ပေ….

(8) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... වීර්යය කළ යුතුය... (පෙ)...

(၉) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… သာတစ္စံ ကရဏီယံ…ပေ….

(9) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... සාතච්චය (නිරන්තර උත්සාහය) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၁၀) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… သတိ ကရဏီယာ…ပေ….

(10) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... සතිය (සිහිය) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၁၁) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… သမ္ပဇညံ ကရဏီယံ…ပေ….

(11) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... සම්පජඤ්ඤය (මනා නුවණ) කළ යුතුය... (පෙ)...

(၁၂) ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အဇာနတာ…ပေ… အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယော…ပေ….

(12) මහණෙනි, ජරා මරණ නොදන්නා වූ... (පෙ)... අප්‍රමාදය කළ යුතුය... (පෙ)...”

အန္တရပေယျာလော နဝမော.

නවවන අන්තර පේයාලය නිමයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

သတ္ထာ သိက္ခာ စ ယောဂေါ စ, ဆန္ဒော ဥဿောဠှိပဉ္စမီ;

အပ္ပဋိဝါနိ အာတပ္ပံ, ဝီရိယံ သာတစ္စမုစ္စတိ;

သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ, အပ္ပမာဒေန ဒွါဒသာတိ.

ශාස්තෘ, ශික්ෂා සහ යෝග ද, ඡන්දය හා පස්වැන්න වූ උස්සොළ්හී ද, අප්පටිවානී, ආතාප, වීර්ය සහ සාතච්ච ද, සතිය සහ සම්පජඤ්ඤය ද, අප්‍රමාදය ද සමඟ (සූත්‍ර) දොළසකි.

သုတ္တန္တာ အန္တရပေယျာလာ နိဋ္ဌိတာ.

අන්තර පේයාල සූත්‍ර නිමයි.

ပရေ တေ ဒွါဒသ ဟောန္တိ, သုတ္တာ ဒွတ္တိံသ သတာနိ;

စတုသစ္စေန တေ ဝုတ္တာ, ပေယျာလအန္တရမှိ ယေတိ.

මෙහි අනෙක් දොළොස් සූත්‍රයක් ද වෙයි, (එවිට) සූත්‍ර එකසිය තිස් දෙකක් වේ; පේයාලය මැද ඇති යම් සූත්‍ර කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ සියල්ල චතුරාර්ය සත්‍යය විෂයෙහි දේශනා කරන ලද්දේය.

အန္တရပေယျာလေသု ဥဒ္ဒါနံ သမတ္တံ.

අන්තර පේයාලයන්හි උද්දානය නිමයි.

နိဒါနသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

නිදාන සංයුක්තය නිමයි.

၂. အဘိသမယသံယုတ္တံ

2. අභිසමය සංයුත්තය

၁. နခသိခါသုတ္တံ

1. නඛසිඛා සූත්‍රය

၇၄. ဧဝံ [Pg.352] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပရိတ္တံ နခသိခါယံ ပံသုံ အာရောပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယော ဝါယံ မယာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော, အယံ ဝါ မဟာပထဝီ’’တိ?

74. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ස්වල්ප වූ පස් ප්‍රමාණයක් නිය අගට ගෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ඔබලා කුමක් සිතන්නහුද? මාගේ නිය අගට ගත් මේ ස්වල්ප වූ පස් ප්‍රමාණයද, මේ මහා පෘථිවියද යන දෙකෙන් කවරක් වඩා වැඩි වන්නේද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, ယဒိဒံ မဟာပထဝီ. အပ္ပမတ္တကော ဘဂဝတာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ မဟာပထဝိံ ဥပနိဓာယ ဘဂဝတာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘိသမေတာဝိနော ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ ဒုက္ခံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တကံ အဝသိဋ္ဌံ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ ပုရိမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ ယဒိဒံ သတ္တက္ခတ္တုံပရမတာ. ဧဝံ မဟတ္ထိယော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာဘိသမယော; ဧဝံ မဟတ္ထိယော ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. ပဌမံ.

“ස්වාමීනි, මේ මහා පෘථිවියම වඩා වැඩිය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිය අගට ගත් පස් ප්‍රමාණය ඉතා ස්වල්පය. මහා පෘථිවිය හා සසඳන කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිය අගට ගත් පස් ප්‍රමාණය සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එමෙන්ම සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූ, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළා වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයාටද, දැනටමත් ක්ෂය වී ගිය, අවසන් වී ගිය දුකම ඉතා වැඩිය. ඉතිරි වී ඇත්තේ ඉතා ස්වල්ප වූ දුකකි. උපරිම වශයෙන් ආත්ම භව හතක් පමණක් ඉතිරිව ඇති කල (සප්තක්ඛත්තුපරමතාව), පෙර ක්ෂය වී ගිය දුක් කඳ හා සසඳන විට, එම ඉතිරි දුක සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ. මහණෙනි, ධර්මාවබෝධය මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේය; දහම් ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේය.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ပေါက္ခရဏီသုတ္တံ

2. පොක්ඛරණී සූත්‍රය

၇၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပေါက္ခရဏီ ပညာသယောဇနာနိ အာယာမေန ပညာသယောဇနာနိ ဝိတ္ထာရေန ပညာသယောဇနာနိ ဥဗ္ဗေဓေန, ပုဏ္ဏာ ဥဒကဿ သမတိတ္တိကာ ကာကပေယျာ. တတော ပုရိသော ကုသဂ္ဂေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ကုသဂ္ဂေန ဥဒကံ ဥဗ္ဘတံ ယံ ဝါ ပေါက္ခရဏိယာ ဥဒက’’န္တိ?

75. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, දිගින් යොදුන් පණහක් වූ, පළලින් යොදුන් පණහක් වූ, ගැඹුරින් යොදුන් පණහක් වූ, ඉවුර දක්වා ජලයෙන් පිරුණු, කාවෙකුට වුවද ඉවුරේ සිට පහසුවෙන් පැන් බිය හැකි පොකුණක් තිබේ යැයි සිතන්න. එවිට මිනිසෙක් කුස තණ අගකින් ඒ පොකුණෙන් ජල බිඳක් ගන්නේය. මහණෙනි, ඔබලා කුමක් සිතන්නහුද? කුස තණ අගින් ගත් ඒ ජල ප්‍රමාණයද, පොකුණෙහි ඇති ජල ප්‍රමාණයද යන දෙකෙන් කවරක් වඩා වැඩි වන්නේද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, ယဒိဒံ ပေါက္ခရဏိယာ ဥဒကံ. အပ္ပမတ္တကံ ကုသဂ္ဂေန ဥဒကံ ဥဗ္ဘတံ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ [Pg.353] န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ ပေါက္ခရဏိယာ ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ကုသဂ္ဂေန ဥဒကံ ဥဗ္ဘတ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘိသမေတာဝိနော ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ ဒုက္ခံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တကံ အဝသိဋ္ဌံ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ ပုရိမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ, ယဒိဒံ သတ္တက္ခတ္တုံပရမတာ. ဧဝံ မဟတ္ထိယော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာဘိသမယော; ဧဝံ မဟတ္ထိယော ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. ဒုတိယံ.

“ස්වාමීනි, පොකුණෙහි ඇති ජල ප්‍රමාණයම වඩා වැඩිය. කුස තණ අගින් ගත් ජල ප්‍රමාණය ඉතා ස්වල්පය. පොකුණේ ජලය හා සසඳන කල කුස තණ අගින් ගත් ජල ප්‍රමාණය සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එමෙන්ම සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූ, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළා වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයාටද, දැනටමත් ක්ෂය වී ගිය, අවසන් වී ගිය දුකම ඉතා වැඩිය. ඉතිරි වී ඇත්තේ ඉතා ස්වල්ප වූ දුකකි. උපරිම වශයෙන් ආත්ම භව හතක් පමණක් ඉතිරිව ඇති කල, පෙර ක්ෂය වී ගිය දුක් කඳ හා සසඳන විට, එම ඉතිරි දුක සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ. මහණෙනි, ධර්මාවබෝධය මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේය; දහම් ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේය.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကသုတ္တံ

3. සම්භෙජ්ජඋදක සූත්‍රය

၇၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ, တတော ပုရိသော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဒ္ဓရေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယာနိ ဝါ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနိ ယံ ဝါ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒက’’န္တိ?

76. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, ගංගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී යන මේ මහා ගංගාවන් යම් තැනකදී එක්ව ගලා බසීද, එවිට මිනිසෙක් එතැනින් ජල බිඳු දෙකක් හෝ තුනක් ගන්නේය. මහණෙනි, ඔබලා කුමක් සිතන්නහුද? ගනු ලැබූ ඒ ජල බිඳු දෙක තුනද, ගංගා එක්ව ගලා බසිනා තැන්හි ඇති ජල ප්‍රමාණයද යන දෙකෙන් කවරක් වඩා වැඩි වන්නේද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယဒိဒံ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကံ; အပ္ပမတ္တကာနိ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနိ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. တတိယံ.

“ස්වාමීනි, ගංගා එක්ව ගලා බසිනා තැන්හි ඇති ජල ප්‍රමාණයම වඩා වැඩිය. ගනු ලැබූ ජල බිඳු දෙක තුන ඉතා ස්වල්පය. එම ජල කඳ හා සසඳන කල ගනු ලැබූ ඒ ජල බිඳු දෙක තුන සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එමෙන්ම... දහම් ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේය.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

၄. ဒုတိယသမ္ဘေဇ္ဇဥဒကသုတ္တံ

4. දුතිය සම්භෙජ්ජඋදක සූත්‍රය

၇၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ, တံ ဥဒကံ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ ဌပေတွာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ယာနိ ဝါ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနီ’’တိ?

77. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, ගංගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී යන මේ මහා ගංගාවන් යම් තැනකදී එක්ව ගලා බසීද, එහි ඇති ජල කඳ ජල බිඳු දෙක තුනක් පමණක් ඉතිරිව මුළුමනින්ම ක්ෂය වී, වියළී යන්නේ යැයි සිතන්න. මහණෙනි, ඔබලා කුමක් සිතන්නහුද? ක්ෂය වී ගිය ඒ විශාල ජල ප්‍රමාණයද, ඉතිරි වූ ජල බිඳු දෙක තුනද යන දෙකෙන් කවරක් වඩා වැඩි වන්නේද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တကာနိ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနိ. နေဝ သတိမံ ကလံ [Pg.354] ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ස්වාමීනී, එක්ව ගලන ජලය (සම්භේජ්ජ උදක) යම් ප්‍රමාණයක් ක්ෂය වී, සිඳී ගියේ ද, එයම ඉතා බොහෝ වෙයි. ඉතිරි වී ඇති ජල බින්දු දෙක හෝ තුන ඉතා ස්වල්පයකි. ක්ෂය වී, සිඳී ගිය ජලය හා සසඳන කල, ඉතිරි වූ ඒ ජල බින්දු දෙක හෝ තුන සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එසේම ය... ධර්ම ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේමය.” සතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ပထဝီသုတ္တံ

5. පඨවී සූත්‍රය

၇၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟာပထဝိယာ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ ဥပနိက္ခိပေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယာ ဝါ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ ဥပနိက္ခိတ္တာ အယံ ဝါ မဟာပထဝီ’’တိ?

78. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටියහ)... “මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් මහ පොළොවෙන් උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හතක් තබන්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තබන ලද උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ ඒ කුඩා මැටි පිඬු හතද, නැතහොත් මේ මහ පොළොවද, මෙයින් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, ယဒိဒံ မဟာပထဝီ; အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ ဥပနိက္ခိတ္တာ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ မဟာပထဝိံ ဥပနိဓာယ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ ဥပနိက္ခိတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. ပဉ္စမံ.

“ස්වාමීනී, මේ මහ පොළොවම ඉතා බොහෝ වෙයි. තබන ලද උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ ඒ කුඩා මැටි පිඬු හත ඉතා ස්වල්පයකි. මහ පොළොව හා සසඳන කල, තබන ලද ඒ උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හත සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එසේම ය... ධර්ම ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේමය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. ဒုတိယပထဝီသုတ္တံ

6. දෙවන පඨවී සූත්‍රය

၇၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပထဝီ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, ဌပေတွာ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ မဟာပထဝိယာ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ယာ ဝါ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ?

79. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හතක් ඉතිරිව තිබියදී මුළු මහ පොළොවම ක්ෂය වී, අවසන් වී යන්නේ යැයි සිතන්න. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මහ පොළොවෙන් ක්ෂය වී, අවසන් වී ගිය කොටසද, නැතහොත් ඉතිරි වූ උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හතද, මෙයින් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘ဧတဒေဝ ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, မဟာပထဝိယာ, ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ အဝသိဋ္ဌာ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ မဟာပထဝိယာ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ သတ္တ ကောလဋ္ဌိမတ္တိယော ဂုဠိကာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ස්වාමීනී, මහ පොළොවෙන් ක්ෂය වී, අවසන් වී ගිය කොටසම ඉතා බොහෝ වෙයි. ඉතිරි වූ උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හත ඉතා ස්වල්පයකි. මහ පොළොවෙන් ක්ෂය වී, අවසන් වී ගිය කොටස හා සසඳන කල, ඉතිරි වූ ඒ උගුරැස්ස ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා මැටි පිඬු හත සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එසේම ය... ධර්ම ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේමය.” සයවන සූත්‍රයයි.

၇. သမုဒ္ဒသုတ္တံ

7. සමුද්ද සූත්‍රය

၈၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော မဟာသမုဒ္ဒတော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဒ္ဓရေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ[Pg.355], ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယာနိ ဝါ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနိ ယံ ဝါ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒက’’န္တိ?

80. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් මහා සමුද්‍රයෙන් ජල බින්දු දෙකක් හෝ තුනක් පිටතට ගන්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? පිටතට ගත් ඒ ජල බින්දු දෙක හෝ තුනද, නැතහොත් මහා සමුද්‍රයේ ඇති ජලයද, මෙයින් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, ယဒိဒံ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ; အပ္ပမတ္တကာနိ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနိ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ ဥဗ္ဘတာနီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. သတ္တမံ.

“ස්වාමීනී, මහා සමුද්‍රයේ ඇති ජලයම ඉතා බොහෝ වෙයි. පිටතට ගත් ජල බින්දු දෙක හෝ තුන ඉතා ස්වල්පයකි. මහා සමුද්‍රයේ ජලය හා සසඳන කල, පිටතට ගත් ඒ ජල බින්දු දෙක හෝ තුන සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එසේම ය... ධර්ම ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේමය.” සත්වන සූත්‍රයයි.

၈. ဒုတိယသမုဒ္ဒသုတ္တံ

8. දෙවන සමුද්ද සූත්‍රය

၈၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, ဌပေတွာ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိန္နံ ယာနိ ဝါ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနီ’’တိ?

81. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ජල බින්දු දෙකක් හෝ තුනක් පමණක් ඉතිරිව තිබියදී මහා සමුද්‍රය ක්ෂය වී, සිඳී යන්නේ යැයි සිතන්න. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මහා සමුද්‍රයෙන් ක්ෂය වී, සිඳී ගිය යම් ජලයක් වේද එයද, නැතහොත් ඉතිරි වූ ඒ ජල බින්දු දෙක හෝ තුනද, මෙයින් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ, ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တကာနိ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနိ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဥဒကဖုသိတာနိ အဝသိဋ္ဌာနီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“ස්වාමීනී, මහා සමුද්‍රයේ ක්ෂය වී, සිඳී ගිය යම් ජලයක් වේද, එයම ඉතා බොහෝ වෙයි. ඉතිරි වූ ජල බින්දු දෙක හෝ තුන ඉතා ස්වල්පයකි. මහා සමුද්‍රයේ ක්ෂය වී, සිඳී ගිය ජලය හා සසඳන කල, ඉතිරි වූ ඒ ජල බින්දු දෙක හෝ තුන සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ.” “මහණෙනි, එසේම ය... ධර්ම ඇස ලැබීම මෙසේ මහත් ඵල ඇත්තේමය.” අටවන සූත්‍රයයි.

၉. ပဗ္ဗတသုတ္တံ

9. පබ්බත සූත්‍රය

၈၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိပေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယာ ဝါ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ ယော ဝါ ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာ’’တိ?

82. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් පර්වත රාජයා වූ හිමාලයට මုန်ညින් ඇට හතක් පමණ වූ කුඩා ගල් කැට හතක් තබන්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තබන ලද මုန်ညින් ඇට හතක් පමණ වූ ඒ කුඩා ගල් කැට හතද, නැතහොත් හිමාලය නම් වූ පර්වත රාජයාද, මෙයින් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?”

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယဒိဒံ ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာ; အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ [Pg.356] န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ဥပနိဓာယ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ…ပေ… ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. နဝမံ.

"ස්වාමීනී, හිමවත් පර්වත රාජයාම ඉතා බොහෝය; ඒ අසල තබන ලද අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට ඉතා ස්වල්පය. හිමවත් පර්වත රාජයා හා සසඳන කල, ඒ අසල තබන ලද අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ" යැයි (භික්ෂූහු සැල කළහ). "මහණෙනි, එලෙසම ...පෙ... ධර්ම ඇස ලැබීම (මහා අනුසස් සහිතය)" යි. නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ဒုတိယပဗ္ဗတသုတ္တံ

10. දෙවැනි පබ්බත සූත්‍රය

၈၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, ဌပေတွာ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ယာ ဝါ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ?

83. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, හිමවත් පර්වත රාජයා අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට ඉතිරිව තිබියදී ගෙවී අවසන් වන්නේ යැයි සිතමු. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? හිමවත් පර්වත රාජයාගේ ගෙවී අවසන් වූ කොටසද, නැතහොත් ඉතිරි වූ අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැටද, වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?"

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ သတ္တ သာသပမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ အဝသိဋ္ဌာ’’တိ.

"ස්වාමීනී, හිමවත් පර්වත රාජයාගේ ගෙවී අවසන් වූ කොටසම ඉතා බොහෝය; ඉතිරි වූ අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට ඉතා ස්වල්පය. හිමවත් පර්වත රාජයාගේ ගෙවී අවසන් වූ කොටස හා සසඳන කල, ඉතිරි වූ අබ ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ" යැයි (භික්ෂූහු සැල කළහ).

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘိသမေတာဝိနော ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ ဒုက္ခံ ယဒိဒံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ; အပ္ပမတ္တကံ အဝသိဋ္ဌံ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ ပုရိမံ ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ပရိက္ခီဏံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဥပနိဓာယ ယဒိဒံ သတ္တက္ခတ္တုံပရမတာ. ဧဝံ မဟတ္ထိယော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာဘိသမယော, ဧဝံ မဟတ္ထိယော ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော’’တိ. ဒသမံ.

"මහණෙනි, එලෙසම සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූ, චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධ කළ ආර්ය ශ්‍රාවකයාට ගෙවී අවසන් වූ දුකම ඉතා බොහෝය; ඉතිරි වූ දුක ඉතා ස්වල්පය. උපරිම වශයෙන් ආත්ම භව හතක් පමණ වූ ඒ ඉතිරි දුක, ගෙවී අවසන් වූ පෙර දුක් කඳ හා සසඳන කල, සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ. මහණෙනි, ධර්මාවබෝධය මෙතරම් මහා අනුසස් සහිතය; ධර්ම ඇස ලැබීම මෙතරම් මහා අනුසස් සහිතය" යි. දසවැනි සූත්‍රයයි.

၁၁. တတိယပဗ္ဗတသုတ္တံ

11. තුන්වැනි පබ්බත සූත්‍රය

၈၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော သိနေရုဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိပေယျ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယာ ဝါ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ ယော ဝါ သိနေရု ပဗ္ဗတရာဇာ’’တိ?

84. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, පුරුෂයෙක් සිනේරු පර්වත රාජයා අසල මුං ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට තබන්නේ යැයි සිතමු. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තබන ලද මුං ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැටද, නැතහොත් සිනේරු පර්වත රාජයාද, වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?"

‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယဒိဒံ သိနေရု ပဗ္ဗတရာဇာ; အပ္ပမတ္တိကာ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ. နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေန္တိ န သဟဿိမံ [Pg.357] ကလံ ဥပေန္တိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေန္တိ သိနေရုံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ဥပနိဓာယ သတ္တ မုဂ္ဂမတ္တိယော ပါသာဏသက္ခရာ ဥပနိက္ခိတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နဿ ပုဂ္ဂလဿ အဓိဂမံ ဥပနိဓာယ အညတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာနံ အဓိဂမော နေဝ သတိမံ ကလံ ဥပေတိ န သဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ န သတသဟဿိမံ ကလံ ဥပေတိ. ဧဝံ မဟာဓိဂမော, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော, ဧဝံ မဟာဘိညော’’တိ. ဧကာဒသမံ.

"ස්වාමීනී, සිනේරු පර්වත රාජයාම ඉතා බොහෝය; තබන ලද මුං ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට ඉතා ස්වල්පය. සිනේරු පර්වත රාජයා හා සසඳන කල, තබන ලද මුං ඇට හතක් පමණ වූ ගල් කැට සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ" යැයි (භික්ෂූහු සැල කළහ). "මහණෙනි, එලෙසම සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයාගේ අවබෝධය හා සසඳන කල, අන්‍ය තීර්ථක ශ්‍රමණයන්ගේ, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ හා පරිබ්‍රාජකයන්ගේ අවබෝධය සියයෙන් පංගුවකටවත්, දහසින් පංගුවකටවත්, ලක්ෂයෙන් පංගුවකටවත් සමාන නොවේ. මහණෙනි, සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා මෙතරම් මහා අවබෝධයකින් යුක්තය, මෙතරම් මහා විශිෂ්ට ඥානයකින් යුක්තය" යි. එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

အဘိသမယသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

අභිසමය සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

နခသိခါ ပေါက္ခရဏီ, သမ္ဘေဇ္ဇဥဒကေ စ ဒွေ;

ဒွေ ပထဝီ ဒွေ သမုဒ္ဒါ, တယော စ ပဗ္ဗတူပမာတိ.

නඛසිඛ සූත්‍රය ද, පොක්ඛරණී සූත්‍රය ද, සම්භේජ්ජ උදක සූත්‍ර දෙකක් ද, පඨවි සූත්‍ර දෙකක් ද, සමුද්ද සූත්‍ර දෙකක් ද, පබ්බතූපම සූත්‍ර තුනක් ද වශයෙනි.

၃. ဓာတုသံယုတ္တံ

3. ධාතු සංයුක්තය

၁. နာနတ္တဝဂ္ဂေါ

1. නානත්ත වර්ගය

၁. ဓာတုနာနတ္တသုတ္တံ

1. ධාතුනානත්ත සූත්‍රය

၈၅. သာဝတ္ထိယံ [Pg.358] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

85. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, මම ඔබට ධාතුන්ගේ විවිධත්වය දේශනා කරන්නෙමි. එය අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය ස්වාමීනී" යැයි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု, သောတဓာတု သဒ္ဒဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု, ဃာနဓာတု ဂန္ဓဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု, ဇိဝှာဓာတု ရသဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု, ကာယဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု, မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. ပဌမံ.

"මහණෙනි, ධාතුන්ගේ විවිධත්වය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව, රූප ධාතුව, චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතුව ය; සෝත ධාතුව, සද්ද ධාතුව, සෝත විඤ්ඤාණ ධාතුව ය; ඝාණ ධාතුව, ගන්ධ ධාතුව, ඝාණ විඤ්ඤාණ ධාතුව ය; ජිව්හා ධාතුව, රස ධාතුව, ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුව ය; කාය ධාතුව, පොට්ඨබ්බ ධාතුව, කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව ය; මනෝ ධාතුව, ධම්ම ධාතුව, මනෝ විඤ්ඤාණ ධාතුව ය. මහණෙනි, මෙයට ධාතුන්ගේ විවිධත්වය යැයි කියනු ලැබේ." පළමු වැනි සූත්‍රයයි.

၂. ဖဿနာနတ္တသုတ္တံ

2. ඵස්සනානත්ත සූත්‍රය

၈၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု သောတဓာတု ဃာနဓာတု ဇိဝှာဓာတု ကာယဓာတု မနောဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

86. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, ධාතුන්ගේ විවිධත්වය නිසා ස්පර්ශයේ විවිධත්වය හටගනී. මහණෙනි, ධාතුන්ගේ විවිධත්වය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව, සෝත ධාතුව, ඝාණ ධාතුව, ජිව්හා ධාතුව, කාය ධාතුව, මනෝ ධාතුව ය. මහණෙනි, මෙයට ධාතුන්ගේ විවිධත්වය යැයි කියනු ලැබේ."

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿော. သောတဓာတုံ ပဋိစ္စ… ဃာနဓာတုံ ပဋိစ္စ … ဇိဝှာဓာတုံ ပဋိစ္စ… ကာယဓာတုံ ပဋိစ္စ… မနောဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿော. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, චක්ඛු ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සය හටගනියි. සෝත ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන... ඝාන ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන... ජිව්හා ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන... කාය ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන... මනෝ ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සය හටගනියි. මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි.” (දෙවැනි සූත්‍රයයි).

၃. နောဖဿနာနတ္တသုတ္တံ

3. නෝඵස්ස නානත්ත සූත්‍රය

၈၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု…ပေ… မနောဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

87. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගනියි. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව...පෙ... මනෝ ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ[Pg.359], ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿော, နော စက္ခုသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဓာတု…ပေ… မနောဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿော, နော မနောသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဓာတု. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගන්නේත්, ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගන්නේත් කෙසේද? මහණෙනි, චක්ඛු ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සය හටගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු ධාතුව හට නොගනියි...පෙ... මනෝ ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සය හටගනියි; මනෝ සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ ධාතුව හට නොගනියි. මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගනියි.” (තෙවැනි සූත්‍රයයි).

၄. ဝေဒနာနာနတ္တသုတ္တံ

4. වේදනා නානත්ත සූත්‍රය

၈၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု …ပေ… မနောဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

88. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගනියි. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව...පෙ... මනෝ ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿော, စက္ခုသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ…ပေ… မနောဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿော, မနောသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගන්නේත්, ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගන්නේත් කෙසේද? මහණෙනි, චක්ඛු ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සය හටගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව හටගනියි...පෙ... මනෝ ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සය හටගනියි; මනෝ සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව හටගනියි. මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගනියි.” (සිව්වැනි සූත්‍රයයි).

၅. ဒုတိယဝေဒနာနာနတ္တသုတ္တံ

5. දුතිය වේදනා නානත්ත සූත්‍රය

၈၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, နော ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတု…ပေ… မနောဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

89. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගනියි. වේදනා නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හට නොගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගනියි. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව...පෙ... මනෝ ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, နော ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ? စက္ခုဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿော, စက္ခုသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, နော စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုသမ္ဖဿော, နော စက္ခုသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဓာတု…ပေ… မနောဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿော, မနောသမ္ဖဿံ [Pg.360] ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, နော မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောသမ္ဖဿော, နော မနောသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မနောဓာတု. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, နော ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගන්නේත්, ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගන්නේත්, වේදනා නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හට නොගන්නේත්, ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගන්නේත් කෙසේද? මහණෙනි, චක්ඛු ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සය හටගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව හටගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු සම්ඵස්සය හට නොගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන චක්ඛු ධාතුව හට නොගනියි...පෙ... මනෝ ධාතුව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සය හටගනියි; මනෝ සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව හටගනියි. මනෝ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ සම්ඵස්සය හට නොගනියි. මනෝ සම්ඵස්සය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන මනෝ ධාතුව හට නොගනියි. මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හටගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනා නානත්වය හටගනියි; වේදනා නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ස්පර්ශ නානත්වය හට නොගනියි; ස්පර්ශ නානත්වය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන ධාතු නානත්වය හට නොගනියි.” (පස්වැනි සූත්‍රයයි).

၆. ဗာဟိရဓာတုနာနတ္တသုတ္တံ

6. බාහිර ධාතු නානත්ත සූත්‍රය

၉၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ…ပေ… ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? ရူပဓာတု သဒ္ဒဓာတု ဂန္ဓဓာတု ရသဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ဓမ္မဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

90. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, මම ඔබට ධාතු නානත්වය දේශනා කරමි. එයට සවන් දෙන්න... මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? රූප ධාතුව, ශබ්ද ධාතුව, ගන්ධ ධාතුව, රස ධාතුව, පොට්ඨබ්බ ධාතුව, ධම්ම ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යයි කියනු ලැබේ.” (හයවැනි සූත්‍රයයි).

၇. သညာနာနတ္တသုတ္တံ

7. සඤ්ඤා නානත්ත සූත්‍රය

၉၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? ရူပဓာတု…ပေ… ဓမ္မဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

91. සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය (ධාතූන්ගේ විවිධත්වය) නිසා සංඥා නානත්වය හටගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගනියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හටගනියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හටගනියි. පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යෙෂණ නානත්වය හටගනියි. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? රූප ධාතුව...පෙ... ධර්ම ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ?

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගන්නේත්, සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගන්නේත්, සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හටගන්නේත්, ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හටගන්නේත්, පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යෙෂණ නානත්වය හටගන්නේත් කෙසේද?”

‘‘ရူပဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသညာ, ရူပသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသင်္ကပ္ပော, ရူပသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပစ္ဆန္ဒော, ရူပစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပပရိဠာဟော, ရူပပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပပရိယေသနာ…ပေ… ဓမ္မဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသင်္ကပ္ပော, ဓမ္မသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, ဓမ္မစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိဠာဟော, ဓမ္မပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိယေသနာ.

“මහණෙනි, රූප ධාතුව නිසා රූප සංඥාව හටගනියි. රූප සංඥාව නිසා රූප සංකල්පය හටගනියි. රූප සංකල්පය නිසා රූප ඡන්දය හටගනියි. රූප ඡන්දය නිසා රූප පරිළාහය හටගනියි. රූප පරිළාහය නිසා රූප පර්යෙෂණය හටගනියි. ...පෙ... ධර්ම ධාතුව නිසා ධර්ම සංඥාව හටගනියි. ධර්ම සංඥාව නිසා ධර්ම සංකල්පය හටගනියි. ධර්ම සංකල්පය නිසා ධර්ම ඡන්දය හටගනියි. ධර්ම ඡන්දය නිසා ධර්ම පරිළාහය හටගනියි. ධර්ම පරිළාහය නිසා ධර්ම පර්යෙෂණය හටගනියි.”

‘‘ဧဝံ, ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ [Pg.361] ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တ’’န္တိ. သတ္တမံ.

“මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගනියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හටගනියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හටගනියි. පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යෙෂණ නානත්වය හටගනියි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. နောပရိယေသနာနာနတ္တသုတ္တံ

8. නෝපර්යෙෂණ නානත්ත සූත්‍රය

၉၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ; နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, နော ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, နော ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, နော သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? ရူပဓာတု…ပေ… ဓမ္မဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

92. සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගනියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හටගනියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හටගනියි. පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යෙෂණ නානත්වය හටගනියි. පර්යෙෂණ නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හට නොගනියි. පරිළාහ නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හට නොගනියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හට නොගනියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හට නොගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා ධාතු නානත්වය හට නොගනියි. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? රූප ධාතුව...පෙ... ධර්ම ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိယေသနာနာနတ္တံ; နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, နော ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, နော ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, နော သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ?

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගන්නේත්, සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගන්නේත්...පෙ... පර්යෙෂණ නානත්වය හටගන්නේත් කෙසේද? පර්යෙෂණ නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? පරිළාහ නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? ඡන්ද නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? සංකල්ප නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? සංඥා නානත්වය නිසා ධාතු නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද?”

‘‘ရူပဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသညာ…ပေ… ဓမ္မဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ဓမ္မပရိယေသနာ; နော ဓမ္မပရိယေသနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိဠာဟော, နော ဓမ္မပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, နော ဓမ္မစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသင်္ကပ္ပော, နော ဓမ္မသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, နော ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မဓာတု.

“මහණෙනි, රූප ධාතුව නිසා රූප සංඥාව හටගනියි...පෙ... ධර්ම ධාතුව නිසා ධර්ම සංඥාව හටගනියි. ධර්ම සංඥාව නිසා...පෙ... ධර්ම පර්යෙෂණය හටගනියි. ධර්ම පර්යෙෂණය නිසා ධර්ම පරිළාහය හට නොගනියි. ධර්ම පරිළාහය නිසා ධර්ම ඡන්දය හට නොගනියි. ධර්ම ඡන්දය නිසා ධර්ම සංකල්පය හට නොගනියි. ධර්ම සංකල්පය නිසා ධර්ම සංඥාව හට නොගනියි. ධර්ම සංඥාව නිසා ධර්ම ධාතුව හට නොගනියි.”

‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိယေသနာနာနတ္တံ; နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, နော ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, နော ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, နော သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

“මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා...පෙ... පර්යෙෂණ නානත්වය හටගනියි. පර්යෙෂණ නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හට නොගනියි. පරිළාහ නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හට නොගනියි. ඡන්ද නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හට නොගනියි. සංකල්ප නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හට නොගනියි. සංඥා නානත්වය නිසා ධාතු නානත්වය හට නොගනියි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဗာဟိရဖဿနာနတ္တသုတ္တံ

9. බාහිර ඵස්ස නානත්ත සූත්‍රය

၉၃. သာဝတ္ထိယံ [Pg.362] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ, ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လာဘနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? ရူပဓာတု…ပေ… ဓမ္မဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

93. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය (ධාතූන්ගේ විවිධත්වය) නිසා සංඥා නානත්වය හටගනී. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගනී. සංකල්ප නානත්වය නිසා ඵස්ස නානත්වය හටගනී. ඵස්ස නානත්වය නිසා වේදනා නානත්වය හටගනී. වේදනා නානත්වය නිසා ඡන්ද නානත්වය හටගනී. ඡන්ද නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හටගනී. පරිළාහ නානත්වය නිසා පර්යේෂණ නානත්වය හටගනී. පර්යේෂණ නානත්වය නිසා ලාභ නානත්වය හටගනී. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? රූප ධාතුව...පෙ... ධම්ම ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… လာဘနာနတ္တံ?

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගන්නේත්, සංඥා නානත්වය නිසා...පෙ... ලාභ නානත්වය හටගන්නේත් කෙසේද?”

‘‘ရူပဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသညာ, ရူပသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသင်္ကပ္ပော, ရူပသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသမ္ဖဿော, ရူပသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ရူပသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပစ္ဆန္ဒော, ရူပစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပပရိဠာဟော, ရူပပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပပရိယေသနာ, ရူပပရိယေသနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပလာဘော…ပေ… ဓမ္မဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသင်္ကပ္ပော, ဓမ္မသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသမ္ဖဿော, ဓမ္မသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, ဓမ္မသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, ဓမ္မစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိဠာဟော, ဓမ္မပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိယေသနာ, ဓမ္မပရိယေသနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မလာဘော.

“මහණෙනි, රූප ධාතුව නිසා රූප සංඥාව හටගනී. රූප සංඥාව නිසා රූප සංකල්පය හටගනී. රූප සංකල්පය නිසා රූප ස්පර්ශය හටගනී. රූප ස්පර්ශය නිසා රූප ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව හටගනී. රූප ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව නිසා රූප ඡන්දය හටගනී. රූප ඡන්දය නිසා රූප පරිළාහය හටගනී. රූප පරිළාහය නිසා රූප පර්යේෂණය හටගනී. රූප පර්යේෂණය නිසා රූප ලාභය හටගනී. ...පෙ... ධම්ම ධාතුව නිසා ධම්ම සංඥාව හටගනී. ධම්ම සංඥාව නිසා ධම්ම සංකල්පය හටගනී. ධම්ම සංකල්පය නිසා ධම්ම ස්පර්ශය හටගනී. ධම්ම ස්පර්ශය නිසා ධම්ම ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව හටගනී. ධම්ම ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව නිසා ධම්ම ඡන්දය හටගනී. ධම්ම ඡන්දය නිසා ධම්ම පරිළාහය හටගනී. ධම්ම පරිළාහය නිසා ධම්ම පර්යේෂණය හටගනී. ධම්ම පර්යේෂණය නිසා ධම්ම ලාභය හටගනී.”

‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိယေသနာနာနတ္တံ, ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လာဘနာနတ္တ’’န္တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, මෙසේ ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගනී, සංඥා නානත්වය නිසා...පෙ... පර්යේෂණ නානත්වය ද, පර්යේෂණ නානත්වය නිසා ලාභ නානත්වය ද හටගනී.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ဒုတိယဗာဟိရဖဿနာနတ္တသုတ္တံ

10. දසවැනි සූත්‍රය: දුතිය බාහිර ඵස්ස නානත්ත සූත්‍රය

၉၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုနာနတ္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, ဖဿ… ဝေဒနာ… ဆန္ဒ… ပရိဠာဟ… ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လာဘနာနတ္တံ; နော လာဘနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ, နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, နော ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ဆန္ဒ… ဝေဒနာ… ဖဿ… သင်္ကပ္ပ… သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ [Pg.363] ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ? ရူပဓာတု…ပေ… ဓမ္မဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ’’.

94. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගනී. සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගනී. ඵස්ස, වේදනා, ඡන්ද, පරිළාහ, පර්යේෂණ නානත්වයන් (පිළිවෙළින් හේතු කොට ගෙන) ලාභ නානත්වය හටගනී. එහෙත් ලාභ නානත්වය නිසා පර්යේෂණ නානත්වය හට නොගනී. පර්යේෂණ නානත්වය නිසා පරිළාහ නානත්වය හට නොගනී. පරිළාහ නානත්වය නිසා...පෙ... ඡන්ද, වේදනා, ඵස්ස, සංකල්ප, සංඥා නානත්වයන් හට නොගනී. සංඥා නානත්වය නිසා ධාතු නානත්වය හට නොගනී. මහණෙනි, ධාතු නානත්වය යනු කුමක්ද? රූප ධාතුව...පෙ... ධම්ම ධාතුවයි. මහණෙනි, මෙය ධාතු නානත්වය යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ? ဖဿ… ဝေဒနာ… ဆန္ဒ… ပရိဠာဟ… ပရိယေသနာ… လာဘ… နော လာဘနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ, နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟ… ဆန္ဒ… ဝေဒနာ… ဖဿ… နော သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တံ?

“මහණෙනි, ධාතු නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හටගන්නේ කෙසේද? සංඥා නානත්වය නිසා සංකල්ප නානත්වය හටගන්නේ කෙසේද? ඵස්ස, වේදනා, ඡන්ද, පරිළාහ, පර්යේෂණ, ලාභ නානත්වයන් හටගන්නේ කෙසේද? ලාභ නානත්වය නිසා පර්යේෂණ නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? පර්යේෂණ නානත්වය නිසා පරිළාහ, ඡන්ද, වේදනා, ඵස්ස නානත්වයන් හට නොගන්නේ කෙසේද? සංකල්ප නානත්වය නිසා සංඥා නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද? සංඥා නානත්වය නිසා ධාතු නානත්වය හට නොගන්නේ කෙසේද?”

‘‘ရူပဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပသညာ…ပေ… ဓမ္မဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… ဓမ္မပရိယေသနာ, ဓမ္မပရိယေသနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မလာဘော; နော ဓမ္မလာဘံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိယေသနာ, နော ဓမ္မပရိယေသနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မပရိဠာဟော, နော ဓမ္မပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, နော ဓမ္မစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, နော ဓမ္မသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသမ္ဖဿော, နော ဓမ္မသမ္ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသင်္ကပ္ပော, နော ဓမ္မသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မသညာ, နော ဓမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မဓာတု.

“මහණෙනි, රූප ධාතුව නිසා රූප සංඥාව හටගනී...පෙ... ධම්ම ධාතුව නිසා ධම්ම සංඥාව හටගනී. ධම්ම සංඥාව නිසා...පෙ... ධම්ම පර්යේෂණය හටගනී. ධම්ම පර්යේෂණය නිසා ධම්ම ලාභය හටගනී. එහෙත් ධම්ම ලාභය නිසා ධම්ම පර්යේෂණය හට නොගනී. ධම්ම පර්යේෂණය නිසා ධම්ම පරිළාහය හට නොගනී. ධම්ම පරිළාහය නිසා ධම්ම ඡන්දය හට නොගනී. ධම්ම ඡන්දය නිසා ධම්ම ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව හට නොගනී. ධම්ම ස්පර්ශයෙන් හටගත් වේදනාව නිසා ධම්ම ස්පර්ශය හට නොගනී. ධම්ම ස්පර්ශය නිසා ධම්ම සංකල්පය හට නොගනී. ධම්ම සංකල්පය නිසා ධම්ම සංඥාව හට නොගනී. ධම්ම සංඥාව නිසා ධම්ම ධාතුව හට නොගනී.”

‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ…ပေ… သင်္ကပ္ပ… ဖဿ… ဝေဒနာ… ဆန္ဒ… ပရိဠာဟ… ပရိယေသနာ… လာဘ… နော လာဘနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိယေသနာနာနတ္တံ, နော ပရိယေသနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိဠာဟနာနတ္တံ, နော ပရိဠာဟနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဆန္ဒနာနတ္တံ, နော ဆန္ဒနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒနာနာနတ္တံ, နော ဝေဒနာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တံ, နော ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ, နော သင်္ကပ္ပနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာနာနတ္တံ, နော သညာနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓာတုနာနတ္တ’’န္တိ. ဒသမံ.

"මහණෙනි, මෙසේ ධාතු විවිධත්වය (ධාතුනානත්තය) නිසා සංඥා විවිධත්වය උපදියි. සංඥා විවිධත්වය නිසා... (පෙ)... සංකල්ප... ස්පර්ශ... වේදනා... ඡන්ද... පරිළාහ... පර්යේෂණ... ලාභ විවිධත්වය උපදියි. ලාභ විවිධත්වය නිසා පර්යේෂණ විවිධත්වය නූපදියි. පර්යේෂණ විවිධත්වය නිසා පරිළාහ විවිධත්වය නූපදියි. පරිළාහ විවිධත්වය නිසා ඡන්ද විවිධත්වය නූපදියි. ඡන්ද විවිධත්වය නිසා වේදනා විවිධත්වය නූපදියි. වේදනා විවිධත්වය නිසා ස්පර්ශ විවිධත්වය නූපදියි. ස්පර්ශ විවිධත්වය නිසා සංකල්ප විවිධත්වය නූපදියි. සංකල්ප විවිධත්වය නිසා සංඥා විවිධත්වය නූපදියි. සංඥා විවිධත්වය නිසා ධාතු විවිධත්වය නූපදියි." දසවන සූත්‍රයයි.

နာနတ္တဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

නානත්ත වර්ගය නිමා විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

ဓာတုဖဿဉ္စ နော စေတံ, ဝေဒနာ အပရေ ဒုဝေ;

ဧတံ အဇ္ဈတ္တပဉ္စကံ, ဓာတုသညဉ္စ နော စေတံ;

ဖဿဿ အပရေ ဒုဝေ, ဧတံ ဗာဟိရပဉ္စကန္တိ.

ධාතු, ඵස්ස හා 'නෝ ච' සූත්‍රය ද, වේදනා සූත්‍ර දෙකක් ද වේ. මෙය ආධ්‍යාත්මික පංචකයයි. ධාතු, සංඥා හා 'නෝ ච' සූත්‍රය ද, ඵස්ස සූත්‍ර දෙකක් ද වේ. මෙය බාහිර පංචකයයි.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. දෙවන වර්ගය

၁. သတ္တဓာတုသုတ္တံ

1. සත්තධාතු සූත්‍රය

၉၅. သာဝတ္ထိယံ [Pg.364] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုယော. ကတမာ သတ္တ? အာဘာဓာတု, သုဘဓာတု, အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု, ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတု, အာကိဉ္စညာယတနဓာတု, နေဝသညာနာသညာယတနဓာတု, သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓာတုယော’’တိ.

95. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, මේ ධාතූහු සත් දෙනෙකි. ඒ සත් දෙන කවුරුද? ආභා ධාතුව, ශුභ ධාතුව, ආකාසානඤ්චායතන ධාතුව, විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධාතුව, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධාතුව, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධාතුව සහ සඤ්ඤා‍වේදයිතනිරෝධ ධාතුවයි. මහණෙනි, මේ වනාහි සප්ත ධාතූහු වෙති."

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယာ စာယံ, ဘန္တေ, အာဘာဓာတု ယာ စ သုဘဓာတု ယာ စ အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ အာကိဉ္စညာယတနဓာတု ယာ စ နေဝသညာနာသညာယတနဓာတု ယာ စ သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု – ဣမာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဓာတုယော ကိံ ပဋိစ္စ ပညာယန္တီ’’တိ?

මෙසේ වදාළ කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කර සිටියේය: "ස්වාමීනි, යම් මේ ආභා ධාතුවක් වේද, ශුභ ධාතුවක් වේද, ආකාසානඤ්චායතන ධාතුවක් වේද, විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධාතුවක් වේද, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධාතුවක් වේද, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධාතුවක් වේද, සඤ්ඤා‍වේදයිතනිරෝධ ධාතුවක් වේද - ස්වාමීනි, මේ ධාතූහු කුමක් නිසා ප්‍රඥාත වෙත්ද (දැනගත හැකි වෙත්ද)?"

‘‘ယာယံ, ဘိက္ခု, အာဘာဓာတု – အယံ ဓာတု အန္ဓကာရံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, သုဘဓာတု – အယံ ဓာတု အသုဘံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု – အယံ ဓာတု ရူပံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတု – အယံ ဓာတု အာကာသာနဉ္စာယတနံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, အာကိဉ္စညာယတနဓာတု – အယံ ဓာတု ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, နေဝသညာနာသညာယတနဓာတု – အယံ ဓာတု အာကိဉ္စညာယတနံ ပဋိစ္စ ပညာယတိ. ယာယံ, ဘိက္ခု, သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု – အယံ ဓာတု နိရောဓံ ပဋိစ္စ ပညာယတီ’’တိ.

"මහණෙනි, යම් මේ ආභා ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව අන්ධකාරය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ ශුභ ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව අශුභය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ ආකාසානඤ්චායතන ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව රූපය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව ආකාසානඤ්චායතනය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව විඤ්ඤාණඤ්චායතනය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි. මහණෙනි, යම් මේ සඤ්ඤා‍වේදයිතනිරෝධ ධාතුවක් ඇද්ද, මේ ධාතුව නිරෝධය නිසා ප්‍රඥාත වෙයි."

‘‘ယာ စာယံ, ဘန္တေ, အာဘာဓာတု ယာ စ သုဘဓာတု ယာ စ အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ အာကိဉ္စညာယတနဓာတု ယာ စ နေဝသညာနာသညာယတနဓာတု ယာ စ သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု – ဣမာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဓာတုယော ကထံ သမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာ’’တိ?

"ස්වාමීනි, ආභා ධාතුව, ශුභ ධාතුව, ආකාසානඤ්චායතන ධාතුව, විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධාතුව, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධාතුව, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධාතුව, සඤ්ඤා‍වේදයිතනිරෝධ ධාතුව යන මේ ධාතූහු කිනම් සමාපත්තීන්ගෙන් ලැබිය යුතු වෙත්ද?"

‘‘ယာ စာယံ, ဘိက္ခု, အာဘာဓာတု ယာ စ သုဘဓာတု ယာ စ အာကာသာနဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ ဝိညာဏဉ္စာယတနဓာတု ယာ စ အာကိဉ္စညာယတနဓာတု – ဣမာ ဓာတုယော သညာသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာ. ယာယံ, ဘိက္ခု, နေဝသညာနာသညာယတနဓာတု – အယံ ဓာတု သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာ[Pg.365]. ယာယံ, ဘိက္ခု, သညာဝေဒယိတနိရောဓဓာတု – အယံ ဓာတု နိရောဓသမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာ’’တိ. ပဌမံ.

"මහණෙනි, ආභා ධාතුව, ශුභ ධාතුව, ආකාසානඤ්චායතන ධාතුව, විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධාතුව, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධාතුව යන මේ ධාතූහු සංඥා සමාපත්තියෙන් ලැබිය යුතු වෙති. මහණෙනි, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධාතුව සංඛාරාවශේෂ (සංස්කාරයන් ශේෂ වූ) සමාපත්තියෙන් ලැබිය යුතු වේ. මහණෙනි, සඤ්ඤා‍වේදයිතනිරෝධ ධාතුව නිරෝධ සමාපත්තියෙන් ලැබිය යුතු වේ." පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. သနိဒါနသုတ္တံ

2. සනිදාන සූත්‍රය

၉၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သနိဒါနံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗျာပါဒဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ’’.

96. සැවැත් නුවරදී... "මහණෙනි, කාම විතර්කය උපදින්නේ හේතුවක් (නිදානයක්) ඇතිවය, හේතුවක් නැතිව නොවේ. ව්‍යාපාද විතර්කය උපදින්නේ හේතුවක් ඇතිවය, හේතුවක් නැතිව නොවේ. විහිංසා විතර්කය උපදින්නේ හේතුවක් ඇතිවය, හේතුවක් නැතිව නොවේ."

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗျာပါဒဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ? ကာမဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမသညာ, ကာမသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမသင်္ကပ္ပော, ကာမသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမစ္ဆန္ဒော, ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမပရိဠာဟော, ကာမပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမပရိယေသနာ. ကာမပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော တီဟိ ဌာနေဟိ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

"මහණෙනි, කාම විතර්කය හේතුවක් ඇතිව උපදින්නේත්, හේතුවක් නැතිව නූපදින්නේත් කෙසේද? ව්‍යාපාද විතර්කය හේතුවක් ඇතිව උපදින්නේත්, හේතුවක් නැතිව නූපදින්නේත් කෙසේද? විහිංසා විතර්කය හේතුවක් ඇතිව උපදින්නේත්, හේතුවක් නැතිව නූපදින්නේත් කෙසේද? මහණෙනි, කාම ධාතුව නිසා කාම සංඥාව උපදියි. කාම සංඥාව නිසා කාම සංකල්පය උපදියි. කාම සංකල්පය නිසා කාමච්ඡන්දය උපදියි. කාමච්ඡන්දය නිසා කාම පරිළාහය උපදියි. කාම පරිළාහය නිසා කාම පර්යේෂණය උපදියි. මහණෙනි, කාම පර්යේෂණයෙහි නියැලෙන අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා කරුණු තුනකින් මිථ්‍යා පිළිවෙතෙහි යෙදෙයි. එනම්: කයෙන්, වචනයෙන් සහ මනසින් යනුවෙනි."

‘‘ဗျာပါဒဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗျာပါဒသညာ, ဗျာပါဒသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော…ပေ… ဗျာပါဒစ္ဆန္ဒော… ဗျာပါဒပရိဠာဟော… ဗျာပါဒပရိယေသနာ… ဗျာပါဒပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော တီဟိ ဌာနေဟိ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

“මහණෙනි, ව්‍යාපාද ධාතුව (ක්‍රෝධ සහගත ස්වභාවය) නිසා ව්‍යාපාද සංඥාව උපදියි. ව්‍යාපාද සංඥාව නිසා ව්‍යාපාද සංකල්පය උපදියි... (පෙ)... ව්‍යාපාද ඡන්දය උපදියි, ව්‍යාපාද පරිළාහය (දැවිල්ල) උපදියි, ව්‍යාපාද පර්යේෂණය (සෙවීම) උපදියි. මහණෙනි, ව්‍යාපාද පර්යේෂණයෙහි නිරත වන්නා වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා කය, වචනය, මනස යන කරුණු තුනෙන් වැරදි ලෙස පිළිපදියි.”

‘‘ဝိဟိံသာဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဟိံသာသညာ; ဝိဟိံသာသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော…ပေ… ဝိဟိံသာဆန္ဒော… ဝိဟိံသာပရိဠာဟော… ဝိဟိံသာပရိယေသနာ… ဝိဟိံသာပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော တီဟိ ဌာနေဟိ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

“මහණෙනි, විහිංසා ධාතුව (හිංසා කිරීමේ ස්වභාවය) නිසා විහිංසා සංඥාව උපදියි. විහිංසා සංඥාව නිසා විහිංසා සංකල්පය උපදියි... (පෙ)... විහිංසා ඡන්දය උපදියි, විහිංසා පරිළාහය උපදියි, විහිංසා පර්යේෂණය උපදියි. මහණෙනි, විහිංසා පර්යේෂණයෙහි නිරත වන්නා වූ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා කය, වචනය, මනස යන කරුණු තුනෙන් වැරදි ලෙස පිළිපදියි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော အာဒိတ္တံ တိဏုက္ကံ သုက္ခေ တိဏဒါယေ နိက္ခိပေယျ; နော စေ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ခိပ္ပမေဝ နိဗ္ဗာပေယျ. ဧဝဉှိ, ဘိက္ခဝေ, ယေ တိဏကဋ္ဌနိဿိတာ ပါဏာ တေ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဟိ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝိသမဂတံ သညံ န ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ [Pg.366] ဂမေတိ, သော ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ; ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ.

“මහණෙනි, එය හරියට පුරුෂයෙක් ඇවිලගත් තණ හුලක් වියළි තණ කැලෑවක දමන්නාක් මෙනි. ඉදින් ඔහු තම දෑතින් හා දෙපයින් එය වහා නිවා නොදමන්නේ නම්, මහණෙනි, තණ හා දර ඇසුරු කර ගත් යම් සත්ත්වයෝ වෙත්ද, ඔවුහු අනර්ථයට හා විනාශයට පත් වන්නාහ. මහණෙනි, එලෙසම යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් තමා තුළ උපන් අකුසල සහගත සංඥාව වහා අත් නොහරියි නම්, බැහැර නොකරයි නම්, විනාශ නොකරයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් නොකරයි නම්, ඔහු මෙලොවදීම පීඩාවෙන් හා දැවිල්ලෙන් යුතුව දුක්ඛිතව වෙසෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය.”

‘‘သနိဒါနံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာပါဒဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ.

“මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම විතර්කය (කාමයෙන් වෙන්වීමේ කල්පනාව) උපදින්නේ හේතු සහිතවය, හේතුවක් නොමැතිව නොවේ. අබ්‍යාපාද විතර්කය උපදින්නේ හේතු සහිතවය, හේතුවක් නොමැතිව නොවේ. අවිහිංසා විතර්කය උපදින්නේ හේතු සහිතවය, හේතුවක් නොමැතිව නොවේ.”

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာပါဒဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ; သနိဒါနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာဝိတက္ကော, နော အနိဒါနံ? နေက္ခမ္မဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မသညာ, နေက္ခမ္မသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော, နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒော, နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မပရိဠာဟော, နေက္ခမ္မပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နေက္ခမ္မပရိယေသနာ; နေက္ခမ္မပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော သုတဝါ အရိယသာဝကော တီဟိ ဌာနေဟိ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

“මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම විතර්කය හේතු සහිතව උපදින්නේත්, හේතු රහිතව උපදින්නේ නැත්තේත් කෙසේද? අබ්‍යාපාද විතර්කය... අවිහිංසා විතර්කය... මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම ධාතුව නිසා නෙක්ඛම්ම සංඥාව උපදියි. නෙක්ඛම්ම සංඥාව නිසා නෙක්ඛම්ම සංකල්පය උපදියි. නෙක්ඛම්ම සංකල්පය නිසා නෙක්ඛම්ම ඡන්දය උපදියි. නෙක්ඛම්ම ඡන්දය නිසා නෙක්ඛම්ම පරිළාහය උපදියි. නෙක්ඛම්ම පරිළාහය නිසා නෙක්ඛම්ම පර්යේෂණය උපදියි. මහණෙනි, නෙක්ඛම්ම පර්යේෂණයෙහි නිරත වන ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා කය, වචනය, මනස යන කරුණු තුනෙන් නිවැරදි ලෙස පිළිපදියි.”

‘‘အဗျာပါဒဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာပါဒသညာ, အဗျာပါဒသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော…ပေ… အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒော… အဗျာပါဒပရိဠာဟော… အဗျာပါဒပရိယေသနာ, အဗျာပါဒပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော သုတဝါ အရိယသာဝကော တီဟိ ဌာနေဟိ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

“මහණෙනි, අබ්‍යාපාද ධාතුව නිසා අබ්‍යාපාද සංඥාව උපදියි. අබ්‍යාපාද සංඥාව නිසා අබ්‍යාපාද සංකල්පය උපදියි... (පෙ)... අබ්‍යාපාද ඡන්දය උපදියි, අබ්‍යාපාද පරිළාහය උපදියි, අබ්‍යාපාද පර්යේෂණය උපදියි. මහණෙනි, අබ්‍යාපාද පර්යේෂණයෙහි නිරත වන ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා කය, වචනය, මනස යන කරුණු තුනෙන් නිවැරදි ලෙස පිළිපදියි.”

‘‘အဝိဟိံသာဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာသညာ, အဝိဟိံသာသညံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော, အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာဆန္ဒော, အဝိဟိံသာဆန္ဒံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာပရိဠာဟော, အဝိဟိံသာပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဝိဟိံသာပရိယေသနာ; အဝိဟိံသာပရိယေသနံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသမာနော သုတဝါ အရိယသာဝကော တီဟိ ဌာနေဟိ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇတိ – ကာယေန, ဝါစာယ, မနသာ.

“මහණෙනි, අවිහිංසා ධාතුව නිසා අවිහිංසා සංඥාව උපදියි. අවිහිංසා සංඥාව නිසා අවිහිංසා සංකල්පය උපදියි. අවිහිංසා සංකල්පය නිසා අවිහිංසා ඡන්දය උපදියි. අවිහිංසා ඡන්දය නිසා අවිහිංසා පරිළාහය උපදියි. අවිහිංසා පරිළාහය නිසා අවිහිංසා පර්යේෂණය උපදියි. මහණෙනි, අවිහිංසා පර්යේෂණයෙහි නිරත වන ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා කය, වචනය, මනස යන කරුණු තුනෙන් නිවැරදි ලෙස පිළිපදියි.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော အာဒိတ္တံ တိဏုက္ကံ သုက္ခေ တိဏဒါယေ နိက္ခိပေယျ; တမေနံ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ခိပ္ပမေဝ နိဗ္ဗာပေယျ. ဧဝဉှိ, ဘိက္ခဝေ, ယေ တိဏကဋ္ဌနိဿိတာ ပါဏာ တေ န အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဟိ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝိသမဂတံ သညံ ခိပ္ပမေဝ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ [Pg.367] အနဘာဝံ ဂမေတိ, သော ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ; ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, එය හරියට පුරුෂයෙක් ඇවිලගත් තණ හුලක් වියළි තණ කැලෑවක දමා, එය තම දෑතින් හා දෙපයින් වහා නිවා දමන්නාක් මෙනි. එවිට මහණෙනි, තණ හා දර ඇසුරු කර ගත් යම් සත්ත්වයෝ වෙත්ද, ඔවුහු අනර්ථයට හෝ විනාශයට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, එලෙසම යම් මහණෙක් හෝ බමුණෙක් තමා තුළ උපන් අකුසල සහගත සංඥාව වහා අත්හරියි නම්, බැහැර කරයි නම්, විනාශ කරයි නම්, නැවත හට නොගන්නා තත්ත්වයට පත් කරයි නම්, ඔහු මෙලොවදීම පීඩා රහිතව හා දැවිලි රහිතව සුවසේ වෙසෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය.” (දෙවැනි සූත්‍රයයි).

၃. ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တံ

3. ගිඤ්ජකාවසථ සූත්‍රය

၉၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဉာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

97. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඤාතික ග්‍රාමයෙහි ගිඤ්ජකාවසථයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ဓာတုံ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သညာ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒိဋ္ဌိ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိတက္ကော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ ကစ္စာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယာယံ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌိ – ‘အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’တိ, အယံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌိ ကိံ ပဋိစ္စ ပညာယတီ’’တိ?

“මහණෙනි, ධාතුව නිසා සංඥාව උපදියි, දෘෂ්ටිය උපදියි, විතර්කය උපදියි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනි, සම්මා සම්බුදු නොවූවන් කෙරෙහි ‘මොවුහු සම්මා සම්බුදුවරුය’ යන යම් දෘෂ්ටියක් වේද, ස්වාමීනි, ඒ දෘෂ්ටිය කුමක් නිසා හටගන්නේද?”

‘‘မဟတိ ခေါ ဧသာ, ကစ္စာန, ဓာတု ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာဓာတု. ဟီနံ, ကစ္စာန, ဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟီနာ သညာ, ဟီနာ ဒိဋ္ဌိ, ဟီနော ဝိတက္ကော, ဟီနာ စေတနာ, ဟီနာ ပတ္ထနာ, ဟီနော ပဏိဓိ, ဟီနော ပုဂ္ဂလော, ဟီနာ ဝါစာ; ဟီနံ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ; ဟီနာ တဿ ဥပပတ္တီတိ ဝဒါမိ.

“කච්චාන, මේ අවිද්‍යා ධාතුව නම් ඉතා මහත් වූ ධාතුවකි. කච්චාන, හීන වූ ධාතුවක් ඇසුරු කොට හීන වූ සංඥාව උපදී, හීන වූ දෘෂ්ටිය උපදී, හීන වූ විතර්කය, හීන වූ චේතනාව, හීන වූ ප්‍රාර්ථනාව, හීන වූ අධිෂ්ඨානය, හීන වූ පුද්ගලයා සහ හීන වූ වචනය උපදී. (ඔහු) හීන වූ දෙයම පවසයි, දේශනා කරයි, පනවයි, පිහිටුවයි, විවෘත කරයි, විභාග කර දක්වයි, පැහැදිලි කරයි. ඔහුගේ උත්පත්තිය ද හීන එකක් බව මම පවසමි.”

‘‘မဇ္ဈိမံ, ကစ္စာန, ဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မဇ္ဈိမာ သညာ, မဇ္ဈိမာ ဒိဋ္ဌိ, မဇ္ဈိမော ဝိတက္ကော, မဇ္ဈိမာ စေတနာ, မဇ္ဈိမာ ပတ္ထနာ, မဇ္ဈိမော ပဏိဓိ, မဇ္ဈိမော ပုဂ္ဂလော, မဇ္ဈိမာ ဝါစာ; မဇ္ဈိမံ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ; မဇ္ဈိမာ တဿ ဥပပတ္တီတိ ဝဒါမိ.

“කච්චාන, මධ්‍යම වූ ධාතුවක් ඇසුරු කොට මධ්‍යම වූ සංඥාව උපදී, මධ්‍යම වූ දෘෂ්ටිය උපදී, මධ්‍යම වූ විතර්කය, මධ්‍යම වූ චේතනාව, මධ්‍යම වූ ප්‍රාර්ථනාව, මධ්‍යම වූ අධිෂ්ඨානය, මධ්‍යම වූ පුද්ගලයා සහ මධ්‍යම වූ වචනය උපදී. (ඔහු) මධ්‍යම වූ දෙය පවසයි, දේශනා කරයි, පනවයි, පිහිටුවයි, විවෘත කරයි, විභාග කර දක්වයි, පැහැදිලි කරයි. ඔහුගේ උත්පත්තිය ද මධ්‍යම එකක් බව මම පවසමි.”

‘‘ပဏီတံ, ကစ္စာန, ဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဏီတာ သညာ, ပဏီတာ ဒိဋ္ဌိ, ပဏီတော ဝိတက္ကော, ပဏီတာ စေတနာ, ပဏီတာ ပတ္ထနာ, ပဏီတော ပဏိဓိ, ပဏီတော ပုဂ္ဂလော, ပဏီတာ ဝါစာ; ပဏီတံ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ; ပဏီတာ တဿ ဥပပတ္တီတိ ဝဒါမီ’’တိ. တတိယံ.

“කච්චාන, ප්‍රණීත වූ ධාතුවක් ඇසුරු කොට ප්‍රණීත වූ සංඥාව උපදී, ප්‍රණීත වූ දෘෂ්ටිය උපදී, ප්‍රණීත වූ විතර්කය, ප්‍රණීත වූ චේතනාව, ප්‍රණීත වූ ප්‍රාර්ථනාව, ප්‍රණීත වූ අධිෂ්ඨානය, ප්‍රණීත වූ පුද්ගලයා සහ ප්‍රණීත වූ වචනය උපදී. (ඔහු) ප්‍රණීත වූ දෙය පවසයි, දේශනා කරයි, පනවයි, පිහිටුවයි, විවෘත කරයි, විභාග කර දක්වයි, පැහැදිලි කරයි. ඔහුගේ උත්පත්තිය ද ප්‍රණීත එකක් බව මම පවසමි.” තෙවැනි සූත්‍රයයි.

၄. ဟီနာဓိမုတ္တိကသုတ္တံ

4. හීනාධිමුත්තික සූත්‍රය

၉၈. သာဝတ္ထိယံ [Pg.368] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

98. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක්වෙති, ගැළපෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.”

‘‘အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု.

“මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක් වූහ, ගැළපුණහ. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, ගැළපුණහ. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, ගැළපුණහ.”

‘‘အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක් වන්නාහ, ගැළපෙන්නාහ. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වන්නාහ, ගැළපෙන්නාහ. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වන්නාහ, ගැළපෙන්නාහ.”

‘‘ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“මහණෙනි, දැනුදු වර්තමාන කාලයෙහි සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක්වෙති, ගැළපෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” සිවුවැනි සූත්‍රයයි.

၅. စင်္ကမသုတ္တံ

5. චංකම සූත්‍රය

၉၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ မဟာကဿပေါ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ အနုရုဒ္ဓေါ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ ပုဏ္ဏော မန္တာနိပုတ္တော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ ဥပါလိ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; အာယသ္မာပိ ခေါ အာနန္ဒော သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ; ဒေဝဒတ္တောပိ ခေါ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ စင်္ကမတိ.

99. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජුකුළු පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් මන්තානිපුත්ත පුණ්ණයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් උපාලි ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරන සේක. දේවදත්ත ද බොහෝ භික්ෂූන් සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් සක්මන් කරයි.

အထ [Pg.369] ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မဟာပညာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, မောဂ္ဂလ္လာနံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မဟိဒ္ဓိကာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဓုတဝါဒါ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အနုရုဒ္ဓံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဏ္ဏံ မန္တာနိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဓမ္မကထိကာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါလိံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဝိနယဓရာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အာနန္ဒံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ. ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ပါပိစ္ဆာ’’.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන සාරිපුත්තයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා මහා ප්‍රඥාවන්තයෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන මොග්ගල්ලානයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා මහා ඍද්ධිමත්ය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන කස්සපයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා ධුතාංගධාරීයෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන අනුරුද්ධයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවැස් ඇත්තෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන මන්තානිපුත්ත පුණ්ණයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම කථිකයෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන උපාලියන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා විනයධරයෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන ආනන්දයන්ව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා බහුශ්‍රුතයෝය. මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සක්මන් කරන දේවදත්තයාව නුඹලා දකිනවාද?" "එසේය, ස්වාමීනි." "මහණෙනි, ඒ සියලු භික්ෂූන් ලාමක (නපුරු) අදහස් ඇත්තෝය."

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု.

"මහණෙනි, සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම (තමන්ට ගැලපෙන ලෙස) එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති; යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති. මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ; යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ."

‘‘အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ.

"මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක් වනු ඇත, සමාන වනු ඇත. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වනු ඇත, සමාන වනු ඇත; යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වනු ඇත, සමාන වනු ඇත."

‘‘ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

"මහණෙනි, දැනට පවතින වර්තමාන කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති; යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති." පස්වැනි සූත්‍රයයි.

၆. သဂါထာသုတ္တံ

6. සගාථා සූත්‍රය (ගාථා සහිත සූත්‍රය)

၁၀၀. သာဝတ္ထိယံ [Pg.370] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု’’.

100. සැවැත්නුවරදීය... "මහණෙනි, සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති. මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ."

‘‘အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ.

"මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක් වනු ඇත, සමාන වනු ඇත. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වනු ඇත, සමාන වනු ඇත."

‘‘ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ.

"මහණෙනි, දැනට පවතින වර්තමාන කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති."

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဂူထော ဂူထေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; မုတ္တံ မုတ္တေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; ခေဠော ခေဠေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; ပုဗ္ဗော ပုဗ္ဗေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; လောဟိတံ လောဟိတေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ အဒ္ဓါနံ…ပေ… အနာဂတမ္ပိ ခေါ အဒ္ဓါနံ…ပေ… ဧတရဟိပိ ခေါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ.

"මහණෙනි, එය මෙබඳුය; අසූචි අසූචි සමඟම එක්වෙයි, සමාන වෙයි; මූත්‍රා මූත්‍රා සමඟම එක්වෙයි, සමාන වෙයි; කෙළ කෙළ සමඟම එක්වෙයි, සමාන වෙයි; සැරව සැරව සමඟම එක්වෙයි, සමාන වෙයි; ලේ ලේ සමඟම එක්වෙයි, සමාන වෙයි. මහණෙනි, එමෙන්ම ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති. අතීත කාලයෙහි ද... අනාගත කාලයෙහි ද... දැනට පවතින වර්තමාන කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. හීන අදහස් ඇති අය හීන අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති."

‘‘ဓာတုသောဝ ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု.

"මහණෙනි, සත්ත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එකිනෙකා හා එක්වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක්වෙති, සමාන වෙති. මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද ධාතු වශයෙන්ම සත්ත්වයන් එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. යහපත් අදහස් ඇති අය යහපත් අදහස් ඇති අය සමඟම එක් වූහ, සමාන වූහ."

‘‘အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ…ပေ… ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද... මහණෙනි, දැනට පවත්නා වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම (සමාන ස්වභාවයන් නිසා) එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ခီရံ ခီရေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; တေလံ တေလေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; သပ္ပိ သပ္ပိနာ သံသန္ဒတိ သမေတိ; မဓု မဓုနာ သံသန္ဒတိ သမေတိ; ဖာဏိတံ ဖာဏိတေန သံသန္ဒတိ သမေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုသောဝ [Pg.371] သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ အဒ္ဓါနံ… အနာဂတမ္ပိ ခေါ အဒ္ဓါနံ… ဧတရဟိပိ ခေါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ.

“මහණෙනි, එය හරියට කිරි කිරි හා සමඟ ම එක් වන්නා සේ ද, තෙල් තෙල් හා සමඟ ම එක් වන්නා සේ ද, ගිතෙල් ගිතෙල් හා සමඟ ම එක් වන්නා සේ ද, මී පැණි මී පැණි හා සමඟ ම එක් වන්නා සේ ද, උක් පැණි උක් පැණි හා සමඟ ම එක් වන්නා සේ ද; මහණෙනි, එලෙසින් ම සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති. අතීත කාලයෙහි ද... අනාගත කාලයෙහි ද... දැනට පවත්නා වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය යහපත් අධිෂ්ඨාන ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන් පසුව මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක –

‘‘သံသဂ္ဂါ ဝနထော ဇာတော, အသံသဂ္ဂေန ဆိဇ္ဇတိ;

ပရိတ္တံ ဒါရုမာရုယှ, ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေ.

“ඇසුර නිසා (තණ්හා නැමැති) වනය හටගනී, ඇසුරක් නොමැති කල්හි එය සිඳී යයි. කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැගී මහා සාගරයේ ගමන් කරන්නෙකු එහි ගිලී යන්නාක් මෙන්,”

‘‘ဧဝံ ကုသီတမာဂမ္မ, သာဓုဇီဝိပိ သီဒတိ;

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ.

“එලෙසින් ම, යහපත් ලෙස ජීවත් වන්නෙකු වුව ද අලස පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීම නිසා සසර සාගරයේ ගිලී යයි. එබැවින් හීන වීර්ය ඇති ඒ අලස පුද්ගලයා දුරු කළ යුතු ය.”

‘‘ပဝိဝိတ္တေဟိ အရိယေဟိ, ပဟိတတ္တေဟိ ဈာယီဟိ ;

နိစ္စံ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ, ပဏ္ဍိတေဟိ သဟာဝသေ’’တိ.

“විවේකී වූ, ආර්ය වූ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇති, දැහැනට ලොල් වූ, නිරතුරුව ඇරඹූ වීර්ය ඇති පණ්ඩිතයන් සමඟ ම එක් ව වාසය කළ යුතු ය.”

၇. အဿဒ္ဓသံသန္ဒနသုတ္တံ

7. අස්සද්ධ සංසන්දන සූත්‍රය

၁၀၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

101. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ශ්‍රද්ධාව නැති අය ශ්‍රද්ධාව නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; පව් කිරීමට ලැජ්ජාවක් නැති අය ලැජ්ජාවක් නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; පව් කිරීමට බියක් නැති අය බියක් නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; අල්පශ්‍රැත අය අල්පශ්‍රැත අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; අලස අය අලස අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; ප්‍රඥාව නැති අය ප්‍රඥාව නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති.”

‘‘အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိံသု သမိံသု.

“මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වූහ, සමාන වූහ. ශ්‍රද්ධාව නැති අය ශ්‍රද්ධාව නැති අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; පව් කිරීමට ලැජ්ජාවක් නැති අය ලැජ්ජාවක් නැති අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; පව් කිරීමට බියක් නැති අය බියක් නැති අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; අල්පශ්‍රැත අය අල්පශ්‍රැත අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; අලස අය අලස අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ; ප්‍රඥාව නැති අය ප්‍රඥාව නැති අය සමඟ ම එක් වූහ, සමාන වූහ.”

‘‘အနာဂတမ္ပိ [Pg.372] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ.

“මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ. ශ්‍රද්ධාව නැති අය ශ්‍රද්ධාව නැති අය සමඟ ම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ; පව් කිරීමට ලැජ්ජාවක් නැති අය ලැජ්ජාවක් නැති අය සමඟ ම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ; පව් කිරීමට බියක් නැති අය...පෙ... අල්පශ්‍රැත අය...පෙ... අලස අය...පෙ... මුළා වූ සිහි ඇති අය...පෙ... ප්‍රඥාව නැති අය ප්‍රඥාව නැති අය සමඟ ම එක් වන්නාහ, සමාන වන්නාහ.”

‘‘ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ…ပေ… မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ.

“මහණෙනි, දැනට පවත්නා වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ශ්‍රද්ධාව නැති අය ශ්‍රද්ධාව නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; පව් කිරීමට ලැජ්ජාවක් නැති අය...පෙ... පව් කිරීමට බියක් නැති අය...පෙ... අල්පශ්‍රැත අය...පෙ... අලස අය...පෙ... මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; ප්‍රඥාව නැති අය ප්‍රඥාව නැති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති.”

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ…ပေ… အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဧတရဟိပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

“මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇති අය ශ්‍රද්ධාව ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇති අය ලැජ්ජා ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; පව් කිරීමට බිය ඇති අය බිය ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; බහුශ්‍රැත අය බහුශ්‍රැත අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; ඇරඹූ වීර්ය ඇති අය ඇරඹූ වීර්ය ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; එළඹ සිටි සිහිය ඇති අය එළඹ සිටි සිහිය ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති. මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද...පෙ... මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද...පෙ... මහණෙනි, දැනට පවත්නා වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එකිනෙකා හා එක් වෙති, සමාන වෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇති අය ශ්‍රද්ධාව ඇති අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති; ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක් වෙති, සමාන වෙති.” (සත්වැනි සූත්‍රයයි.)

၈. အဿဒ္ဓမူလကသုတ္တံ

8. අස්සද්ධ මූලක සූත්‍රය

၁၀၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အတီတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိံသု သမိံသု…ပေ… အနာဂတမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒိဿန္တိ သမေဿန္တိ…ပေ….

102. බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම (එනම් සමාන ස්වභාවයන් අනුව ම) එකිනෙකා හා එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වූහ, සැසඳුණාහ. මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වන්නාහ, සැසඳෙන්නාහ.”

‘‘ဧတရဟိပိ [Pg.373] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနံ ဓာတုသောဝ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ. (၁)

“මහණෙනි, දැනුදු වර්තමාන කාලයෙහි ද සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ… ပဌမဝါရော ဝိယ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော. (၂)

“මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට බිය නැත්තෝ පව් කිරීමට බිය නැත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට බිය ඇත්තෝ පව් කිරීමට බිය ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. (පළමු කොටස මෙන් ම මෙහි ද අතීත, අනාගත හා වර්තමාන කාලයන් සම්බන්ධයෙන් විස්තර කටයුතු ය.)”

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၃)

“මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ද, අල්පශ්‍රැතයෝ (අඩු දැනුමැත්තෝ) අල්පශ්‍රැතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ද, බහුශ්‍රැතයෝ (බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇත්තෝ) බහුශ්‍රැතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၄)

“මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ද, කුසීතයෝ (කම්මැලි අය) කුසීතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ද, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තෝ ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ…ပေ…. အဋ္ဌမံ. (၅)

“මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝ ශ්‍රද්ධාව නැත්තන් සමඟ ද, මුළා වූ සිහි ඇත්තෝ (සිහිය නැති අය) මුළා වූ සිහි ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ ශ්‍රද්ධාව ඇත්තන් සමඟ ද, එළඹ සිටි සිහි ඇත්තෝ එළඹ සිටි සිහි ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. အဟိရိကမူလကသုတ္တံ

9. අහිරිකමූලක සූත්‍රය

၁၀၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ…ပေ… အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ[Pg.374], ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၁)

103. බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට බිය නැත්තෝ පව් කිරීමට බිය නැත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තන් සමඟ ද, පව් කිරීමට බිය ඇත්තෝ පව් කිරීමට බිය ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၂)

“පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තන් සමඟ ද, අල්පශ්‍රැතයෝ අල්පශ්‍රැතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තන් සමඟ ද, බහුශ්‍රැතයෝ බහුශ්‍රැතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၃)

“පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා නැත්තන් සමඟ ද, කුසීතයෝ කුසීතයන් සමඟ ද, ප්‍රඥාව නැත්තෝ ප්‍රඥාව නැත්තන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇත්තන් සමඟ ද, ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තෝ ආරම්භ කළ වීර්යය ඇත්තන් සමඟ ද, ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟ ද එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ, ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ…ပေ…. နဝမံ. (၄)

‘‘පව් කිරීමට ලජ්ජා නැති අය පව් කිරීමට ලජ්ජා නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇති අය පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. එළඹ සිටි සිහි ඇති අය එළඹ සිටි සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... නවවන සූත්‍රයයි. (4)''

၁၀. အနောတ္တပ္ပမူလကသုတ္တံ

10. අනොත්තප්පමූලක සූත්‍රය

၁၀၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၁)

104. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... පෙ... ‘‘මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම (තම ස්වභාවය අනුව ම) එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට බිය නැති අය පව් කිරීමට බිය නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. අල්පශ්‍රැත වූ (අඩු දැනුමක් ඇති) අය අල්පශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට බිය ඇති අය පව් කිරීමට බිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. බහුශ්‍රැත වූ (බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති) අය බහුශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... (1)''

‘‘အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၂)

‘‘පව් කිරීමට බිය නැති අය පව් කිරීමට බිය නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. කුසීත (අලස) අය කුසීතයන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට බිය ඇති අය පව් කිරීමට බිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ආරද්ධවීරිය (උත්සාහවන්ත) අය ආරද්ධවීරිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... (2)''

‘‘အနောတ္တပ္ပိနော [Pg.375] အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ…ပေ…. ဒသမံ. (၃)

‘‘පව් කිරීමට බිය නැති අය පව් කිරීමට බිය නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට බිය ඇති අය පව් කිරීමට බිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. එළඹ සිටි සිහි ඇති අය එළඹ සිටි සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... දසවන සූත්‍රයයි. (3)''

၁၁. အပ္ပဿုတမူလကသုတ္တံ

11. අප්පස්සුතමූලක සූත්‍රය

၁၀၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ…ပေ…. (၁)

105. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... පෙ... ‘‘මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. අල්පශ්‍රැත වූ අය අල්පශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. කුසීත අය කුසීතයන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. බහුශ්‍රැත වූ අය බහුශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ආරද්ධවීරිය ඇති අය ආරද්ධවීරිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... (1)''

‘‘အပ္ပဿုတာ အပ္ပဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ…ပေ…. ဧကာဒသမံ. (၂)

‘‘අල්පශ්‍රැත වූ අය අල්පශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. බහුශ්‍රැත වූ අය බහුශ්‍රැත වූවන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. එළඹ සිටි සිහි ඇති අය එළඹ සිටි සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... එකොළොස්වන සූත්‍රයයි. (2)''

၁၂. ကုသီတမူလကသုတ္တံ

12. කුසීතමූලක සූත්‍රය

၁၀၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ကုသီတာ ကုသီတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုဋ္ဌဿတိနော မုဋ္ဌဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အာရဒ္ဓဝီရိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဥပဋ္ဌိတဿတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ…ပေ…. ဒွါဒသမံ.

106. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... පෙ... ‘‘මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. කුසීත අය කුසීතයන් සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. මුළා වූ සිහි ඇති අය මුළා වූ සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ආරද්ධවීරිය ඇති අය ආරද්ධවීරිය ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. එළඹ සිටි සිහි ඇති අය එළඹ සිටි සිහි ඇති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාවන්ත අය ප්‍රඥාවන්ත අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති... පෙ... දොළොස්වන සූත්‍රයයි. (3)''

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

දෙවන වර්ගය අවසන් විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේ ය:

သတ္တိမာ [Pg.376] သနိဒါနဉ္စ, ဂိဉ္ဇကာဝသထေန စ;

ဟီနာဓိမုတ္တိ စင်္ကမံ, သဂါထာ အဿဒ္ဓသတ္တမံ.

සත්තිම සූත්‍රය, සනිදාන සූත්‍රය, ගිඤ්ජකාවසථ සූත්‍රය, හීනාධිමුත්තික සූත්‍රය, චංකම සූත්‍රය, සගාථක සූත්‍රය සහ හත්වන අස්සද්ධ සූත්‍රය ද වේ.

အဿဒ္ဓမူလကာ ပဉ္စ, စတ္တာရော အဟိရိကမူလကာ;

အနောတ္တပ္ပမူလကာ တီဏိ, ဒုဝေ အပ္ပဿုတေန စ.

අස්සද්ධමූලක සූත්‍ර පහකි, අහිරිකමූලක සූත්‍ර සතරකි, අනොත්තප්පමූලක සූත්‍ර තුනකි, අප්පස්සුත මූලක සූත්‍ර දෙකකි.

ကုသီတံ ဧကကံ ဝုတ္တံ, သုတ္တန္တာ တီဏိ ပဉ္စကာ;

ဗာဝီသတိ ဝုတ္တာ သုတ္တာ, ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ ပဝုစ္စတီတိ.

කුසීත මූලක සූත්‍ර එකක් ද කියන ලදී. සූත්‍ර අන්ත තුනක් පංචක වශයෙන් වේ. සූත්‍ර විසි දෙකක් මෙහි දේශනා කරන ලදී. මෙය දෙවන වර්ගය යැයි කියනු ලැබේ.

၃. ကမ္မပထဝဂ္ဂေါ

3. කම්මපථ වර්ගය

၁. အသမာဟိတသုတ္တံ

1. අසමාහිත සූත්‍රය

၁၀၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အသမာဟိတာ အသမာဟိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

107. සැවැත් නුවර දී... පෙ... ‘‘මහණෙනි, සත්වයෝ ධාතු වශයෙන් ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ශ්‍රද්ධාව නැති අය ශ්‍රද්ධාව නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට ලජ්ජා නැති අය ලජ්ජා නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. පව් කිරීමට බිය නැති අය බිය නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. සමාධියක් නැති අය සමාධියක් නැති අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති. ප්‍රඥාව අඩු අය ප්‍රඥාව අඩු අය සමඟ ම එක්වෙති, සැසඳෙති.'’'.

‘‘သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမာဟိတာ သမာဟိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. ပဌမံ.

“ශ්‍රද්ධාවන්තයෝ ශ්‍රද්ධාවන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට බිය ඇත්තෝ පව් කිරීමට බිය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සමාහිත සිත් ඇත්තෝ සමාහිත සිත් ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဒုဿီလသုတ္တံ

2. 2. දුස්සීල සූත්‍රය

၁၀၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. အဿဒ္ဓါ အဿဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဟိရိကာ အဟိရိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အနောတ္တပ္ပိနော အနောတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုဿီလာ ဒုဿီလေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဒုပ္ပညာ ဒုပ္ပညေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

108. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම (ස්වභාවය අනුවම) එක්වෙති, ගැළපෙති. අශ්‍රද්ධාවන්තයෝ අශ්‍රද්ධාවන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට ලජ්ජා නැත්තෝ පව් කිරීමට ලජ්ජා නැත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට බිය නැත්තෝ පව් කිරීමට බිය නැත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; දුස්සීල වූවෝ දුස්සීලයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මඳ ප්‍රඥා ඇත්තෝ මඳ ප්‍රඥා ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.”

‘‘သဒ္ဓါ သဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဟိရိမနာ ဟိရိမနေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဩတ္တပ္ပိနော ဩတ္တပ္ပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သီလဝန္တော [Pg.377] သီလဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပညဝန္တော ပညဝန္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. ဒုတိယံ.

“ශ්‍රද්ධාවන්තයෝ ශ්‍රද්ධාවන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇත්තෝ පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පව් කිරීමට බිය ඇත්තෝ පව් කිරීමට බිය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සිල්වන්තයෝ සිල්වන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; ප්‍රඥාවන්තයෝ ප්‍රඥාවන්තයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ပဉ္စသိက္ခာပဒသုတ္တံ

3. 3. පඤ්චසික්ඛාපද සූත්‍රය

၁၀၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ပါဏာတိပါတိနော ပါဏာတိပါတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဒိန္နာဒါယိနော အဒိန္နာဒါယီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကာမေသုမိစ္ဆာစာရိနော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုသာဝါဒိနော မုသာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာယိနော သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာယီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

109. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක්වෙති, ගැළපෙති. ප්‍රාණඝාත කරන්නෝ ප්‍රාණඝාත කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සොරකම් කරන්නෝ සොරකම් කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙන්නෝ කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මුසාවාද පවසන්නෝ මුසාවාද පවසන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මත්වීමට හා ප්‍රමාදයට හේතුවන සුරාපානය කරන්නෝ එවැනි සුරාපානය කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.”

‘‘ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. တတိယံ.

“ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණෝ ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සොරකමින් වැළකුණෝ සොරකමින් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණෝ කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මුසාවාදයෙන් වැළකුණෝ මුසාවාදයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මත්වීමට හා ප්‍රමාදයට හේතුවන සුරාපානයෙන් වැළකුණෝ සුරාපානයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” තෙවන සූත්‍රයයි.

၄. သတ္တကမ္မပထသုတ္တံ

4. 4. සත්තකම්මපථ සූත්‍රය

၁၁၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ပါဏာတိပါတိနော ပါဏာတိပါတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဒိန္နာဒါယိနော အဒိန္နာဒါယီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ကာမေသုမိစ္ဆာစာရိနော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မုသာဝါဒိနော မုသာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ပိသုဏဝါစာ ပိသုဏဝါစေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဖရုသဝါစာ ဖရုသဝါစေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္ဖပ္ပလာပိနော သမ္ဖပ္ပလာပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

110. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක්වෙති, ගැළපෙති. ප්‍රාණඝාත කරන්නෝ ප්‍රාණඝාත කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සොරකම් කරන්නෝ සොරකම් කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙන්නෝ කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මුසාවාද පවසන්නෝ මුසාවාද පවසන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; කේලාම් කියන්නෝ කේලාම් කියන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පරුෂ වචන පවසන්නෝ පරුෂ වචන පවසන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; හිස් වචන පවසන්නෝ හිස් වචන පවසන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.”

‘‘ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ…ပေ… အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတာ… မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ… ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတာ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတာ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတာ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණෝ...පෙ... සොරකමින් වැළකුණෝ... කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණෝ... මුසාවාදයෙන් වැළකුණෝ... කේලාම් කීමෙන් වැළකුණෝ කේලාම් කීමෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණෝ පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; හිස් වචනයෙන් වැළකුණෝ හිස් වචනයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” සිවුවන සූත්‍රයයි.

၅. ဒသကမ္မပထသုတ္တံ

5. 5. දසකම්මපථ සූත්‍රය

၁၁၁. သာဝတ္ထိယံ [Pg.378] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. ပါဏာတိပါတိနော ပါဏာတိပါတီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဒိန္နာဒါယိနော…ပေ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရိနော… မုသာဝါဒိနော… ပိသုဏဝါစာ… ဖရုသဝါစာ… သမ္ဖပ္ပလာပိနော သမ္ဖပ္ပလာပီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဘိဇ္ဈာလုနော အဘိဇ္ဈာလူဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; ဗျာပန္နစိတ္တာ ဗျာပန္နစိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

111. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, සත්වයන් ධාතු වශයෙන්ම එක්වෙති, ගැළපෙති. ප්‍රාණඝාත කරන්නෝ ප්‍රාණඝාත කරන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සොරකම් කරන්නෝ...පෙ... කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙන්නෝ... මුසාවාද පවසන්නෝ... කේලාම් කියන්නෝ... පරුෂ වචන පවසන්නෝ... හිස් වචන පවසන්නෝ හිස් වචන පවසන්නන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; අභිජ්ඣාව (දැඩි ලෝභය) ඇති අය අභිජ්ඣාව ඇති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; ව්‍යාපාද සහිත සිත් ඇත්තෝ ව්‍යාපාද සහිත සිත් ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.”

‘‘ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ…ပေ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတာ… မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ… ပိသုဏာယ ဝါစာယ… ဖရုသာယ ဝါစာယ… သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတာ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အနဘိဇ္ဈာလုနော အနဘိဇ္ဈာလူဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; အဗျာပန္နစိတ္တာ အဗျာပန္နစိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

“ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණෝ ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සොරකමින් වැළකුණෝ...පෙ... කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණෝ... මුසාවාදයෙන් වැළකුණෝ... කේලාම් කීමෙන්... පරුෂ වචනයෙන්... හිස් වචනයෙන් වැළකුණෝ හිස් වචනයෙන් වැළකුණවුන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; අභිජ්ඣාව නැති අය අභිජ්ඣාව නැති අය සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; ව්‍යාපාද රහිත සිත් ඇත්තෝ ව්‍යාපාද රහිත සිත් ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති; සම්මා දෘෂ්ටිකයෝ සම්මා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, ගැළපෙති.” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. အဋ္ဌင်္ဂိကသုတ္တံ

6. අට්ඨංගික සූත්‍රය

၁၁၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာ…ပေ… မိစ္ဆာဝါစာ… မိစ္ဆာကမ္မန္တာ… မိစ္ဆာအာဇီဝါ… မိစ္ဆာဝါယာမာ… မိစ္ဆာသတိနော … မိစ္ဆာသမာဓိနော မိစ္ဆာသမာဓီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္မာသင်္ကပ္ပာ…ပေ… သမ္မာဝါစာ… သမ္မာကမ္မန္တာ… သမ္မာအာဇီဝါ… သမ္မာဝါယာမာ… သမ္မာသတိနော… သမ္မာသမာဓိနော သမ္မာသမာဓီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

112. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, ධාතූන්ගේ වශයෙන්ම (ස්වභාවයෙන්ම) සත්වයෝ එක්වෙති, සැසඳෙති. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; මිථ්‍යා සංකල්ප ඇත්තෝ... මිථ්‍යා වාචා ඇත්තෝ... මිථ්‍යා කම්මන්ත ඇත්තෝ... මිථ්‍යා ආජීව ඇත්තෝ... මිථ්‍යා වායාම ඇත්තෝ... මිථ්‍යා සති ඇත්තෝ... මිථ්‍යා සමාධි ඇත්තෝ මිථ්‍යා සමාධි ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති. සම්මා දෘෂ්ටිකයෝ සම්මා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; සම්මා සංකල්ප ඇත්තෝ... සම්මා වාචා ඇත්තෝ... සම්මා කම්මන්ත ඇත්තෝ... සම්මා ආජීව ඇත්තෝ... සම්මා වායාම ඇත්තෝ... සම්මා සති ඇත්තෝ... සම්මා සමාධි ඇත්තෝ සම්මා සමාධි ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. ဒသင်္ဂသုတ္တံ

7. දසංග සූත්‍රය

၁၁၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဓာတုသောဝ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာ…ပေ… မိစ္ဆာဝါစာ… မိစ္ဆာကမ္မန္တာ… မိစ္ဆာအာဇီဝါ… မိစ္ဆာဝါယာမာ… မိစ္ဆာသတိနော [Pg.379]… မိစ္ဆာသမာဓိနော မိစ္ဆာသမာဓီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မိစ္ဆာဉာဏိနော မိစ္ဆာဉာဏီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; မိစ္ဆာဝိမုတ္တိနော မိစ္ဆာဝိမုတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ’’.

113. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, ධාතූන්ගේ වශයෙන්ම සත්වයෝ එක්වෙති, සැසඳෙති. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෝ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; මිථ්‍යා සංකල්ප ඇත්තෝ... මිථ්‍යා වාචා ඇත්තෝ... මිථ්‍යා කම්මන්ත ඇත්තෝ... මිථ්‍යා ආජීව ඇත්තෝ... මිථ්‍යා වායාම ඇත්තෝ... මිථ්‍යා සති ඇත්තෝ... මිථ්‍යා සමාධි ඇත්තෝ මිථ්‍යා සමාධි ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; මිථ්‍යා ඥානය ඇත්තෝ මිථ්‍යා ඥානය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; මිථ්‍යා විමුක්තිය ඇත්තෝ මිථ්‍යා විමුක්තිය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති.”

‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္မာသင်္ကပ္ပာ…ပေ… သမ္မာဝါစာ… သမ္မာကမ္မန္တာ… သမ္မာအာဇီဝါ… သမ္မာဝါယာမာ… သမ္မာသတိနော… သမ္မာသမာဓိနော… သမ္မာဉာဏိနော သမ္မာဉာဏီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ; သမ္မာဝိမုတ္တိနော သမ္မာဝိမုတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

“සම්මා දෘෂ්ටිකයෝ සම්මා දෘෂ්ටිකයන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; සම්මා සංකල්ප ඇත්තෝ... සම්මා වාචා ඇත්තෝ... සම්මා කම්මන්ත ඇත්තෝ... සම්මා ආජීව ඇත්තෝ... සම්මා වායාම ඇත්තෝ... සම්මා සති ඇත්තෝ... සම්මා සමාධි ඇත්තෝ... සම්මා ඥානය ඇත්තෝ සම්මා ඥානය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති; සම්මා විමුක්තිය ඇත්තෝ සම්මා විමුක්තිය ඇත්තන් සමඟම එක්වෙති, සැසඳෙති.” හත්වන සූත්‍රයයි.

သတ္တန္နံ သုတ္တန္တာနံ ဥဒ္ဒါနံ –

සූත්‍ර හතෙහි උද්දානය (සාරාංශය) -

အသမာဟိတံ ဒုဿီလံ, ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ စ;

သတ္တ ကမ္မပထာ ဝုတ္တာ, ဒသကမ္မပထေန စ;

ဆဋ္ဌံ အဋ္ဌင်္ဂိကော ဝုတ္တော, ဒသင်္ဂေန စ သတ္တမံ.

අසමාහිත සූත්‍රය, දුස්සීල සූත්‍රය, පංච සික්ඛාපද සූත්‍රය, සප්ත කම්මපථ සූත්‍රය, දස කම්මපථ සූත්‍රය, හයවැන්න අට්ඨංගික සූත්‍රය සහ හත්වැන්න දසංග සූත්‍රය යනුවෙන් මේ සූත්‍ර දේශනා කරන ලදී.

ကမ္မပထဝဂ္ဂေါ တတိယော.

තුන්වන කම්මපථ වර්ගයයි.

၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

4. හතරවන වර්ගය

၁. စတုဓာတုသုတ္တံ

1. චතුධාතු සූත්‍රය

၁၁၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ…ပေ… ‘‘စတဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုယော. ကတမာ စတဿော? ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတဿော ဓာတုယော’’တိ. ပဌမံ.

114. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, මේ ධාතූහු සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවරහුද? පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුව යන මොහුයි. මහණෙනි, මේ වනාහි සතර ධාතූහුය.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ပုဗ္ဗေသမ္ဗောဓသုတ္တံ

2. පුබ්බේසම්බෝධ සූත්‍රය

၁၁၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကော နု ခေါ ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ, ကော အာဒီနဝေါ, ကိံ နိဿရဏံ; ကော အာပေါဓာတုယာ အဿာဒေါ, ကော အာဒီနဝေါ, ကိံ နိဿရဏံ; ကော တေဇောဓာတုယာ [Pg.380] အဿာဒေါ, ကော အာဒီနဝေါ, ကိံ နိဿရဏံ; ကော ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ, ကော အာဒီနဝေါ, ကိံ နိဿရဏ’’’န္တိ?

115. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, සම්බෝධියට පෙර, සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් නොවූ බෝධිසත්ත්වයකුව සිටියදීම මට මෙවැනි අදහසක් ඇතිවිය: පඨවි ධාතුවේ ආස්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද? ආපෝ ධාතුවේ... තේජෝ ධාතුවේ... වායෝ ධාතුවේ ආස්වාදය කුමක්ද? ආදීනවය කුමක්ද? නිස්සරණය කුමක්ද?”

‘‘တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ယံ ခေါ ပထဝီဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ; ယံ ပထဝီဓာတု အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ, အယံ ပထဝီဓာတုယာ အာဒီနဝေါ; ယော ပထဝီဓာတုယာ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, ဣဒံ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရဏံ. ယံ အာပေါဓာတုံ ပဋိစ္စ…ပေ… ယံ တေဇောဓာတုံ ပဋိစ္စ…ပေ… ယံ ဝါယောဓာတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ; ယံ ဝါယောဓာတု အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ, အယံ ဝါယောဓာတုယာ အာဒီနဝေါ; ယော ဝါယောဓာတုယာ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, ဣဒံ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရဏံ’’’.

“මහණෙනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: පඨවි ධාතුව නිසා යම් සැපයක්, සෝමනස්සයක් උපදී ද, මෙය පඨවි ධාතුවේ ආස්වාදයයි. පඨවි ධාතුව අනිත්‍ය ද, දුක් ද, විපරිණාම ධර්ම ඇත්තී ද, මෙය පඨවි ධාතුවේ ආදීනවයයි. පඨවි ධාතුවෙහි යම් ඡන්දරාගය විනයනය කිරීමක්, ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය පඨවි ධාතුවේ නිස්සරණයයි. ආපෝ ධාතුව නිසා... තේජෝ ධාතුව නිසා... වායෝ ධාතුව නිසා යම් සැපයක්, සෝමනස්සයක් උපදී ද, මෙය වායෝ ධාතුවේ ආස්වාදයයි. වායෝ ධාතුව අනිත්‍ය ද, දුක් ද, විපරිණාම ධර්ම ඇත්තී ද, මෙය වායෝ ධාතුවේ ආදීනවයයි. වායෝ ධාතුවෙහි යම් ඡන්දරාගය විනයනය කිරීමක්, ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කිරීමක් වේ ද, මෙය වායෝ ධාතුවේ නිස්සරණයයි.”

‘‘ယာဝကီဝဉ္စာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ ဧဝံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ န အဗ္ဘညာသိံ, နေဝ တာဝါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ.

“මහණෙනි, යම් තාක් කල් මම මේ ධාතූන් සතර දෙනාගේ ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද ඇති සැටියෙන් නිවැරදිව දැන නොගත්තෙම් ද, මහණෙනි, ඒ තාක් කල් මම දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර ද අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ප්‍රතිඥා නොකළෙමි.”

‘‘ယတော စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ ဧဝံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ, အထာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ – ‘အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တိ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, යම් දිනෙක මම මේ ධාතූන් සතර දෙනාගේ ආස්වාදය ආස්වාදයක් ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවයක් ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණයක් ලෙස ද ඇති සැටියෙන් නිවැරදිව අවබෝධ කළෙම් ද, එවිට මහණෙනි, මම දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර ද අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ප්‍රතිඥා කළෙමි. මට මේ ඥාන දර්ශනය පහළ විය: ‘මගේ විමුක්තිය නොසැලෙන්නකි (අකෝප්‍ය වේ), මෙය මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ කියායි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. အစရိံသုတ္တံ

3. අචරිං සූත්‍රය

၁၁၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပထဝီဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဿာဒပရိယေသနံ အစရိံ, ယော ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ တဒဇ္ဈဂမံ, ယာဝတာ ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. ပထဝီဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒီနဝပရိယေသနံ အစရိံ, ယော ပထဝီဓာတုယာ အာဒီနဝေါ တဒဇ္ဈဂမံ[Pg.381], ယာဝတာ ပထဝီဓာတုယာ အာဒီနဝေါ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. ပထဝီဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိဿရဏပရိယေသနံ အစရိံ, ယံ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရဏံ တဒဇ္ဈဂမံ, ယာဝတာ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရဏံ ပညာယ မေ တံ သုဒိဋ္ဌံ’’.

116. සැවැත්නුවර දී ... “මහණෙනි, මම පඨවි ධාතුවෙහි ආශ්වාදය සොයමින් හැසුරුණෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි යම් ආශ්වාදයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි ආශ්වාදය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම පඨවි ධාතුවෙහි ආදීනවය සොයමින් හැසුරුණෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි යම් ආදීනවයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි ආදීනවය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම පඨවි ධාතුවෙන් නිස්සරණය සොයමින් හැසුරුණෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි යම් නිස්සරණයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. පඨවි ධාතුවෙහි නිස්සරණය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි.”

‘‘အာပေါဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… တေဇောဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ… ဝါယောဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဿာဒပရိယေသနံ အစရိံ, ယော ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ တဒဇ္ဈဂမံ, ယာဝတာ ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. ဝါယောဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒီနဝပရိယေသနံ အစရိံ, ယော ဝါယောဓာတုယာ အာဒီနဝေါ တဒဇ္ဈဂမံ, ယာဝတာ ဝါယောဓာတုယာ အာဒီနဝေါ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. ဝါယောဓာတုယာဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိဿရဏပရိယေသနံ အစရိံ, ယံ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရဏံ တဒဇ္ဈဂမံ, ယာဝတာ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရဏံ ပညာယ မေ တံ သုဒိဋ္ဌံ.

“ආපෝ ධාතුවෙහි ... තේජෝ ධාතුවෙහි ... මහණෙනි, මම වායෝ ධාතුවෙහි ආශ්වාදය සොයමින් හැසුරුණෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි යම් ආශ්වාදයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි ආශ්වාදය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම වායෝ ධාතුවෙහි ආදීනවය සොයමින් හැසුරුණෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි යම් ආදීනවයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි ආදීනවය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි. මහණෙනි, මම වායෝ ධාතුවෙන් නිස්සරණය සොයමින් හැසුරුණෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි යම් නිස්සරණයක් ඇද්ද, එය මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. වායෝ ධාතුවෙහි නිස්සරණය කෙතෙක්ද, එය මම ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දුටුවෙමි.”

‘‘ယာဝကီဝဉ္စာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ န အဗ္ဘညာသိံ, နေဝ တာဝါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ.

“මහණෙනි, යම්තාක් කල් මම මේ ධාතු සතරෙහි ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවය ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙස ද තත්වූ පරිදි (නිවැරදිව) අවබෝධ නොකළෙම් ද, මහණෙනි, ඒ තාක් කල් මම දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ප්‍රතිඥා නොකළෙමි.”

‘‘ယတော စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ, အထာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ – ‘အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တိ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, යම් කලක පටන් මම මේ ධාතු සතරෙහි ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවය ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙස ද තත්වූ පරිදි අවබෝධ කළෙම් ද, මහණෙනි, එකල්හි මම දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව අතර අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කළෙමි යි ප්‍රතිඥා කළෙමි. තවද මට ‘මගේ විමුක්තිය අකෝප්‍යය (නොසැලෙන සුළුය), මේ මාගේ අවසාන උපතයි, දැන් නැවත උපතක් නැත’ යන ඥාන දර්ශනය පහළ විය.” (තෙවන සූත්‍රයයි).

၄. နောစေဒံသုတ္တံ

4. නොචේ ඉදං සූත්‍රය (හතරවන සූත්‍රය).

၁၁၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ [Pg.382] စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ပထဝီဓာတုယာ အဿာဒေါ, တသ္မာ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ သာရဇ္ဇန္တိ. နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုယာ အာဒီနဝေါ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ပထဝီဓာတုယာ အာဒီနဝေါ, တသ္မာ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ. နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုယာ နိဿရဏံ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရဏံ, တသ္မာ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဿရန္တိ’’.

117. සැවැත්නුවර දී ... “මහණෙනි, ඉදින් පඨවි ධාතුවෙහි ආශ්වාදයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ පඨවි ධාතුවට ඇලුම් නොකරන්නාහ. මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි ආශ්වාදයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ පඨවි ධාතුවට ඇලුම් කරති. මහණෙනි, ඉදින් පඨවි ධාතුවෙහි ආදීනවයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ පඨවි ධාතුව කෙරෙහි කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි ආදීනවයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ පඨවි ධාතුව කෙරෙහි කලකිරීමට පත් වෙති. මහණෙනි, ඉදින් පඨවි ධාතුවෙන් නිස්සරණයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ පඨවි ධාතුවෙන් නිස්සරණය (මිදීම) නොලබන්නාහ. මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි නිස්සරණයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ පඨවි ධාතුවෙන් නිස්සරණය වෙති.”

‘‘နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, အာပေါဓာတုယာ အဿာဒေါ အဘဝိဿ…ပေ… နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, တေဇောဓာတုယာ…ပေ… နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ဝါယောဓာတုယာ အဿာဒေါ, တသ္မာ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ သာရဇ္ဇန္တိ. နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဝါယောဓာတုယာ အာဒီနဝေါ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ဝါယောဓာတုယာ အာဒီနဝေါ, တသ္မာ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ. နော စေဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဝါယောဓာတုယာ နိဿရဏံ အဘဝိဿ, နယိဒံ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရဏံ, တသ္မာ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဿရန္တိ.

“මහණෙනි, ඉදින් ආපෝ ධාතුවෙහි ආශ්වාදයක් නොවූයේ නම් ... ඉදින් තේජෝ ධාතුවෙහි ... මහණෙනි, ඉදින් වායෝ ධාතුවෙහි ආශ්වාදයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ වායෝ ධාතුවට ඇලුම් නොකරන්නාහ. මහණෙනි, වායෝ ධාතුවෙහි ආශ්වාදයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ වායෝ ධාතුවට ඇලුම් කරති. මහණෙනි, ඉදින් වායෝ ධාතුවෙහි ආදීනවයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ වායෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, වායෝ ධාතුවෙහි ආදීනවයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ වායෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරීමට පත් වෙති. මහණෙනි, ඉදින් වායෝ ධාතුවෙන් නිස්සරණයක් නොවූයේ නම්, සත්වයෝ වායෝ ධාතුවෙන් නිස්සරණය නොලබන්නාහ. මහණෙනි, වායෝ ධාතුවෙහි නිස්සරණයක් ඇති බැවින් සත්වයෝ වායෝ ධාතුවෙන් නිස්සරණය වෙති.”

‘‘ယာဝကီဝဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ န အဗ္ဘညံသု, နေဝ တာဝိမေ ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သဒေဝကာ လောကာ သမာရကာ သဗြဟ္မကာ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ နိဿဋာ ဝိသံယုတ္တာ ဝိပ္ပမုတ္တာ ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရိံသု.

“මහණෙනි, යම්තාක් කල් මේ සත්වයෝ මේ ධාතු සතරෙහි ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවය ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙස ද තත්වූ පරිදි අවබෝධ නොකළාහු ද, මහණෙනි, ඒ තාක් කල් මේ සත්වයෝ දෙවියන්, මරුන් හා බඹුන් සහිත වූ ලෝකයෙන් ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාවෙන් ද නිස්සරණය නොවූවාහු, වෙන් නොවූවාහු, නොමිදුණාහු, සීමා රහිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය නොකළාහුය.”

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညံသု, အထ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သဒေဝကာ လောကာ သမာရကာ သဗြဟ္မကာ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ နိဿဋာ ဝိသံယုတ္တာ ဝိပ္ပမုတ္တာ ဝိမရိယာဒိကတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“මහණෙනි, යම් කලක පටන් සත්වයෝ මේ සතර මහා භූතයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවය ලෙස ද, නිස්සරණය නිස්සරණය ලෙස ද තත්ත්වාකාරයෙන් විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැනගත්තෝ ද, මහණෙනි, එකල්හි දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව කෙරෙන් ඒ සත්වයෝ නික්මුණාහු, වෙන් වූවාහු, මිදුණාහු, සීමා රහිත වූ (විමුක්ත) සිතින් යුතුව වාසය කරති.” සිව්වැන්නයි.

၅. ဧကန္တဒုက္ခသုတ္တံ

5. ඒකන්තදුක්ඛ සූත්‍රය.

၁၁၈. သာဝတ္ထိယံ [Pg.383] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ပထဝီဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကန္တဒုက္ခာ အဘဝိဿ ဒုက္ခာနုပတိတာ ဒုက္ခာဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ သုခေန, နယိဒံ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတု သုခါ သုခါနုပတိတာ သုခါဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ ဒုက္ခေန, တသ္မာ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ သာရဇ္ဇန္တိ’’.

118. සැවැත් නුවරදී වාසය කරති ... [පෙ] ... “මහණෙනි, ඉදින් මේ පඨවි ධාතුව ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහිත වූයේ නම්, දුක අනුව ගියේ නම්, දුකට බැසගත්තේ නම්, සැපයෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ පඨවි ධාතුවෙහි ආලය (ඇල්ම) නොකරන්නාහ. මහණෙනි, යම් හෙයකින් පඨවි ධාතුව සැප සහිත බැවින් ද, සැප අනුව ගිය බැවින් ද, සැපයට බැසගත් බැවින් ද, දුකෙන් තොර වූ බැවින් ද, එහෙයින් සත්වයෝ පඨවි ධාතුවෙහි ඇලෙති.”

‘‘အာပေါဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… တေဇောဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ… ဝါယောဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကန္တဒုက္ခာ အဘဝိဿ ဒုက္ခာနုပတိတာ ဒုက္ခာဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ သုခေန, နယိဒံ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝါယောဓာတု သုခါ သုခါနုပတိတာ သုခါဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ ဒုက္ခေန, တသ္မာ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ သာရဇ္ဇန္တိ.

“මහණෙනි, ඉදින් ආපෝ ධාතුව ... [පෙ] ... තේජෝ ධාතුව ... මහණෙනි, ඉදින් වායෝ ධාතුව ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහිත වූයේ නම්, දුක අනුව ගියේ නම්, දුකට බැසගත්තේ නම්, සැපයෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ වායෝ ධාතුවෙහි ආලය නොකරන්නාහ. මහණෙනි, යම් හෙයකින් වායෝ ධාතුව සැප සහිත බැවින් ද, සැප අනුව ගිය බැවින් ද, සැපයට බැසගත් බැවින් ද, දුකෙන් තොර වූ බැවින් ද, එහෙයින් සත්වයෝ වායෝ ධාතුවෙහි ඇලෙති.”

‘‘ပထဝီဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကန္တသုခါ အဘဝိဿ သုခါနုပတိတာ သုခါဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ ဒုက္ခေန, နယိဒံ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတု ဒုက္ခာ ဒုက္ခာနုပတိတာ ဒုက္ခာဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ သုခေန, တသ္မာ သတ္တာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ.

“මහණෙනි, ඉදින් පඨවි ධාතුව ඒකාන්තයෙන්ම සැප සහිත වූයේ නම්, සැප අනුව ගියේ නම්, සැපයට බැසගත්තේ නම්, දුකෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ පඨවි ධාතුව පිළිබඳව කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, යම් හෙයකින් පඨවි ධාතුව දුක් සහිත බැවින් ද, දුක අනුව ගිය බැවින් ද, දුකට බැසගත් බැවින් ද, සැපයෙන් තොර වූ බැවින් ද, එහෙයින් සත්වයෝ පඨවි ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙති.”

‘‘အာပေါဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… တေဇောဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ… ဝါယောဓာတု စေ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကန္တသုခါ အဘဝိဿ သုခါနုပတိတာ သုခါဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ ဒုက္ခေန, နယိဒံ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝါယောဓာတု ဒုက္ခာ ဒုက္ခာနုပတိတာ ဒုက္ခာဝက္ကန္တာ အနဝက္ကန္တာ သုခေန, တသ္မာ သတ္တာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒန္တီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

“මහණෙනි, ඉදින් ආපෝ ධාතුව ... [පෙ] ... තේජෝ ධාතුව ... මහණෙනි, ඉදින් වායෝ ධාතුව ඒකාන්තයෙන්ම සැප සහිත වූයේ නම්, සැප අනුව ගියේ නම්, සැපයට බැසගත්තේ නම්, දුකෙන් තොර වූයේ නම්, සත්වයෝ වායෝ ධාතුව පිළිබඳව කලකිරීමට පත් නොවන්නාහ. මහණෙනි, යම් හෙයකින් වායෝ ධාතුව දුක් සහිත බැවින් ද, දුක අනුව ගිය බැවින් ද, දුකට බැසගත් බැවින් ද, සැපයෙන් තොර වූ බැවින් ද, එහෙයින් සත්වයෝ වායෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙති.” පස්වැන්නයි.

၆. အဘိနန္ဒသုတ္တံ

6. අභිනන්ද සූත්‍රය.

၁၁၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုံ အဘိနန္ဒတိ, ဒုက္ခံ သော အဘိနန္ဒတိ. ယော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ, အပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ. ယော အာပေါဓာတုံ အဘိနန္ဒတိ…ပေ… ယော တေဇောဓာတုံ… ယော ဝါယောဓာတုံ အဘိနန္ဒတိ, ဒုက္ခံ သော အဘိနန္ဒတိ. ယော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ, အပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ’’.

119. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටියහ). ... "මහණෙනි, යමෙක් පඨවි ධාතුව කෙරෙහි සතුටු වේ ද, ඔහු දුක කෙරෙහි සතුටු වෙයි. යමෙක් දුක කෙරෙහි සතුටු වේ ද, ඔහු දුකෙන් නොමිදුණු අයෙකැයි මම පවසමි. යමෙක් ආපෝ ධාතුව කෙරෙහි ... තේජෝ ධාතුව කෙරෙහි ... වායෝ ධාතුව කෙරෙහි සතුටු වේ ද, ඔහු දුක කෙරෙහි සතුටු වෙයි. යමෙක් දුක කෙරෙහි සතුටු වේ ද, ඔහු දුකෙන් නොමිදුණු අයෙකැයි මම පවසමි".

‘‘ယော [Pg.384] စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုံ နာဘိနန္ဒတိ, ဒုက္ခံ သော နာဘိနန္ဒတိ. ယော ဒုက္ခံ နာဘိနန္ဒတိ, ပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ. ယော အာပေါဓာတုံ…ပေ… ယော တေဇောဓာတုံ… ယော ဝါယောဓာတုံ နာဘိနန္ဒတိ, ဒုက္ခံ သော နာဘိနန္ဒတိ. ယော ဒုက္ခံ နာဘိနန္ဒတိ, ပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

"මහණෙනි, යමෙක් පඨවි ධාතුව කෙරෙහි සතුටු නොවේ ද, ඔහු දුක කෙරෙහි සතුටු නොවෙයි. යමෙක් දුක කෙරෙහි සතුටු නොවේ ද, ඔහු දුකෙන් මිදුණු අයෙකැයි මම පවසමි. යමෙක් ආපෝ ධාතුව කෙරෙහි ... තේජෝ ධාතුව කෙරෙහි ... වායෝ ධාතුව කෙරෙහි සතුටු නොවේ ද, ඔහු දුක කෙරෙහි සතුටු නොවෙයි. යමෙක් දුක කෙරෙහි සතුටු නොවේ ද, ඔහු දුකෙන් මිදුණු අයෙකැයි මම පවසමි" යි (වදාළ සේක). සයවැනි සූත්‍රයයි.

၇. ဥပ္ပာဒသုတ္တံ

7. උප්පාද සූත්‍රය

၁၂၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုယာ ဥပ္ပာဒေါ ဌိတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ, ဒုက္ခဿေသော ဥပ္ပာဒေါ ရောဂါနံ ဌိတိ ဇရာမရဏဿ ပါတုဘာဝေါ. ယော အာပေါဓာတုယာ…ပေ… ယော တေဇောဓာတုယာ… ယော ဝါယောဓာတုယာ ဥပ္ပာဒေါ ဌိတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ, ဒုက္ခဿေသော ဥပ္ပာဒေါ ရောဂါနံ ဌိတိ ဇရာမရဏဿ ပါတုဘာဝေါ’’.

120. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටියහ). ... "මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි යම් උපතක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි උපතයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි. ආපෝ ධාතුවෙහි ... තේජෝ ධාතුවෙහි ... වායෝ ධාතුවෙහි යම් උපතක්, පැවැත්මක්, හටගැනීමක්, පහළ වීමක් වේ ද, එය දුකෙහි උපතයි, රෝගයන්ගේ පැවැත්මයි, ජරා මරණයන්ගේ පහළ වීමයි".

‘‘ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီဓာတုယာ နိရောဓော ဝူပသမော အတ္ထင်္ဂမော, ဒုက္ခဿေသော နိရောဓော ရောဂါနံ ဝူပသမော ဇရာမရဏဿ အတ္ထင်္ဂမော. ယော အာပေါဓာတုယာ…ပေ… ယော တေဇောဓာတုယာ… ယော ဝါယောဓာတုယာ နိရောဓော ဝူပသမော အတ္ထင်္ဂမော, ဒုက္ခဿေသော နိရောဓော ရောဂါနံ ဝူပသမော ဇရာမရဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’’တိ. သတ္တမံ.

"මහණෙනි, පඨවි ධාතුවෙහි යම් නිරුද්ධ වීමක්, සන්සිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරුද්ධ වීමයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අභාවයට යාමයි. ආපෝ ධාතුවෙහි ... තේජෝ ධාතුවෙහි ... වායෝ ධාතුවෙහි යම් නිරුද්ධ වීමක්, සන්සිඳීමක්, අභාවයට යාමක් වේ ද, එය දුකෙහි නිරුද්ධ වීමයි, රෝගයන්ගේ සන්සිඳීමයි, ජරා මරණයන්ගේ අභාවයට යාමයි" යි (වදාළ සේක). හත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

8. සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၂၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘စတဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုယော. ကတမာ စတဿော? ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု. ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ, န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ’’.

121. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටියහ). ... "මහණෙනි, මේ ධාතූහු සතරකි. ඒ සතර කවරේද? පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව සහ වායෝ ධාතුවයි. මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මේ ධාතූන් සතරෙහි ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, නිස්සරණය ද (එයින් මිදීම) තත්වූ පරිදි වටහා නොගනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස මා විසින් සම්මත නොකෙරේ; එමෙන්ම ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ උතුම් අර්ථය මෙලොවදීම තමන්ගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය නොකරන්නාහ".

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ, တေ စ ခေါ [Pg.385] မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

‘‘මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ සතර ධාතූන්ගේ ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) දනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස සම්මත වෙති, බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස සම්මත වෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථයත් බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථයත් මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, එයට පැමිණ වාසය කරති.’’ අටවන සූත්‍රයයි.

၉. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

9. දෙවන සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၂၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘စတဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဓာတုယော. ကတမာ စတဿော? ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု. ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဣမာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ… ပဇာနန္တိ…ပေ… သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. နဝမံ.

122. සැවැත්නුවරදීය... ‘‘මහණෙනි, මේ ධාතූහු සතරකි. ඒ කවර සතරක්ද? පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුවයි. මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් මේ ධාතු සතරෙහි හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් ඇති සැටියෙන් නොදනිත් ද... (පෙ) ...දනිත් ද... (පෙ) ...තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, එයට පැමිණ වාසය කරති.’’ නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. တတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

10. තෙවන සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၂၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ပထဝီဓာတုံ နပ္ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ… အာပေါဓာတုံ နပ္ပဇာနန္တိ… တေဇောဓာတုံ နပ္ပဇာနန္တိ… ဝါယောဓာတုံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ, န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ’’.

123. සැවැත්නුවරදීය... ‘‘මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් පඨවි ධාතුව නොදනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ හටගැනීම නොදනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ නිරෝධය නොදනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද... (පෙ) ...ආපෝ ධාතුව නොදනිත් ද... තේජෝ ධාතුව නොදනිත් ද... වායෝ ධාතුව නොදනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ හටගැනීම නොදනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ නිරෝධය නොදනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද; මහණෙනි, මා විසින් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ සම්මත නොකෙරෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේ හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, එයට පැමිණ වාසය නොකරති.’’

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ပထဝီဓာတုံ ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ပထဝီဓာတုနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ… ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ…ပေ… အာပေါဓာတုံ ပဇာနန္တိ… တေဇောဓာတုံ ပဇာနန္တိ… ဝါယောဓာတုံ ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုသမုဒယံ ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုနိရောဓံ ပဇာနန္တိ, ဝါယောဓာတုနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနန္တိ, တေ [Pg.386] စ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ; တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ဒသမံ.

‘‘මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් පඨවි ධාතුව දනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ හටගැනීම දනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ නිරෝධය දනිත් ද, පඨවි ධාතුවේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව දනිත් ද... (පෙ) ...ආපෝ ධාතුව දනිත් ද... තේජෝ ධාතුව දනිත් ද... වායෝ ධාතුව දනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ හටගැනීම දනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ නිරෝධය දනිත් ද, වායෝ ධාතුවේ නිරෝධයට පමුණුවන ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙසත් බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙසත් සම්මත කෙරෙති. ඒ ආයුෂ්මත්හු ශ්‍රමණ භාවයේත් බ්‍රාහ්මණ භාවයේත් අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, එයට පැමිණ වාසය කරති.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ.

සතරවන වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

စတဿော ပုဗ္ဗေ အစရိံ, နောစေဒဉ္စ ဒုက္ခေန စ;

အဘိနန္ဒဉ္စ ဥပ္ပာဒေါ, တယော သမဏဗြာဟ္မဏာတိ.

ධාතු සතර, පුබ්බේ, අචරිං, නෝචේදං සහ දුක්ඛ; අභිනන්ද, උප්පාද සහ සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර තුනයි.

ဓာတုသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

ධාතු සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

၄. အနမတဂ္ဂသံယုတ္တံ

4. අනමතග්ග සංයුක්තය

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. පළමුවන වර්ගය

၁. တိဏကဋ္ဌသုတ္တံ

1. තිණකට්ඨ සූත්‍රය

၁၂၄. ဧဝံ [Pg.387] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

124. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවන නම් වූ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වාසය කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘මහණෙනි’’ යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘‘ස්වාමීනි’’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක -

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ယံ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ တံ ဆေတွာ ဧကဇ္ဈံ သံဟရိတွာ စတုရင်္ဂုလံ စတုရင်္ဂုလံ ဃဋိကံ ကတွာ နိက္ခိပေယျ – ‘အယံ မေ မာတာ, တဿာ မေ မာတု အယံ မာတာ’တိ, အပရိယာဒိန္နာဝ ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ မာတုမာတရော အဿု, အထ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘူတံ တိဗ္ဗံ ပစ္စနုဘူတံ ဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ, ကဋသီ ဝဍ္ဎိတာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ပဌမံ.

‘‘මහණෙනි, මේ සංසාරය අගක් මුලක් නොපෙනෙන්නකි (අනමතග්ගය). අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවරක් (ආරම්භයක්) පැන නොපෙනේ. මහණෙනි, යම්සේ පුරුෂයෙක් මේ දඹදිව ඇති යම් තණ, දර, අතු, කොළ ඇද්ද, ඒවා කපා එකට එකතු කර, සතරඟුල් පමණ වූ කැබලිවලට කපා, ‘මේ මාගේ මෑණියන්ය, ඒ මෑණියන්ගේ මෑණියෝ මොවුහුය’ යි පසෙක තබන්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ පුරුෂයාගේ මව්වරුන්ගේ පරම්පරාව නිම නොවේ මය. එහෙත් මේ දඹදිව ඇති තණ, දර, අතු, කොළ ගෙවී අවසන් වන්නේය. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අගක් මුලක් නොපෙනෙන බැවිනි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවරක් පැන නොපෙනේ. මහණෙනි, මෙසේ ඔබ බොහෝ කලක් දුක් වින්දාහුය, දරුණු වේදනා වින්දාහුය, ව්‍යසනයන් අත්විඳිමින් සුසානය (කසළ බිම) වර්ධනය කළාහුය. මහණෙනි, එබැවින් සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, ඉන් මිදීමටත් මෙයම ඉතා ප්‍රමාණවත්ය.’’ පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ပထဝီသုတ္တံ

2. පඨවි සූත්‍රය

၁၂၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဣမံ မဟာပထဝိံ ကောလဋ္ဌိမတ္တံ ကောလဋ္ဌိမတ္တံ မတ္တိကာဂုဠိကံ ကရိတွာ နိက္ခိပေယျ – ‘အယံ မေ ပိတာ, တဿ မေ ပိတု အယံ ပိတာ’တိ, အပရိယာဒိန္နာဝ ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ပိတုပိတရော အဿု, အထာယံ မဟာပထဝီ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ[Pg.388]. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘူတံ တိဗ္ဗံ ပစ္စနုဘူတံ ဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ, ကဋသီ ဝဍ္ဎိတာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

125. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන (අගක් නැති) එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සසර සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර (ආරම්භය) නොපෙනේ. මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් මේ මහා පෘථිවිය සියඹලා ඇට (ප්‍රමාණයේ) මැටි ගුළි බවට පත් කොට, ‘මේ මාගේ පියා ය, මේ මාගේ පියාගේ පියා ය’ යි පවසමින් එකිනෙක තබන්නේ නම්, මහණෙනි, ඒ පුරුෂයාගේ පිය පරම්පරාව අවසන් නොවන්නේ ය; එහෙත් මේ මහා පෘථිවිය ගෙවී අවසන් වන්නේ ය. එයට හේතුව කිමද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සසර සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ. මහණෙනි, මෙසේ ඔබ බොහෝ කලක් තිස්සේ දුක් අනුභව කළහ, දැඩි වේදනා අනුභව කළහ, විපත් අනුභව කළහ, සොහොන් බිම විශාල කළහ. මහණෙනි, එබැවින් සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට ම සුදුසු ය, නොඇලීමට ම සුදුසු ය, ඒවායින් මිදීමට ම සුදුසු ය.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. အဿုသုတ္တံ

3. අස්සු සූත්‍රය

၁၂၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, ယံ ဝါ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ယထာ ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမ, ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယံ နော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ.

126. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සසර සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ. මහණෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නහු ද? ඔබ මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී, අප්‍රියයන් හා එක්වීමෙන් සහ ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬා වැළපෙද්දී ඔබගේ ඇසින් වැගිරුණු කඳුළු ද, සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලය ද යන මෙයින් වඩා වැඩිය යුත්තේ කුමක් ද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය අප තේරුම් ගන්නා පරිදි, මේ දීර්ඝ කාලය පුරා අප සසර සැරිසරද්දී, අප්‍රියයන් හා එක්වීමෙන් සහ ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬා වැළපෙද්දී වැගිරුණු කඳුළු ම වඩා බොහෝ ය; සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලය එතරම් බොහෝ නොවේ.”

‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခဝေ, သာဓု ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ. ဧတဒေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟုတရံ ယံ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတုမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ; တေသံ ဝါ မာတုမရဏံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပိတုမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ …ပေ… ဘာတုမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ… ဘဂိနိမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ… ပုတ္တမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ… ဓီတုမရဏံ ပစ္စနုဘူတံ… ဉာတိဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ… ဘောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ရောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ, တေသံ ဝေါ ရောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ အမနာပသမ္ပယောဂါ မနာပဝိပ္ပယောဂါ ကန္ဒန္တာနံ ရောဒန္တာနံ အဿု ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော [Pg.389] …ပေ… ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. တတိယံ.

“සාදු! සාදු! මහණෙනි, මා දේශනා කළ ධර්මය ඔබ මෙසේ තේරුම් ගැනීම ඉතා යහපත් ය. මහණෙනි, මේ දීර්ඝ කාලය පුරා ඔබ සසර සැරිසරද්දී, අප්‍රියයන් හා එක්වීමෙන් සහ ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬා වැළපෙද්දී වැගිරුණු ඒ කඳුළු ම සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බොහෝ ය. මහණෙනි, ඔබ බොහෝ කලක් මවගේ මරණය අනුභව කළහ; ඒ මවගේ මරණය නිසා හඬා වැළපෙද්දී වැගිරුණු කඳුළු සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බොහෝ ය. මහණෙනි, ඔබ බොහෝ කලක් පියාගේ මරණය අනුභව කළහ ... පෙ ... සහෝදරයාගේ මරණය ... සහෝදරියගේ මරණය ... පුත්‍රයාගේ මරණය ... දියණියගේ මරණය ... නෑයන් විනාශ වීම ... ධන සම්පත් විනාශ වීම අනුභව කළහ. මහණෙනි, ඔබ බොහෝ කලක් රෝගාබාධ නිසා විපත් අනුභව කළහ; ඒ රෝගාබාධ නිසා පීඩා විඳිද්දී, අප්‍රියයන් හා එක්වීමෙන් සහ ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬා වැළපෙද්දී වැගිරුණු කඳුළු සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බොහෝ ය. එයට හේතුව කිමද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන එකකි ... පෙ ... එබැවින් සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට ම සුදුසු ය, නොඇලීමට ම සුදුසු ය, මිදීමට ම සුදුසු ය.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

၄. ခီရသုတ္တံ

4. ඛීර සූත්‍රය

၁၂၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ မာတုထညံ ပီတံ, ယံ ဝါ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ယထာ ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမ, ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယံ နော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ မာတုထညံ ပီတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ.

127. සැවැත් නුවරදී ... “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සසර සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ. මහණෙනි, ඔබ කුමක් සිතන්නහු ද? ඔබ මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී පානය කළ මව්කිරි ද, සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලය ද යන මෙයින් වඩා වැඩිය යුත්තේ කුමක් ද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය අප තේරුම් ගන්නා පරිදි, අප මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී පානය කළ මව්කිරි ම සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බොහෝ ය.”

‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခဝေ, သာဓု ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ. ဧတဒေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟုတရံ ယံ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ မာတုထညံ ပီတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

“සාදු! සාදු! මහණෙනි, මා දේශනා කළ ධර්මය ඔබ මෙසේ තේරුම් ගැනීම ඉතා යහපත් ය. මහණෙනි, ඔබ මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී පානය කළ මව්කිරි ම වඩා බොහෝ ය; සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලය එතරම් බොහෝ නොවේ. එයට හේතුව කිමද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අක් මුල් නොපෙනෙන එකකි ... පෙ ... මිදීමට ම සුදුසු ය.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

၅. ပဗ္ဗတသုတ္တံ

5. පබ්බත සූත්‍රය

၁၂၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… အာရာမေ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကီဝဒီဃော နု ခေါ, ဘန္တေ, ကပ္ပော’’တိ? ‘‘ဒီဃော ခေါ, ဘိက္ခု, ကပ္ပော. သော န သုကရော သင်္ခါတုံ ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ.

128. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනී, කල්පයක් යනු කෙතරම් දීර්ඝ කාලයක්ද?” “මහණ, කල්පය ඉතා දීර්ඝය. එය මෙපමණ වර්ෂ යැයි හෝ, මෙපමණ වර්ෂ සිය ගණනක් යැයි හෝ, මෙපමණ වර්ෂ දහස් ගණනක් යැයි හෝ, මෙපමණ වර්ෂ ලක්ෂ ගණනක් යැයි හෝ ගණනය කර දැක්වීම පහසු නොවේ.”

‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, မဟာသေလော ပဗ္ဗတော ယောဇနံ အာယာမေန ယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန အစ္ဆိန္နော အသုသိရော ဧကဂ္ဃနော. တမေနံ ပုရိသော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ကာသိကေန ဝတ္ထေန [Pg.390] သကိံ သကိံ ပရိမဇ္ဇေယျ. ခိပ္ပတရံ ခေါ သော, ဘိက္ခု, မဟာသေလော ပဗ္ဗတော ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ ကပ္ပော. ဧဝံ ဒီဃော, ဘိက္ခု, ကပ္ပော. ဧဝံ ဒီဃာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, ကပ္ပာနံ နေကော ကပ္ပော သံသိတော, နေကံ ကပ္ပသတံ သံသိတံ, နေကံ ကပ္ပသဟဿံ သံသိတံ, နေကံ ကပ္ပသတသဟဿံ သံသိတံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခု, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ…ပေ… ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခု, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

“ස්වාමීනී, ඒ සඳහා උපමාවක් දැක්විය හැකිද?” “මහණ, දැක්විය හැකියි” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණ, දිගින් යොදුනක් ද, පළලින් යොදුනක් ද, උසින් යොදුනක් ද වූ, සිදුරු රහිත, බෙන (කුහර) රහිත, තනි ඝන කළුගල් පර්වතයක් ඇතැයි සිතන්න. පුරුෂයෙක් වසර සියයකට වරක් කාසී රටෙහි නිපදවූ ඉතා සිනිඳු රෙදි කඩකින් එය එක වරක් පිරිමදියි. මහණ, මේ උත්සාහයෙන් ඒ මහා කළුගල් පර්වතය පවා ගෙවී අවසන් වන්නට පුළුවන. එහෙත් කල්පය අවසන් නොවේ. මහණ, කල්පය එතරම්ම දීර්ඝය. මහණ, මෙතරම් දීර්ඝ වූ කල්පවලින් එක් කල්පයක් පමණක් නොව, කල්ප සිය ගණනක්, දහස් ගණනක්, ලක්ෂ ගණනක් අප සසර සැරිසරා ඇත්තෙමු. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණ, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තකි. පූර්ව කෙළවරක් පැනවිය නොහැක. මහණ, එබැවින් සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, ඉන් මිදීමටත් මෙයම සෑහේ.”

၆. သာသပသုတ္တံ

6. සාසප සූත්‍රය

၁၂၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ…ပေ… ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကီဝဒီဃော, နု ခေါ, ဘန္တေ, ကပ္ပော’’တိ? ‘‘ဒီဃော ခေါ, ဘိက္ခု, ကပ္ပော. သော န သုကရော သင်္ခါတုံ ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဣတိ ဝါ…ပေ… ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’တိ.

129. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනී, කල්පයක් යනු කෙතරම් දීර්ඝ කාලයක්ද?” “මහණ, කල්පය ඉතා දීර්ඝය. එය මෙපමණ වර්ෂ යැයි හෝ... මෙපමණ වර්ෂ ලක්ෂ ගණනක් යැයි හෝ ගණනය කර දැක්වීම පහසු නොවේ.”

‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, အာယသံ နဂရံ ယောဇနံ အာယာမေန ယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန ယောဇနံ ဥဗ္ဗေဓေန, ပုဏ္ဏံ သာသပါနံ ဂုဠိကာဗဒ္ဓံ. တတော ပုရိသော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဧကမေကံ သာသပံ ဥဒ္ဓရေယျ. ခိပ္ပတရံ ခေါ သော, ဘိက္ခု မဟာသာသပရာသိ ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ ကပ္ပော. ဧဝံ ဒီဃော ခေါ, ဘိက္ခု, ကပ္ပော. ဧဝံ ဒီဃာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, ကပ္ပာနံ နေကော ကပ္ပော သံသိတော, နေကံ ကပ္ပသတံ သံသိတံ, နေကံ ကပ္ပသဟဿံ သံသိတံ, နေကံ ကပ္ပသတသဟဿံ သံသိတံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခု, သံသာရော …ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ස්වාමීනී, ඒ සඳහා උපමාවක් දැක්විය හැකිද?” “මහණ, දැක්විය හැකියි” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණ, දිගින් යොදුනක්, පළලින් යොදුනක් සහ උසින් යොදුනක් වූ, අබ ඇටවලින් තදින් පුරවන ලද යකඩින් කළ නගරයක් ඇතැයි සිතන්න. පුරුෂයෙක් වසර සියයකට වරක් ඉන් එක අබ ඇටය බැගින් ඉවතට ගනී. මහණ, මේ උත්සාහයෙන් ඒ මහා අබ ඇට රාශිය ගෙවී අවසන් වන්නට පුළුවන. එහෙත් කල්පය අවසන් නොවේ. මහණ, කල්පය එතරම්ම දීර්ඝය. මහණ, මෙතරම් දීර්ඝ වූ කල්පවලින් එක් කල්පයක් පමණක් නොව, කල්ප සිය ගණනක්, දහස් ගණනක්, ලක්ෂ ගණනක් අප සසර සැරිසරා ඇත්තෙමු. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණ, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තකි... එබැවින් ඉන් මිදීමට මෙයම සෑහේ.”

၇. သာဝကသုတ္တံ

7. සාවක සූත්‍රය

၁၃၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ…ပေ… ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ကီဝဗဟုကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ’’တိ? ‘‘ဗဟုကာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ[Pg.391], ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ. တေ န သုကရာ သင်္ခါတုံ – ‘ဧတ္တကာ ကပ္ပာ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’’တိ.

130. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ... එකත්පස්ව හුන් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ: “ස්වාමීනී, අතීතයට එක්වී ගෙවීගිය කල්ප ප්‍රමාණය කෙතරම් අධිකද?” “මහණෙනි, අතීතයට එක් වූ ගෙවී ගිය කල්ප ප්‍රමාණය ඉතා අධිකය. එය මෙපමණ කල්ප ගණනක් යැයි හෝ, කල්ප සිය ගණනක් යැයි හෝ, කල්ප දහස් ගණනක් යැයි හෝ, කල්ප ලක්ෂ ගණනක් යැයි හෝ ගණනය කර දැක්වීම පහසු නොවේ.”

‘‘သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘ဣဓဿု, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော သာဝကာ ဝဿသတာယုကာ ဝဿသတဇီဝိနော. တေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကပ္ပသတသဟဿံ ကပ္ပသတသဟဿံ အနုဿရေယျုံ. အနနုဿရိတာဝ ဘိက္ခဝေ, တေဟိ ကပ္ပာ အဿု, အထ ခေါ တေ စတ္တာရော သာဝကာ ဝဿသတာယုကာ ဝဿသတဇီဝိနော ဝဿသတဿ အစ္စယေန ကာလံ ကရေယျုံ. ဧဝံ ဗဟုကာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ. တေ န သုကရာ သင်္ခါတုံ – ‘ဧတ္တကာ ကပ္ပာ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. သတ္တမံ.

“ස්වාමීනී, ඒ සඳහා උපමාවක් දැක්විය හැකිද?” “මහණෙනි, දැක්විය හැකියි” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “මහණෙනි, වසර සියයක් ආයුෂ ඇති, වසර සියයක් ජීවත් වන මාගේ ශ්‍රාවකයන් සිව්දෙනෙකු මෙහි සිටිනවා යැයි සිතන්න. ඔවුන් දිනපතා කල්ප ලක්ෂය බැගින් අතීත කල්ප සිහිපත් කරති. මහණෙනි, වසර සියයක් අවසානයේ ඔවුන් මිය ගියත්, ඔවුන්ට සිහිපත් කර අවසන් කළ නොහැකි තවත් කල්ප ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වනු ඇත. මහණෙනි, අතීතයට එක් වූ කල්ප ප්‍රමාණය එතරම්ම අධිකය. එය ගණනය කිරීම පහසු නැත. ඒ කවර හෙයින්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තකි... එබැවින් ඉන් මිදීමට මෙයම සෑහේ.”

၈. ဂင်္ဂါသုတ္တံ

8. ගංගා සූත්‍රය

၁၃၁. ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကီဝဗဟုကာ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ’’တိ? ‘‘ဗဟုကာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ. တေ န သုကရာ သင်္ခါတုံ – ‘ဧတ္တကာ ကပ္ပာ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’’’တိ.

131. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ගෙවී ගිය, ඉක්ම ගිය කල්පයෝ කෙතරම් බොහෝ වෙත්ද?” “බ්‍රාහ්මණය, ගෙවී ගිය, ඉක්ම ගිය කල්පයෝ ඉතා බොහෝ වෙති. ඒවා ‘මෙපමණ කල්ප සංඛ්‍යාවකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ කල්ප සිය ගණනකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ කල්ප දහස් ගණනකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ කල්ප ලක්ෂ ගණනකැයි’ හෝ ගණනය කිරීම පහසු නොවේ.”

‘‘သက္ကာ ပန, ဘော ဂေါတမ, ဥပမံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကာ, ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ယတော စာယံ ဂင်္ဂါ နဒီ ပဘဝတိ ယတ္ထ စ မဟာသမုဒ္ဒံ အပ္ပေတိ, ယာ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဝါလိကာ သာ န သုကရာ သင်္ခါတုံ – ‘ဧတ္တကာ ဝါလိကာ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝါလိကသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝါလိကသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ဝါလိကသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’တိ. တတော ဗဟုတရာ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ကပ္ပာ အဗ္ဘတီတာ အတိက္ကန္တာ. တေ န သုကရာ သင်္ခါတုံ – ‘ဧတ္တကာ ကပ္ပာ ဣတိ [Pg.392] ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ, ဧတ္တကာနိ ကပ္ပသတသဟဿာနိ ဣတိ ဝါ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဗြာဟ္မဏ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘူတံ တိဗ္ဗံ ပစ္စနုဘူတံ ဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ, ကဋသီ ဝဍ္ဎိတာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဗြာဟ္မဏ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඒ සඳහා උපමාවක් දැක්විය හැකිද?” “බ්‍රාහ්මණය, දැක්විය හැකිය”යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. “බ්‍රාහ්මණය, මේ ගංගා නදිය යම් තැනකින් උපත ලබන්නේද, යම් තැනකින් මහා සාගරයට ගලා බසින්නේද, ඒ අතරතුර ඇති වැලි ප්‍රමාණය ‘මෙපමණ වැලි සංඛ්‍යාවකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ වැලි සිය ගණනකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ වැලි දහස් ගණනකැයි’ හෝ, ‘මෙපමණ වැලි ලක්ෂ ගණනකැයි’ හෝ ගණනය කිරීම පහසු නොවේ. බ්‍රාහ්මණය, ගෙවී ගිය, ඉක්ම ගිය කල්පයෝ ඒ වැලි ප්‍රමාණයටත් වඩා බොහෝ වෙති. ඒවා මෙපමණ කල්ප සංඛ්‍යාවකැයි හෝ, මෙපමණ කල්ප සිය ගණනකැයි හෝ, මෙපමණ කල්ප දහස් ගණනකැයි හෝ, මෙපමණ කල්ප ලක්ෂ ගණනකැයි හෝ ගණනය කිරීම පහසු නොවේ. ඒ මක්නිසාද? බ්‍රාහ්මණය, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තේය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දුවන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ. බ්‍රාහ්මණය, මෙසේ දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ඔබ දුක් වින්දෙහිය, දැඩි පීඩා වින්දෙහිය, විපත් වින්දෙහිය, සොහොන් පිටි වර්ධනය කළෙහිය. බ්‍රාහ්මණය, සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, මිදීමටත් මෙයම ඉතා සෑහෙන්නේය.”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ... භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဒဏ္ဍသုတ္တံ

9. දණ්ඩ සූත්‍රය

၁၃၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဏ္ဍော ဥပရိဝေဟာသံ ခိတ္တော သကိမ္ပိ မူလေန နိပတတိ, သကိမ္ပိ မဇ္ဈေန နိပတတိ, သကိမ္ပိ အန္တေန နိပတတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ သတ္တာ တဏှာသံယောဇနာ သန္ဓာဝန္တာ သံသရန္တာ သကိမ္ပိ အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂစ္ဆန္တိ, သကိမ္ပိ ပရသ္မာ လောကာ ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. နဝမံ.

132. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තේය. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දුවන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පූර්ව කෙළවර නොපෙනේ. මහණෙනි, අහසට දමන ලද දණ්ඩක් යම් සේ එක් වරක් මුලින් වැටෙන්නේද, එක් වරක් මැදින් වැටෙන්නේද, එක් වරක් අගින් වැටෙන්නේද; මහණෙනි, එලෙසම අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දුවන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයෝ එක් වරක් මේ ලෝකයෙන් පරලොවට යති, එක් වරක් පරලොව සිට මේ ලෝකයට එති. ඒ මක්නිසාද? මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තේය... මිදීමට මෙයම ඉතා සෑහෙන්නේය.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ပုဂ္ဂလသုတ္တံ

10. පුග්ගල සූත්‍රය

၁၃၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

133. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ගිජුකුළු පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි”යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “වහන්ස”යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… ဧကပုဂ္ဂလဿ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပံ သန္ဓာဝတော သံသရတော သိယာ ဧဝံ မဟာ အဋ္ဌိကင်္ကလော အဋ္ဌိပုဉ္ဇော အဋ္ဌိရာသိ ယထာယံ ဝေပုလ္လော ပဗ္ဗတော, သစေ သံဟာရကော အဿ, သမ္ဘတဉ္စ န ဝိနဿေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ.

“මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තේය... මහණෙනි, එක් කල්පයක් පුරා සංසාරයේ සැරිසරන එක් පුද්ගලයෙකුගේ යම් ඇට සැකිල්ලක්, ඇට ගොඩක්, ඇට රැසක් ඇත්ද, එය මේ වේපුල්ල පර්වතය තරම් මහත් වන්නේය. ඒ රැස් කරන්නෙකු සිටියේ නම් සහ එසේ රැස් කරන ලද ඇට විනාශ නොවී තිබුණේ නම්ය. ඒ මක්නිසාද? මහණෙනි, මේ සංසාරය නොපෙනෙන ආරම්භයක් ඇත්තේය... මිදීමට මෙයම ඉතා සෑහෙන්නේය.”

ဣဒမဝေါစ [Pg.393] ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන් පසුව මෙයද වදාළ සේක:

‘‘ဧကဿေကေန ကပ္ပေန, ပုဂ္ဂလဿဋ္ဌိသဉ္စယော;

သိယာ ပဗ္ဗတသမော ရာသိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ.

“එක් පුද්ගලයෙකු එක් කල්පයකදී රැස් කළ ඇට සමූහය, පර්වතයකට සමාන රැසක් වන්නේයැයි මහේසී වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වදාළ සේක.”

‘‘သော ခေါ ပနာယံ အက္ခာတော, ဝေပုလ္လော ပဗ္ဗတော မဟာ;

ဥတ္တရော ဂိဇ္ဈကူဋဿ, မဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇေ.

“මගධ දේශයේ කඳු වළල්ලෙන් වට වූ රජගහනුවර ගිජුකුළු පර්වතයට උතුරින් පිහිටි, මහා පර්වතයක් වූ මේ වේපුල්ල පර්වතය ඒ ඇට රැසට සමාන යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘ယတော စ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ;

ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ;

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

“යම් කලක පටන් (පුද්ගලයෙකු) නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දුකත්, දුකේ හටගැනීමත්, දුක ඉක්මවා යාමත් (නිවන), දුක සංසිඳුවන මඟට පමුණුවන ආර්ය වූ අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් යන මේ ආර්ය සත්‍යයන් දකින්නේද,”

‘‘သ သတ္တက္ခတ္တုံပရမံ, သန္ဓာဝိတွာန ပုဂ္ဂလော;

ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတိ, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယာ’’တိ. ဒသမံ;

“එම පුද්ගලයා උපරිම වශයෙන් සත් වතාවක් (සංසාරයේ) සැරිසරා, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීමෙන් දුකේ කෙළවර කරන්නේය.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

පළමුවැනි වර්ගය නිමවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

တိဏကဋ္ဌဉ္စ ပထဝီ, အဿု ခီရဉ္စ ပဗ္ဗတံ;

သာသပါ သာဝကာ ဂင်္ဂါ, ဒဏ္ဍော စ ပုဂ္ဂလေန စာတိ.

තිණකට්‍ඨ, පඨවි, අස්සු, ඛීර, පබ්බත, සාසප, සාවක, ගංගා, දණ්ඩ සහ පුග්ගල යන සූත්‍ර (මෙම වර්ගයේ අන්තර්ගත වේ).

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. දෙවැනි වර්ගය

၁. ဒုဂ္ဂတသုတ္တံ

1. දුග්ගත සූත්‍රය

၁၃၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခု အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဿေယျာထ ဒုဂ္ဂတံ ဒုရူပေတံ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘အမှေဟိပိ ဧဝရူပံ ပစ္စနုဘူတံ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု…ပေ… ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ပဌမံ.

134. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “පින්වතුන් වහන්සැ” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, මේ සංසාරය වනාහි නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, මේ භවයෙන් ඒ භවයට දුවන්නා වූ ද සැරිසරන්නා වූ ද සත්ත්වයන්ගේ පෙර කෙළවර (ආරම්භය) නොපෙනෙයි. මහණෙනි, යම් දුකට පත්, අන්ත අසරණ වූ තැනැත්තෙකු දුටුවහොත් ‘අපි ද මේ දීර්ඝ කාලය පුරා මෙබඳු දුක් අනුභව කළෙමු’ යි මෙහිදී නිගමනය කළ යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය වනාහි නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. ...පෙ... මහණෙනි, සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කළකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, එයින් මිදීමටත් මෙයම ඉතා සුදුසුය.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. သုခိတသုတ္တံ

2. සුඛිත සූත්‍රය

၁၃၅. သာဝတ္ထိယံ [Pg.394] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဿေယျာထ သုခိတံ သုသဇ္ဇိတံ, နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ – ‘အမှေဟိပိ ဧဝရူပံ ပစ္စနုဘူတံ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ဒုတိယံ.

135. සැවැත් නුවර දී ය... මහණෙනි, මේ සංසාරය නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. ...පෙ... මහණෙනි, සැපවත් වූ, මනා ලෙස සැරසුණු යම් පුද්ගලයෙකු දුටුවහොත්, ‘අපි ද මේ දීර්ඝ කාලය පුරා මෙබඳු සැප සම්පත් අනුභව කළෙමු’ යි මෙහිදී නිගමනය කළ යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය වනාහි නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. පෙර කෙළවර නොපෙනෙයි. ...පෙ... එයින් මිදීමට මෙයම ඉතා සුදුසුය. දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. တိံသမတ္တသုတ္တံ

3. තිංසමත්ත සූත්‍රය

၁၃၆. ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ တိံသမတ္တာ ပါဝေယျကာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေ အာရညိကာ သဗ္ဗေ ပိဏ္ဍပါတိကာ သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာ သဗ္ဗေ တေစီဝရိကာ သဗ္ဗေ သသံယောဇနာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ခေါ တိံသမတ္တာ ပါဝေယျကာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေ အာရညိကာ သဗ္ဗေ ပိဏ္ဍပါတိကာ သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာ သဗ္ဗေ တေစီဝရိကာ သဗ္ဗေ သသံယောဇနာ. ယံနူနာဟံ ဣမေသံ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေယျံ ယထာ နေသံ ဣမသ္မိံယေဝ အာသနေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စေယျု’’န္တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

136. රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි පාවා නුවර වැසි භික්ෂූන් වහන්සේලා තිස් නමක් පමණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. උන්වහන්සේලා සියලු දෙනා ම ආරණ්‍යක (වනවාසී) ය, සියල්ලෝ ම පිණ්ඩපාතික ය, සියල්ලෝ ම පාංශුකූලික ය, සියල්ලෝ ම තේචීවරික (තුන් සිවුරු දරන්නෝ) ය. එසේම ඒ සියලු දෙනාම තවමත් සංයෝජන සහිත ව සිටින්නෝ ය. උන්වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය: “පාවා නුවර වැසි මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා තිස් නම ම වනවාසී ය, පිණ්ඩපාතික ය, පාංශුකූලික ය, තේචීවරික ය, එහෙත් තවමත් සංයෝජන සහිත ය. මම මොවුන්ට යම් අයුරකින් ධර්මය දේශනා කරන්නෙම් නම්, මොවුන් මේ අසුන්වල ම හිඳ උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් සිත් මිදෙන්නේ නම් මැනවි.” ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “පින්වතුන් වහන්සැ” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယံ ဝါ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, ယံ ဝါ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ယထာ ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမ, ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ, ယံ နော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒက’’န္တိ.

“මහණෙනි, මේ සංසාරය වනාහි නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, සසර සැරිසරන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පෙර කෙළවර නොපෙනෙයි. මහණෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේ ද? මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරන විට හිස සිඳ දැමීම නිසා ඔබගෙන් ගලා ගිය රුධිරය ද වඩා වැඩි, එසේත් නැතිනම් සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලය ද වඩා වැඩි?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය අප තේරුම් ගන්නා අන්දමට, මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී හිස සිඳ දැමීම නිසා අපගෙන් ගලා ගිය රුධිරය ම සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බෙහෙවින් ම වැඩිය.”

‘‘သာဓု သာဓု, ဘိက္ခဝေ, သာဓု ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ. ဧတဒေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဗဟုတရံ, ယံ ဝေါ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု [Pg.395] ဥဒကံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဂုန္နံ သတံ ဂေါဘူတာနံ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟိံသာနံ သတံ မဟိံသဘူတာနံ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ …ပေ… ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥရဗ္ဘာနံ သတံ ဥရဗ္ဘဘူတာနံ…ပေ… အဇာနံ သတံ အဇဘူတာနံ… မိဂါနံ သတံ မိဂဘူတာနံ… ကုက္ကုဋာနံ သတံ ကုက္ကုဋဘူတာနံ… သူကရာနံ သတံ သူကရဘူတာနံ… ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, စောရာ ဂါမဃာတာတိ ဂဟေတွာ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, စောရာ ပါရိပန္ထိကာတိ ဂဟေတွာ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ. ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, စောရာ ပါရဒါရိကာတိ ဂဟေတွာ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဿန္နံ ပဂ္ဃရိတံ, န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ.

“සාදු සාදු මහණෙනි! මහණෙනි, මා දේශනා කළ ධර්මය ඔබ මැනවින් වටහාගෙන ඇත. මහණෙනි, මේ දීර්ඝ කාලය පුරා සසර සැරිසරද්දී හිස සිඳ දැමීම නිසා ඔබගෙන් ගලා ගිය රුධිරය ම සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා වැඩිය. මහණෙනි, ඔබ බොහෝ කලක් ගවයන් ව ඉපදී සිටියහ. ගවයන් ව සිටියදී හිස සිඳ දැමූ විට ගලා ගිය රුධිරය සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා වැඩිය. බොහෝ කලක් මීහරකුන් ව ඉපදී සිටියහ... බොහෝ කලක් බැටළුවන් ව... එළුවන් ව... මුවන් ව... කුකුළන් ව... ඌරන් ව ඉපදී සිටියහ. මහණෙනි, බොහෝ කලක් ඔබව ‘ගම් කොල්ලකෑ සොරුන්’ යැයි අල්ලාගෙන හිස සිඳ දැමූ විට ගලා ගිය රුධිරය ද වැඩිය. බොහෝ කලක් ඔබව ‘මංපහරන සොරුන්’ යැයි අල්ලාගෙන හිස සිඳ දැමූ විට ගලා ගිය රුධිරය ද වැඩිය. බොහෝ කලක් ඔබව ‘පරදාර සේවනයේ යෙදුණු සොරුන්’ යැයි අල්ලාගෙන හිස සිඳ දැමූ විට ගලා ගිය රුධිරය ද වැඩිය. එය සතර මහා සමුද්‍රයේ ජලයට වඩා බොහෝ ය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය වනාහි නොදන්නා කෙළවරක් ඇත්තකි. ...පෙ... එයින් මිදීමට මෙයම ඉතා සුදුසුය.”

‘‘ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ တိံသမတ္တာနံ ပါဝေယျကာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူ’’တိ. တတိယံ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන් වූහ. මෙම ධර්ම විවරණය දේශනා කරන කල්හි පාවා නුවර වැසි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා තිස් නමගේ ම සිත් උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. තෙවැනි සූත්‍රයයි.

၄. မာတုသုတ္တံ

4. මාතු සූත්‍රය

၁၃၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော နမာတာဘူတပုဗ္ဗော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

137. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. ... මහණෙනි, මේ දීර්ඝ කාලය මුළුල්ලේ මවක නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. ... (මේ සංස්කාරයන්ගෙන්) මිදීමම සුදුසුය.” සතරවැනි සූත්‍රයයි.

၅. ပိတုသုတ္တံ

5. පිතෘ සූත්‍රය

၁၃၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော…ပေ… န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော နပိတာဘူတပုဗ္ဗော …ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

138. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. ... මහණෙනි, පියෙකු නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. ... මිදීමම සුදුසුය.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

၆. ဘာတုသုတ္တံ

6. භාතෘ සූත්‍රය

၁၃၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော နဘာတာဘူတပုဗ္ဗော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

139. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, සහෝදරයෙකු නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. ... මිදීමම සුදුසුය.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

၇. ဘဂိနိသုတ္တံ

7. භගිනී සූත්‍රය

၁၄၀. သာဝတ္ထိယံ [Pg.396] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော နဘဂိနိဘူတပုဗ္ဗော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. သတ္တမံ.

140. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, සහෝදරියක නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. ... මිදීමම සුදුසුය.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. ပုတ္တသုတ္တံ

8. පුත්‍ර සූත්‍රය

၁၄၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော နပုတ္တဘူတပုဗ္ဗော…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

141. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, පුතෙකු නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. ... මිදීමම සුදුසුය.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဓီတုသုတ္တံ

9. ධීතෘ සූත්‍රය

၁၄၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. န သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော သုလဘရူပေါ ယော န ဓီတာဘူတပုဗ္ဗော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ. တံ ကိဿ ဟေတု? အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘူတံ တိဗ္ဗံ ပစ္စနုဘူတံ ဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ, ကဋသီ ဝဍ္ဎိတာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ. နဝမံ.

142. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට සැරිසරන සත්වයන්ගේ මුල් කෙළවරක් නොපෙනේ. මහණෙනි, මේ දීර්ඝ කාලය මුළුල්ලේ දියණියක නොවූ කිසිදු සත්වයෙකු සොයා ගැනීම පහසු නැත. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට සැරිසරන සත්වයන්ගේ මුල් කෙළවරක් නොපෙනේ. මහණෙනි, මෙලෙස ඔබ බොහෝ කාලයක් තිස්සේ දුක් වින්දාහ, දැඩි වේදනා වින්දාහ, විපත් වින්දාහ, සොහොන් බිම වැඩිකළාහ. මහණෙනි, සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කළකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, ඉන් මිදීමටත් මෙයම සුදුසු කාලයයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

၁၀. ဝေပုလ္လပဗ္ဗတသုတ္တံ

10. වේපුල්ලපබ්බත සූත්‍රය

၁၄၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

143. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. “ස්වාමීනී” යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ ဝေပုလ္လဿ ပဗ္ဗတဿ ‘ပါစီနဝံသော’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန မနုဿာနံ ‘တိဝရာ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. တိဝရာနံ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာနံ စတ္တာရီသ ဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ. တိဝရာ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ ပါစီနဝံသံ ပဗ္ဗတံ စတူဟေန အာရောဟန္တိ, စတူဟေန ဩရောဟန္တိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ[Pg.397], သမယေန ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ. ကကုသန္ဓဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝိဓုရသဉ္ဇီဝံ နာမ သာဝကယုဂံ အဟောသိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂံ. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, သာ စေဝိမဿ ပဗ္ဗတဿ သမညာ အန္တရဟိတာ, တေ စ မနုဿာ ကာလင်္ကတာ, သော စ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အဒ္ဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“මහණෙනි, මේ සංසාරය අක්මුල් නොපෙනෙන එකකි. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට සැරිසරන සත්වයන්ගේ මුල් කෙළවරක් නොපෙනේ. මහණෙනි, අතීතයේදී මේ වේපුල්ල පර්වතයට ‘පාචීනවංස’ යන නම තිබුණි. මහණෙනි, එකල මනුෂ්‍යයෝ ‘තිවරා’ නමින් හැඳින්වුණහ. මහණෙනි, තිවරා මනුෂ්‍යයන්ගේ ආයු කාලය අවුරුදු හතළිස් දහසක් විය. මහණෙනි, තිවරා මනුෂ්‍යයෝ පාචීනවංස පර්වතයට නැගීමට දින හතරක් ද බැසීමට දින හතරක් ද ගත්හ. මහණෙනි, එකල අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. මහණෙනි, අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට විධුර සහ සංජීව නමින් අග්‍ර ශ්‍රාවක යුගලයක් සිටියහ. මහණෙනි, බලන්න, ඒ පර්වතයේ ඒ නාමය අතුරුදන් විය, ඒ මනුෂ්‍යයෝ ද මියගියහ, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද පිරිනිවන් පෑ සේක. මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අනිත්‍යයහ, සංස්කාරයෝ මෙසේ ස්ථිර නැත, සංස්කාරයෝ මෙසේ සහනයක් නැත්තාහ. මහණෙනි, සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කළකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, ඉන් මිදීමටත් මෙයම සුදුසු කාලයයි.

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ ဝေပုလ္လဿ ပဗ္ဗတဿ ‘ဝင်္ကကော’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန မနုဿာနံ ‘ရောဟိတဿာ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. ရောဟိတဿာနံ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာနံ တိံသဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ. ရောဟိတဿာ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ ဝင်္ကကံ ပဗ္ဗတံ တီဟေန အာရောဟန္တိ, တီဟေန ဩရောဟန္တိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန ကောဏာဂမနော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ. ကောဏာဂမနဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘိယျောသုတ္တရံ နာမ သာဝကယုဂံ အဟောသိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂံ. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, သာ စေဝိမဿ ပဗ္ဗတဿ သမညာ အန္တရဟိတာ, တေ စ မနုဿာ ကာလင်္ကတာ, သော စ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“මහණෙනි, අතීතයේදී මේ වේපුල්ල පර්වතයට ‘වංකක’ යන නම තිබුණි. මහණෙනි, එකල මනුෂ්‍යයෝ ‘රෝහිතස්සා’ නමින් හැඳින්වුණහ. මහණෙනි, රෝහිතස්සා මනුෂ්‍යයන්ගේ ආයු කාලය අවුරුදු තිස් දහසක් විය. මහණෙනි, රෝහිතස්සා මනුෂ්‍යයෝ වංකක පර්වතයට නැගීමට දින තුනක් ද බැසීමට දින තුනක් ද ගත්හ. මහණෙනි, එකල අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කෝණාගමන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. මහණෙනි, අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කෝණාගමන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට භිය්‍යෝස සහ උත්තර නමින් අග්‍ර ශ්‍රාවක යුගලයක් සිටියහ. මහණෙනි, බලන්න, ඒ පර්වතයේ ඒ නාමය අතුරුදන් විය, ඒ මනුෂ්‍යයෝ ද මියගියහ, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද පිරිනිවන් පෑ සේක. මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අනිත්‍යයහ... (පෙ...) ඉන් මිදීමට මෙයම සුදුසු කාලයයි.”

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ ဝေပုလ္လဿ ပဗ္ဗတဿ ‘သုပဿော’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန မနုဿာနံ ‘သုပ္ပိယာ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. သုပ္ပိယာနံ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာနံ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ. သုပ္ပိယာ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ သုပဿံ ပဗ္ဗတံ ဒွီဟေန အာရောဟန္တိ, ဒွီဟေန ဩရောဟန္တိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန ကဿပေါ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတိ. ကဿပဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တိဿဘာရဒွါဇံ နာမ သာဝကယုဂံ အဟောသိ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂံ. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, သာ စေဝိမဿ ပဗ္ဗတဿ သမညာ အန္တရဟိတာ, တေ စ မနုဿာ ကာလင်္ကတာ, သော စ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အဒ္ဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“මහණෙනි, අතීතයේ මේ වේපුල්ල පර්වතයට ‘සුපස්ස’ යනුවෙන් නමක් තිබුණි. මහණෙනි, ඒ කාලයේ මිනිසුන් ‘සුප්පිය’ යන නමින් හැඳින්විණි. මහණෙනි, සුප්පිය මිනිසුන්ගේ ආයු කාලය අවුරුදු විසිදහසක් විය. මහණෙනි, සුප්පිය මිනිස්සු සුපස්ස පර්වතය තරණය කිරීමට දින දෙකක් ද, ඉන් බැසීමට දින දෙකක් ද ගත්හ. මහණෙනි, ඒ කාලයේ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී සිටියහ. මහණෙනි, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට තිස්ස සහ භාරද්වාජ යනුවෙන් උතුම් වූ අග්‍රශ්‍රාවක යුගලයක් සිටියහ. මහණෙනි, බලන්න, ඒ පර්වතයේ ඒ නම අතුරුදන් විය, ඒ මිනිස්සු ද මිය ගියහ, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද පිරිනිවන් පෑහ. මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අනිත්‍යයහ; මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අස්ථිරයහ...පෙ... එයින් නිදහස් වීමට මෙයම සුදුසුය.”

‘‘ဧတရဟိ [Pg.398] ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ ဝေပုလ္လဿ ပဗ္ဗတဿ ‘ဝေပုလ္လော’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. ဧတရဟိ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ မနုဿာနံ ‘မာဂဓကာ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ. မာဂဓကာနံ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာနံ အပ္ပကံ အာယုပ္ပမာဏံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ; ယော စိရံ ဇီဝတိ သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော. မာဂဓကာ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ ဝေပုလ္လံ ပဗ္ဗတံ မုဟုတ္တေန အာရောဟန္တိ မုဟုတ္တေန ဩရောဟန္တိ. ဧတရဟိ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော. မယှံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနံ နာမ သာဝကယုဂံ အဂ္ဂံ ဘဒ္ဒယုဂံ. ဘဝိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, သော သမယော ယာ အယဉ္စေဝိမဿ ပဗ္ဗတဿ သမညာ အန္တရဓာယိဿတိ, ဣမေ စ မနုဿာ ကာလံ ကရိဿန္တိ, အဟဉ္စ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အဒ္ဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိ.

“මහණෙනි, දැන් මේ වේපුල්ල පර්වතයට ‘වේපුල්ල’ යනුවෙන් නම ලැබී ඇත. මහණෙනි, දැන් මේ මිනිසුන් ‘මාගධක’ යන නමින් හැඳින්වේ. මහණෙනි, මාගධක මිනිසුන්ගේ ආයු කාලය ඉතා අල්පය, ස්වල්පය, වේගයෙන් ගෙවී යන්නකි. යමෙක් බොහෝ කල් ජීවත් වේ නම් ඔහු අවුරුදු සියයක් හෝ ඊට මදක් වැඩි කාලයක් ජීවත් වේ. මහණෙනි, මාගධක මිනිස්සු වේපුල්ල පර්වතය මොහොතකින් තරණය කරති, මොහොතකින් බසිති. මහණෙනි, දැන් මම අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධව ලොව පහළ වී සිටිමි. මහණෙනි, මට සාරිපුත්ත සහ මොග්ගල්ලාන යනුවෙන් උතුම් වූ අග්‍රශ්‍රාවක යුගලයක් සිටිති. මහණෙනි, මේ පර්වතයේ මේ නම අතුරුදන් වන, මේ මිනිසුන් මිය යන, මම ද පිරිනිවන් පාන කාලයක් පැමිණෙනු ඇත. මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අනිත්‍යයහ; මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ අස්ථිරයහ; මහණෙනි, සංස්කාරයෝ මෙසේ සැනසීමක් නැත්තාහ. මහණෙනි, සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමටත්, නොඇලීමටත්, එයින් මිදීමටත් මෙයම සුදුසුය.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙය ද වදාළ සේක:

‘‘ပါစီနဝံသော တိဝရာနံ, ရောဟိတဿာန ဝင်္ကကော;

သုပ္ပိယာနံ သုပဿောတိ, မာဂဓာနဉ္စ ဝေပုလ္လော.

“තිවර ජනයාගේ කාලයේ ‘පාචීනවංස’ නම ද, රෝහිතස්ස ජනයාගේ කාලයේ ‘වංකක’ නම ද, සුප්පිය ජනයාගේ කාලයේ ‘සුපස්ස’ නම ද විය. දැන් මාගධක ජනයාගේ කාලයේ එය ‘වේපුල්ල’ නමින් හැඳින්වේ.”

‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော;

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိ. ဒသမံ;

“සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ, ඉපදීම හා විනාශ වීම ස්වභාව කොට ඇත්තාහ. ඉපිද නිරුද්ධ වෙති. ඔවුන්ගේ සංසිඳීම (නිවන) සැපයකි.” දසවැනි (වේපුල්ලපබ්බත) සූත්‍රයයි.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

දෙවැනි වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ဒုဂ္ဂတံ သုခိတဉ္စေဝ, တိံသ မာတာပိတေန စ;

ဘာတာ ဘဂိနီ ပုတ္တော စ, ဓီတာ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတံ.

දුග්ගත, සුඛිත, තිංස, මාතා, පිතා, භාතා, භගිනී, පුත්ත, ධීතා සහ වේපුල්ලපබ්බත සූත්‍රයයි.

အနမတဂ္ဂသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

අනමතග්ග සංයුත්තය නිමාවිය.

၅. ကဿပသံယုတ္တံ

5. කාශ්‍යප සංයුත්තය

၁. သန္တုဋ္ဌသုတ္တံ

1. සන්තුට්ඨ සූත්‍රය

၁၄၄. သာဝတ္ထိယံ [Pg.399] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သန္တုဋ္ဌာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပေါ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ; န စ စီဝရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ စီဝရံ န ပရိတဿတိ; လဒ္ဓါ စ စီဝရံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ’’.

144. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන ලදී...පෙ... “මහණෙනි, මේ කාශ්‍යප (තෙරුන්) ලද පමණ වූ ඕනෑම සිවුරකින් සතුටු වෙයි. ලද පමණ වූ සිවුරකින් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරයි. සිවුරක් ලබා ගැනීම උදෙසා අයුතු වූ නුසුදුසු සෙවීම් නොකරයි. සිවුරක් නොලැබුණත් ඒ ගැන තැති නොගනියි. සිවුරක් ලැබුණත් එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමකින් තොරව, එහි ඇති දොස් දකිමින්, එයින් මිදීමේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි.”

‘‘သန္တုဋ္ဌာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပေါ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, ဣတရီတရပိဏ္ဍပါတသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ; န စ ပိဏ္ဍပါတဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ န ပရိတဿတိ; လဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ.

“මහණෙනි, මේ කාශ්‍යප ලද පමණ වූ ඕනෑම පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වෙයි. ලද පමණ වූ පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරයි. පිණ්ඩපාතය ලබා ගැනීම උදෙසා අයුතු වූ නුසුදුසු සෙවීම් නොකරයි. පිණ්ඩපාතය නොලැබුණත් ඒ ගැන තැති නොගනියි. පිණ්ඩපාතය ලැබුණත් එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමකින් තොරව, එහි ඇති දොස් දකිමින්, එයින් මිදීමේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි.”

‘‘သန္တုဋ္ဌာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပေါ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, ဣတရီတရသေနာသနသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ; န စ သေနာသနဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ သေနာသနံ န ပရိတဿတိ; လဒ္ဓါ စ သေနာသနံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ.

“මහණෙනි, මේ කාශ්‍යප ලද පමණ වූ ඕනෑම සෙනාසනයකින් සතුටු වෙයි. ලද පමණ වූ සෙනාසනයෙන් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරයි. සෙනාසනයක් ලබා ගැනීම උදෙසා අයුතු වූ නුසුදුසු සෙවීම් නොකරයි. සෙනාසනයක් නොලැබුණත් ඒ ගැන තැති නොගනියි. සෙනාසනයක් ලැබුණත් එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමකින් තොරව, එහි ඇති දොස් දකිමින්, එයින් මිදීමේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි.”

‘‘သန္တုဋ္ဌာယံ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပေါ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, ဣတရီတရဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ; န စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇတိ; အလဒ္ဓါ စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ န ပရိတဿတိ; လဒ္ဓါ စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အဂဓိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈာပန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ.

“මහණෙනි, මේ කාශ්‍යප ලද පමණ වූ ඕනෑම ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වෙයි. ලද පමණ වූ බෙහෙත් පිරිකරෙන් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරයි. බෙහෙත් පිරිකර ලබා ගැනීම උදෙසා අයුතු වූ නුසුදුසු සෙවීම් නොකරයි. බෙහෙත් පිරිකර නොලැබුණත් ඒ ගැන තැති නොගනියි. බෙහෙත් පිරිකර ලැබුණත් එහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, බැඳීමකින් තොරව, එහි ඇති දොස් දකිමින්, එයින් මිදීමේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි.”

‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သန္တုဋ္ဌာ ဘဝိဿာမ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော; န စ စီဝရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိဿာမ; အလဒ္ဓါ စ စီဝရံ န စ ပရိတဿိဿာမ; လဒ္ဓါ စ စီဝရံ အဂဓိတာ အမုစ္ဆိတာ အနဇ္ဈာပန္နာ အာဒီနဝဒဿာဝိနော နိဿရဏပညာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမ’’’. (ဧဝံ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ).

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිදී ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය - ‘අපි ලැබෙන ඕනෑම සිවුරකින් සතුටු වන්නෙමු, එසේම ලැබෙන ඕනෑම සිවුරකින් සතුටු වීමේ ගුණය පවසන්නෙමු; සිවුරක් ලබාගැනීම පිණිස නුසුදුසු වූ අයුතු සෙවීම්වලට (අනේසනාවන්ට) නොපැමිණෙන්නෙමු; සිවුරක් නොලැබුණු කල ඒ ගැන තැති නොගන්නෙමු (කනස්සලු නොවන්නෙමු); සිවුරක් ලැබුණු කලද ඒ කෙරෙහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, දැඩිව බැඳී නොසිට, එහි ආදීනව දකිමින් සහ ඉන් නික්මීමේ ප්‍රඥාව ඇතිව පරිභෝජනය කරන්නෙමු’ කියායි. (මේ අයුරින් සියල්ල කළ යුතුයි).

‘‘‘သန္တုဋ္ဌာ [Pg.400] ဘဝိဿာမ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန…ပေ… သန္တုဋ္ဌာ ဘဝိဿာမ ဣတရီတရေန သေနာသနေန…ပေ… သန္တုဋ္ဌာ ဘဝိဿာမ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, ဣတရီတရဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော; န စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရဟေတု အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိဿာမ အလဒ္ဓါ စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ န ပရိတဿိဿာမ; လဒ္ဓါ စ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ အဂဓိတာ အမုစ္ဆိတာ အနဇ္ဈာပန္နာ အာဒီနဝဒဿာဝိနော နိဿရဏပညာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗံ. ကဿပေန ဝါ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဩဝဒိဿာမိ ယော ဝါ ပနဿ ကဿပသဒိသော, ဩဝဒိတေဟိ စ ပန ဝေါ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

“‘අපි ලැබෙන ඕනෑම පිණ්ඩපාතයකින්... ලැබෙන ඕනෑම සේනාසනයකින්... ලැබෙන ඕනෑම ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වන්නෙමු, ලැබෙන ඕනෑම ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වීමේ ගුණය පවසන්නෙමු; බෙහෙත් පිරිකරක් ලබාගැනීම පිණිස නුසුදුසු වූ අයුතු සෙවීම්වලට නොපැමිණෙන්නෙමු; බෙහෙත් පිරිකරක් නොලැබුණු කල ඒ ගැන තැති නොගන්නෙමු; බෙහෙත් පිරිකරක් ලැබුණු කලද ඒ කෙරෙහි ගිජු නොවී, මුළා නොවී, දැඩිව බැඳී නොසිට, එහි ආදීනව දකිමින් සහ ඉන් නික්මීමේ ප්‍රඥාව ඇතිව පරිභෝජනය කරන්නෙමු’ කියායි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. මහණෙනි, මම ඔබට කස්සප තෙරුන්ගේ ආදර්ශයෙන් හෝ කස්සප තෙරුන් හා සමාන වූවෙකුගේ ආදර්ශයෙන් අවවාද කරන්නෙමි. එලෙස අවවාද ලැබූ ඔබ ඒ අයුරින්ම කටයුතු කිරීමට පිළිපැදිය යුතුය.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. အနောတ္တပ္ပီသုတ္တံ

2. අනොත්තප්පී සූත්‍රය

၁၄၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝုစ္စတိ ဟိဒံ, အာဝုသော ကဿပ, အနာတာပီ အနောတ္တပ္ပီ အဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ အဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ အဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ; အာတာပီ စ ခေါ ဩတ္တပ္ပီ ဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ ဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ ဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယာ’’တိ.

145. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගිට, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි කස්සප, කෙලෙස් තවන වීරියක් (ආතාපයක්) නැති, පාපයට බියක් (ඔත්තප්පයක්) නැති පුද්ගලයා සම්බෝධිය පිණිස අභව්‍යය, නිවන පිණිස අභව්‍යය, උතුම් වූ යෝගක්ඛේමයට (අරහත් ඵලයට) පැමිණීම පිණිස අභව්‍යය යැයි මෙසේ කියනු ලැබේ. එහෙත් කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, පාපයට බිය ඇති පුද්ගලයා සම්බෝධිය පිණිස භව්‍යය, නිවන පිණිස භව්‍යය, උතුම් වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණීම පිණිස භව්‍යය.”

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, အာဝုသော, အနာတာပီ ဟောတိ အနောတ္တပ္ပီ အဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ အဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ အဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ; ကိတ္တာဝတာ စ ပနာဝုသော, အာတာပီ ဟောတိ ဩတ္တပ္ပီ ဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ ဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ ဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယာ’’တိ? ‘‘ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ [Pg.401] န အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အနာတာပီ ဟောတိ’’.

“ඇවැත්නි, කෙතරම් කරුණකින් කෙලෙස් තවන වීරියක් නැති, පාපයට බියක් නැති තැනැත්තා සම්බෝධියට අභව්‍ය, නිවනට අභව්‍ය, උතුම් වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණීමට අභව්‍ය වන්නේද? ඇවැත්නි, කෙතරම් කරුණකින් කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, පාපයට බිය ඇති තැනැත්තා සම්බෝධියට භව්‍ය, නිවනට භව්‍ය, උතුම් වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණීමට භව්‍ය වන්නේද?” “ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකු ‘මට නූපන් ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය (ආතාපය) නොකරයිද, ‘මට උපන් ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණය නොකරන්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය නොකරයිද, ‘මට නූපන් කුසල් දහම් නූපදින්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය නොකරයිද, ‘මට උපන් කුසල් දහම් පිරිහෙන්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය නොකරයිද - ඇවැත්නි, මෙසේ කෙලෙස් තවන වීරියක් නැති පුද්ගලයා වෙයි.”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န ဩတ္တပ္ပတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န ဩတ္တပ္ပတိ, ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န ဩတ္တပ္ပတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ န ဩတ္တပ္ပတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အနာတာပီ အနောတ္တပ္ပီ အဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ အဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ အဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ.

“ඇවැත්නි, පාපයට බියක් නැති පුද්ගලයා වන්නේ කෙසේද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකු ‘මට නූපන් ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය (ඔත්තප්පය) ඇති කර නොගනියිද, ‘මට උපන් ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණය නොකරන්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය ඇති කර නොගනියිද, ‘මට නූපන් කුසල් දහම් නූපදින්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය ඇති කර නොගනියිද, ‘මට උපන් කුසල් දහම් පිරිහෙන්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය ඇති කර නොගනියිද - ඇවැත්නි, මෙසේ පාපයට බියක් නැති පුද්ගලයා වෙයි. ඇවැත්නි, මෙලෙස කෙලෙස් තවන වීරියක් නැති, පාපයට බියක් නැති පුද්ගලයා සම්බෝධිය පිණිස අභව්‍යය, නිවන පිණිස අභව්‍යය, උතුම් වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණීම පිණිස අභව්‍යය.”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, အာတာပီ ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ, အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ…ပေ… အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အာတာပီ ဟောတိ.

“ඇවැත්නි, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති පුද්ගලයා වන්නේ කෙසේද? ඇවැත්නි, මෙහි මහණෙකු ‘මට නූපන් ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය කරයිද, ‘මට උපන් ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණය නොකරන්නේ නම් එය අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා වීරිය කරයිද, ‘නූපන් කුසල් දහම්...’ කියා වීරිය කරයිද - ඇවැත්නි, මෙසේ කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති පුද්ගලයා වෙයි.”

‘‘ကထဉ္စာဝုသော, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ ဩတ္တပ္ပတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ ဩတ္တပ္ပတိ, ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ ဩတ္တပ္ပတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ ဩတ္တပ္ပတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, အာတာပီ ဩတ္တပ္ပီ ဘဗ္ဗော သမ္ဗောဓာယ ဘဗ္ဗော နိဗ္ဗာနာယ ဘဗ္ဗော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယာ’’တိ. ဒုတိယံ.

“ඇවැත්නි, පව් කිරීමට බිය ඇති තැනැත්තා (ඔත්තප්පී) වන්නේ කෙසේද? ඇවැත්නි, මෙහි භික්ෂුව ‘මා තුළ නූපන් ලාමක අකුසල් දහම් උපදින්නේ නම්, එය මට අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය වෙයි; ‘මා තුළ උපන් ලාමක අකුසල් දහම් ප්‍රහීණය නොවේ නම්, එය මට අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය වෙයි; ‘මා තුළ නූපන් කුසල් දහම් නූපදී නම්, එය මට අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය වෙයි; ‘මා තුළ උපන් කුසල් දහම් නිරුද්ධ වේ නම්, එය මට අවැඩ පිණිස පවතින්නේය’ කියා බිය වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ පව් කිරීමට බිය ඇති තැනැත්තා වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, පව් කිරීමට බිය ඇති තැනැත්තා සම්බෝධිය (සතර සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම) පිණිස ද, නිවන පිණිස ද, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය (අර්හත් ඵලය) ලැබීම පිණිස ද සුදුසු වන්නේය.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. စန္ဒူပမသုတ္တံ

3. 3. චන්දූපම සූත්‍රය

၁၄၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘စန္ဒူပမာ, ဘိက္ခဝေ, ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထ – အပကဿေဝ ကာယံ, အပကဿ စိတ္တံ, နိစ္စနဝကာ ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘာ. သေယျထာပိ[Pg.402], ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဇရုဒပါနံ ဝါ ဩလောကေယျ ပဗ္ဗတဝိသမံ ဝါ နဒီဝိဒုဂ္ဂံ ဝါ – အပကဿေဝ ကာယံ, အပကဿ စိတ္တံ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စန္ဒူပမာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမထ – အပကဿေဝ ကာယံ, အပကဿ စိတ္တံ, နိစ္စနဝကာ ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘာ’’.

146. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩ වසන සේක... “මහණෙනි, සඳ මෙන් උපමාව ඇතිව කුලයන් (නිවෙස්) කරා එළඹෙන්න. කය ඉවතට ගෙන (සංවර කරගෙන), සිත ඉවතට ගෙන (සංවර කරගෙන), කුලයන් කෙරෙහි සැමදා අලුතින් පැමිණි ආගන්තුකයකු මෙන් නිහතමානීව එළඹෙන්න. මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් පැරණි ළිඳක් දෙස හෝ ප්‍රපාත සහිත කන්දක් දෙස හෝ ගංගාවක දුෂ්කර තැනක් දෙස හෝ බලන විට, කය හා සිත ඉවතට ගෙන (සීරුවෙන්) බලන්නාක් මෙනි. මහණෙනි, එලෙසින්ම සඳ මෙන් උපමාව ඇතිව, කය හා සිත සංවර කරගෙන, කුලයන් කෙරෙහි සැමදා අලුතින් ආ ආගන්තුකයකු මෙන් නිහතමානීව එළඹෙන්න.”

‘‘ကဿပေါ, ဘိက္ခဝေ, စန္ဒူပမော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ – အပကဿေဝ ကာယံ, အပကဿ စိတ္တံ, နိစ္စနဝကော ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘော. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကထံရူပေါ ဘိက္ခု အရဟတိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ.

“මහණෙනි, කාශ්‍යප තෙමේ සඳ මෙන් උපමාව ඇතිව, කය හා සිත සංවර කරගෙන, කුලයන් කෙරෙහි සැමදා ආගන්තුකයකු මෙන් නිහතමානීව එළඹෙයි. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? කුලයන් කරා එළඹීමට සුදුසු වන්නේ කිනම් ස්වභාවයකින් යුක්ත භික්ෂුවක්ද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නා කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තේය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේම මෙහි අර්ථය පැහැදිලි කර දෙන සේක් නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහ.”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာကာသေ ပါဏိံ စာလေသိ. ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ အာကာသေ ပါဏိ န သဇ္ဇတိ န ဂယှတိ န ဗဇ္ဈတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတော ကုလေသု စိတ္တံ န သဇ္ဇတိ န ဂယှတိ န ဗဇ္ဈတိ – ‘လဘန္တု လာဘကာမာ, ပုညကာမာ ကရောန္တု ပုညာနီ’တိ; ယထာသကေန လာဘေန အတ္တမနော ဟောတိ သုမနော, ဧဝံ ပရေသံ လာဘေန အတ္တမနော ဟောတိ သုမနော; ဧဝရူပေါ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရဟတိ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတုံ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසේ අත සෙලවූ සේක. “මහණෙනි, අහසේ සෙලවෙන මේ අත යමක නොගැටෙන්නාක් මෙන්, ග්‍රහණය නොවන්නාක් මෙන්, නොබැඳෙන්නාක් මෙන්; එලෙසින්ම මහණෙනි, යම් මහණෙකු කුලයන් කරා එළඹෙන විට, ‘ලාභ කැමති අය ලාභ ලබත්වා, පින් කැමති අය පින් කරත්වා’ යනුවෙන් කුලයන් කෙරෙහි ඔහුගේ සිත නොඇලෙයි, ග්‍රහණය නොකරයි, නොබැඳෙයි. තමා ලාභ ලැබූ විට යම් සේ සතුටු වේද, සොම්නස් වේද, එසේම අන්‍යයන් ලාභ ලැබූ විටද සතුටු වෙයි, සොම්නස් වෙයි. මහණෙනි, මෙවැනි ස්වභාව ඇති භික්ෂුව කුලයන් කරා එළඹීමට සුදුසු වෙයි.”

‘‘ကဿပဿ, ဘိက္ခဝေ, ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတော ကုလေသု စိတ္တံ န သဇ္ဇတိ န ဂယှတိ န ဗဇ္ဈတိ – ‘လဘန္တု လာဘကာမာ, ပုညကာမာ ကရောန္တု ပုညာနီ’တိ; ယထာသကေန လာဘေန အတ္တမနော ဟောတိ သုမနော; ဧဝံ ပရေသံ လာဘေန အတ္တမနော ဟောတိ သုမနော.

“මහණෙනි, කාශ්‍යප තෙමේ කුලයන් කරා එළඹෙන විට ඔහුගේ සිත කුලයන් කෙරෙහි නොඇලෙයි, ග්‍රහණය නොකරයි, නොබැඳෙයි. ‘ලාභ කැමති අය ලාභ ලබත්වා, පින් කැමති අය පින් කරත්වා’ කියා තමා ලාභ ලැබූ විට යම් සේ සතුටු වේද, සොම්නස් වේද, එසේම අන්‍යයන් ලාභ ලැබූ විටද සතුටු වෙයි, සොම්නස් වෙයි.”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကထံရူပဿ ဘိက္ခုနော အပရိသုဒ္ဓါ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတိ, ကထံရူပဿ ဘိက္ခုနော ပရိသုဒ္ဓါ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

“මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? කිනම් ස්වභාවයකින් යුත් භික්ෂුවකගේ ධර්ම දේශනාව අපිරිසුදු වේද? කිනම් ස්වභාවයකින් යුත් භික්ෂුවකගේ ධර්ම දේශනාව පිරිසුදු වේද?” “ස්වාමීනී, අපගේ ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නා කොට ඇත්තේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තේය. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේම මෙහි අර්ථය පැහැදිලි කර දෙන සේක් නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරාගන්නාහ.” “එසේ නම් මහණෙනි, අසන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනී” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံစိတ္တော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘အဟော ဝတ မေ ဓမ္မံ သုဏေယျုံ, သုတွာ စ ပန ဓမ္မံ ပသီဒေယျုံ, ပသန္နာ စ [Pg.403] မေ ပသန္နာကာရံ ကရေယျု’န္တိ; ဧဝရူပဿ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အပရိသုဒ္ဓါ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတိ.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙවැනි සිතකින් යුක්තව අන්‍යයන්ට ධර්මය දේශනා කරයිද; එනම් ‘අහෝ! ඔවුන් මාගෙන් ධර්මය අසත්වා! අසා ධර්මය කෙරෙහි පැහැදෙත්වා! පැහැදුණු ඔවුන් මට පැහැදීම ප්‍රකාශ කරත්වා (සත්කාර සම්මාන කරත්වා)!’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙවැනි භික්ෂුවකගේ ධර්ම දේශනාව අපිරිසුදු එකකි.”

‘‘ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံစိတ္တော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. အဟော, ဝတ မေ ဓမ္မံ သုဏေယျုံ, သုတွာ စ ပန ဓမ္မံ အာဇာနေယျုံ, အာဇာနိတွာ စ ပန တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇေယျု’န္တိ. ဣတိ ဓမ္မသုဓမ္မတံ ပဋိစ္စ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကာရုညံ ပဋိစ္စ အနုဒ္ဒယံ ပဋိစ္စ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဧဝရူပဿ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပရိသုဒ္ဓါ ဓမ္မဒေသနာ ဟောတိ.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙවැනි සිතකින් යුක්තව අන්‍යයන්ට ධර්මය දේශනා කරයිද; එනම් ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් වදාරන ලද්දේය, එය ප්‍රත්‍යක්ෂය, අකාලිකය, “එන්න බලන්න” යයි කීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමාගේම නුවණින් දත යුතුය. අහෝ! ඔවුන් ධර්මය අසත්වා! අසා ධර්මය අවබෝධ කරගනිත්වා! අවබෝධ කරගෙන ඒ අයුරින්ම පිළිපදිත්වා!’ කියා මෙසේ ධර්මයේ ඇති උතුම් බව (ධම්මසුධම්මතා) නිසාම අන්‍යයන්ට ධර්මය දේශනා කරයිද, කරුණාව නිසා, දයාව නිසා, අනුකම්පාව පෙරදැරිව අන්‍යයන්ට ධර්මය දේශනා කරයිද, මහණෙනි, මෙවැනි භික්ෂුවකගේ ධර්ම දේශනාව පිරිසුදු එකකි.”

‘‘ကဿပေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံစိတ္တော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. အဟော, ဝတ မေ ဓမ္မံ သုဏေယျုံ, သုတွာ စ ပန ဓမ္မံ အာဇာနေယျုံ, အာဇာနိတွာ စ ပန တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇေယျု’န္တိ. ဣတိ ဓမ္မသုဓမ္မတံ ပဋိစ္စ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကာရုညံ ပဋိစ္စ အနုဒ္ဒယံ ပဋိစ္စ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ကဿပေန ဝါ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဩဝဒိဿာမိ ယော ဝါ ပနဿ ကဿပသဒိသော, ဩဝဒိတေဟိ စ ပန ဝေါ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, කස්සප මෙබඳු සිතක් ඇතිව අන් අයට ධර්මය දේශනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමා විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා ප්‍රතිඵල දෙන්නේය, “එන්න බලන්න” යැයි පැවසීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගත යුතුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් කෙරෙහි වෙන වෙනම දත යුතුය’ යනුවෙනි. ‘අහෝ! ඔවුන් මාගෙන් ධර්මය අසත්වා! අසා ධර්මය අවබෝධ කරගනිත්වා! අවබෝධ කරගෙන ඒ පිණිස පිළිපදිත්වා!’ යනුවෙනි. මෙසේ ධර්මයේ ඇති උතුම් බව (ධර්ම සුධර්මතාවය) නිසාත්, කරුණාව නිසාත්, දයාව හා අනුකම්පාව නිසාත් ඔහු අන් අයට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, මම කස්සප ගැන හෝ කස්සප හා සමාන කෙනෙකු ගැන හෝ නිදසුන් කොට ගෙන ඔබට අවවාද කරමි. අවවාද කරනු ලබන ඔබ ඒ අනුව පිළිපැදිය යුතුය.” තෙවන සූත්‍රයයි.

၄. ကုလူပကသုတ္တံ

4. කුලූපක සූත්‍රය

၁၄၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကထံရူပေါ ဘိက္ခု အရဟတိ ကုလူပကော ဟောတုံ, ကထံရူပေါ ဘိက္ခု န အရဟတိ ကုလူပကော ဟောတု’’န္တိ? ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ…ပေ… ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

147. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? කෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති භික්ෂුවක් කුලයන් කරා එළඹීමට (කුලූපක වීමට) සුදුසුද? කෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති භික්ෂුවක් කුලයන් කරා එළඹීමට නුසුදුසුද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තේය...” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක–

‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံစိတ္တော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ – ‘ဒေန္တုယေဝ မေ, မာ နာဒံသု; ဗဟုကညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ထောကံ; ပဏီတညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ လူခံ; သီဃညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ဒန္ဓံ; သက္ကစ္စညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ အသက္ကစ္စ’န္တိ. တဿ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဧဝံစိတ္တဿ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတော န ဒေန္တိ, တေန ဘိက္ခု သန္ဒီယတိ; သော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ထောကံ ဒေန္တိ, နော ဗဟုကံ…ပေ… လူခံ ဒေန္တိ, နော ပဏီတံ… ဒန္ဓံ ဒေန္တိ, နော သီဃံ, တေန ဘိက္ခု သန္ဒီယတိ; သော တတောနိဒါနံ [Pg.404] ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ, နော သက္ကစ္စံ; တေန ဘိက္ခု သန္ဒီယတိ; သော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န အရဟတိ ကူလူပကော ဟောတုံ.

“මහණෙනි, කිසියම් භික්ෂුවක් මෙබඳු සිතක් ඇතිව කුලයන් කරා එළඹෙයි නම්: ‘ඔවුහු මටම දෙත්වා, නොදී නොසිටිත්වා; මට බොහෝ සෙයින් දෙත්වා, ස්වල්පයක් නොදෙත්වා; මට ප්‍රණීත දෙයම දෙත්වා, රළු දෙය නොදෙත්වා; මට ඉක්මනින්ම දෙත්වා, ප්‍රමාද වී නොදෙත්වා; මට ගෞරවයෙන්ම දෙත්වා, අගෞරවයෙන් නොදෙත්වා’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙබඳු සිතක් ඇතිව කුලයන් කරා එළඹෙන ඒ භික්ෂුවට ඔවුහු නොදෙත් නම්, එයින් ඒ භික්ෂුව පීඩාවට පත් වෙයි; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක්, දොම්නසක් විඳියි. ස්වල්පයක් දෙයි නම්, බොහෝ කොට නොදෙයි නම්... රළු දෙය දෙයි නම්, ප්‍රණීත දෙය නොදෙයි නම්... ප්‍රමාද වී දෙයි නම්, ඉක්මනින් නොදෙයි නම්, එයින් ඒ භික්ෂුව පීඩාවට පත් වෙයි; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක්, දොම්නසක් විඳියි. අගෞරවයෙන් දෙයි නම්, ගෞරවයෙන් නොදෙයි නම්; එයින් ඒ භික්ෂුව පීඩාවට පත් වෙයි; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක්, දොම්නසක් විඳියි. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාව ඇති භික්ෂුව කුලයන් කරා එළඹීමට නුසුදුසුය.”

‘‘ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံစိတ္တော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ – ‘တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ ပရကုလေသု – ဒေန္တုယေဝ မေ, မာ နာဒံသု; ဗဟုကညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ထောကံ; ပဏီတညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ လူခံ; ဒီဃညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ဒန္ဓံ; သက္ကစ္စညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ အသက္ကစ္စ’န္တိ. တဿ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဧဝံစိတ္တဿ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတော န ဒေန္တိ; တေန ဘိက္ခု န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ထောကံ ဒေန္တိ, နော ဗဟုကံ; တေန ဘိက္ခု န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. လူခံ ဒေန္တိ, နော ပဏီတံ; တေန ဘိက္ခု န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ဒန္ဓံ ဒေန္တိ, နော သီဃံ; တေန ဘိက္ခု န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ, နော သက္ကစ္စံ; တေန ဘိက္ခု န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ဧဝရူပေါ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရဟတိ ကုလူပကော ဟောတုံ.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙබඳු සිතක් ඇතිව කුලයන් කරා එළඹෙයි නම්: ‘අන්‍ය වූ කුලයන් වෙතින් මටම දෙත්වා, නොදී නොසිටිත්වා; බොහෝ සෙයින් දෙත්වා, ස්වල්පයක් නොදෙත්වා; ප්‍රණීත දෙයම දෙත්වා, රළු දෙය නොදෙත්වා; ඉක්මනින්ම දෙත්වා, ප්‍රමාද වී නොදෙත්වා; ගෞරවයෙන්ම දෙත්වා, අගෞරවයෙන් නොදෙත්වා යන මෙබඳු අපේක්ෂාවන් කෙසේ නම් ඉටු කරගත හැකිද?’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙබඳු සිතක් ඇතිව කුලයන් කරා එළඹෙන ඒ භික්ෂුවට ඔවුහු නොදෙත් නම්, එයින් ඒ භික්ෂුව පීඩාවට පත් නොවේ; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක් හෝ දොම්නසක් විඳින්නේ නැත. ස්වල්පයක් දෙයි නම්, බොහෝ කොට නොදෙයි නම්... රළු දෙය දෙයි නම්, ප්‍රණීත දෙය නොදෙයි නම්... ප්‍රමාද වී දෙයි නම්, ඉක්මනින් නොදෙයි නම්... අගෞරවයෙන් දෙයි නම්, ගෞරවයෙන් නොදෙයි නම්, එයින් ඒ භික්ෂුව පීඩාවට පත් නොවේ; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක් හෝ දොම්නසක් විඳින්නේ නැත. මහණෙනි, මෙබඳු ස්වභාව ඇති භික්ෂුව කුලයන් කරා එළඹීමට සුදුසුය.”

‘‘ကဿပေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံစိတ္တော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ – ‘တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ ပရကုလေသု – ဒေန္တုယေဝ မေ, မာ နာဒံသု; ဗဟုကညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ထောကံ; ပဏီတညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ လူခံ; သီဃညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ ဒန္ဓံ; သက္ကစ္စညေဝ မေ ဒေန္တု, မာ အသက္ကစ္စ’န္တိ. တဿ စေ, ဘိက္ခဝေ, ကဿပဿ ဧဝံစိတ္တဿ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတော န ဒေန္တိ; တေန ကဿပေါ န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ထောကံ ဒေန္တိ, နော ဗဟုကံ; တေန ကဿပေါ န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. လူခံ ဒေန္တိ, နော ပဏီတံ; တေန ကဿပေါ န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ဒန္ဓံ ဒေန္တိ, နော သီဃံ; တေန ကဿပေါ န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ, နော သက္ကစ္စံ; တေန ကဿပေါ န သန္ဒီယတိ; သော န တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒယတိ. ကဿပေန ဝါ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဩဝဒိဿာမိ ယော ဝါ ပနဿ ကဿပသဒိသော. ဩဝဒိတေဟိ စ ပန ဝေါ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

“මහණෙනි, කස්සප කුලයන් කරා එළඹෙන්නේ මෙබඳු සිතක් ඇතිවය: ‘අනුන්ගේ පවුල් වෙතින් මටම දෙත්වා, නොදී නොසිටිත්වා... ගෞරවයෙන්ම දෙත්වා, අගෞරවයෙන් නොදෙත්වා යන මෙබඳු අපේක්ෂාවන් කෙසේ නම් ඉටු කරගත හැකිද?’ යනුවෙනි. මහණෙනි, මෙබඳු සිතක් ඇතිව කුලයන් කරා එළඹෙන ඒ කස්සපට යම් හෙයකින් ඔවුහු නොදෙත් නම්, එයින් කස්සප පීඩාවට පත් නොවේ; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක් හෝ දොම්නසක් විඳින්නේ නැත. ස්වල්පයක් දෙයි නම්, බොහෝ කොට නොදෙයි නම්... රළු දෙය දෙයි නම්, ප්‍රණීත දෙය නොදෙයි නම්... ප්‍රමාද වී දෙයි නම්, ඉක්මනින් නොදෙයි නම්... අගෞරවයෙන් දෙයි නම්, ගෞරවයෙන් නොදෙයි නම්, එයින් කස්සප පීඩාවට පත් නොවේ; ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක් හෝ දොම්නසක් විඳින්නේ නැත. මහණෙනි, මම කස්සප ගැන හෝ කස්සප හා සමාන කෙනෙකු ගැන හෝ නිදසුන් කොට ගෙන ඔබට අවවාද කරමි. අවවාද කරනු ලබන ඔබ ඒ අනුව පිළිපැදිය යුතුය.” සිව්වන සූත්‍රයයි.

၅. ဇိဏ္ဏသုတ္တံ

5. ජිණ්ණ සූත්‍රය

၁၄၈. ဧဝံ [Pg.405] မေ သုတံ…ပေ… ရာဇဂဟေ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဇိဏ္ဏောသိ ဒါနိ တွံ, ကဿပ, ဂရုကာနိ စ တေ ဣမာနိ သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနိ. တသ္မာတိဟ တွံ, ကဿပ, ဂဟပတာနိ စေဝ စီဝရာနိ ဓာရေဟိ, နိမန္တနာနိ စ ဘုဉ္ဇာဟိ, မမ စ သန္တိကေ ဝိဟရာဟီ’’တိ.

148. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර වේළුවන නම් කලන්දක නිවාපයේ වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ; එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩහුන් ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “කාශ්‍යප, ඔබ දැන් මහලුය; ඔබ දරන මේ පරණ වූ හණ නූලෙන් කළ පාංශුකූල සිවුරු ඔබට බර වැඩිය. එබැවින් කාශ්‍යප, ඔබ ගෘහපතියන් පූජා කරන සිවුරු දරන්න, දාන ආරාධනා පිළිගන්න, මා සමීපයෙහිම වාසය කරන්න.”

‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, ဒီဃရတ္တံ အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပံသုကူလိကော စေဝ ပံသုကူလိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, တေစီဝရိကော စေဝ တေစီဝရိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အပ္ပိစ္ဆော စေဝ အပ္ပိစ္ဆတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, သန္တုဋ္ဌော စေဝ သန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပဝိဝိတ္တော စေဝ ပဝိဝေကဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အသံသဋ္ဌော စေဝ အသံသဂ္ဂဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ.

“ස්වාමීනී, මම බොහෝ කලක සිට ආරණ්‍යවාසීව වසමි, ආරණ්‍යවාසී වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. පිණ්ඩපාතිකව වසමි, පිණ්ඩපාතික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. පාංශුකූලිකව වසමි, පාංශුකූලික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. තෛචීවරිකව වසමි, තෛචීවරික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. අල්පේච්ඡව වසමි, අල්පේච්ඡතාවේ ගුණ වර්ණනා කරමි. සතුටු සිතින් (සන්තුට්ඨව) වසමි, සතුටු වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. හුදෙකලාව (පවිවිත්තව) වසමි, හුදෙකලා වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. පිරිසෙන් වෙන්ව (අසංසට්ඨව) වසමි, පිරිසෙන් වෙන්වීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. මැනවින් වීර්යය ආරම්භ කළ (ආරද්ධවීර්යව) අයෙක්ව වසමි, වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි.”

‘‘ကိံ ပန တွံ, ကဿပ, အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနော ဒီဃရတ္တံ အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ…ပေ… ပံသုကူလိကော စေဝ… တေစီဝရိကော စေဝ… အပ္ပိစ္ဆော စေဝ… သန္တုဋ္ဌော စေဝ… ပဝိဝိတ္တော စေဝ… အသံသဋ္ဌော စေဝ… အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ?

“කාශ්‍යප, ඔබ කිනම් අර්ථයක් (ප්‍රයෝජනයක්) දැක බොහෝ කලක සිට ආරණ්‍යවාසීව වෙසෙමින් ආරණ්‍යවාසී වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද? ...පෙ... පිණ්ඩපාතිකව... පාංශුකූලිකව... තෛචීවරිකව... අල්පේච්ඡව... සන්තුට්ඨව... පවිවිත්තව... අසංසට්ඨව... ආරද්ධවීර්යව වෙසෙමින් වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේද?”

‘‘ဒွေ ခွာဟံ, ဘန္တေ, အတ္ထဝသေ သမ္ပဿမာနော ဒီဃရတ္တံ အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ…ပေ… ပံသုကူလိကော စေဝ… တေစီဝရိကော စေဝ… အပ္ပိစ္ဆော စေဝ… သန္တုဋ္ဌော စေဝ… ပဝိဝိတ္တော စေဝ… အသံသဋ္ဌော စေဝ… အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. အတ္တနော စ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ သမ္ပဿမာနော, ပစ္ဆိမဉ္စ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော – ‘အပ္ပေဝ နာမ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇေယျုံ’. ‘ယေ ကိရ တေ အဟေသုံ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓသာဝကာ တေ ဒီဃရတ္တံ အာရညိကာ စေဝ အဟေသုံ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော…ပေ… ပိဏ္ဍပါတိကာ စေဝ အဟေသုံ [Pg.406] …ပေ… ပံသုကူလိကာ စေဝ အဟေသုံ… တေစီဝရိကာ စေဝ အဟေသုံ… အပ္ပိစ္ဆာ စေဝ အဟေသုံ… သန္တုဋ္ဌာ စေဝ အဟေသုံ… ပဝိဝိတ္တာ စေဝ အဟေသုံ… အသံသဋ္ဌာ စေဝ အဟေသုံ… အာရဒ္ဓဝီရိယာ စေဝ အဟေသုံ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော’တိ. တေ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိဿန္တိ, တေသံ တံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ.

“ස්වාමීනී, මම අර්ථ කරුණු දෙකක් දැක බොහෝ කලක සිට ආරණ්‍යවාසීව වසමි... (පෙ)... මැනවින් වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි. එනම්, තමාගේ මෙලොව සැප විහරණය (දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරය) පිණිසත්, මතු පරම්පරාව කෙරෙහි අනුකම්පාවෙනුත් ය. එනම් ‘මතු පරම්පරාව මාගේ ආදර්ශය අනුගමනය කරනු ඇත’ යන අදහසිනි. ‘බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුබුදු ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා බොහෝ කලක් ආරණ්‍යවාසීව සිටියහ, ආරණ්‍යවාසී වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ... (පෙ)... පිණ්ඩපාතිකව... පාංශුකූලිකව... තෛචීවරිකව... අල්පේච්ඡව... සන්තුට්ඨව... පවිවිත්තව... අසංසට්ඨව... මැනවින් වීර්යය ආරම්භ කළහ, වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ’ යැයි ඔවුන්ට අසන්නට ලැබේ නම්, ඔවුහු ද ඒ අයුරින් පිළිපදිනු ඇත. එය ඔවුන්ට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.”

‘‘ဣမေ ခွာဟံ, ဘန္တေ, ဒွေ အတ္ထဝသေ သမ္ပဿမာနော ဒီဃရတ္တံ အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ…ပေ… ပံသုကူလိကော စေဝ… တေစီဝရိကော စေဝ… အပ္ပိစ္ဆော စေဝ… သန္တုဋ္ဌော စေဝ… ပဝိဝိတ္တော စေဝ… အသံသဋ္ဌော စေဝ… အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ.

“ස්වාමීනී, මම මේ අර්ථ කරුණු දෙක දැක බොහෝ කලක් ආරණ්‍යවාසීව වසමි... (පෙ)... වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කරමි.”

‘‘သာဓု သာဓု, ကဿပ. ဗဟုဇနဟိတာယ ကိရ တွံ, ကဿပ, ပဋိပန္နော ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ. တသ္မာတိဟ တွံ, ကဿပ, သာဏာနိ စေဝ ပံသုကူလာနိ ဓာရေဟိ နိဗ္ဗသနာနိ, ပိဏ္ဍာယ စ စရာဟိ, အရညေ စ ဝိဟရာဟီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

“සාධු! සාධු! කාශ්‍යප. කාශ්‍යප, ඔබ බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිසත්, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිසත්, ලෝකයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙනුත්, දෙවි මිනිසුන්ගේ අර්ථය හා හිතසුව පිණිසත් පිළිපන්නෙහිය. එබැවින් කාශ්‍යප, ඔබ ඒ පරණ වූ හණ නූලෙන් කළ පාංශුකූල සිවුරුම දරන්න, පිඬු සිඟා වඩින්න, අරණෙහිම වාසය කරන්න.” (පස්වන සූත්‍රයයි).

၆. ဩဝါဒသုတ္တံ

6. 6. ඕවාද සූත්‍රය

၁၄၉. ရာဇဂဟေ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဩဝဒ, ကဿပ, ဘိက္ခူ; ကရောဟိ, ကဿပ, ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ. အဟံ ဝါ, ကဿပ, ဘိက္ခူ ဩဝဒေယျံ တွံ ဝါ; အဟံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ ကရေယျံ တွံ ဝါ’’တိ.

149. රජගහනුවර වේළුවනාරාමයේදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ... එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩහුන් ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “කාශ්‍යප, භික්ෂූන්ට අවවාද කරන්න; කාශ්‍යප, භික්ෂූන්ට ධර්ම කථාවක් කරන්න. කාශ්‍යප, එක්කෝ මා භික්ෂූන්ට අවවාද කළ යුතුය, නැතහොත් ඔබ කළ යුතුය; එක්කෝ මා භික්ෂූන්ට ධර්ම කථාවක් කළ යුතුය, නැතහොත් ඔබ කළ යුතුය.”

‘‘ဒုဗ္ဗစာ ခေါ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ ဘိက္ခူ, ဒေါဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ, အက္ခမာ, အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော အနုသာသနိံ. ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, အဒ္ဒသံ ဘဏ္ဍဉ္စ နာမ ဘိက္ခုံ အာနန္ဒဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ အဘိဇိကဉ္စ နာမ ဘိက္ခုံ အနုရုဒ္ဓဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒန္တေ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’’’တိ.

“ස්වාමීනී, දැන් කාලයේ භික්ෂූන් අවවාද කිරීමට අපහසු අය වෙති. ඔවුහු අකීකරු වීමට හේතු වන කරුණුවලින් යුක්ත වෙති, ඉවසීමක් නැත්තෝ වෙති, අවවාද ගෞරවයෙන් පිළිගැනීමට අකමැත්තෝ වෙති. ස්වාමීනී, ආනන්ද තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍ය භණ්ඩ නම් භික්ෂුවත්, අනුරුද්ධ තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍ය අභිජික නම් භික්ෂුවත් ස්වකීය ශ්‍රැතය (ධර්ම දැනුම) පිළිබඳව එකිනෙකා අභිබවා මෙසේ වාද කරනු මම දුටුවෙමි: ‘එන්න භික්ෂුව, වඩා වැඩියෙන් කතා කළ හැක්කේ කාටද? වඩාත් අලංකාරව කතා කළ හැක්කේ කාටද? වඩා වැඩි වේලාවක් කතා කළ හැක්කේ කාටද?’ යනුවෙනි.”

အထ [Pg.407] ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ဘဏ္ဍဉ္စ ဘိက္ခုံ အာနန္ဒဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ အဘိဇိကဉ္စ ဘိက္ခုံ အနုရုဒ္ဓဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တေ အာမန္တေတီ’’တိ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණ, මෙහි එව, මාගේ වචනයෙන් ආනන්ද තෙරුන්ගේ සද්ධිවිහාරික භණ්ඩ භික්ෂුවටත්, අනුරුද්ධ තෙරුන්ගේ සද්ධිවිහාරික අභිජික භික්ෂුවටත් මෙසේ කියව: ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා අමතන සේක’ කියායි.” “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, එම භික්ෂූන් සිටි තැනට එළඹ, එම භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසීය: “ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා අමතන සේක” කියායි.

‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒထ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ – ‘ဧထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒထ – ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘နော စေ ကိရ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာထ, အထ ကိံ စရဟိ တုမှေ, မောဃပုရိသာ, ကိံ ဇာနန္တာ ကိံ ပဿန္တာ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒထ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’’’တိ.

“ඇවැත්නි, එසේය” යැයි ඒ භික්ෂූන් එම භික්ෂුවට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, ඔබලා අසා දැනගත් දේ (සූත) පිළිබඳව ‘මහණ, මෙහි එව, කවුද වඩා වැඩියෙන් දේශනා කරන්නේ? කවුද වඩාත් මනහර ලෙස දේශනා කරන්නේ? කවුද වඩාත් වැඩි වේලාවක් දේශනා කරන්නේ?’ කියා එකිනෙකා අභිබවා වාද කරනවා යන කතාව සැබෑවක්ද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ‘මහණෙනි, මෙහි එව, ඔබලා අසා දැනගත් දේ ගැන ‘මහණ, මෙහි එව, කවුද වැඩියෙන් දේශනා කරන්නේ...’ කියා එකිනෙකා අභිබවා වාද කරන්න’ කියා මා මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ බවක් ඔබලා දන්නවාද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මා මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ බවක් ඔබලා නොදන්නේ නම්, හිස් පුරුෂයෙනි, මෙසේ මනාව දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි පැවිදි වී සිටින ඔබලා කුමක් දැනගෙන කුමක් දැකගෙනද එකිනෙකා අභිබවා යමින් ‘මහණ, මෙහි එව, කවුද වැඩියෙන් දේශනා කරන්නේ, කවුද වඩාත් මනහර ලෙස දේශනා කරන්නේ, කවුද වැඩි වේලාවක් දේශනා කරන්නේ’ යැයි වාද කරන්නේ?”

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အစ္စယော နော, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ, ယထာဗာလေ ယထာမူဠှေ ယထာအကုသလေ, ယေ မယံ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒိမှ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’တိ. တေသံ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ.

එවිට ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස නමස්කාර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, අඥානයන් මෙන්, මුළා වූවන් මෙන්, අදක්ෂයන් මෙන් අප අතින් වරදක් සිදු විය. මක්නිසාද යත්, මෙසේ මනාව දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයක පැවිදි වී සිටින අපි, ‘මහණ, මෙහි එව, කවුද වැඩියෙන් දේශනා කරන්නේ, කවුද වඩාත් මනහර ලෙස දේශනා කරන්නේ, කවුද වැඩි වේලාවක් දේශනා කරන්නේ’ යැයි පවසමින් අසා දැනගත් දේ පිළිබඳව එකිනෙකා අභිබවා වාද කළෙමු. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස සලකා, මතු සංවරය පිණිස අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගන්නා සේක්වා.”

‘‘တဂ္ဃ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလေ ယထာမူဠှေ ယထာအကုသလေ, ယေ တုမှေ ဧဝံ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ အညမညံ သုတေန အစ္စာဝဒိတ္ထ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော ဗဟုတရံ ဘာသိဿတိ, ကော [Pg.408] သုန္ဒရတရံ ဘာသိဿတိ, ကော စိရတရံ ဘာသိဿတီ’တိ. ယတော စ ခေါ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောထ, တံ ဝေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ အာယတိဉ္စ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“මහණෙනි, අඥානයන් මෙන්, මුළා වූවන් මෙන්, අදක්ෂයන් මෙන් සැබවින්ම ඔබලා අතින් වරදක් සිදු විය. මක්නිසාද යත්, ඔබලා මෙසේ මනාව වදාළ ධර්ම විනයෙහි පැවිදි වී සිටිද්දීත් ‘මහණ, මෙහි එව, කවුද වැඩියෙන් දේශනා කරන්නේ, කවුද වඩාත් මනහර ලෙස දේශනා කරන්නේ, කවුද වැඩි වේලාවක් දේශනා කරන්නේ’ යැයි පවසමින් එකිනෙකා අභිබවා වාද කළ බැවිනි. මහණෙනි, යම් විටක ඔබලා වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මයට අනුකූලව එය පිළිසකර කරගන්නේද, එවිට අපි ඔබලාගේ ඒ වරද පිළිගනිමු. මහණෙනි, යමෙක් වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළිසකර කරගෙන මතු සංවරයට පැමිණෙන්නේ නම්, එය ආර්ය විනයෙහි දියුණුවක්ම වන්නේය.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. ဒုတိယဩဝါဒသုတ္တံ

7. 7. දෙවන ඕවාද සූත්‍රය

၁၅၀. ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဩဝဒ, ကဿပ, ဘိက္ခူ; ကရောဟိ, ကဿပ, ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ. အဟံ ဝါ, ကဿပ, ဘိက္ခူ ဩဝဒေယျံ တွံ ဝါ; အဟံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ ကရေယျံ တွံ ဝါ’’တိ.

150. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ... පෙ... එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “කාශ්‍යප, භික්ෂූන්ට අවවාද කරනු මැනවි; කාශ්‍යප, භික්ෂූන්ට ධර්ම කතාවක් කරනු මැනවි. කාශ්‍යප, එක්කෝ මා භික්ෂූන්ට අවවාද කළ යුතුය, නැතහොත් ඔබ කළ යුතුය; එක්කෝ මා භික්ෂූන්ට ධර්ම කතාවක් කළ යුතුය, නැතහොත් ඔබ කළ යුතුය.”

‘‘ဒုဗ္ဗစာ ခေါ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ ဘိက္ခူ, ဒေါဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ အက္ခမာ အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော အနုသာသနိံ. ယဿ ကဿစိ, ဘန္တေ, သဒ္ဓါ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရီ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပံ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယံ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ.

“ස්වාමීනි, දැන් කාලයේ භික්ෂූන් අවවාද දීමට අපහසුය, ඔවුහු අකීකරු බව ඇති කරවන ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වෙති, ඉවසිලිවන්ත නැත, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් පිළිගන්නේ නැත. ස්වාමීනි, යම් කිසිවකුට කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවක් නැත්නම්, කුසල් දහම් කෙරෙහි හිරියක් නැත්නම්, කුසල් දහම් කෙරෙහි ඔත්තප්පයක් නැත්නම්, කුසල් දහම් කෙරෙහි වීර්යයක් නැත්නම්, කුසල් දහම් කෙරෙහි ප්‍රඥාවක් නැත්නම්, ඔහුට ගතවන සෑම රැයක් හා දවාලක්ම කුසල් දහම්හි පිරිහීමක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය, දියුණුවක් නොවන්නේය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ကာဠပက္ခေ စန္ဒဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာယတေဝ ဝဏ္ဏေန, ဟာယတိ မဏ္ဍလေန, ဟာယတိ အာဘာယ, ဟာယတိ အာရောဟပရိဏာဟေန. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေ, ယဿ ကဿစိ သဒ္ဓါ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု…ပေ… ဟိရီ နတ္ထိ… ဩတ္တပ္ပံ နတ္ထိ … ဝီရိယံ နတ္ထိ… ပညာ နတ္ထိ… ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ.

“ස්වාමීනි, එය අව පක්ෂයේ සඳුට ගතවන සෑම රැයක් හා දවාලක්ම පැමිණෙත්දී වර්ණයෙන් පිරිහෙන්නාක් මෙන්ද, මණ්ඩලයෙන් පිරිහෙන්නාක් මෙන්ද, ආලෝකයෙන් පිරිහෙන්නාක් මෙන්ද, ප්‍රමාණයෙන් පිරිහෙන්නාක් මෙන්ද වේ. ස්වාමීනි, එමෙන්ම යම් කිසිවකුට කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවක් නැත්නම්... පෙ... හිරියක් නැත්නම්... ඔත්තප්පයක් නැත්නම්... වීර්යයක් නැත්නම්... ප්‍රඥාවක් නැත්නම්, ඔහුට ගතවන සෑම රැයක් හා දවාලක්ම කුසල් දහම්හි පිරිහීමක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය, දියුණුවක් නොවන්නේය.”

‘‘‘အဿဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘အဟိရိကော ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘အနောတ္တပ္ပီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘ကုသီတော ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘ဒုပ္ပညော ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘ကောဓနော [Pg.409] ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘ဥပနာဟီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ; ‘န သန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝါဒကာ’တိ, ဘန္တေ, ပရိဟာနမေတံ.

“ස්වාමීනි, ‘ශ්‍රද්ධාව නැති පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ලැජ්ජාව (හිරි) නැති පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘පවට බිය (ඔත්තප්ප) නැති පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘අලස පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ප්‍රඥාව නැති පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ක්‍රෝධ කරන පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘වෛර බඳින පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘අවවාද කරන භික්ෂූන් වහන්සේලා නැති වීම’ යනු පිරිහීමකි.”

‘‘ယဿ ကဿစိ, ဘန္တေ, သဒ္ဓါ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရီ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယံ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနိ.

“ස්වාමීනි, යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇත්ද, කුසල් දහම් කෙරෙහි ලැජ්ජාව ඇත්ද, කුසල් දහම් කෙරෙහි බිය ඇත්ද, කුසල් දහම් කෙරෙහි වීර්යය ඇත්ද, කුසල් දහම් කෙරෙහි ප්‍රඥාව ඇත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි දියුණුවක්ම මිස පිරිහීමක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ဇုဏှပက္ခေ စန္ဒဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝဍ္ဎတေဝ ဝဏ္ဏေန, ဝဍ္ဎတိ မဏ္ဍလေန, ဝဍ္ဎတိ အာဘာယ, ဝဍ္ဎတိ အာရောဟပရိဏာဟေန. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေ, ယဿ ကဿစိ သဒ္ဓါ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု… ဟိရီ အတ္ထိ…ပေ… ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထိ… ဝီရိယံ အတ္ထိ… ပညာ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနိ.

“ස්වාමීනි, පුර පක්ෂයේ චන්ද්‍රයා එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක වර්ණයෙන් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, මණ්ඩලයෙන් (වටකුරු බවින්) වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, ආලෝකයෙන් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, දිගින් හා මහතින් (ප්‍රමාණයෙන්) වැඩෙන්නාක් මෙන් ද; ස්වාමීනි, එලෙසම යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇත්ද, ලැජ්ජාව ඇත්ද...පෙ... බිය ඇත්ද, වීර්යය ඇත්ද, ප්‍රඥාව ඇත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි දියුණුවක්ම මිස පිරිහීමක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක.”

‘‘‘သဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘ဟိရိမာ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘ဩတ္တပ္ပီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘ပညဝါ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘အက္ကောဓနော ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘အနုပနာဟီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတံ; ‘သန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝါဒကာ’တိ, ဘန္တေ, အပရိဟာနမေတ’’န္တိ.

“ස්වාමීනි, ‘ශ්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ලැජ්ජාව ඇති පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘පවට බිය ඇති පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘වීර්යය ආරම්භ කළ පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘ක්‍රෝධ නොකරන පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘වෛර නොබඳින පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ස්වාමීනි, ‘අවවාද කරන භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටීම’ යනු නොපිරිහීමකි.”

‘‘သာဓု သာဓု, ကဿပ. ယဿ ကဿစိ, ကဿပ, သဒ္ဓါ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု…ပေ… ဟိရီ နတ္ထိ… ဩတ္တပ္ပံ နတ္ထိ… ဝီရိယံ နတ္ထိ… ပညာ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ.

“මැනවි, මැනවි කස්සප. කස්සප, යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව නැත්ද...පෙ... ලැජ්ජාව නැත්ද, බිය නැත්ද, වීර්යය නැත්ද, ප්‍රඥාව නැත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි පිරිහීමක්ම මිස දියුණුවක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක.”

‘‘သေယျထာပိ, ကဿပ, ကာဠပက္ခေ စန္ဒဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာယတေဝ ဝဏ္ဏေန…ပေ… ဟာယတိ အာရောဟပရိဏာဟေန. ဧဝမေဝ ခေါ, ကဿပ, ယဿ ကဿစိ သဒ္ဓါ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု…ပေ… ဟိရီ နတ္ထိ… ဩတ္တပ္ပံ နတ္ထိ… ဝီရိယံ နတ္ထိ… ပညာ နတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ. ‘အဿဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ကဿပ, ပရိဟာနမေတံ[Pg.410]; အဟိရိကော…ပေ… အနောတ္တပ္ပီ… ကုသီတော… ဒုပ္ပညော… ကောဓနော… ‘ဥပနာဟီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ကဿပ, ပရိဟာနမေတံ; ‘န သန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝါဒကာ’တိ, ကဿပ, ပရိဟာနမေတံ.

“කස්සප, අව පක්ෂයේ චන්ද්‍රයා එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක වර්ණයෙන් පිරිහෙන්නාක් මෙන් ද...පෙ... දිගින් හා මහතින් පිරිහෙන්නාක් මෙන් ද; කස්සප, එලෙසම යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව නැත්ද...පෙ... ලැජ්ජාව නැත්ද, බිය නැත්ද, වීර්යය නැත්ද, ප්‍රඥාව නැත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි පිරිහීමක්ම මිස දියුණුවක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක. කස්සප, ‘ශ්‍රද්ධාව නැති පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ලැජ්ජාව නැති...පෙ... බිය නැති... අලස... ප්‍රඥාව නැති... ක්‍රෝධ කරන... ‘වෛර බඳින පුද්ගලයා’ යනු පිරිහීමකි; ‘අවවාද කරන භික්ෂූන් වහන්සේලා නැති වීම’ යනු පිරිහීමකි.”

‘‘ယဿ ကဿစိ, ကဿပ, သဒ္ဓါ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု…ပေ… ဟိရီ အတ္ထိ… ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထိ… ဝီရိယံ အတ္ထိ… ပညာ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနိ.

“කස්සප, යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇත්ද...පෙ... ලැජ්ජාව ඇත්ද, බිය ඇත්ද, වීර්යය ඇත්ද, ප්‍රඥාව ඇත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි දියුණුවක්ම මිස පිරිහීමක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක.”

‘‘သေယျထာပိ, ကဿပ, ဇုဏှပက္ခေ စန္ဒဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝဍ္ဎတေဝ ဝဏ္ဏေန, ဝဍ္ဎတိ မဏ္ဍလေန, ဝဍ္ဎတိ အာဘာယ, ဝဍ္ဎတိ အာရောဟပရိဏာဟေန. ဧဝမေဝ ခေါ, ကဿပ, ယဿ ကဿစိ သဒ္ဓါ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဟိရီ အတ္ထိ… ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထိ… ဝီရိယံ အတ္ထိ… ပညာ အတ္ထိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု တဿ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂစ္ဆတိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ပရိဟာနိ.

“කස්සප, පුර පක්ෂයේ චන්ද්‍රයා එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක වර්ණයෙන් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, මණ්ඩලයෙන් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, ආලෝකයෙන් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද, දිගින් හා මහතින් වැඩෙන්නාක් මෙන් ද; කස්සප, එලෙසම යම් කිසිවෙකු තුළ කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇත්ද, ලැජ්ජාව ඇත්ද, බිය ඇත්ද, වීර්යය ඇත්ද, ප්‍රඥාව ඇත්ද, ඔහුට එළඹෙන සෑම රාත්‍රියක හෝ දිනයක කුසල් දහම්හි දියුණුවක්ම මිස පිරිහීමක් බලාපොරොත්තු විය නොහැක.”

‘‘‘သဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ကဿပ, အပရိဟာနမေတံ; ဟိရိမာ…ပေ… ဩတ္တပ္ပီ… အာရဒ္ဓဝီရိယော… ပညဝါ… အက္ကောဓနော… ‘အနုပနာဟီ ပုရိသပုဂ္ဂလော’တိ, ကဿပ, အပရိဟာနမေတံ; ‘သန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝါဒကာ’တိ, ကဿပ, အပရိဟာနမေတ’’န္တိ. သတ္တမံ.

“කස්සප, ‘ශ්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ලැජ්ජාව ඇති...පෙ... බිය ඇති... වීර්යය ආරම්භ කළ... ප්‍රඥාවන්ත... ක්‍රෝධ නොකරන... කස්සප, ‘වෛර නොබඳින පුද්ගලයා’ යනු නොපිරිහීමකි; ‘අවවාද කරන භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටීම’ යනු නොපිරිහීමකි.” හත්වන සූත්‍රයයි.

၈. တတိယဩဝါဒသုတ္တံ

8. තෙවන අවවාද සූත්‍රය

၁၅၁. ရာဇဂဟေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဩဝဒ, ကဿပ, ဘိက္ခူ; ကရောဟိ, ကဿပ, ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ. အဟံ ဝါ, ကဿပ, ဘိက္ခူနံ ဩဝဒေယျံ တွံ ဝါ; အဟံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ ကရေယျံ တွံ ဝါ’’တိ.

151. රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වේළුවනාරාමයේදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටියහ). එකල ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වැඩසිටියහ. එකත්පසක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, භික්ෂූන්ට අවවාද කරව; කාශ්‍යපය, භික්ෂූන්ට ධර්ම කථා පවත්වව. කාශ්‍යපය, එක්කෝ මම භික්ෂූන්ට අවවාද කරන්නෙමි, නැතහොත් ඔබ අවවාද කරන්න. එක්කෝ මම භික්ෂූන්ට ධර්ම කථා පවත්වන්නෙමි, නැතහොත් ඔබ ධර්ම කථා පවත්වන්න".

‘‘ဒုဗ္ဗစာ ခေါ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ ဘိက္ခူ, ဒေါဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ, အက္ခမာ, အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိနော အနုသာသနီ’’န္တိ. ‘‘တထာ ဟိ ပန, ကဿပ, ပုဗ္ဗေ ထေရာ ဘိက္ခူ အာရညိကာ စေဝ အဟေသုံ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, ပိဏ္ဍပါတိကာ စေဝ အဟေသုံ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော[Pg.411], ပံသုကူလိကာ စေဝ အဟေသုံ ပံသုကူလိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, တေစီဝရိကာ စေဝ အဟေသုံ တေစီဝရိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, အပ္ပိစ္ဆာ စေဝ အဟေသုံ အပ္ပိစ္ဆတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, သန္တုဋ္ဌာ စေဝ အဟေသုံ သန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, ပဝိဝိတ္တာ စေဝ အဟေသုံ ပဝိဝေကဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, အသံသဋ္ဌာ စေဝ အဟေသုံ အသံသဂ္ဂဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, အာရဒ္ဓဝီရိယာ စေဝ အဟေသုံ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒိနော.

"ස්වාමීනි, දැන් කාලයේ භික්ෂූහු අකීකරු වෙති (අවවාදයට අපහසු වෙති). අකීකරු බව ඇතිකරන කරුණු වලින් යුක්ත වෙති, ඉවසීම නැති අය වෙති, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් පිළිනොගනිති." "කාශ්‍යපය, එය එසේමය. පෙර කාලයේ ස්ථවිර භික්ෂූහු ආරණ්‍යවාසී වූහ, ආරණ්‍යවාසී වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; පිණ්ඩපාතික වූහ, පිණ්ඩපාතික වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; පාංශුකූලික වූහ, පාංශුකූලික වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; තෛචීවරික වූහ, තෛචීවරික වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; අල්පේච්ඡ වූහ, අල්පේච්ඡ වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; සන්තුෂ්ට වූහ, සන්තුෂ්ට වීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; විවේකීව සිටියහ, විවේකයේ ගුණ වර්ණනා කළහ; පිරිස් සමඟ නොගැවසුණහ, නොගැවසීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ; ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව සිටියහ, වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ ගුණ වර්ණනා කළහ".

‘‘တတြ ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပံသုကူလိကော စေဝ ပံသုကူလိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, တေစီဝရိကော စေဝ တေစီဝရိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အပ္ပိစ္ဆော စေဝ အပ္ပိစ္ဆတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, သန္တုဋ္ဌော စေဝ သန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပဝိဝိတ္တော စေဝ ပဝိဝေကဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အသံသဋ္ဌော စေဝ အသံသဂ္ဂဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, တံ ထေရာ ဘိက္ခူ အာသနေန နိမန္တေန္တိ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော နာမာယံ ဘိက္ခု, ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ဘိက္ခု, သိက္ခာကာမော ဝတာယံ ဘိက္ခု; ဧဟိ, ဘိက္ခု, ဣဒံ အာသနံ နိသီဒါဟီ’’’တိ.

"එහි යම් භික්ෂුවක් ආරණ්‍යවාසීව, ආරණ්‍යවාසී වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; පිණ්ඩපාතිකව, පිණ්ඩපාතික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; පාංශුකූලිකව, පාංශුකූලික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; තෛචීවරිකව, තෛචීවරික වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; අල්පේච්ඡව, අල්පේච්ඡ වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; සන්තුෂ්ටව, සන්තුෂ්ට වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; විවේකීව, විවේකයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; අසංසට්ඨව, අසංසට්ඨ වීමේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; ඇරඹූ වීර්යය ඇතිව, වීර්යයේ ගුණ වර්ණනා කරන්නේ ද; ඒ භික්ෂුවට ස්ථවිර භික්ෂූහු ආසනයකින් ඇරයුම් කරති: 'මහණ, වඩින්න. මේ භික්ෂුවගේ නම කුමක්ද? මේ භික්ෂුව සැබවින්ම යහපත්ය; මේ භික්ෂුව සැබවින්ම ශික්ෂාකාමී අයෙකි. මහණ, වඩින්න, මෙන්න ආසනය, වැඩ හිඳින්න' යනුවෙනි".

‘‘တတြ, ကဿပ, နဝါနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယော ကိရ သော ဟောတိ ဘိက္ခု အာရညိကော စေဝ အာရညိကတ္တဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, ပိဏ္ဍပါတိကော စေဝ…ပေ… ပံသုကူလိကော စေဝ… တေစီဝရိကော စေဝ… အပ္ပိစ္ဆော စေဝ… သန္တုဋ္ဌော စေဝ… ပဝိဝိတ္တော စေဝ… အသံသဋ္ဌော စေဝ… အာရဒ္ဓဝီရိယော စေဝ ဝီရိယာရမ္ဘဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ, တံ ထေရာ ဘိက္ခူ အာသနေန နိမန္တေန္တိ – ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော နာမာယံ ဘိက္ခု, ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ဘိက္ခု, သိက္ခာကာမော ဝတာယံ ဘိက္ခု; ဧဟိ, ဘိက္ခု, ဣဒံ အာသနံ နိသီဒါဟီ’တိ. တေ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ; တေသံ တံ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ.

‘‘කස්සප, (එකල) නවක භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘යම් භික්ෂුවක් අරණ්‍යවාසිව වෙසේ ද, අරණ්‍යවාසි වීමේ ගුණය වර්ණනා කෙරේ ද, පිණ්ඩපාතික වේ ද...පෙ... පාංශුකූලික වේ ද, තෙචීවරික වේ ද, අල්පේච්ඡ වේ ද, සතුටින් වෙසේ ද, විවේකීව වෙසේ ද, (පිරිස සමඟ) නොගැවසේ ද, වීර්යවන්ත වේ ද, වීර්යයෙහි ගුණ වර්ණනා කෙරේ ද, එවැනි භික්ෂුවට ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා අසුනක් පිළියෙල කර ආරාධනා කරති: “ඇවැත්නි, මෙහි වඩින්න. මේ භික්ෂුව කවුද? මේ භික්ෂුව ඉතා යහපත් ය, මේ භික්ෂුව ශික්ෂාවට කැමති කෙනෙකි. ඇවැත්නි, වඩින්න, මෙන්න අසුන, මෙහි වාඩිවන්න” යනුවෙනි. එවිට එම නවක භික්ෂූහු ද ඒ අයුරින් ම පිළිපදිති. එය ඔවුන්ට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතී.

‘‘ဧတရဟိ ပန, ကဿပ, ထေရာ ဘိက္ခူ န စေဝ အာရညိကာ န စ အာရညိကတ္တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ ပိဏ္ဍပါတိကာ န စ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ ပံသုကူလိကာ န စ ပံသုကူလိကတ္တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ တေစီဝရိကာ န စ တေစီဝရိကတ္တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ အပ္ပိစ္ဆာ န စ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ သန္တုဋ္ဌာ န စ သန္တုဋ္ဌိယာ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ ပဝိဝိတ္တာ န စ ပဝိဝေကဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ အသံသဋ္ဌာ န စ အသံသဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော, န စေဝ အာရဒ္ဓဝီရိယာ န စ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော.

‘‘නමුත් කස්සප, වර්තමානයෙහි ස්ථවිර භික්ෂූහු අරණ්‍යවාසි නොවෙති, අරණ්‍යවාසි වීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. පිණ්ඩපාතික නොවෙති, පිණ්ඩපාතික වීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. පාංශුකූලික නොවෙති, පාංශුකූලික වීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. තෙචීවරික නොවෙති, තෙචීවරික වීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. අල්පේච්ඡ නොවෙති, අල්පේච්ඡ වීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. සතුටින් නොසිටිති, සතුටින් සිටීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. විවේකීව නොසිටිති, විවේකයේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. (පිරිසගෙන්) වෙන්ව නොසිටිති, වෙන්ව සිටීමේ ගුණ වර්ණනා ද නොකරති. වීර්යවන්ත නොවෙති, වීර්යයෙහි ගුණ වර්ණනා ද නොකරති.

‘‘တတြ [Pg.412] ယော ဟောတိ ဘိက္ခု ဉာတော ယသဿီ လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ တံ ထေရာ ဘိက္ခူ အာသနေန နိမန္တေန္တိ – ‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော နာမာယံ ဘိက္ခု, ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ဘိက္ခု, သဗြဟ္မစာရိကာမော ဝတာယံ ဘိက္ခု; ဧဟိ, ဘိက္ခု, ဣဒံ အာသနံ နိသီဒါဟီ’’’တိ.

‘‘දැන් යම් භික්ෂුවක් ප්‍රසිද්ධ ද, පිරිවර සහිත ද, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය යන සිව්පසය ලබන්නෙක් ද, ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා එවැනි භික්ෂුවට ම අසුනක් පිළියෙල කර ආරාධනා කරති: “ඇවැත්නි, මෙහි වඩින්න. මේ භික්ෂුව කවුද? මේ භික්ෂුව ඉතා යහපත් ය, මේ භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන් (සෙසු භික්ෂූන්) ප්‍රිය කරන කෙනෙකි. ඇවැත්නි, වඩින්න, මෙන්න අසුන, මෙහි වාඩිවන්න” යනුවෙනි.

‘‘တတြ, ကဿပ, နဝါနံ ဘိက္ခူနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယော ကိရ သော ဟောတိ ဘိက္ခု ဉာတော ယသဿီ လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ တံ ထေရာ ဘိက္ခူ အာသနေန နိမန္တေန္တိ – ဧဟိ, ဘိက္ခု, ကော နာမာယံ ဘိက္ခု, ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ဘိက္ခု, သဗြဟ္မစာရိကာမော ဝတာယံ ဘိက္ခု; ဧဟိ, ဘိက္ခု, ဣဒံ အာသနံ နိသီဒါဟီ’တိ. တေ တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တေသံ တံ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ယဉှိ တံ, ကဿပ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဥပဒ္ဒုတာ ဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေန အဘိပတ္ထနာ ဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိအဘိပတ္ထနေနာ’တိ, ဧတရဟိ တံ, ကဿပ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဥပဒ္ဒုတာ ဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရူပဒ္ဒဝေန အဘိပတ္ထနာ ဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိအဘိပတ္ထနေနာ’’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“කස්සප, එහිදී නවක භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘යම් භික්ෂුවක් ප්‍රසිද්ධද, පිරිවර සහිතද, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක්ද, එම භික්ෂුවට තෙර භික්ෂූන් වහන්සේලා ආසනයකින් ආරාධනා කරති — මහණ, මෙහි එන්න, මේ භික්ෂුවගේ නම කුමක්ද? මේ භික්ෂුව සැබවින්ම භද්‍ර වූවෙකි, මේ භික්ෂුව සැබවින්ම සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි ඇලුම් කරන්නෙකි; මහණ, මෙහි එන්න, මේ ආසනයේ වාඩි වන්න’ යනුවෙනි. ඔවුහුද එම තත්ත්වය ලබා ගැනීම පිණිසම පිළිපදිති. එය ඔවුන්ට බොහෝ කල් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතියි. කස්සප, යමෙක් නිවැරදි ලෙස පවසන්නේ නම් මෙසේ කිව යුතුය: ‘බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා බ්‍රහ්මචාරීන්ට ඇති වන්නා වූ (පිරිකර කෙරෙහි දැඩි තෘෂ්ණාව නම් වූ) උපද්‍රවයෙන් පීඩා විඳිති; බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා බ්‍රහ්මචාරීන්ට ඇති වන්නා වූ එම අධික ප්‍රාර්ථනාවන්ගෙන් පීඩා විඳිති’ යනුවෙනි. කස්සප, වර්තමානයේදීත් යමෙක් නිවැරදි ලෙස පවසන්නේ නම් පවසා සිටින්නේ: ‘බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා බ්‍රහ්මචාරීන්ට ඇති වන්නා වූ උපද්‍රවයෙන් පීඩා විඳිති; බ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා බ්‍රහ්මචාරීන්ට ඇති වන්නා වූ එම අධික ප්‍රාර්ථනාවන්ගෙන් පීඩා විඳිති’ යනුවෙනි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. ဈာနာဘိညသုတ္တံ

9. 9. ධ්‍යාන අභිඥා සූත්‍රය

၁၅၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ’’.

152. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ, සිතේ එකඟතාවය ඇති, විතර්ක රහිත වූ, විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්...පෙ... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရာမိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေမိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ပီတိယာ [Pg.413] စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော, သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන්, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වෙසෙමි. සැපය කයින් විඳිමි. ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ධ්‍යානයක් ගැන ‘උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් යුතුව, සැපවත්ව වාසය කරයි’ යැයි පවසත්ද, එම තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන්, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වෙසෙයි; සැපය කයින් විඳියි. ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ධ්‍යානයක් ගැන ‘උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් යුතුව, සැපවත්ව වාසය කරයි’ යැයි පවසත්ද, එම තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ သုခဿ စ ပဟာနာ …ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, පෙරම සෝමනස්ස දෝමනස්සයන්ගේ අභාවයෙන්, දුක් නොවන සැප ද නොවන උපේක්ෂාවෙන් හටගත් සිහියේ පාරිශුද්ධිය ඇති චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්...පෙ... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ အနန္တော အာကာသောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ…ပေ… အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන්ගේ අභාවයෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ‘ආකාශය අනන්තය’ යැයි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්...පෙ... ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද, සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යැයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ…ပေ… အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘කිසිවක් නැත’ යැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද...පෙ... ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් පමණක් කැමති වන්නේද...පෙ... නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් පමණක් කැමති වන්නෙම්ද, සර්වප්‍රකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද...පෙ... සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි.”

‘‘အဟံ[Pg.414], ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောမိ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောမိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောမိ; အာဝိဘာဝံ, တိရောဘာဝံ, တိရောကုဋ္ဋံ, တိရောပါကာရံ, တိရောပဗ္ဗတံ, အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆာမိ, သေယျထာပိ အာကာသေ; ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောမိ, သေယျထာပိ ဥဒကေ; ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆာမိ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ; အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမာမိ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော; ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသာမိ ပရိမဇ္ဇာမိ; ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ…ပေ… ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ.

“මහණෙනි, මම යම් තාක් දුරට කැමති වෙම් ද, ඒ තාක් නන්වැදෑරුම් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳිමි. එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු වෙමි, බොහෝ දෙනෙකු වී එක් අයෙකු වෙමි; පෙනී සිටීමත් නොපෙනී සිටීමත් කරමි; බිත්ති හරහා, පවුරු හරහා, පර්වත හරහා අහසේ මෙන් නොගැටී යමි; පොළොවෙහි දියෙහි මෙන් මතු වීම හා ගිලීම කරමි; නොබිඳෙන දිය මත පොළොවෙහි මෙන් ඇවිදිමි; අහසෙහි ද පක්ෂියෙකු මෙන් පළක් බැඳ ගමන් කරමි; මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති මේ හිරු සඳු පවා අතින් පිරිමදිමි, අතගාමි; බඹලොව දක්වා ද කයෙන් වසඟය පවත්වමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් තාක් කැමති වෙයි ද, ඒ තාක් නන්වැදෑරුම් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳියි... බඹලොව දක්වා ද කයෙන් වසඟය පවත්වයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာမိ, ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ, ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ…ပေ… ဒူရေ သန္တိကေ စ.

“මහණෙනි, මම යම් තාක් දුරට කැමති වෙම් ද, පිරිසිදු වූ, මිනිස් ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ශ්‍රෝත ධාතුවෙන් දිව්‍යමය වූ ද මානුෂීය වූ ද, දුර පිහිටි හා ළඟ පිහිටි යන දෙවර්ගයේ ම ශබ්ද අසමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් තාක් කැමති වෙයි ද, දිව්‍යමය ශ්‍රෝත ධාතුවෙන්... දුර හා ළඟ පිහිටි (දෙවර්ගයේ ම ශබ්ද අසයි).”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာမိ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာမိ, သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ…ပေ… ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ… သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတိ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ…ပေ… အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ.

“මහණෙනි, මම යම් තාක් දුරට කැමති වෙම් ද, අන් සත්වයන්ගේ හා අන් පුද්ගලයන්ගේ සිත මගේ සිතින් පිරිසිඳ දනිමි. සරාගී සිත සරාගී සිතක් ලෙස දනිමි, වීතරාගී සිත වීතරාගී සිතක් ලෙස දනිමි, සදෝස සිත... වීතදෝස සිත... සමෝහ සිත... වීතමෝහ සිත... සංඛිත්ත (හැකුළුණු) සිත... වික්ඛිත්ත (විසිරුණු) සිත... මහග්ගත සිත... අමහග්ගත සිත... සඋත්තර සිත... අනුත්තර සිත... සමාහිත සිත... අසමාහිත සිත... විමුක්ත සිත... අවිමුක්ත සිත අවිමුක්ත සිතක් ලෙස දනිමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් තාක් කැමති වෙයි ද, අන් සත්වයන්ගේ හා අන් පුද්ගලයන්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනියි. සරාගී සිත සරාගී සිතක් ලෙස දනියි... අවිමුක්ත සිත අවිමුක්ත සිතක් ලෙස දනියි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာလီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ, အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော[Pg.415], သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ; တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

“මහණෙනි, මම යම් තාක් දුරට කැමති වෙම් ද, නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ ජාති සිහි කරමි. එනම් එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, බොහෝ සංවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ විවට්ට කල්පයන් ද, බොහෝ සංවට්ට විවට්ට කල්පයන් ද—‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇතිව, මෙබඳු වර්ණ ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට සිටියෙමි. මම එතැනින් චුත වී අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි ද මම මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇතිව, මෙබඳු වර්ණ ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට සිටියෙමි. මම එතැනින් චුත වී මෙහි උපන්නෙමි’ යනුවෙන්. මෙලෙස ආකාර සහිත වූ, විස්තර සහිත වූ නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ ජාති මම සිහි කරමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් තාක් කැමති වෙයි ද, නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ ජාති සිහි කරයි. එනම් එක් ජාතියක්... මෙලෙස ආකාර සහිත වූ, විස්තර සහිත වූ නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ ජාති සිහි කරයි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿာမိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမိ – ‘ဣမေ ဝတ, ဘောန္တော, သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ; တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ, ဣမေ ဝါ ပန, ဘောန္တော, သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ; တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿာမိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ.

“මහණෙනි, මම යම් තාක් දුරට කැමති වෙම් ද, පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ඛු ඥානයෙන් චුත වන, උපදින, හීන වූ, ප්‍රණීත වූ, රූමත් වූ, අවලස්සන වූ, සුගතිගාමී වූ, දුගතිගාමී වූ, තම කර්මයට අනුරූපව යන සත්වයන් දකිමි. ‘පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන්, වචී දුශ්චරිතයෙන් හා මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගතිය, විනිපාතය වූ නිරයෙහි උපන්නාහ. පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන්, වචී සුචරිතයෙන් හා මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ’ යනුවෙන්. මෙලෙස පිරිසිදු වූ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ඛු ඥානයෙන් චුත වන, උපදින, හීන වූ, ප්‍රණීත වූ, රූමත් වූ, අවලස්සන වූ, සුගතිගාමී වූ, දුගතිගාමී වූ, තම කර්මයට අනුරූපව යන සත්වයන් දකිමි. මහණෙනි, කස්සප ද යම් තාක් කැමති වෙයි ද, පිරිසිදු වූ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ඛු ඥානයෙන් චුත වන... තම කර්මයට අනුරූපව යන සත්වයන් දකියි.”

‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, මම ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කාශ්‍යප ද ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරයි.” (නවවැනි සූත්‍රයයි.)

၁၀. ဥပဿယသုတ္တံ

10. උපස්සය සූත්‍රය

၁၅၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေနာယသ္မာ [Pg.416] မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယာမ, ဘန္တေ ကဿပ, ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဗဟုကိစ္စော တွံ ဗဟုကရဏီယော’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယာမ, ဘန္တေ ကဿပ, ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဗဟုကိစ္စော တွံ ဗဟုကရဏီယော’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယာမ, ဘန္တေ ကဿပ, ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ.

153. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමය වූ ජේතවනයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ, ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කාශ්‍යපයන් වහන්ස, අපි යම් කිසි මෙහෙණි ආරාමයකට වඩින්නෙමු.” එවිට කාශ්‍යපයන් වහන්සේ, “ඇවැත්නි ආනන්ද, ඔබ වඩින්න. ඔබ බොහෝ කටයුතු ඇත්තෙකි, බොහෝ කිස ඇත්තෙකි” යි පැවසූහ. දෙවනුව ද ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කාශ්‍යපයන් වහන්ස, අපි යම් කිසි මෙහෙණි ආරාමයකට වඩින්නෙමු.” එවිට කාශ්‍යපයන් වහන්සේ, “ඇවැත්නි ආනන්ද, ඔබ වඩින්න. ඔබ බොහෝ කටයුතු ඇත්තෙකි, බොහෝ කිස ඇත්තෙකි” යි පැවසූහ. තෙවනුව ද ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කාශ්‍යපයන් වහන්ස, අපි යම් කිසි මෙහෙණි ආරාමයකට වඩින්නෙමු.”

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပစ္ဆာသမဏေန ယေန အညတရော ဘိက္ခုနုပဿယော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခုနိယော ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တာ ဘိက္ခုနိယော အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တာ ဘိက္ခုနိယော ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ පසුසමබණ (සමඟ වඩින භික්ෂුව) කොට ගෙන යම් මෙහෙණි ආරාමයක් තිබේද එතැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. එකල්හි බොහෝ මෙහෙණින් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේලාට ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දුන්හ, (ධර්මයෙහි) සමාදන් කරවූහ, උනන්දු කරවූහ, සතුටු කරවූහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ඒ මෙහෙණින් වහන්සේලාට ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වා, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටු කරවා අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක.

အထ ခေါ ထုလ္လတိဿာ ဘိက္ခုနီ အနတ္တမနာ အနတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ – ‘‘ကိံ ပန အယျော မဟာကဿပေါ, အယျဿ အာနန္ဒဿ ဝေဒေဟမုနိနော သမ္မုခါ ဓမ္မံ ဘာသိတဗ္ဗံ မညတိ? သေယျထာပိ နာမ သူစိဝါဏိဇကော သူစိကာရဿ သန္တိကေ သူစိံ ဝိက္ကေတဗ္ဗံ မညေယျ; ဧဝမေဝ အယျော မဟာကဿပေါ အယျဿ အာနန္ဒဿ ဝေဒေဟမုနိနော သမ္မုခါ ဓမ္မံ ဘာသိတဗ္ဗံ မညတီ’’တိ.

එකල්හි ථුල්ලතිස්සා මෙහෙණිය නොසතුටු වී මෙවැනි නොසතුටු වදනක් ප්‍රකාශ කළාය: “වෛදේහ මුණිවරයා (පඬිවරයා) බඳු වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළ යුතුයැයි සිතන්නේ කෙසේද? එය හරියට ඉඳිකටු වෙළෙන්දෙකු ඉඳිකටු සාදන්නෙකු අසල ඉඳිකටු විකිණීමට සිතන්නාක් වැනිය. එමෙන්ම ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ද වෛදේහ මුණිවර වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි ධර්මය දේශනා කළ යුතුයැයි සිතයි” යනුවෙනි.

အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ထုလ္လတိဿာယ ဘိက္ခုနိယာ ဣမံ ဝါစံ ဘာသမာနာယ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အဟံ သူစိဝါဏိဇကော, တွံ သူစိကာရော; ဥဒါဟု အဟံ သူစိကာရော, တွံ သူစိဝါဏိဇကော’’တိ? ‘‘ခမ[Pg.417], ဘန္တေ ကဿပ, ဗာလော မာတုဂါမော’’တိ. ‘‘အာဂမေဟိ တွံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, မာ တေ သံဃော ဥတ္တရိ ဥပပရိက္ခိ’’.

ථුල්ලතිස්සා මෙහෙණිය පවසන මේ වචනය ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේට ඇසුණි. එවිට ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි ආනන්ද, මා ඉඳිකටු වෙළෙන්දා වී ඔබ ඉඳිකටු සාදන්නා වූයේද? නැතහොත් මා ඉඳිකටු සාදන්නා වී ඔබ ඉඳිකටු වෙළෙන්දා වූයේද?” එවිට ආනන්ද හිමියෝ, “ස්වාමීනි, කාශ්‍යපයන් වහන්ස, ඉවසනු මැනව; මාගම අඥානය (මෝඩය)” යි පැවසූහ. “ඇවැත්නි ආනන්ද, මඳක් නවතින්න. සංඝයා වහන්සේ ඔබ ගැන මීට වඩා විමසා බැලීමට (අඩුපාඩු සෙවීමට) ඉඩ නොතබන්න” යැයි කාශ්‍යප හිමියෝ වදාළහ.

‘‘တံ ကိံ မညသိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အပိ နု တွံ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပနီတော – ‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. အာနန္ဒောပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“ඇවැත්නි ආනන්ද, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා ඉදිරියෙහි ඔබව තමන් වහන්සේට සමාන කොට මෙසේ වදාළ සේක්ද? - ‘මහණෙනි, මම යම් තාක් කැමති වෙම්ද, ඒ තාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, ආනන්ද ද යම් තාක් කැමති වේද, ඒ තාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි’ යනුවෙනි.” එවිට ආනන්ද හිමියෝ, “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ” යි පැවසූහ.

‘‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပနီတော – ‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ…ပေ…. (နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနံ ပဉ္စန္နဉ္စ အဘိညာနံ ဧဝံ ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.)

“ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා ඉදිරියෙහි මා තමන් වහන්සේට සමාන කොට මෙසේ වදාළ සේක: - ‘මහණෙනි, මම යම් තාක් කැමති වෙම්ද, ඒ තාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කාශ්‍යප ද යම් තාක් කැමති වේද, ඒ තාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම... පේ... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි’ යනුවෙනි. ...පේ... (මෙසේම අනුපූර්ව විහාර සමාපත්ති නවය හා අභිඥා පහ පිළිබඳව ද විස්තරාත්මකව දත යුතුය.)”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အပိ နု တွံ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပနီတော – ‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. အာနန္ဒောပိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා ඉදිරියෙහි ඔබව මෙසේ හඳුන්වා දී තිබේද? ‘මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, ආනන්ද ද ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරන්නේය’ යනුවෙනි.” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပနီတော – ‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’’တိ.

“ආයුෂ්මත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා ඉදිරියෙහි මාව මෙසේ හඳුන්වා දුන් සේක: ‘මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කාශ්‍යප ද ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරන්නේය’ යනුවෙනි.”

‘‘သတ္တရတနံ ဝါ, အာဝုသော, နာဂံ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ တာလပတ္တိကာယ ဆာဒေတဗ္ဗံ မညေယျ, ယော မေ ဆ အဘိညာ ဆာဒေတဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ.

“ආයුෂ්මත්නි, යමෙක් මාගේ ෂඩ් අභිඥාවන් සැඟවිය හැකියයි සිතන්නේ නම්, එය හරියට රියන් හතක් හෝ රියන් හතහමාරක් උසැති ඇතෙකු කුඩා තල් පතකින් වැසීමට සිතීම වැනි ය.”

စဝိတ္ထ စ ပန ထုလ္လတိဿာ ဘိက္ခုနီ ဗြဟ္မစရိယမှာတိ. ဒသမံ.

ථුල්ලතිස්සා භික්ෂුණිය ද බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පහ වූවාය. දසවැනි සූත්‍රයයි.

၁၁. စီဝရသုတ္တံ

11. 11. චීවර සූත්‍රය

၁၅၄. ဧကံ [Pg.418] သမယံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဒက္ခိဏဂိရိသ္မိံ စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ.

154. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේන පිහිටි වේළුවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ විශාල භික්ෂු පිරිසක් සමඟ දක්ෂිණගිරි ජනපදයෙහි චාරිකාවේ හැසිරෙන සේක.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ တိံသမတ္တာ သဒ္ဓိဝိဟာရိနော ဘိက္ခူ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တာ ဘဝန္တိ ယေဘုယျေန ကုမာရဘူတာ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဒက္ခိဏဂိရိသ္မိံ ယထာဘိရန္တံ စာရိကံ စရိတွာ ယေန ရာဇဂဟံ ဝေဠုဝနံ ကလန္ဒကနိဝါပေါ ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိ နု ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ကုလေသု တိကဘောဇနံ ပညတ္တ’’န္တိ?

එකල ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් තිස් නමක් පමණ, බොහෝ කොටම තරුණ වයසේ පසුවූවෝ, ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වූහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ දක්ෂිණගිරි ජනපදයෙහි රිසි සේ චාරිකාවේ හැසිර, රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයට, ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ විමසූහ: “ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙතරම් කරුණු ප්‍රමාණයක් සලකා ද කුලගෙවල්හිදී භික්ෂූන් තිදෙනෙකුට වැළඳිය හැකි ‘තික භෝජනය’ පැනවූයේ?”

‘‘တယော ခေါ, ဘန္တေ ကဿပ, အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ကုလေသု တိကဘောဇနံ ပညတ္တံ – ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယ, မာ ပါပိစ္ဆာ ပက္ခံ နိဿာယ သံဃံ ဘိန္ဒေယျုံ, ကုလာနုဒ္ဒယတာယ စ. ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ ကဿပ, တယော အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ကုလေသု တိကဘောဇနံ ပညတ္တ’’န္တိ.

“ස්වාමීනි කාශ්‍යපයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරුණු තුනක් සලකා කුලගෙවල්හි තික භෝජනය පැනවූ සේක: දුශ්ශීල පුද්ගලයන් දමනය කිරීමටත්, සිල්වත් භික්ෂූන්ගේ පහසුව පිණිසත්, පාපී ආශාවන් ඇති භික්ෂූන් පිරිස් හදාගෙන සංඝයා භේද නොකිරීම පිණිසත් සහ කුලයන්ට අනුකම්පාව පිණිසත්ය. ස්වාමීනි කාශ්‍යපයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණු තුන සලකා කුලගෙවල්හි තික භෝජනය පැනවූ සේක.”

‘‘အထ ကိဉ္စရဟိ တွံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဣမေဟိ နဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရေဟိ ဘောဇနေ အမတ္တညူဟိ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ စာရိကံ စရသိ? သဿဃာတံ မညေ စရသိ, ကုလူပဃာတံ မညေ စရသိ. ဩလုဇ္ဇတိ ခေါ တေ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ပရိသာ; ပလုဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ, အာဝုသော, နဝပ္ပာယာ. န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ.

“ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, එසේ තිබියදී ඔබ ඉන්ද්‍රියයන් අසංවර වූ, භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණු මේ නවක භික්ෂූන් සමඟ චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ කුමක් නිසාද? ඔබ හැසිරෙන්නේ ගොයම් විනාශ කරන්නෙකු මෙනි; ඔබ හැසිරෙන්නේ කුලයන් විනාශ කරන්නෙකු මෙනි. ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, ඔබගේ පිරිස පිරිහෙමින් පවතී. ආයුෂ්මත්නි, ඔබගේ නවක ශිෂ්‍යයෝ විනාශ වී යති. මේ ළදරුවා තවමත් තමාගේ සීමාව නොදනී.”

‘‘အပိ မေ, ဘန္တေ ကဿပ, သိရသ္မိံ ပလိတာနိ ဇာတာနိ. အထ စ ပန မယံ အဇ္ဇာပိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ကုမာရကဝါဒါ န မုစ္စာမာ’’တိ. ‘‘တထာ ဟိ ပန တွံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဣမေဟိ နဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရေဟိ ဘောဇနေ အမတ္တညူဟိ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ စာရိကံ စရသိ, သဿဃာတံ မညေ စရသိ, ကုလူပဃာတံ မညေ စရသိ. ဩလုဇ္ဇတိ [Pg.419] ခေါ တေ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ပရိသာ; ပလုဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ, အာဝုသော, နဝပ္ပာယာ. န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ.

“ස්වාමීනි කාශ්‍යපයන් වහන්ස, මාගේ හිසෙහි පැසුණු කෙස් ද හටගෙන ඇත. එසේ තිබියදීත් අපි තවමත් ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේගේ ‘ළදරුවා’ යන ආමන්ත්‍රණයෙන් මිදීමට නොහැකි වී සිටිමු.” “ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, එසේ වුවත් ඔබ ඉන්ද්‍රියයන් අසංවර වූ, භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණු මේ නවක භික්ෂූන් සමඟ චාරිකාවේ හැසිරෙන්නේ එබැවිනි. ඔබ හැසිරෙන්නේ ගොයම් විනාශ කරන්නෙකු මෙනි; ඔබ හැසිරෙන්නේ කුලයන් විනාශ කරන්නෙකු මෙනි. ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, ඔබගේ පිරිස පිරිහෙමින් පවතී. ආයුෂ්මත්නි, ඔබගේ නවක ශිෂ්‍යයෝ විනාශ වී යති. මේ ළදරුවා තවමත් තමාගේ සීමාව නොදනී.”

အဿောသိ ခေါ ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ – ‘‘အယျေန ကိရ မဟာကဿပေန အယျော အာနန္ဒော ဝေဒေဟမုနိ ကုမာရကဝါဒေန အပသာဒိတော’’တိ.

ආර්ය මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් විදේහීය මුනිවරයෙකු බඳු වූ ආර්ය ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට ‘ළදරුවා’ යැයි පවසා නිග්‍රහ කළ බව ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණියට ඇසුණි.

အထ ခေါ ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ အနတ္တမနာ အနတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ – ‘‘ကိံ ပန အယျော မဟာကဿပေါ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သမာနော အယျံ အာနန္ဒံ ဝေဒေဟမုနိံ ကုမာရကဝါဒေန အပသာဒေတဗ္ဗံ မညတီ’’တိ! အဿောသိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ထုလ္လနန္ဒာယ ဘိက္ခုနိယာ ဣမံ ဝါစံ ဘာသမာနာယ.

ඉක්බිති ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය ඒ පිළිබඳව නොසතුටට පත්ව මෙසේ දොස් පැවසුවාය: “කලින් අන්‍ය තීර්ථකයෙකුව සිටි ආර්ය මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේ, විදේහීය මුනිවරයෙකු බඳු වූ ආර්ය ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට ‘ළදරුවා’ යැයි පවසා නිග්‍රහ කළ යුතුයැයි සිතන්නේ කෙසේද?” ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය මෙසේ පවසනු ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්වාමීන් වහන්සේට ඇසුණි.

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တဂ္ဃာဝုသော အာနန္ဒ, ထုလ္လနန္ဒာယ ဘိက္ခုနိယာ သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါ ဝါစာ ဘာသိတာ. ယတွာဟံ, အာဝုသော, ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, နာဘိဇာနာမိ အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသိတာ, အညတြ တေန ဘဂဝတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. ပုဗ္ဗေ မေ, အာဝုသော, အဂါရိကဘူတဿ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော, အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ သင်္ခလိခိတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’န္တိ. သော ခွာဟံ, အာဝုသော, အပရေန သမယေန ပဋပိလောတိကာနံ သံဃာဋိံ ကာရေတွာ ယေ လောကေ အရဟန္တော တေ ဥဒ္ဒိဿ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိံ.

එසඳ ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි ආනන්දය, සැබවින්ම තුල්ලනන්දා මෙහෙණිය ඒ ප්‍රකාශය කළේ විමසීමකින් තොරව හදිසියේමය. ඇවැත්නි, මා හිසකේ හා රැවුල බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ දා පටන්, ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ හැර වෙනත් කිසිදු ශාස්තෘවරයෙකු හඳුනාගෙන (සරණ ගොස්) නොමැත්තෙමි. ඇවැත්නි, මීට පෙර මා ගිහියකුව සිටියදී මට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: 'ගිහිගෙය යනු සම්බාධයකි, රාගාදී කෙලෙස් දූවිලි උපදින මාවතකි. පැවිද්ද යනු විවෘත අහස වැනිය. ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට අතිශයින්ම පිරිපුන් වූ, අතිශයින්ම පිරිසිදු වූ, මැනවින් ඔප දැමූ හක්ගෙඩියක් බඳු මෙම බ්‍රහ්මචර්යාව පුරන්නට පහසු නැත. එබැවින් මම හිසකේ හා රැවුල බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නෙම් නම් මැනවි' කියාය. ඇවැත්නි, මම පසු කලෙක පරණ රෙදි කැබලිවලින් සකස් කළ සංඝාටියක් දරා, ලොව වසන රහතන් වහන්සේලා උදෙසා හිසකේ හා රැවුල බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීමි."

သော ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော အဒ္ဒသံ ဘဂဝန္တံ အန္တရာ စ ရာဇဂဟံ အန္တရာ စ နာဠန္ဒံ ဗဟုပုတ္တေ စေတိယေ နိသိန္နံ. ဒိသွာန မေ ဧတဒဟောသိ – ‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ; သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ; သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ; ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’န္တိ. သော ခွာဟံ, အာဝုသော, တတ္ထေဝ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘သတ္ထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, သာဝကောဟမသ္မိ; သတ္ထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, သာဝကောဟမသ္မီ’တိ[Pg.420]. ဧဝံ ဝုတ္တေ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘ယော ခေါ, ကဿပ, ဧဝံ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဂတံ သာဝကံ အဇာနညေဝ ဝဒေယျ ဇာနာမီတိ, အပဿညေဝ ဝဒေယျ ပဿာမီတိ, မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျ. အဟံ ခေါ ပန, ကဿပ, ဇာနညေဝ ဝဒါမိ ဇာနာမီတိ, ပဿညေဝ ဝဒါမိ ပဿာမီ’တိ.

"එසේ පැවිදිව දීර්ඝ මාවතක වඩිනා මට, රජගහ නුවරත් නාලන්දා නුවරත් අතර පිහිටි බහුපුත්තක චෛත්‍යය අසල වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්නට ලැබුණි. උන්වහන්සේ දැක මට මෙසේ සිතුණි: 'මා යම් ශාස්තෘවරයෙකු දකින්නට ප්‍රාර්ථනා කළේ නම් ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය; මා යම් සුගතයන් වහන්සේ නමක දකින්නට ප්‍රාර්ථනා කළේ නම් ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය; මා යම් සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දකින්නට ප්‍රාර්ථනා කළේ නම් ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය' කියාය. ඇවැත්නි, මම එතැනදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැඳ මෙසේ පැවසුවෙමි: 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේය, මම ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා වෙමි. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේය, මම ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා වෙමි' කියාය. මා මෙසේ පැවසූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: 'කාශ්‍යපය, මෙතරම් පිරිසිදු සිතින් යුත් ශ්‍රාවකයෙකුට, (තමා සැබවින්ම) නොදැන 'දනිමි' යැයි ද, නොදැක 'දකිමි' යැයි ද යමෙකු පවසන්නේ නම් ඔහුගේ හිස පවා පැළී යන්නේය. කාශ්‍යපය, මම වනාහි දන්නා නිසාම 'දනිමි' යැයි පවසමි, දකින නිසාම 'දකිමි' යැයි පවසමි'."

တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ.

"'එබැවින් කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ස්ථවිර වූ ද, නවක වූ ද, මධ්‍යම වූ ද සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා කෙරෙහි මා තුළ දැඩි හිරි-ඔතප් (පව් කිරීමට ඇති ලැජ්ජාව හා බිය) පිහිටා තිබිය යුතුය' කියාය. කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය."

တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ သုဏိဿာမိ ကုသလူပသံဟိတံ သဗ္ဗံ တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကရိတွာ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ.

"'එබැවින් කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: කුසලයට සම්බන්ධ වූ යම් ධර්මයක් මා අසන්නේද, ඒ සියල්ල මාගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස වන පරිදි මැනවින් මෙනෙහි කොට, මුළු සිතින්ම එකඟ වී, අවධානයෙන් යුතුව එම ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්නෙමි' කියාය. කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය."

တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သာတသဟဂတာ စ မေ ကာယဂတာသတိ န ဝိဇဟိဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ.

"'එබැවින් කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: සැපය හා බැඳුණු මාගේ කායගතාසතිය මම අත් නොහරින්නෙමි' කියාය. කාශ්‍යපය, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය."

‘‘အထ ခေါ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. သတ္တာဟမေဝ ခွာဟံ, အာဝုသော, သရဏော ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိံ’’. အဋ္ဌမိယာ အညာ ဥဒပါဒိ.

"ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙම අවවාදයෙන් අනුශාසනා කොට අසුනින් නැගිට වැඩම කළ සේක. ඇවැත්නි, මම සත් දිනක් පමණක් කෙලෙස් සහිතව (ණයගැතියෙකු ලෙස) රටවැසියන් දෙන දානය වැළඳුවෙමි. අටවන දිනයේදී (අර්හත් ඵලය නැමති) උතුම් අවබෝධය පහළ විය."

‘‘အထ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ. အထ ခွာဟံ, အာဝုသော, ပဋပိလောတိကာနံ သံဃာဋိံ စတုဂ္ဂုဏံ ပညပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ဣဓ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ နိသီဒတု, ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’တိ. နိသီဒိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘မုဒုကာ ခေါ တျာယံ, ကဿပ, ပဋပိလောတိကာနံ သံဃာဋီ’တိ. ‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပဋပိလောတိကာနံ သံဃာဋိံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’တိ. ‘ဓာရေဿသိ ပန မေ တွံ, ကဿပ, သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’တိ. ‘ဓာရေဿာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’တိ. ‘‘သော ခွာဟံ, အာဝုသော, ပဋပိလောတိကာနံ သံဃာဋိံ ဘဂဝတော ပါဒါသိံ. အဟံ ပန ဘဂဝတော သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနိ ပဋိပဇ္ဇိံ’’.

"ඇවැත්නි, ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟින් ඉවතට වැඩම කොට එක්තරා රුක් මුලක් වෙත වැඩම කළ සේක. ඇවැත්නි, එවිට මම පරණ රෙදිවලින් කළ මාගේ සංඝාටිය හතරට නමා පනවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවෙමි: 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩසිටින සේක්වා. එය මට බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස වන්නේය' කියාය. ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැනවූ අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. වැඩසිට මට මෙසේ වදාළ සේක: 'කාශ්‍යපය, පරණ රෙදිවලින් කළ ඔබගේ මෙම සංඝාටිය ඉතා මෘදුයි' කියාය. 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙම සංඝාටිය පිළිගන්නා සේක්වා'යි මම කීවෙමි. 'කාශ්‍යපය, එසේනම් මා විසින් පරිභෝග කරන ලද, හණ නූලෙන් කළ මේ පරණ පාංශුකූල සිවුරු ඔබ දරන්නෙහිද?' කියා උන්වහන්සේ විමසූ සේක. 'ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ පරණ පාංශුකූල සිවුරු දරන්නෙමි'යි මම පැවසුවෙමි. ඇවැත්නි, මම පරණ රෙදිවලින් කළ මාගේ සංඝාටිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ පරණ පාංශුකූල සිවුරු පිළිගෙන දරා සිටියෙමි."

‘‘ယဉှိ တံ, အာဝုသော, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဘဂဝတော ပုတ္တော ဩရသော မုခတော ဇာတော ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော ဓမ္မဒါယာဒေါ, ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ [Pg.421] သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’တိ, မမံ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဘဂဝတော ပုတ္တော ဩရသော မုခတော ဇာတော ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော ဓမ္မဒါယာဒေါ, ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’’’တိ.

"ඇවැත්නි, යමෙකු ගැන නිවැරදිව පවසන්නේ නම්: 'මොහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයෙකි, ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් මවන ලද, ධර්ම දායාදය හිමි, උන්වහන්සේගේ පරණ පාංශුකූල සිවුරු පිළිගත් තැනැත්තෙකි' කියා පවසන්නේද, ඒ මා ගැනමය. ඇවැත්නි, මා ගැන පවසන විට 'මොහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයෙකි, ශ්‍රී මුඛයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් උපන්, ධර්මයෙන් මවන ලද, ධර්ම දායාදය හිමි, පරණ පාංශුකූල සිවුරු පිළිගත් තැනැත්තෙකි'යි නිවැරදිව පැවසිය හැකිය."

‘‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ…ပေ… (နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိနံ ပဉ္စန္နဉ္စ အဘိညာနံ ဧဝံ ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော).

“ඇවැත්නි, මම යම් තාක් කැමති වෙම් ද, ඒ තාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව ම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව ම, විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, මම යම් තාක් කැමති වෙම් ද... (නව අනුපුබ්බ විහාර සමාපත්ති සහ පංච අභිඥා පිළිබඳ විස්තරය මෙසේ ම දත යුතු ය).”

‘‘အဟံ ခေါ, အာဝုသော, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ; သတ္တရတနံ ဝါ, အာဝုသော, နာဂံ အဍ္ဎဋ္ဌမရတနံ ဝါ တာလပတ္တိကာယ ဆာဒေတဗ္ဗံ မညေယျ, ယော မေ ဆ အဘိညာ ဆာဒေတဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ.

“ඇවැත්නි, මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොව දී ම තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට පැමිණ වාසය කරමි. ඇවැත්නි, යමෙක් මාගේ මේ ෂඩ් අභිඥා වසාලිය හැකියැයි සිතන්නේ නම්, ඔහු රියන් සතක් හෝ රියන් හත හමාරක් උසැති ඇත් රජෙකු තල් පතකින් වසා දැමිය හැකියැයි සිතන්නෙකු වැනි ය.”

စဝိတ္ထ စ ပန ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ ဗြဟ္မစရိယမှာတိ. ဧကာဒသမံ.

“එසේ ම තුල්ලනන්දා මෙහෙණිය ද බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් පිරිහුණා ය. එකොළොස්වන සූත්‍රය යි.”

၁၂. ပရံမရဏသုတ္တံ

12. “පරංමරණ සූත්‍රය”

၁၅၅. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရန္တိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော ကဿပ, ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ – ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘အဗျာကတံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ – ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, နေဝ ဟောတိ, န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ? ‘‘ဧဝမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, အဗျာကတံ ဘဂဝတာ – ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော [Pg.422] ပရံ မရဏာ’’’တိ. ‘‘ကသ္မာ စေတံ, အာဝုသော, အဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘န ဟေတံ, အာဝုသော, အတ္ထသံဟိတံ နာဒိဗြဟ္မစရိယကံ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာ တံ အဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ.

155. “එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වාසය කරති. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිට නැගී සිට ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළහ. වැඩම කොට ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු කතාව නිමවා එකත්පස්ව වැඩසිටියහ. එකත්පස්ව වැඩසිටි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: ‘ඇවැත්නි කාශ්‍යපයන් වහන්ස, තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේ ද?’ ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේ ය යන්න භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නොවේ.’ ‘ඇවැත්නි, එසේ නම් තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු නොවන්නේ ද?’ ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු නොවන්නේ ය යන්න ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නොවේ.’ ‘ඇවැත්නි, එසේ නම් තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේත් නොවන්නේත් වන්නේ ද?’ ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේත් නොවන්නේත් වන්නේ ය යන්න ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නොවේ.’ ‘ඇවැත්නි, එසේ නම් තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේත් නොවේ, නොවන්නේත් නොවේ ද?’ ‘ඇවැත්නි, තථාගතයන් වහන්සේ මරණයෙන් පසු වන්නේත් නොවේ, නොවන්නේත් නොවේ ය යන්න ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නොවේ.’ ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය වදාරන ලද්දේ මක්නිසා ද?’ ‘ඇවැත්නි, මෙය අර්ථය පිණිස පවතින්නක් නොවේ, මූලික බ්‍රහ්මචර්යාවට අදාළ නොවේ, කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපසමය පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතින්නක් නොවේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එය වදාරන ලද්දේ නැත.’”

‘‘အထ ကိဉ္စရဟာဝုသော, ဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘ဣဒံ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ခေါ, အာဝုသော, ဗျာကတံ ဘဂဝတာ; အယံ ‘ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ဗျာကတံ ဘဂဝတာ; အယံ ‘ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ဗျာကတံ ဘဂဝတာ; အယံ ‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ စေတံ, အာဝုသော, ဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ? ‘‘ဧတဉှိ, အာဝုသော, အတ္ထသံဟိတံ ဧတံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ ဧတံ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. တသ္မာ တံ ဗျာကတံ ဘဂဝတာ’’တိ. ဒွါဒသမံ.

“‘ඇවැත්නි, එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ කුමක් ද?’ ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘මෙය දුක්ඛය’ යි වදාරන ලදහ. ‘මෙය දුක්ඛ සමුදය’ යි වදාරන ලදහ. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධය’ යි වදාරන ලදහ. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව’ යි වදාරන ලදහ.’ ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාරන ලද්දේ මක්නිසා ද?’ ‘ඇවැත්නි, මෙය අර්ථය පිණිස පවතියි. මෙය මූලික බ්‍රහ්මචර්යාවට අදාළ වෙයි. මෙය කළකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපසමය පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතියි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එය වදාරන ලද්දේ ය.’ දොළොස්වන සූත්‍රය යි.”

၁၃. သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကသုတ္တံ

13. “සද්ධම්මප්පතිරූපක සූත්‍රය”

၁၅၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော, ယေန ပုဗ္ဗေ အပ္ပတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ အဟေသုံ ဗဟုတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟိံသု? ကော ပန, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော, ယေနေတရဟိ ဗဟုတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ အပ္ပတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟန္တီ’’တိ? ‘‘ဧဝဉ္စေတံ, ကဿပ, ဟောတိ သတ္တေသု ဟာယမာနေသု သဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေ, ဗဟုတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဟောန္တိ အပ္ပတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟန္တိ. န တာဝ, ကဿပ, သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ ယာဝ န သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတော စ ခေါ, ကဿပ, သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အထ သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ’’.

156. “මම මෙසේ ඇසුවෙමි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වැඩසිටියහ. එකත්පස්ව වැඩසිටි ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: ‘ස්වාමීනි, පෙර කාලයේ ශික්ෂා පද ස්වල්පයක් තිබියදී බොහෝ භික්ෂූහු රහත් බවෙහි පිහිටීමට හේතුව කුමක් ද? ප්‍රත්‍යය කුමක් ද? ස්වාමීනි, දැන් ශික්ෂා පද බොහෝමයක් තිබියදී ස්වල්ප වූ භික්ෂූන් පිරිසක් රහත් බවෙහි පිහිටීමට හේතුව කුමක් ද? ප්‍රත්‍යය කුමක් ද?’ ‘කාශ්‍යපය, සත්ත්වයන් පිරිහෙන කල්හි සද්ධර්මය අතුරුදන් වන කල්හි ශික්ෂා පද අධික වෙයි, රහත් බවෙහි පිහිටන භික්ෂූහු අල්ප වෙති. කාශ්‍යපය, යම් තාක් ලොව සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයක් පහළ නොවේ ද, ඒ තාක් සද්ධර්මය අතුරුදන් නොවේ. කාශ්‍යපය, යම් කලෙක ලොව සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයක් පහළ වේ ද, එවිට සද්ධර්මය අතුරුදන් වීම සිදු වෙයි.’”

‘‘သေယျထာပိ, ကဿပ, န တာဝ ဇာတရူပဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ ယာဝ န ဇာတရူပပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတော စ ခေါ, ကဿပ, ဇာတရူပပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အထ ဇာတရူပဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ကဿပ, န တာဝ သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ ယာဝ [Pg.423] န သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတော စ ခေါ, ကဿပ, သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကံ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အထ သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ.

“කස්සප, ලෝකයෙහි ව්‍යාජ රන් උපදින තාක් කල් සැබෑ රන් අතුරුදන් නොවේ. නමුත් යම් දිනෙක ලෝකයෙහි ව්‍යාජ රන් උපදී ද, එවිට සැබෑ රන් අතුරුදන් වේ. එමෙන්ම කස්සප, ලෝකයෙහි සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයක් (ව්‍යාජ ධර්මයක්) උපදින තාක් කල් සද්ධර්මය අතුරුදන් නොවේ. යම් කලෙක ලෝකයෙහි සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකය උපදී ද, එවිට සද්ධර්මය අතුරුදන් වීම සිදු වේ.”

‘‘န ခေါ, ကဿပ, ပထဝီဓာတု သဒ္ဓမ္မံ အန္တရဓာပေတိ, န အာပေါဓာတု သဒ္ဓမ္မံ အန္တရဓာပေတိ, န တေဇောဓာတု သဒ္ဓမ္မံ အန္တရဓာပေတိ, န ဝါယောဓာတု သဒ္ဓမ္မံ အန္တရဓာပေတိ; အထ ခေါ ဣဓေဝ တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ မောဃပုရိသာ ယေ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ အန္တရဓာပေန္တိ. သေယျထာပိ, ကဿပ, နာဝါ အာဒိကေနေဝ ဩပိလဝတိ; န ခေါ, ကဿပ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ.

“කස්සප, පඨවි ධාතුව සද්ධර්මය අතුරුදන් නොකරයි. ආපෝ ධාතුව සද්ධර්මය අතුරුදන් නොකරයි. තේජෝ ධාතුව සද්ධර්මය අතුරුදන් නොකරයි. වායෝ ධාතුව ද සද්ධර්මය අතුරුදන් නොකරයි. එහෙත් මේ ශාසනයෙහි ම උපදින මෝඝ පුරුෂයෝ ම (හිස් මිනිස්සු) මෙම සද්ධර්මය අතුරුදන් කරති. කස්සප, නැවක් අධික බර පටවාගත් විගස ගිලී යන්නාක් මෙන්, සද්ධර්මය එලෙස (එක්වරම) අතුරුදන් නොවේ.”

‘‘ပဉ္စ ခေါမေ, ကဿပ, ဩက္ကမနိယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ကဿပ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သံဃေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ – ဣမေ ခေါ, ကဿပ, ပဉ္စ ဩက္ကမနိယာ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ သမ္မောသာယ အန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

“කස්සප, සද්ධර්මයේ පිරිහීමට, ව්‍යාකූලත්වයට හා අතුරුදන් වීමට හේතු වන කරුණු පහක් තිබේ. ඒ පහ මොනවාද? කස්සප, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන් සහ උපාසිකාවන් යන සිව්වනක් පිරිස; ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් බවකින් තොරව වාසය කරති. ධර්මය කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් බවකින් තොරව වාසය කරති. සංඝයා කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් බවකින් තොරව වාසය කරති. ශික්ෂාව කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් බවකින් තොරව වාසය කරති. සමාධිය කෙරෙහි අගෞරව සහිතව, යටහත් බවකින් තොරව වාසය කරති. කස්සප, සද්ධර්මයේ පිරිහීමට, ව්‍යාකූලත්වයට හා අතුරුදන් වීමට හේතු වන මේ කරුණු පහයි.”

‘‘ပဉ္စ ခေါမေ, ကဿပ, ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ကဿပ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သံဃေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သမာဓိသ္မိံ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ – ဣမေ ခေါ, ကဿပ, ပဉ္စ ဓမ္မာ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. တေရသမံ.

“කස්සප, සද්ධර්මයේ පැවැත්මට, ව්‍යාකූල නොවීමට හා අතුරුදන් නොවීමට හේතු වන කරුණු පහක් තිබේ. ඒ පහ මොනවාද? කස්සප, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන් සහ උපාසිකාවන් යන සිව්වනක් පිරිස; ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරති. ධර්මය කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරති. සංඝයා කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරති. ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරති. සමාධිය කෙරෙහි ගෞරව සහිතව, යටහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කරති. කස්සප, සද්ධර්මයේ පැවැත්මට, ව්‍යාකූල නොවීමට හා අතුරුදන් නොවීමට හේතු වන කරුණු පහ මේවාය.” දහතුන්වැනි සූත්‍රයයි.

ကဿပသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

කස්සප සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (සාරාංශ ගාථාව):

သန္တုဋ္ဌဉ္စ အနောတ္တပ္ပီ, စန္ဒူပမံ ကုလူပကံ;

ဇိဏ္ဏံ တယော စ ဩဝါဒါ, ဈာနာဘိညာ ဥပဿယံ;

စီဝရံ ပရံမရဏံ, သဒ္ဓမ္မပ္ပတိရူပကန္တိ.

සන්තුට්ඨ සූත්‍රය, අනොත්තප්පී සූත්‍රය, චන්දූපම සූත්‍රය, කුලූපක සූත්‍රය, ජිණ්ණ සූත්‍රය, ඕවාද සූත්‍ර තුන, ඣානාභිඤ්ඤා සූත්‍රය, උපස්සය සූත්‍රය, චීවර සූත්‍රය, පරම්මරණ සූත්‍රය සහ සද්ධම්මප්පතිරූපක සූත්‍රය යනාදියයි.

၆. လာဘသက္ကာရသံယုတ္တံ

6. ලාභසක්කාර සංයුත්තය

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. පළමු වර්ගය

၁. ဒါရုဏသုတ္တံ

1. දාරුණ සූත්‍රය

၁၅၇. ဧဝံ [Pg.424] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

157. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “වහන්ස” යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဇဟိဿာမ, န စ နော ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර සහ කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දාරුණ ය, කටුක ය, රළු ය. උතුම් වූ නිවන (යෝගක්ඛේමය) සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ඒවා මහත් බාධාවකි. එබැවින් මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපි අත්හරින්නෙමු. එමෙන්ම උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ සිත වෙළාගෙන නොසිටිනු ඇත.’ මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය.” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဗဠိသသုတ္တံ

2. බලිස සූත්‍රය

၁၅၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဗာဠိသိကော အာမိသဂတံ ဗဠိသံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ပက္ခိပေယျ. တမေနံ အညတရော အာမိသစက္ခု မစ္ဆော ဂိလေယျ. ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မစ္ဆော ဂိလဗဠိသော ဗာဠိသိကဿ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ဗာဠိသိကဿ’’.

158. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක ... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර සහ කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දාරුණ ය, කටුක ය, රළු ය. උතුම් වූ නිවන සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ඒවා බාධාවකි. මහණෙනි, එය මෙබඳු ය: ධීවරයෙක් ගොදුරු දමන ලද බිලී කොක්කක් ගැඹුරු විලකට දමන්නේය. එවිට ගොදුරට ගිජු වූ එක්තරා මාළුවෙක් එය ගිල දමන්නේය. මහණෙනි, එවිට බිලී කොක්ක ගිල දැමූ ඒ මාළුවා ධීවරයා ඉදිරියේ විපතටත්, ව්‍යසනයටත් පත් වේ. ධීවරයාට කැමති පරිදි ඒ මාළුවා සමඟ කටයුතු කළ හැකිය.”

‘‘ဗာဠိသိကောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရဿေတံ ပါပိမတော အဓိဝစနံ. ဗဠိသန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကဿေတံ အဓိဝစနံ. ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဿာဒေတိ နိကာမေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ[Pg.425], လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဇဟိဿာမ, န စ နော ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

“මහණෙනි, ‘ධීවරයා’ යනු පාපිෂ්ඨ මාරයාට නමකි. ‘බිලී කොක්ක’ යනු ලාභ සත්කාර සහ කීර්ති ප්‍රශංසාවට නමකි. මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා විඳියි ද, එය ප්‍රාර්ථනා කරයි ද, මහණෙනි, මේ භික්ෂුව මාරයාගේ බිලී කොක්ක ගිල දැමූ, විපතට හා ව්‍යසනයට පත් වූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට කැමති පරිදි කටයුතු කළ හැකි අයෙකු යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර සහ කීර්ති ප්‍රශංසා එතරම් ම දාරුණ ය, කටුක ය, රළු ය, නිවන සාක්ෂාත් කර ගැනීමට බාධාවකි. එබැවින් මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපි අත්හරින්නෙමු. එමෙන්ම උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ සිත වෙළාගෙන නොසිටිනු ඇත.’ මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

၃. ကုမ္မသုတ္တံ

3. කුම්ම සූත්‍රය

၁၅၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အညတရသ္မိံ ဥဒကရဟဒေ မဟာကုမ္မကုလံ စိရနိဝါသိ အဟောသိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အညတရော ကုမ္မော အညတရံ ကုမ္မံ ဧတဒဝေါစ – ‘မာ ခေါ တွံ, တာတ ကုမ္မ, ဧတံ ပဒေသံ အဂမာသီ’တိ. အဂမာသိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ကုမ္မော တံ ပဒေသံ. တမေနံ လုဒ္ဒေါ ပပတာယ ဝိဇ္ဈိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ကုမ္မော ယေန သော ကုမ္မော တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ကုမ္မော တံ ကုမ္မံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန တံ ကုမ္မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ကစ္စိ တွံ, တာတ ကုမ္မ, န တံ ပဒေသံ အဂမာသီ’တိ? ‘အဂမာသိံ ခွာဟံ, တာတ ကုမ္မ, တံ ပဒေသ’န္တိ. ‘ကစ္စိ ပနာသိ, တာတ ကုမ္မ, အက္ခတော အနုပဟတော’တိ? ‘အက္ခတော ခေါမှိ, တာတ ကုမ္မ, အနုပဟတော, အတ္ထိ စ မေ ဣဒံ သုတ္တကံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓ’န္တိ. ‘တဂ္ဃသိ, တာတ ကုမ္မ, ခတော, တဂ္ဃ ဥပဟတော. ဧတေန ဟိ တေ, တာတ ကုမ္မ, သုတ္တကေန ပိတရော စ ပိတာမဟာ စ အနယံ အာပန္နာ ဗျသနံ အာပန္နာ. ဂစ္ဆ ဒါနိ တွံ, တာတ ကုမ္မ, န ဒါနိ တွံ အမှာက’’’န္တိ.

159. සැවැත් නුවරදී (බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක)... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දරුණුය... (ධර්මය) අවබෝධ කර ගැනීමට බාධාවකි. මහණෙනි, අතීතයෙහි එක්තරා විලක දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ වාසය කළ මහා ඉබ්බන් පිරිසක් වූහ. එකල එක් ඉබ්බෙක් තවත් ඉබ්බෙකුට මෙසේ කීවේය: ‘දරුව ඉබ්බ, ඔබ අසවල් ප්‍රදේශයට නම් නොයන්න.’ මහණෙනි, ඒ ඉබ්බා (අවවාදය නොතකා) ඒ ප්‍රදේශයට ගියේය. එවිට වැද්දෙක් ඔහුට දිගු ලණුවක් සහිත හීයකින් (කටුවකින්) විද්දේය. මහණෙනි, ඉන්පසු ඒ ඉබ්බා අවවාද කළ ඉබ්බා සිටි තැනට පැමිණියේය. ඒ අවවාද කළ ඉබ්බා ඈතින්ම එන අනෙක් ඉබ්බා දැක මෙසේ ඇසීය: ‘දරුව ඉබ්බ, ඔබ ඒ ප්‍රදේශයට නොගියා නේද?’ ‘දරුව ඉබ්බ, මම ඒ ප්‍රදේශයට ගියෙමි.’ ‘දරුව ඉබ්බ, එසේ නම් ඔබට කිසිදු තුවාලයක් හෝ පීඩාවක් සිදු නොවූයේද?’ ‘දරුව ඉබ්බ, මම තුවාල වූයේ නැත, පීඩාවකට පත් වූයේද නැත. එහෙත් මගේ පිටුපසින් නිරන්තරයෙන් ඇදී එන මේ කුඩා ලණුවක් නම් ඇත.’ එවිට පළමු ඉබ්බා මෙසේ කීවේය: ‘දරුව ඉබ්බ, සැබවින්ම ඔබ තුවාල වී ඇත, සැබවින්ම ඔබ විනාශ වී ඇත. දරුව ඉබ්බ, මේ ලණුව නිසාම ඔබේ පියවරුන් හා මුතුන්මිත්තන්ද විපතටත් විනාශයටත් පත් වූහ. දරුව ඉබ්බ, දැන් ඔබ යන්න, දැන් ඔබ අපට අයිති කෙනෙකු නොවේ.’”

‘‘လုဒ္ဒေါတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရဿေတံ ပါပိမတော အဓိဝစနံ. ပပတာတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကဿေတံ အဓိဝစနံ. သုတ္တကန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒိရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အဿာဒေတိ နိကာမေတိ – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိဒ္ဓေါ ပပတာယ အနယံ အာပန္နော ဗျသနံ အာပန္နော ယထာကာမကရဏီယော ပါပိမတော. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတိယံ.

“මහණෙනි, ‘වැද්දා’ යනු පාපිෂ්ඨ මාරයාට නමකි. මහණෙනි, ‘දිගු ලණුව සහිත හීය’ යනු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවට නමකි. මහණෙනි, ‘ලණුව’ යනු නන්දීරාගයට (තණ්හාවට) නමකි. මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් තමාට ලැබුණු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ගැන සතුටු වෙයිද, ඒවායින් මත්වෙයිද—මහණෙනි, මේ භික්ෂුව දිගු ලණුව සහිත හීයෙන් විදිනු ලැබූ, විපතට පත් වූ, විනාශයට පත් වූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට රිසි පරිදි කළ හැකි පුද්ගලයෙක් යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණුය... මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙසම හික්මිය යුතුය.” තෙවැනි සූත්‍රයයි.

၄. ဒီဃလောမိကသုတ္တံ

4. දීඝලෝමික සූත්‍රය

၁၆၀. သာဝတ္ထိယံ [Pg.426] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒီဃလောမိကာ ဧဠကာ ကဏ္ဋကဂဟနံ ပဝိသေယျ. သာ တတြ တတြ သဇ္ဇေယျ, တတြ တတြ ဂယှေယျ, တတြ တတြ ဗဇ္ဈေယျ, တတြ တတြ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇေယျ. ‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. သော တတြ တတြ သဇ္ဇတိ, တတြ တတြ ဂယှတိ, တတြ တတြ ဗဇ္ဈတိ, တတြ တတြ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

160. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දරුණුය... අවබෝධය පිණිස බාධාවකි. මහණෙනි, එය හරියට දීර්ඝ ලෝම ඇති බැටළුවකු කටු පඳුරකට ඇතුළු වූවාක් වැනිය. ඇය තැන තැන පැටලෙයි, තැන තැන ඇලෙයි, තැන තැන බැඳෙයි, තැන තැන විපතට හා විනාශයට පත් වෙයි. මහණෙනි, එලෙසම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඬනා ලදුව, ඉන් යටපත් වූ සිතින් යුතුව, පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිඬු සිඟා වැඩියි. ඔහු එහිදී තැන තැන පැටලෙයි, තැන තැන ඇලෙයි, තැන තැන බැඳෙයි, තැන තැන විපතට හා විනාශයට පත් වෙයි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණුය... මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙසම හික්මිය යුතුය.” සිවුවැනි සූත්‍රයයි.

၅. မီဠှကသုတ္တံ

5. මීළ්හක සූත්‍රය

၁၆၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မီဠှကာ ဂူထာဒီ ဂူထပူရာ ပုဏ္ဏာ ဂူထဿ. ပုရတော စဿ မဟာဂူထပုဉ္ဇော. သာ တေန အညာ မီဠှကာ အတိမညေယျ – ‘အဟမှိ ဂူထာဒီ ဂူထပူရာ ပုဏ္ဏာ ဂူထဿ, ပုရတော စ မျာယံ မဟာဂူထပုဉ္ဇော’တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. သော တတ္ထ ဘုတ္တာဝီ စ ဟောတိ ယာဝဒတ္ထော, နိမန္တိတော စ သွာတနာယ, ပိဏ္ဍပါတော စဿ ပူရော. သော အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ ဝိကတ္ထတိ – ‘ဘုတ္တာဝီ စမှိ ယာဝဒတ္ထော, နိမန္တိတော စမှိ သွာတနာယ, ပိဏ္ဍပါတော စ မျာယံ ပူရော, လာဘီ စမှိ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ, ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ အပ္ပပုညာ အပ္ပေသက္ခာ န လာဘိနော စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတသေနာသန-ဂိလာနပ္ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇ-ပရိက္ခာရာန’န္တိ. သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော အညေ ပေသလေ ဘိက္ခူ အတိမညတိ. တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, မောဃပုရိသဿ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

161. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය... මහණෙනි, අසූචි අනුභව කරන, අසූචිවලින් පිරුණු, අසූචිවලින් බර වූ පණුවෙක් සිටී යැයි සිතන්න. ඔහු ඉදිරියෙහි විශාල අසූචි ගොඩක් ද තිබේ. ඔහු ඒ නිසාම ‘මම අසූචි අනුභව කරන්නෙකි, අසූචිවලින් පිරුණෙකි, මට විශාල අසූචි ගොඩක් ද ඇතැයි’ කියමින් අනෙක් පණුවන් පහත් කොට සලකයි. මහණෙනි, එලෙසම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් යටපත් වූ ඇතැම් භික්ෂුවක් පෙරවරු කාලයෙහි පිඬු සිඟා ගොස්, එහිදී රිසි සේ වළඳා, පසුදිනට ද ආරාධනා ලබා, පාත්‍රය පිරුණු දානයක් ද සහිතව ආරාමයට පැමිණෙයි. ඔහු භික්ෂූන් මැද මෙසේ පාරට්ටු කරයි: ‘මම රිසි සේ වළඳා ආවෙමි, මට හෙටට ද ආරාධනා ඇත, මා සතුව පාත්‍රය පිරුණු දානය ද ඇත, මම සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය ලබන්නෙකි. එහෙත් මේ අනෙක් භික්ෂූන් පින අඩු, තේජස අඩු, මේ සිවුරු පිරිකර නොලබන්නෝ වෙති.’ ඔහු ඒ ලාභ සත්කාරයෙන් මත්ව ශීලවන්ත භික්ෂූන්ට අවමන් කරයි. මහණෙනි, ඒ හිස් මිනිසාගේ ඒ ක්‍රියාව ඔහුට දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ අහිත පිණිස, දුක පිණිස පවතියි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණුය... මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙසම හික්මිය යුතුය.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

၆. အသနိသုတ္တံ

6. අසනි සූත්‍රය

၁၆၂. သာဝတ္ထိယံ [Pg.427] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ကံ, ဘိက္ခဝေ, အသနိဝိစက္ကံ အာဂစ္ဆတု, သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတု’’.

162. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය... මහණෙනි, අකුණු සැරය වැදිය යුත්තේ කාටද? රහත් භාවයට පත් නොවූ, සිත හික්මවා ගනිමින් සිටින සේඛ පුද්ගලයා කරා ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණෙන්නේ නම් (එය අකුණු සැරයක් මෙන් ඔහු විනාශ කිරීමට සමත්ය).”

‘‘အသနိဝိစက္ကန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကဿေတံ အဓိဝစနံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

“මහණෙනි, ‘අසනවිචක්කය’ (හෙවත් අකුණු සැරය) යනු ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවන්ට නමකි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ මෙසේ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. ဒိဒ္ဓသုတ္တံ

7. 7. දින්ධ සූත්‍රය

၁၆၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ကံ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဒ္ဓဂတေန ဝိသလ္လေန သလ္လေန ဝိဇ္ဈတု, သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတု’’.

163. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ දරුණු වෙති... පිළිවෙළින් ලබන උතුම් අරමුණට (රහත් බවට) බාධා පමුණුවති. මහණෙනි, විස පෙවූ හීසැරයකින් විදිනු ලැබිය යුත්තේ කවරෙකුටද? රහත් බවට පත් නොවූ, සිතේ අරමුණ ඉටු කර නොගත් ශෛක්ෂ පුද්ගලයා කරා ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ පැමිණෙති.”

‘‘သလ္လန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကဿေတံ အဓိဝစနံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္တမံ.

“මහණෙනි, ‘හීසැරය’ යනු ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවන්ට නමකි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ මෙසේ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” හත්වන සූත්‍රයයි.

၈. သိင်္ဂါလသုတ္တံ

8. 8. සිඟාල සූත්‍රය

၁၆၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. အဿုတ္ထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ [Pg.428] ဇရသိင်္ဂါလဿ ဝဿမာနဿာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧသော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇရသိင်္ဂါလော ဥက္ကဏ္ဍကေန နာမ ရောဂဇာတေန ဖုဋ္ဌော နေဝ ဗိလဂတော ရမတိ, န ရုက္ခမူလဂတော ရမတိ, န အဇ္ဈောကာသဂတော ရမတိ; ယေန ယေန ဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ တိဋ္ဌတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ နိသီဒတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ နိပဇ္ဇတိ; တတ္ထ တတ္ထ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော နေဝ သုညာဂါရဂတော ရမတိ, န ရုက္ခမူလဂတော ရမတိ, န အဇ္ဈောကာသဂတော ရမတိ; ယေန ယေန ဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ တိဋ္ဌတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ နိသီဒတိ, ယတ္ထ ယတ္ထ နိပဇ္ဇတိ; တတ္ထ တတ္ထ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

164. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ දරුණු වෙති... පිළිවෙළින් ලබන උතුම් අරමුණට බාධා පමුණුවති. මහණෙනි, රැය පහන් වන වෙලාවේ නාද කරන නරියෙකුගේ හඬ නුඹලාට ඇසුණේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඒ මහලු නරියා ‘උක්කණ්ඨක’ නම් වූ වණ රෝගයකින් පෙළෙන්නේ, ගුහාවකට ගියත් සතුටක් නොලබයි, රුක් මුලකට ගියත් සතුටක් නොලබයි, එළිමහනකට ගියත් සතුටක් නොලබයි. ඔහු යම් යම් තැනකට යයිද, යම් යම් තැනක සිටියිද, යම් යම් තැනක වාඩි වෙයිද, යම් යම් තැනක නිදයිද, ඒ ඒ සෑම තැනකදීම ඔහු විපතටත් විනාශයටත් පත් වෙයි. මහණෙනි, එලෙසම මෙම ශාසනයේ ඇතැම් මහණෙක් ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවලින් මැඩුණු, ඒවායින් අල්ලාගත් සිත් ඇතිව, පාළු ගෙයකට ගියත් සතුටක් නොලබයි, රුක් මුලකට ගියත් සතුටක් නොලබයි, එළිමහනකට ගියත් සතුටක් නොලබයි. ඔහු යම් යම් තැනකට යයිද, යම් යම් තැනක සිටියිද, යම් යම් තැනක වාඩි වෙයිද, යම් යම් තැනක නිදයිද, ඒ ඒ සෑම තැනකදීම ඔහු විපතටත් විනාශයටත් පත් වෙයි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ මෙසේ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” අටවන සූත්‍රයයි.

၉. ဝေရမ္ဘသုတ္တံ

9. 9. වේරම්භ සූත්‍රය

၁၆၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ဥပရိ, ဘိက္ခဝေ, အာကာသေ ဝေရမ္ဘာ နာမ ဝါတာ ဝါယန္တိ. တတ္ထ ယော ပက္ခီ ဂစ္ဆတိ တမေနံ ဝေရမ္ဘာ ဝါတာ ခိပန္တိ. တဿ ဝေရမ္ဘဝါတက္ခိတ္တဿ အညေနေဝ ပါဒါ ဂစ္ဆန္တိ, အညေန ပက္ခာ ဂစ္ဆန္တိ, အညေန သီသံ ဂစ္ဆတိ, အညေန ကာယော ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန, အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ, အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပာရုတံ ဝါ. တဿ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပာရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. တဿ အညေ စီဝရံ ဟရန္တိ, အညေ ပတ္တံ ဟရန္တိ, အညေ နိသီဒနံ ဟရန္တိ, အညေ သူစိဃရံ ဟရန္တိ, ဝေရမ္ဘဝါတက္ခိတ္တဿေဝ သကုဏဿ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. နဝမံ.

165. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ දරුණු වෙති... මහණෙනි, අහසේ ඉහළ ‘වේරම්භ’ නම් වූ මහා සුළං හමයි. එහි පියාඹන පක්ෂියෙකු වේරම්භ සුළඟින් විසි කරනු ලබයි. වේරම්භ සුළඟින් විසි කරන ලද ඒ පක්ෂියාගේ පාද එක් පැත්තකටද, පියාපත් තවත් පැත්තකටද, හිස තවත් පැත්තකටද, කඳ තවත් පැත්තකටද විසිරී යයි. මහණෙනි, එලෙසම මෙම ශාසනයේ ඇතැම් මහණෙක් ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවලින් මැඩුණු, ඒවායින් අල්ලාගත් සිත් ඇතිව, පෙරවරුවෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමකට හෝ නියම්ගමකට ඇතුළු වන්නේ, අසංවර වූ කයෙන්, අසංවර වූ වචනයෙන්, අසංවර වූ සිතින්, එළඹ නොසිටි සිහියෙන් හා අසංවර ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තවය. ඔහු එහිදී නොමනා ලෙස ඇඳ පැළඳ සිටින ස්ත්‍රියක දකියි. එසේ නොමනා ලෙස ඇඳ පැළඳ සිටින ස්ත්‍රියක දැකීමෙන් ඔහුගේ සිත රාගයෙන් කැළඹෙයි. ඔහු රාගයෙන් කැළඹුණු සිතින් ශික්ෂාව අතහැර හීන වූ ගිහිගෙට හැරී යයි. එවිට, වේරම්භ සුළඟට අසු වූ පක්ෂියාගේ මෙන්, ඔහුගේ සිවුරු අන් අය ගෙන යති, පාත්‍රය අන් අය ගෙන යති, නිසීදනය අන් අය ගෙන යති, ඉදිකටු ගෙය අන් අය ගෙන යති. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ මෙසේ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. သဂါထကသုတ္တံ

10. 10. සගාථක සූත්‍රය

၁၆၆. သာဝတ္ထိယံ [Pg.429] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဿာမိ သက္ကာရေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နံ. ဣဓ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဿာမိ အသက္ကာရေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နံ. ဣဓ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဿာမိ သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ တဒုဘယေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ, ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

166. සැවැත් නුවරදීය... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ලාභ සත්කාරවලින් මැඩුණු, ඒවායින් අල්ලාගත් සිත් ඇතිව, කය බිඳී මරණින් මතු අපායෙහි, දුගතියෙහි, විනිපාතයෙහි, නිරයෙහි උපදින ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර නොලැබීමෙන් මැඩුණු, එයින්ම අල්ලාගත් සිත් ඇතිව, කය බිඳී මරණින් මතු අපායෙහි... නිරයෙහි උපදින ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර ලැබීම හා නොලැබීම යන දෙකෙන්ම මැඩුණු, එයින්ම අල්ලාගත් සිත් ඇතිව, කය බිඳී මරණින් මතු අපායෙහි, දුගතියෙහි, විනිපාතයෙහි, නිරයෙහි උපදින ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ මෙසේ දරුණු වෙති... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු මෙම ගාථාව වදාළ සේක:

‘‘ယဿ သက္ကရိယမာနဿ, အသက္ကာရေန စူဘယံ;

သမာဓိ န ဝိကမ္ပတိ, အပ္ပမာဏဝိဟာရိနော.

“යම් රහතන් වහන්සේ නමකට සත්කාර කරනු ලබන කල්හි හෝ, සත්කාර නොලබන කල්හි හෝ, ඒ දෙකෙහිදීම අප්‍රමාණ විහරණයෙන් යුක්තව වසන විට සමාධිය කම්පා නොවේද,

‘‘တံ ဈာယိနံ သာတတိကံ, သုခုမံ ဒိဋ္ဌိဝိပဿကံ;

ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ, အာဟု သပ္ပုရိသော ဣတီ’’တိ. ဒသမံ;

නිරතුරුව කෙලෙස් තවන, සියුම් වූ විදර්ශනා දැක්ම ඇති, උපාදාන ක්ෂය වීම වූ නිර්වාණයෙහි ඇලුනු ඒ උතුමාට සත්පුරුෂයා යැයි (බුද්ධාදීහු) කියති.” දසවන සූත්‍රයයි.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

පළමු වන වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය -

ဒါရုဏော ဗဠိသံ ကုမ္မံ, ဒီဃလောမိ စ မီဠှကံ;

အသနိ ဒိဒ္ဓံ သိင်္ဂါလံ, ဝေရမ္ဘေန သဂါထကန္တိ.

දාරුණ, බළිස, කුම්ම, දීඝලෝමී, මිළ්හක, අසනි, දිට්ඨි, සිංගාල, වේරම්භ යන සූත්‍ර ගාථා සමඟ මෙසේ දත යුතුය.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. දෙවැනි වර්ගය

၁. သုဝဏ္ဏပါတိသုတ္တံ

1. සුවණ්ණපාති සූත්‍රය

၁၆၇. သာဝတ္ထိယံ [Pg.430] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… အဓိဂမာယ. ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘န စာယမာယသ္မာ သုဝဏ္ဏပါတိယာပိ ရူပိယစုဏ္ဏပရိပူရာယ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’တိ. တမေနံ ပဿာမိ အပရေန သမယေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

167. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණු ය... අධිගමනය පිණිස අන්තරාය කරයි. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ රිදී කුඩු පිරවූ රන් තලියක් සඳහා වුවද දැන දැන බොරු නොකියන්නේය’ කියායි. පසුව ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද, මුළුමනින්ම අල්ලාගත් සිත් ඇතිව ඔහු දැන දැන බොරු කියනු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

၂. ရူပိယပါတိသုတ္တံ

2. රූපියපාති සූත්‍රය

၁၆၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘န စာယမာယသ္မာ ရူပိယပါတိယာပိ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏပရိပူရာယ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’တိ. တမေနံ ပဿာမိ အပရေန သမယေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

168. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණු ය... මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ රන් කුඩු පිරවූ රිදී තලියක් සඳහා වුවද දැන දැන බොරු නොකියන්නේය’ කියායි. පසුව ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද, මුළුමනින්ම අල්ලාගත් සිත් ඇතිව ඔහු දැන දැන බොරු කියනු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” ද්විතීය සූත්‍රයයි.

၃-၁၀. သုဝဏ္ဏနိက္ခသုတ္တာဒိအဋ္ဌကံ

3-10. සුවණ්ණනික්ඛාදි අට සූත්‍රය

၁၆၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘န စာယမာယသ္မာ သုဝဏ္ဏနိက္ခဿာပိ ဟေတု…ပေ… သုဝဏ္ဏနိက္ခသတဿာပိ ဟေတု… သိင်္ဂီနိက္ခဿာပိ ဟေတု… သိင်္ဂီနိက္ခသတဿာပိ ဟေတု… ပထဝိယာပိ ဇာတရူပပရိပူရာယ ဟေတု… အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတုပိ… ဇီဝိတဟေတုပိ… ဇနပဒကလျာဏိယာပိ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’တိ. တမေနံ ပဿာမိ အပရေန သမယေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒသမံ.

169. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන මම මගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ රන් මස්සක් (නික්ඛයක්) නිසා හෝ... රන් මස්ස සීයක් නිසා හෝ... සිංගී රන් මස්සක් නිසා හෝ... සිංගී රන් මස්ස සීයක් නිසා හෝ... රන් රිදීවලින් පිරුණු මුළු මහ පොළොව නිසා හෝ... යම් කිසි සුළු ආමිසයක් නිසා හෝ... තමන්ගේ ජීවිතය නිසා හෝ... ජනපද කල්‍යාණියක නිසා හෝ දැන දැන බොරු නොකියන්නේය’ කියායි. පසුව ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද, මුළුමනින්ම අල්ලාගත් සිත් ඇතිව ඔහු දැන දැන බොරු කියනු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” දසවන සූත්‍රයයි.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

දෙවැනි වර්ගය නිමයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේයි –

ဒွေ [Pg.431] ပါတိ ဒွေ သုဝဏ္ဏာ စ, သိင်္ဂီဟိ အပရေ ဒုဝေ;

ပထဝီ ကိဉ္စိက္ခဇီဝိတံ, ဇနပဒကလျာဏိယာ ဒသာတိ.

පාති සූත්‍ර දෙකකි, සුවණ්ණ (නික්ඛ) දෙකකි, සිංගී (නික්ඛ) දෙකකි, පඨවී, කිංචික්ඛ, ජීවිත සහ ජනපද කල්‍යාණී සූත්‍රය සමඟ සූත්‍ර දහයකි.

၃. တတိယဝဂ္ဂေါ

3. තුන්වැනි වර්ගය

၁. မာတုဂါမသုတ္တံ

1. මාතුගාම සූත්‍රය

၁၇၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… န တဿ, ဘိက္ခဝေ, မာတုဂါမော ဧကော ဧကဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ ယဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော …ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

170. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණු ය... මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙකුගේ සිත ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව විසින් අල්ලාගෙන පවතීද, එම පුද්ගලයාගේ සිත (ඒ තරමටම) අල්ලාගෙන සිටීමට එක් මාතුගාමියෙකුට (ස්ත්‍රියකට) වුවද නොහැකිය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

၂. ကလျာဏီသုတ္တံ

2. කල්‍යාණී සූත්‍රය

၁၇၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… န တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဇနပဒကလျာဏီ ဧကာ ဧကဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ ယဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

171. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණු ය... මහණෙනි, යම් පුද්ගලයෙකුගේ සිත ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව විසින් අල්ලාගෙන පවතීද, එම පුද්ගලයාගේ සිත (ඒ තරමටම) අල්ලාගෙන සිටීමට එක් ජනපද කල්‍යාණියකට වුවද නොහැකිය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” ද්විතීය සූත්‍රයයි.

၃. ဧကပုတ္တကသုတ္တံ

3. ඒකපුත්තක සූත්‍රය

၁၇၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သဒ္ဓါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသိကာ ဧကပုတ္တကံ ပိယံ မနာပံ ဧဝံ သမ္မာ အာယာစမာနာ အာယာစေယျ – ‘တာဒိသော, တာတ, ဘဝါဟိ ယာဒိသော စိတ္တော စ ဂဟပတိ ဟတ္ထကော စ အာဠဝကော’တိ. ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, တုလာ ဧတံ ပမာဏံ မမ သာဝကာနံ ဥပါသကာနံ, ယဒိဒံ စိတ္တော စ ဂဟပတိ ဟတ္ထကော စ အာဠဝကော. သစေ ခေါ တွံ, တာတ, အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇသိ; တာဒိသော, တာတ, ဘဝါဟိ ယာဒိသာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာတိ. ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, တုလာ ဧတံ ပမာဏံ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ, ယဒိဒံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလာနာ[Pg.432]. မာ စ ခေါ တွံ, တာတ, သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတူတိ. တဉ္စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုံ သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတိ, သော တဿ ဟောတိ အန္တရာယာယ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတိယံ.

172. සාවත්ථි නිදානයයි... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණු ය... මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසිකාවක තමන්ගේ ප්‍රියමනාප වූ එකම පුතුට මෙසේ මැනවින් ප්‍රාර්ථනා කරන්නීය: 'පුතණුවනි, ඔබ චිත්ත ගෘහපතියා හා හත්ථක ආළවක වැනි වන්න' කියායි. මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක උපාසකවරුන් අතර චිත්ත ගෘහපතියා සහ හත්ථක ආළවක යන මොවුහු මිම්ම හා ප්‍රමාණය වෙති. 'පුතණුවනි, ඉදින් ඔබ ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වන්නේ නම්, සැරියුත් මුගලන් දෙනම වැනි වන්න' කියායි. මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර සැරියුත් මුගලන් දෙනම මිම්ම හා ප්‍රමාණය වෙති. 'පුතණුවනි, (අර්හත් ඵලයට) පත් නොවූ සිත ඇති ශෛක්ෂයෙකු වූ ඔබට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නොපැමිණේවා' කියායි. මහණෙනි, පරමාර්ථයට පත් නොවූ සිත ඇති ශෛක්ෂ භික්ෂුවකට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණෙයි නම්, එය ඔහුගේ අන්තරාය පිණිස පවතියි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය.” තෘතීය සූත්‍රයයි.

၄. ဧကဓီတုသုတ္တံ

4. ඒකධීතු සූත්‍රය

၁၇၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သဒ္ဓါ ဘိက္ခဝေ ဥပါသိကာ ဧကံ ဓီတရံ ပိယံ မနာပံ ဧဝံ သမ္မာ အာယာစမာနာ အာယာစေယျ – ‘တာဒိသာ, အယျေ, ဘဝါဟိ ယာဒိသာ ခုဇ္ဇုတ္တရာ စ ဥပါသိကာ ဝေဠုကဏ္ဍကိယာ စ နန္ဒမာတာ’တိ. ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, တုလာ ဧတံ ပမာဏံ မမ သာဝိကာနံ ဥပါသိကာနံ, ယဒိဒံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ စ ဥပါသိကာ ဝေဠုကဏ္ဍကိယာ စ နန္ဒမာတာ. သစေ ခေါ တွံ, အယျေ, အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇသိ; တာဒိသာ, အယျေ, ဘဝါဟိ ယာဒိသာ ခေမာ စ ဘိက္ခုနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စာတိ. ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, တုလာ ဧတံ ပမာဏံ မမ သာဝိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ, ယဒိဒံ ခေမာ စ ဘိက္ခုနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ. မာ စ ခေါ တွံ, အယျေ, သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတူတိ. တံ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနိံ သေခံ အပ္ပတ္တမာနသံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အနုပါပုဏာတိ, သော တဿာ ဟောတိ အန္တရာယာယ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

173. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දරුණු ය... මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසිකාවක් තම එකම ප්‍රියමනාප දියණියට යහපත් අයුරින් මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කරන්නී ය: ‘පින්වත් දියණිය, ඔබ කුජ්ජුත්තරා උපාසිකාව හා වේළුකණ්ඨකී නන්දමාතාව වැනි වන්න’ කියා ය. මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවිකා උපාසිකාවන් අතර තරාදිය හා ප්‍රමාණය වන්නේ කුජ්ජුත්තරා උපාසිකාව සහ වේළුකණ්ඨකී නන්දමාතාව ය. ‘පින්වත් දියණිය, ඉදින් ඔබ ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නේ නම්, ඛේමා මෙහෙණිය හා උප්පලවණ්ණා මෙහෙණිය වැනි වන්න’ කියා ය. මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවිකා මෙහෙණියන් අතර තරාදිය හා ප්‍රමාණය වන්නේ ඛේමා මෙහෙණිය හා උප්පලවණ්ණා මෙහෙණිය ය. ‘පින්වත් දියණිය, රහත් නොවූ (ශෛක්ෂ) සිතක් ඇති ඔබට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණ නොවේවා’ කියා ද ප්‍රාර්ථනා කරන්නී ය. මහණෙනි, රහත් බවට පත් නොවූ ශෛක්ෂ මෙහෙණියකට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණේ නම්, එය ඇගේ මාර්ග ඵල අවබෝධයට අන්තරායක් පිණිස පවතියි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතු ය.”

၅. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

5. ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၇၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လာဘသက္ကာရသိလောကဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ, န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ, န စ ပန တေ အာယသ္မန္တာ သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ. ယေ စ ခေါ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လာဘသက္ကာရသိလောကဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ [Pg.433] နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ, တေ စ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ, တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

174. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවන්හි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් (එයින් මිදීමත්) තත්ත්වාකාරයෙන් (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්) නොදනිත් ද, මහණෙනි, මම ඒ ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් ශ්‍රමණයන් අතර ශ්‍රමණයන් ලෙස හෝ බ්‍රාහ්මණයන් අතර බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස හෝ පිළි නොගනිමි. ඒ ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ උතුම් අර්ථය හෝ බ්‍රාහ්මණ භාවයේ උතුම් අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය නොකරති. මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවන්හි ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් දනිත් ද, මහණෙනි, මම ඒ ශ්‍රමණයන් ශ්‍රමණයන් ලෙස ද බ්‍රාහ්මණයන් බ්‍රාහ්මණයන් ලෙස ද පිළිගනිමි. ඒ ආයුෂ්මතුන් ශ්‍රමණ භාවයේ උතුම් අර්ථය හා බ්‍රාහ්මණ භාවයේ උතුම් අර්ථය මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරති.”

၆. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

6. දෙවන ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၇၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လာဘသက္ကာရသိလောကဿ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ…ပေ… ပဇာနန္တိ…ပေ… သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

175. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවන්හි හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් නොදනිත් ද... (පෙර පරිදිමයි)... යමෙක් මේවා දනිත් ද, ඔවුහු මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරති.”

၇. တတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

7. තෙවන ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය

၁၇၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ, လာဘသက္ကာရသိလောကသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တိ, လာဘသက္ကာရသိလောကနိရောဓံ နပ္ပဇာနန္တိ, လာဘသက္ကာရသိလောကနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနန္တိ …ပေ… ပဇာနန္တိ…ပေ… သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

176. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව තත්ත්වාකාරයෙන් නොදනිත් ද, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙහි හටගැනීම නොදනිත් ද, එහි නිරුද්ධ වීම නොදනිත් ද, එහි නිරුද්ධ වීමට මඟ නොදනිත් ද... (පෙර පරිදිමයි)... යමෙක් මේවා දනිත් ද, ඔවුහු මේ ජීවිතයේදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරති.”

၈. ဆဝိသုတ္တံ

8. ඡවි සූත්‍රය

၁၇၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကော, ဘိက္ခဝေ, ဆဝိံ ဆိန္ဒတိ, ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒတိ, စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒတိ, မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒတိ, နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒတိ, အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

177. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දරුණු ය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පිට සිවිය කපාගෙන යයි; පිට සිවිය කපා මස් සිවිය (සම) කපාගෙන යයි; මස් සිවිය කපා මස් කපාගෙන යයි; මස් කපා නහර කපාගෙන යයි; නහර කපා අස්ථි කපාගෙන යයි; අස්ථි කපා ඇට මිදුල දක්වාම කිඳා බැස පවතියි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණු ය... මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතු ය.”

၉. ရဇ္ဇုသုတ္တံ

9. රජ්ජු සූත්‍රය

၁၇၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကော, ဘိက္ခဝေ, ဆဝိံ ဆိန္ဒတိ, ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒတိ, စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒတိ, မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒတိ, နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒတိ, အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ’’.

178. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ඉතා දරුණු ය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පිට සිවිය කපාගෙන යයි; පිට සිවිය කපා මස් සිවිය (සම) කපාගෙන යයි; මස් සිවිය කපා මස් කපාගෙන යයි; මස් කපා නහර කපාගෙන යයි; නහර කපා අස්ථි කපාගෙන යයි; අස්ථි කපා ඇට මිදුල දක්වාම කිඳා බැස පවතියි.”

‘‘သေယျထာပိ[Pg.434], ဘိက္ခဝေ, ဗလဝါ ပုရိသော ဒဠှာယ ဝါဠရဇ္ဇုယာ ဇင်္ဃံ ဝေဌေတွာ ဃံသေယျ. သာ ဆဝိံ ဆိန္ဒေယျ, ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒေယျ, စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒေယျ, မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒေယျ, နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒေယျ, အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ဆဝိံ ဆိန္ဒတိ, ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒတိ, စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒတိ, မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒတိ, နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒတိ, အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. နဝမံ.

“මහණෙනි, ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් දැඩි අශ්වලෝම රැහැනකින් කෙණ්ඩය (මස්පිඩුව) වෙළා තදින් පිරිමදින්නේ යැයි සිතන්න. එම රැහැන පිටසම සිඳින්නේය. පිටසම සිඳ මස්සම (සම) සිඳින්නේය. මස්සම සිඳ මස් සිඳින්නේය. මස් සිඳ නහර සිඳින්නේය. නහර සිඳ ඇට සිඳින්නේය. ඇට සිඳ ඇටමිඳුලු දක්වා කිඳා බැස පවතින්නේය. මහණෙනි, එලෙසම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව පිටසම සිඳියි. පිටසම සිඳ මස්සම සිඳියි. මස්සම සිඳ මස් සිඳියි. මස් සිඳ නහර සිඳියි. නහර සිඳ ඇට සිඳියි. ඇට සිඳ ඇටමිඳුලු දක්වාම කිඳා බැස පවතියි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව එතරම්ම දරුණුය... මහණෙනි, ඔබලා මෙසේම හික්මිය යුතුය.” නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. ဘိက္ခုသုတ္တံ

10. 10. භික්ඛු සූත්‍රය

၁၇၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယောပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ တဿပါဟံ လာဘသက္ကာရသိလောကော အန္တရာယာယ ဝဒါမီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိဿ ပန, ဘန္တေ, ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော လာဘသက္ကာရသိလောကော အန္တရာယာယာ’’တိ? ‘‘ယာ ဟိဿ သာ, အာနန္ဒ, အကုပ္ပာ စေတောဝိမုတ္တိ နာဟံ တဿာ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အန္တရာယာယ ဝဒါမိ. ယေ စ ခွဿ, အာနန္ဒ, အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာ အဓိဂတာ တေသာဟမဿ လာဘသက္ကာရသိလောကံ အန္တရာယာယ ဝဒါမိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, အာနန္ဒ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. တသ္မာတိဟာနန္ဒ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဇဟိဿာမ, န စ နော ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, အာနန္ဒ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒသမံ.

179. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, රහත් වූ ක්ෂීණාස්‍රව වූ යම් භික්ෂුවක් වේද, උන්වහන්සේට පවා ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අන්තරාය පිණිස පවතින බව මම පවසමි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, ක්ෂීණාස්‍රව භික්ෂුවකට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අන්තරාය පිණිස පවතින්නේ කෙසේද?” “ආනන්දය, උන්වහන්සේගේ ඒ නොසැලෙන චේතෝවිමුක්තියට (රහත් පල සමාධියට) ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අන්තරාය වන බව මම නොපවසමි. එහෙත් ආනන්දය, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වසන ඒ රහතන් වහන්සේ විසින් ලබන ලද යම් දිට්ඨධම්මසුඛ විහරණයක් (ඵලසමාපත්ති සුවයක්) ඇද්ද, එයට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අන්තරාය වන බව මම පවසමි. ආනන්දය, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව එතරම්ම දරුණුය, කටුකය, රළුය, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමය (නිවන) ලැබීමට අන්තරාය පමුණුවන්නකි. එබැවින් ආනන්දය, මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අත්හරින්නෙමු. උපන් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව අපගේ සිත මැඩගෙන නොපවතිනු ඇත’ කියායි. ආනන්දය, ඔබලා මෙසේම හික්මිය යුතුය.” දසවන සූත්‍රයයි.

တတိယော ဝဂ္ဂေါ.

තෙවන වර්ගය නිමවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

မာတုဂါမော စ ကလျာဏီ, ပုတ္တော စ ဧကဓီတု စ;

သမဏဗြာဟ္မဏာ တီဏိ, ဆဝိ ရဇ္ဇု စ ဘိက္ခုနာတိ.

මාතුගාම සූත්‍රය, කල්‍යාණී සූත්‍රය, පුත්ත සූත්‍රය, ඒකධීතු සූත්‍රය, සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර තුනක්ද, ඡවි, රජ්ජු සහ භික්ඛු සූත්‍රයද මෙහි ඇතුළත් වේ.

၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

4. හතරවන වර්ගය

၁. ဘိန္ဒိသုတ္တံ

1. 1. භින්දි සූත්‍රය

၁၈၀. သာဝတ္ထိယံ [Pg.435] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

180. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව දරුණුය... මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මැඩුණු, එයින් සිත ග්‍රහණය කරගනු ලැබූ දේවදත්ත තෙමේ සංඝයා භේද කළේය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව මෙසේ දරුණුය... මෙසේ හික්මිය යුතුය.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ကုသလမူလသုတ္တံ

2. 2. කුසලමූල සූත්‍රය

၁၈၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတဿ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ ကုသလမူလံ သမုစ္ဆေဒမဂမာ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

181. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව දරුණුය... මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මැඩුණු, එයින් සිත ග්‍රහණය කරගනු ලැබූ දේවදත්තයාගේ කුසල් මුල් මුළුමනින්ම සිඳී ගියේය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව මෙසේ දරුණුය... මෙසේ හික්මිය යුතුය.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ကုသလဓမ္မသုတ္တံ

3. 3. කුසලධම්ම සූත්‍රය

၁၈၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတဿ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ ကုသလော ဓမ္မော သမုစ္ဆေဒမဂမာ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတိယံ.

182. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව දරුණුය... මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මැඩුණු, එයින් සිත ග්‍රහණය කරගනු ලැබූ දේවදත්තයාගේ කුසල් දහම් මුළුමනින්ම සිඳී ගියේය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව මෙසේ දරුණුය... මෙසේ හික්මිය යුතුය.” තෙවන සූත්‍රයයි.

၄. သုက္ကဓမ္မသုတ္တံ

4. 4. සුක්කධම්ම සූත්‍රය

၁၈၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတဿ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ သုက္ကော ဓမ္မော သမုစ္ဆေဒမဂမာ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

183. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව දරුණුය... මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මැඩුණු, එයින් සිත ග්‍රහණය කරගනු ලැබූ දේවදත්තයාගේ ශුක්ල (පිරිසිදු) ධර්මයන් මුළුමනින්ම සිඳී ගියේය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාව මෙසේ දරුණුය... මෙසේ හික්මිය යුතුය.” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. အစိရပက္ကန္တသုတ္တံ

5. 5. අචිරපක්කන්ත සූත්‍රය

၁၈၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ အစိရပက္ကန္တေ ဒေဝဒတ္တေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ [Pg.436] – ‘‘အတ္တဝဓာယ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ, ပရာဘဝါယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ’’.

184. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජ්ජකූට පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. දේවදත්ත තෙමේ (සංඝයාගෙන්) වෙන්ව ගොස් වැඩි කලක් ගත නොවීය. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේවදත්තයා අරභයා භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, දේවදත්තයාට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපන්නේ තමාගේම විනාශය පිණිසය, දේවදත්තයාට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපන්නේ තමාගේම පරිහානිය පිණිසය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကဒလီ အတ္တဝဓာယ ဖလံ ဒေတိ, ပရာဘဝါယ ဖလံ ဒေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တဝဓာယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ, ပရာဘဝါယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, කෙසෙල් ගස තමාගේම විනාශය පිණිස ඵල දරන්නාක් මෙන්, තමාගේම පරිහානිය පිණිස ඵල දරන්නාක් මෙන්, මහණෙනි, එලෙසම දේවදත්තයාට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපන්නේ තමාගේම විනාශය පිණිසය, තමාගේම පරිහානිය පිණිසය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝေဠု အတ္တဝဓာယ ဖလံ ဒေတိ, ပရာဘဝါယ ဖလံ ဒေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တဝဓာယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ, ပရာဘဝါယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, උණ ගස තමාගේම විනාශය පිණිස ඵල දරන්නාක් මෙන්, තමාගේම පරිහානිය පිණිස ඵල දරන්නාක් මෙන්, මහණෙනි, එලෙසම දේවදත්තයාට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා උපන්නේ තමාගේම විනාශය පිණිසය, තමාගේම පරිහානිය පිණිසය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, နဠော အတ္တဝဓာယ ဖလံ ဒေတိ, ပရာဘဝါယ ဖလံ ဒေတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တဝဓာယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ, ပရာဘဝါယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, බට ගස තමාගේම විනාශය පිණිස ඵල දරන්නා සේ ද, තමාගේම පිරිහීම පිණිස ඵල දරන්නා සේ ද; මහණෙනි, එලෙසම දේවදත්ත හට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා හටගත්තේ ඔහුගේම විනාශය පිණිසමය, ඔහුගේම පිරිහීම පිණිසමය.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အဿတရီ အတ္တဝဓာယ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ, ပရာဘဝါယ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တဝဓာယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ, ပရာဘဝါယ ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကော ဥဒပါဒိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

“මහණෙනි, අශ්වතීර් වෙළඹ තමාගේම විනාශය පිණිස ගැබ දරන්නා සේ ද, තමාගේම පිරිහීම පිණිස ගැබ දරන්නා සේ ද; මහණෙනි, එලෙසම දේවදත්ත හට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා හටගත්තේ ඔහුගේම විනාශය පිණිසමය, ඔහුගේම පිරිහීම පිණිසමය. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙතරම්ම දරුණුය. මහණෙනි, ඔබලා විසින් මෙසේම හික්මිය යුතුය.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා, ඉන්පසු මෙම ගාථාව ද වදාළ සේක.

‘‘ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ, ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ;

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ, ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာတိ’’. ပဉ္စမံ;

“ඵලය (ගෙඩි) හටගැනීම කෙසෙල් ගසෙහි විනාශයට හේතු වන්නා සේ ද, උණ ගසට හා බට ගසට ඵලය විනාශය ගෙන දෙන්නා සේ ද, අශ්වතීර් වෙළඹට ගැබ (පැටවා) විනාශය පිණිස වන්නා සේ ද, එලෙසම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෝ අධම පුද්ගලයාව විනාශ කරති.” (පස්වැනි සූත්‍රයයි)

၆. ပဉ္စရထသတသုတ္တံ

6. පංචරථසත සූත්‍රය

၁၈၅. ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဒေဝဒတ္တဿ အဇာတသတ္တုကုမာရော ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ သာယံ ပါတံ [Pg.437] ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ပဉ္စ စ ထာလိပါကသတာနိ ဘတ္တာဘိဟာရော အဘိဟရီယတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ, ဘန္တေ, အဇာတသတ္တုကုမာရော ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ပဉ္စ စ ထာလိပါကသတာနိ ဘတ္တာဘိဟာရော အဘိဟရီယတီ’’တိ. ‘‘မာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပိဟယိတ္ထ. ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ အဇာတသတ္တုကုမာရော ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂမိဿတိ, ပဉ္စ စ ထာလိပါကသတာနိ ဘတ္တာဘိဟာရော အာဟရီယိဿတိ, ဟာနိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ’’.

185. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල අජාතසත්තු කුමාරයා රථ පන්සියයකින් සවසත් උදයත් දේවදත්ත හමුවීමට යයි. පන්සියයක් බත් සැළි දානය පිණිස දේවදත්තට පිරිනමයි. ඉක්බිති බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනි, අජාතසත්තු කුමාරයා රථ පන්සියයකින් සවසත් උදයත් දේවදත්ත හමුවීමට යයි. පන්සියයක් බත් සැළි දානය පිණිස දේවදත්තට පිරිනමයි.” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, දේවදත්තගේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවට ඊර්ෂ්‍යා නොකරන්න. මහණෙනි, යම් තාක් කල් අජාතසත්තු කුමාරයා රථ පන්සියයකින් සවසත් උදයත් දේවදත්ත හමුවීමට යන්නේ ද, පන්සියයක් බත් සැළි පිරිනමන්නේ ද, ඒ තාක් කල් මහණෙනි, දේවදත්තගේ කුසල ධර්මයන්හි පිරිහීමක්ම බලාපොරොත්තු විය යුතුය, දියුණුවක් නොවේ.”

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, စဏ္ဍဿ ကုက္ကုရဿ နာသာယ ပိတ္တံ ဘိန္ဒေယျုံ, ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုရော ဘိယျောသောမတ္တာယ စဏ္ဍတရော အဿ; ဧဝမေဝ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝကီဝဉ္စ ဒေဝဒတ္တဿ အဇာတသတ္တုကုမာရော ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂမိဿတိ, ပဉ္စ စ ထာလိပါကသတာနိ ဘတ္တာဘိဟာရော အာဟရီယိဿတိ, ဟာနိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝဒတ္တဿ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, နော ဝုဒ္ဓိ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော…ပေ… ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

“මහණෙනි, සැඩ බල්ලෙකුගේ නහයේ පිත තැවරුවහොත් ඒ බල්ලා අතිශයින්ම සැඩ වන්නා සේම, මහණෙනි, යම් තාක් කල් අජාතසත්තු කුමාරයා රථ පන්සියයකින් සවසත් උදයත් දේවදත්ත හමුවීමට යන්නේ ද, පන්සියයක් බත් සැළි පිරිනමන්නේ ද, ඒ තාක් කල් දේවදත්තගේ කුසල ධර්මයන්හි පිරිහීමක්ම බලාපොරොත්තු විය යුතුය, දියුණුවක් නොවේ. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා මෙසේ දරුණුය... පෙ... මහණෙනි, ඔබලා විසින් මෙසේම හික්මිය යුතුය.” (සවැනි සූත්‍රයයි)

၇. မာတုသုတ္တံ

7. මාතු සූත්‍රය

၁၈၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘န စာယမာယသ္မာ မာတုပိ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’တိ. တမေနံ ပဿာမိ အပရေန သမယေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဇဟိဿာမ. န စ နော ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္တမံ.

186. සැවැත් නුවරදීය... පෙ... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, රළුය; අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිවන අවබෝධ කර ගැනීමට බාධාවකි. මහණෙනි, මම මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකුගේ සිත මගේ සිතින් පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ තමාගේ මෑණියන් වෙනුවෙන් වුවද දැන දැන බොරු නොකියන්නේය’ යනුවෙනි. එහෙත් පසුව ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද, මැඩපවත්වන ලද සිත් ඇතිව, ඔහු දැන දැන බොරු පවසනු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා එතරම්ම දරුණුය, කටුකය, රළුය, නිවන් මඟට බාධාවකි. එබැවින් මහණෙනි, ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘හටගත් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපි අත්හරින්නෙමු. හටගත් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ සිත වෙළාගෙන නොසිටිනු ඇත’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබලා මෙසේම හික්මිය යුතුය.” (සත්වැනි සූත්‍රයයි)

၈-၁၃. ပိတုသုတ္တာဒိဆက္ကံ

8-13. පිතු සූත්‍රාදී සය සූත්‍රයෝ

၁၈၇. သာဝတ္ထိယံ [Pg.438] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဒါရုဏော, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ – ‘န စာယမာယသ္မာ ပိတုပိ ဟေတု…ပေ… ဘာတုပိ ဟေတု… ဘဂိနိယာပိ ဟေတု… ပုတ္တဿပိ ဟေတု… ဓီတုယာပိ ဟေတု… ပဇာပတိယာပိ ဟေတု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’တိ. တမေနံ ပဿာမိ အပရေန သမယေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတံ ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသန္တံ. ဧဝံ ဒါရုဏော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လာဘသက္ကာရသိလောကော ကဋုကော ဖရုသော အန္တရာယိကော အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ ပဇဟိဿာမ, န စ နော ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရသိလောကော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေရသမံ.

187. සැවැත් නුවරදීය... පෙ... “මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, රළුය, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමයට බාධාවකි. මහණෙනි, මම මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන සිතින් සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ තම පියාණන් වෙනුවෙන් වුවද... පෙ... සහෝදරයා වෙනුවෙන් වුවද, සහෝදරිය වෙනුවෙන් වුවද, පුත්‍රයා වෙනුවෙන් වුවද, දියණිය වෙනුවෙන් වුවද, බිරිඳ වෙනුවෙන් වුවද දැන දැන බොරු නොකියන්නේය’ කියායි. පසුව ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද, මැඩපවත්වන ලද සිත් ඇතිව, ඔහු දැන දැන බොරු පවසනු මම දකිමි. මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා එතරම්ම දරුණුය, කටුකය, රළුය, නිවන් මඟට බාධාවකි. මහණෙනි, එබැවින් ඔබලා මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘හටගත් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපි අත්හරින්නෙමු. හටගත් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ සිත වෙළාගෙන නොසිටිනු ඇත’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබලා මෙසේම හික්මිය යුතුය.” (දහතුන්වැනි සූත්‍රයයි)

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ.

හතරවන වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය –

ဘိန္ဒိ မူလံ ဒုဝေ ဓမ္မာ, ပက္ကန္တံ ရထ မာတရိ;

ပိတာ ဘာတာ စ ဘဂိနီ, ပုတ္တော ဓီတာ ပဇာပတီတိ.

භින්දි, මූල, ධම්ම සූත්‍ර දෙකක් ද, පක්කන්ත, රථ, මාතු, පිතෘ, භාතෘ, භගිනී, පුත්ත, ධීතෘ සහ පජාපතී යන සූත්‍රයෝයි.

လာဘသက္ကာရသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

ලාභසක්කාර සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

၇. ရာဟုလသံယုတ္တံ

7. රාහුල සංයුත්තය

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. පළමුවන වර්ගය

၁. စက္ခုသုတ္တံ

1. චක්ඛු සූත්‍රය

၁၈၈. ဧဝံ [Pg.439] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယမဟံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ.

188. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඒ ධර්මය අසා තනිව, හුදෙකලා වූවෙක්ව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි.”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခုံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သောတံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’…ပေ…. ‘‘ဃာနံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဇိဝှာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ကာယော နိစ္စော ဝါ အနိစ္စော ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စော, ဘန္တေ’’ …ပေ… ‘‘မနော နိစ္စော ဝါ အနိစ္စော ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စော, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

“රාහුල, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඇස නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් ද? නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, වෙනස් වන සුලු නම්, ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “කන නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “නාසය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “දිව නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “කය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “මනස නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුක් ද? නැතහොත් සැප ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් නම්, වෙනස් වන සුලු නම්, ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා දැකීම සුදුසු ද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.”

‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ …ပေ… သောတသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဃာနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဇိဝှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ကာယသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… မနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ; ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ; ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ပဌမံ.

“රාහුල, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇසෙහි ද කලකිරෙයි ...පෙ... කනෙහි ද කලකිරෙයි... නාසයෙහි ද කලකිරෙයි... දිවෙහි ද කලකිරෙයි... කයෙහි ද කලකිරෙයි... මනසෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ (එහි) නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ තත්ත්වයෙන් මත්තෙහි කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැ’යි දැනගනියි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ရူပသုတ္တံ

2. රූප සූත්‍රය

၁၈၉. သာဝတ္ထိယံ [Pg.440] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပါ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… သဒ္ဒါ… ဂန္ဓာ… ရသာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ… ဓမ္မာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါတိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… သဒ္ဒေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဂန္ဓေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ရသေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဓမ္မေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

189. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “රාහුල, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපයන් නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... ශබ්ද... ගන්ධ... රස... ස්පර්ශ... ධර්මයන් නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද? “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “රාහුල, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයන්හි ද කලකිරෙයි... ශබ්දයන්හි ද කලකිරෙයි... ගන්ධයන්හි ද කලකිරෙයි... රසයන්හි ද කලකිරෙයි... ස්පර්ශයන්හි ද කලකිරෙයි... ධර්මයන්හි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි...පෙ... දැනගනියි.” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ဝိညာဏသုတ္တံ

3. විඤ්ඤාණ සූත්‍රය

၁၉၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခုဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သောတဝိညာဏံ…ပေ… ဃာနဝိညာဏံ… ဇိဝှာဝိညာဏံ… ကာယဝိညာဏံ… မနောဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’ …ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သောတဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဃာနဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဇိဝှာဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ကာယဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… မနောဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. တတိယံ.

190. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “රාහුල, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? චක්ඛු විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “සෝත විඤ්ඤාණය...පෙ... ඝාණ විඤ්ඤාණය... ජිව්හා විඤ්ඤාණය... කාය විඤ්ඤාණය... මනෝ විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “රාහුල, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි...පෙ... සෝත විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි... ඝාණ විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි... ජිව්හා විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි... කාය විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි... මනෝ විඤ්ඤාණයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි...පෙ... දැනගනියි.” තුන්වන සූත්‍රයයි.

၄. သမ္ဖဿသုတ္တံ

4. සම්ඵස්ස සූත්‍රය

၁၉၁. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခုသမ္ဖဿော နိစ္စော ဝါ အနိစ္စော ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စော, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သောတသမ္ဖဿော…ပေ… ဃာနသမ္ဖဿော… ဇိဝှာသမ္ဖဿော… ကာယသမ္ဖဿော… မနောသမ္ဖဿော နိစ္စော ဝါ အနိစ္စော ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စော, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သောတသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဃာနသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဇိဝှာသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ကာယသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… မနောသမ္ဖဿသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

191. සැවැත් නුවරදී වැඩවසන සේක... “රාහුල, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? චක්ඛු සම්ඵස්සය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “සෝත සම්ඵස්සය...පෙ... ඝාණ සම්ඵස්සය... ජිව්හා සම්ඵස්සය... කාය සම්ඵස්සය... මනෝ සම්ඵස්සය නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” ...පෙ... “රාහුල, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා චක්ඛු සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි...පෙ... සෝත සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි... ඝාණ සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි... ජිව්හා සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි... කාය සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි... මනෝ සම්ඵස්සයෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි...පෙ... දැනගනියි.” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ဝေဒနာသုတ္တံ

5. වේදනා සූත්‍රය

၁၉၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ…ပေ… ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… ဇိဝှာသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ[Pg.441], ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သောတ… ဃာန… ဇိဝှာ… ကာယ… မနောသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

192. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඇස හා රූප ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව (චක්ඛුසම්ඵස්සජා වේදනා) නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “කන හා ශබ්ද ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව ... නාසය හා ගන්ධය ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව ... දිව හා රස ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව ... කය හා ස්පර්ශය ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව ... මනස හා ධර්මයන් ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇස හා රූප ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... කන ... නාසය ... දිව ... කය ... මනස හා ධර්මයන් ගැටීමෙන් හටගන්නා වේදනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... (මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැතැයි) දැනගනියි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. သညာသုတ္တံ

6. සඤ්ඤා සූත්‍රය

၁၉၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပသညာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သဒ္ဒသညာ…ပေ… ဂန္ဓသညာ… ရသသညာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ… ဓမ္မသညာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သဒ္ဒသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဂန္ဓသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ရသသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဓမ္မသညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

193. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූප සඤ්ඤාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “සද්ද සඤ්ඤාව ... ගන්ධ සඤ්ඤාව ... රස සඤ්ඤාව ... ඵොට්ඨබ්බ සඤ්ඤාව ... ධම්ම සඤ්ඤාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූප සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... සද්ද සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ගන්ධ සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... රස සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ඵොට්ඨබ්බ සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ධම්ම සඤ්ඤාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... (මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැතැයි) දැනගනියි.” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. သဉ္စေတနာသုတ္တံ

7. සඤ්චේතනා සූත්‍රය

၁၉၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပသဉ္စေတနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သဒ္ဒသဉ္စေတနာ…ပေ… ဂန္ဓသဉ္စေတနာ… ရသသဉ္စေတနာ … ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာ… ဓမ္မသဉ္စေတနာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သဒ္ဒသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဂန္ဓသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ရသသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဓမ္မသဉ္စေတနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. သတ္တမံ.

194. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූප සඤ්චේතනාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “සද්ද සඤ්චේතනාව ... ගන්ධ සඤ්චේතනාව ... රස සඤ්චේතනාව ... ඵොට්ඨබ්බ සඤ්චේතනාව ... ධම්ම සඤ්චේතනාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූප සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... සද්ද සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ගන්ධ සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... රස සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ඵොට්ඨබ්බ සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ධම්ම සඤ්චේතනාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... (මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැතැයි) දැනගනියි.” හත්වන සූත්‍රයයි.

၈. တဏှာသုတ္တံ

8. තණ්හා සූත්‍රය

၁၉၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပတဏှာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘သဒ္ဒတဏှာ…ပေ… ဂန္ဓတဏှာ… ရသတဏှာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ… ဓမ္မတဏှာ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပတဏှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သဒ္ဒတဏှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဂန္ဓတဏှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ရသတဏှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဓမ္မတဏှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ …ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

195. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූප තණ්හාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “සද්ද තණ්හාව ... ගන්ධ තණ්හාව ... රස තණ්හාව ... ඵොට්ඨබ්බ තණ්හාව ... ධම්ම තණ්හාව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූප තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... සද්ද තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ගන්ධ තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... රස තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ඵොට්ඨබ්බ තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ධම්ම තණ්හාව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... (මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැතැයි) දැනගනියි.” අටවන සූත්‍රයයි.

၉. ဓာတုသုတ္တံ

9. ධාතු සූත්‍රය

၁၉၆. သာဝတ္ထိယံ [Pg.442] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ပထဝီဓာတု နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘အာပေါဓာတု…ပေ… တေဇောဓာတု… ဝါယောဓာတု… အာကာသဓာတု… ဝိညာဏဓာတု နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ပထဝီဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… အာပေါဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… တေဇောဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဝါယောဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… အာကာသဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဝိညာဏဓာတုယာပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ပဇာနာတီ’’တိ. နဝမံ.

196. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? පඨවි ධාතුව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “ආපෝ ධාතුව ... තේජෝ ධාතුව ... වායෝ ධාතුව ... ආකාශ ධාතුව ... විඤ්ඤාණ ධාතුව නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා පඨවි ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ආපෝ ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... තේජෝ ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... වායෝ ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... ආකාශ ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙරෙහිද කලකිරෙයි ... (මත්තෙහි කළ යුතු දෙයක් නැතැයි) දැනගනියි.” නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. ခန္ဓသုတ္တံ

10. ඛන්ධ සූත්‍රය

၁၉၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဝေဒနာ…ပေ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’…ပေ… ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော ရူပသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… ဝေဒနာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… သညာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… သင်္ခါရေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဝိညာဏသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ; ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ; ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဒသမံ.

197. සැවැත් නුවරදී ... “රාහුලය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “වේදනාව ... සඤ්ඤාව ... සංස්කාර ... විඤ්ඤාණය නිත්‍ය ද අනිත්‍ය ද?” “ස්වාමීනී, අනිත්‍යය.” ... “රාහුලය, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා රූපයෙහිද කලකිරෙයි ... වේදනාවෙහිද කලකිරෙයි ... සඤ්ඤාවෙහිද කලකිරෙයි ... සංස්කාරයන්හිද කලකිරෙයි ... විඤ්ඤාණයෙහිද කලකිරෙයි; කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි; නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි; මිදුණු කල්හි 'මිදුණෙමි' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ඉපදීම ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචරියාව වැස නිම කරන ලදී, කටයුතු කරන ලදී, මත්තෙහි මේ ආත්මභාවය පිණිස කළයුතු කිසිවක් නැතැ'යි දැනගනියි.” දසවන සූත්‍රයයි.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

පළමු වර්ගය නිමයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

စက္ခု ရူပဉ္စ ဝိညာဏံ, သမ္ဖဿော ဝေဒနာယ စ;

သညာ သဉ္စေတနာ တဏှာ, ဓာတု ခန္ဓေန တေ ဒသာတိ.

ඇස, රූපය, විඤ්ඤාණය, සම්ඵස්සය සහ වේදනාව; සඤ්ඤා, සඤ්චේතනා, තණ්හා, ධාතු සහ ඛන්ධය යන මේ සූත්‍ර දසයයි.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. දෙවන වර්ගය

၁. စက္ခုသုတ္တံ

1. චක්ඛු සූත්‍රය

၁၉၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ [Pg.443] ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, စက္ခုံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ, ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သောတံ…ပေ… ဃာနံ… ဇိဝှာ… ကာယော… မနော နိစ္စော ဝါ အနိစ္စော ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စော, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ, ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝံ ပဿံ, ရာဟုလ, သုတဝါ အရိယသာဝကော စက္ခုသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ…ပေ… သောတသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ဃာနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ … ဇိဝှာယပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… ကာယသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ… မနသ္မိမ္ပိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ; နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ; ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ; ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဧတေန ပေယျာလေန ဒသ သုတ္တန္တာ ကာတဗ္ဗာ. ပဌမံ.

198. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “රාහුල, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඇස (චක්ඛු ප්‍රසාදය) නිත්‍යද, නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක්ද, නැතහොත් සැපක්ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ධර්මතාවක් නම්, ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා එය දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “කන... පෙ... නාසය... දිව... කය... මනස නිත්‍යද, නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය.” “යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක්ද, නැතහොත් සැපක්ද?” “ස්වාමීනි, දුකකි.” “යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක් සහගත නම්, වෙනස් වන සුළු ධර්මතාවක් නම්, ‘මෙය මගේය, මම මේ වෙමි, මෙය මගේ ආත්මයයි’ කියා එය දැකීම සුදුසුද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නැත.” “රාහුල, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇස කෙරෙහිද කලකිරෙයි... පෙ... කන කෙරෙහිද කලකිරෙයි... නාසය කෙරෙහිද කලකිරෙයි... දිව කෙරෙහිද කලකිරෙයි... කය කෙරෙහිද කලකිරෙයි... මනස කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණෙමි’ යන දැනීම ඇති වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැ’යි ඔහු මැනවින් දැන ගනියි.” මෙම පේයාල ක්‍රමයට සූත්‍ර දසයක් සම්පූර්ණ කළ යුතුය. පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂-၁၀. ရူပါဒိသုတ္တနဝကံ

2-10. රූප ආදී සූත්‍ර නවය

၁၉၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘တံ ကိံ မညသိ, ရာဟုလ, ရူပါ နိစ္စာ ဝါ အနိစ္စာ ဝါ’’တိ? ‘‘အနိစ္စာ, ဘန္တေ’’…ပေ… သဒ္ဒါ… ဂန္ဓာ… ရသာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ… ဓမ္မာ….

199. සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... “රාහුල, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? රූපයන් නිත්‍යද, නැතහොත් අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය”... පෙ... ශබ්ද... ගන්ධ... රස... ස්පර්ශ... ධර්ම අරමුණු...

‘‘စက္ခုဝိညာဏံ…ပေ… သောတဝိညာဏံ… ဃာနဝိညာဏံ… ဇိဝှာဝိညာဏံ… ကာယဝိညာဏံ… မနောဝိညာဏံ….

“චක්ඛු විඤ්ඤාණය... පෙ... සෝත විඤ්ඤාණය... ඝාණ විඤ්ඤාණය... ජිව්හා විඤ්ඤාණය... කාය විඤ්ඤාණය... මනෝ විඤ්ඤාණය...”

‘‘စက္ခုသမ္ဖဿော…ပေ… သောတသမ္ဖဿော… ဃာနသမ္ဖဿော… ဇိဝှာသမ္ဖဿော… ကာယသမ္ဖဿော… မနောသမ္ဖဿော….

“චක්ඛු සම්ඵස්සය... පෙ... සෝත සම්ඵස්සය... ඝාණ සම්ඵස්සය... ජිව්හා සම්ඵස්සය... කාය සම්ඵස්සය... මනෝ සම්ඵස්සය...”

‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ…ပေ… သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… ဇိဝှာသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ… မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ….

“චක්ඛු සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව... පෙ... සෝත සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව... ඝාණ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව... ජිව්හා සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව... කාය සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව... මනෝ සම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනාව...”

‘‘ရူပသညာ…ပေ… သဒ္ဒသညာ… ဂန္ဓသညာ… ရသသညာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ… ဓမ္မသညာ….

“රූප සංඥාව... පෙ... ශබ්ද සංඥාව... ගන්ධ සංඥාව... රස සංඥාව... ස්පර්ශ සංඥාව... ධර්ම සංඥාව...”

‘‘ရူပသဉ္စေတနာ…ပေ… သဒ္ဒသဉ္စေတနာ… ဂန္ဓသဉ္စေတနာ… ရသသဉ္စေတနာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာ… ဓမ္မသဉ္စေတနာ….

“රූප සංචේතනාව... පෙ... ශබ්ද සංචේතනාව... ගන්ධ සංචේතනාව... රස සංචේතනාව... ස්පර්ශ සංචේතනාව... ධර්ම සංචේතනාව...”

‘‘ရူပတဏှာ [Pg.444] …ပေ… သဒ္ဒတဏှာ… ဂန္ဓတဏှာ… ရသတဏှာ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ… ဓမ္မတဏှာ….

“රූප තණ්හාව... පෙ... ශබ්ද තණ්හාව... ගන්ධ තණ්හාව... රස තණ්හාව... ස්පර්ශ තණ්හාව... ධර්ම තණ්හාව...”

‘‘ပထဝီဓာတု…ပေ… အာပေါဓာတု… တေဇောဓာတု… ဝါယောဓာတု… အာကာသဓာတု … ဝိညာဏဓာတု….

“පඨවි ධාතුව... පෙ... ආපෝ ධාතුව... තේජෝ ධාතුව... වායෝ ධාතුව... ආකාශ ධාතුව... විඤ්ඤාණ ධාතුව...”

‘‘ရူပံ …ပေ… ဝေဒနာ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ…ပေ… ဧဝံ ပဿံ ရာဟုလ…ပေ… နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ. ဒသမံ.

“රූපය... පෙ... වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය නිත්‍යද, අනිත්‍යද?” “ස්වාමීනි, අනිත්‍යය”... පෙ... මෙසේ දකින රාහුල... පෙ... මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැයි දැනගනියි. දසවන සූත්‍රයයි.

၁၁. အနုသယသုတ္တံ

11. අනුසය සූත්‍රය

၂၀၀. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကထံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဇာနတော ကထံ ပဿတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာ န ဟောန္တီ’’တိ? ‘‘ယံ ကိဉ္စိ, ရာဟုလ, ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ…ပေ… ယာ ကာစိ သညာ… ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ… ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ, ရာဟုလ, ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာ န ဟောန္တီ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

200. සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, මැනවින් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, විඤ්ඤාණය සහිත වූ මේ ශරීරයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් ‘මම’ යන හැඟීම (අහංකාරය), ‘මගේ’ යන හැඟීම (මමංකාරය) සහ මාන අනුසයයන් ඇති නොවීමට නම්, කෙසේ දැනගත යුතුද? කෙසේ දැකිය යුතුද?” “රාහුල, අතීත වූ හෝ, අනාගත වූ හෝ, වර්තමාන වූ හෝ, තමා තුළ (අධ්‍යාත්මික) වූ හෝ, බාහිර වූ හෝ, රළු වූ හෝ, සියුම් වූ හෝ, හීන වූ හෝ, ප්‍රණීත වූ හෝ, දුර වූ හෝ, ළඟ වූ හෝ යම් කිසි රූපයක් ඇද්ද, ඒ සියලු රූපයන් ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මේ නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. යම් කිසි වේදනාවක් ඇද්ද... පෙ... යම් කිසි සංඥාවක් ඇද්ද... යම් කිසි සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද... අතීත වූ හෝ, අනාගත වූ හෝ, වර්තමාන වූ හෝ, තමා තුළ වූ හෝ, බාහිර වූ හෝ, රළු වූ හෝ, සියුම් වූ හෝ, හීන වූ හෝ, ප්‍රණීත වූ හෝ, දුර වූ හෝ, ළඟ වූ හෝ යම් කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද, ඒ සියලු විඤ්ඤාණයන් ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මේ නොවෙමි, මෙය මගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙසේ තතු පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දකියි. රාහුල, මෙසේ දැනගන්නා වූත්, මෙසේ දකින්නා වූත් තැනැත්තාට විඤ්ඤාණය සහිත මේ ශරීරයෙහිත්, පිටත සියලු නිමිත්තයන්හිත් අහංකාර, මමංකාර සහ මාන අනුසයයන් ඇති නොවේ.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

၁၂. အပဂတသုတ္တံ

12. අපගත සූත්‍රය

၂၀၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကထံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဇာနတော ကထံ ပဿတော ဣမသ္မိံ စ သဝိညာဏကေ ကာယေ [Pg.445] ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာပဂတံ မာနသံ ဟောတိ ဝိဓာ သမတိက္ကန္တံ သန္တံ သုဝိမုတ္တ’’န္တိ? ‘‘ယံ ကိဉ္စိ, ရာဟုလ, ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ သဗ္ဗံ ရူပံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ’’.

201. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වැඩසිටියහ. එකත්පසෙක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනී, කෙසේ දැනගන්නා වූ, කෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාටද, විඥානය සහිත වූ මේ කයෙහිත්, පිටත වූ සියලු නිමිත්තයන්හිත්, 'මම' යන හැඟීම (අහංකාර), 'මගේ' යන හැඟීම (මමංකාර) සහ මානය පහ වූ, මාන විධාවන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වන්නේ?" "රාහුලය, අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ හෝ පිටත වූ ද, රළු හෝ සියුම් වූ ද, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ ද, දුර හෝ ළඟ හෝ වූ යම්කිසි රූපයක් වේ ද, ඒ සියලු රූපය 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, තෘෂ්ණා දිට්ඨි වශයෙන් දැඩිව නොගෙන විමුක්ත වන්නේය."

‘‘ယာ ကာစိ ဝေဒနာ…ပေ… ယာ ကာစိ သညာ… ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ… ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, ရာဟုလ, ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာပဂတံ မာနသံ ဟောတိ ဝိဓာ သမတိက္ကန္တံ သန္တံ သုဝိမုတ္တ’’န္တိ. ဒွါဒသမံ.

"යම්කිසි වේදනාවක් වේ ද... පෙ... යම්කිසි සංඥාවක් වේ ද... යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද... අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ හෝ පිටත වූ ද, රළු හෝ සියුම් වූ ද, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ ද, දුර හෝ ළඟ හෝ වූ යම්කිසි විඥානයක් වේ ද, ඒ සියලු විඥානය 'මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ' යැයි මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, දැඩිව නොගෙන විමුක්ත වන්නේය. රාහුලය, මෙසේ දැනගන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ තැනැත්තාට මේ විඥානය සහිත කයෙහිත්, පිටත වූ සියලු නිමිත්තයන්හිත් 'මම' යන හැඟීම, 'මගේ' යන හැඟීම සහ මානය පහ වූ, මාන විධාවන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ, මැනවින් මිදුණු සිතක් ඇති වේ." දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

දෙවන වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

စက္ခု ရူပဉ္စ ဝိညာဏံ, သမ္ဖဿော ဝေဒနာယ စ;

သညာ သဉ္စေတနာ တဏှာ, ဓာတု ခန္ဓေန တေ ဒသ;

အနုသယံ အပဂတဉ္စေဝ, ဝဂ္ဂေါ တေန ပဝုစ္စတီတိ.

චක්ඛු, රූප, විඤ්ඤාණ, සම්ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, සඤ්චේතනා, තණ්හා, ධාතු සහ ඛන්ධ යන සූත්‍ර දසය ද, අනුසය සහ අපගත සූත්‍ර දෙක ද යන මෙයින් මේ වර්ගය කියනු ලැබේ.

ရာဟုလသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

රාහුල සංයුක්තය නිමාවට පත් විය.

၈. လက္ခဏသံယုတ္တံ

8. ලක්ඛණ සංයුක්තය.

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

1. පළමු වර්ගය.

၁. အဋ္ဌိသုတ္တံ

1. අට්ඨි සූත්‍රය.

၂၀၂. ဧဝံ [Pg.446] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ လက္ခဏော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေနာယသ္မာ လက္ခဏော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ လက္ခဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယာမာဝုသော လက္ခဏ, ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ လက္ခဏော အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အညတရသ္မိံ ပဒေသေ သိတံ ပါတွာကာသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ လက္ခဏော အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ဟေတု ကော ပစ္စယော သိတဿ ပါတုကမ္မာယာ’’တိ? ‘‘အကာလော ခေါ, အာဝုသော လက္ခဏ, ဧတဿ ပဉှဿ. ဘဂဝတော မံ သန္တိကေ ဧတံ ပဉှံ ပုစ္ဆာ’’တိ.

202. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩවසති. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත් ලක්ඛණ, එන්න, අපි රජගහ නුවරට පිඬු සිඟා වඩිමු." ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ ද "ඇවැත්නි, එසේ ය" කියා ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස වඩිනා අතරතුර එක්තරා ස්ථානයකදී මඳ සිනහවක් පහළ කළහ. එවිට ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසූහ: "ඇවැත් මොග්ගල්ලාන, ඔබ වහන්සේ සිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ඊට ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "ඇවැත් ලක්ඛණ, මේ ප්‍රශ්නය ඇසීමට මේ සුදුසු කාලය නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයේදී මේ ප්‍රශ්නය මගෙන් අසන්න."

အထ ခေါ အာယသ္မာ စ လက္ခဏော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ လက္ခဏော အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အညတရသ္မိံ ပဒေသေ သိတံ ပါတွာကာသိ. ကော နု ခေါ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ဟေတု ကော ပစ္စယော သိတဿ ပါတုကမ္မာယာ’’တိ?

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිඬු සිඟා වැඩ, පසුව භත්තකිච්චයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වැඩසිටියහ. එකත්පසෙක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් ලක්ඛණ තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසූහ: "මෙහිදී ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස වඩිනා අතරතුර එක්තරා ස්ථානයකදී මඳ සිනහවක් පහළ කළහ. ඇවැත් මොග්ගල්ලාන, සිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ඊට ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?"

‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ [Pg.447] အနုပတိတွာ ဖာသုဠန္တရိကာဟိ ဝိတုဒေန္တိ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ. တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! ဧဝရူပေါပိ နာမ သတ္တော ဘဝိဿတိ! ဧဝရူပေါပိ နာမ ယက္ခော ဘဝိဿတိ! ဧဝရူပေါပိ နာမ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ဘဝိဿတီ’’’တိ!!

"ඇවැත්නි, මෙහිදී මම ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස වඩිනා විට අහසින් යන ඇටසැකිල්ලක් දුටුවෙමි. ගිජුලිහිණියෝ ද කාවෝ ද උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් ඉළඇට අතරින් කොටති, ඉරා දමති, පීඩා කරති. ඒ සත්වයා අතිශයින් වේදනා සහගත හඬක් නගයි. ඇවැත්නි, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'පින්වත්නි, ආශ්චර්යයකි! පින්වත්නි, අද්භූතයකි! මෙබඳු සත්වයෙක් ද උපදියි ද? මෙබඳු ප්‍රේතයෙක් ද උපදියි ද? මෙබඳු ආත්මභාවයක් ලැබීමක් ද වේ ද?' කියායි."

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘စက္ခုဘူတာ ဝတ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကာ ဝိဟရန္တိ; ဉာဏဘူတာ ဝတ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကာ ဝိဟရန္တိ, ယတြ ဟိ နာမ သာဝကော ဧဝရူပံ ဉဿတိ ဝါ ဒက္ခတိ ဝါ သက္ခိံ ဝါ ကရိဿတိ. ပုဗ္ဗေဝ မေ သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဒိဋ္ဌော အဟောသိ, အပိ စာဟံ န ဗျာကာသိံ. အဟဉ္စေတံ ဗျာကရေယျံ, ပရေ စ မေ န သဒ္ဒဟေယျုံ. ယေ မေ န သဒ္ဒဟေယျုံ, တေသံ တံ အဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဂေါဃာတကော အဟောသိ. သော တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဧဝရူပံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘံ ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ. (သဗ္ဗေသံ သုတ္တန္တာနံ ဧသေဝ ပေယျာလော). ပဌမံ.

එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, ශ්‍රාවකයෝ සැබවින්ම ඇස් ඇතිව (දැනුම ඇතිව) වෙසෙති. මහණෙනි, ශ්‍රාවකයෝ සැබවින්ම ඥානය ඇතිව වෙසෙති. මක්නිසාද යත්, ශ්‍රාවකයෙකුට මෙවැනි දෙයක් දැනගත හැකි බැවිනි, දැකගත හැකි බැවිනි, සාක්ෂි දැරිය හැකි බැවිනි. මහණෙනි, මම ද පෙර මෙම සත්වයා දුටුවෙමි. එහෙත් මම ඒ පිළිබඳව ප්‍රකාශ නොකළෙමි. ඉදින් මම ඒ බව ප්‍රකාශ කළේ නම්, අන් අය මගේ වචනය විශ්වාස නොකරනු ඇත. යම් කෙනෙක් මගේ වචනය විශ්වාස නොකළේ නම්, එය ඔවුන්ට බොහෝ කලක් අහිත පිණිසත්, දුක් පිණිසත් හේතු වන්නේය. මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම ගව ඝාතකයෙකු (හරක් මරන්නෙකු) වී සිටියේය. ඔහු ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් වසර ගණනාවක්, වසර සිය ගණනාවක්, වසර දහස් ගණනාවක්, වසර ලක්ෂ ගණනාවක් නිරයෙහි පැසී, එම කර්මයේම ඉතිරි විපාක වශයෙන් මෙබඳු ආත්මභාවයක් ලබා මෙසේ දුක් විඳින්නේය.” (සෑම සූත්‍රයකම පේයාල ක්‍රමය මෙසේම වේ). පළමු වැන්නයි.

၂. ပေသိသုတ္တံ

2. පේසි සූත්‍රය

၂၀၃. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ မံသပေသိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဂေါဃာတကော အဟောသိ…ပေ…. ဒုတိယံ.

203. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන මස් වැදැල්ලක් බඳු ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ගිජු ලිහිණියෝ ද, කපුටෝ ද, උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් කොට කොටා පීඩා කළහ. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම ගව ඝාතකයෙකු වී සිටියේය... (පෙ)...”. දෙවැනි වැන්නයි.

၃. ပိဏ္ဍသုတ္တံ

3. පිණ්ඩ සූත්‍රය

၂၀၄. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ မံသပိဏ္ဍံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သာကုဏိကော အဟောသိ…ပေ…. တတိယံ.

204. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන මස් පිඩක් බඳු ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ගිජු ලිහිණියෝ ද, කපුටෝ ද, උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් කොට කොටා පීඩා කළහ. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම පක්ෂි වැද්දෙකු (කුරුල්ලන් මරන්නෙකු) වී සිටියේය... (පෙ)...”. තුන්වැනි වැන්නයි.

၄. နိစ္ဆဝိသုတ္တံ

4. නිච්ඡවි සූත්‍රය

၂၀၅. ‘‘ဣဓာဟံ[Pg.448], အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ နိစ္ဆဝိံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဩရဗ္ဘိကော အဟောသိ…ပေ…. စတုတ္ထံ.

205. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන සමක් නැති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ගිජු ලිහිණියෝ ද, කපුටෝ ද, උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් කොට කොටා පීඩා කළහ. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම එළු මරන්නෙකු වී සිටියේය... (පෙ)...”. සිව්වැනි වැන්නයි.

၅. အသိလောမသုတ္တံ

5. අසිලෝම සූත්‍රය

၂၀၆. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ အသိလောမံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ တေ အသီ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ တဿေဝ ကာယေ နိပတန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သူကရိကော အဟောသိ…ပေ…. ပဉ္စမံ.

206. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන ලෝම වෙනුවට කඩු ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඒ කඩු උඩට ඉහළ ගොස් නැවත නැවතත් ඔහුගේම ශරීරයට කඩා වැටෙයි. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම ඌරන් මරන්නෙකු වී සිටියේය... (පෙ)...”. පස්වැනි වැන්නයි.

၆. သတ္တိသုတ္တံ

6. සත්ති සූත්‍රය

၂၀၇. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ သတ္တိလောမံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ တာ သတ္တိယော ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ တဿေဝ ကာယေ နိပတန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ မာဂဝိကော အဟောသိ…ပေ…. ဆဋ္ဌံ.

207. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන ලෝම වෙනුවට හෙලි (කුන්ත) ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඒ හෙලි උඩට ඉහළ ගොස් නැවත නැවතත් ඔහුගේම ශරීරයට කඩා වැටෙයි. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම මුව වැද්දෙකු (මුවන් මරන්නෙකු) වී සිටියේය... (පෙ)...”. හයවැනි වැන්නයි.

၇. ဥသုလောမသုတ္တံ

7. උසුලෝම සූත්‍රය

၂၀၈. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ဥသုလောမံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ တေ ဥသူ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ တဿေဝ ကာယေ နိပတန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ကာရဏိကော အဟောသိ…ပေ…. သတ္တမံ.

208. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන ලෝම වෙනුවට ඊතල ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඒ ඊතල උඩට ඉහළ ගොස් නැවත නැවතත් ඔහුගේම ශරීරයට කඩා වැටෙයි. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම වධකයෙකු (දඬුවම් පමුණුවන්නෙකු) වී සිටියේය... (පෙ)...”. හත්වැනි වැන්නයි.

၈. သူစိလောမသုတ္တံ

8. සූචිලෝම සූත්‍රය

၂၀၉. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ သူစိလောမံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ တာ သူစိယော ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ တဿေဝ ကာယေ နိပတန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော[Pg.449], ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သူတော အဟောသိ…ပေ…. အဋ္ဌမံ.

209. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන ලෝම වෙනුවට ඉඳිකටු ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඒ ඉඳිකටු උඩට ඉහළ ගොස් නැවත නැවතත් ඔහුගේම ශරීරයට කඩා වැටෙයි. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම රියැදුරෙකු (අශ්වයන් මෙහෙයවන්නෙකු) වී සිටියේය... (පෙ)...”. අටවැනි වැන්නයි.

၉. ဒုတိယသူစိလောမသုတ္တံ

9. දෙවැනි සූචිලෝම සූත්‍රය

၂၁၀. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ သူစိလောမံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ တာ သူစိယော သီသေ ပဝိသိတွာ မုခတော နိက္ခမန္တိ; မုခေ ပဝိသိတွာ ဥရတော နိက္ခမန္တိ; ဥရေ ပဝိသိတွာ ဥဒရတော နိက္ခမန္တိ; ဥဒရေ ပဝိသိတွာ ဦရူဟိ နိက္ခမန္တိ; ဦရူသု ပဝိသိတွာ ဇင်္ဃာဟိ နိက္ခမန္တိ; ဇင်္ဃာသု ပဝိသိတွာ ပါဒေဟိ နိက္ခမန္တိ; သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ သူစကော အဟောသိ…ပေ…. နဝမံ.

210. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන ලෝම වෙනුවට ඉඳිකටු ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඒ ඉඳිකටු ඔහුගේ හිසෙන් ඇතුළු වී මුඛයෙන් පිටතට එයි; මුඛයෙන් ඇතුළු වී පපුවෙන් පිටතට එයි; පපුවෙන් ඇතුළු වී උදරයෙන් පිටතට එයි; උදරයෙන් ඇතුළු වී කලවාවලින් පිටතට එයි; කලවාවලින් ඇතුළු වී කෙණ්ඩාවලින් පිටතට එයි; කෙණ්ඩාවලින් ඇතුළු වී පතුල්වලින් පිටතට එයි. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම කේලාම් කියන්නෙකු (පේසුඤ්ඤකාරක) වී සිටියේය... (පෙ)...”. නවවැනි වැන්නයි.

၁၀. ကုမ္ဘဏ္ဍသုတ္တံ

10. කුම්භාණ්ඩ සූත්‍රය

၂၁၁. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ကုမ္ဘဏ္ဍံ ပုရိသံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. သော ဂစ္ဆန္တောပိ တေဝ အဏ္ဍေ ခန္ဓေ အာရောပေတွာ ဂစ္ဆတိ. နိသီဒန္တောပိ တေသွေဝ အဏ္ဍေသု နိသီဒတိ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဂါမကူဋကော အဟောသိ…ပေ…. ဒသမံ.

211. “ඇවැත්නි, මම මෙහි ගිජුකුළු පර්වතයෙන් බැස එන විට අහසෙහි පාවී යන කළයක් වැනි වෘෂණ කෝෂ ඇති මිනිස් ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඔහු යන විට පවා ඒ වෘෂණ කෝෂ කර මත තබාගෙන යයි. වාඩි වන විට පවා ඒ වෘෂණ කෝෂ මතම වාඩි වෙයි. ගිජු ලිහිණියෝ ද, කපුටෝ ද, උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් කොට කොටා පීඩා කළහ. ඔහු වේදනාවෙන් මහා හඬින් කෑගැසුවේය... (පෙ)... මහණෙනි, මේ සත්වයා මීට පෙර මේ රජගහනුවරම වංචනික ග්‍රාම නායකයෙකු (විනිසුරුවරයෙකු) වී සිටියේය... (පෙ)...”. දසවැනි වැන්නයි.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

පළමු වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය (පටුන) මෙසේයි:

အဋ္ဌိ ပေသိ ဥဘော ဂါဝဃာတကာ,ပိဏ္ဍော သာကုဏိယော နိစ္ဆဝေါရဗ္ဘိ;

အသိ သူကရိကော သတ္တိမာဂဝိ,ဥသု ကာရဏိကော သူစိ သာရထိ;

ယော စ သိဗ္ဗိယတိ သူစကော ဟိ သော,အဏ္ဍဘာရိ အဟု ဂါမကူဋကောတိ.

ඇට සැකිල්ලක් බඳු වූ ප්‍රේතයා ද, මස් වැදැල්ලක් බඳු වූ ප්‍රේතයා ද යන දෙදෙනාම පෙර ආත්මයන්හි ගව ඝාතකයෝ වූහ. මස් පිඬක් බඳු වූ ප්‍රේතයා පක්ෂි වැද්දෙක් විය. සම රහිත ප්‍රේතයා එළු මස් වෙළෙන්දෙක් විය. කඩු ලොම් ඇති ප්‍රේතයා ඌරන් මරන්නෙක් විය. හෙල්ල ලොම් ඇති ප්‍රේතයා මුව වැද්දෙක් විය. ඊතල ලොම් ඇති ප්‍රේතයා වධකයෙක් විය. ඉදිකටු ලොම් ඇති ප්‍රේතයා රියදුරෙක් විය. ඉදිකටු ලොම්වලින් ශරීරය මැසෙන්නේ යම් සත්වයෙකුගේ ද, ඔහු කේලාම් කියන්නෙක් විය. වෘෂණ කෝෂ බරක් කොට උසුලන ප්‍රේතයා ගම් රවටන කූට විනිශ්චයකරුවෙක් විය.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. දෙවන වර්ගය

၁. သသီသကသုတ္တံ

1. සසීසක සූත්‍රය

၂၁၂. ဧဝံ [Pg.450] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ရာဇဂဟေ ဝေဠုဝနေ. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ပုရိသံ ဂူထကူပေ သသီသကံ နိမုဂ္ဂံ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ပါရဒါရိကော အဟောသိ…ပေ…. ပဌမံ.

212. මා හට මෙසේ ඇසුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. (එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ:) “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, අසූචි වළක හිස දක්වා ගිලී සිටි පුරුෂයෙකු දුටුවෙමි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ සත්වයා පෙර මෙම රජගහ නුවරම පරදාර සේවනයෙහි (අනුන්ගේ බිරින්දෑවරුන් කරා ගිය) යෙදුණු අයෙකි. (පෙ...)” පළමු සූත්‍රයයි.

၂. ဂူထခါဒသုတ္တံ

2. ගූථඛාද සූත්‍රය

၂၁၃. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ပုရိသံ ဂူထကူပေ နိမုဂ္ဂံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂူထံ ခါဒန္တံ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. သော ကဿပဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဝစနေ ဘိက္ခုသံဃံ ဘတ္တေန နိမန္တေတွာ ဒေါဏိယော ဂူထဿ ပူရာပေတွာ ဧတဒဝေါစ – အဟော ဘောန္တော, ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇန္တု စေဝ ဟရန္တု စာတိ…ပေ…. ဒုတိယံ.

213. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, අසූචි වළක ගිලී දෑතින් අසූචි අහුරු ගෙන අනුභව කරමින් සිටි පුරුෂයෙකු දුටුවෙමි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ සත්වයා පෙර මෙම රජගහ නුවරම දුෂ්ට බ්‍රාහ්මණයෙක්ව සිටියේය. ඔහු කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසන සමයෙහි භික්ෂු සංඝයාට දානයක් සඳහා ආරාධනා කොට, පසුව ඔරු වල අසූචි පුරවා, ‘පින්වතුනි, කැමති තාක් අනුභව කරන්න, රැගෙන ද යන්න’ යැයි පවසා අපහාස කළේය. (පෙ...)” දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. နိစ္ဆဝိတ္ထိသုတ္တံ

3. නිච්ඡවිත්ථි සූත්‍රය

၂၁၄. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ နိစ္ဆဝိံ ဣတ္ထိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ အတိစာရိနီ အဟောသိ…ပေ…. တတိယံ.

214. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, සම රහිතව අහසින් යන ස්ත්‍රී ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ගිජු ලිහිණියෝ ද කපුටෝ ද උකුස්සෝ ද ඇය පසුපස ලුහුබඳිමින් ඇගේ මස් පාරමින් ඉරා කති. ඇය මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ ස්ත්‍රිය පෙර මෙම රජගහ නුවරම තම ස්වාමියා ඉක්මවා හැසිරුණු (අනාචාරයේ හැසිරුණු) ස්ත්‍රියකි. (පෙ...)” තුන්වන සූත්‍රයයි.

၄. မင်္ဂုလိတ္ထိသုတ္တံ

4. මංගුලිත්ථි සූත්‍රය

၂၁၅. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ဣတ္ထိံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ မင်္ဂုလိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဣက္ခဏိကာ အဟောသိ…ပေ…. စတုတ္ထံ.

215. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, අතිශය දුර්ගන්ධ ඇති, විරූපී වූ අහසින් යන ස්ත්‍රී ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ගිජු ලිහිණියෝ ද කපුටෝ ද උකුස්සෝ ද ඇය පසුපස ලුහුබඳිමින් ඇගේ මස් පාරමින් ඉරා කති. ඇය මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ ස්ත්‍රිය පෙර මෙම රජගහ නුවරම දේවාරූඪයෙන් පේන කියන (මිනිසුන් රැවටූ) ස්ත්‍රියක වූවාය. (පෙ...)” හතරවන සූත්‍රයයි.

၅. ဩကိလိနီသုတ္တံ

5. ඕකිලිනී සූත්‍රය

၂၁၆. ‘‘ဣဓာဟံ[Pg.451], အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ဣတ္ထိံ ဥပ္ပက္ကံ ဩကိလိနိံ ဩကိရိနိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထီ ကလိင်္ဂဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ. သာ ဣဿာပကတာ သပတ္တိံ အင်္ဂါရကဋာဟေန ဩကိရိ…ပေ…. ပဉ္စမံ.

216. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, ශරීරය පැසෙමින්, ගිනි පුපුරු හා ගිනි අඟුරු වැගිරෙමින් අහසින් යන ස්ත්‍රී ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ඇය මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ ස්ත්‍රිය පෙර කාලිංග රජුගේ අග්‍රමහේෂිකාව වූවාය. ඇය ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළී, රජු ප්‍රිය කළ එක්තරා නළඟනකගේ (සැපතිියකගේ) ශරීරය මත රත් වූ ගිනි අඟුරු භාජනයක් හැළුවාය. (පෙ...)” පස්වන සූත්‍රයයි.

၆. အသီသကသုတ္တံ

6. අසීසක සූත්‍රය

၂၁၇. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ အသီသကံ ကဗန္ဓံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ ဥရေ အက္ခီနိ စေဝ ဟောန္တိ မုခဉ္စ. တမေနံ ဂိဇ္ဈာပိ ကာကာပိ ကုလလာပိ အနုပတိတွာ အနုပတိတွာ ဝိတစ္ဆေန္တိ ဝိရာဇေန္တိ. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တော ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ ဟာရိကော နာမ စောရဃာတကော အဟောသိ…ပေ…. ဆဋ္ဌံ.

217. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, හිසක් නැති, කවන්ධයක් පමණක් ඇතිව අහසින් යන සත්වයෙකු දුටුවෙමි. ඔහුගේ පපුවෙහි ඇස් ද මුඛය ද පිහිටා තිබුණි. ගිජු ලිහිණියෝ ද කපුටෝ ද උකුස්සෝ ද ඔහු පසුපස ලුහුබඳිමින් මස් පාරමින් ඉරා කති. ඔහු මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ සත්වයා පෙර මෙම රජගහ නුවරම ‘හාරික’ නම් වූ වධකයෙක් (සොරුන් මරන්නෙක්) විය. (පෙ...)” හයවන සූත්‍රයයි.

၇. ပါပဘိက္ခုသုတ္တံ

7. පාපභික්ඛු සූත්‍රය

၂၁၈. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ ဘိက္ခုံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ သမ္ပဇ္ဇလိတာ သဇောတိဘူတာ, ပတ္တောပိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော သဇောတိဘူတော, ကာယဗန္ဓနမ္ပိ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ, ကာယောပိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော သဇောတိဘူတော. သော သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ…ပေ… ဧသော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဿပဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဝစနေ ပါပဘိက္ခု အဟောသိ…ပေ…. သတ္တမံ.

218. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, අහසින් යන භික්ෂු ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. ඔහුගේ සඟළ සිවුර ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. පාත්‍රය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. කාය බන්ධනය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. මුළු ශරීරය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. ඔහු මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. (පෙ...) මහණෙනි, මේ භික්ෂුව පෙර කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පවිටු භික්ෂුවක්ව සිටියේය. (පෙ...)” හත්වන සූත්‍රයයි.

၈. ပါပဘိက္ခုနီသုတ္တံ

8. පාපභික්ඛුනී සූත්‍රය

၂၁၉. ‘‘အဒ္ဒသံ ဘိက္ခုနိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တဿာ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ…ပေ… ပါပဘိက္ခုနီ အဟောသိ…ပေ…. အဋ္ဌမံ.

219. “අහසින් යන භික්ෂුණී ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ඇගේ සඟළ සිවුර ද දැවෙයි... (පෙ...) ඇය පවිටු භික්ෂුණියකව සිටියාය. (පෙ...)” අටවන සූත්‍රයයි.

၉. ပါပသိက္ခမာနသုတ္တံ

9. පාපසික්ඛමානා සූත්‍රය

၂၂၀. ‘‘အဒ္ဒသံ [Pg.452] သိက္ခမာနံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တဿာ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ…ပေ… ပါပသိက္ခမာနာ အဟောသိ…ပေ…. နဝမံ.

220. “අහසින් යන සික්ඛමානා ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ඇගේ සඟළ සිවුර ද දැවෙයි... (පෙ...) ඇය පවිටු සික්ඛමානාවකව සිටියාය. (පෙ...)” නවවන සූත්‍රයයි.

၁၀. ပါပသာမဏေရသုတ္တံ

10. පාපසාමණේර සූත්‍රය

၂၂၁. ‘‘အဒ္ဒသံ သာမဏေရံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တံ. တဿ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ…ပေ… ပါပသာမဏေရော အဟောသိ…ပေ…. ဒသမံ.

221. “අහසින් යන සාමණේර ප්‍රේතයෙකු දුටුවෙමි. උන්වහන්සේගේ සඟළ සිවුර ද දැවෙයි... (පෙ...) පවිටු සාමණේර නමකව සිටියේය. (පෙ...)” දසවන සූත්‍රයයි.

၁၁. ပါပသာမဏေရီသုတ္တံ

11. පාපසාමණේරී සූත්‍රය

၂၂၂. ‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တော အဒ္ဒသံ သာမဏေရိံ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိံ. တဿာ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ သမ္ပဇ္ဇလိတာ သဇောတိဘူတာ, ပတ္တောပိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော သဇောတိဘူတော, ကာယဗန္ဓနမ္ပိ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ, ကာယောပိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော သဇောတိဘူတော. သာ သုဒံ အဋ္ဋဿရံ ကရောတိ. တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ, ဘော, အဗ္ဘုတံ ဝတ, ဘော! ဧဝရူပေါပိ နာမ သတ္တော ဘဝိဿတိ! ဧဝရူပေါပိ နာမ ယက္ခော ဘဝိဿတိ! ဧဝရူပေါပိ နာမ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ဘဝိဿတီ’’’တိ!!

222. “ඇවැත්නි, මම ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බසින කල, අහසින් යන සාමණේරී ප්‍රේතියක දුටුවෙමි. ඇගේ සඟළ සිවුර ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. පාත්‍රය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. කාය බන්ධනය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. මුළු ශරීරය ද දැවෙයි, ඇවිළෙයි, ගිනි ජාලා විහිදුවයි. ඇය මහත් සේ වේදනාවෙන් කෑගසයි. ඇවැත්නි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘පින්වත, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි! පින්වත, ඒකාන්තයෙන්ම අසිරිමත්ය! මෙබඳු වූ ද සත්වයන් වන්නාහුය! මෙබඳු වූ ද යක්ෂයන් වන්නාහුය! මෙබඳු වූ ද ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයක් වන්නාහුය!’”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘စက္ခုဘူတာ ဝတ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကာ ဝိဟရန္တိ; ဉာဏဘူတာ ဝတ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကာ ဝိဟရန္တိ, ယတြ ဟိ နာမ သာဝကော ဧဝရူပံ ဉဿတိ ဝါ ဒက္ခတိ ဝါ သက္ခိံ ဝါ ကရိဿတိ. ပုဗ္ဗေဝ မေ သာ, ဘိက္ခဝေ, သာမဏေရီ ဒိဋ္ဌာ အဟောသိ. အပိ စာဟံ န ဗျာကာသိံ. အဟဉ္စေတံ ဗျာကရေယျံ, ပရေ စ မေ န သဒ္ဒဟေယျုံ. ယေ မေ န သဒ္ဒဟေယျုံ, တေသံ တံ အဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ. ဧသာ, ဘိက္ခဝေ, သာမဏေရီ ကဿပဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဝစနေ ပါပသာမဏေရီ အဟောသိ. သာ တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဧဝရူပံ အတ္တဘာဝပဋိလာဘံ ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: "මහණෙනි, ශ්‍රාවකයෝ සැබවින්ම චක්ඛුභූතව (දැක්ම ඇතිව) වසති; මහණෙනි, ශ්‍රාවකයෝ සැබවින්ම ඥානභූතව (ඥානය ඇතිව) වසති. මන්ද යත්, ශ්‍රාවකයෙකුට මෙබඳු වූ සත්වයෙකු දැන ගැනීමට, දැක ගැනීමට හෝ ඒ පිළිබඳව සාක්ෂි දැරීමට හැකි වන බැවිනි. මහණෙනි, මීට පෙර ද මම මෙම සාමණේරිය දුටුවෙමි. එහෙත් මම ඒ පිළිබඳව ප්‍රකාශ නොකළෙමි. ඉදින් මම ඒ පිළිබඳව ප්‍රකාශ කළේ නම්, අන් අය මාගේ වචනය විශ්වාස නොකරන්නට ඉඩ තිබුණි. යමෙකු මාගේ වචනය විශ්වාස නොකරන්නේ ද, එය ඔවුන්ට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතිනු ඇත. මහණෙනි, මෙම සාමණේරිය කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පවිටු සාමණේරියකව සිටියාය. ඇය එම කර්මයේ විපාක වශයෙන් වසර ගණනාවක්, වසර සිය ගණනාවක්, වසර දහස් ගණනාවක්, වසර ලක්ෂ ගණනාවක් නිරයෙහි පැසී, එම කර්මයේම ඉතිරි විපාක වශයෙන් මෙබඳු වූ ආත්මභාවයක් ලබා එය විඳවමින් සිටින්නීය." එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ.

දෙවන වර්ගය නිමාවිය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය -

ကူပေ [Pg.453] နိမုဂ္ဂေါ ဟိ သော ပါရဒါရိကော;

ဂူထခါဒိ အဟု ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏော.

අසූචි වළෙහි ගිලී සිටි ඔහු පරදාර සේවනයේ යෙදුණු අයෙකි; අසූචි අනුභව කළ ප්‍රේතයා දුෂ්ට බ්‍රාහ්මණයෙකු විය.

နိစ္ဆဝိတ္ထိ အတိစာရိနီ အဟု;

မင်္ဂုလိတ္ထိ အဟု ဣက္ခဏိတ္ထိကာ.

සම රහිතව සිටි ප්‍රේත ස්ත්‍රිය පරපුරුෂ සේවනයේ යෙදුණු තැනැත්තියකි; විරූපී වූ ප්‍රේත ස්ත්‍රිය පේන කියන්නියක වූවාය.

ဩကိလိနိ သပတ္တင်္ဂါရောကိရိ;

သီသစ္ဆိန္နော အဟု စောရဃာတကော.

ගිනි අඟුරුවලින් වැසී ගිය ප්‍රේත ස්ත්‍රිය තම සපත්තිය (ප්‍රතිමල්ලව බිරිඳ) මත ගිනි අඟුරු හැලූ තැනැත්තියයි; හිස සිඳුණු ප්‍රේතයා සොරුන් මරන්නෙකු (වධකයෙකු) විය.

ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာနာ;

သာမဏေရော အထ သာမဏေရိကာ.

භික්ෂුව, භික්ෂුණිය, සික්ඛමානාව, සාමණේරයා මෙන්ම සාමණේරිය ද -

ကဿပဿ ဝိနယသ္မိံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ;

ပါပကမ္မံ ကရိံသု တာဝဒေတိ.

මොවුහු කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි මහණ වී පව්කම් කළහ. ඒ තාක් දුක් විඳින්නෝ වූහ.

လက္ခဏသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

ලක්ඛණ සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

၉. ဩပမ္မသံယုတ္တံ

9. ඕපම්ම සංයුත්තය

၁. ကူဋသုတ္တံ

1. කූට සූත්‍රය

၂၂၃. ဧဝံ [Pg.454] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကူဋာဂါရဿ ယာ ကာစိ ဂေါပါနသိယော သဗ္ဗာ တာ ကူဋင်္ဂမာ ကူဋသမောသရဏာ ကူဋသမုဂ္ဃာတာ သဗ္ဗာ တာ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆန္တိ; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယေ ကေစိ အကုသလာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေ တေ အဝိဇ္ဇာမူလကာ အဝိဇ္ဇာသမောသရဏာ အဝိဇ္ဇာသမုဂ္ဃာတာ, သဗ္ဗေ တေ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဌမံ.

223. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි" යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. "වහන්ස" යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, කූටාගාරයක (මුදුන් වහලක් ඇති ගෙයක) යම්තාක් පරාල ඇද්ද, ඒ සියල්ල මුදුන් වහලය කරා යොමු වූයේ වෙයි, මුදුන් වහලයෙහිම එක් රැස් වූයේ වෙයි, මුදුන් වහලය ඉවත් කළ විට ඒ සියල්ල ඉවත් වෙයි. මහණෙනි, එසේම යම් අකුසල ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, ඒ සියල්ල අවිද්‍යාව මූලික කරගත් ඒවාය, අවිද්‍යාවෙහිම එක් රැස් වන්නාහුය, අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කළ විට ඒ සියල්ල ප්‍රහීණ වෙයි. මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය - 'අපි අප්‍රමාදීව වසන්නෙමු' යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය." පළමු සූත්‍රයයි.

၂. နခသိခသုတ္တံ

2. නඛසිඛ සූත්‍රය

၂၂၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပရိတ္တံ နခသိခါယံ ပံသုံ အာရောပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဗဟုတရံ, ယော ဝါယံ မယာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော အယံ ဝါ မဟာပထဝီ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဗဟုတရံ ယဒိဒံ မဟာပထဝီ. အပ္ပမတ္တကောယံ ဘဂဝတာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော. သင်္ခမ္ပိ န ဥပေတိ ဥပနိဓိမ္ပိ န ဥပေတိ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတိ မဟာပထဝိံ ဥပနိဓာယ ဘဂဝတာ ပရိတ္တော နခသိခါယံ ပံသု အာရောပိတော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပကာ တေ သတ္တာ ယေ မနုဿေသု ပစ္စာဇာယန္တိ; အထ ခေါ ဧတေယေဝ ဗဟုတရာ သတ္တာ ယေ အညတြ မနုဿေဟိ ပစ္စာဇာယန္တိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

224. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිය නිය අගට ස්වල්ප වූ පස් ප්‍රමාණයක් ගෙන භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: "මහණෙනි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මාගේ නිය අග ඇති මේ ස්වල්ප වූ පස් ද, නැතහොත් මේ මහ පොළොව ද යන දෙකෙන් වඩා බොහෝ වන්නේ කුමක්ද?" "ස්වාමීනි, මේ මහ පොළොවම ඉතා බොහෝය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිය අගට ගත් පස් ප්‍රමාණය ඉතා ස්වල්පය. මහ පොළොව හා සසඳන විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිය අගට ගත් පස් ප්‍රමාණය ගණනයකටවත්, සැසඳීමකටවත්, සොළොස්වන කලාවකටවත් (කොටසකටවත්) සමාන නොවේ." "මහණෙනි, එසේම මිනිසුන් අතර නැවත උපදින සත්වයෝ ඉතා ස්වල්ප වෙති. මිනිස් ලොවින් බැහැරව (සතර අපායෙහි) උපදින සත්වයෝම ඉතා බොහෝ වෙති. එබැවින් මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය - 'අපි අප්‍රමාදීව වසන්නෙමු' යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය." දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ကုလသုတ္တံ

3. කුල සූත්‍රය

၂၂၅. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ ကုလာနိ ဗဟုတ္ထိကာနိ အပ္ပပုရိသာနိ တာနိ သုပ္ပဓံသိယာနိ ဟောန္တိ စောရေဟိ ကုမ္ဘတ္ထေနကေဟိ[Pg.455]; ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ အဘာဝိတာ အဗဟုလီကတာ သော သုပ္ပဓံသိယော ဟောတိ အမနုဿေဟိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ ကုလာနိ အပ္ပိတ္ထိကာနိ ဗဟုပုရိသာနိ တာနိ ဒုပ္ပဓံသိယာနိ ဟောန္တိ စောရေဟိ ကုမ္ဘတ္ထေနကေဟိ, ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သော ဒုပ္ပဓံသိယော ဟောတိ အမနုဿေဟိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘မေတ္တာ နော စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတိ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတိယံ.

225. සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... "මහණෙනි, යම් කුලයක ස්ත්‍රීන් බොහෝව, පුරුෂයන් ස්වල්ප වේද, එවැනි නිවාස සොරුන්ට (කුම්භත්ථේනක - සැඟවූ පහන් ආලෝකයෙන් සොරකම් කරන්නන්ට) පහසුවෙන් විනාශ කළ හැකිය. මහණෙනි, එසේම යම් භික්ෂුවක විසින් මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය නොවඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුරුදු නොකරන ලද්දේ නම්, අමනුෂ්‍යයන්ට එම භික්ෂුව පහසුවෙන් පෙළිය හැකිය. මහණෙනි, යම් කුලයක ස්ත්‍රීන් ස්වල්පව, පුරුෂයන් බොහෝ වේද, එවැනි නිවාස සොරුන්ට පහසුවෙන් විනාශ කළ නොහැකිය. මහණෙනි, එසේම යම් භික්ෂුවක විසින් මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලද්දේ නම්, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද්දේ නම්, අමනුෂ්‍යයන්ට එම භික්ෂුව පහසුවෙන් පෙළිය නොහැකිය. එබැවින් මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය - 'අප විසින් මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලද්දේ, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද්දේ, යානයක් මෙන් කරන ලද්දේ, පදනමක් මෙන් කරන ලද්දේ, මනාව පිහිටුවන ලද්දේ, හාත්පසින් පුරුදු කරන ලද්දේ, මනාව ආරම්භ කරන ලද්දේ වන්නෙමු' යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය." තුන්වන සූත්‍රයයි.

၄. ဩက္ခာသုတ္တံ

4. ඔක්ඛා සූත්‍රය

၂၂၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဩက္ခာသတံ ဒါနံ ဒဒေယျ, ယော မဇ္ဈနှိကသမယံ ဩက္ခာသတံ ဒါနံ ဒဒေယျ, ယော သာယနှသမယံ ဩက္ခာသတံ ဒါနံ ဒဒေယျ, ယော ဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ အန္တမသော ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေယျ, ယော ဝါ မဇ္ဈနှိကသမယံ အန္တမသော ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေယျ, ယော ဝါ သာယနှသမယံ အန္တမသော ဂဒ္ဒုဟနမတ္တမ္ပိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေယျ, ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရံ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘မေတ္တာ နော စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတိ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

226. සැවැත්නුවරදී... මහණෙනි, යම් අයෙක් පෙරවරු කාලයෙහි බත් හැළි සියයක දානයක් දෙන්නේ නම්, යම් අයෙක් මධ්‍යහ්න කාලයෙහි බත් හැළි සියයක දානයක් දෙන්නේ නම්, යම් අයෙක් පස්වරු කාලයෙහි බත් හැළි සියයක දානයක් දෙන්නේ නම්, එමෙන්ම යම් අයෙක් පෙරවරු කාලයෙහි හෝ මධ්‍යහ්න කාලයෙහි හෝ පස්වරු කාලයෙහි හෝ අවම වශයෙන් එළදෙනකගේ තනපුඩුවකින් කිරි මිරිකන මොහොතක කාලයක් තරම්වත් මෙත් සිත වඩන්නේ නම්, මෙය අර දානයන්ට වඩා මහත්ඵල ඇත්තකි. මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපගේ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලද්දී, බහුල කරන ලද්දී, යානයක් මෙන් කරන ලද්දී, පදනමක් මෙන් කරන ලද්දී, මැනවින් පිහිටුවන ලද්දී, පුරුදු කරන ලද්දී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද්දී වන්නේය’ යි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. සිව්වැන්නයි.

၅. သတ္တိသုတ္တံ

5. සත්ති සූත්‍රය

၂၂၇. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တိ တိဏှဖလာ. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ – ‘အဟံ ဣမံ သတ္တိံ တိဏှဖလံ ပါဏိနာ ဝါ မုဋ္ဌိနာ ဝါ ပဋိလေဏိဿာမိ ပဋိကောဋ္ဋိဿာမိ ပဋိဝဋ္ဋေဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ဘဗ္ဗော နု ခေါ သော ပုရိသော အမုံ သတ္တိံ တိဏှဖလံ ပါဏိနာ ဝါ မုဋ္ဌိနာ ဝါ ပဋိလေဏေတုံ ပဋိကောဋ္ဋေတုံ ပဋိဝဋ္ဋေတု’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု’’? ‘‘အသု ဟိ, ဘန္တေ, သတ္တိ တိဏှဖလာ န သုကရာ ပါဏိနာ ဝါ မုဋ္ဌိနာ ဝါ ပဋိလေဏေတုံ ပဋိကောဋ္ဋေတုံ ပဋိဝဋ္ဋေတုံ. ယာဝဒေဝ စ ပန သော ပုရိသော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ.

227. සැවැත්නුවරදී... මහණෙනි, උදාහරණයකට ඉතා මුවහත් අගක් ඇති හෙල්ලක් තිබේ යැයි සිතන්න. එවිට මිනිසෙක් පැමිණ ‘මම මේ මුවහත් අග ඇති හෙල්ල අල්ලෙන් හෝ මිට මොලවා හෝ නමන්නෙමි, තළන්නෙමි, අඹරන්නෙමි’ යි පවසයි. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ මිනිසාට තම අල්ලෙන් හෝ මිට මොලවා හෝ ඒ මුවහත් අග ඇති හෙල්ල නැමීමට, තැලීමට හෝ ඇඹරීමට හැකි වේද?" "ස්වාමීනි, එය කළ නොහැකිය." "එයට හේතුව කුමක්ද?" "ස්වාමීනි, ඒ මුවහත් හෙල්ල අල්ලෙන් හෝ මිට මොලවා හෝ නැමීම, තැලීම හෝ ඇඹරීම පහසු නොවන බැවිනි. ඒ මිනිසාට ලැබෙන්නේ පීඩාවක් හා වෙහෙසක්ම පමණි.

‘‘ဧဝမေဝ [Pg.456] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, တဿ စေ အမနုဿော စိတ္တံ ခိပိတဗ္ဗံ မညေယျ; အထ ခေါ သွေဝ အမနုဿော ကိလမထဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘မေတ္တာ နော စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတိ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

මහණෙනි, එසේම යම් මහණෙකු විසින් මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලද්දී, බහුල කරන ලද්දී, යානයක් මෙන් කරන ලද්දී, පදනමක් මෙන් කරන ලද්දී, මැනවින් පිහිටුවන ලද්දී, පුරුදු කරන ලද්දී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද්දී වේද, යම් අමනුෂ්‍යයෙක් එවැනි මහණෙකුගේ සිත කැළඹිය යුතු යැයි සිතන්නේ නම්, සැබවින්ම ඒ අමනුෂ්‍යයාම පීඩාවටත් වෙහෙසටත් පත් වන්නේය. මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපගේ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වඩන ලද්දී, බහුල කරන ලද්දී, යානයක් මෙන් කරන ලද්දී, පදනමක් මෙන් කරන ලද්දී, මැනවින් පිහිටුවන ලද්දී, පුරුදු කරන ලද්දී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද්දී වන්නේය’ යි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. පස්වැන්නයි.

၆. ဓနုဂ္ဂဟသုတ္တံ

6. ධනුග්ගහ සූත්‍රය

၂၂၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဒဠှဓမ္မာ ဓနုဂ္ဂဟာ သုသိက္ခိတာ ကတဟတ္ထာ ကတူပါသနာ စတုဒ္ဒိသာ ဌိတာ အဿု. အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ – ‘အဟံ ဣမေသံ စတုန္နံ ဒဠှဓမ္မာနံ ဓနုဂ္ဂဟာနံ သုသိက္ခိတာနံ ကတဟတ္ထာနံ ကတူပါသနာနံ စတုဒ္ဒိသာ ကဏ္ဍေ ခိတ္တေ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပထဝိယံ ဂဟေတွာ အာဟရိဿာမီ’တိ. တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ‘ဇဝနော ပုရိသော ပရမေန ဇဝေန သမန္နာဂတော’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ?

228. සැවැත්නුවරදී... මහණෙනි, උදාහරණයකට මැනවින් ශිල්ප උගත්, දෑත් හුරු, පුහුණුව ඇති, ශක්තිමත් දුනු ඇති දුනු ශිල්පීන් හතර දෙනෙක් සතර දිසාවෙහි සිටින්නාහු යැයි සිතන්න. එවිට මිනිසෙක් පැමිණ ‘මැනවින් ශිල්ප උගත්, දෑත් හුරු, පුහුණුව ඇති, ශක්තිමත් දුනු ඇති මේ දුනු ශිල්පීන් හතර දෙනා සතර දිසාවට විදින ඊතල පොළොවට වැටීමට පෙර අල්ලාගෙන රැගෙන එන්නෙමි’ යි පවසයි. මහණෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ‘ඒ මිනිසා උතුම් වූ වේගයකින් යුත් වේගවත් මිනිසෙකැ’ යි කීමට එය ප්‍රමාණවත්ද?

‘‘ဧကဿ စေပိ, ဘန္တေ, ဒဠှဓမ္မဿ ဓနုဂ္ဂဟဿ သုသိက္ခိတဿ ကတဟတ္ထဿ ကတူပါသနဿ ကဏ္ဍံ ခိတ္တံ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ပထဝိယံ ဂဟေတွာ အာဟရေယျ – ‘ဇဝနော ပုရိသော ပရမေန ဇဝေန သမန္နာဂတော’တိ အလံ ဝစနာယ, ကော ပန ဝါဒေါ စတုန္နံ ဒဠှဓမ္မာနံ ဓနုဂ္ဂဟာနံ သုသိက္ခိတာနံ ကတဟတ္ထာနံ ကတူပါသနာန’’န္တိ?

ස්වාමීනි, මැනවින් ශිල්ප උගත්, දෑත් හුරු, පුහුණුව ඇති, ශක්තිමත් දුන්නක් ඇති එක් දුනු ශිල්පියෙකු විදින ඊතලයක් වුවද පොළොවට වැටීමට පෙර අල්ලාගෙන රැගෙන එන්නේ නම්, ඔහු ‘උතුම් වේගයකින් යුත් වේගවත් මිනිසෙකැ’ යි කීමට එය ප්‍රමාණවත්ය. එසේ නම් එවැනි දුනු ශිල්පීන් හතර දෙනෙකු ගැන කුමන කථාද?

‘‘ယထာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဇဝေါ, ယထာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဇဝေါ, တတော သီဃတရော. ယထာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဇဝေါ ယထာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဇဝေါ ယထာ စ ယာ ဒေဝတာ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပုရတော ဓာဝန္တိ တာသံ ဒေဝတာနံ ဇဝေါ, ( ) တတော သီဃတရံ အာယုသင်္ခါရာ ခိယန္တိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

මහණෙනි, ඒ මිනිසාගේ වේගය යම් සේද, චන්ද්‍ර සූර්යයන්ගේ වේගය ඊට වඩා වැඩිය. මහණෙනි, ඒ මිනිසාගේ වේගයත් චන්ද්‍ර සූර්යයන්ගේ වේගයත් යම් සේද, චන්ද්‍ර සූර්යයන්ට ඉදිරියෙන් දුවන දෙවිවරුන්ගේ වේගය ඊට වඩා වැඩිය. එමෙන්ම ඒ සියල්ලටම වඩා වේගයෙන් ආයු සංස්කාරයෝ ක්ෂය වී යති. මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපි අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමු’ යි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. හයවැන්නයි.

၇. အာဏိသုတ္တံ

7. ආණි සූත්‍රය

၂၂၉. သာဝတ္ထိယံ [Pg.457] ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဒသာရဟာနံ အာနကော နာမ မုဒိင်္ဂေါ အဟောသိ. တဿ ဒသာရဟာ အာနကေ ဃဋိတေ အညံ အာဏိံ ဩဒဟိံသု. အဟု ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ အာနကဿ မုဒိင်္ဂဿ ပေါရာဏံ ပေါက္ခရဖလကံ အန္တရဓာယိ. အာဏိသံဃာဋောဝ အဝသိဿိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ယေ တေ သုတ္တန္တာ တထာဂတဘာသိတာ ဂမ္ဘီရာ ဂမ္ဘီရတ္ထာ လောကုတ္တရာ သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာ, တေသု ဘညမာနေသု န သုဿူသိဿန္တိ န သောတံ ဩဒဟိဿန္တိ န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေဿန္တိ န စ တေ ဓမ္မေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ’’.

229. සැවැත්නුවරදී... මහණෙනි, අතීතයෙහි දසාරහ රජවරුන්ට ‘ආණක’ නම් බෙරයක් තිබුණි. ඒ ආණක බෙරයෙහි පැලීමක් ඇති වූ විට දසාරහ රජවරු එයට වෙනත් ඇණයක් (කැබැල්ලක්) ගැසූහ. මහණෙනි, ඒ ආණක බෙරයේ පැරණි බෙර කඳ අතුරුදන් වී, ඇණ එකතුව පමණක් ඉතිරි වූ කාලයක් පැමිණියේය. මහණෙනි, එසේම අනාගත කාලයෙහි මහණහු වන්නාහ. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද, ගැඹුරු වූ, ගැඹුරු අර්ථ ඇති, ලෝකෝත්තර වූ, ශූන්‍යතාවය හා සම්බන්ධ වූ යම් සූත්‍ර ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, ඒවා දේශනා කරන කල්හි ඔවුහු මැනවින් ශ්‍රවණය කිරීමට කැමති නොවන්නාහ, කන් යොමු නොකරන්නාහ, අවබෝධය පිණිස සිත පිහිටුවා නොගන්නාහ, එමෙන්ම ඒ ධර්මයන් උගත යුතු හෝ ප්‍රගුණ කළ යුතු දේවල් ලෙස නොසිතන්නාහ.

‘‘ယေ ပန တေ သုတ္တန္တာ ကဝိကတာ ကာဝေယျာ စိတ္တက္ခရာ စိတ္တဗျဉ္ဇနာ ဗာဟိရကာ သာဝကဘာသိတာ, တေသု ဘညမာနေသု သုဿူသိဿန္တိ, သောတံ ဩဒဟိဿန္တိ, အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေဿန္တိ, တေ စ ဓမ္မေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ. ဧဝမေတေသံ, ဘိက္ခဝေ, သုတ္တန္တာနံ တထာဂတဘာသိတာနံ ဂမ္ဘီရာနံ ဂမ္ဘီရတ္ထာနံ လောကုတ္တရာနံ သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာနံ အန္တရဓာနံ ဘဝိဿတိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယေ တေ သုတ္တန္တာ တထာဂတဘာသိတာ ဂမ္ဘီရာ ဂမ္ဘီရတ္ထာ လောကုတ္တရာ သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာ, တေသု ဘညမာနေသု သုဿူသိဿာမ, သောတံ ဩဒဟိဿာမ, အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေဿာမ, တေ စ ဓမ္မေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္တမံ.

"මහණෙනි, යම් ඒ සූත්‍ර දේශනාවන් කවීන් විසින් කරන ලද්දේ ද, කාව්‍යමය වූයේ ද, විසිතුරු අකුරු හා පද ව්‍යංජනවලින් යුක්ත වූයේ ද, බාහිර (ශාසනයෙන් බැහැර) වූයේ ද, ශ්‍රාවකයන් විසින් පවසන ලද්දේ ද, එවැනි දේ දේශනා කරන කල්හි (මතු අනාගතයේ භික්ෂූන්) ඒවාට සවන් දීමට කැමති වන්නාහ, කන් යොමු කරන්නාහ, අවබෝධය පිණිස සිත එළවන්නාහ; එමෙන්ම ඒ ධර්මයන් ඉගෙන ගත යුතු යැයි ද ප්‍රගුණ කළ යුතු යැයි ද සිතන්නාහ. මහණෙනි, මෙසේ ගැඹුරු වූ, ගැඹුරු අර්ථ ඇති, ලෝකෝත්තර වූ, ශුන්‍යතාවය හා සම්බන්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද සූත්‍රයන්ගේ අතුරුදහන් වීම සිදුවන්නේය. මහණෙනි, එබැවින් ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: 'තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ගැඹුරු වූ, ගැඹුරු අර්ථ ඇති, ලෝකෝත්තර වූ, ශුන්‍යතාවය හා සම්බන්ධ වූ යම් සූත්‍ර දේශනාවන් වෙත් ද, ඒවා දේශනා කරන කල්හි අපි හොඳින් සවන් දෙන්නෙමු, කන් යොමු කරන්නෙමු, අවබෝධය පිණිස සිත එළවන්නෙමු, එම ධර්මයන් ඉගෙන ගත යුතු යැයි ද ප්‍රගුණ කළ යුතු යැයි ද සලකන්නෙමු' යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය." සත්වැනි සූත්‍රයයි.

၈. ကလိင်္ဂရသုတ္တံ

8. කලිංගර සූත්‍රය

၂၃၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

230. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෛශාලී නුවර මහාවනයෙහි කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි' යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. 'ස්වාමීනි' යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ကလိင်္ဂရူပဓာနာ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ လိစ္ဆဝီ ဝိဟရန္တိ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ဥပါသနသ္မိံ. တေသံ ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော န လဘတိ ဩတာရံ န လဘတိ အာရမ္မဏံ. ဘဝိဿန္တိ, ဘိက္ခဝေ[Pg.458], အနာဂတမဒ္ဓါနံ လိစ္ဆဝီ သုခုမာလာ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒါ တေ မုဒုကာသု သေယျာသု တူလဗိမ္ဗောဟနာသု ယာဝသူရိယုဂ္ဂမနာ သေယျံ ကပ္ပိဿန္တိ. တေသံ ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော လစ္ဆတိ ဩတာရံ လစ္ဆတိ အာရမ္မဏံ.

"මහණෙනි, මේ කාලයෙහි ලිච්ඡවී රජදරුවෝ ලී කොට කොට්ටා ලෙස තබාගෙන, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව ශිල්ප පුහුණුවෙහි (ධනු ශිල්පයෙහි) යෙදෙමින් වසති. ඔවුන් මැඩලීමට මගධ රජු වූ වේදේහි පුත්‍ර අජාසත්ත රජුට කිසිදු අවස්ථාවක් හෝ සිදුරක් නොලැබේ. මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි ලිච්ඡවීහු අත් පා ඉතා සියුම් වූ, සිනිඳු වූ, සුඛෝපභෝගී අය වන්නාහ. ඔවුහු පුළුන් කොට්ටා ඇති මෘදු යහන් මත හිරු උදාවන තෙක් නිදන්නාහ. එවිට මගධ රජු වූ වේදේහි පුත්‍ර අජාසත්ත රජුට ඔවුන් මැඩලීමට අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේය, සිදුරක් ලැබෙන්නේය."

‘‘ကလိင်္ဂရူပဓာနာ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဓာနသ္မိံ. တေသံ မာရော ပါပိမာ န လဘတိ ဩတာရံ န လဘတိ အာရမ္မဏံ. ဘဝိဿန္တိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဘိက္ခူ သုခုမာ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒါ. တေ မုဒုကာသု သေယျာသု တူလဗိမ္ဗောဟနာသု ယာဝသူရိယုဂ္ဂမနာ သေယျံ ကပ္ပိဿန္တိ. တေသံ မာရော ပါပိမာ လစ္ဆတိ ဩတာရံ လစ္ဆတိ အာရမ္မဏံ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ကလိင်္ဂရူပဓာနာ ဝိဟရိဿာမ အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနော ပဓာနသ္မိ’န္တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

"මහණෙනි, මේ කාලයෙහි භික්ෂූහු ලී කොට කොට්ටා ලෙස තබාගෙන, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව වීර්යය කිරීමෙහි (ප්‍රධාන වීර්යයෙහි) යෙදෙමින් වසති. ඔවුන් මැඩලීමට පාපිෂ්ඨ මාරයාට කිසිදු අවස්ථාවක් හෝ සිදුරක් නොලැබේ. මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි භික්ෂූහු අත් පා සියුම් වූ, සිනිඳු වූ, සුඛෝපභෝගී අය වන්නාහ. ඔවුහු පුළුන් කොට්ටා ඇති මෘදු යහන් මත හිරු උදාවන තෙක් නිදන්නාහ. එවිට පාපිෂ්ඨ මාරයාට ඔවුන් මැඩලීමට අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේය, සිදුරක් ලැබෙන්නේය. මහණෙනි, එබැවින් ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: 'අපි ලී කොට කොට්ටා ලෙස තබාගෙන, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව වීර්යය කිරීමෙහි යෙදෙන්නෙමු' යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේම හික්මිය යුතුය." අටවැනි සූත්‍රයයි.

၉. နာဂသုတ္တံ

9. නාග සූත්‍රය

၂၃၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော နဝေါ ဘိက္ခု အတိဝေလံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ. တမေနံ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု – ‘‘မာယသ္မာ အတိဝေလံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမီ’’တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော ဧဝမာဟ – ‘‘ဣမေ ဟိ နာမ ထေရာ ဘိက္ခူ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’န္တိ?

231. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි එක්තරා නවක භික්ෂුවක් පමණ ඉක්මවා නිවෙස් කරා (දායක නිවෙස්වලට) යන්නේ වෙයි. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: 'ආයුෂ්මතුනි, පමණ ඉක්මවා නිවෙස් කරා නොයන්න.' එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන ඒ භික්ෂුව මෙසේ කීවේය: 'මේ තෙර භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා නිවෙස් කරා යා යුතු යැයි සලකති, එසේ තිබියදී මා ගැන කුමන කතාද?'

အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အညတရော နဝေါ ဘိက္ခု အတိဝေလံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ. တမေနံ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု – ‘မာယသ္မာ အတိဝေလံ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမီ’တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော ဧဝမာဟ – ‘ဣမေ ဟိ နာမ ထေရာ ဘိက္ခူ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’’န္တိ.

ඉන්පසු බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, මෙහි එක්තරා නවක භික්ෂුවක් පමණ ඉක්මවා නිවෙස් කරා යන්නේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට "ආයුෂ්මතුනි, පමණ ඉක්මවා නිවෙස් කරා නොයන්න" යි කීහ. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන ඒ භික්ෂුව "මේ තෙර භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා නිවෙස් කරා යා යුතු යැයි සලකති, එසේ තිබියදී මා ගැන කුමන කතාද?" යි පවසයි.'

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ[Pg.459], ဘိက္ခဝေ, အရညာယတနေ မဟာသရသီ. တံ နာဂါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တိ. တေ တံ သရသိံ ဩဂါဟေတွာ သောဏ္ဍာယ ဘိသမုဠာလံ အဗ္ဗုဟေတွာ သုဝိက္ခာလိတံ ဝိက္ခာလေတွာ အကဒ္ဒမံ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရန္တိ. တေသံ တံ ဝဏ္ဏာယ စေဝ ဟောတိ ဗလာယ စ, န စ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. တေသံယေဝ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, မဟာနာဂါနံ အနုသိက္ခမာနာ တရုဏာ ဘိင်္ကစ္ဆာပါ တံ သရသိံ ဩဂါဟေတွာ သောဏ္ဍာယ ဘိသမုဠာလံ အဗ္ဗုဟေတွာ န သုဝိက္ခာလိတံ ဝိက္ခာလေတွာ သကဒ္ဒမံ အသင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရန္တိ. တေသံ တံ နေဝ ဝဏ္ဏာယ ဟောတိ န ဗလာယ. တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ.

"මහණෙනි, අතීතයෙහි වනයක එක්තරා මහා විලක් තිබුණි. ඇත්තු එම විල ඇසුරු කරගෙන වාසය කළහ. ඔවුහු එම විලට බැස සොඬින් නෙළුම් අල හා දඬු උදුරාගෙන, ඒවා හොඳින් සෝදා මඩ රහිතව පිරිසිදු කරගෙන හපා ගිල දමති. එය ඔවුන්ගේ ශරීර පැහැය වැඩීමටත් ශක්තිය වැඩීමටත් හේතු වේ. එම හේතුවෙන් ඔවුහු මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුකකට පත් නොවෙති. මහණෙනි, එම මහා හස්තීන් අනුකරණය කරන්නා වූ බාල ඇත් පැටවුන් ද එම විලට බැස සොඬින් නෙළුම් අල හා දඬු උදුරා ගනිති. එහෙත් ඒවා හොඳින් නොසෝදා මඩ සහිතවම හපා නොකා ගිල දමති. එය ඔවුන්ගේ ශරීර පැහැය වැඩීමට හෝ ශක්තිය වැඩීමට හේතු නොවේ. එම හේතුවෙන් ඔවුහු මරණයට හෝ මරණය හා සමාන මහා දුකකට පත් වෙති."

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓ ထေရာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တိ. တေ တတ္ထ ဓမ္မံ ဘာသန္တိ. တေသံ ဂိဟီ ပသန္နာကာရံ ကရောန္တိ. တေ တံ လာဘံ အဂဓိတာ အမုစ္ဆိတာ အနဇ္ဈောပန္နာ အာဒီနဝဒဿာဝိနော နိဿရဏပညာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. တေသံ တံ ဝဏ္ဏာယ စေဝ ဟောတိ ဗလာယ စ, န စ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. တေသံယေဝ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အနုသိက္ခမာနာ နဝါ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တိ. တေ တတ္ထ ဓမ္မံ ဘာသန္တိ. တေသံ ဂိဟီ ပသန္နာကာရံ ကရောန္တိ. တေ တံ လာဘံ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော အနိဿရဏပညာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. တေသံ တံ နေဝ ဝဏ္ဏာယ ဟောတိ န ဗလာယ, တေ တတောနိဒါနံ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အဂဓိတာ အမုစ္ဆိတာ အနဇ္ဈောပန္နာ အာဒီနဝဒဿာဝိနော နိဿရဏပညာ တံ လာဘံ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. နဝမံ.

‘‘මහණෙනි, එලෙසම මේ ශාසනයෙහි ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නාහුය. උන්වහන්සේලා එහිදී දහම් දෙසති. ගෘහස්ථයෝ උන්වහන්සේලා කෙරෙහි පැහැදුණු ආකාරයක් දක්වති. උන්වහන්සේලා ඒ ලාභය කෙරෙහි නොගැටී, මුළා නොවී, තෘෂ්ණාවෙන් යටපත් නොවී, එහි ආදීනව දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව පරිභෝජනය කරති. එය උන්වහන්සේලාගේ (ගුණ) වර්ණයටත් බලයටත් හේතු වෙයි. එමෙන්ම ඒ ලාභය හේතුවෙන් උන්වහන්සේලා මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට හෝ පත් නොවෙති. මහණෙනි, එම ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා අනුගමනය කරන්නා වූ නවක භික්ෂූහුද පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නාහුය. උන්වහන්සේලා එහිදී දහම් දෙසති. ගෘහස්ථයෝ උන්වහන්සේලා කෙරෙහි පැහැදුණු ආකාරයක් දක්වති. උන්වහන්සේලා ඒ ලාභය කෙරෙහි ගැටී, මුළා වී, තෘෂ්ණාවෙන් යටපත් වී, එහි ආදීනව නොදකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් තොරව පරිභෝජනය කරති. ඔවුන්ට එය වර්ණයට හෝ බලයට හෝ හේතු නොවේ. ඔවුහු ඒ ලාභය හේතුවෙන් මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට හෝ පත් වෙති. මහණෙනි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපි නොගැටී, මුළා නොවී, තෘෂ්ණාවෙන් යටපත් නොවී, ආදීනව දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව ඒ ලාභය පරිභෝජනය කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය.’’ නවම සූත්‍රයයි.

၁၀. ဗိဠာရသုတ္တံ

10. බිළාර සූත්‍රය

၂၃၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု အတိဝေလံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇတိ. တမေနံ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု – ‘‘မာယသ္မာ အတိဝေလံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇီ’’တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော န ဝိရမတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု[Pg.460]; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အညတရော ဘိက္ခု အတိဝေလံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇတိ. တမေနံ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟံသု – ‘မာယသ္မာ အတိဝေလံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇီ’တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဝုစ္စမာနော န ဝိရမတီ’’တိ.

232. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් අධික වේලාවක් කුල නිවෙස්හි හැසිරීමට පුරුදුව සිටියේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට මෙසේ කීහ: ‘‘ඇවැත්නි, අධික වේලාවක් කුල නිවෙස්හි නොහැසිරෙන්න.’’ භික්ෂූන් විසින් මෙසේ අවවාද කරනු ලැබුවද, ඒ භික්ෂුව එයින් වැළකුණේ නැත. ඉක්බිති බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්තාහුය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: ‘‘ස්වාමීනි, මේ ශාසනයෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් අධික වේලාවක් කුල නිවෙස්වල හැසිරෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට ‘ඇවැත්නි, අධික වේලාවක් කුල නිවෙස්වල නොහැසිරෙන්න’ යැයි අවවාද කළද, ඔහු එයින් වැළකුණේ නැත.’’

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ဗိဠာရော သန္ဓိသမလသင်္ကဋီရေ ဌိတော အဟောသိ မုဒုမူသိံ မဂ္ဂယမာနော – ‘ယဒါယံ မုဒုမူသိ ဂေါစရာယ ပက္ကမိဿတိ, တတ္ထေဝ နံ ဂဟေတွာ ခါဒိဿာမီ’တိ. အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, မုဒုမူသိ ဂေါစရာယ ပက္ကာမိ. တမေနံ ဗိဠာရော ဂဟေတွာ သဟသာ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရိ. တဿ သော မုဒုမူသိ အန္တမ္ပိ ခါဒိ, အန္တဂုဏမ္ပိ ခါဒိ. သော တတောနိဒါနံ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆိ မရဏမတ္တမ္ပိ ဒုက္ခံ.

‘‘මහණෙනි, අතීතයෙහි එක් බළලෙක් නිවාස අතර සන්ධියක හෝ කසළ ගොඩක මී පැටවෙකු සොයමින් රැඳී සිටියේය. ‘යම් විටක මේ මී පැටවා ගොදුරු සොයා පිටතට එන්නේද, එවිටම මම මොහුව අල්ලා කන්නෙමි’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඉක්බිති ඒ මී පැටවා ගොදුරු සොයා පිටතට පැමිණියේය. බළලා ඔහු අල්ලාගෙන වහා විකන්නේ නැතිව ගිල දැමුවේය. ඒ මී පැටවා බළලාගේ බඩවැල්ද අතුණුබහන් ද කා දැමුවේය. ඒ හේතුවෙන් බළලා මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට පත් විය.

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန, အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ, အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပာရုတံ ဝါ. တဿ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပာရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ. သော ရာဂါနုဒ္ဓံသေန စိတ္တေန မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆတိ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ. မရဏဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ ယော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. မရဏမတ္တဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ယဒိဒံ အညတရံ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ယထာရူပါယ အာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန ရက္ခိတာယ ဝါစာယ ရက္ခိတေန စိတ္တေန, ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ, သံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒသမံ.

මහණෙනි, එමෙන්ම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ගමකට හෝ නියම්ගමකට හෝ පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නේ, ආරක්ෂා නොකළ කයෙන්, ආරක්ෂා නොකළ වචනයෙන්, ආරක්ෂා නොකළ සිතින්, නොපිහිටි සිහියෙන් හා සංවර නොකළ ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තවය. ඔහු එහිදී නොමනා ලෙස හැඳ හෝ පෙරවා ගත් මාතුගාමියෙකු දකියි. නොමනා ලෙස හැඳ පෙරවා ගත් මාතුගාමියෙකු දැකීමෙන් ඔහු තුළ රාගය හටගෙන සිත විනාශ කරයි. ඔහු රාගයෙන් විනාශ වූ සිතින් යුක්තව මරණයට හෝ මාරාන්තික දුක්ඛයකට පත් වෙයි. මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි ‘මරණය’ යනු ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහි බවට පත්වීමයි. මහණෙනි, ‘මාරාන්තික දුක්ඛය’ යනු කිලිටි වූ යම්කිසි ඇවැතකට (සංඝාදිසේස වැනි) පත්වීමයි. යම් ඇවැතකින් නිදහස් වීමට (වුට්ඨානය) පිළියම් පවතියිද, එයයි මාරාන්තික දුක්ඛය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ. එබැවින් මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘ආරක්ෂා කළ කය, ආරක්ෂා කළ වචනය හා ආරක්ෂා කළ සිතින් යුතුව, එළඹ සිටි සිහියෙන් හා සංවර කළ ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව අපි ගමකට හෝ නියම්ගමකට පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය.’’ දසම සූත්‍රයයි.

၁၁. သိင်္ဂါလသုတ္တံ

11. සිංගාල සූත්‍රය

၂၃၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဿုတ္ထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဝဿမာနဿာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧသော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇရသိင်္ဂါလော ဥက္ကဏ္ဍကေန နာမ ရောဂဇာတေန ဖုဋ္ဌော. သော ယေန [Pg.461] ယေန ဣစ္ဆတိ တေန တေန ဂစ္ဆတိ; ယတ္ထ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ တတ္ထ တတ္ထ တိဋ္ဌတိ; ယတ္ထ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ တတ္ထ တတ္ထ နိသီဒတိ; ယတ္ထ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ တတ္ထ တတ္ထ နိပဇ္ဇတိ; သီတကောပိ နံ ဝါတော ဥပဝါယတိ. သာဓု ခွဿ, ဘိက္ခဝေ, ယံ ဣဓေကစ္စော သကျပုတ္တိယပဋိညော ဧဝရူပမ္ပိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘံ ပဋိသံဝေဒိယေထ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧကာဒသမံ.

233. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක... ‘‘මහණෙනි, රැයෙහි අලුයම් කාලයෙහි මහලු හිවලෙකු කෑගසන හඬ නුඹලාට ඇසුණාද?’’ ‘‘එසේය, ස්වාමීනි.’’ ‘‘මහණෙනි, ඒ මහලු හිවලා ‘උක්කණ්ඨක’ නම් වූ පණු රෝගයකින් පෙළෙයි. ඔහු තමාට කැමති තැනකට යයි, කැමති තැනක සිටියි, කැමති තැනක හිඳියි, කැමති තැනක සැතපෙයි. සිසිල් සුළඟ පවා ඔහුට හමයි. මහණෙනි, ශාක්‍යපුත්‍රයෙකු යැයි කියාගන්නා ඇතැමෙකුට මෙවැනි අත්බැවක් ලැබීම වුවද (මතු කාලයේදී විඳීමට සිදුවන දරුණු දුක් හා සසඳන කල) යහපත් විය හැකිය. එබැවින් මහණෙනි, මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපි අප්‍රමාදීව වාසය කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය.’’ එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

၁၂. ဒုတိယသိင်္ဂါလသုတ္တံ

12. දෙවන සිඟාල සූත්‍රය

၂၃၄. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ…ပေ… ‘‘အဿုတ္ထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဝဿမာနဿာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘သိယာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မိံ ဇရသိင်္ဂါလေ ယာ ကာစိ ကတညုတာ ကတဝေဒိတာ, န တွေဝ ဣဓေကစ္စေ သကျပုတ္တိယပဋိညေ သိယာ ယာ ကာစိ ကတညုတာ ကတဝေဒိတာ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ကတညုနော ဘဝိဿာမ ကတဝေဒိနော; န စ နော အမှေသု အပ္ပကမ္ပိ ကတံ နဿိဿတီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒွါဒသမံ.

234. සැවැත් නුවරදී... “මහණෙනි, රාත්‍රියේ අළුයම් කාලයෙහි නාද කරන නාකි නරියෙකුගේ හඬ ඔබ ඇසුවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඒ නාකි නරියා තුළ යම් කෘතඥතාවක්, කළ ගුණ දන්නා බවක් තිබිය හැකිය. එහෙත් ශාක්‍යපුත්‍රයන්ගේ අනුගාමිකයෙකු ලෙස පෙනී සිටින මෙහි සිටින ඇතැම් පුද්ගලයෙකු තුළ එවැනි කෘතඥතාවක්, කළ ගුණ දන්නා බවක් නැත. මහණෙනි, එබැවින් ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: ‘අපි කෘතඥ වන්නෙමු, කළ ගුණ දන්නෝ වන්නෙමු; අපට කරන ලද ඉතා සුළු උපකාරයක් පවා අප අතින් කිසිදා ගිලිහී නොයනු ඇත.’ මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

ဩပမ္မသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

ඕපම්ම සංයුක්තය නිමවා ඇත.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානයයි –

ကူဋံ နခသိခံ ကုလံ, ဩက္ခာ သတ္တိ ဓနုဂ္ဂဟော;

အာဏိ ကလိင်္ဂရော နာဂေါ, ဗိဠာရော ဒွေ သိင်္ဂါလကာတိ.

කූට, නඛසිඛ, කුල, ඔක්ඛා, සත්ති, ධනුග්ගහ, ආණි, කලිංගර, නාග, බිළාර සහ සිඟාලක සූත්‍ර දෙකයි.

၁၀. ဘိက္ခုသံယုတ္တံ

10. භික්ඛු සංයුක්තය

၁. ကောလိတသုတ္တံ

1. කෝලිත සූත්‍රය

၂၃၅. ဧဝံ [Pg.462] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ပစ္စဿောသုံ.

235. මම මෙසේ ඇසුවෙමි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. ඒ භික්ෂූහු “ඇවැත්නි” යි ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ, အာဝုသော, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘အရိယော တုဏှီဘာဝေါ, အရိယော တုဏှီဘာဝေါတိ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ’တိ? တဿ မယှံ အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ‘ဣဓ ဘိက္ခု ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဝုစ္စတိ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ’တိ. သော ခွာဟံ, အာဝုသော, ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိံ. တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဣမိနာ ဝိဟာရေန ဝိဟရတော ဝိတက္ကသဟဂတာ သညာ မနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ’’.

ආයුෂ්මත් මහාමොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි, මෙහි හුදකලාව විවේකීව සිටින මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවය, ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවය යැයි කියනු ලැබේ. ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවය යනු කුමක්ද?’ ඇවැත්නි, මට මෙසේ සිතුණි: ‘මෙහි භික්ෂුව විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, තමා තුළ පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති කරන, විතර්ක රහිත, විචාර රහිත, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවය යැයි කියනු ලැබේ.’ ඇවැත්නි, මම ද විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, තමා තුළ පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති කරන, විතර්ක රහිත, විචාර රහිත, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කළෙමි. ඇවැත්නි, මා මෙසේ වසන විට මට විතර්ක සහිත සංඥා සහ මනසිකාරයෝ පහළ වූහ.”

‘‘အထ ခေါ မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘မောဂ္ဂလ္လာန, မောဂ္ဂလ္လာန, မာ, ဗြာဟ္မဏ, အရိယံ တုဏှီဘာဝံ ပမာဒေါ, အရိယေ တုဏှီဘာဝေ စိတ္တံ သဏ္ဌပေဟိ, အရိယေ တုဏှီဘာဝေ စိတ္တံ ဧကောဒိဘာဝံ ကရောဟိ, အရိယေ တုဏှီဘာဝေ စိတ္တံ သမာဒဟာ’တိ. သော ခွာဟံ, အာဝုသော, အပရေန သမယေန ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ယဉှိ တံ, အာဝုသော, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သတ္ထာရာ အနုဂ္ဂဟိတော သာဝကော မဟာဘိညတံ ပတ္တော’တိ, မမံ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သတ္ထာရာ အနုဂ္ဂဟိတော သာဝကော မဟာဘိညတံ ပတ္တော’’’တိ. ပဌမံ.

“එකල්හි ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සෘද්ධියෙන් මා වෙත වැඩම කර මෙසේ වදාළ සේක: ‘මොග්ගල්ලාන, මොග්ගල්ලාන, බ්‍රාහ්මණය, ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවයෙහි ප්‍රමාද නොවන්න, ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවයෙහි සිත පිහිටුවන්න, ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවයෙහි සිත ඒකාග්‍ර කරන්න, ආර්ය තුෂ්ණීම්භාවයෙහි සිත මැනවින් සමාහිත කරන්න.’ ඇවැත්නි, පසුව මම විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, තමා තුළ පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති කරන, විතර්ක රහිත, විචාර රහිත, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කළෙමි. ඇවැත්නි, ‘ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුග්‍රහය ලැබූ ශ්‍රාවකයෙක් මහා අභිඥාවට පැමිණියේය’ යැයි යමෙකු ගැන මැනවින් කියන්නේ නම්, එය මා ගැනම මැනවින් කියන්නකි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

၂. ဥပတိဿသုတ္တံ

2. උපතිස්ස සූත්‍රය

၂၃၆. သာဝတ္ထိယံ [Pg.463] ဝိဟရတိ. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

236. සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, මහණෙනි” යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. ඒ භික්ෂූහු “ඇවැත්නි” යි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

‘‘ဣဓ မယှံ, အာဝုသော, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘အတ္ထိ နု ခေါ တံ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ ယဿ မေ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’တိ? တဿ မယှံ, အာဝုသော, ဧတဒဟောသိ – ‘နတ္ထိ ခေါ တံ ကိဉ္စိ လောကသ္မိံ ယဿ မေ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’’တိ.

“ඇවැත්නි, මෙහි හුදකලාව විවේකීව සිටින මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘ලෝකයේ යම් කිසිවක වෙනස් වීමෙන් හෝ පෙරළීමෙන් මට සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති විය හැකි යමක් තිබේද?’ ඇවැත්නි, මට මෙසේ සිතුණි: ‘ලෝකයේ යම් කිසිවක වෙනස් වීමෙන් හෝ පෙරළීමෙන් මට සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති වන කිසිවක් ලෝකයෙහි නැත.’”

ဧဝံ ဝုတ္တေ, အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထုပိ ခေါ တေ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ နုပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’တိ? ‘‘သတ္ထုပိ ခေါ မေ, အာဝုသော, ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ နုပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ, အပိ စ မေ ဧဝမဿ – ‘မဟေသက္ခော ဝတ, ဘော, သတ္ထာ အန္တရဟိတော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. သစေ ဟိ ဘဂဝါ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ တဒဿ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’န္တိ. တထာ ဟိ ပနာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဒီဃရတ္တံ အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာ သုသမူဟတာ. တသ္မာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သတ္ထုပိ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ နုပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ’’တိ. ဒုတိယံ.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: “ඇවැත්නි, සාරිපුත්තයෙනි, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වෙනස් වීමෙන් හෝ පෙරළීමෙන් පවා ඔබට සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති නොවන්නේද?” “ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වෙනස් වීමෙන් හෝ පෙරළීමෙන් පවා මට සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති නොවන්නේමය. එහෙත් මට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘අහෝ, මහානුභාව සම්පන්න වූ, මහා තේජවන්ත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ අතුරුදන් වූ සේක. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දීර්ඝ කාලයක් වැඩසිටියේ නම්, එය බොහෝ ජනයාට හිත පිණිස, සුව පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පාව පිණිස, දෙවි මිනිසුන්ට යහපත පිණිස හා සැප පිණිස වන්නේය’ යනුවෙනි.” මෙසේ වන්නේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ තුළ දීර්ඝ කාලයක සිටම අහංකාර, මමංකාර සහ මාන නමැති අනුශයයන් මැනවින් මුලිනුපුටා දමා ඇති බැවිනි. එබැවින් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වෙනස් වීමෙන් හෝ පෙරළීමෙන් පවා සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇති නොවේ. දෙවන සූත්‍රයයි.

၃. ဃဋသုတ္တံ

3. ඝට සූත්‍රය

၂၃၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ရာဇဂဟေ ဝိဟရန္တိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ ဧကဝိဟာရေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ [Pg.464] နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ –

237. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සහ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ රජගහනුවර ලේනකුන් හට ආහාර දෙන කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි එක් කුටියක වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිටීමෙන් (ඵලසමවතින්) නැගී සිට, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණි සේක. පැමිණ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කථාව නිමවා එකත්පසෙක වැඩසිටි සේක. එකත්පසෙක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූ සේක.

‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ, အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန, ဣန္ဒြိယာနိ; ပရိသုဒ္ဓေါ မုခဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော သန္တေန နူနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အဇ္ဇ ဝိဟာရေန ဝိဟာသီ’’တိ. ‘‘ဩဠာရိကေန ခွာဟံ, အာဝုသော, အဇ္ဇ ဝိဟာရေန ဝိဟာသိံ. အပိ စ, မေ အဟောသိ ဓမ္မီ ကထာ’’တိ. ‘‘ကေန သဒ္ဓိံ ပနာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အဟောသိ ဓမ္မီ ကထာ’’တိ? ‘‘ဘဂဝတာ ခေါ မေ, အာဝုသော, သဒ္ဓိံ အဟောသိ ဓမ္မီ ကထာ’’တိ. ‘‘ဒူရေ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧတရဟိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. ကိံ နု ခေါ, အာယသ္မာ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝန္တံ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ; ဥဒါဟု ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမီ’’တိ? ‘‘န ခွာဟံ, အာဝုသော, ဘဂဝန္တံ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိံ; နပိ မံ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဥပသင်္ကမိ. အပိ စ, မေ ယာဝတာ ဘဂဝါ ဧတ္တာဝတာ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသုဇ္ဈိ ဒိဗ္ဗာ စ သောတဓာတု. ဘဂဝတောပိ ယာဝတာဟံ ဧတ္တာဝတာ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသုဇ္ဈိ ဒိဗ္ဗာ စ သောတဓာတူ’’တိ. ‘‘ယထာကထံ ပနာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ဓမ္မီ ကထာ’’တိ?

“ඇවැත්නි මොග්ගල්ලානයෙනි, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා ප්‍රසන්නය; මුහුණේ වර්ණය පිරිසිදුය, ඉතා දීප්තිමත්ය. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ අද ශාන්ත වූ විහරණයකින් (සමවතකින්) කල් ගෙවූ සේක් ද?” “ඇවැත්නි, අද මම රළු වූ විහරණයකින් (දිව්‍ය චක්ඛු/සෝත ආදී රූප-ශබ්ද අරමුණු සහිතව) කල් ගෙවූයෙමි. එහෙත් මට ධර්ම සාකච්ඡාවක් ද ඇති විය.” “ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේට කවරෙකු සමග ද ධර්ම සාකච්ඡාව ඇති වූයේ?” “ඇවැත්නි, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග ධර්ම සාකච්ඡාව ඇති විය.” “ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් බොහෝ දුර වූ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ සෘද්ධියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළ සේක් ද? නැතහොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සෘද්ධියෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළ සේක් ද?” “ඇවැත්නි, මම සෘද්ධියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත නොගියෙමි; භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද සෘද්ධියෙන් මා වෙත වැඩම නොකළ සේක. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොපමණ දුරින් සිටියත්, මාගේ දිව්‍ය චක්ෂුස හා දිව්‍ය සෝත ධාතුව පිරිසිදු වී (උන්වහන්සේව දැකීමටත් හඬ ඇසීමටත්) සමත් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ද දිව්‍ය චක්ෂුස හා දිව්‍ය සෝත ධාතුව මා දැකීමටත් මාගේ හඬ ඇසීමටත් හැකි වන පරිදි පිරිසිදු විය.” “ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග ධර්ම සාකච්ඡාව ඇති වූයේ කෙසේද?”

‘‘ဣဓာဟံ, အာဝုသော, ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစံ – ‘အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတီ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ, မံ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘ဣဓ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ – ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌီ စ အဝသိဿတု, သရီရေ ဥပသုဿတု မံသလောဟိတံ, ယံ တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသဝီရိယေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ န တံ အပါပုဏိတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ. ဧဝံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတီ’တိ. ဧဝံ ခေါ မေ, အာဝုသော, ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အဟောသိ ဓမ္မီ ကထာ’’တိ.

“ඇවැත්නි, මෙහිදී මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීමි: ‘ස්වාමීනි, “පටන් ගත් වීර්යය ඇති තැනැත්තා, පටන් ගත් වීර්යය ඇති තැනැත්තා” යයි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, කොපමණකින් පටන් ගත් වීර්යය ඇති තැනැත්තෙක් වේද?’ මෙසේ ඇසූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: ‘මොග්ගල්ලානය, මෙහි මහණ තෙම “මගේ ශරීරයේ සම්, නහර හා ඇට පමණක් ඉතිරි වේවා, මස් ලේ වියළී යේවා, පුරුෂ ශක්තියෙන්, පුරුෂ වීර්යයෙන්, පුරුෂ පරාක්‍රමයෙන් පැමිණිය යුතු (ලඟා විය යුතු) යමක් වේද, එයට පැමිණ මිස මාගේ වීර්යය ලිහිල් නොකරන්නෙමි” යන අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව පටන් ගත් වීර්යයෙන් වාසය කරයි. මොග්ගල්ලානය, මෙසේ පටන් ගත් වීර්යය ඇති තැනැත්තා වේ.’ ඇවැත්නි, මෙසේ මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග ධර්ම සාකච්ඡාව ඇති විය.”

‘‘သေယျထာပိ, အာဝုသော, ဟိမဝတော ပဗ္ဗတရာဇဿ ပရိတ္တာ ပါသာဏသက္ခရာ ယာဝဒေဝ ဥပနိက္ခေပနမတ္တာယ; ဧဝမေဝ ခေါ မယံ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ယာဝဒေဝ ဥပနိက္ခေပနမတ္တာယ. အာယသ္မာ ဟိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ.

“ඇවැත්නි, පර්වත රාජයා වූ හිමවත අසල තැබූ ඉතා කුඩා ගල් කැට කැබලි යම්බඳුද, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ අසල (උන්වහන්සේ හා සැසඳීමේදී) අපිද එබඳු වන්නෙමු. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ වනාහි මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති, රුචි කරන්නේ නම් ආයු කල්පයක් වුවද වැඩසිටිය හැකි උත්තමයෙකි.”

‘‘သေယျထာပိ[Pg.465], အာဝုသော, မဟတိယာ လောဏဃဋာယ ပရိတ္တာ လောဏသက္ခရာယ ယာဝဒေဝ ဥပနိက္ခေပနမတ္တာယ; ဧဝမေဝ ခေါ မယံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ယာဝဒေဝ ဥပနိက္ခေပနမတ္တာယ. အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန ထောမိတော ဝဏ္ဏိတော ပသတ္ထော –

“ඇවැත්නි, මහා ලුණු පිරවූ මංජුසාවක් අසල තැබූ කුඩා ලුණු කැටයක් යම්බඳුද, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ අසල අපිද එබඳු වන්නෙමු. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් අයුරින් වර්ණනා කරන ලද, පසසන ලද සේක:”

‘‘သာရိပုတ္တောဝ ပညာယ, သီလေန ဥပသမေန စ;

ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု, ဧတာဝပရမော သိယာ’’တိ.

“ප්‍රඥාවෙන් ද, සීලයෙන් ද, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන් ද සාරිපුත්තයන් ම අග්‍ර වේ; යම් මහණෙක් සසරින් එතර වූයේ ද, ඔහු ද උපරිම වශයෙන් සාරිපුත්තයන් වැනි විය හැක.”

ဣတိဟ တေ ဥဘော မဟာနာဂါ အညမညဿ သုဘာသိတံ သုလပိတံ သမနုမောဒိံသူတိ. တတိယံ.

මෙසේ ඒ මහා නාගයන් (රහතන් වහන්සේලා) දෙපළ ම එකිනෙකාගේ සුභාෂිත වචන කෙරෙහි මැනවින් සතුටු වූහ. තෙවන සූත්‍රයයි.

၄. နဝသုတ္တံ

4. නව සූත්‍රය

၂၃၈. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော နဝေါ ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ အပ္ပောဿုက္ကော တုဏှီဘူတော သင်္ကသာယတိ, န ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောတိ စီဝရကာရသမယေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အညတရော နဝေါ ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ အပ္ပောဿုက္ကော တုဏှီဘူတော သင်္ကသာယတိ, န ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောတိ စီဝရကာရသမယေ’’တိ.

238. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර වැඩවසන සේක. එසමයෙහි එක්තරා නවක භික්ෂුවක් දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී (පැමිණ), විහාරයට වැදී උත්සාහයක් රහිතව නිහඬව තනිව වාසය කරයි. සිවුරු මසන කාලයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ වෙය්‍යාවච්ච කටයුතු (අත්උදව්) නොකරයි. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, මෙහි එක්තරා නවක භික්ෂුවක් දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී පැමිණ, විහාරයට වැදී උත්සාහයක් රහිතව නිහඬව වාසය කරයි; සිවුරු මසන කාලයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලාට වෙය්‍යාවච්ච කටයුතු නොකරයි.”

အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန တံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန သော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော, အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တံ ဘိက္ခုံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဘိက္ခု, ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ အပ္ပောဿုက္ကော တုဏှီဘူတော သင်္ကသာယသိ, န ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောသိ စီဝရကာရသမယေ’’တိ? ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ, ဘန္တေ, သကံ ကိစ္စံ ကရောမီ’’တိ.

එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා, “මහණ, ඔබ මෙහි එන්න. මාගේ වචනයෙන් ඒ භික්ෂුවට ගොස් මෙසේ කියන්න: ‘ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අඬගසන සේක’ කියායි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ඒ භික්ෂුව සිටි තැනට ගොස් මෙසේ පැවසීය: “ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අඬගසන සේක.” “ඇවැත්නි, එසේය” යි ඒ භික්ෂුව එම භික්ෂුවට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුවගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක: “මහණ, ඔබ දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී විහාරයට පැමිණ, කිසිදු උනන්දුවක් නැතිව, නිහඬව, කල් ගෙවන බවත්, සිවුරු මසන කාලයෙහි භික්ෂූන්ගේ වතාවත්වලට සහාය නොවන බවත් සැබෑද?” “ස්වාමීනි, මමද මාගේ කටයුත්ත කරමි” යි ඔහු පැවසීය.

အထ [Pg.466] ခေါ ဘဂဝါ တဿ ဘိက္ခုနော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘မာ ခေါ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဿ ဘိက္ခုနော ဥဇ္ဈာယိတ္ထ. ဧသော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවගේ සිතෙහි වූ අදහස ස්වකීය සිතින් දැන, භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, ඔබලා මේ භික්ෂුවට දොස් නොනගන්න. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව වූ කලී උසස් සිත නිශ්‍රය කරගත්, මෙලොවදීම සුව පිණිස පවතින සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි ලබන, අපහසුවකින් තොරව ලබන, ක්ලේශ රහිතව ලබන්නෙකි. යම් උතුම් අර්ථයක් උදෙසා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අර්හත්වය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරයි.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා, ඉන්පසු නැවත මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ, နယိဒံ အပ္ပေန ထာမသာ;

နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပမောစနံ.

“ලිහිල් වූ වීර්යයකින් හෝ අල්ප වූ ශක්තියකින්, සියලු දුකෙන් මිදීම වූ මේ නිවනට පැමිණිය නොහැක්කේමය.”

‘‘အယဉ္စ ဒဟရော ဘိက္ခု, အယမုတ္တမပုရိသော;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ. စတုတ္ထံ;

“තරුණ වුවද මේ භික්ෂුව ඒකාන්තයෙන්ම උත්තම පුරුෂයෙකි. ඔහු සේනා සහිත මාරයා පරදවා, අවසාන ශරීරය දරා සිටින්නේය.” (හතරවන සූත්‍රයයි).

၅. သုဇာတသုတ္တံ

5. 5. සුජාත සූත්‍රය

၂၃၉. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သုဇာတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သုဇာတံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဥဘယေနေဝါယံ, ဘိက္ခဝေ, ကုလပုတ္တော သောဘတိ – ယဉ္စ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော, ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ –

239. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් සුජාත හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් සුජාත හිමියන් දැක භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, මේ කුලපුත්‍රයා කරුණු දෙකකින්ම බබළයි. එනම්, මොහු අභිරූපී වෙයි, දැකීමට ප්‍රිය වෙයි, ප්‍රසාදජනක වෙයි, උතුම් වූ ශරීර වර්ණයෙන් යුක්ත වෙයි. තවද, යම් උතුම් අර්ථයක් උදෙසා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අර්හත්වය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක... (පෙ)... ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘သောဘတိ ဝတာယံ ဘိက္ခု, ဥဇုဘူတေန စေတသာ;

ဝိပ္ပယုတ္တော ဝိသံယုတ္တော, အနုပါဒါယ နိဗ္ဗုတော;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ. ပဉ္စမံ;

“ඍජු වූ සිතින් යුත්, කෙලෙසුන්ගෙන් විනිර්මුක්ත වූ, සංයෝජනයන්ගෙන් වෙන් වූ, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන නිවී ගිය මේ භික්ෂුව සැබවින්ම බබළයි. ඔහු සේනා සහිත මාරයා පරදවා, අවසාන ශරීරය දරා සිටින්නේය.” (පස්වන සූත්‍රයයි).

၆. လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တံ

6. 6. ලකුණ්ටක භද්දිය සූත්‍රය

၂၄၀. သာဝတ္ထိယံ [Pg.467] ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဩကောဋိမကံ ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧသော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ, န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ ယာ တေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ. ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ –

240. සැවැත් නුවරදීය. එකල්හි ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් ලකුණ්ටක භද්දිය හිමියන් දැක භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, ඔබලා වඩින්නා වූ මේ දුර්වර්ණ වූ, දැකීමට අප්‍රිය වූ, මිටි වූ, භික්ෂූන් අතර කොන් වූ පෙනුමක් ඇති භික්ෂුව දකින්නහුද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මේ භික්ෂුව මහා තේජසක් හා මහා ආනුභාවයක් ඇත්තෙකි. ඒ භික්ෂුව විසින් මෙතෙක් සමවැදී නැති සමාපත්තියක් නැත; ඔහුට සමාපත්ති ලැබීම ඉතා පහසුය. යම් උතුම් අර්ථයක් උදෙසා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අර්හත්වය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන, ඊට පැමිණ වාසය කරයි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක... (පෙ)... ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာ စ, ဟတ္ထယော ပသဒါ မိဂါ;

သဗ္ဗေ သီဟဿ ဘာယန္တိ, နတ္ထိ ကာယသ္မိံ တုလျတာ.

“හංසයෝද, කොකුන් හා මොණරුන් ද, ඇතින්නන් හා මුවන් ද යන සියලු සත්වයෝ සිංහයාට බිය වෙති. ශරීර ප්‍රමාණයන්ගෙන් සමානත්වයක් (ශක්තිය ගැන සැලකීමේදී) නැත.”

‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ဒဟရော စေပိ ပညဝါ;

သော ဟိ တတ္ထ မဟာ ဟောတိ, နေဝ ဗာလော သရီရဝါ’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

“එලෙසම මිනිසුන් අතරද යමෙක් වයසින් බාල වුවත් ප්‍රඥාවන්ත නම්, ඔහුම එහි ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය. ශරීරයෙන් විශාල වූ පමණින් මෝඩයා ශ්‍රේෂ්ඨ නොවන්නේය.” (හයවන සූත්‍රයයි).

၇. ဝိသာခသုတ္တံ

7. 7. විසාඛ සූත්‍රය

၂၄၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဝိသာခေါ ပဉ္စာလပုတ္တော ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဘိက္ခူ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ, ပေါရိယာ ဝါစာယ ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂလာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ ပရိယာပန္နာယ အနိဿိတာယ.

241. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෛශාලි නුවර මහාවනයෙහි කූටාගාර ශාලාවෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් පංචාලපුත්ත විසාඛ හිමියෝ උපස්ථාන ශාලාවෙහි භික්ෂූන්ට සුමිහිරි වූ, පැහැදිලි වූ, දොස් රහිත වූ, අර්ථය අවබෝධ කරවන, සත්‍යයන්ට අදාළ වූ, තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙමින්, සමාදන් කරවමින්, උනන්දු කරවමින්, ප්‍රමෝදයට පත් කරමින් වැඩසිටියහ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဥပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဘိက္ခူ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ ပေါရိယာ ဝါစာယ ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂလာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ ပရိယာပန္နာယ အနိဿိတာယာ’’တိ? ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ, ဝိသာခေါ [Pg.468] ပဉ္စာလပုတ္တော ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဘိက္ခူ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ, ပေါရိယာ ဝါစာယ ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂလာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ ပရိယာပန္နာယ အနိဿိတာယာ’’တိ.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. "මහණෙනි, උපස්ථාන ශාලාවෙහි කවර භික්ෂුවක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිරිපහදු වූ, පැහැදිලි වූ, දොස් රහිත වූ, අර්ථය මැනවින් වටහා දෙන, (සත්‍යයෙහි) ඇතුළත් වූ, (තෘෂ්ණාදීන්) නොඇසුරු කළ සිත්ගන්නාසුලු වචනයෙන් යුත් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වමින්, සමාදන් කරවමින්, තෙදවත් කරවමින්, සතුටු කරවමින් සිටියේද?" "ස්වාමීනි, පඤ්චාල පුත්‍ර ආයුෂ්මත් විසාඛයන් වහන්සේ උපස්ථාන ශාලාවෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිරිපහදු වූ, පැහැදිලි වූ, දොස් රහිත වූ, අර්ථය මැනවින් වටහා දෙන, (සත්‍යයෙහි) ඇතුළත් වූ, (තෘෂ්ණාදීන්) නොඇසුරු කළ සිත්ගන්නාසුලු වචනයෙන් යුත් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වමින්, සමාදන් කරවමින්, තෙදවත් කරවමින්, සතුටු කරවමින් සිටි සේක."

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဝိသာခံ ပဉ္စာလပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘သာဓု သာဓု, ဝိသာခ, သာဓု ခေါ တွံ, ဝိသာခ, ဘိက္ခူ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ…ပေ… အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ ပရိယာပန္နာယ အနိဿိတာယာ’’တိ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පඤ්චාල පුත්‍ර ආයුෂ්මත් විසාඛයන් ඇමතූ සේක. "සාධු! සාධු! විසාඛ, විසාඛ තොප භික්ෂූන් වහන්සේලාට අර්ථය මැනවින් වටහා දෙන, (සත්‍යයෙහි) ඇතුළත් වූ, (තෘෂ්ණාදීන්) නොඇසුරු කළ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු දක්වමින්...පෙ... (සතුටු කරවමින්) සිටීම ඉතා යහපත්ය."

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ, မိဿံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတံ;

ဘာသမာနဉ္စ ဇာနန္တိ, ဒေသေန္တံ အမတံ ပဒံ.

"අඥානයන් සමඟ මිශ්‍ර වී සිටින පණ්ඩිතයා කථා නොකරන තාක් කල් කවරෙක්දැයි හඳුනාගත නොහැකිය. අමෘත පදය (නිවන) පිළිබඳව දේශනා කරමින් ඔහු කථා කරන විට පමණක් (ඔහු පණ්ඩිතයෙකු බව) හඳුනාගත හැකිය."

‘‘ဘာသယေ ဇောတယေ ဓမ္မံ, ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇံ;

သုဘာသိတဓဇာ ဣသယော, ဓမ္မော ဟိ ဣသိနံ ဓဇော’’တိ. သတ္တမံ;

"දහම් දෙසිය යුතුය, දහම බැබළවිය යුතුය, ඍෂිවරයන්ගේ (රහතන් වහන්සේලාගේ) ධජය (ධර්මය) එසවිය යුතුය. රහතන් වහන්සේලාගේ ධජය නම් සුභාෂිතයයි. සැබවින්ම ධර්මය යනු ඍෂිවරයන්ගේ ධජයයි." (හත්වන සූත්‍රයයි).

၈. နန္ဒသုတ္တံ

8. නන්ද සූත්‍රය

၂၄၂. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော ဘဂဝတော မာတုစ္ဆာပုတ္တော အာကောဋိတပစ္စာကောဋိတာနိ စီဝရာနိ ပါရုပိတွာ အက္ခီနိ အဉ္ဇေတွာ အစ္ဆံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ တေ တံ, နန္ဒ, ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ, ယံ တွံ အာကောဋိတပစ္စာကောဋိတာနိ စီဝရာနိ ပါရုပေယျာသိ, အက္ခီနိ စ အဉ္ဇေယျာသိ, အစ္ဆဉ္စ ပတ္တံ ဓာရေယျာသိ. ဧတံ ခေါ တေ, နန္ဒ, ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ, ယံ တွံ အာရညိကော စ အဿသိ, ပိဏ္ဍပါတိကော စ ပံသုကုလိကော စ ကာမေသု စ အနပေက္ခော ဝိဟရေယျာသီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ –

242. සැවැත් නුවර වාසය කරන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෑණියන්ගේ සොහොයුරියගේ පුත් වූ ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ මැනවින් මැද පිරිපහදු කළ සිවුරු හැඳ, ඇස් අඳුන් ගල්වා, ඔප දැමූ පාත්‍රයක්ද ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "නන්ද, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වූ කුලපුත්‍රයෙකුට පිරිපහදු කළ සිවුරු හැඳීම, ඇස් අඳුන් ගැල්වීම, ඔප දැමූ පාත්‍රයක් දැරීම සුදුසු නැත. නන්ද, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වූ කුලපුත්‍රයෙකුට සුදුසු වන්නේ ආරණ්‍යවාසී වීම, පිණ්ඩපාතික වීම, පාංශුකූලික වීම සහ කාමයන් කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් රහිතව වාසය කිරීමයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක...පෙ... ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘ကဒါဟံ နန္ဒံ ပဿေယျံ, အာရညံ ပံသုကူလိကံ;

အညာတုဉ္ဆေန ယာပေန္တံ, ကာမေသု အနပေက္ခိန’’န္တိ.

"ආරණ්‍යවාසී වූ, පාංශුකූලික වූ, අනුන් දෙන (අපිළිවෙළ) භෝජනයෙන් යැපෙන, කාමයන් කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැති නන්ද තෙරණුවන් මා කවදා දකිම්ද?"

အထ [Pg.469] ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒော အပရေန သမယေန အာရညိကော စ ပိဏ္ဍပါတိကော စ ပံသုကူလိကော စ ကာမေသု စ အနပေက္ခော ဝိဟာသီတိ. အဋ္ဌမံ.

එකල්හි ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරණුවෝ පසුව ආරණ්‍යවාසී වූහ, පිණ්ඩපාතික වූහ, පාංශුකූලික වූහ, කාමයන් කෙරෙහි අපේක්ෂා රහිතව වාසය කළහ. (අටවන සූත්‍රයයි).

၉. တိဿသုတ္တံ

9. තිස්ස සූත්‍රය

၂၄၃. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ တိဿော ဘဂဝတော ပိတုစ္ဆာပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော အဿူနိ ပဝတ္တယမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ တိဿံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တွံ, တိဿ, ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော အဿူနိ ပဝတ္တယမာနော’’တိ? ‘‘တထာ ဟိ ပန မံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူ သမန္တာ ဝါစာသန္နိတောဒကေန သဉ္ဇမ္ဘရိမကံသူ’’တိ. ‘‘တထာဟိ ပန တွံ, တိဿ, ဝတ္တာ နော စ ဝစနက္ခမော; န ခေါ တေ တံ, တိဿ, ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ, ယံ တွံ ဝတ္တာ နော စ ဝစနက္ခမော. ဧတံ ခေါ တေ, တိဿ, ပတိရူပံ ကုလပုတ္တဿ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတဿ – ‘ယံ တွံ ဝတ္တာ စ အဿ ဝစနက္ခမော စာ’’’တိ.

243. සැවැත් නුවර වාසය කරන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පියාගේ සොහොයුරියගේ පුත් වූ ආයුෂ්මත් තිස්ස තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ අභිවාදනය කොට දුකෙන්, නොසතුටු සිතින්, කඳුළු සලමින් එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් තිස්ස තෙරණුවන්ගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: "තිස්ස, ඔබ කුමක් හෙයින් දුකෙන්, නොසතුටු සිතින්, කඳුළු සලමින් එකත්පසෙක වාඩි වී සිටින්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා මට සෑම පැත්තකින්ම වචන නැමැති හුල්වලින් ඇන පීඩා කළහ." "තිස්ස, එය එසේම වනුයේ ඔබ අනුන්ට දොස් කියන්නෙකු වුවද තමන්ට දොස් කියනු ඉවසිය නොහැකි අයෙකු වන බැවිනි. තිස්ස, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වූ කුලපුත්‍රයෙකුට තමන් අනුන්ට දොස් කියමින් තමන්ට කියන දේ ඉවසිය නොහැකි වීම සුදුසු නැත. තිස්ස, ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වූ කුලපුත්‍රයෙකුට තමන් අනුන්ට දොස් කියන අතරම තමන්ට කියන දේ ඉවසීමටද හැකි වීමම සුදුසුය."

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘ကိံ နု ကုဇ္ဈသိ မာ ကုဇ္ဈိ, အက္ကောဓော တိဿ တေ ဝရံ;

ကောဓမာနမက္ခဝိနယတ္ထဉှိ, တိဿ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ. နဝမံ;

"තිස්ස, කුමක් හෙයින් කිපෙන්නෙහිද? නොකිපෙන්න. තිස්ස, ඔබට අක්‍රෝධයම උතුම්ය. ක්‍රෝධය, මානය සහ ගුණමකු බව දුරු කිරීම පිණිසම තිස්ස, බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේය." (නවවන සූත්‍රයයි).

၁၀. ထေရနာမကသုတ္တံ

10. ථේරනාමක සූත්‍රය

၂၄၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ထေရနာမကော ဧကဝိဟာရီ စေဝ ဟောတိ ဧကဝိဟာရဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. သော ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ ဧကော ပဋိက္ကမတိ ဧကော ရဟော နိသီဒတိ ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ [Pg.470] တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အညတရော ဘိက္ခု ထေရနာမကော ဧကဝိဟာရီ ဧကဝိဟာရဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ.

244. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දක නිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි ථේර නම් වූ එක්තරා භික්ෂුවක් තනිවම වාසය කරන අයෙකු වූ අතර තනිව වාසය කිරීමේ ගුණ කියන්නෙකුද විය. ඒ භික්ෂුව තනිවම පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට පිවිසෙයි, තනිවම ආපසු එයි, තනිවම රහසිගතව වාඩි වී සිටියි, තනිවම සක්මන් කරයි. ඉක්බිති බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කර සිටියහ: "ස්වාමීනි, මෙහි ථේර නම් වූ එක්තරා භික්ෂුවක් තනිවම වාසය කරන අතර තනිව වාසය කිරීමේ ගුණ කියන්නෙකුද වේ."

အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဘိက္ခု, မမ ဝစနေန ထေရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ထေရ, အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ ထေရော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ထေရံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော ထေရ, အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ထေရော တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ ထေရံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ထေရ, ဧကဝိဟာရီ ဧကဝိဟာရဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ, ထေရ, ဧကဝိဟာရီ ဧကဝိဟာရဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသာမိ ဧကော ပဋိက္ကမာမိ ဧကော ရဟော နိသီဒါမိ ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာမိ. ဧဝံ ခွာဟံ, ဘန္တေ, ဧကဝိဟာရီ ဧကဝိဟာရဿ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ.

එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා, “මහණ, ඔබ ගොස් මාගේ වචනයෙන් ථේර නම් භික්ෂුව අමතා මෙසේ කියන්න: ‘ඇවැත්නි ථේර, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ආරාධනා කරන සේක’” යි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ආයුෂ්මත් ථේරයන් වහන්සේ සිටි තැනට එළඹියේය. එළඹ ආයුෂ්මත් ථේරයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ඇවැත්නි ථේර, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ආරාධනා කරන සේක.” “ඇවැත්නි, එසේය” යි ආයුෂ්මත් ථේරයන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ථේරයන් වහන්සේට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “ථේර, ඔබ හුදෙකලාව වාසය කරන්නෙකු බවත්, හුදෙකලාව වාසය කිරීමේ ගුණ පවසන්නෙකු බවත් සැබෑද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “ථේර, ඔබ කෙසේ නම් හුදෙකලාව වාසය කරන්නෙකු සහ හුදෙකලාව වාසය කිරීමේ ගුණ පවසන්නෙකු වන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මම හුදෙකලාවම පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමට පිවිසෙමි, හුදෙකලාවම ආපසු එමි, හුදෙකලාවම රහසිගතව වාඩි වෙමි, හුදෙකලාවම සක්මන් කරමි. ස්වාමීනි, මම මෙසේ හුදෙකලාව වාසය කරන්නෙකු සහ හුදෙකලාව වාසය කිරීමේ ගුණ පවසන්නෙකු වෙමි.”

‘‘အတ္ထေသော, ထေရ, ဧကဝိဟာရော နေသော နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. အပိ စ, ထေရ, ယထာ ဧကဝိဟာရော ဝိတ္ထာရေန ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ တံ သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ…ပေ…. ‘‘ကထဉ္စ, ထေရ, ဧကဝိဟာရော ဝိတ္ထာရေန ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ဣဓ, ထေရ, ယံ အတီတံ တံ ပဟီနံ, ယံ အနာဂတံ တံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ, ပစ္စုပ္ပန္နေသု စ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေသု ဆန္ဒရာဂေါ သုပ္ပဋိဝိနီတော. ဧဝံ ခေါ, ထေရ, ဧကဝိဟာရော ဝိတ္ထာရေန ပရိပုဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ.

“ථේර, එය හුදෙකලාව වාසය කිරීමක් බව මම නොකියමි. එහෙත් ථේර, යම් අයුරකින් හුදෙකලාව වාසය කිරීම විස්තර වශයෙන් සම්පූර්ණ වේද, එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි” යි ඒ භික්ෂුව පිළිතුරු දුන්නේය... පෙ... “ථේර, හුදෙකලාව වාසය කිරීම විස්තර වශයෙන් සම්පූර්ණ වන්නේ කෙසේද? ථේර, මෙහිලා යම් අතීතයක් වේද එය ප්‍රහීණ කරන ලදී, යම් අනාගතයක් වේද එය අත්හරින ලදී, වර්තමාන ආත්මභාවයන් ලැබීම කෙරෙහි වූ ඡන්දරාගය මැනවින් දුරු කරන ලදී. ථේර, මෙසේ හුදෙකලාව වාසය කිරීම විස්තර වශයෙන් සම්පූර්ණ වන්නේය.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘သဗ္ဗာဘိဘုံ သဗ္ဗဝိဒုံ သုမေဓံ,သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနူပလိတ္တံ;

သဗ္ဗဉ္ဇဟံ တဏှာက္ခယေ ဝိမုတ္တံ,တမဟံ နရံ ဧကဝိဟာရီတိ ဗြူမီ’’တိ. ဒသမံ;

“සියල්ල අභිබවා සිටින, සියල්ල දන්නා, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සියලු ධර්මයන්හි නොඇලුණු, සියල්ල අත්හළ, තණ්හාව ක්ෂය වීමෙන් විමුක්තිය ලැබූ ඒ පුද්ගලයා ‘හුදෙකලාව වසන්නෙකු’ යැයි මම කියමි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

၁၁. မဟာကပ္ပိနသုတ္တံ

11. 11. මහාකප්පින සූත්‍රය

၂၄၅. သာဝတ္ထိယံ [Pg.471] ဝိဟရတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကပ္ပိနော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာကပ္ပိနံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ အာဂစ္ဆန္တံ ဩဒါတကံ တနုကံ တုင်္ဂနာသိက’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧသော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ ယာ တေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ. ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ.

245. සැවැත් නුවරදීය. එකල ආයුෂ්මත් මහාකප්පිනයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් මහාකප්පිනයන් වහන්සේ දැක භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, පිරිසිදු පැහැති, වැහැරුණු සිරුරක් ඇති, උස් නාසයක් ඇතිව වඩින්නා වූ ඔය භික්ෂුව ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඔය භික්ෂුව මහා ඉර්ධි ඇති, මහා ආනුභාව ඇති අයෙකි. ඒ භික්ෂුව විසින් පෙර නොලැබූ යම් සමවතක් වේද, එය ලබා ගැනීම පහසු දෙයක් නොවේ. යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින්ම ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර ඊට පැමිණ වාසය කරයි.”

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ.

“යම් ජනයෙක් ගෝත්‍රය පිළිබඳව සලකත්ද, ඔවුන් අතර ක්ෂත්‍රියයා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. එහෙත් විද්‍යාචරණයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.”

‘‘ဒိဝါ တပတိ အာဒိစ္စော, ရတ္တိမာဘာတိ စန္ဒိမာ;

သန္နဒ္ဓေါ ခတ္တိယော တပတိ, ဈာယီ တပတိ ဗြာဟ္မဏော;

အထ သဗ္ဗမဟောရတ္တိံ, ဗုဒ္ဓေါ တပတိ တေဇသာ’’တိ. ဧကာဒသမံ;

“හිරු දහවලේ බබළයි, සඳු රැයෙහි බබළයි, සන්නද්ධ වූ ක්ෂත්‍රියයා බබළයි, ධ්‍යාන වඩන රහතන් වහන්සේ බබළයි. එහෙත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දිවා රැය පුරාම තමන් වහන්සේගේ තේජසින් බබළන සේක.” එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

၁၂. သဟာယကသုတ္တံ

12. 12. සහායක සූත්‍රය

၂၄၆. သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ. အထ ခေါ ဒွေ ဘိက္ခူ သဟာယကာ အာယသ္မတော မဟာကပ္ပိနဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိနော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ. ဒိသွာန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတေ ဘိက္ခူ သဟာယကေ အာဂစ္ဆန္တေ ကပ္ပိနဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိနော’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ဧတေ ခေါ တေ ဘိက္ခူ မဟိဒ္ဓိကာ မဟာနုဘာဝါ. န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ, ယာ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ. ယဿ စတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

246. සැවැත් නුවරදීය. එකල ආයුෂ්මත් මහාකප්පිනයන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරිකයන් වූ යහළු භික්ෂූන් දෙදෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩින්නා වූ ඒ භික්ෂූන් දැක භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, කප්පින තෙරුන්ගේ සද්ධිවිහාරික වූ, යහළුවන් වූ වඩින්නා වූ ඔය භික්ෂූන් ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ඔය භික්ෂූහු මහා ඉර්ධි ඇති, මහා ආනුභාව ඇති අය වෙති. ඒ භික්ෂූන් විසින් පෙර නොලැබූ යම් සමවතක් වේද, එය ලබා ගැනීම පහසු දෙයක් නොවේ. යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින්ම ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වෙත්ද, ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර ඊට පැමිණ වාසය කරති.”

ဣဒမဝေါစ [Pg.472] ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙසේද වදාළ සේක:

‘‘သဟာယာ ဝတိမေ ဘိက္ခူ, စိရရတ္တံ သမေတိကာ;

သမေတိ နေသံ သဒ္ဓမ္မော, ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ.

“මේ සහායක භික්ෂූහු සැබවින්ම බොහෝ කලක් එකට සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මය තුළ ඔවුන්ගේ සද්ධර්මයද එකට ගැළපේ.”

‘‘သုဝိနီတာ ကပ္ပိနေန, ဓမ္မေ အရိယပ္ပဝေဒိတေ;

ဓာရေန္တိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ. ဒွါဒသမံ;

“ආර්යයන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහිලා කප්පින තෙරුන් විසින් මැනවින් හික්මවන ලද ඔවුහු, පිරිවර සහිත මාරයා පරදවා තම අවසන් ශරීරය දරා සිටිති.” දොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

ဘိက္ခုသံယုတ္တံ သမတ္တံ.

භික්ඛු සංයුත්තය නිමාවට පත් විය.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය:

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, ဃဋော စာပိ ပဝုစ္စတိ;

နဝေါ သုဇာတော ဘဒ္ဒိ စ, ဝိသာခေါ နန္ဒော တိဿော စ;

ထေရနာမော စ ကပ္ပိနော, သဟာယေန စ ဒွါဒသာတိ.

කෝලිත, උපතිස්ස, ඝට, නව, සුජාත, භද්දි (ලකුණ්ඨක භද්දිය), විසාඛ, නන්ද, තිස්ස, ථේරනාම, කප්පින සහ සහායක යන සූත්‍ර දොළොසකි.

နိဒါနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

දෙවැනි නිදාන වර්ගයයි.

တဿုဒ္ဒါနံ –

එහි උද්දානය මෙසේය -

နိဒါနာဘိသမယဓာတု, အနမတဂ္ဂေန ကဿပံ;

သက္ကာရရာဟုလလက္ခဏော, ဩပမ္မ-ဘိက္ခုနာ ဝဂ္ဂေါ.

නිදාන, අභිසමය, ධාතු, අනමතග්ග, කස්සප, ලාභසක්කාර, රාහුල, ලක්ඛණ, ඕපම්ම සහ භික්ඛු යන සංයුත්තයන්ගෙන් මෙම වර්ගය සමන්විත වේ.

ဒုတိယော တေန ပဝုစ္စတီတိ.

එයින් මෙය (සංයුත්ත නිකායේ) දෙවන වර්ගය යැයි කියනු ලැබේ.

နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ္တပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

නිදාන වර්ග සංයුත්ත පාලිය මෙයින් නිමාවට පත් විය.