นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분, 복되신 분, 아라한, 완전히 깨달으신 분께 귀의합니다.

สํยุตฺตนิกาโย

상윳따 니까야

สคาถาวคฺโค

게송이 있는 모음 (사가타왁가)

๑. เทวตาสํยุตฺตํ

1. 천신 상윳따

๑. นฬวคฺโค

1. 갈대 모음 (날라왁가)

๑. โอฆตรณสุตฺตํ

1. 폭류를 건넘 경

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘กถํ นุ ตฺวํ, มาริส, โอฆมตรี’ติ? ‘อปฺปติฏฺฐํ ขฺวาหํ, อาวุโส, อนายูหํ โอฆมตริ’นฺติ. ‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, มาริส, อปฺปติฏฺฐํ อนายูหํ โอฆมตรี’ติ? ‘ยทาขฺวาหํ, อาวุโส, สนฺติฏฺฐามิ ตทาสฺสุ สํสีทามิ; ยทาขฺวาหํ, อาวุโส, อายูหามิ ตทาสฺสุ นิพฺพุยฺหามิ. เอวํ ขฺวาหํ, อาวุโส, อปฺปติฏฺฐํ อนายูหํ โอฆมตริ’’’นฺติ.

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 승원에 머무셨다. 그때 어떤 천신이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 형색으로 제따 숲 전체를 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 그 천신은 세존께 이와 같이 여쭈었다. “존자시여, 당신은 어떻게 폭류를 건너셨습니까?” “도반이여, 나는 머무르지 않고 애쓰지 않으면서 폭류를 건넜다.” “존자시여, 어떻게 당신은 머무르지 않고 애쓰지 않으면서 폭류를 건너셨습니까?” “도반이여, 내가 머무를 때 나는 가라앉았고, 내가 애쓸 때 나는 떠밀려 갔다. 도반이여, 이와 같이 나는 머무르지 않고 애쓰지 않으면서 폭류를 건넜다.”

‘‘จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ, พฺราหฺมณํ ปรินิพฺพุตํ;

อปฺปติฏฺฐํ อนายูหํ, ติณฺณํ โลเก วิสตฺติก’’นฺติ. –

“참으로 오랜만에 머무르지 않고 애쓰지 않으며 세상의 집착을 건너 완전한 평온에 드신 바라문을 뵙나이다.”

อิทมโวจ [Pg.2] สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา – ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그 천신은 이와 같이 여쭈었다. 스승께서는 흡족해하셨다. 그러자 그 천신은 “스승께서 나를 인정하셨다”고 알고 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다.

๒. นิโมกฺขสุตฺตํ

2. 해방 경

๒. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

2. 사왓띠에서의 인연이다. 그때 어떤 천신이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 형색으로 제따 숲 전체를 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 그 천신은 세존께 이와 같이 여쭈었다.

‘‘ชานาสิ โน ตฺวํ, มาริส, สตฺตานํ นิโมกฺขํ ปโมกฺขํ วิเวก’’นฺติ?

“존자시여, 당신은 중생들의 해방과 벗어남과 떨쳐버림을 아십니까?”

‘‘ชานามิ ขฺวาหํ, อาวุโส, สตฺตานํ นิโมกฺขํ ปโมกฺขํ วิเวก’’นฺติ.

“도반이여, 나는 중생들의 해방과 벗어남과 떨쳐버림을 안다.”

‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, มาริส, ชานาสิ สตฺตานํ นิโมกฺขํ ปโมกฺขํ วิเวก’’นฺติ?

“존자시여, 어떻게 당신은 중생들의 해방과 벗어남과 떨쳐버림을 아십니까?”

‘‘นนฺทีภวปริกฺขยา, สญฺญาวิญฺญาณสงฺขยา, เวทนานํ นิโรธา อุปสมา – เอวํ ขฺวาหํ, อาวุโส, ชานามิ สตฺตานํ นิโมกฺขํ ปโมกฺขํ วิเวก’’นฺติ.

“환희와 존재의 소멸로 인해, 지각과 식별이 다하고, 느낌이 소멸하여 고요해짐으로써—도반이여, 이와 같이 나는 중생들의 해방과 벗어남과 떨쳐버림을 안다.”

๓. อุปนียสุตฺตํ

3. 인도됨 경

๓. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

3. 사왓띠에서의 인연이다. 한곁에 선 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานี’’ติ.

“수명은 짧고 목숨은 인도되어 가니, 늙음에 인도된 자에게 피난처는 없도다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 행복을 가져다주는 공덕을 쌓아야 하리.”

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

“수명은 짧고 목숨은 인도되어 가니, 늙음에 인도된 자에게 피난처는 없도다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 고요함을 바라는 자는 세상의 미끼를 버려야 하리.”

๔. อจฺเจนฺติสุตฺตํ

4. 지나가버림 경

๔. สาวตฺถินิทานํ[Pg.3]. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

4. 사왓띠에서의 인연이다. 한곁에 선 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานี’’ติ.

“시간은 흐르고 밤들은 지나가며, 나이의 단계들은 차례로 사라지네. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 행복을 가져다주는 공덕을 쌓아야 하리.”

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

“시간은 흐르고 밤들은 지나가며, 나이의 단계들은 차례로 사라지네. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 고요함을 바라는 자는 세상의 미끼를 버려야 하리.”

๕. กติฉินฺทสุตฺตํ

5. 몇 개를 끊어야 하는가 경

๕. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

5. 사왓띠에서의 인연이다. 한곁에 선 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘กติ ฉินฺเท กติ ชเห, กติ จุตฺตริ ภาวเย;

กติ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ.

“몇 개를 끊고 몇 개를 버려야 하며, 몇 개를 더 닦아야 합니까? 몇 가지 집착을 넘어선 비구를 ‘폭류를 건넌 자’라 부릅니까?”

‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห, ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย;

ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ.

“다섯을 끊고 다섯을 버려야 하며, 다섯을 더 닦아야 한다. 다섯 가지 집착을 넘어선 비구를 ‘폭류를 건넌 자’라 부른다.”

๖. ชาครสุตฺตํ

6. 깨어 있음 경

๖. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

6. 사왓띠에서의 인연이다. 한곁에 선 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘กติ ชาครตํ สุตฺตา, กติ สุตฺเตสุ ชาครา;

กติภิ รชมาเทติ, กติภิ ปริสุชฺฌตี’’ติ.

“깨어 있는 자들 가운데 몇 가지가 잠들어 있으며, 잠든 자들 가운데 몇 가지가 깨어 있습니까? 무엇을 통해 티끌을 끌어들이고, 무엇을 통해 깨끗해집니까?”

‘‘ปญฺจ ชาครตํ สุตฺตา, ปญฺจ สุตฺเตสุ ชาครา;

ปญฺจภิ รชมาเทติ, ปญฺจภิ ปริสุชฺฌตี’’ติ.

깨어 있는 이들에게는 다섯 가지(장애)가 잠들어 있고, 잠들어 있는 이들에게는 다섯 가지(기능)가 깨어 있다. 다섯 가지(장애)로 번뇌의 먼지를 취하고, 다섯 가지(기능)로 청정해진다.

๗. อปฺปฏิวิทิตสุตฺตํ

7. 압빠띠위디따 경 (통달하지 못한 자의 경)

๗. สาวตฺถินิทานํ[Pg.4]. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

7. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 서 있던 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘เยสํ ธมฺมา อปฺปฏิวิทิตา, ปรวาเทสุ นียเร ;

สุตฺตา เต นปฺปพุชฺฌนฺติ, กาโล เตสํ ปพุชฺฌิตุ’’นฺติ.

“법(사성제)을 통달하지 못하고 외도의 견해에 이끌리는 자들, 그들은 잠들어 있어 깨어나지 못하니, 이제 그들이 깨어날 때입니다.”

‘‘เยสํ ธมฺมา สุปฺปฏิวิทิตา, ปรวาเทสุ น นียเร;

เต สมฺพุทฺธา สมฺมทญฺญา, จรนฺติ วิสเม สม’’นฺติ.

“법을 잘 통달하여 외도의 견해에 이끌리지 않는 자들, 그들은 바르게 알고 깨달은 이들이니, 고르지 못한 세상에서 평온하게 행합니다.”

๘. สุสมฺมุฏฺฐสุตฺตํ

8. 수삼뭇따 경 (매우 망각한 자의 경)

๘. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

8. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 서 있던 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘เยสํ ธมฺมา สุสมฺมุฏฺฐา, ปรวาเทสุ นียเร;

สุตฺตา เต นปฺปพุชฺฌนฺติ, กาโล เตสํ ปพุชฺฌิตุ’’นฺติ.

“법을 완전히 잊어버려(알지 못하여) 외도의 견해에 이끌리는 자들, 그들은 잠들어 있어 깨어나지 못하니, 이제 그들이 깨어날 때입니다.”

‘‘เยสํ ธมฺมา อสมฺมุฏฺฐา, ปรวาเทสุ น นียเร;

เต สมฺพุทฺธา สมฺมทญฺญา, จรนฺติ วิสเม สม’’นฺติ.

“법을 잊지 않아(잘 알아서) 외도의 견해에 이끌리지 않는 자들, 그들은 바르게 알고 깨달은 이들이니, 고르지 못한 세상에서 평온하게 행합니다.”

๙. มานกามสุตฺตํ

9. 마나까마 경 (자만을 즐기는 자의 경)

๙. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

9. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 서 있던 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘น มานกามสฺส ทโม อิธตฺถิ,น โมนมตฺถิ อสมาหิตสฺส;

เอโก อรญฺเญ วิหรํ ปมตฺโต,น มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปาร’’นฺติ.

“자만을 즐기는 자에게 제어는 없으며, 마음이 집중되지 않은 자에게 성스러운 지혜는 없습니다. 숲속에서 홀로 머물지라도 방일한 자는 죽음의 영역(윤회)의 저편으로 건너갈 수 없습니다.”

‘‘มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต,สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต;

เอโก อรญฺเญ วิหรํ อปฺปมตฺโต,ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปาร’’นฺติ.

“자만을 버리고 삼매에 잘 들어 바른 마음으로 모든 것에서 벗어난 이, 숲속에서 홀로 머물며 방일하지 않는 그는 죽음의 영역 저편으로 건너갈 수 있습니다.”

๑๐. อรญฺญสุตฺตํ

10. 아란냐 경 (숲의 경)

๑๐. สาวตฺถินิทานํ[Pg.5]. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

10. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 서 있던 그 천신은 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘อรญฺเญ วิหรนฺตานํ, สนฺตานํ พฺรหฺมจารินํ;

เอกภตฺตํ ภุญฺชมานานํ, เกน วณฺโณ ปสีทตี’’ติ.

“숲속에 머물며 번뇌가 가라앉아 청정한 삶을 살고 하루에 한 끼만 드시는데, 어찌하여 안색이 그리도 맑고 밝으십니까?”

‘‘อตีตํ นานุโสจนฺติ, นปฺปชปฺปนฺติ นาคตํ;

ปจฺจุปฺปนฺเนน ยาเปนฺติ, เตน วณฺโณ ปสีทติ’’.

“지나간 일을 슬퍼하지 않고 오지 않은 일을 갈망하지 않으며, 현재 얻은 것으로 살아가니, 그래서 안색이 맑고 밝은 것이다.”

‘‘อนาคตปฺปชปฺปาย, อตีตสฺสานุโสจนา;

เอเตน พาลา สุสฺสนฺติ, นโฬว หริโต ลุโต’’ติ.

“오지 않은 것을 갈망하고 지나간 일을 슬퍼하는 것, 이것으로 어리석은 자들은 베어진 푸른 갈대처럼 시들어버린다.”

นฬวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 갈대 품(Naḷavagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

โอฆํ นิโมกฺขํ อุปเนยฺยํ, อจฺเจนฺติ กติฉินฺทิ จ;

ชาครํ อปฺปฏิวิทิตา, สุสมฺมุฏฺฐา มานกามินา;

อรญฺเญ ทสโม วุตฺโต, วคฺโค เตน ปวุจฺจติ.

폭류 경, 해탈 경, 인도됨 경, 지나감 경, 얼마나 끊었는가 경, 깨어 있음 경, 통달하지 못함 경, 완전히 잊음 경, 자만을 즐김 경, 그리고 열 번째 숲 경까지 설해졌으니, 이를 갈대 품이라 한다.

๒. นนฺทนวคฺโค

2. 난다나 품 (기쁨의 품)

๑. นนฺทนสุตฺตํ

1. 난다나 경 (기쁨의 경)

๑๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

11. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 사왓티 제따 숲의 아나따삔디까 승원에 머물고 계셨습니다. 거기서 세존께서는 비구들에게 “비구들이여”라고 부르셨습니다. “네, 세존이시여”라고 비구들이 대답하자 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อญฺญตรา ตาวตึสกายิกา เทวตา นนฺทเน วเน อจฺฉราสงฺฆปริวุตา ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาริยมานา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

“비구들이여, 옛날에 삼십삼천의 어떤 천신이 천녀들에게 둘러싸여 천상의 다섯 가지 감각적 욕망을 갖추고 즐기며 난다나 숲에서 노닐다가, 그때 이런 게송을 읊었다.”

‘‘น [Pg.6] เต สุขํ ปชานนฺติ, เย น ปสฺสนฺติ นนฺทนํ;

อาวาสํ นรเทวานํ, ติทสานํ ยสสฺสิน’’นฺติ.

“명성 높은 삼십삼천 신들의 거처인 난다나 숲을 보지 못한 자들은 참된 행복을 알지 못하네.”

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, อญฺญตรา เทวตา ตํ เทวตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

“비구들이여, 이렇게 말하자 어떤 (성스러운) 천신이 그 천신에게 게송으로 대답했다.”

‘‘น ตฺวํ พาเล ปชานาสิ, ยถา อรหตํ วโจ;

อนิจฺจา สพฺพสงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

“어리석은 자여, 그대는 아라한들의 말씀을 알지 못하는구려. 모든 형성된 것들은 무상하여 생겨나고 사라지는 성질이 있으니, 생겨났다가 소멸하기 마련이다. 그것들이 가라앉아 고요해지는 것(열반)이야말로 행복이다.”

๒. นนฺทติสุตฺตํ

2. 난다띠 경 (기뻐하는 자의 경)

๑๒. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

12. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 서 있던 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา,โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธีหิ นรสฺส นนฺทนา,น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ.

“자식이 있는 자는 자식들로 인해 기뻐하고, 소가 있는 자는 소들로 인해 그와 같이 기뻐한다. 사람에게는 집착의 대상(Upadhi)이 기쁨의 근원이지만, 집착의 대상이 없는 자에게는 기쁨이 없다.”라고 읊었다.

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา,โคมา โคหิ ตเถว โสจติ;

อุปธีหิ นรสฺส โสจนา,น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

“자식이 있는 자는 자식들로 인해 근심하고, 소가 있는 자는 소들로 인해 그와 같이 근심한다. 사람에게는 집착의 대상(Upadhi)이 근심의 근원이지만, 집착의 대상이 없는 자에게는 근심이 없다.”라고 말씀하셨다.

๓. นตฺถิปุตฺตสมสุตฺตํ

3. 3. 나티풋타사마 경 (자식과 같은 사랑은 없다는 경)

๑๓. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

13. 사왓티에서의 인연이다. 한쪽에 선 그 천신은 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ;

นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ.

“자식과 같은 사랑은 없고, 소와 같은 재산은 없으며, 태양과 같은 빛은 없고, 바다보다 더 큰 호수는 없습니다.”라고 읊었다.

‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา’’ติ.

“자기 자신과 같은 사랑은 없고, 곡물과 같은 재산은 없으며, 지혜와 같은 빛은 없고, 참으로 비(雨)야말로 으뜸가는 호수입니다.”라고 말씀하셨다.

๔. ขตฺติยสุตฺตํ

4. 4. 캇티야 경 (왕족의 경)

๑๔. ‘‘ขตฺติโย [Pg.7] ทฺวิปทํ เสฏฺโฐ, พลีพทฺโท จตุปฺปทํ.

14. “두 발 달린 존재들 중에는 왕족이 으뜸이고, 네 발 달린 짐승들 중에는 황소가 으뜸입니다.

โกมารี เสฏฺฐา ภริยานํ, โย จ ปุตฺตาน ปุพฺพโช’’ติ.

아내들 중에는 어린 처녀가 으뜸이고, 아들들 중에는 맏아들이 으뜸입니다.”라고 읊었다.

‘‘สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทํ เสฏฺโฐ, อาชานีโย จตุปฺปทํ;

สุสฺสูสา เสฏฺฐา ภริยานํ, โย จ ปุตฺตานมสฺสโว’’ติ.

“두 발 달린 존재들 중에는 정등각자가 으뜸이고, 네 발 달린 짐승들 중에는 잘 길들여진 명마가 으뜸이다. 아내들 중에는 남편을 잘 섬기는 아내가 으뜸이고, 자식들 중에는 부모의 말을 잘 듣는 자식이 으뜸이다.”라고 말씀하셨다.

๕. สณมานสุตฺตํ

5. 5. 사나마나 경 (울려 퍼지는 숲의 경)

๑๕. ‘‘ฐิเต มชฺฌนฺหิเก กาเล, สนฺนิสีเวสุ ปกฺขิสุ.

15. “한낮의 시간이 되어 새들이 둥지에서 쉴 때,

สณเตว พฺรหารญฺญํ, ตํ ภยํ ปฏิภาติ ม’’นฺติ.

거대한 숲이 울려 퍼지는 듯하니, 그것이 저에게는 두려움으로 느껴집니다.”라고 읊었다.

‘‘ฐิเต มชฺฌนฺหิเก กาเล, สนฺนิสีเวสุ ปกฺขิสุ;

สณเตว พฺรหารญฺญํ, สา รติ ปฏิภาติ ม’’นฺติ.

“한낮의 시간이 되어 새들이 둥지에서 쉴 때, 거대한 숲이 울려 퍼지는 듯하니, 그것이 나에게는 즐거움으로 느껴집니다.”라고 말씀하셨다.

๖. นิทฺทาตนฺทีสุตฺตํ

6. 6. 닛다탄디 경 (졸음과 나태의 경)

๑๖. ‘‘นิทฺทา ตนฺที วิชมฺภิตา, อรตี ภตฺตสมฺมโท.

16. “졸음, 나태, 기지개 켜기, 불만족, 그리고 식후의 나른함,

เอเตน นปฺปกาสติ, อริยมคฺโค อิธ ปาณิน’’นฺติ.

이러한 것들로 인해 이 세상의 중생들에게 성스러운 도가 나타나지 않습니다.”라고 읊었다.

‘‘นิทฺทํ ตนฺทึ วิชมฺภิตํ, อรตึ ภตฺตสมฺมทํ;

วีริเยน นํ ปณาเมตฺวา, อริยมคฺโค วิสุชฺฌตี’’ติ.

“졸음, 나태, 기지개 켜기, 불만족, 그리고 식후의 나른함을 정진의 힘으로 물리치면, 성스러운 도가 청정해진다.”라고 말씀하셨다.

๗. ทุกฺกรสุตฺตํ

7. 7. 둑카라 경 (수행하기 어려움의 경)

๑๗. ‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ.

17. “지혜롭지 못한 자에게 수행자의 삶은 행하기 어렵고 견디기도 어렵습니다.

พหูหิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทตี’’ติ.

어리석은 자가 빠져드는 그 수행에는 수많은 장애가 있습니다.”라고 읊었다.

‘‘กติหํ จเรยฺย สามญฺญํ, จิตฺตํ เจ น นิวารเย;

ปเท ปเท วิสีเทยฺย, สงฺกปฺปานํ วสานุโค’’ติ.

“그릇된 생각에 휘둘려 매 순간 욕망에 빠져들면서 마음을 다스리지 못한다면, 며칠이나 수행자의 삶을 살 수 있겠습니까?”

‘‘กุมฺโมว องฺคานิ สเก กปาเล,สโมทหํ ภิกฺขุ มโนวิตกฺเก;

อนิสฺสิโต อญฺญมเหฐยาโน,ปรินิพฺพุโต นูปวเทยฺย กญฺจี’’ติ.

“거북이가 자신의 껍질 속에 사지를 거두어들이듯, 비구가 마음의 분별을 거두어들이고 그 무엇에도 의지하지 않으며 남을 해치지 않고 번뇌가 가라앉아 평온하다면 그 누구도 비난하지 않을 것이다.”라고 말씀하셨다.

๘. หิรีสุตฺตํ

8. 8. 히리 경 (양심의 가책의 경)

๑๘. ‘‘หิรีนิเสโธ [Pg.8] ปุริโส, โกจิ โลกสฺมึ วิชฺชติ.

18. “부끄러움으로 자신을 억제하는 사람이 이 세상에 있습니까?

โย นินฺทํ อปโพธติ, อสฺโส ภทฺโร กสามิวา’’ติ.

명마가 채찍을 피하듯 비난을 미리 알아차리고 멀리하는 사람이 있습니까?”라고 읊었다.

‘‘หิรีนิเสธา ตนุยา, เย จรนฺติ สทา สตา;

อนฺตํ ทุกฺขสฺส ปปฺปุยฺย, จรนฺติ วิสเม สม’’นฺติ.

“항상 깨어 있어 부끄러움으로 자신을 억제하며 살아가는 자들은 드물다. 그들은 괴로움의 끝에 이르러, 험난한 세상에서도 평온하게 살아간다.”라고 말씀하셨다.

๙. กุฏิกาสุตฺตํ

9. 9. 쿠티카 경 (오두막의 경)

๑๙.

19.

‘‘กจฺจิ เต กุฏิกา นตฺถิ, กจฺจิ นตฺถิ กุลาวกา;

กจฺจิ สนฺตานกา นตฺถิ, กจฺจิ มุตฺโตสิ พนฺธนา’’ติ.

“당신에게는 오두막이 없습니까? 둥지도 없습니까? 얽매여 있는 끈도 없습니까? 당신은 속박에서 벗어났습니까?”라고 읊었다.

‘‘ตคฺฆ เม กุฏิกา นตฺถิ, ตคฺฆ นตฺถิ กุลาวกา;

ตคฺฆ สนฺตานกา นตฺถิ, ตคฺฆ มุตฺโตมฺหิ พนฺธนา’’ติ.

“진실로 나에게는 오두막이 없고, 둥지도 없으며, 얽매여 있는 끈도 없다. 나는 모든 속박에서 벗어났다.”라고 말씀하셨다.

‘‘กินฺตาหํ กุฏิกํ พฺรูมิ, กึ เต พฺรูมิ กุลาวกํ;

กึ เต สนฺตานกํ พฺรูมิ, กินฺตาหํ พฺรูมิ พนฺธน’’นฺติ.

“존자시여, 제가 무엇을 오두막이라 부르겠으며, 무엇을 둥지라 부르겠습니까? 당신께 무엇을 거미줄이라 부르며, 무엇을 결박이라 부르겠습니까?”

‘‘มาตรํ กุฏิกํ พฺรูสิ, ภริยํ พฺรูสิ กุลาวกํ;

ปุตฺเต สนฺตานเก พฺรูสิ, ตณฺหํ เม พฺรูสิ พนฺธน’’นฺติ.

“어머니를 오두막이라 하고, 아내를 둥지라 하며, 자식들을 거미줄이라 하고, 갈애를 나의 결박이라 한다.”

‘‘สาหุ เต กุฏิกา นตฺถิ, สาหุ นตฺถิ กุลาวกา;

สาหุ สนฺตานกา นตฺถิ, สาหุ มุตฺโตสิ พนฺธนา’’ติ.

“당신께 오두막이 없으니 참으로 좋고, 둥지가 없으니 참으로 좋으며, 거미줄이 없으니 참으로 좋습니다. 당신이 결박에서 벗어났으니 참으로 좋습니다.”

๑๐. สมิทฺธิสุตฺตํ

10. 사밋디 경

๒๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ตโปทาราเม. อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ตโปทา เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. ตโปเท คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ ตโปทํ โอภาเสตฺวา เยน อายสฺมา สมิทฺธิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาสํ ฐิตา อายสฺมนฺตํ สมิทฺธึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

20. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 타포다 원림에 머무셨다. 그때 사밋디 존자가 새벽에 일어나 타포다 강으로 몸을 씻으러 갔다. 타포다 강에서 몸을 씻고 물에서 나와 가사 한 벌만 걸친 채 몸을 말리며 서 있었다. 그때 밤이 깊었을 때, 매우 아름다운 광채를 지닌 어떤 천신이 타포다 강 전체를 밝히며 사밋디 존자에게 다가와 공중에 서서 사밋디 존자에게 게송으로 말하였다.

‘‘อภุตฺวา [Pg.9] ภิกฺขสิ ภิกฺขุ, น หิ ภุตฺวาน ภิกฺขสิ;

ภุตฺวาน ภิกฺขุ ภิกฺขสฺสุ, มา ตํ กาโล อุปจฺจคา’’ติ.

“수행자여, 그대는 즐기지 않고 탁발하는구나. 즐기지 않고 탁발하지 마라. 수행자여, 즐기고 나서 탁발하라. 때가 그대를 지나가게 하지 마라.”

‘‘กาลํ โวหํ น ชานามิ, ฉนฺโน กาโล น ทิสฺสติ;

ตสฺมา อภุตฺวา ภิกฺขามิ, มา มํ กาโล อุปจฺจคา’’ติ.

“나는 (죽음의) 때를 알지 못하며, 그 때는 가려져 보이지 않습니다. 그러므로 즐기지 않고 탁발합니다. (수행의) 때가 나를 지나가게 하지 마십시오.”

อถ โข สา เทวตา ปถวิยํ ปติฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ สมิทฺธึ เอตทโวจ – ‘‘ทหโร ตฺวํ ภิกฺขุ, ปพฺพชิโต สุสุ กาฬเกโส, ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต, ปฐเมน วยสา, อนิกฺกีฬิตาวี กาเมสุ. ภุญฺช, ภิกฺขุ, มานุสเก กาเม; มา สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวี’’ติ.

그러자 그 천신은 땅에 내려와 서서 사밋디 존자에게 이렇게 말하였다. “수행자여, 그대는 아직 젊고, 출가한 지 얼마 되지 않았으며, 머리카락은 검고, 인생의 황금기인 청년기에 있으며, 감각적 욕망을 누려보지 않았습니다. 수행자여, 인간의 욕망을 즐기십시오. 눈앞의 것을 버리고 나중의 것을 뒤쫓지 마십시오.”

‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวามิ. กาลิกญฺจ ขฺวาหํ, อาวุโส, หิตฺวา สนฺทิฏฺฐิกํ อนุธาวามิ. กาลิกา หิ, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา; อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“도반이여, 나는 눈앞의 것을 버리고 나중의 것을 뒤쫓는 것이 아닙니다. 나는 나중의 것을 버리고 눈앞의 것을 뒤쫓고 있습니다. 도반이여, 세존께서는 감각적 욕망이 괴로움이 많고 고뇌가 많으며 그 재난이 더 크다고 말씀하셨습니다. 이 법은 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 깨달아야 하는 것입니다.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขุ, กาลิกา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย? กถํ สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

“수행자여, 어떻게 감각적 욕망이 괴로움이 많고 고뇌가 많으며 재난이 더 크다고 세존께서 말씀하셨습니까? 어떻게 이 법이 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 깨달아야 하는 것입니까?”

‘‘อหํ โข, อาวุโส, นโว อจิรปพฺพชิโต อธุนาคโต อิมํ ธมฺมวินยํ. น ตาหํ สกฺโกมิ วิตฺถาเรน อาจิกฺขิตุํ. อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ราชคเห วิหรติ ตโปทาราเม. ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาสี’’ติ.

“도반이여, 나는 출가한 지 얼마 되지 않아 이 법과 율에 들어온 지 얼마 되지 않았습니다. 그래서 자세히 설명할 수 없습니다. 저기 아라한이시며 정등각자이신 세존께서 라자가하의 타포다 원림에 머물고 계십니다. 그 세존께 가서 이 뜻을 여쭈어 보십시오. 세존께서 설명해 주시는 대로 그것을 명심하십시오.”

‘‘น โข, ภิกฺขุ, สุกโร โส ภควา อมฺเหหิ อุปสงฺกมิตุํ, อญฺญาหิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ ปริวุโต. สเจ โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาสิ, มยมฺปิ อาคจฺเฉยฺยาม ธมฺมสฺสวนายา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สมิทฺธิ ตสฺสา เทวตาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สมิทฺธิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

“수행자여, 세존께서는 다른 위력 있는 천신들에게 둘러싸여 계셔서 우리가 다가가기 쉽지 않습니다. 만약 수행자께서 세존께 다가가 이 뜻을 여쭈어 보신다면, 저희도 법을 듣기 위해 함께 가겠습니다.” 사밋디 존자는 “그렇게 합시다, 도반이여”라고 그 천신에게 대답하고 세존께 가서 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 사밋디 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다.

‘‘อิธาหํ[Pg.10], ภนฺเต, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ตโปทา เตนุปสงฺกมึ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. ตโปเท คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสึ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ ตโปทํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาสํ ฐิตา อิมาย คาถาย อชฺฌภาสิ –

“세존이시여, 저는 여기서 새벽에 일어나 타포다 강으로 몸을 씻으러 갔습니다. 타포다 강에서 몸을 씻고 물에서 나와 가사 한 벌만 걸친 채 몸을 말리며 서 있었습니다. 그때 세존이시여, 밤이 깊었을 때 매우 아름다운 광채를 지닌 어떤 천신이 타포다 강 전체를 밝히며 제게 다가와 공중에 서서 게송으로 말하였습니다.

‘‘อภุตฺวา ภิกฺขสิ ภิกฺขุ, น หิ ภุตฺวาน ภิกฺขสิ;

ภุตฺวาน ภิกฺขุ ภิกฺขสฺสุ, มา ตํ กาโล อุปจฺจคา’’ติ.

‘수행자여, 그대는 즐기지 않고 탁발하는구나. 즐기지 않고 탁발하지 마라. 수행자여, 즐기고 나서 탁발하라. 때가 그대를 지나가게 하지 마라.’

‘‘เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, ตํ เทวตํ คาถาย ปจฺจภาสึ –

세존이시여, 이렇게 말했을 때 저는 그 천신에게 게송으로 대답하였습니다.

‘‘กาลํ โวหํ น ชานามิ, ฉนฺโน กาโล น ทิสฺสติ;

ตสฺมา อภุตฺวา ภิกฺขามิ, มา มํ กาโล อุปจฺจคา’’ติ.

‘나는 (죽음의) 때를 알지 못하며, 그 때는 가려져 보이지 않습니다. 그러므로 즐기지 않고 탁발합니다. (수행의) 때가 나를 지나가게 하지 마십시오.’

‘‘อถ โข, ภนฺเต, สา เทวตา ปถวิยํ ปติฏฺฐหิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ทหโร ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปพฺพชิโต สุสุ กาฬเกโส, ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต, ปฐเมน วยสา, อนิกฺกีฬิตาวี กาเมสุ. ภุญฺช, ภิกฺขุ, มานุสเก กาเม; มา สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวี’’’ติ.

세존이시여, 그러자 그 천신은 땅에 내려와 서서 제게 이렇게 말하였습니다. ‘수행자여, 그대는 아직 젊고, 출가한 지 얼마 되지 않았으며, 머리카락은 검고, 인생의 황금기인 청년기에 있으며, 감각적 욕망을 누려보지 않았습니다. 수행자여, 인간의 욕망을 즐기십시오. 눈앞의 것을 버리고 나중의 것을 뒤쫓지 마십시오.’

‘‘เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, ตํ เทวตํ เอตทโวจํ – ‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวามิ; กาลิกญฺจ ขฺวาหํ, อาวุโส, หิตฺวา สนฺทิฏฺฐิกํ อนุธาวามิ. กาลิกา หิ, อาวุโส, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา; อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’’ติ.

세존이시여, 이렇게 말했을 때 저는 그 천신에게 이렇게 말하였습니다. ‘도반이여, 나는 눈앞의 것을 버리고 나중의 것을 뒤쫓는 것이 아닙니다. 나는 나중의 것을 버리고 눈앞의 것을 뒤쫓고 있습니다. 도반이여, 세존께서는 감각적 욕망이 괴로움이 많고 고뇌가 많으며 그 재난이 더 크다고 말씀하셨습니다. 이 법은 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 깨달아야 하는 것입니다.’

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘กถญฺจ, ภิกฺขุ, กาลิกา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา; อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย? กถํ สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ? เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, ตํ เทวตํ เอตทโวจํ – ‘อหํ โข, อาวุโส, นโว อจิรปพฺพชิโต อธุนาคโต อิมํ ธมฺมวินยํ, น ตาหํ สกฺโกมิ วิตฺถาเรน อาจิกฺขิตุํ. อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ราชคเห วิหรติ ตโปทาราเม. ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาสี’’’ติ.

세존이시여, 이렇게 말했을 때 그 천신은 제게 ‘수행자여, 어떻게 감각적 욕망이 괴로움이 많고 고뇌가 많으며 재난이 더 크다고 세존께서 말씀하셨습니까? 어떻게 이 법이 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 만하고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 깨달아야 하는 것입니까?’라고 물었습니다. 그래서 저는 그 천신에게 ‘도반이여, 나는 출가한 지 얼마 되지 않아 이 법과 율에 들어온 지 얼마 되지 않았으므로 자세히 설명할 수 없습니다. 저기 아라한이시며 정등각자이신 세존께서 라자가하의 타포다 원림에 머물고 계시니 세존께 가서 여쭈어 보십시오. 세존께서 설명해 주시는 대로 그것을 명심하십시오’라고 말하였습니다.”

‘‘เอวํ [Pg.11] วุตฺเต, ภนฺเต, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘น โข, ภิกฺขุ, สุกโร โส ภควา อมฺเหหิ อุปสงฺกมิตุํ, อญฺญาหิ มเหสกฺขาหิ เทวตาหิ ปริวุโต. สเจ โข, ตฺวํ ภิกฺขุ, ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาสิ, มยมฺปิ อาคจฺเฉยฺยาม ธมฺมสฺสวนายา’ติ. สเจ, ภนฺเต, ตสฺสา เทวตาย สจฺจํ วจนํ, อิเธว สา เทวตา อวิทูเร’’ติ.

“세존이시여, 이렇게 말하자 그 천신은 제게 이렇게 말했습니다. ‘비구여, 그 세존께서는 다른 위력 있는 천신들에게 둘러싸여 계셔서 우리가 다가가기가 쉽지 않습니다. 비구여, 만일 당신이 그 세존께 다가가서 이 문제에 대해 여쭈어본다면, 우리도 법을 듣기 위해 가겠습니다.’ 세존이시여, 만일 그 천신의 말이 사실이라면, 그 천신은 멀지 않은 바로 이곳에 있을 것입니다.”

เอวํ วุตฺเต, สา เทวตา อายสฺมนฺตํ สมิทฺธึ เอตทโวจ – ‘‘ปุจฺฉ, ภิกฺขุ, ปุจฺฉ, ภิกฺขุ, ยมหํ อนุปฺปตฺตา’’ติ.

이렇게 말하자 그 천신은 사미디 존자에게 이렇게 말했습니다. “비구여, 물으십시오. 비구여, 물으십시오. 제가 드디어 도착했습니다.”

อถ โข ภควา ตํ เทวตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그러자 세존께서는 그 천신에게 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘อกฺเขยฺยสญฺญิโน สตฺตา, อกฺเขยฺยสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

อกฺเขยฺยํ อปริญฺญาย, โยคมายนฺติ มจฺจุโน.

“언설(오온)에 대해 관념을 가진 중생들은 언설에 머무르고, 언설을 철저히 알지 못하기에 죽음의 속박으로 나아간다.”

‘‘อกฺเขยฺยญฺจ ปริญฺญาย, อกฺขาตารํ น มญฺญติ;

ตญฺหิ ตสฺส น โหตีติ, เยน นํ วชฺชา น ตสฺส อตฺถิ;

สเจ วิชานาสิ วเทหิ ยกฺขา’’ติ.

“언설을 철저히 알면 설하는 자라는 관념을 갖지 않으니, 그에게는 누군가 그를 (번뇌 등으로) 부를 만한 근거가 없기 때문이다. 실로 그 근거는 그에게 존재하지 않으니, 천신이여, 만일 알겠다면 말해 보라.”

‘‘น ขฺวาหํ, ภนฺเต, อิมสฺส ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ภาสตุ ยถาหํ อิมสฺส ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ ชาเนยฺย’’นฺติ.

“세존이시여, 저는 세존께서 간략하게 말씀하신 이 뜻을 자세히 알지 못합니다. 세존이시여, 세존께서 간략하게 말씀하신 이 뜻을 제가 자세히 이해할 수 있도록 제게 말씀해 주시면 좋겠습니다.”

‘‘สโม วิเสสี อุท วา นิหีโน,โย มญฺญตี โส วิวเทถ เตน;

ตีสุ วิธาสุ อวิกมฺปมาโน,สโม วิเสสีติ น ตสฺส โหติ;

สเจ วิชานาสิ วเทหิ ยกฺขา’’ติ.

“‘나는 대등하다, 뛰어나다, 혹은 열등하다’라고 생각하는 자는 그 자만으로 인해 논쟁할 것이다. 세 가지 차별(만)에 흔들리지 않는 자에게는 ‘대등하다’거나 ‘뛰어나다’(혹은 열등하다)는 생각이 존재하지 않는다. 천신이여, 만일 알겠다면 말해 보라.”

‘‘อิมสฺสาปิ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส น วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ภาสตุ ยถาหํ อิมสฺส ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ ชาเนยฺย’’นฺติ.

“세존이시여, 저는 역시 세존께서 간략하게 말씀하신 이 뜻을 자세히 알지 못합니다. 세존이시여, 세존께서 간략하게 말씀하신 이 뜻을 제가 자세히 이해할 수 있도록 제게 말씀해 주시면 좋겠습니다.”

‘‘ปหาสิ สงฺขํ น วิมานมชฺฌคา, อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ อิธ นามรูเป;

ตํ ฉินฺนคนฺถํ อนิฆํ นิราสํ, ปริเยสมานา นาชฺฌคมุํ;

เทวา มนุสฺสา อิธ วา หุรํ วา, สคฺเคสุ วา สพฺพนิเวสเนสุ;

สเจ วิชานาสิ วเทหิ ยกฺขา’’ติ.

“명칭(관념)을 버리고 자만에 빠지지 않았으며, 이곳 명색에 대한 갈애를 끊어버렸노라. 매듭을 끊고 고통이 없으며 갈망이 없는 그를, 신들과 인간들이 여기에서나 저기에서나 천상에서나 모든 거처에서 찾아보아도 발견하지 못한다. 천신이여, 만일 알겠다면 말해 보라.”

‘‘อิมสฺส [Pg.12] ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ –

“세존이시여, 저는 세존께서 간략하게 말씀하신 이 뜻을 자세히 이와 같이 이해합니다.”

‘‘ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา,กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก;

กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน,ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสํหิต’’นฺติ.

“온 세상 그 어디에서도 말과 마음으로든, 혹은 몸으로든 조금의 악도 저지르지 말아야 한다. 감각적 욕망을 버리고 마음 챙기고 알아차리며, 이익 없는 고통을 닦지 말아야 한다.”

นนฺทนวคฺโค ทุติโย.

두 번째 난다나 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약 게송:

นนฺทนา นนฺทติ เจว, นตฺถิปุตฺตสเมน จ;

ขตฺติโย สณมาโน จ, นิทฺทาตนฺที จ ทุกฺกรํ;

หิรี กุฏิกา นวโม, ทสโม วุตฺโต สมิทฺธินาติ.

난다나 경, 난다티 경, 나티뿟따사마 경, 캇띠야 경, 사나마나 경, 닛다딴디 경, 둑까라 경, 히리 경, 아홉 번째는 꾸티까 경, 열 번째는 사미디 경이라고 설해졌다.

๓. สตฺติวคฺโค

3. 3. 삿띠 품(창 품)

๑. สตฺติสุตฺตํ

1. 1. 삿띠 경(창 경)

๒๑. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

21. 사왓티에서의 인연이다. 한 곁에 선 그 천신은 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

“창에 찔린 사람처럼, 머리에 불이 붙은 사람처럼, 비구는 감각적 욕망을 버리기 위해 마음 챙기며 수행하며 지내야 한다.”

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

“창에 찔린 사람처럼, 머리에 불이 붙은 사람처럼, 비구는 유신견을 버리기 위해 마음 챙기며 수행하며 지내야 한다.”

๒. ผุสติสุตฺตํ

2. 2. 푸사티 경(접촉 경)

๒๒.

22.

‘‘นาผุสนฺตํ ผุสติ จ, ผุสนฺตญฺจ ตโต ผุเส;

ตสฺมา ผุสนฺตํ ผุสติ, อปฺปทุฏฺฐปโทสิน’’นฺติ.

“업이 닿지 않는 자에게는 과보가 닿지 않고, 업을 짓는 자에게는 그로 인해 과보가 닿는다. 그러므로 악의가 없는 사람을 해쳐 업을 짓는 자에게는 과보가 닿는 법이다.”

‘‘โย [Pg.13] อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ,สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ,สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’’ติ.

“악의가 없고 청정하며 번뇌 없는 사람을 해치는 자가 있다면, 마치 바람을 거슬러 던져진 고운 먼지가 다시 던진 자에게 돌아오듯, 그 어리석은 자에게 악업이 되돌아간다.”

๓. ชฏาสุตฺตํ

3. 3. 자따 경(엉킨 타래 경)

๒๓.

23.

‘‘อนฺโต ชฏา พหิ ชฏา, ชฏาย ชฏิตา ปชา;

ตํ ตํ โคตม ปุจฺฉามิ, โก อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ.

“안으로도 엉키고 밖으로도 엉켜, 중생들은 이 엉킨 타래에 묶여 있습니다. 고타마시여, 당신께 여쭙나니, 누가 이 엉킨 타래를 풀 수 있습니까?”

‘‘สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏํ.

“지혜로운 이가 계율에 굳게 서서 삼매와 지혜를 닦으며, 근면하고 슬기로운 비구가 되어 이 엉킨 타래를 푼다.”

‘‘เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสํ วิชฏิตา ชฏา.

“탐욕과 성냄과 무명이 사라진 이들, 번뇌를 다하고 아라한이 된 이들, 그들에게 이 엉킨 타래는 이미 풀렸노라.”

‘‘ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ปฏิฆํ รูปสญฺญา จ, เอตฺเถสา ฉิชฺชเต ชฏา’’ติ.

“명칭과 형태가 남김없이 소멸하고, 저항의 관념과 형태의 관념이 사라지는 그곳에서 이 엉킨 타래는 끊어진다.”

๔. มโนนิวารณสุตฺตํ

4. 4. 마노니와라나 경(마음 억제 경)

๒๔. ‘‘ยโต ยโต มโน นิวารเย,

24. “어디에서든 마음을 억제하면,”

น ทุกฺขเมติ นํ ตโต ตโต;

ส สพฺพโต มโน นิวารเย,ส สพฺพโต ทุกฺขา ปมุจฺจติ’’.

“그로부터 괴로움이 그에게 오지 않는다. 모든 것에서 마음을 억제하면 그는 모든 괴로움에서 벗어난다.”

‘‘น สพฺพโต มโน นิวารเย,น มโน สํยตตฺตมาคตํ;

ยโต ยโต จ ปาปกํ,ตโต ตโต มโน นิวารเย’’ติ.

"모든 것으로부터 마음을 막지 말아야 하며, 잘 제어된 마음을 막지 말아야 한다. 악한 것이 생겨나는 바로 그 대상으로부터 마음을 막아야 한다."

๕. อรหนฺตสุตฺตํ

5. 아라한 경

๒๕.

25.

‘‘โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ กตาวี,ขีณาสโว อนฺติมเทหธารี;

อหํ วทามีติปิ โส วเทยฺย,มมํ วทนฺตีติปิ โส วเทยฺยา’’ติ.

"번뇌가 다하고 할 일을 마쳤으며, 마지막 몸을 지닌 아라한인 비구가 '내가 말한다'라고 말하거나 '그들이 나에게 말한다'라고 말해도 됩니까?"

‘‘โย [Pg.14] โหติ ภิกฺขุ อรหํ กตาวี,ขีณาสโว อนฺติมเทหธารี;

อหํ วทามีติปิ โส วเทยฺย,มมํ วทนฺตีติปิ โส วเทยฺย;

โลเก สมญฺญํ กุสโล วิทิตฺวา,โวหารมตฺเตน โส โวหเรยฺยา’’ติ.

"번뇌가 다하고 할 일을 마쳤으며, 마지막 몸을 지닌 아라한인 비구는 '내가 말한다'라고도 말할 수 있고, '그들이 나에게 말한다'라고도 말할 수 있다. 세상의 명칭에 능숙한 그는 그것을 단지 명칭일 뿐임을 알고 관용적인 표현으로 그렇게 말할 뿐이다."

‘‘โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ กตาวี,ขีณาสโว อนฺติมเทหธารี;

มานํ นุ โข โส อุปคมฺม ภิกฺขุ,อหํ วทามีติปิ โส วเทยฺย;

มมํ วทนฺตีติปิ โส วเทยฺยา’’ติ.

"번뇌가 다하고 할 일을 마쳤으며, 마지막 몸을 지닌 아라한인 비구가 혹시 자만(māna)에 빠져서 '내가 말한다'라고 하거나 '그들이 나에게 말한다'라고 말하는 것입니까?"

‘‘ปหีนมานสฺส น สนฺติ คนฺถา,วิธูปิตา มานคนฺถสฺส สพฺเพ;

ส วีติวตฺโต มญฺญตํ สุเมโธ,อหํ วทามีติปิ โส วเทยฺย.

"자만을 버린 이에게는 속박이 없으며, 자만의 모든 속박은 소멸되었다. 지혜로운 그는 망상을 초월하였으니, '내가 말한다'라고 말할 수 있다.

‘‘มมํ วทนฺตีติปิ โส วเทยฺย;

โลเก สมญฺญํ กุสโล วิทิตฺวา;

โวหารมตฺเตน โส โวหเรยฺยา’’ติ.

'그들이 나에게 말한다'라고도 말할 수 있다. 세상의 명칭에 능숙한 그는 그것을 단지 명칭일 뿐임을 알고 관용적인 표현으로 그렇게 말할 뿐이다."

๖. ปชฺโชตสุตฺตํ

6. 광명 경

๒๖.

26.

‘‘กติ โลกสฺมึ ปชฺโชตา, เยหิ โลโก ปกาสติ ;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

"세상에는 세상을 비추는 광명이 몇 가지나 있습니까? 저희가 세존께 여쭈러 왔으니, 그것을 어떻게 알 수 있겠습니까?"

‘‘จตฺตาโร โลเก ปชฺโชตา, ปญฺจเมตฺถ น วิชฺชติ;

ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา.

"세상에는 네 가지 광명이 있고 다섯 번째는 없다. 낮에는 태양이 빛나고 밤에는 달이 빛난다.

‘‘อถ อคฺคิ ทิวารตฺตึ, ตตฺถ ตตฺถ ปกาสติ;

สมฺพุทฺโธ ตปตํ เสฏฺโฐ, เอสา อาภา อนุตฺตรา’’ติ.

그리고 불은 낮과 밤에 여기저기에서 빛난다. 하지만 빛나는 것들 중에는 정등각자가 으뜸이니, 이 광명이 위없는 광명이다."

๗. สรสุตฺตํ

7. 흐름 경

๒๗.

27.

‘‘กุโต [Pg.15] สรา นิวตฺตนฺติ, กตฺถ วฏฺฏํ น วตฺตติ;

กตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

"어디에서 (윤회의) 흐름이 멈추고, 어디에서 윤회의 수레바퀴가 돌지 않습니까? 어디에서 명색(名色)이 남김없이 소멸합니까?"

‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

อโต สรา นิวตฺตนฺติ, เอตฺถ วฏฺฏํ น วตฺตติ;

เอตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

"지·수·화·풍의 사대(四大)가 발붙일 곳 없는 곳, 거기에서 (윤회의) 흐름이 멈추고, 거기에서 윤회의 수레바퀴가 돌지 않으며, 거기에서 명색이 남김없이 소멸한다."

๘. มหทฺธนสุตฺตํ

8. 큰 재물 경

๒๘.

28.

‘‘มหทฺธนา มหาโภคา, รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา;

อญฺญมญฺญาภิคิชฺฌนฺติ, กาเมสุ อนลงฺกตา.

"큰 재물과 많은 향유물을 가지고 나라를 다스리는 왕들조차 감각적 욕망에 만족하지 못해 서로의 것을 탐내고 있습니다.

‘‘เตสุ อุสฺสุกฺกชาเตสุ, ภวโสตานุสาริสุ;

เกธ ตณฺหํ ปชหึสุ, เก โลกสฺมึ อนุสฺสุกา’’ติ.

불안해하며 존재의 흐름을 따라가는 자들 중에서, 누가 갈애를 버렸으며 누가 이 세상에서 근심이 없습니까?"

‘‘หิตฺวา อคารํ ปพฺพชิตา, หิตฺวา ปุตฺตํ ปสุํ วิยํ;

หิตฺวา ราคญฺจ โทสญฺจ, อวิชฺชญฺจ วิราชิย;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เต โลกสฺมึ อนุสฺสุกา’’ติ.

"집을 떠나 출가하고, 사랑하는 자식과 가축을 버리고, 탐욕과 성냄을 버리고 무명을 사라지게 한 이들, 번뇌가 다한 아라한들이야말로 이 세상에서 근심이 없는 자들이다."

๙. จตุจกฺกสุตฺตํ

9. 네 바퀴 경

๒๙.

29.

‘‘จตุจกฺกํ นวทฺวารํ, ปุณฺณํ โลเภน สํยุตํ;

ปงฺกชาตํ มหาวีร, กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

"네 개의 바퀴와 아홉 개의 구멍이 있고, 탐욕으로 가득 차 결박되어 있으며, 진흙(모태)에서 생겨난 이 몸이 어떻게 벗어날 수 있겠습니까, 위대한 영웅이시여?"

‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, อิจฺฉา โลภญฺจ ปาปกํ;

สมูลํ ตณฺหมพฺพุยฺห, เอวํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

"가죽 끈과 밧줄을 끊고 욕망과 사악한 탐욕을 버리며, 뿌리째 갈애를 뽑아버릴 때, 그렇게 벗어남이 있을 것이다."

๑๐. เอณิชงฺฆสุตฺตํ

10. 에니 사슴 다리 경

๓๐.

30.

‘‘เอณิชงฺฆํ กิสํ วีรํ, อปฺปาหารํ อโลลุปํ;

สีหํ เวกจรํ นาคํ, กาเมสุ อนเปกฺขินํ;

อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉาม, กถํ ทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

"에니 사슴 같은 다리를 가졌으며, 군살이 없고 용맹하며, 적게 드시고 탐욕이 없으시며, 사자나 코끼리처럼 홀로 수행하시며 감각적 욕망에 집착이 없으신 세존께 다가가 여쭙니다. 어떻게 해야 괴로움에서 벗어날 수 있습니까?"

‘‘ปญฺจ [Pg.16] กามคุณา โลเก, มโนฉฏฺฐา ปเวทิตา;

เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา, เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

"세상에는 마음을 여섯 번째로 하는 다섯 가지 감각적 욕망의 대상이 있다고 설해졌다. 여기서 욕탐을 사라지게 함으로써 괴로움에서 벗어난다."

สตฺติวคฺโค ตติโย.

세 번째 품인 칼의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

สตฺติยา ผุสติ เจว, ชฏา มโนนิวารณา;

อรหนฺเตน ปชฺโชโต, สรา มหทฺธเนน จ;

จตุจกฺเกน นวมํ, เอณิชงฺเฆน เต ทสาติ.

칼 경, 접촉 경, 엉킴 경, 마음의 억제 경, 아라한 경, 광명 경, 흐름 경, 큰 재물 경, 아홉 번째인 네 바퀴 경, 에니 사슴 다리 경, 이렇게 열 가지이다.

๔. สตุลฺลปกายิกวคฺโค

4. 사툴라파카이카 천신들의 품

๑. สพฺภิสุตฺตํ

1. 참된 사람 경

๓๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

31. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲에 있는 아나타핀디카 원림에 머무셨다. 그때 밤이 깊어갈 무렵, 뛰어난 자태를 지닌 사툴라파카이카 천신들이 제타 숲 전체를 두루 비추며 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 한 천신이 세존 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย’’ติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 더 훌륭해지고 비열해지지 않는다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, ปญฺญา ลพฺภติ นาญฺญโต’’ติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 지혜를 얻으며, 다른 이(어리석은 자)에게서는 얻지 못한다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, โสกมชฺเฌ น โสจตี’’ติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 근심하는 이들 가운데서도 근심하지 않는다.”라고 (읊었다).

อถ [Pg.17] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, ญาติมชฺเฌ วิโรจตี’’ติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 친지들 가운데서 빛이 난다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 중생들은 선처(좋은 곳)에 난다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สตฺตา ติฏฺฐนฺติ สาตต’’นฺติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 중생들은 항상 안락하게 머문다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กสฺส นุ โข, ภควา, สุภาสิต’’นฺติ? สพฺพาสํ โว สุภาสิตํ ปริยาเยน, อปิ จ มมปิ สุณาถ –

그러자 또 다른 천신이 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 누구의 말이 가장 잘 설해진 것입니까?” “그대들 모두의 말이 각자의 근거에 따라 잘 설해졌다. 하지만 이제 나의 말도 들어보아라.”

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“오직 선한 이들과만 함께하고, 선한 이들과 친교를 맺어야 한다. 선한 이들의 바른 법을 알면 모든 괴로움에서 벗어난다.”라고 (말씀하셨다).

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา ตา เทวตาโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสูติ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 천신들은 기뻐하며 세존께 경배드리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤 그 자리에서 사라졌다.

๒. มจฺฉริสุตฺตํ

2. 2. 인색함의 경 (맛차리 숫타)

๓๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

32. 32. 한때 세존께서는 사밧티의 아나타삔디카 원림인 제타 숲에 머무셨다. 그때 뛰어난 용색을 지닌 수많은 사뚤라빠까이까 천신들이 깊은 밤에 제타 숲 전체를 환하게 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 경배드리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 한 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘มจฺเฉรา จ ปมาทา จ, เอวํ ทานํ น ทียติ ;

ปุญฺญํ อากงฺขมาเนน, เทยฺยํ โหติ วิชานตา’’ติ.

“인색함 때문에, 그리고 방일함 때문에 이와 같이 보시를 하지 않습니다. 공덕을 바라고 (공덕의 과보를) 아는 지혜로운 이는 보시를 해야 합니다.”라고 (읊었다).

อถ [Pg.18] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘ยสฺเสว ภีโต น ททาติ มจฺฉรี, ตเทวาททโต ภยํ;

ชิฆจฺฉา จ ปิปาสา จ, ยสฺส ภายติ มจฺฉรี;

ตเมว พาลํ ผุสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

“인색한 자가 두려워하며 보시하지 않는 바로 그것이 보시하지 않는 자에게 두려움이 됩니다. 인색한 자가 두려워하는 굶주림과 목마름이 이 세상과 저 세상에서 바로 그 어리석은 자를 엄습합니다.

‘‘ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

그러므로 인색함을 물리치고 그 때를 극복하여 보시를 해야 합니다. 공덕은 저 세상에서 중생들의 의지처가 됩니다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘เต มเตสุ น มียนฺติ, ปนฺถานํว สหพฺพชํ;

อปฺปสฺมึ เย ปเวจฺฉนฺติ, เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

“함께 길을 가는 자들이 적은 양식이라도 나누어 주듯이, 적은 것에서도 나누어 주는 이들은 죽은 자들 가운데서도 죽지 않은 자들이니, 이것은 영원한 법입니다.

‘‘อปฺปสฺเมเก ปเวจฺฉนฺติ, พหุเนเก น ทิจฺฉเร;

อปฺปสฺมา ทกฺขิณา ทินฺนา, สหสฺเสน สมํ มิตา’’ติ.

어떤 이들은 적은 것에서도 보시하고, 어떤 이들은 많이 가지고도 주려 하지 않습니다. 적은 것에서 내놓은 보시는 천금을 내놓은 보시와 맞먹습니다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘ทุทฺททํ ททมานานํ, ทุกฺกรํ กมฺม กุพฺพตํ;

อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ, สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.

“주기 어려운 것을 보시하고 행하기 어려운 선행을 하는 이들을 선하지 못한 자들은 따라 하지 못합니다. 선한 이들의 법은 따라 하기 어렵기 때문입니다.

‘‘ตสฺมา สตญฺจ อสตํ, นานา โหติ อิโต คติ;

อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ, สนฺโต สคฺคปรายนา’’ติ.

그러므로 선한 이들과 선하지 못한 이들의 이 세상 너머 갈 곳은 서로 다릅니다. 선하지 못한 자들은 지옥으로 가고, 선한 이들은 천상을 향합니다.”라고 (읊었다).

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก เอตทโวจ – ‘‘กสฺส นุ โข, ภควา, สุภาสิต’’นฺติ?

그러자 또 다른 천신이 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 누구의 말이 가장 잘 설해진 것입니까?”

‘‘สพฺพาสํ โว สุภาสิตํ ปริยาเยน; อปิ จ มมปิ สุณาถ –

“그대들 모두의 말이 각자의 근거에 따라 잘 설해졌다. 하지만 이제 나의 말도 들어보아라.”

‘‘ธมฺมํ จเร โยปิ สมุญฺชกํ จเร,ทารญฺจ โปสํ ททมปฺปกสฺมึ;

สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ,กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต’’ติ.

“이삭을 주워 연명할지라도 법답게 살며, 처자를 부양하면서도 적은 것에서 나누어 주는 이가 있다면, 수천의 제물을 바치는 수십만 명의 보시도 그의 보시의 백 분의 일에도 미치지 못한다.”라고 (말씀하셨다).

อถ [Pg.19] โข อปรา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 또 다른 천신이 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘เกเนส ยญฺโญ วิปุโล มหคฺคโต,สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ;

กถํ สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ,กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต’’ติ.

풍성하고 위대한 이 제사가 어찌하여 올바른 방법으로 베푼 보시의 가치에 미치지 못합니까? 천 급의 보시를 행하는 십만 명의 사람들이 베푸는 거대한 보시들이 어찌하여 그러한 사람(청소하는 이 등)이 베푼 보시의 백분의 일조차 미치지 못합니까?

‘‘ททนฺติ เหเก วิสเม นิวิฏฺฐา,เฉตฺวา วธิตฺวา อถ โสจยิตฺวา;

สา ทกฺขิณา อสฺสุมุขา สทณฺฑา,สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ.

어떤 이들은 옳지 못한 세 가지 업에 머물면서, 때리고 죽이고 슬프게 하면서 보시를 베풂이라. 눈물을 흘리며 형벌과 함께 베풀어진 그 보시는 올바른 방법으로 베풀어진 보시의 가치에 미치지 못하느니라.

‘‘เอวํ สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ;

กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต’’ติ.

이와 같이 천 급의 보시를 행하는 십만 명의 사람들이 베푸는 보시들은 그러한 사람이 베푼 보시의 백분의 일조차 미치지 못하느니라.

๓. สาธุสุตฺตํ

3. 사두 경 (착하다 경)

๓๓. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

33. 사왓티에서의 인연입니다. 그때 사툴라빠까이라는 무리의 많은 천신들이 깊은 밤에 뛰어난 형색으로 제타와나 숲 전체를 밝히며 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰습니다. 한곁에 선 한 천신이 세존 앞에서 이 우다나(감흥어)를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

มจฺเฉรา จ ปมาทา จ, เอวํ ทานํ น ทียติ;

ปุญฺญํ อากงฺขมาเนน, เทยฺยํ โหติ วิชานตา’’ติ.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 인색함과 방일함 때문에 이와 같이 보시를 베풀지 못하나니, 공덕을 바라고 보시의 과보를 아는 지혜로운 자는 보시를 베풀어야 합니다.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

그때 다른 천신이 세존 앞에서 이 우다나를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

อปิ จ อปฺปกสฺมิมฺปิ สาหุ ทานํ’’.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 또한 적은 것이라도 베푸는 보시는 좋습니다.

‘‘อปฺปสฺเมเก ปเวจฺฉนฺติ, พหุเนเก น ทิจฺฉเร;

อปฺปสฺมา ทกฺขิณา ทินฺนา, สหสฺเสน สมํ มิตา’’ติ.

어떤 이들은 적은 것에서도 나누어 베풀고, 어떤 이들은 많은 것을 가졌어도 베풀려 하지 않습니다. 적은 것에서 나누어 베풀어진 보시는 천 가지 보시와 대등하다고 평가받습니다.

อถ [Pg.20] โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

그때 다른 천신이 세존 앞에서 이 우다나를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

อปฺปกสฺมิมฺปิ สาหุ ทานํ;

อปิ จ สทฺธายปิ สาหุ ทานํ’’.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 적은 것이라도 나누어 베푸는 보시는 좋습니다. 또한 믿음으로 베푸는 보시도 좋습니다.

‘‘ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ,อปฺปาปิ สนฺตา พหุเก ชินนฺติ;

อปฺปมฺปิ เจ สทฺทหาโน ททาติ,เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถา’’ติ.

보시와 전쟁은 대등하다고들 말합니다. (용기 있는) 소수가 (겁쟁이인) 다수를 이기기도 합니다. 만약 믿음을 가진 이가 적은 것이라도 베푼다면, 바로 그 때문에 그는 내생에 행복해집니다.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

그때 다른 천신이 세존 앞에서 이 우다나를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

อปฺปกสฺมิมฺปิ สาหุ ทานํ;

สทฺธายปิ สาหุ ทานํ;

อปิ จ ธมฺมลทฺธสฺสาปิ สาหุ ทานํ’’.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 적은 것이라도 나누어 베푸는 보시는 좋습니다. 믿음으로 베푸는 보시도 좋습니다. 또한 정당하게 얻은 것으로 베푸는 보시도 좋습니다.

‘‘โย ธมฺมลทฺธสฺส ททาติ ทานํ,อุฏฺฐานวีริยาธิคตสฺส ชนฺตุ;

อติกฺกมฺม โส เวตรณึ ยมสฺส,ทิพฺพานิ ฐานานิ อุเปติ มจฺโจ’’ติ.

일어나는 정진으로 얻고 법답게 얻은 것을 베푸는 자는, 염라대왕의 베따라니 강을 건너 천상의 세계에 도달합니다.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

그때 다른 천신이 세존 앞에서 이 우다나를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

อปฺปกสฺมิมฺปิ สาหุ ทานํ;

สทฺธายปิ สาหุ ทานํ;

ธมฺมลทฺธสฺสาปิ สาหุ ทานํ;

อปิ จ วิเจยฺย ทานมฺปิ สาหุ ทานํ’’.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 적은 것이라도 나누어 베푸는 보시는 좋습니다. 믿음으로 베푸는 보시도 좋습니다. 정당하게 얻은 것으로 베푸는 보시도 좋습니다. 또한 가려서 하는 보시(선택하여 하는 보시)도 좋습니다.

‘‘วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ,เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ,พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต’’ติ.

선택하여 하는 보시는 수다(세존)께서 찬탄하신 것이니, 이 세상에서 공양받을 만한 분들에게 드리는 보시는 좋은 밭에 뿌려진 씨앗처럼 큰 과보를 가져옵니다.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

그때 다른 천신이 세존 앞에서 이 우다나를 읊었습니다.

‘‘สาธุ โข, มาริส, ทานํ;

อปฺปกสฺมิมฺปิ สาหุ ทานํ;

สทฺธายปิ สาหุ ทานํ;

ธมฺมลทฺธสฺสาปิ สาหุ ทานํ;

วิเจยฺย ทานมฺปิ สาหุ ทานํ;

อปิ จ ปาเณสุปิ สาธุ สํยโม’’.

존자시여, 보시는 참으로 좋습니다. 적은 것이라도 나누어 베푸는 보시는 좋습니다. 믿음으로 베푸는 보시도 좋습니다. 정당하게 얻은 것으로 베푸는 보시도 좋습니다. 선택하여 하는 보시도 좋습니다. 또한 살아있는 생명들에 대해 자제하는 것(해치지 않는 것)도 좋습니다.

‘‘โย [Pg.21] ปาณภูตานิ อเหฐยํ จรํ,ปรูปวาทา น กโรนฺติ ปาปํ;

ภีรุํ ปสํสนฺติ น หิ ตตฺถ สูรํ,ภยา หิ สนฺโต น กโรนฺติ ปาป’’นฺติ.

살아있는 생명들을 해치지 않고 살아가며, 남의 비난이 두려워 악을 행하지 않는 자, (성자들은) 그러한 두려워할 줄 아는 이를 찬탄할 뿐 그곳에서 용감한(악에 대담한) 자를 찬탄하지 않습니다. 참으로 선한 이들은 비난의 두려움 때문에 악을 행하지 않습니다.

อถ โข อปรา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กสฺส นุ โข, ภควา, สุภาสิต’’นฺติ?

그때 다른 천신이 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. '세존이시여, 누구의 말이 가장 잘 설해진 것입니까?'

‘‘สพฺพาสํ โว สุภาสิตํ ปริยาเยน, อปิ จ มมปิ สุณาถ –

그대들 모두의 말이 방편에 따라 잘 설해졌도다. 그러나 나의 말도 들어보아라.

‘‘สทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ,ทานา จ โข ธมฺมปทํว เสยฺโย;

ปุพฺเพ จ หิ ปุพฺพตเร จ สนฺโต,นิพฺพานเมวชฺฌคมุํ สปญฺญา’’ติ.

믿음으로 베푸는 보시는 여러 방면으로 찬탄받지만, 보시보다는 법의 자취(열반)가 참으로 더 뛰어납니다. 예전에도 그리고 그보다 더 전에도 지혜로운 선한 이들은 열반에 도달했기 때문입니다.

๔. นสนฺติสุตฺตํ

4. 나 산티 경 (없지 않다 경)

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

34. 한때 세존께서는 사왓티의 아나타삔디카 원림인 제타와나 숲에 머물고 계셨습니다. 그때 사툴라빠까이라는 무리의 많은 천신들이 깊은 밤에 뛰어난 형색으로 제타와나 숲 전체를 밝히며 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰습니다. 한곁에 선 한 천신이 세존 앞에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘น สนฺติ กามา มนุเชสุ นิจฺจา,สนฺตีธ กมนียานิ เยสุ พทฺโธ;

เยสุ ปมตฺโต อปุนาคมนํ,อนาคนฺตา ปุริโส มจฺจุเธยฺยา’’ติ.

인간들 사이에 감각적 욕망은 영원하지 않으나, 이 세상에는 즐길 만한 것들이 있어 그곳에 묶여 있습니다. 그 욕망에 묶여 방일한 사람은 죽음의 영역(윤회)에서 다시 돌아오지 않는 곳(열반)으로 갈 수 없습니다.

‘‘ฉนฺทชํ อฆํ ฉนฺทชํ ทุกฺขํ;

ฉนฺทวินยา อฆวินโย;

อฆวินยา ทุกฺขวินโย’’ติ.

재액(오온의 고통)은 욕탐에서 생기고, 괴로움도 욕탐에서 생깁니다. 욕탐을 제어함으로써 재액이 제어되고, 재액을 제어함으로써 괴로움이 제어됩니다.

‘‘น เต กามา ยานิ จิตฺรานิ โลเก,สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม;

ติฏฺฐนฺติ จิตฺรานิ ตเถว โลเก,อเถตฺถ ธีรา วินยนฺติ ฉนฺทํ.

세상의 화려한 것들이 욕망이 아니니, 사람의 욕망은 사유의 탐욕입니다. 화려한 것들은 세상에 그대로 머물러 있을 뿐이며, 현자들은 그것들에 대한 욕탐을 다스립니다.

‘‘โกธํ [Pg.22] ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ,สํโยชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย;

ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ,อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา.

분노를 버리고 자만심을 떨쳐내며, 모든 결박을 뛰어넘어야 합니다. 명색(정신과 물질)에 집착하지 않고 아무런 걱정(번뇌)이 없는 자에게는 괴로움이 뒤따르지 않습니다.

‘‘ปหาสิ สงฺขํ น วิมานมชฺฌคา,อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ อิธ นามรูเป;

ตํ ฉินฺนคนฺถํ อนิฆํ นิราสํ,ปริเยสมานา นาชฺฌคมุํ;

เทวา มนุสฺสา อิธ วา หุรํ วา,สคฺเคสุ วา สพฺพนิเวสเนสู’’ติ.

(그 아라한은) 명칭(애·타·치의 관념)을 버렸고 아홉 가지 자만에도 빠지지 않았으며, 이 명색에 대한 갈애를 끊어버렸네. 속박을 끊고 고통이 없으며 갈망이 없는 그를, 신들과 인간들이 여기에서나 저기에서나 혹은 천상이나 그 어디에서 찾아보아도 찾을 수 없도다.

‘‘ตํ เจ หิ นาทฺทกฺขุํ ตถาวิมุตฺตํ (อิจฺจายสฺมา โมฆราชา),เทวา มนุสฺสา อิธ วา หุรํ วา;

นรุตฺตมํ อตฺถจรํ นรานํ,เย ตํ นมสฺสนฺติ ปสํสิยา เต’’ติ.

(모가라자 존자가 여쭈었다.) “만약 신들과 인간들이 이 세상에서나 저 세상에서나 그렇게 해탈한 분을 볼 수 없다면, 사람 중의 으뜸이며 사람들의 이익을 위해 행하시는 그분을 예배하는 이들은 찬탄받을 만한 자들입니까?”

‘‘ปสํสิยา เตปิ ภวนฺติ ภิกฺขู (โมฆราชาติ ภควา),เย ตํ นมสฺสนฺติ ตถาวิมุตฺตํ;

อญฺญาย ธมฺมํ วิจิกิจฺฉํ ปหาย,สงฺคาติคา เตปิ ภวนฺติ ภิกฺขู’’ติ.

(부처님께서 말씀하셨다.) “모가라자여, 그렇게 해탈한 분을 예배하는 이들 또한 찬탄받을 만하느니라. 비구여, 그들 또한 법(사성제)을 알고 의심을 버렸으니, 집착을 넘어선 자들이 되느니라.”

๕. อุชฺฌานสญฺญิสุตฺตํ

5. 5. 웃자나산니 경(비난하는 자의 경)

๓๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา อุชฺฌานสญฺญิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาสํ อฏฺฐํสุ. เวหาสํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

35. 한때 부처님께서는 사와띠 시의 아나타삔디카 승원인 제타 숲에 머무셨다. 그때 비난하기를 좋아하는 많은 신들이 깊은 밤에 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 부처님께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 공중에 멈춰 섰다. 공중에 선 한 신이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อญฺญถา สนฺตมตฺตานํ, อญฺญถา โย ปเวทเย;

นิกจฺจ กิตวสฺเสว, ภุตฺตํ เถยฺเยน ตสฺส ตํ.

“자신은 (부정하여) 실제와 다른데도 (청정한 것처럼) 자신을 다르게 드러내는 자는, 속임수를 쓰는 새 사냥꾼과 같으니, 그가 (공양물을) 수용하는 것은 도둑질하여 먹는 것과 같도다.”

‘‘ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“실행하는 것만을 말해야 하고, 실행하지 않는 것은 말하지 말아야 한다. 실행하지 않으면서 말만 하는 자를 현자들은 알아본다.”

‘‘น ยิทํ ภาสิตมตฺเตน, เอกนฺตสวเนน วา;

อนุกฺกมิตเว สกฺกา, ยายํ ปฏิปทา ทฬฺหา;

ยาย ธีรา ปมุจฺจนฺติ, ฌายิโน มารพนฺธนา.

“현자들이 명상하며 마라의 결박에서 벗어나게 되는 이 견고한 수행은, 단지 말하는 것만으로는 혹은 듣기만 해서는 차례대로 도달할 수 없다.”

‘‘น [Pg.23] เว ธีรา ปกุพฺพนฺติ, วิทิตฺวา โลกปริยายํ;

อญฺญาย นิพฺพุตา ธีรา, ติณฺณา โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

“현자들은 세상의 이치를 알고서 진실로 그렇게 (그릇된 말을) 하지 않는다. 현자들은 (진리를) 알아 번뇌가 꺼졌으며, 세상의 집착을 건너갔도다.”

อถ โข ตา เทวตาโย ปถวิยํ ปติฏฺฐหิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อจฺจโย โน, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยา มยํ ภควนฺตํ อาสาเทตพฺพํ อมญฺญิมฺหา. ตาสํ โน, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. อถ โข ภควา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ โข ตา เทวตาโย ภิยฺโยโสมตฺตาย อุชฺฌายนฺติโย เวหาสํ อพฺภุคฺคญฺฉุํ. เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 그 신들은 땅에 내려와 부처님의 발에 머리를 대고 엎드려 부처님께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 저희가 어리석고 미혹하며 서툴러서 부처님을 비난해야 한다고 생각한 잘못을 범했습니다. 세존이시여, 저희가 지은 허물을 허물로 받아주시고, 앞으로는 다시는 그러지 않도록 참회하나이다.” 그러자 부처님께서는 미소를 지으셨다. 그때 그 신들은 더욱 비난하는 마음을 품고 허공으로 솟구쳐 올랐다. 한 신이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ, โย เจ น ปฏิคณฺหติ;

โกปนฺตโร โทสครุ, ส เวรํ ปฏิมุญฺจตี’’ติ.

“허물을 고백하는 자의 사과를 받아주지 않는 자는, 내면에 분노를 품고 증오를 중히 여기는 자이니, 그는 스스로 원한을 짊어지는 것이로다.”

‘‘อจฺจโย เจ น วิชฺเชถ, โนจิธาปคตํ สิยา;

เวรานิ น จ สมฺเมยฺยุํ, เกนีธ กุสโล สิยา’’ติ.

“(부처님께서 말씀하셨다.) 만약 허물이 존재하지 않는다면 이 세상에 잘못도 없을 것이며, 원한 또한 가라앉지 않을 것이니, 그렇다면 어찌 이 세상에서 현명한 자가 있을 수 있겠는가?”

‘‘กสฺสจฺจยา น วิชฺชนฺติ, กสฺส นตฺถิ อปาคตํ;

โก น สมฺโมหมาปาทิ, โก จ ธีโร สทา สโต’’ติ.

(신이 여쭈었다.) “누구에게 허물이 없으며, 누구에게 잘못이 없습니까? 누가 미혹에 빠지지 않으며, 누가 항상 깨어 있는 현자입니까?”

‘‘ตถาคตสฺส พุทฺธสฺส, สพฺพภูตานุกมฺปิโน;

ตสฺสจฺจยา น วิชฺชนฺติ, ตสฺส นตฺถิ อปาคตํ;

โส น สมฺโมหมาปาทิ, โสว ธีโร สทา สโต’’ติ.

“모든 중생을 가엽게 여기시는 여래이신 부처님께는 허물이 없고 잘못도 없느니라. 그분은 미혹에 빠지지 않으시니, 그분이야말로 항상 깨어 있는 현자이시니라.”

‘‘อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ, โย เจ น ปฏิคณฺหติ;

โกปนฺตโร โทสครุ, ส เวรํ ปฏิมุญฺจติ;

ตํ เวรํ นาภินนฺทามิ, ปฏิคฺคณฺหามิ โวจฺจย’’นฺติ.

“‘허물을 고백하는 자의 사과를 받아주지 않는 자는, 내면에 분노를 품고 증오를 중히 여기는 자이니, 그는 스스로 원한을 짊어지는 것이로다’라고 그대들이 말한 것은 옳도다. 나는 그 원한을 기뻐하지 않으니, 그대들의 허물을 받아주노라.”

๖. สทฺธาสุตฺตํ

6. 6. 삿다 경(믿음 경)

๓๖. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ [Pg.24] โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

36. 한때 부처님께서는 사와띠 시의 아나타삔디카 승원인 제타 숲에 머무셨다. 그때 선인들의 가르침을 설하고 천상에 태어난 많은 사뚤라빠까이카 신들이 깊은 밤에 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 부처님께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가와서 부처님께 절을 올리고 한편에 섰다. 한편에 선 한 신이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สทฺธา ทุติยา ปุริสสฺส โหติ,โน เจ อสฺสทฺธิยํ อวติฏฺฐติ;

ยโส จ กิตฺตี จ ตตฺวสฺส โหติ,สคฺคญฺจ โส คจฺฉติ สรีรํ วิหายา’’ติ.

“믿음은 사람의 동반자가 되니, 만약 불신이 자리를 잡지 않는다면 그에게는 명성과 명예가 따를 것이다. 그는 몸을 버리고 나서 천상에 가리라.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 다른 신이 부처님 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ,สํโยชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย;

ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ,อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ สงฺคา’’ติ.

“분노를 버리고 자만을 꺾어야 하며, 모든 결박을 넘어서야 한다. 명색에 집착하지 않고 아무것도 소유하지 않은 자에게는 그 어떤 속박도 달라붙지 못한다.”

‘‘ปมาทมนุยุญฺชนฺติ, พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี, ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

“어리석고 지혜 없는 자들은 방일에 빠지지만, 지혜로운 이는 최고의 보물을 지키듯 불방일을 지키느니라.”

‘‘มา ปมาทมนุยุญฺเชถ, มา กามรติ สนฺถวํ;

อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต, ปปฺโปติ ปรมํ สุข’’นฺติ.

“방일에 빠지지 말고, 감각적 욕망의 즐거움에 친밀하지 말라. 게으르지 않고 명상하는 자는 최고의 행복(열반)에 이르느니라.”

๗. สมยสุตฺตํ

7. 7. 사마야 경(회합의 경)

๓๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อถ โข จตุนฺนํ สุทฺธาวาสกายิกานํ เทวตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ; ทสหิ จ โลกธาตูหิ เทวตา เยภุยฺเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ยํนูน มยมฺปิ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก ปจฺเจกํ คาถํ ภาเสยฺยามา’’ติ.

37. 이와 같이 나는 들었다. 한때 부처님께서는 석가족의 거주지인 까삘라왓투 시의 마하와나 숲에서 오백 명가량의 아라한 비구 승가와 함께 머무셨다. 그때 부처님과 비구 승가를 뵙기 위해 만 개의 세계로부터 많은 신들이 몰려왔다. 그때 정거천(슛다와사)에 거주하는 네 명의 범천에게 이런 생각이 들었다. ‘지금 부처님께서는 까삘라왓투 시의 마하와나 숲에서 오백 명가량의 아라한 비구 승가와 함께 머물고 계신다. 만 개의 세계로부터 많은 신들도 부처님과 비구 승가를 뵙기 위해 몰려왔다. 우리도 부처님께 다가가 부처님 앞에서 각자 게송을 한 수씩 읊으면 좋겠구나.’

อถ [Pg.25] โข ตา เทวตา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย. เอวเมว – สุทฺธาวาเสสุ เทเวสุ อนฺตรหิตา ภควโต ปุรโต ปาตุรเหสุํ. อถ โข ตา เทวตา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 그 범천들은 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 정거천에서 사라져 부처님 앞에 나타났다. 그들은 부처님께 절을 올리고 한편에 섰다. 한편에 선 한 범천이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘มหาสมโย ปวนสฺมึ, เทวกายา สมาคตา;

อาคตมฺห อิมํ ธมฺมสมยํ, ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ.

“마하와나 숲에 큰 모임이 열렸고, 수많은 신의 무리가 몰려왔습니다. 저희도 마라의 군대를 물리친 패배하지 않는 승가를 뵙기 위해 이 법의 모임에 왔나이다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 다른 범천이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหํสุ, จิตฺตมตฺตโน อุชุกํ อกํสุ ;

สารถีว เนตฺตานิ คเหตฺวา, อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“그곳의 비구들은 삼매를 닦아 자신의 마음을 곧게 하였으니, 마치 마부가 고삐를 잡고 말들을 다스리듯 현자들은 자신의 감관을 보호하나이다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 또 다른 범천이 부처님 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เฉตฺวา ขีลํ เฉตฺวา ปลิฆํ, อินฺทขีลํ อูหจฺจ มเนชา;

เต จรนฺติ สุทฺธา วิมลา, จกฺขุมตา สุทนฺตา สุสุนาคา’’ติ.

“(탐욕·성냄·어리석음이라는) 말뚝을 끊고 빗장을 끊고, 기둥을 뽑아버려 갈애가 없는 이들, 청정하고 때 묻지 않은 이들, 다섯 가지 눈을 갖추고 잘 길들여진 저 고귀한 젊은 아라한들이 노닙니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 다른 천신이 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เย เกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ.

“누구든지 부처님을 귀의처로 삼아 의지한 이들은 악처에 떨어지지 않을 것이며, 인간의 몸을 버린 뒤 천상의 무리를 가득 채울 것입니다.”

๘. สกลิกสุตฺตํ

8. 8. 사깔리까 경 (Sakalikasutta)

๓๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน ภควโต ปาโท สกลิกาย ขโต โหติ. ภุสา สุทํ ภควโต เวทนา วตฺตนฺติ สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา; ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน.

38. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 맛다꿋치 사슴 공원에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 돌 파편에 발을 다치셨다. 세존께서는 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어나셨다. 그러나 세존께서는 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 그 감각들을 참아내셨다. 그때 세존께서는 가사를 네 겹으로 접어 펴신 뒤, 마음 챙기고 알아차리며 오른쪽 옆구리로 누워 한쪽 발 위에 다른 쪽 발을 포개어 사자처럼 쉬는 모습(sīhaseyya)을 취하셨다.

อถ [Pg.26] โข สตฺตสตา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ มทฺทกุจฺฉึ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นาโค วต, โภ, สมโณ โคตโม; นาควตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 선한 법을 말하여 천상에 태어난 700명의 사뚤라빡까이까 천신들이 밤이 깊었을 때 빼어난 용모를 지니고 맛다꿋치 전체를 밝히며 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곳에 섰다. 한곳에 서 있던 한 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어(udāna)를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 거대한 코끼리(nāga)와 같으십니다. 거대한 코끼리처럼, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘สีโห วต, โภ, สมโณ โคตโม; สีหวตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 사자(sīha)와 같으십니다. 사자처럼, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อาชานีโย วต, โภ, สมโณ โคตโม; อาชานียวตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 아자니야(고귀한 혈통의 말)와 같으십니다. 아자니야처럼, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นิสโภ วต, โภ, สมโณ โคตโม; นิสภวตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 니사바(황소 중의 우두머리)와 같으십니다. 니사바처럼, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘โธรยฺโห วต, โภ, สมโณ โคตโม; โธรยฺหวตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 도라이하(무거운 짐을 지는 소)와 같으십니다. 도라이하처럼, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘ทนฺโต วต, โภ, สมโณ โคตโม; ทนฺตวตา จ สมุปฺปนฺนา สารีริกา เวทนา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “벗들이여, 사문 고따마는 참으로 잘 길들여지셨습니다. 잘 길들여진 분으로서, 몸에서 생겨난 극심하고 고통스러우며, 날카롭고 거칠며, 쓰라리고 불쾌하며 싫어할 만한 감각들이 일어났음에도 괴로워하지 않고 마음 챙기고 알아차리며 참아내십니다.”

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘ปสฺส สมาธึ สุภาวิตํ จิตฺตญฺจ สุวิมุตฺตํ, น จาภินตํ น จาปนตํ น [Pg.27] จ สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคตํ. โย เอวรูปํ ปุริสนาคํ ปุริสสีหํ ปุริสอาชานียํ ปุริสนิสภํ ปุริสโธรยฺหํ ปุริสทนฺตํ อติกฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺย กิมญฺญตฺร อทสฺสนา’’ติ.

그때 다른 천신이 세존의 면전에서 이 감흥어를 읊었다. “잘 닦인 삼매와 완전히 해탈한 마음을 보십시오. 그것은 (탐욕으로) 기울지도 않고 (성냄으로) 빗나가지도 않으며, 억지로 억누르는 노력을 통해 막아진 것도 아닙니다. 이와 같이 사람 중의 코끼리, 사람 중의 사자, 사람 중의 아자니야, 사람 중의 니사바, 사람 중의 도라이하, 잘 길들여진 사람인 분을 범할 수 있다고 생각하는 자가 있다면, 그것은 (진리를) 보지 못하는 무지함 때문이 아니고 무엇이겠습니까?”

‘‘ปญฺจเวทา สตํ สมํ, ตปสฺสี พฺราหฺมณา จรํ;

จิตฺตญฺจ เนสํ น สมฺมา วิมุตฺตํ, หีนตฺถรูปา น ปารงฺคมา เต.

“이띠하사를 포함한 다섯 베다를 익힌 고행하는 브라만들이 백 년 동안 고행하며 수행할지라도, 그들의 마음은 온전히 해탈하지 못했습니다. 저열한 본성을 지닌 그들은 저 언덕(열반)에 이르지 못합니다.”

‘‘ตณฺหาธิปนฺนา วตสีลพทฺธา, ลูขํ ตปํ วสฺสสตํ จรนฺตา;

จิตฺตญฺจ เนสํ น สมฺมา วิมุตฺตํ, หีนตฺถรูปา น ปารงฺคมา เต.

“갈애에 휩싸이고 맹목적인 규율과 의례에 얽매여 백 년 동안 거친 고행을 수행할지라도, 그들의 마음은 온전히 해탈하지 못했습니다. 저열한 본성을 지닌 그들은 저 언덕(열반)에 이르지 못합니다.”

‘‘น มานกามสฺส ทโม อิธตฺถิ, น โมนมตฺถิ อสมาหิตสฺส;

เอโก อรญฺเญ วิหรํ ปมตฺโต, น มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปาร’’นฺติ.

“자만하기를 좋아하는 자에게는 이 법 안에서 절제가 없고, 삼매에 들지 못한 자에게는 진리에 대한 지혜(mona)가 없습니다. 숲속에서 혼자 머물지라도 방일한 자는 죽음의 영역인 세 가지 존재의 세계를 넘어 저 언덕에 이를 수 없습니다.”

‘‘มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต, สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต;

เอโก อรญฺเญ วิหรมปฺปมตฺโต, ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปาร’’นฺติ.

“자만을 버리고 마음이 잘 집중되어 맑은 지혜를 갖추고 모든 오온으로부터 해탈한 이, 숲속에서 혼자 머물며 방일하지 않는 이, 그는 죽음의 영역인 세 가지 존재의 세계를 넘어 저 언덕에 이를 것입니다.” (세존께서 이와 같이 말씀하셨다.)

๙. ปฐมปชฺชุนฺนธีตุสุตฺตํ

9. 9. 첫 번째 빳준나 딸 경 (Paṭhamapajjunnadhītusutta)

๓๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข โกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ มหาวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา โกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

39. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 웨살리 마하와나의 중각 강당에 머물고 계셨다. 그때 빳준나 천신의 딸인 꼬까나다 여신이 밤이 깊었을 때 빼어난 용모를 지니고 마하와나 전체를 밝히며 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곳에 섰다. 한곳에 서 있던 빳준나의 딸 꼬까나다 여신이 세존 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘เวสาลิยํ วเน วิหรนฺตํ, อคฺคํ สตฺตสฺส สมฺพุทฺธํ;

โกกนทาหมสฺมิ อภิวนฺเท, โกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา.

“웨살리의 숲속에 머무시는, 중생 가운데 가장 으뜸이신 정등각자께 절을 올립니다. 저는 빳준나의 딸 꼬까나다입니다.”

‘‘สุตเมว ปุเร อาสิ, ธมฺโม จกฺขุมตานุพุทฺโธ;

สาหํ ทานิ สกฺขิ ชานามิ, มุนิโน เทสยโต สุคตสฺส.

“전에는 안목을 갖춘 분께서 깨달으신 법을 그저 듣기만 했으나, 이제 저는 가르침을 펴시는 선서(Sugata), 성자(Muni)의 말씀을 직접 경험하여 압니다.”

‘‘เย เกจิ อริยํ ธมฺมํ, วิครหนฺตา จรนฺติ ทุมฺเมธา;

อุเปนฺติ โรรุวํ โฆรํ, จิรรตฺตํ ทุกฺขํ อนุภวนฺติ.

“고귀한 법을 비방하며 살아가는 어리석은 이들은 누구든지 무시무시한 로루와 지옥에 떨어져 오랫동안 고통을 겪을 것입니다.”

‘‘เย จ โข อริเย ธมฺเม, ขนฺติยา อุปสเมน อุเปตา;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกาย ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ.

“그러나 고귀한 법 안에서 인내와 평온을 갖춘 이들은 인간의 몸을 버린 뒤 천상의 무리를 가득 채울 것입니다.”

๑๐. ทุติยปชฺชุนฺนธีตุสุตฺตํ

10. 10. 두 번째 빳준나 딸 경 (Dutiyapajjunnadhītusutta)

๔๐. เอวํ [Pg.28] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข จูฬโกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ มหาวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา จูฬโกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

40. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 웨살리 마하와나의 중각 강당에 머물고 계셨다. 그때 빳준나 천신의 딸인 출라꼬까나다 여신이 밤이 깊었을 때 빼어난 용모를 지니고 마하와나 전체를 밝히며 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곳에 섰다. 한곳에 서 있던 빳준나의 딸 출라꼬까나다 여신이 세존 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘อิธาคมา วิชฺชุปภาสวณฺณา, โกกนทา ปชฺชุนฺนสฺส ธีตา;

พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ นมสฺสมานา, คาถาจิมา อตฺถวตี อภาสิ.

“번갯빛 같은 광채를 지닌 빳준나의 딸 꼬까나다가 부처님과 가르침에 경의를 표하고자 이곳 마하와나에 왔습니다. 그녀는 의미가 깊은 이 게송들을 읊었습니다.”

‘‘พหุนาปิ โข ตํ วิภเชยฺยํ, ปริยาเยน ตาทิโส ธมฺโม;

สํขิตฺตมตฺถํ ลปยิสฺสามิ, ยาวตา เม มนสา ปริยตฺตํ.

여러 가지 방법으로 그 가르침을 상세히 분석할 수도 있겠으나, 그 가르침은 그러한 성질을 가지고 있습니다. 제가 마음으로 배운 만큼 그 요약된 의미를 설하겠습니다.

‘‘ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา,กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก;

กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน,ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสํหิต’’นฺติ.

온 세상 어디에서나 말과 마음과 몸으로 조금의 악도 행하지 말아야 합니다. 감각적 욕망을 버리고 마음 챙기고 알아차리는 이가 되어, 이익이 없는 고행을 따르지 말아야 합니다.

สตุลฺลปกายิกวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 사툴라파카이카 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약 게송은 다음과 같다.

สพฺภิมจฺฉรินา สาธุ, น สนฺตุชฺฌานสญฺญิโน;

สทฺธา สมโย สกลิกํ, อุโภ ปชฺชุนฺนธีตโรติ.

사비(Sabbhi) 경, 맛차리(Macchari) 경, 사두(Sādhu) 경, 나 산티(Na santi) 경, 웃자나 산니(Ujjhānasaññī) 경, 사다(Saddhā) 경, 사마야(Samayo) 경, 사칼리카(Sakalika) 경, 그리고 두 가지 파준나디타라(Pajjunnadhītaro) 경으로 모두 열 가지이다.

๕. อาทิตฺตวคฺโค

5. 아디타 품 (불타는 집의 품)

๑. อาทิตฺตสุตฺตํ

1. 아디타 경 (불타는 집 경)

๔๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย [Pg.29] รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

41. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 사밧티의 제타 숲에 있는 아나타삔디카 승원에 머물고 계셨다. 그때 한 천신이 깊은 밤에 눈부신 형색으로 제타 숲 전체를 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 그 천신은 세존의 면전에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ, ยํ นีหรติ ภาชนํ;

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย, โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

집이 불탈 때 꺼내온 물건은 꺼내온 사람에게 유익하지만, 거기서 타버린 것은 유익함이 되지 못합니다.

‘‘เอวํ อาทิตฺตโก โลโก, ชราย มรเณน จ;

นีหเรเถว ทาเนน, ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ.

이와 같이 세상은 늙음과 죽음으로 불타고 있습니다. 보시를 통해 [자신을] 꺼내야 합니다. 보시한 것은 잘 꺼내진 것입니다.

‘‘ทินฺนํ สุขผลํ โหติ, นาทินฺนํ โหติ ตํ ตถา;

โจรา หรนฺติ ราชาโน, อคฺคิ ฑหติ นสฺสติ.

보시한 것은 행복의 결과를 가져오지만, 보시하지 않은 것은 그렇지 못합니다. 도둑이나 왕들이 가져가고, 불에 타서 사라지며 파괴됩니다.

‘‘อถ อนฺเตน ชหติ, สรีรํ สปริคฺคหํ;

เอตทญฺญาย เมธาวี, ภุญฺเชถ จ ทเทถ จ;

ทตฺวา จ ภุตฺวา จ ยถานุภาวํ;

อนินฺทิโต สคฺคมุเปติ ฐาน’’นฺติ.

결국 마지막에는 자신의 몸과 소유물을 모두 버려야 합니다. 지혜로운 이는 이 이치를 알아서 스스로 누리기도 하고 보시하기도 합니다. 자신의 능력껏 보시하고 누린 뒤, 비난받지 않고 천상에 태어납니다.

๒. กึททสุตฺตํ

2. 낀다다 경 (무엇을 주어야 하는가 경)

๔๒.

42.

‘‘กึทโท พลโท โหติ, กึทโท โหติ วณฺณโท;

กึทโท สุขโท โหติ, กึทโท โหติ จกฺขุโท;

โก จ สพฺพทโท โหติ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’ติ.

무엇을 주는 이가 힘을 주는 것입니까? 무엇을 주는 이가 미모를 주는 것입니까? 무엇을 주는 이가 행복을 주는 것입니까? 무엇을 주는 이가 눈을 주는 것입니까? 누가 모든 것을 주는 사람입니까? 묻노니 저에게 그것을 말씀해 주십시오.

‘‘อนฺนโท พลโท โหติ, วตฺถโท โหติ วณฺณโท;

ยานโท สุขโท โหติ, ทีปโท โหติ จกฺขุโท.

음식을 주는 이가 힘을 주는 것이요, 옷을 주는 이가 미모를 주는 것입니다. 탈것을 주는 이가 행복을 주는 것이요, 등불을 주는 이가 눈을 주는 것입니다.

‘‘โส จ สพฺพทโท โหติ, โย ททาติ อุปสฺสยํ;

อมตํ ทโท จ โส โหติ, โย ธมฺมมนุสาสตี’’ติ.

머물 곳(사원)을 보시하는 이가 모든 것을 주는 사람이요, 진리를 가르치는 이가 불사(不死)를 주는 사람입니다.

๓. อนฺนสุตฺตํ

3. 안나 경 (음식 경)

๔๓.

43.

‘‘อนฺนเมวาภินนฺทนฺติ, อุภเย เทวมานุสา;

อถ โก นาม โส ยกฺโข, ยํ อนฺนํ นาภินนฺทตี’’ติ.

신들과 인간들 모두 음식을 좋아합니다. 그런데 음식을 좋아하지 않는 신은 과연 누구입니까?

‘‘เย [Pg.30] นํ ททนฺติ สทฺธาย, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตเมว อนฺนํ ภชติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

믿음을 가지고 청정한 마음으로 보시하는 이들에게는 그 보시한 음식이 이 세상과 저 세상에서 그들을 따릅니다.

‘‘ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

그러므로 인색함을 떨쳐버리고 그 얼룩을 극복하여 보시를 실천해야 합니다. 공덕은 내생에서 중생들의 의지처가 됩니다.

๔. เอกมูลสุตฺตํ

4. 에카물라 경 (한 뿌리 경)

๔๔.

44.

‘‘เอกมูลํ ทฺวิราวฏฺฏํ, ติมลํ ปญฺจปตฺถรํ;

สมุทฺทํ ทฺวาทสาวฏฺฏํ, ปาตาลํ อตรี อิสี’’ติ.

하나의 뿌리와 두 가지의 소용돌이, 세 가지의 때와 다섯 가지의 넓은 가지, 열두 가지의 굽이침이 있는 이 깊고 깊은 바다와 같은 윤회를 성자는 건넜습니다.

๕. อโนมสุตฺตํ

5. 아노마 경 (뛰어난 분 경)

๔๕.

45.

‘‘อโนมนามํ นิปุณตฺถทสฺสึ, ปญฺญาททํ กามาลเย อสตฺตํ;

ตํ ปสฺสถ สพฺพวิทุํ สุเมธํ, อริเย ปเถ กมมานํ มเหสิ’’นฺติ.

뛰어난 이름을 가지시고 미묘한 뜻을 보시며, 지혜를 주시고 욕망에 집착하지 않으시며, 일체를 아시고 슬기로우시며, 성스러운 길을 걸어가시는 그 위대한 성자를 우러러보십시오.

๖. อจฺฉราสุตฺตํ

6. 앗차라 경 (천녀 경)

๔๖.

46.

‘‘อจฺฉราคณสงฺฆุฏฺฐํ, ปิสาจคณเสวิตํ;

วนนฺตํ โมหนํ นาม, กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

천녀들이 노래하고 정령들이 깃든 '미혹'이라 불리는 저 숲을 어떻게 벗어날 수 있습니까?

‘‘อุชุโก นาม โส มคฺโค, อภยา นาม สา ทิสา;

รโถ อกูชโน นาม, ธมฺมจกฺเกหิ สํยุโต.

그 길의 이름은 '곧은 길'이요, 그 방향은 '두려움 없는 곳'입니다. '소리 없는 수레'라 불리는 이 수레는 진리의 바퀴를 갖추고 있습니다.

‘‘หิรี ตสฺส อปาลมฺโพ, สตฺยสฺส ปริวารณํ;

ธมฺมาหํ สารถึ พฺรูมิ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรชวํ.

부끄러움(hiri)이 그 등받이요, 마음챙김(sati)이 그 둘레입니다. 올바른 견해를 앞세운 진리를 나는 그 수레의 마부라 부릅니다.

‘‘ยสฺส เอตาทิสํ ยานํ, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา;

ส เว เอเตน ยาเนน, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ.

여성이든 남성이든 누구든지 이러한 수레를 가진 사람은 참으로 이 수레를 타고 열반에 이르게 될 것입니다.

๗. วนโรปสุตฺตํ

7. 바나로빠 경 (숲을 조성함 경)

๔๗.

47.

‘‘เกสํ ทิวา จ รตฺโต จ, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

ธมฺมฏฺฐา สีลสมฺปนฺนา, เก ชนา สคฺคคามิโน’’ติ.

"어떤 이들에게 낮이나 밤이나 항상 공덕이 증장합니까? 어떤 이들이 법에 머물고 계행을 구족하며, 어떤 사람들이 천상에 갑니까?" (천신이 읊었다.)

‘‘อารามโรปา วนโรปา, เย ชนา เสตุการกา;

ปปญฺจ อุทปานญฺจ, เย ททนฺติ อุปสฺสยํ.

"과수원을 가꾸고 숲을 조성하는 사람들, 다리를 놓는 사람들, 물동이 쉼터와 우물을 제공하고 거처를 보시하는 사람들입니다."

‘‘เตสํ [Pg.31] ทิวา จ รตฺโต จ, สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ;

ธมฺมฏฺฐา สีลสมฺปนฺนา, เต ชนา สคฺคคามิโน’’ติ.

"그들에게는 낮이나 밤이나 항상 공덕이 증장합니다. 그들은 법에 머물고 계행을 구족하며, 그 사람들은 천상으로 갑니다." (세존께서 말씀하셨다.)

๘. เชตวนสุตฺตํ

8. 8. 제타와나 경

๔๘.

48.

‘‘อิทญฺหิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

"이 제타와나 숲은 성자들의 무리가 머무는 곳이며, 법왕께서 거주하시는 곳이니, 나에게 기쁨을 일으켜 줍니다."

‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

"업과 지혜와 법, 그리고 가장 고귀한 삶인 계행, 이러한 공덕의 무리로 인해 중생들은 청정해지는 것이지, 가문이나 재산으로 청정해지는 것이 아닙니다."

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

"그러므로 지혜로운 사람은 자신의 이익을 통찰하여 적절한 방법으로 법(오온)을 성찰해야 합니다. 이와 같이 성찰할 때 그 사성제의 법 안에서 청정해집니다."

‘‘สาริปุตฺโตว ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

"지혜와 계행과 고요함에 있어서 사리풋타만이 으뜸입니다. 피안(열반)에 도달한 어떤 비구라 할지라도 기껏해야 그(사리풋타)와 같은 정도에 이를 뿐입니다." (천신이 읊었다.)

๙. มจฺฉริสุตฺตํ

9. 9. 인색함의 경

๔๙.

49.

‘‘เยธ มจฺฉริโน โลเก, กทริยา ปริภาสกา;

อญฺเญสํ ททมานานํ, อนฺตรายกรา นรา.

"이 세상에서 인색하고 비열하며 남을 헐뜯고, 보시하는 다른 사람들에게 장애를 일으키는 사람들이 있습니다."

‘‘กีทิโส เตสํ วิปาโก, สมฺปราโย จ กีทิโส;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

"그들에게 어떤 과보가 있으며, 다음 생의 상태는 어떠합니까? 세존께 여쭈러 왔으니, 저희가 그것을 어떻게 알 수 있겠습니까?" (천신이 읊었다.)

‘‘เยธ มจฺฉริโน โลเก, กทริยา ปริภาสกา;

อญฺเญสํ ททมานานํ, อนฺตรายกรา นรา.

"이 세상에서 인색하고 비열하며 남을 헐뜯고, 보시하는 다른 사람들에게 장애를 일으키는 사람들이 있습니다."

‘‘นิรยํ ติรจฺฉานโยนึ, ยมโลกํ อุปปชฺชเร;

สเจ เอนฺติ มนุสฺสตฺตํ, ทลิทฺเท ชายเร กุเล.

"그들은 지옥이나 축생계, 혹은 염라왕의 세계에 태어납니다. 만약 인간의 상태에 이른다 해도 가난한 가문에 태어납니다."

‘‘โจฬํ ปิณฺโฑ รตี ขิฑฺฑา, ยตฺถ กิจฺเฉน ลพฺภติ;

ปรโต อาสีสเร พาลา, ตมฺปิ เตสํ น ลพฺภติ;

ทิฏฺเฐ ธมฺเมส วิปาโก, สมฺปราเย จ ทุคฺคตี’’ติ.

"그 가문에서는 옷과 음식, 즐거움과 기쁨을 고통스럽게 얻습니다. 어리석은 자들은 타인의 재물을 갈망하지만, 그들에게는 그것조차 얻어지지 않습니다. 그러한 과보는 현세의 일이며, 내생에는 악처에 떨어집니다." (세존께서 말씀하셨다.)

‘‘อิติเหตํ วิชานาม, อญฺญํ ปุจฺฉาม โคตม;

เยธ ลทฺธา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา.

"이와 같이 저희는 그 의미를 알았습니다. 고타마시여, 다른 문제를 여쭙겠습니다. 인간의 몸을 받아 보시를 받을 줄 알고 인색함이 없는 이들이 있습니다."

‘‘พุทฺเธ [Pg.32] ปสนฺนา ธมฺเม จ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารวา;

กีทิโส เตสํ วิปาโก, สมฺปราโย จ กีทิโส;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

"부처님과 가르침과 스님들께 청정한 믿음을 가지고 깊은 공경심을 가진 이들에게 어떤 과보가 있으며 다음 생은 어떠합니까? 세존께 여쭈러 왔으니, 저희가 그것을 어떻게 알 수 있겠습니까?" (천신이 물었다.)

‘‘เยธ ลทฺธา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม จ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารวา;

เอเต สคฺคา ปกาสนฺติ, ยตฺถ เต อุปปชฺชเร.

"인간의 몸을 받아 보시를 받을 줄 알고 인색함이 없는 이들, 부처님과 가르침과 스님들께 청정한 믿음을 가지고 깊은 공경심을 가진 이들, 그들이 태어난 곳에서 그들은 천상의 빛으로 밝게 빛납니다."

‘‘สเจ เอนฺติ มนุสฺสตฺตํ, อฑฺเฒ อาชายเร กุเล;

โจฬํ ปิณฺโฑ รตี ขิฑฺฑา, ยตฺถากิจฺเฉน ลพฺภติ.

"만약 인간의 상태에 이른다면 부유한 가문에 태어납니다. 그 가문에서는 옷과 음식, 즐거움과 기쁨을 힘들이지 않고 얻습니다."

‘‘ปรสมฺภเตสุ โภเคสุ, วสวตฺตีว โมทเร;

ทิฏฺเฐ ธมฺเมส วิปาโก, สมฺปราเย จ สุคฺคตี’’ติ.

"다른 사람들이 모아놓은 재물에 대하여 주인으로서 기뻐하며 즐거워합니다. 그러한 과보는 현세의 일이며, 내생에는 선처인 천상에 이릅니다." (세존께서 답변하셨다.)

๑๐. ฆฏีการสุตฺตํ

10. 10. 가티카라 경

๕๐.

50.

‘‘อวิหํ อุปปนฺนาเส, วิมุตฺตา สตฺต ภิกฺขโว;

ราคโทสปริกฺขีณา, ติณฺณา โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

"아위하(무번천)에 태어나 해탈한 일곱 비구들이 있으니, 탐욕과 노여움이 다했고 세상의 갈애를 건넌 이들은 누구입니까?"

‘‘เก จ เต อตรุํ ปงฺกํ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ;

เก หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ทิพฺพโยคํ อุปจฺจคุ’’นฺติ.

"누가 죽음의 영역인 건너기 어려운 늪을 건넜습니까? 누가 인간의 몸을 버리고 천상의 결박을 넘어섰습니까?" (천신이 읊었다.)

‘‘อุปโก ปลคณฺโฑ จ, ปุกฺกุสาติ จ เต ตโย;

ภทฺทิโย ขณฺฑเทโว จ, พาหุรคฺคิ จ สิงฺคิโย ;

เต หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ทิพฺพโยคํ อุปจฺจคุ’’นฺติ.

"우파카, 팔라간다, 푸쿠사티 이 세 사람과 바디야, 칸다데와, 바후락기, 싱기야입니다. 이들 일곱 비구는 인간의 몸을 버리고 천상의 결박을 넘어섰습니다." (세존께서 말씀하셨다.)

‘‘กุสลี ภาสสี เตสํ, มารปาสปฺปหายินํ;

กสฺส เต ธมฺมมญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธน’’นฺติ.

"마라의 올가미를 벗어난 그들의 공덕에 대해 당신은 말하고 있습니다. 그들은 누구의 법을 알아 존재의 속박을 끊었습니까?" (세존께서 말씀하셨다.)

‘‘น อญฺญตฺร ภควตา, นาญฺญตฺร ตว สาสนา;

ยสฺส เต ธมฺมมญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธนํ.

"세존이 아니고서는, 당신의 가르침이 아니고서는 안 됩니다. 그들은 당신의 법을 알아 존재의 속박을 끊었습니다."

‘‘ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธน’’นฺติ.

"명칭(정신)과 형태(물질)가 남김없이 소멸하는 곳(열반), 이곳 가르침 안에서 그들은 그 법을 알아 존재의 속박을 끊었습니다." (천신이 읊었다.)

‘‘คมฺภีรํ ภาสสี วาจํ, ทุพฺพิชานํ สุทุพฺพุธํ;

กสฺส ตฺวํ ธมฺมมญฺญาย, วาจํ ภาสสิ อีทิส’’นฺติ.

"당신은 깊고 알기 어려우며 매우 깨닫기 어려운 말씀을 하십니다. 당신은 누구의 법을 알아 이와 같은 말씀을 하십니까?" (세존께서 말씀하셨다.)

‘‘กุมฺภกาโร [Pg.33] ปุเร อาสึ, เวกฬิงฺเค ฆฏีกโร;

มาตาเปตฺติภโร อาสึ, กสฺสปสฺส อุปาสโก.

"세존이시여, 저는 옛날에 웨칼링가 마을의 가티카라라는 옹기굽는 이였습니다. 부모님을 봉양했으며 카사파 부처님의 우바새였습니다."

‘‘วิรโต เมถุนา ธมฺมา, พฺรหฺมจารี นิรามิโส;

อหุวา เต สคาเมยฺโย, อหุวา เต ปุเร สขา.

"음행에서 벗어나 청정범행을 닦았고 세속의 욕망이 없었습니다. 저는 당신과 같은 마을에 살았고, 옛날에 당신의 친구였습니다."

‘‘โสหเมเต ปชานามิ, วิมุตฺเต สตฺต ภิกฺขโว;

ราคโทสปริกฺขีเณ, ติณฺเณ โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

"그러한 제가 해탈한 이들, 탐욕과 노여움이 다하고 세상의 갈애를 건넌 이 일곱 비구를 알고 있습니다."

‘‘เอวเมตํ ตทา อาสิ, ยถา ภาสสิ ภคฺคว;

กุมฺภกาโร ปุเร อาสิ, เวกฬิงฺเค ฆฏีกโร;

มาตาเปตฺติภโร อาสิ, กสฺสปสฺส อุปาสโก.

“세존이시여, 당신께서 말씀하신 것처럼 당시에 그러했습니다. 옛적에 웨칼링가 마을에 가티카라라는 이름의 옹기장이가 있었습니다. 그는 부모님을 봉양하였으며, 캇사파 부처님의 재가 신자였습니다.”

‘‘วิรโต เมถุนา ธมฺมา, พฺรหฺมจารี นิรามิโส;

อหุวา เม สคาเมยฺโย, อหุวา เม ปุเร สขา’’ติ.

“그는 음행을 멀리하고, 세속적인 욕망 없이 청정범행을 닦았습니다. 그는 저와 같은 마을에 살았으며, 옛적에 저의 친구였습니다.”

‘‘เอวเมตํ ปุราณานํ, สหายานํ อหุ สงฺคโม;

อุภินฺนํ ภาวิตตฺตานํ, สรีรนฺติมธาริน’’นฺติ.

“과거의 동료였으며, 마음을 닦고 마지막 몸을 지닌 이 두 사람의 이와 같은 만남이 있었습니다.”

อาทิตฺตวคฺโค ปญฺจโม.

다섯 번째 아딧타 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약은 다음과 같다.

อาทิตฺตํ กึททํ อนฺนํ, เอกมูลอโนมิยํ;

อจฺฉราวนโรปเชตํ, มจฺฉเรน ฆฏีกโรติ.

아딧타 경, 킴다다 경, 안나 경, 에카물라 경, 아노미야 경, 악차라 경, 와나로파 경, 제타 경, 맛차라 경, 가티카라 경. 이와 같이 열 가지이다.

๖. ชราวคฺโค

6. 노쇠 품

๑. ชราสุตฺตํ

1. 노쇠 경

๕๑.

51.

‘‘กึสุ ยาว ชรา สาธุ, กึสุ สาธุ ปติฏฺฐิตํ;

กึสุ นรานํ รตนํ, กึสุ โจเรหิ ทูหร’’นฺติ.

“무엇이 늙을 때까지 좋습니까? 무엇이 확립되었을 때 좋습니까? 무엇이 인간의 보배입니까? 무엇을 도둑들이 훔쳐 가기 어렵습니까?”

‘‘สีลํ ยาว ชรา สาธุ, สทฺธา สาธุ ปติฏฺฐิตา;

ปญฺญา นรานํ รตนํ, ปุญฺญํ โจเรหิ ทูหร’’นฺติ.

“계행은 늙을 때까지 좋고, 신심은 확립되었을 때 좋으며, 지혜는 인간의 보배이고, 공덕은 도둑들이 훔쳐 가기 어렵습니다.”

๒. อชรสาสุตฺตํ

2. 쇠하지 않음의 경

๕๒.

52.

‘‘กึสุ [Pg.34] อชรสา สาธุ, กึสุ สาธุ อธิฏฺฐิตํ;

กึสุ นรานํ รตนํ, กึสุ โจเรหฺยหาริย’’นฺติ.

“무엇이 쇠하지 않아 좋습니까? 무엇이 굳건히 확립되었을 때 좋습니까? 무엇이 인간의 보배입니까? 무엇을 도둑들이 빼앗아 갈 수 없습니까?”

‘‘สีลํ อชรสา สาธุ, สทฺธา สาธุ อธิฏฺฐิตา;

ปญฺญา นรานํ รตนํ, ปุญฺญํ โจเรหฺยหาริย’’นฺติ.

“계행은 쇠하지 않아 좋고, 신심은 굳건히 확립되었을 때 좋으며, 지혜는 인간의 보배이고, 공덕은 도둑들이 빼앗아 갈 수 없습니다.”

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. 친구의 경

๕๓.

53.

‘‘กึสุ ปวสโต มิตฺตํ, กึสุ มิตฺตํ สเก ฆเร;

กึ มิตฺตํ อตฺถชาตสฺส, กึ มิตฺตํ สมฺปรายิก’’นฺติ.

“길을 떠나는 자에게 무엇이 친구입니까? 자신의 집에 있을 때 무엇이 친구입니까? 다급한 일이 생겼을 때 무엇이 친구입니까? 내세에는 무엇이 친구입니까?”

‘‘สตฺโถ ปวสโต มิตฺตํ, มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร;

สหาโย อตฺถชาตสฺส, โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ;

สยํกตานิ ปุญฺญานิ, ตํ มิตฺตํ สมฺปรายิก’’นฺติ.

“길을 떠나는 자에게는 동행자가 친구이며, 자신의 집에서는 어머니가 친구입니다. 다급한 일이 생겼을 때에는 동료가 거듭 친구가 되며, 스스로 쌓은 공덕은 내세의 친구가 됩니다.”

๔. วตฺถุสุตฺตํ

4. 근거의 경

๕๔.

54.

‘‘กึสุ วตฺถุ มนุสฺสานํ, กึสูธ ปรโม สขา;

กึสุ ภูตา อุปชีวนฺติ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ.

“인간들의 근거는 무엇입니까? 이 세상에서 최상의 친구는 누구입니까? 대지에 의지하여 사는 중생들은 무엇을 바탕으로 살아갑니까?”

‘‘ปุตฺตา วตฺถุ มนุสฺสานํ, ภริยา จ ปรโม สขา;

วุฏฺฐึ ภูตา อุปชีวนฺติ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ.

“자식들이 인간들의 근거이며, 아내가 최상의 친구입니다. 대지에 의지하여 사는 중생들은 내리는 비를 바탕으로 살아갑니다.”

๕. ปฐมชนสุตฺตํ

5. 첫 번째 생겨남의 경

๕๕.

55.

‘‘กึสุ ชเนติ ปุริสํ, กึสุ ตสฺส วิธาวติ;

กึสุ สํสารมาปาทิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

“무엇이 사람을 태어나게 합니까? 그의 무엇이 이곳저곳으로 달려갑니까? 무엇이 윤회에 빠지게 합니까? 그의 커다란 공포는 무엇입니까?”

‘‘ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ, จิตฺตมสฺส วิธาวติ;

สตฺโต สํสารมาปาทิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

“갈애가 사람을 태어나게 하고, 그의 마음이 이곳저곳으로 달려갑니다. 중생은 윤회에 빠지게 되며, 괴로움이 그의 커다란 공포입니다.”

๖. ทุติยชนสุตฺตํ

6. 두 번째 생겨남의 경

๕๖.

56.

‘‘กึสุ [Pg.35] ชเนติ ปุริสํ, กึสุ ตสฺส วิธาวติ;

กึสุ สํสารมาปาทิ, กิสฺมา น ปริมุจฺจตี’’ติ.

“무엇이 사람을 태어나게 합니까? 그의 무엇이 이곳저곳으로 달려갑니까? 무엇이 윤회에 빠지게 합니까? 무엇으로부터 벗어나지 못합니까?”

‘‘ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ, จิตฺตมสฺส วิธาวติ;

สตฺโต สํสารมาปาทิ, ทุกฺขา น ปริมุจฺจตี’’ติ.

“갈애가 사람을 태어나게 하고, 그의 마음이 이곳저곳으로 달려갑니다. 중생은 윤회에 빠지게 되며, 괴로움에서 벗어나지 못합니다.”

๗. ตติยชนสุตฺตํ

7. 세 번째 생겨남의 경

๕๗.

57.

‘‘กึสุ ชเนติ ปุริสํ, กึสุ ตสฺส วิธาวติ;

กึสุ สํสารมาปาทิ, กึสุ ตสฺส ปรายน’’นฺติ.

“무엇이 사람을 태어나게 합니까? 그의 무엇이 이곳저곳으로 달려갑니까? 무엇이 윤회에 빠지게 합니까? 그의 귀의처는 무엇입니까?”

‘‘ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ, จิตฺตมสฺส วิธาวติ;

สตฺโต สํสารมาปาทิ, กมฺมํ ตสฺส ปรายน’’นฺติ.

“갈애가 사람을 태어나게 하고, 그의 마음이 이곳저곳으로 달려갑니다. 중생은 윤회에 빠지게 되며, 업이 그의 귀의처입니다.”

๘. อุปฺปถสุตฺตํ

8. 잘못된 길의 경

๕๘.

58.

‘‘กึสุ อุปฺปโถ อกฺขาโต, กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย;

กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส, กึ สินานมโนทก’’นฺติ.

“무엇을 그릇된 길이라 합니까? 무엇이 밤낮으로 소모됩니까? 무엇이 청정범행의 때입니까? 물 없이 씻어내는 것은 무엇입니까?”

‘‘ราโค อุปฺปโถ อกฺขาโต, วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย;

อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส, เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา;

ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ, ตํ สินานมโนทก’’นฺติ.

“탐욕은 그릇된 길이라 불리고, 세월은 밤낮으로 소멸한다. 여자는 청정범행의 오점이며, 여기 이 중생들은 그 여자에게 집착한다. 고행과 청정범행, 그것이 바로 물 없는 목욕이다.”

๙. ทุติยสุตฺตํ

9. 제2경

๕๙.

59.

‘‘กึสุ ทุติยา ปุริสสฺส โหติ, กึสุ เจนํ ปสาสติ;

กิสฺส จาภิรโต มจฺโจ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“무엇이 사람의 동반자가 되며, 무엇이 그 사람을 다스립니까? 사람은 어디에 즐거워해야 모든 괴로움에서 벗어납니까?”

‘‘สทฺธา ทุติยา ปุริสสฺส โหติ, ปญฺญา เจนํ ปสาสติ;

นิพฺพานาภิรโต มจฺโจ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“믿음이 사람의 동반자가 되고, 지혜가 그를 다스린다. 열반을 즐거워하는 사람은 모든 괴로움에서 벗어난다.”

๑๐. กวิสุตฺตํ

10. 시인의 경

๖๐.

60.

‘‘กึสุ นิทานํ คาถานํ, กึสุ ตาสํ วิยญฺชนํ;

กึสุ สนฺนิสฺสิตา คาถา, กึสุ คาถานมาสโย’’ติ.

“게송들의 근원은 무엇이며, 그것들의 표현은 무엇입니까? 게송들은 무엇에 의지하며, 게송들의 의처는 무엇입니까?”

‘‘ฉนฺโท [Pg.36] นิทานํ คาถานํ, อกฺขรา ตาสํ วิยญฺชนํ;

นามสนฺนิสฺสิตา คาถา, กวิ คาถานมาสโย’’ติ.

“운율이 게송들의 근원이며, 문자가 그것들의 표현이다. 게송들은 이름에 의지하며, 시인이 게송들의 의처이다.”

ชราวคฺโค ฉฏฺโฐ.

늙음의 품 제6.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약:

ชรา อชรสา มิตฺตํ, วตฺถุ ตีณิ ชนานิ จ;

อุปฺปโถ จ ทุติโย จ, กวินา ปูริโต วคฺโคติ.

늙음, 늙지 않음, 친구, 토대, 세 가지의 중생 경들, 그릇된 길, 두 번째, 그리고 시인의 경으로 이 품이 완성되었다.

๗. อทฺธวคฺโค

7. 시간의 품

๑. นามสุตฺตํ

1. 이름의 경

๖๑.

61.

‘‘กึสุ สพฺพํ อทฺธภวิ, กิสฺมา ภิยฺโย น วิชฺชติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“무엇이 모든 것을 압도합니까? 무엇보다 더 큰 것은 없습니까? 어떤 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따릅니까?”

‘‘นามํ สพฺพํ อทฺธภวิ, นามา ภิยฺโย น วิชฺชติ;

นามสฺส เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“이름이 모든 것을 압도하고, 이름보다 더 큰 것은 없다. 이름이라는 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따른다.”

๒. จิตฺตสุตฺตํ

2. 마음의 경

๖๒.

62.

‘‘เกนสฺสุ นียติ โลโก, เกนสฺสุ ปริกสฺสติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“무엇이 세상을 이끕니까? 무엇에 의해 세상은 끌려갑니까? 어떤 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따릅니까?”

‘‘จิตฺเตน นียติ โลโก, จิตฺเตน ปริกสฺสติ;

จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“마음에 의해 세상은 이끌리고, 마음에 의해 세상은 끌려간다. 마음이라는 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따른다.”

๓. ตณฺหาสุตฺตํ

3. 갈애의 경

๖๓.

63.

‘‘เกนสฺสุ นียติ โลโก, เกนสฺสุ ปริกสฺสติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“무엇이 세상을 이끕니까? 무엇에 의해 세상은 끌려갑니까? 어떤 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따릅니까?”

‘‘ตณฺหาย นียติ โลโก, ตณฺหาย ปริกสฺสติ;

ตณฺหาย เอกธมฺมสฺส, สพฺเพว วสมนฺวคู’’ติ.

“갈애에 의해 세상은 이끌리고, 갈애에 의해 세상은 끌려간다. 갈애라는 하나의 법의 지배 아래 모든 것이 따른다.”

๔. สํโยชนสุตฺตํ

4. 결박의 경

๖๔.

64.

‘‘กึสุ [Pg.37] สํโยชโน โลโก, กึสุ ตสฺส วิจารณํ;

กิสฺสสฺสุ วิปฺปหาเนน, นิพฺพานํ อิติ วุจฺจตี’’ติ.

“무엇이 세상을 결박합니까? 세상은 무엇을 따라 헤맵니까? 무엇을 버림으로써 열반이라 불립니까?”

‘‘นนฺทีสํโยชโน โลโก, วิตกฺกสฺส วิจารณํ;

ตณฺหาย วิปฺปหาเนน, นิพฺพานํ อิติ วุจฺจตี’’ติ.

“환희가 세상을 결박하고, 사유를 따라 헤맨다. 갈애를 버림으로써 열반이라 불린다.”

๕. พนฺธนสุตฺตํ

5. 속박의 경

๖๕.

65.

‘‘กึสุ สมฺพนฺธโน โลโก, กึสุ ตสฺส วิจารณํ;

กิสฺสสฺสุ วิปฺปหาเนน, สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธน’’นฺติ.

“무엇이 세상을 얽어맵니까? 세상은 무엇을 따라 헤맵니까? 무엇을 버림으로써 모든 속박을 끊습니까?”

‘‘นนฺทีสมฺพนฺธโน โลโก, วิตกฺกสฺส วิจารณํ;

ตณฺหาย วิปฺปหาเนน, สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธน’’นฺติ.

“환희가 세상을 얽어매고, 사유를 따라 헤맨다. 갈애를 버림으로써 모든 속박을 끊는다.”

๖. อตฺตหตสุตฺตํ

6. 자기 파괴의 경

๖๖.

66.

‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต;

เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ.

“무엇에 의해 세상은 공격받고, 무엇에 의해 둘러싸여 있습니까? 어떤 화살에 찔려 있으며, 무엇에 의해 항상 불타고 있습니까?”

‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต;

ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ.

“죽음에 의해 세상은 공격받고, 늙음에 의해 둘러싸여 있다. 갈애의 화살에 찔려 있으며, 욕망에 의해 항상 불타고 있다.”

๗. อุฑฺฑิตสุตฺตํ

7. 그물에 걸린 자의 경

๖๗.

67.

‘‘เกนสฺสุ อุฑฺฑิโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต;

เกนสฺสุ ปิหิโต โลโก, กิสฺมึ โลโก ปติฏฺฐิโต’’ติ.

“무엇이 세상을 옭아매고, 무엇이 세상을 에워쌉니까? 무엇이 세상을 가로막고, 세상은 어디에 머물러 있습니까?”

‘‘ตณฺหาย อุฑฺฑิโต โลโก, ชราย ปริวาริโต;

มจฺจุนา ปิหิโต โลโก, ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต’’ติ.

“갈애가 세상을 옭아매고, 늙음이 세상을 에워쌉니다. 죽음이 세상을 가로막고, 세상은 괴로움에 머물러 있습니다.”

๘. ปิหิตสุตฺตํ

8. 가로막힘 경

๖๘.

68.

‘‘เกนสฺสุ ปิหิโต โลโก, กิสฺมึ โลโก ปติฏฺฐิโต;

เกนสฺสุ อุฑฺฑิโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต’’ติ.

“무엇이 세상을 가로막고, 세상은 어디에 머물러 있습니까? 무엇이 세상을 옭아매고, 무엇이 세상을 에워쌉니까?”

‘‘มจฺจุนา [Pg.38] ปิหิโต โลโก, ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต;

ตณฺหาย อุฑฺฑิโต โลโก, ชราย ปริวาริโต’’ติ.

“죽음이 세상을 가로막고, 세상은 괴로움에 머물러 있습니다. 갈애가 세상을 옭아매고, 늙음이 세상을 에워쌉니다.”

๙. อิจฺฉาสุตฺตํ

9. 욕망 경

๖๙.

69.

‘‘เกนสฺสุ พชฺฌตี โลโก, กิสฺส วินยาย มุจฺจติ;

กิสฺสสฺสุ วิปฺปหาเนน, สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธน’’นฺติ.

“무엇이 세상을 속박하고, 무엇을 다스려야 해탈합니까? 무엇을 버림으로써 모든 속박을 끊어냅니까?”

‘‘อิจฺฉาย พชฺฌตี โลโก, อิจฺฉาวินยาย มุจฺจติ;

อิจฺฉาย วิปฺปหาเนน, สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธน’’นฺติ.

“욕망이 세상을 속박하고, 욕망을 다스림으로써 해탈합니다. 욕망을 버림으로써 모든 속박을 끊어냅니다.”

๑๐. โลกสุตฺตํ

10. 세상 경

๗๐.

70.

‘‘กิสฺมึ โลโก สมุปฺปนฺโน, กิสฺมึ กุพฺพติ สนฺถวํ;

กิสฺส โลโก อุปาทาย, กิสฺมึ โลโก วิหญฺญตี’’ติ.

“무엇이 생겨날 때 세상이 생겨나며, 무엇과 친밀함을 맺습니까? 세상은 무엇을 집착하여 존재하며, 무엇 때문에 고통받습니까?”

‘‘ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน, ฉสุ กุพฺพติ สนฺถวํ;

ฉนฺนเมว อุปาทาย, ฉสุ โลโก วิหญฺญตี’’ติ.

“여섯(감각 영역)이 생겨날 때 세상이 생겨나며, 여섯과 친밀함을 맺습니다. 오직 여섯만을 집착하여 존재하며, 여섯 때문에 세상은 고통받습니다.”

อทฺธวคฺโค สตฺตโม.

제7장 여정의 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

นามํ จิตฺตญฺจ ตณฺหา จ, สํโยชนญฺจ พนฺธนา;

อพฺภาหตุฑฺฑิโต ปิหิโต, อิจฺฉา โลเกน เต ทสาติ.

이름, 마음, 갈애, 결박, 속박, 습격, 옭아매임, 가로막힘, 욕망, 그리고 세상에 관한 이들 열 가지 경이다.

๘. เฉตฺวาวคฺโค

8. 끊음의 품

๑. เฉตฺวาสุตฺตํ

1. 끊음 경

๗๑. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

71. 사왓티에서의 인연이다. 한 곁에 선 그 천신은 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ.

“고타마시여, 무엇을 끊어야 편안히 잠들고, 무엇을 끊어야 슬퍼하지 않습니까? 당신께서는 어떤 한 가지 법을 죽이는 것을 찬성하십니까?”

‘‘โกธํ [Pg.39] เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส เทวเต;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

“천신이여, 분노를 끊어야 편안히 잠들고, 분노를 끊어야 슬퍼하지 않는다. 뿌리는 독이고 끝은 달콤한 분노를 죽이는 것을 성자들은 찬탄하나니, 진실로 그것을 끊어야 슬퍼하지 않기 때문이다.”

๒. รถสุตฺตํ

2. 전차 경

๗๒.

72.

‘‘กึสุ รถสฺส ปญฺญาณํ, กึสุ ปญฺญาณมคฺคิโน;

กึสุ รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ, กึสุ ปญฺญาณมิตฺถิยา’’ติ.

“무엇이 전차의 상징이며, 무엇이 불의 상징입니까? 무엇이 나라의 상징이며, 무엇이 여인의 상징입니까?”

‘‘ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ, ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน;

ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ, ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา’’ติ.

“깃발은 전차의 상징이요, 연기는 불의 상징이다. 왕은 나라의 상징이요, 남편은 여인의 상징이다.”

๓. วิตฺตสุตฺตํ

3. 재산 경

๗๓.

73.

‘‘กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, กึสุ สุจิณฺโณ สุขมาวหติ;

กึสุ หเว สาทุตรํ รสานํ, กถํชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ.

“이 세상에서 사람에게 으뜸가는 재산은 무엇입니까? 무엇을 잘 닦아야 행복을 가져다줍니까? 맛들 중에 진정으로 가장 뛰어난 맛은 무엇입니까? 어떻게 사는 것을 으뜸가는 삶이라 부릅니까?”

‘‘สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ, ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ.

“이 세상에서 사람에게 으뜸가는 재산은 믿음이다. 가르침을 잘 닦아야 행복을 가져다준다. 진실이야말로 맛들 중에 진정 가장 뛰어난 맛이다. 지혜롭게 사는 것을 으뜸가는 삶이라 부른다.”

๔. วุฏฺฐิสุตฺตํ

4. 비 경

๗๔.

74.

‘‘กึสุ อุปฺปตตํ เสฏฺฐํ, กึสุ นิปตตํ วรํ;

กึสุ ปวชมานานํ, กึสุ ปวทตํ วร’’นฺติ.

“솟아오르는 것들 중에 무엇이 으뜸이며, 떨어지는 것들 중에 무엇이 최상입니까? 걸어 다니는 것들 중에 무엇이 으뜸이며, 말하는 자들 중에 누가 최상입니까?”

‘‘พีชํ อุปฺปตตํ เสฏฺฐํ, วุฏฺฐิ นิปตตํ วรา;

คาโว ปวชมานานํ, ปุตฺโต ปวทตํ วโรติ.

“솟아오르는 것들 중에는 씨앗이 으뜸이요, 떨어지는 것들 중에는 비가 최상입니다. 걸어 다니는 것들 중에는 소가 으뜸이요, 말하는 자들 중에는 아들이 최상입니다.”

‘‘วิชฺชา อุปฺปตตํ เสฏฺฐา, อวิชฺชา นิปตตํ วรา;

สงฺโฆ ปวชมานานํ, พุทฺโธ ปวทตํ วโร’’ติ.

“솟아오르는 것들 중에는 지혜가 으뜸이요, 떨어지는 것들 중에는 무명이 최상입니다. 걸어 다니는 것들 중에는 승가가 최상이요, 말하는 자들 중에는 부처님이 최상입니다.”

๕. ภีตาสุตฺตํ

5. 두려움 경

๗๕.

75.

‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา,มคฺโค จเนกายตนปฺปวุตฺโต;

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ,กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ.

“이 세상의 많은 사람들이 무엇을 두려워하고 있습니까? (열반으로 이끄는) 길은 여러 방편으로 설해졌습니다. 넓은 지혜를 지니신 고타마시여, 당신께 묻노니, 어디에 머무는 자가 저세상을 두려워하지 않습니까?”

‘‘วาจํ [Pg.40] มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา,กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน;

พวฺหนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต,สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู;

เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ,ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ.

“말과 마음을 바르게 세우고, 몸으로 악행을 저지르지 않으며, 많은 먹거리와 마실 거리가 있는 집에 거주하면서, 믿음이 있고 부드러우며 나누기를 좋아하고 조리 있게 말할 줄 아는 것, 이 네 가지 법에 머무는 자는 (진정한) 법에 머무는 것이니 저세상을 두려워하지 않습니다.”

๖. นชีรติสุตฺตํ

6. 6. 나지라티 경 (쇠락하지 않는 것의 경)

๗๖.

76.

‘‘กึ ชีรติ กึ น ชีรติ, กึสุ อุปฺปโถติ วุจฺจติ;

กึสุ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ, กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย;

กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส, กึ สินานมโนทกํ.

“무엇이 쇠락하고 무엇이 쇠락하지 않습니까? 무엇을 잘못된 길이라 부릅니까? 무엇이 공덕이 되는 법의 장애입니까? 무엇이 밤낮으로 소멸해 갑니까? 청정범행의 때(오염)는 무엇입니까? 물을 쓰지 않는 목욕(정화)은 무엇입니까?”

‘‘กติ โลกสฺมึ ฉิทฺทานิ, ยตฺถ วิตฺตํ น ติฏฺฐติ;

ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

“세상에는 얼마나 많은 구멍이 있어 공덕이라는 재물이 머물지 못합니까? 저희가 세존께 여쭙고자 왔으니, 그것을 어떻게 알 수 있겠습니까?”

‘‘รูปํ ชีรติ มจฺจานํ, นามโคตฺตํ น ชีรติ;

ราโค อุปฺปโถติ วุจฺจติ.

“중생들의 육신은 쇠락하지만, 이름과 가문은 쇠락하지 않습니다. 탐욕(라가)을 잘못된 길이라 부릅니다.”

‘‘โลโภ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ, วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย;

อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส, เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา;

ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ, ตํ สินานมโนทกํ.

“탐욕(로바)은 법의 장애이고, 나이(세월)는 밤낮으로 소멸해 갑니다. 여인은 청정범행의 때이니, 여기에 중생들이 집착합니다. 고행과 청정범행, 이것이 바로 물을 쓰지 않는 목욕입니다.”

‘‘ฉ โลกสฺมึ ฉิทฺทานิ, ยตฺถ วิตฺตํ น ติฏฺฐติ;

อาลสฺยญฺจ ปมาโท จ, อนุฏฺฐานํ อสํยโม;

นิทฺทา ตนฺที จ เต ฉิทฺเท, สพฺพโส ตํ วิวชฺชเย’’ติ.

“세상에는 재물이 머물지 못하게 하는 여섯 가지 구멍이 있습니다. 게으름, 방일, 노력하지 않음, 절제하지 못함, 잠이 많음, 나태함입니다. 이러한 구멍들을 온전히 멀리해야 합니다.”

๗. อิสฺสริยสุตฺตํ

7. 7. 잇사리야 경 (권력의 경)

๗๗.

77.

‘‘กึสุ อิสฺสริยํ โลเก, กึสุ ภณฺฑานมุตฺตมํ;

กึสุ สตฺถมลํ โลเก, กึสุ โลกสฺมิมพฺพุทํ.

“세상에서 권력이란 무엇입니까? 재물 중 으뜸은 무엇입니까? 세상에서 지혜라는 무기의 녹(때)은 무엇입니까? 세상에서 재앙은 무엇입니까?”

‘‘กึสุ หรนฺตํ วาเรนฺติ, หรนฺโต ปน โก ปิโย;

กึสุ ปุนปฺปุนายนฺตํ, อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“무엇을 앗아가는 자를 사람들은 막습니까? 무엇을 가져가는 자가 오히려 사랑받습니까? 지혜로운 이들은 누구를 다시 오는 것을 기뻐합니까?”

‘‘วโส [Pg.41] อิสฺสริยํ โลเก, อิตฺถี ภณฺฑานมุตฺตมํ;

โกโธ สตฺถมลํ โลเก, โจรา โลกสฺมิมพฺพุทา.

“세상에서 지배하는 힘(아나)이 권력이고, 여인이 재물 중 으뜸입니다. 분노는 지혜의 무기를 녹슬게 하는 때이며, 도둑은 세상의 재앙입니다.”

‘‘โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ, หรนฺโต สมโณ ปิโย;

สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ, อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“재물을 앗아가는 도둑은 사람들이 막지만, (보시물을) 받아가는 수행자는 사랑받습니다. 지혜로운 이들은 다시 찾아오는 수행자를 환영합니다.”

๘. กามสุตฺตํ

8. 8. 까마 경 (욕망의 경)

๗๘.

78.

‘‘กิมตฺถกาโม น ทเท, กึ มจฺโจ น ปริจฺจเช;

กึสุ มุญฺเจยฺย กลฺยาณํ, ปาปิกํ น จ โมจเย’’ติ.

“자신의 이익을 바라는 이는 무엇을 주지 말아야 합니까? 중생은 무엇을 버리지 말아야 합니까? 선한 무엇을 내뱉어야 하며, 악한 무엇을 내뱉지 말아야 합니까?”

‘‘อตฺตานํ น ทเท โปโส, อตฺตานํ น ปริจฺจเช;

วาจํ มุญฺเจยฺย กลฺยาณํ, ปาปิกญฺจ น โมจเย’’ติ.

“사람은 자기 자신을 (종으로) 주지 말아야 하고, 자신을 (희생하도록) 내버리지 말아야 합니다. 선한 말은 내뱉어야 하며, 악한 말은 내뱉지 말아야 합니다.”

๙. ปาเถยฺยสุตฺตํ

9. 9. 빠테이야 경 (노자의 경)

๗๙.

79.

‘‘กึสุ พนฺธติ ปาเถยฺยํ, กึสุ โภคานมาสโย;

กึสุ นรํ ปริกสฺสติ, กึสุ โลกสฺมิ ทุชฺชหํ;

กิสฺมึ พทฺธา ปุถู สตฺตา, ปาเสน สกุณี ยถา’’ติ.

“무엇이 노자(공덕의 양식)를 묶어 줍니까? 풍요의 근원은 무엇입니까? 무엇이 사람을 끌고 다닙니까? 세상에서 버리기 어려운 것은 무엇입니까? 그물에 걸린 새처럼 수많은 중생은 무엇에 묶여 있습니까?”

‘‘สทฺธา พนฺธติ ปาเถยฺยํ, สิรี โภคานมาสโย;

อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ, อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา;

อิจฺฉาพทฺธา ปุถู สตฺตา, ปาเสน สกุณี ยถา’’ติ.

“믿음이 노자를 묶어 주며, 영광(권세)이 풍요의 근원입니다. 욕망이 사람을 끌고 다니며, 세상에서 욕망은 버리기 어렵습니다. 그물에 걸린 새처럼 수많은 중생은 욕망에 묶여 있습니다.”

๑๐. ปชฺโชตสุตฺตํ

10. 10. 빳조따 경 (빛의 경)

๘๐.

80.

‘‘กึสุ โลกสฺมิ ปชฺโชโต, กึสุ โลกสฺมิ ชาคโร;

กึสุ กมฺเม สชีวานํ, กิมสฺส อิริยาปโถ.

“세상에서 빛은 무엇입니까? 세상에서 깨어 있는 것은 무엇입니까? 일하며 살아가는 자들에게 동료는 무엇입니까? 사람들의 생계 수단은 무엇입니까?”

‘‘กึสุ อลสํ อนลสญฺจ, มาตา ปุตฺตํว โปสติ;

กึ ภูตา อุปชีวนฺติ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ.

“게으른 자나 부지런한 자나, 마치 어머니가 아들을 기르듯 무엇이 그들을 길러 줍니까? 땅을 의지해 사는 모든 생명은 무엇을 의지해 살아갑니까?”

‘‘ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต, สติ โลกสฺมิ ชาคโร;

คาโว กมฺเม สชีวานํ, สีตสฺส อิริยาปโถ.

“지혜가 세상의 빛이고, 마음챙김(사티)이 세상의 깨어 있음입니다. 일하며 살아가는 자들에게 소(牛)가 동료이며, 쟁기가 생계 수단입니다.”

‘‘วุฏฺฐิ อลสํ อนลสญฺจ, มาตา ปุตฺตํว โปสติ;

วุฏฺฐึ ภูตา อุปชีวนฺติ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ.

“비(雨)가 게으른 자나 부지런한 자나 마치 어머니가 아들을 기르듯 길러 줍니다. 땅을 의지해 사는 모든 생명은 비를 의지해 살아갑니다.”

๑๑. อรณสุตฺตํ

11. 11. 아라나 경 (번뇌 없는 이의 경)

๘๑.

81.

‘‘เกสูธ [Pg.42] อรณา โลเก, เกสํ วุสิตํ น นสฺสติ;

เกธ อิจฺฉํ ปริชานนฺติ, เกสํ โภชิสฺสิยํ สทา.

“이 세상에서 번뇌 없는 이들은 누구입니까? 누구의 거룩한 삶이 결코 헛되지 않습니까? 누가 욕망을 온전히 이해합니까? 누구에게 언제나 자유(해방)가 있습니까?”

‘‘กึสุ มาตา ปิตา ภาตา, วนฺทนฺติ นํ ปติฏฺฐิตํ;

กึสุ อิธ ชาติหีนํ, อภิวาเทนฺติ ขตฺติยา’’ติ.

“어머니, 아버지, 형제들이 (덕망 있는) 누구에게 절하며 의지합니까? 비록 신분이 낮을지라도 크샤트리아(왕족)들이 누구에게 경배합니까?”

‘‘สมณีธ อรณา โลเก, สมณานํ วุสิตํ น นสฺสติ;

สมณา อิจฺฉํ ปริชานนฺติ, สมณานํ โภชิสฺสิยํ สทา.

“이 세상에서 수행자들이 번뇌 없는 이들입니다. 수행자들의 성스러운 삶(도)은 결코 헛되지 않습니다. 수행자들은 욕망을 온전히 이해하며, 수행자들에게는 언제나 자유가 있습니다.”

‘‘สมณํ มาตา ปิตา ภาตา, วนฺทนฺติ นํ ปติฏฺฐิตํ;

สมณีธ ชาติหีนํ, อภิวาเทนฺติ ขตฺติยา’’ติ.

“어머니, 아버지, 형제들은 수행자에게 절하며 의지합니다. 비록 신분이 낮을지라도 왕족들은 이 세상의 수행자에게 경배합니다.”

เฉตฺวาวคฺโค อฏฺฐโม.

여덟 번째 체트와 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약 게송(uddāna)은 다음과 같다.

เฉตฺวา รถญฺจ จิตฺตญฺจ, วุฏฺฐิ ภีตา นชีรติ;

อิสฺสรํ กามํ ปาเถยฺยํ, ปชฺโชโต อรเณน จาติ.

체트와(Chetvā) 경, 라타(Ratha) 경, 찟따(Citta) 경, 웃티(Vuṭṭhi) 경, 비따(Bhītā) 경, 나 지라티(Na jīrati) 경, 잇사라(Issara) 경, 까마(Kāma) 경, 빠테이야(Pātheyya) 경, 빠조따(Pajjoto) 경, 아라나(Araṇa) 경들이다.

เทวตาสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

천신 상윳따(Devatā-saṃyutta)가 끝났다.

๒. เทวปุตฺตสํยุตฺตํ

2. 2. 천자 상윳따(Devaputta-saṃyutta)

๑. ปฐมวคฺโค

1. 1. 첫 번째 품(Paṭhamavaggo)

๑. ปฐมกสฺสปสุตฺตํ

1. 1. 첫 번째 깟사빠 경(Paṭhamakassapa-sutta)

๘๒. เอวํ [Pg.43] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข กสฺสโป เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กสฺสโป เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภิกฺขุํ ภควา ปกาเสสิ, โน จ ภิกฺขุโน อนุสาส’’นฺติ. ‘‘เตน หิ กสฺสป, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิภาตู’’ติ.

82. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 제타 숲 아나타삔디까 승원에 머물고 계셨다. 그때 깟사빠(Kassapa) 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 광채로 제타 숲 전체를 두루 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 한쪽 곁에 선 깟사빠 천자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존께서는 비구에 대해서는 밝혀 주셨으나, 비구에게 주시는 훈계(anusāsa)는 밝혀 주지 않으셨습니다.” [세존께서 말씀하셨다.] “깟사빠여, 그렇다면 그대가 그 훈계에 대해 직접 말해 보아라.”

‘‘สุภาสิตสฺส สิกฺเขถ, สมณูปาสนสฺส จ;

เอกาสนสฺส จ รโห, จิตฺตวูปสมสฺส จา’’ติ.

“잘 설해진 말(善說)을 배워야 하고, 사문을 받들어 모시는 것을 배워야 하며, 홀로 은밀한 곳에 머무는 것과 마음의 평온함을 배워야 합니다.”

อิทมโวจ กสฺสโป เทวปุตฺโต; สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข กสฺสโป เทวปุตฺโต ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

깟사빠 천자는 이와 같이 말했고, 스승(세존)께서는 승인하셨다. 그러자 깟사빠 천자는 ‘스승께서 나의 말을 승인하셨다’고 생각하며 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤 그 자리에서 사라졌다.

๒. ทุติยกสฺสปสุตฺตํ

2. 2. 두 번째 깟사빠 경(Dutiyakassapa-sutta)

๘๓. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กสฺสโป เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

83. 사왓띠를 배경으로 한다. 한쪽 곁에 선 깟사빠 천자는 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ภิกฺขุ สิยา ฌายี วิมุตฺตจิตฺโต,อากงฺเข เจ หทยสฺสานุปตฺตึ;

โลกสฺส ญตฺวา อุทยพฺพยญฺจ,สุเจตโส อนิสฺสิโต ตทานิสํโส’’ติ.

“비구는 선정에 들고 해탈한 마음을 지녀야 하리, 만약 그가 마음의 도달(아라한과)을 원한다면. 세상의 생멸을 알고서, 선한 마음으로 의지함 없이 머문다면, 그는 그러한 결실(아라한과)을 얻게 되리.”

๓. มาฆสุตฺตํ

3. 3. 마가 경(Māghasuttaṃ)

๘๔. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข มาโฆ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ[Pg.44]. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาโฆ เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

84. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 마가(Māgha) 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 광채로 제타 숲 전체를 두루 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 한쪽 곁에 선 마가 천자는 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ.

“무엇을 끊어야 편안하게 잠들고, 무엇을 끊어야 슬퍼하지 않습니까? 고따마시여, 당신은 어떤 한 가지 법을 죽이는 것을 찬성하십니까?”

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส วตฺรภู;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

“분노를 끊어야 편안하게 잠들고, 분노를 끊어야 슬퍼하지 않는다. 바트라부(Vatrabhū, 제석천)여, 뿌리는 독이고 끝은 달콤한 분노를 죽이는 것을 성자들은 찬탄하나니, 참으로 그것을 끊어야 슬퍼하지 않기 때문이다.”

๔. มาคธสุตฺตํ

4. 4. 마가다 경(Māgadhasuttaṃ)

๘๕. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข มาคโธ เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

85. 사왓띠를 배경으로 한다. 한쪽 곁에 선 마가다(Māgadha) 천자는 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘กติ โลกสฺมึ ปชฺโชตา, เยหิ โลโก ปกาสติ;

ภวนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม, กถํ ชาเนมุ ตํ มย’’นฺติ.

“세상에는 세상을 밝히는 빛이 몇 가지나 있습니까? 저희는 그것을 묻기 위해 존자님께 왔습니다. 저희가 그것을 어떻게 알 수 있겠습니까?”

‘‘จตฺตาโร โลเก ปชฺโชตา, ปญฺจเมตฺถ น วิชฺชติ;

ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา.

“세상에는 네 가지 빛이 있고, 다섯 번째는 없느니라. 낮은 태양이 비추고, 밤은 달이 밝히느니라.”

‘‘อถ อคฺคิ ทิวารตฺตึ, ตตฺถ ตตฺถ ปกาสติ;

สมฺพุทฺโธ ตปตํ เสฏฺโฐ, เอสา อาภา อนุตฺตรา’’ติ.

“그리고 불은 낮과 밤에 여기저기서 빛나느니라. 그러나 빛나는 것들 중에서 정등각자(부처님)가 으뜸이니, 이 빛이 위없이 드높은 빛이니라.”

๕. ทามลิสุตฺตํ

5. 5. 다말리 경(Dāmalisuttaṃ)

๘๖. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ทามลิ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ทามลิ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

86. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 다말리(Dāmali) 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 광채로 제타 숲 전체를 두루 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽 곁에 섰다. 한쪽 곁에 선 다말리 천자는 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘กรณียเมตํ พฺราหฺมเณน, ปธานํ อกิลาสุนา;

กามานํ วิปฺปหาเนน, น เตนาสีสเต ภว’’นฺติ.

“바라문(아라한)은 지치지 않는 정진을 실천해야 합니다. 감각적 욕망들을 버림으로써 더 이상 존재를 열망하지 말아야 합니다.”

‘‘นตฺถิ กิจฺจํ พฺราหฺมณสฺส (ทามลีติ ภควา),กตกิจฺโจ หิ พฺราหฺมโณ.

“다말리여, 바라문에게는 해야 할 일이 더 이상 없느니라. 바라문은 이미 할 일을 다 마쳤기 때문이니라.”

‘‘ยาว [Pg.45] น คาธํ ลภติ นทีสุ,อายูหติ สพฺพคตฺเตภิ ชนฺตุ;

คาธญฺจ ลทฺธาน ถเล ฐิโต โย,นายูหตี ปารคโต หิ โสว.

“강물 속에서 발을 디딜 곳을 찾지 못할 때까지는 온몸으로 발버둥을 치며 애를 써야 하지만, 발을 디딜 곳을 찾아 육지에 서게 되면 저편 언덕에 도달한 자는 더 이상 발버둥 치지 않느니라.”

‘‘เอสูปมา ทามลิ พฺราหฺมณสฺส,ขีณาสวสฺส นิปกสฺส ฌายิโน;

ปปฺปุยฺย ชาติมรณสฺส อนฺตํ,นายูหตี ปารคโต หิ โส’’ติ.

“다말리여, 이것이 바로 번뇌를 다하고 지혜로우며 선정에 든 바라문의 비유이니라. 태어남과 죽음의 끝에 도달하여 저편 언덕에 이른 자는 더 이상 애써 노력할 필요가 없느니라.”

๖. กามทสุตฺตํ

6. 6. 까마다 경(Kāmadasuttaṃ)

๘๗. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กามโท เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทุกฺกรํ ภควา, สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ.

87. 사왓띠를 배경으로 한다. 한쪽 곁에 선 까마다(Kāmada) 천자는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, (수행의 길은) 실천하기 어렵습니다. 세존이시여, 참으로 실천하기 어렵습니다.”

‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ (กามทาติ ภควา),เสขา สีลสมาหิตา;

ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส,ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ.

“까마다여, 계를 갖추어 마음이 집중된 유학(sekha, 성자)들은 실천하기 어려운 일도 해내느니라. 가정을 떠나 수행자의 길을 걷는 자에게는 (네 가지 필수품에 대한) 만족이 안락을 가져다주느니라.”

‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ.

“세존이시여, 만족(자족)이라는 것은 참으로 얻기 어렵습니다.”

‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ (กามทาติ ภควา),จิตฺตวูปสเม รตา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ,ภาวนาย รโต มโน’’ติ.

세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “까마다여, 낮이나 밤이나 수행(바바나)에 마음이 즐거운 이들, 마음의 고요함에 머무는 이들은 그 얻기 어려운 만족을 얻느니라.”

‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ.

“세존이시여, 이 마음이라는 것은 집중하기(확립하기)가 참으로 어렵습니다.”

‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ (กามทาติ ภควา),อินฺทฺริยูปสเม รตา;

เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ,อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ.

세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “까마다여, 감각기관의 고요함에 머무는 고결한 이(성자)들은 집중하기 어려운 마음을 집중하느니라. 까마다여, 그 고결한 이들은 죽음의 그물을 끊고 나아가느니라.”

‘‘ทุคฺคโม [Pg.46] ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ.

“세존이시여, 험난하고 평탄하지 않은 길은 가기가 어렵습니다.”

‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท;

อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา;

อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ.

세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “까마다여, 고결한 이들은 가기 어렵고 험난한 길이라도 나아가지만, 고결하지 못한 이들은 평탄하지 않은 길에서 머리가 아래로 향한 채 떨어지느니라. 고결한 이들의 길은 평탄하니, 고결한 이들은 평탄하지 않은 이들 가운데서도 평탄하기 때문이니라.”

๗. ปญฺจาลจณฺฑสุตฺตํ

7. 7. 빤짤라짠다 경

๘๘. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ปญฺจาลจณฺโฑ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

88. 사밧티에서의 인연이다. 한쪽에 선 빤짤라짠다 천자가 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สมฺพาเธ วต โอกาสํ, อวินฺทิ ภูริเมธโส;

โย ฌานมพุชฺฌิ พุทฺโธ, ปฏิลีนนิสโภ มุนี’’ติ.

“참으로 드넓은 지혜를 가진 분께서는 (장애로) 비좁은 곳에서 (선의) 공간을 찾아내셨도다. 선(禪)을 깨달으신 부처님, 자만심을 버린 이들 중 으뜸이신 성자시여.”

‘‘สมฺพาเธ วาปิ วินฺทนฺติ (ปญฺจาลจณฺฑาติ ภควา),ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

เย สตึ ปจฺจลตฺถํสุ,สมฺมา เต สุสมาหิตา’’ติ.

세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다. “빤짤라짠다여, 열반에 이르기 위해 마음챙김(사띠)이라는 법을 얻은 이들은 비좁은 곳에서도 (열반을) 얻느니라. 그들은 바르게 마음이 잘 집중된 이들이니라.”

๘. ตายนสุตฺตํ

8. 8. 따야나 경

๘๙. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ตายโน เทวปุตฺโต ปุราณติตฺถกโร อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ตายโน เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

89. 사밧티에서의 인연이다. 그때 예전에 외도의 스승이었던 따야나 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 빛깔로 제타 숲 전체를 밝히며 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 따야나 천자가 세존의 처소에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม, กาเม ปนุท พฺราหฺมณ;

นปฺปหาย มุนี กาเม, เนกตฺตมุปปชฺชติ.

“성자여, 정진하여 (갈애의) 흐름을 끊고 감각적 욕망들을 몰아내소서. 감각적 욕망들을 버리지 않고서는 성자가 (선의) 일경성에 들 수 없습니다.

‘‘กยิรา เจ กยิราเถนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม;

สิถิโล หิ ปริพฺพาโช, ภิยฺโย อากิรเต รชํ.

만약 정진을 하려거든 그것을 굳건하게 해야 합니다. 수행이 느슨한 유행자는 번뇌의 먼지를 더 많이 흩뿌릴 뿐입니다.

‘‘อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย, ปจฺฉา ตปติ ทุกฺกฏํ;

กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย, ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ.

악행은 하지 않는 것이 나으니, 악행은 나중에 후회를 불러오기 때문입니다. 선행은 행하는 것이 나으니, 행하고 나서 후회함이 없기 때문입니다.

‘‘กุโส [Pg.47] ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตติ;

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ, นิรยายูปกฑฺฒติ.

잘못 쥔 띠풀이 손을 베는 것처럼, 잘못 실천한 수행은 지옥으로 끌어당깁니다.

‘‘ยํ กิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ;

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, น ตํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ.

무엇이든 느슨하게 행한 일, 오염된 계행, 의심스러운 청정행은 큰 결실을 맺지 못합니다.”

อิทมโวจ ตายโน เทวปุตฺโต; อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

따야나 천자는 이렇게 말하고 세존께 절을 올린 뒤 오른쪽으로 돌고서 그 자리에서 사라졌다.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ ตายโน นาม เทวปุตฺโต ปุราณติตฺถกโร อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภิกฺขเว, ตายโน เทวปุตฺโต มม สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그 후 세존께서는 밤이 지나자 비구들을 불러 말씀하셨다. “비구들이여, 어제 밤에 예전에 외도의 스승이었던 따야나라는 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 빛깔로 제타 숲 전체를 밝히며 내게 왔다. 와서 내게 절을 올리고 한쪽에 섰다. 비구들이여, 한쪽에 선 따야나 천자가 내 앞에서 이 게송들을 읊었느니라.”

‘‘ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม, กาเม ปนุท พฺราหฺมณ;

นปฺปหาย มุนี กาเม, เนกตฺตมุปปชฺชติ.

“성자여, 정진하여 (갈애의) 흐름을 끊고 감각적 욕망들을 몰아내소서. 감각적 욕망들을 버리지 않고서는 성자가 (선의) 일경성에 들 수 없습니다.

‘‘กยิรา เจ กยิราเถนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม;

สิถิโล หิ ปริพฺพาโช, ภิยฺโย อากิรเต รชํ.

만약 정진을 하려거든 그것을 굳건하게 해야 합니다. 수행이 느슨한 유행자는 번뇌의 먼지를 더 많이 흩뿌릴 뿐입니다.

‘‘อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย, ปจฺฉา ตปติ ทุกฺกฏํ;

กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย, ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ.

악행은 하지 않는 것이 나으니, 악행은 나중에 후회를 불러오기 때문입니다. 선행은 행하는 것이 나으니, 행하고 나서 후회함이 없기 때문입니다.

‘‘กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตติ;

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ, นิรยายูปกฑฺฒติ.

잘못 쥔 띠풀이 손을 베는 것처럼, 잘못 실천한 수행은 지옥으로 끌어당깁니다.

‘‘ยํ กิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ;

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, น ตํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ.

무엇이든 느슨하게 행한 일, 오염된 계행, 의심스러운 청정행은 큰 결실을 맺지 못합니다.”

‘‘อิทมโวจ, ภิกฺขเว, ตายโน เทวปุตฺโต, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ. อุคฺคณฺหาถ, ภิกฺขเว, ตายนคาถา; ปริยาปุณาถ, ภิกฺขเว, ตายนคาถา; ธาเรถ, ภิกฺขเว, ตายนคาถา. อตฺถสํหิตา, ภิกฺขเว, ตายนคาถา อาทิพฺรหฺมจริยิกา’’ติ.

“비구들이여, 따야나 천자는 이와 같이 말하고 내게 절을 올린 뒤 오른쪽으로 돌고서 그 자리에서 사라졌느니라. 비구들이여, 따야나의 게송을 배우라. 비구들이여, 따야나의 게송을 익히라. 비구들이여, 따야나의 게송을 가슴에 새기라. 비구들이여, 따야나의 게송은 유익하며 청정행의 시작이 되느니라.”

๙. จนฺทิมสุตฺตํ

9. 9. 찬디마 경

๙๐. สาวตฺถินิทานํ[Pg.48]. เตน โข ปน สมเยน จนฺทิมา เทวปุตฺโต ราหุนา อสุรินฺเทน คหิโต โหติ. อถ โข จนฺทิมา เทวปุตฺโต ภควนฺตํ อนุสฺสรมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

90. 사밧티에서의 인연이다. 그때 찬디마 천자가 아수라의 왕 라후에게 붙잡혔다. 그러자 찬디마 천자는 세존을 떠올리며 그 당시에 이 게송을 읊었다.

‘‘นโม เต พุทฺธ วีรตฺถุ, วิปฺปมุตฺโตสิ สพฺพธิ;

สมฺพาธปฏิปนฺโนสฺมิ, ตสฺส เม สรณํ ภวา’’ติ.

“위대한 용맹을 갖추신 부처님께 귀의합니다. 당신께서는 모든 것에서 완전히 벗어나셨습니다. 저는 지금 비좁은 고난에 처해 있으니, 저의 귀의처가 되어 주소서.”

อถ โข ภควา จนฺทิมํ เทวปุตฺตํ อารพฺภ ราหุํ อสุรินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 세존께서는 찬디마 천자를 위해 아수라의 왕 라후에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘ตถาคตํ อรหนฺตํ, จนฺทิมา สรณํ คโต;

ราหุ จนฺทํ ปมุญฺจสฺสุ, พุทฺธา โลกานุกมฺปกา’’ติ.

“찬디마는 아라한이신 여래께 귀의하였다. 라후여, 찬디마를 놓아주어라. 부처님들은 세상을 가엽게 여기시는 분들이니라.”

อถ โข ราหุ อสุรินฺโท จนฺทิมํ เทวปุตฺตํ มุญฺจิตฺวา ตรมานรูโป เยน เวปจิตฺติ อสุรินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ราหุํ อสุรินฺทํ เวปจิตฺติ อสุรินฺโท คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 아수라의 왕 라후는 달의 신(천자)을 놓아주고, 서두르는 기색으로 아수라의 왕 웨빠찟띠가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 공포에 질려 전율하며 한쪽에 섰다. 한쪽에 서 있는 아수라의 왕 라후에게 아수라의 왕 웨빠찟띠가 게송으로 말하였다.

‘‘กึ นุ สนฺตรมาโนว, ราหุ จนฺทํ ปมุญฺจสิ;

สํวิคฺครูโป อาคมฺม, กึ นุ ภีโตว ติฏฺฐสี’’ติ.

“라후여, 그대는 어찌하여 서두르며 달을 놓아주었는가? 공포에 질린 모습으로 와서 어찌하여 그토록 두려움에 떨며 서 있는가?”

‘‘สตฺตธา เม ผเล มุทฺธา, ชีวนฺโต น สุขํ ลเภ;

พุทฺธคาถาภิคีโตมฺหิ, โน เจ มุญฺเจยฺย จนฺทิม’’นฺติ.

“부처님께서 읊으신 게송에 저는 몹시 두려웠습니다. 만일 제가 달의 신을 놓아주지 않았더라면, 제 머리는 일곱 조각으로 깨졌을 것이며, 살아 있더라도 결코 행복을 얻지 못했을 것입니다.”

๑๐. สูริยสุตฺตํ

10. 10. 수리야 경 (Sūriyasuttaṃ)

๙๑. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน สูริโย เทวปุตฺโต ราหุนา อสุรินฺเทน คหิโต โหติ. อถ โข สูริโย เทวปุตฺโต ภควนฺตํ อนุสฺสรมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

91. 사왓띠를 인연으로 함. 그때 태양의 신(천자)이 아수라의 왕 라후에게 붙잡혔다. 그때 태양의 신은 세존을 마음속에 떠올리며, 그 시각에 이 게송을 읊었다.

‘‘นโม เต พุทฺธ วีรตฺถุ, วิปฺปมุตฺโตสิ สพฺพธิ;

สมฺพาธปฏิปนฺโนสฺมิ, ตสฺส เม สรณํ ภวา’’ติ.

“영웅이신 부처님께 절하옵니다. 당신께서는 모든 것(온·처 등)으로부터 완전히 해탈하셨습니다. 저는 지금 곤경에 빠졌사오니 저의 의지처가 되어 주소서.”

อถ โข ภควา สูริยํ เทวปุตฺตํ อารพฺภ ราหุํ อสุรินฺทํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서는 태양의 신을 위하여 아수라의 왕 라후에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘ตถาคตํ [Pg.49] อรหนฺตํ, สูริโย สรณํ คโต;

ราหุ สูริยํ ปมุญฺจสฺสุ, พุทฺธา โลกานุกมฺปกา.

“공양받아 마땅하신 분(아라한), 여래께 태양의 신은 귀의하였노라. 라후여, 태양을 놓아주어라. 부처님들은 세상을 가엽게 여기시는 분들이니라.”

‘‘โย อนฺธกาเร ตมสิ ปภงฺกโร,เวโรจโน มณฺฑลี อุคฺคเตโช;

มา ราหุ คิลี จรมนฺตลิกฺเข,ปชํ มมํ ราหุ ปมุญฺจ สูริย’’นฺติ.

“어둠 속에서 빛을 만들고, 찬란하게 빛나며 둥근 모양에 강렬한 위력을 가진 자여, 하늘을 운행하는 그 태양을 라후여, 삼키지 마라. 라후여, 나의 아들(제자)인 태양을 놓아주어라.”

อถ โข ราหุ อสุรินฺโท สูริยํ เทวปุตฺตํ มุญฺจิตฺวา ตรมานรูโป เยน เวปจิตฺติ อสุรินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ราหุํ อสุรินฺทํ เวปจิตฺติ อสุรินฺโท คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 아수라의 왕 라후는 태양의 신을 놓아주고, 서두르는 기색으로 아수라의 왕 웨빠찟띠가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 공포에 질려 전율하며 한쪽에 섰다. 한쪽에 서 있는 아수라의 왕 라후에게 아수라의 왕 웨빠찟띠가 게송으로 말하였다.

‘‘กึ นุ สนฺตรมาโนว, ราหุ สูริยํ ปมุญฺจสิ;

สํวิคฺครูโป อาคมฺม, กึ นุ ภีโตว ติฏฺฐสี’’ติ.

“라후여, 그대는 어찌하여 서두르며 태양을 놓아주었는가? 공포에 질린 모습으로 와서 어찌하여 그토록 두려움에 떨며 서 있는가?”

‘‘สตฺตธา เม ผเล มุทฺธา, ชีวนฺโต น สุขํ ลเภ;

พุทฺธคาถาภิคีโตมฺหิ, โน เจ มุญฺเจยฺย สูริย’’นฺติ.

“부처님께서 읊으신 게송에 저는 몹시 두려웠습니다. 만일 제가 태양을 놓아주지 않았더라면, 제 머리는 일곱 조각으로 깨졌을 것이며, 살아 있더라도 결코 행복을 얻지 못했을 것입니다.”

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약(우다나)은 다음과 같다.

ทฺเว กสฺสปา จ มาโฆ จ, มาคโธ ทามลิ กามโท;

ปญฺจาลจณฺโฑ ตายโน, จนฺทิมสูริเยน เต ทสาติ.

두 편의 까싸빠 경, 마가 경, 마가다 경, 다만리 경, 까마다 경, 빤짤라짠다 경, 따야나 경, 그리고 찬디마 경과 수리야 경을 합쳐 이들이 열 편이다.

๒. อนาถปิณฺฑิกวคฺโค

2. 2. 아나따삔디까 품

๑. จนฺทิมสสุตฺตํ

1. 1. 찬디마사 경

๙๒. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข จนฺทิมโส เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ[Pg.50]. เอกมนฺตํ ฐิโต โข จนฺทิมโส เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

92. 사왓띠를 인연으로 함. 그때 찬디마사 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 빛깔로 제따숲 전체를 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 서 있는 찬디마사 천자는 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เต หิ โสตฺถึ คมิสฺสนฺติ, กจฺเฉ วามกเส มคา;

ฌานานิ อุปสมฺปชฺช, เอโกทิ นิปกา สตา’’ติ.

“선정에 들고 마음이 집중되어 지혜롭고 마음 챙기는 이들은, 마치 산골짜기나 냇가에서 안전하게 노니는 사슴처럼 평안에 이를 것입니다.”

‘‘เต หิ ปารํ คมิสฺสนฺติ, เฉตฺวา ชาลํว อมฺพุโช;

ฌานานิ อุปสมฺปชฺช, อปฺปมตฺตา รณญฺชหา’’ติ.

“선정에 들고 방일하지 않으며 번뇌를 버리는 이들은, 마치 그물을 끊고 나가는 물고기처럼 저 언덕(열반)에 이를 것입니다.”

๒. เวณฺฑุสุตฺตํ

2. 2. 웬두 경

๙๓. เอกมนฺตํ ฐิโต โข เวณฺฑุ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

93. 한쪽에 서 있는 웬두 천자는 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สุขิตาว เต มนุชา, สุคตํ ปยิรุปาสิย;

ยุญฺชํ โคตมสาสเน, อปฺปมตฺตา นุ สิกฺขเร’’ติ.

“고따마 부처님의 가르침에 정진하고 방일하지 않으며 배우는 이들은, 행복한 분(수갓따)을 가까이 모셨기에 진정 행복한 사람들입니다.”

‘‘เย เม ปวุตฺเต สิฏฺฐิปเท (เวณฺฑูติ ภควา),อนุสิกฺขนฺติ ฌายิโน;

กาเล เต อปฺปมชฺชนฺตา,น มจฺจุวสคา สิยุ’’นฺติ.

“웬두여, 내가 설한 가르침의 단계들을 배우고 수행하는 자들은, 적절한 때에 방일하지 않아 죽음의 권세에 굴복하지 않으리라.”}, internal: 웬두라고 부르며 세존께서 말씀하셨다.

๓. ทีฆลฏฺฐิสุตฺตํ

3. 3. 디가랏띠 경

๙๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข ทีฆลฏฺฐิ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เวฬุวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ทีฆลฏฺฐิ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

94. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠에 있는 벨루와나(죽림정사)에 머무셨다. 그때 디가랏띠 천자가 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 빛깔로 벨루와나 전체를 밝히며 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 서 있는 디가랏띠 천자는 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ภิกฺขุ สิยา ฌายี วิมุตฺตจิตฺโต,อากงฺเข เจ หทยสฺสานุปตฺตึ;

โลกสฺส ญตฺวา อุทยพฺพยญฺจ,สุเจตโส อนิสฺสิโต ตทานิสํโส’’ติ.

“만일 마음의 성취(아라한 과)를 바란다면, 비구는 선정을 닦고 해탈한 마음을 가져야 하리. 세상의 생멸을 알고서 선한 마음으로 의지함 없이 그 이익(아라한 과)을 얻어야 하리.”

๔. นนฺทนสุตฺตํ

4. 4. 난다나 경

๙๕. เอกมนฺตํ [Pg.51] ฐิโต โข นนฺทโน เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

95. 한쪽에 서 있는 난다나 천자가 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ,อนาวฏํ ภควโต ญาณทสฺสนํ;

กถํวิธํ สีลวนฺตํ วทนฺติ,กถํวิธํ ปญฺญวนฺตํ วทนฺติ;

กถํวิโธ ทุกฺขมติจฺจ อิริยติ,กถํวิธํ เทวตา ปูชยนฺตี’’ติ.

“넓은 지혜를 지니신 고따마여, 당신께 묻사옵니다. 세존의 지혜와 통찰에는 가림이 없습니다. 어떤 성품을 가진 이를 계행을 갖춘 이라 합니까? 어떤 성품을 가진 이를 지혜로운 이라 합니까? 어떤 성품을 가진 이가 괴로움을 넘어 살아갑니까? 어떤 성품을 가진 이를 신들이 공경합니까?”

‘‘โย สีลวา ปญฺญวา ภาวิตตฺโต,สมาหิโต ฌานรโต สตีมา;

สพฺพสฺส โสกา วิคตา ปหีนา,ขีณาสโว อนฺติมเทหธารี.

계(戒)를 갖추고 지혜가 있으며 마음을 닦고 집중하며 선정(禪定)에 들기를 즐기고 마음 챙김이 있는 이, 언제나 모든 슬픔에서 벗어나 번뇌를 끊고 아라한의 최후의 몸을 지닌 이.

‘‘ตถาวิธํ สีลวนฺตํ วทนฺติ,ตถาวิธํ ปญฺญวนฺตํ วทนฺติ;

ตถาวิโธ ทุกฺขมติจฺจ อิริยติ,ตถาวิธํ เทวตา ปูชยนฺตี’’ติ.

사람들은 그러한 이를 일러 계를 갖춘 자라 하고, 그러한 이를 일러 지혜로운 자라 하니, 그러한 이는 괴로움을 넘어 유행하고, 신(神)들도 그러한 이를 공양한다.

๕. จนฺทนสุตฺตํ

5. 찬다나 경

๙๖. เอกมนฺตํ ฐิโต โข จนฺทโน เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

96. 한쪽에 서서 찬다나 천자는 세존께 게송으로 이와 같이 여쭈었다.

‘‘กถํสุ ตรติ โอฆํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต;

อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ, โก คมฺภีเร น สีทตี’’ติ.

누가 밤낮으로 게으르지 않고 폭류(暴流)를 건너며, 발 디딜 곳도 없고 붙잡을 곳도 없는 깊은 폭류 속에서 누가 가라앉지 않습니까?

‘‘สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน, ปญฺญวา สุสมาหิโต;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.

언제나 계를 구족하고 지혜가 있으며 마음이 잘 집중되고, 정진의 힘을 다하고 마음을 해탈로 보낸 이는 건너기 어려운 폭류를 건넌다.

‘‘วิรโต กามสญฺญาย, รูปสํโยชนาติโค;

นนฺทีราคปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ.

감각적 욕망의 지각에서 벗어나고 형색의 결박을 뛰어넘었으며, 기쁨과 탐욕이 다한 이, 그는 깊은 폭류 속에서도 가라앉지 않는다.

๖. วาสุทตฺตสุตฺตํ

6. 와수닷타 경

๙๗. เอกมนฺตํ [Pg.52] ฐิโต โข วาสุทตฺโต เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

97. 한쪽에 서서 와수닷타 천자는 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

창에 찔린 사람처럼, 머리에 불이 붙은 사람처럼, 수행자는 감각적 욕망의 탐욕을 버리기 위해 마음을 챙겨 수행해야 한다.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

창에 찔린 사람처럼, 머리에 불이 붙은 사람처럼, 수행자는 유신견(有身見)을 버리기 위해 마음을 챙겨 수행해야 한다.

๗. สุพฺรหฺมสุตฺตํ

7. 수브라흐마 경

๙๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สุพฺรหฺมา เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

98. 한쪽에 서서 수브라흐마 천자는 세존께 게송으로 이와 같이 여쭈었다.

‘‘นิจฺจํ อุตฺรสฺตมิทํ จิตฺตํ, นิจฺจํ อุพฺพิคฺคมิทํ มโน;

อนุปฺปนฺเนสุ กิจฺเฉสุ, อโถ อุปฺปติเตสุ จ;

สเจ อตฺถิ อนุตฺรสฺตํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’ติ.

이 마음은 항상 떨고 있고 이 마음은 항상 근심에 차 있습니다. 아직 닥치지 않은 일들과 이미 닥친 일들 때문에 그러합니다. 만약 두려움이 없는 경지가 있다면, 여쭈오니 저에게 그것을 말씀해 주소서.

‘‘นาญฺญตฺร โพชฺฌา ตปสา, นาญฺญตฺรินฺทฺริยสํวรา;

นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา, โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณิน’’นฺติ.

깨달음의 요소(보장)와 고행(지계)이 아니고서는, 감각기관의 단속이 아니고서는, 모든 집착을 버리는 것(열반)이 아니고서는, 중생들에게 안온함이 있음을 나는 보지 못한다.

‘‘อิทมโวจ…เป… ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다... (중략) ...그는 바로 그곳에서 사라졌다.

๘. กกุธสุตฺตํ

8. 카쿠다 경

๙๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ อญฺชนวเน มิคทาเย. อถ โข กกุโธ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ อญฺชนวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กกุโธ เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นนฺทสิ, สมณา’’ติ? ‘‘กึ ลทฺธา, อาวุโส’’ติ? ‘‘เตน หิ, สมณ, โสจสี’’ติ? ‘‘กึ ชียิตฺถ, อาวุโส’’ติ? ‘‘เตน หิ, สมณ, เนว นนฺทสิ น จ โสจสี’’ติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ.

99. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사케타의 안자나 숲 사슴 공원에 머물고 계셨다. 그때 뛰어난 형색을 지닌 카쿠다 천자가 밤이 깊었을 때 안자나 숲 전체를 환히 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올린 뒤 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 카쿠다 천자는 세존께 이와 같이 여쭈었다. '수행자여, 즐거우십니까?' '도반이여, 무엇을 얻었기에 내가 즐거워하겠는가?' '수행자여, 그렇다면 슬프십니까?' '도반이여, 무엇이 낡아 없어졌기에 내가 슬퍼하겠는가?' '수행자여, 그렇다면 당신은 즐겁지도 않고 슬프지도 않으십니까?' '도반이여, 그러하다.'

‘‘กจฺจิ [Pg.53] ตฺวํ อนโฆ ภิกฺขุ, กจฺจิ นนฺที น วิชฺชติ;

กจฺจิ ตํ เอกมาสีนํ, อรตี นาภิกีรตี’’ติ.

수행자여, 당신에게는 괴로움이 없습니까? 당신에게는 기쁨이 없습니까? 홀로 앉아 있는 당신을 불만족이 엄습하지 않습니까?

‘‘อนโฆ เว อหํ ยกฺข, อโถ นนฺที น วิชฺชติ;

อโถ มํ เอกมาสีนํ, อรตี นาภิกีรตี’’ติ.

야차여, 참으로 나는 괴로움이 없고, 또한 기쁨도 없노라. 또한 홀로 앉아 있는 나를 불만족이 엄습하지 않노라.

‘‘กถํ ตฺวํ อนโฆ ภิกฺขุ, กถํ นนฺที น วิชฺชติ;

กถํ ตํ เอกมาสีนํ, อรตี นาภิกีรตี’’ติ.

수행자여, 어찌하여 당신에게는 괴로움이 없으며, 어찌하여 기쁨이 없습니까? 어찌하여 홀로 앉아 있는 당신을 불만족이 엄습하지 않습니까?

‘‘อฆชาตสฺส เว นนฺที, นนฺทีชาตสฺส เว อฆํ;

อนนฺที อนโฆ ภิกฺขุ, เอวํ ชานาหิ อาวุโส’’ติ.

괴로움이 생긴 자에게 진실로 기쁨이 있고, 기쁨이 생긴 자에게 진실로 괴로움이 있나니, 기쁨도 없고 괴로움도 없는 수행자여, 도반이여, 이와 같이 알라.

‘‘จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ, พฺราหฺมณํ ปรินิพฺพุตํ;

อนนฺทึ อนฆํ ภิกฺขุํ, ติณฺณํ โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

오랜만에 참으로 기쁨도 없고 괴로움도 없으며, 세상의 끈질긴 집착(갈애)을 건너 완전히 평온에 든 성자인 수행자를 뵙나이다.

๙. อุตฺตรสุตฺตํ

9. 웃타라 경

๑๐๐. ราชคหนิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อุตฺตโร เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

100. 라자가하에서의 인연이다. 한쪽에 서서 웃타라 천자는 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานี’’ติ.

생명은 죽음으로 이끌려 가고 수명은 짧으니, 늙음에 이끌려 가는 자에게 보호처는 없습니다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 행복을 가져다주는 공덕을 쌓아야 합니다.

‘‘อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ,ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

생명은 죽음으로 이끌려 가고 수명은 짧으니, 늙음에 이끌려 가는 자에게 보호처는 없습니다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보며, 평온(열반)을 구하는 자는 세상의 미끼를 버려야 합니다.

๑๐. อนาถปิณฺฑิกสุตฺตํ

10. 아나타삔디카 경

๑๐๑. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อนาถปิณฺฑิโก เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

101. 한쪽에 서서 아나타삔디카 천자는 세존의 처소에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘อิทญฺหิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

수행자들의 무리가 의지하고 법의 왕께서 거주하셨던 이 제타 숲은 진실로 저에게 기쁨을 불러일으킵니다.

‘‘กมฺมํ [Pg.54] วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

“업과 명지와 법, 그리고 최상의 삶인 계, 이것들에 의해 중생은 정화되나니, 가문이나 재산에 의한 것이 아니로다.

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

그러므로 참으로 지혜로운 사람은 자신의 이익을 보아, 이치에 맞게 법을 성찰해야 하니, 이와 같이 그 안에서 정화되느니라.

‘‘สาริปุตฺโตว ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

지혜와 계와 고요함에 있어서는 오직 사리불만이 으뜸이니, 피안에 도달한 어떤 비구라도 그(사리불)가 최고가 되리라.”

อิทมโวจ อนาถปิณฺฑิโก เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

아나타핀디카 천자가 이와 같이 말했다. 이렇게 말하고 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤, 그곳에서 바로 사라졌다.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตโร เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภิกฺขเว, โส เทวปุตฺโต มม สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러고 나서 세존께서는 그 밤이 지난 뒤 비구들을 불러 말씀하셨다. “비구들이여, 어젯밤에 어떤 용색이 뛰어난 천자가 밤이 깊었을 때 제타숲 전체를 밝히며 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 그 천자는 내 앞에서 이 게송들을 읊었느니라.

‘‘อิทญฺหิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

‘참으로 이곳은 성자들의 무리가 머무는 제타숲이니, 법왕께서 거주하시는 곳이라 나에게 기쁨을 불러일으키네.

‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

업과 명지와 법, 그리고 최상의 삶인 계, 이것들에 의해 중생은 정화되나니, 가문이나 재산에 의한 것이 아니로다.

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

그러므로 참으로 지혜로운 사람은 자신의 이익을 보아, 이치에 맞게 법을 성찰해야 하니, 이와 같이 그 안에서 정화되느니라.

‘‘สาริปุตฺโตว ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

지혜와 계와 고요함에 있어서는 오직 사리불만이 으뜸이니, 피안에 도달한 어떤 비구라도 그(사리불)가 최고가 되리라.’”

‘‘อิทมโวจ, ภิกฺขเว, โส เทวปุตฺโต. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

“비구들이여, 그 천자는 이와 같이 말했다. 이렇게 말하고 나에게 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤, 그곳에서 바로 사라졌느니라.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โส หิ นูน, ภนฺเต, อนาถปิณฺฑิโก เทวปุตฺโต ภวิสฺสติ. อนาถปิณฺฑิโก คหปติ อายสฺมนฺเต สาริปุตฺเต อภิปฺปสนฺโน อโหสี’’ติ. ‘‘สาธุ [Pg.55] สาธุ, อานนฺท, ยาวตกํ โข, อานนฺท, ตกฺกาย ปตฺตพฺพํ อนุปฺปตฺตํ ตํ ตยา. อนาถปิณฺฑิโก หิ โส, อานนฺท, เทวปุตฺโต’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 아난다 존자가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 그는 분명 아나타핀디카 천자였을 것입니다. 아나타핀디카 장자는 사리불 존자를 몹시 존경했기 때문입니다.” “장하구나, 장하구나, 아난다여. 아난다여, 참으로 그대가 추론으로 도달할 수 있는 모든 것에 도달하였구나. 아난다여, 그 천자는 참으로 아나타핀디카였느니라.”

อนาถปิณฺฑิกวคฺโค ทุติโย.

제2. 아나타핀디카 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약:

จนฺทิมโส จ เวณฺฑุ จ, ทีฆลฏฺฐิ จ นนฺทโน;

จนฺทโน วาสุทตฺโต จ, สุพฺรหฺมา กกุเธน จ;

อุตฺตโร นวโม วุตฺโต, ทสโม อนาถปิณฺฑิโกติ.

찬디마사, 웬두, 디갈랏티, 난다나, 찬다나, 와수닷타, 수브라흐마, 카쿠다, 아홉 번째는 웃타라, 열 번째는 아나타핀디카라고 설해졌다.

๓. นานาติตฺถิยวคฺโค

3. 제3. 나나팃티야 품

๑. สิวสุตฺตํ

1. 시와 경

๑๐๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สิโว เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สิโว เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

102. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사와티의 제타숲 아나타핀디카 승원에 머물고 계셨다. 그때 시와 천자가 밤이 깊었을 때 용색이 뛰어난 모습으로 제타숲 전체를 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 시와 천자는 세존 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

“참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 더 훌륭해질 뿐, 결코 나빠지지 않기 때문이라네.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, ปญฺญา ลพฺภติ นาญฺญโต.

참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 지혜를 얻을 뿐, 다른 이에게서는 얻을 수 없기 때문이라네.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, โสกมชฺเฌ น โสจติ.

참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 슬픔 속에 있어도 슬퍼하지 않기 때문이라네.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, ญาติมชฺเฌ วิโรจติ.

참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 친족들 가운데서도 빛나기 때문이라네.

‘‘สพฺภิเรว [Pg.56] สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ.

참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 중생들은 선처에 태어나기 때문이라네.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สตฺตา ติฏฺฐนฺติ สาตต’’นฺติ.

참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 중생들은 언제나 행복 속에 머물기 때문이라네.”

อถ โข ภควา สิวํ เทวปุตฺตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

그러자 세존께서는 시와 천자에게 게송으로 답하셨다.

‘‘สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“참된 사람들과만 어울리고, 참된 사람들과 친교를 맺어야 하네. 참된 사람들의 바른 법을 알면 모든 괴로움에서 벗어나기 때문이라네.”

๒. เขมสุตฺตํ

2. 케마 경

๑๐๓. เอกมนฺตํ ฐิโต โข เขโม เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

103. 한쪽에 선 케마 천자가 세존 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา;

กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ.

“지혜 없는 어리석은 자들은 자신에 대해 원수처럼 행하며 살아가나니, 쓰라린 과보를 가져올 악한 업을 지으면서 돌아다니네.

‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ;

ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวติ.

지은 뒤에 후회하게 되는 업, 눈물 흘리며 울면서 그 과보를 받게 되는 업은 잘 지어진 것이 아니로다.

‘‘ตญฺจ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ;

ยสฺส ปตีโต สุมโน, วิปากํ ปฏิเสวติ.

지은 뒤에 후회하지 않는 업, 기쁘고 즐거운 마음으로 그 과보를 받게 되는 업은 참으로 잘 지어진 것이로다.”

‘‘ปฏิกจฺเจว ตํ กยิรา, ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน;

น สากฏิกจินฺตาย, มนฺตา ธีโร ปรกฺกเม.

“현명한 자는 자신에게 이익이 되는 바를 안다면 그것을 미리 행해야 하나니, 수레축이 부러진 수레꾼의 생각으로 게으름을 피우며 노력하지 않는 일이 없도록 해야 한다.”

‘‘ยถา สากฏิโก มฏฺฐํ, สมํ หิตฺวา มหาปถํ;

วิสมํ มคฺคมารุยฺห, อกฺขจฺฉินฺโนว ฌายติ.

“마치 수레꾼이 매끄럽고 평탄한 큰길을 버리고 험한 길에 들어서서, 수레축이 부러진 채 시름에 잠기는 것처럼.”

‘‘เอวํ ธมฺมา อปกฺกมฺม, อธมฺมมนุวตฺติย;

มนฺโท มจฺจุมุขํ ปตฺโต, อกฺขจฺฉินฺโนว ฌายตี’’ติ.

“이와 같이 어리석은 자는 법에서 벗어나 정법이 아닌 것을 따르다가 죽음의 문턱에 이르러서야, 수레축이 부러진 수레꾼처럼 시름에 잠기게 된다.”

๓. เสรีสุตฺตํ

3. 세리 경 (Serīsutta)

๑๐๔. เอกมนฺตํ ฐิโต โข เสรี เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

104. 한 곁에 선 세리 천자가 세존께 게송으로 이와 같이 여쭈었다.

‘‘อนฺนเมวาภินนฺทนฺติ[Pg.57], อุภเย เทวมานุสา;

อถ โก นาม โส ยกฺโข, ยํ อนฺนํ นาภินนฺทตี’’ติ.

“신들과 인간들 양쪽 모두 오직 음식만을 즐거워합니다. 그런데 음식을 즐거워하지 않는 그 신은 도대체 누구입니까?”

‘‘เย นํ ททนฺติ สทฺธาย, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตเมว อนฺนํ ภชติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

“믿음과 청정한 마음으로 음식을 보시하는 이들에게는, 바로 그 음식이 이 세상에서도 저 세상에서도 그들을 따르게 되느니라.”

‘‘ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

“그러므로 인색함이라는 때를 제거하고 인색함을 물리쳐 보시를 베풀어야 하니, 공덕이야말로 저 세상에서 중생들의 의지처가 되기 때문이니라.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวสุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา –

“세존이시여, 참으로 경이롭습니다. 세존이시여, 참으로 놀랍습니다! 세존이시여, 세존께서는 다음과 같이 참으로 훌륭하게 말씀하셨습니다.”

‘‘เย นํ ททนฺติ สทฺธาย, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตเมว อนฺนํ ภชติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

“‘믿음과 청정한 마음으로 음식을 보시하는 이들에게는, 바로 그 음식이 이 세상에서도 저 세상에서도 그들을 따르게 되느니라.”

‘‘ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

“그러므로 인색함이라는 때를 제거하고 인색함을 물리쳐 보시를 베풀어야 하니, 공덕이야말로 저 세상에서 중생들의 의지처가 되기 때문이니라’라고 말씀하셨습니다.”

‘‘ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, สิรี นาม ราชา อโหสึ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, จตูสุ ทฺวาเรสุ ทานํ ทียิตฺถ สมณ-พฺราหฺมณ-กปณทฺธิก-วนิพฺพกยาจกานํ. อถ โข มํ, ภนฺเต, อิตฺถาคารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘เทวสฺส โข ทานํ ทียติ; อมฺหากํ ทานํ น ทียติ. สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม, ปุญฺญานิ กเรยฺยามา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที. ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต กินฺติ วเทยฺย’นฺติ? โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, ปฐมํ ทฺวารํ อิตฺถาคารสฺส อทาสึ. ตตฺถ อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียิตฺถ; มม ทานํ ปฏิกฺกมิ.

“세존이시여, 옛날에 저는 세리라는 이름의 왕이었습니다. 보시하기를 좋아하고 보시의 주인이었으며, 보시를 찬탄하는 자였습니다. 세존이시여, 그런 제게 네 성문에서 사문, 바라문, 빈민, 여행자, 찬탄하며 구걸하는 자, 요청하며 구걸하는 자들에게 보시가 베풀어졌습니다. 세존이시여, 그때 궁녀들이 제게 다가와 이렇게 말했습니다. ‘대왕께서는 보시를 베푸시지만 저희는 보시를 베풀지 못하고 있습니다. 부디 저희도 대왕을 의지하여 보시를 베풀고 공덕을 쌓게 해주십시오.’ 세존이시여, 그때 제게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 보시의 주인이며 보시를 찬탄하는 자이다. 보시를 하겠다는 이들에게 어찌 안 된다고 하겠는가?’ 그래서 세존이시여, 저는 첫 번째 문을 궁녀들에게 주었습니다. 그곳에서 궁녀들이 보시를 베풀었고, 저의 보시는 물러나게 되었습니다.”

‘‘อถ โข มํ, ภนฺเต, ขตฺติยา อนุยนฺตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘เทวสฺส โข ทานํ ทียติ; อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ; อมฺหากํ ทานํ น ทียติ. สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม, ปุญฺญานิ กเรยฺยามา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที. ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต กินฺติ วเทยฺย’นฺติ[Pg.58]? โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, ทุติยํ ทฺวารํ ขตฺติยานํ อนุยนฺตานํ อทาสึ. ตตฺถ ขตฺติยานํ อนุยนฺตานํ ทานํ ทียิตฺถ, มม ทานํ ปฏิกฺกมิ.

“세존이시여, 그러자 저를 따르던 귀족들이 제게 다가와 이렇게 말했습니다. ‘대왕께서도 보시를 베푸시고 궁녀들도 보시를 베풀지만 저희는 보시를 베풀지 못하고 있습니다. 부디 저희도 대왕을 의지하여 보시를 베풀고 공덕을 쌓게 해주십시오.’ 세존이시여, 그때 제게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 보시의 주인이며 보시를 찬탄하는 자이다. 보시를 하겠다는 이들에게 어찌 안 된다고 하겠는가?’ 그래서 세존이시여, 저는 두 번째 문을 저를 따르는 귀족들에게 주었습니다. 그곳에서 귀족들이 보시를 베풀었고, 저의 보시는 물러나게 되었습니다.”

‘‘อถ โข มํ, ภนฺเต, พลกาโย อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘เทวสฺส โข ทานํ ทียติ; อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ; ขตฺติยานํ อนุยนฺตานํ ทานํ ทียติ; อมฺหากํ ทานํ น ทียติ. สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม, ปุญฺญานิ กเรยฺยามา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที. ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต กินฺติ วเทยฺย’นฺติ? โส ขฺวาหํ ภนฺเต, ตติยํ ทฺวารํ พลกายสฺส อทาสึ. ตตฺถ พลกายสฺส ทานํ ทียิตฺถ, มม ทานํ ปฏิกฺกมิ.

“세존이시여, 그러자 군대들이 제게 다가와 이렇게 말했습니다. ‘대왕께서도 보시를 베푸시고 궁녀들도 보시를 베풀며 귀족들도 보시를 베풀지만 저희는 보시를 베풀지 못하고 있습니다. 부디 저희도 대왕을 의지하여 보시를 베풀고 공덕을 쌓게 해주십시오.’ 세존이시여, 그때 제게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 보시의 주인이며 보시를 찬탄하는 자이다. 보시를 하겠다는 이들에게 어찌 안 된다고 하겠는가?’ 그래서 세존이시여, 저는 세 번째 문을 군대들에게 주었습니다. 그곳에서 군대들이 보시를 베풀었고, 저의 보시는 물러나게 되었습니다.”

‘‘อถ โข มํ, ภนฺเต, พฺราหฺมณคหปติกา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘เทวสฺส โข ทานํ ทียติ; อิตฺถาคารสฺส ทานํ ทียติ; ขตฺติยานํ อนุยนฺตานํ ทานํ ทียติ; พลกายสฺส ทานํ ทียติ; อมฺหากํ ทานํ น ทียติ. สาธุ มยมฺปิ เทวํ นิสฺสาย ทานานิ ทเทยฺยาม, ปุญฺญานิ กเรยฺยามา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อหํ โขสฺมิ ทายโก ทานปติ ทานสฺส วณฺณวาที. ทานํ ทสฺสามาติ วทนฺเต กินฺติ วเทยฺย’นฺติ? โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, จตุตฺถํ ทฺวารํ พฺราหฺมณคหปติกานํ อทาสึ. ตตฺถ พฺราหฺมณคหปติกานํ ทานํ ทียิตฺถ, มม ทานํ ปฏิกฺกมิ.

“세존이시여, 그러자 바라문과 장자들이 제게 다가와 이렇게 말했습니다. ‘대왕께서도 보시를 베푸시고 궁녀들도 보시를 베풀며 귀족들도 보시를 베풀고 군대들도 보시를 베풀지만 저희는 보시를 베풀지 못하고 있습니다. 부디 저희도 대왕을 의지하여 보시를 베풀고 공덕을 쌓게 해주십시오.’ 세존이시여, 그때 제게 이런 생각이 들었습니다. ‘나는 보시의 주인이며 보시를 찬탄하는 자이다. 보시를 하겠다는 이들에게 어찌 안 된다고 하겠는가?’ 그래서 세존이시여, 저는 네 번째 문을 바라문과 장자들에게 주었습니다. 그곳에서 바라문과 장자들이 보시를 베풀었고, 저의 보시는 물러나게 되었습니다.”

‘‘อถ โข มํ, ภนฺเต, ปุริสา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘น โข ทานิ เทวสฺส โกจิ ทานํ ทียตี’ติ. เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, เต ปุริเส เอตทโวจํ – ‘เตน หิ, ภเณ, โย พาหิเรสุ ชนปเทสุ อาโย สญฺชายติ ตโต อุปฑฺฒํ อนฺเตปุเร ปเวเสถ, อุปฑฺฒํ ตตฺเถว ทานํ เทถ สมณ-พฺราหฺมณ-กปณทฺธิก-วนิพฺพก-ยาจกาน’นฺติ. โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, เอวํ ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ เอวํ ทีฆรตฺตํ กตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ปริยนฺตํ นาธิคจฺฉามิ – เอตฺตกํ ปุญฺญนฺติ วา เอตฺตโก ปุญฺญวิปาโกติ วา เอตฺตกํ สคฺเค ฐาตพฺพนฺติ วาติ. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวสุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา –

“세존이시여, 그러자 신하들이 제게 다가와 이렇게 말했습니다. ‘이제 대왕께서는 어디에서도 보시를 베풀지 않으십니다.’ 세존이시여, 이런 말을 듣고 저는 그 신하들에게 이렇게 말했습니다. ‘여보게들, 그렇다면 변방의 여러 지방에서 거두어들인 조세 수입 중 절반은 궁궐로 들여보내고, 나머지 절반은 바로 그곳에서 사문, 바라문, 빈민, 여행자, 찬탄하며 구걸하는 자, 요청하며 구걸하는 자들에게 보시로 베풀도록 하게.’ 세존이시여, 저는 이와 같이 8만 년이라는 긴 세월 동안 행한 공덕과 유익한 법들에 대해 그 끝을 알지 못합니다. ‘공덕이 이만큼이다’라거나 ‘공덕의 과보가 이만큼이다’라거나 ‘천상에서 이만큼 머물게 될 것이다’라는 그 끝을 알 수 없습니다. 세존이시여, 참으로 경이롭고 놀랍습니다! 세존께서는 참으로 훌륭하게 말씀하셨습니다.”

‘‘เย นํ ททนฺติ สทฺธาย, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ตเมว อนฺนํ ภชติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

“‘믿음과 청정한 마음으로 음식을 보시하는 이들에게는, 바로 그 음식이 이 세상에서도 저 세상에서도 그들을 따르게 되느니라.”

‘‘ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

“그러므로 인색함이라는 때를 제거하고 인색함을 물리쳐 보시를 베풀어야 하니, 공덕이야말로 저 세상에서 중생들의 의지처가 되기 때문이니라’라고 말씀하셨습니다.”

๔. ฆฏีการสุตฺตํ

4. 가티카라 경 (Ghaṭīkārasutta)

๑๐๕. เอกมนฺตํ [Pg.59] ฐิโต โข ฆฏีกาโร เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

105. 한 곁에 선 가티카라 천자가 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อวิหํ อุปปนฺนาเส, วิมุตฺตา สตฺต ภิกฺขโว;

ราคโทสปริกฺขีณา, ติณฺณา โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

“아비하천에 태어난, 해탈한 일곱 명의 비구들은 탐욕과 분노가 다하였고 세상에서 끈질긴 갈애를 건넜습니다.”

‘‘เก จ เต อตรุํ ปงฺกํ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ;

เก หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ทิพฺพโยคํ อุปจฺจคุ’’นฺติ.

“그 죽음의 영역이자 건너기 어려운 늪을 건넌 이들은 누구입니까? 인간의 몸을 버리고 천상의 결박을 넘어선 이들은 누구입니까?”

‘‘อุปโก ปลคณฺโฑ จ, ปุกฺกุสาติ จ เต ตโย;

ภทฺทิโย ขณฺฑเทโว จ, พาหุรคฺคิ จ สงฺคิโย ;

เต หิตฺวา มานุสํ เทหํ, ทิพฺพโยคํ อุปจฺจคุ’’นฺติ.

“우빠까, 빨라간다, 뿌꾸사띠 이 세 명과 바디야, 칸다데와, 바후락기, 상기야이니, 그들은 인간의 몸을 버리고 천상의 결박을 넘어섰느니라.”

‘‘กุสลี ภาสสี เตสํ, มารปาสปฺปหายินํ;

กสฺส เต ธมฺมมญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธน’’นฺติ.

“마라의 올가미를 벗어던진 그들에 대해 그대는 참으로 유익한 칭송을 하는구나. 그들은 누구의 법을 알아서 존재의 결박을 끊었는가?”

‘‘น อญฺญตฺร ภควตา, นาญฺญตฺร ตว สาสนา;

ยสฺส เต ธมฺมมญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธนํ.

“세존이 아니시면 안 되며 당신의 가르침이 아니고서는 안 됩니다. 그들은 당신의 법을 알아서 존재의 결박을 끊었습니다.”

‘‘ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ตํ เต ธมฺมํ อิธญฺญาย, อจฺฉิทุํ ภวพนฺธน’’นฺติ.

“정신과 물질이 남김없이 소멸하는 곳, 이 가르침 안에서 그 법을 알아 그들은 존재의 결박을 끊었습니다.”

‘‘คมฺภีรํ ภาสสี วาจํ, ทุพฺพิชานํ สุทุพฺพุธํ;

กสฺส ตฺวํ ธมฺมมญฺญาย, วาจํ ภาสสิ อีทิส’’นฺติ.

“당신은 깊고 이해하기 어려우며 통찰하기 매우 어려운 말씀을 하시는군요. 당신은 누구의 가르침을 깨달았기에 이와 같은 말씀을 하시는 것입니까?”

‘‘กุมฺภกาโร ปุเร อาสึ, เวกฬิงฺเค ฆฏีกโร;

มาตาเปตฺติภโร อาสึ, กสฺสปสฺส อุปาสโก.

“세존이시여, 저는 과거에 베칼링가(Vekaḷiṅge) 마을에서 가티카라(Ghaṭīkāra)라는 이름의 옹기장이였습니다. 저는 부모님을 봉양하였으며, 캇사파(Kassapa) 부처님의 재가 신자(우파사카)였습니다.

‘‘วิรโต เมถุนา ธมฺมา, พฺรหฺมจารี นิรามิโส;

อหุวา เต สคาเมยฺโย, อหุวา เต ปุเร สขา.

음행에서 벗어나 청정한 수행(범행)을 닦았고 세속의 욕망이 없었습니다. 저는 당신과 같은 마을에 살았으며, 과거에 당신의 친구였습니다.

‘‘โสหเมเต ปชานามิ, วิมุตฺเต สตฺต ภิกฺขโว;

ราคโทสปริกฺขีเณ, ติณฺเณ โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

그러한 저는 번뇌에서 해탈하고 탐욕과 성냄이 다하였으며, 세상의 끈질긴 집착(갈애)을 건너간 이 일곱 분의 비구들을 알고 있습니다.”

‘‘เอวเมตํ ตทา อาสิ, ยถา ภาสสิ ภคฺคว;

กุมฺภกาโร ปุเร อาสิ, เวกฬิงฺเค ฆฏีกโร.

“박가와(Bhaggava)여, 그대가 말한 대로 그때 참으로 그러하였다. 그대는 과거에 베칼링가 마을의 가티카라라는 이름의 옹기장이였다.

‘‘มาตาเปตฺติภโร [Pg.60] อาสิ, กสฺสปสฺส อุปาสโก;

วิรโต เมถุนา ธมฺมา, พฺรหฺมจารี นิรามิโส;

อหุวา เม สคาเมยฺโย, อหุวา เม ปุเร สขา’’ติ.

부모님을 봉양하였고 캇사파 부처님의 재가 신자였다. 음행에서 벗어나 청정한 수행을 닦았고 세속의 욕망이 없었다. 그대는 나와 같은 마을에 살았으며, 과거에 나의 친구였다.”

‘‘เอวเมตํ ปุราณานํ, สหายานํ อหุ สงฺคโม;

อุภินฺนํ ภาวิตตฺตานํ, สรีรนฺติมธาริน’’นฺติ.

“이와 같이 옛 친구였던 두 사람의 만남이 이루어졌으니, 두 사람 모두 자신을 닦았으며 이제 마지막 몸을 지니고 있구나.”

๕. ชนฺตุสุตฺตํ

5. 5. 잔투 경 (Jantusuttaṃ)

๑๐๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ สมฺพหุลา ภิกฺขู, โกสเลสุ วิหรนฺติ หิมวนฺตปสฺเส อรญฺญกุฏิกาย อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา.

106. 이와 같이 나는 들었다. 한때 많은 비구들이 코살라 국 히말라야 산기슭의 숲속 거처에 머물고 있었다. 그들은 마음이 들뜨고 교만하며 가벼웠고, 입이 거칠고 무익한 말을 지껄였으며, 마음 챙김을 놓치고 알아차림이 없었으며, 마음이 집중되지 않고 산란하였으며 감관이 방일하였다.

อถ โข ชนฺตุ เทวปุตฺโต ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그때 잔투(Jantu)라는 이름의 천자가 보름날 포살일에 그 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 그 비구들에게 게송으로 말하였다.

‘‘สุขชีวิโน ปุเร อาสุํ, ภิกฺขู โคตมสาวกา;

อนิจฺฉา ปิณฺฑเมสนา, อนิจฺฉา สยนาสนํ;

โลเก อนิจฺจตํ ญตฺวา, ทุกฺขสฺสนฺตํ อกํสุ เต.

“과거 고타마 부처님의 제자였던 비구들은 안락하게 살았습니다. 그들은 욕심 없이 음식을 구했고 욕심 없이 잠자리를 구했습니다. 그들은 세상의 무상함을 알고 괴로움의 끝을 이루었습니다.

‘‘ทุปฺโปสํ กตฺวา อตฺตานํ, คาเม คามณิกา วิย;

ภุตฺวา ภุตฺวา นิปชฺชนฺติ, ปราคาเรสุ มุจฺฉิตา.

이곳의 어떤 이들은 마을의 촌장들처럼 자신을 잘못 기르며, 남의 집에서 제공하는 음식에 홀려 실컷 먹고는 누워 잠만 잡니다.

‘‘สงฺฆสฺส อญฺชลึ กตฺวา, อิเธกจฺเจ วทามหํ ;

อปวิทฺธา อนาถา เต, ยถา เปตา ตเถว เต.

나는 승가에 합장하며 여기 계신 몇몇 분들께 말합니다. 그들은 버려지고 의지할 곳 없는 이들이니, 마치 공동묘지에 버려진 시체와 같습니다.

‘‘เย โข ปมตฺตา วิหรนฺติ, เต เม สนฺธาย ภาสิตํ;

เย อปฺปมตฺตา วิหรนฺติ, นโม เตสํ กโรมห’’นฺติ.

방일하게 지내는 이들을 겨냥하여 내가 말한 것이니, 방일하지 않고 지내는 분들께는 내가 경의를 표합니다.”

๖. โรหิตสฺสสุตฺตํ

6. 6. 로히탓사 경 (Rohitassasuttaṃ)

๑๐๗. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โรหิตสฺโส เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยตฺถ นุ โข, ภนฺเต, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, สกฺกา นุ โข โส, ภนฺเต, คมเนน โลกสฺส [Pg.61] อนฺโต ญาตุํ วา ทฏฺฐุํ วา ปาปุณิตุํ วา’’ติ? ‘‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’ติ.

107. 사왓티에서의 인연입니다. 한쪽에 선 로히탓사(Rohitassa) 천자가 세존께 이와 같이 여쭈었습니다. “세존이시여, 태어남이 없고 늙음이 없으며 죽음이 없고 죽어 옮겨감이 없으며 다시 태어남이 없는 곳, 세존이시여, 그러한 세상의 끝을 걸어서 알거나 보거나 도달할 수 있습니까?” “도반이여, 태어남이 없고 늙음이 없으며 죽음이 없고 죽어 옮겨감이 없으며 다시 태어남이 없는 그곳, 그 세상의 끝을 걸어서 알거나 보거나 도달할 수 있다고 나는 말하지 않는다.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวสุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’ติ.

“세존이시여, 경이롭습니다. 세존이시여, 놀랍습니다. 세존께서 ‘도반이여, 태어남이 없고 늙음이 없으며 죽음이 없고 죽어 옮겨감이 없으며 다시 태어남이 없는 그곳, 그 세상의 끝을 걸어서 알거나 보거나 도달할 수 있다고 나는 말하지 않는다’라고 말씀하신 것은 참으로 훌륭한 말씀입니다.

‘‘ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, โรหิตสฺโส นาม อิสิ อโหสึ โภชปุตฺโต อิทฺธิมา เวหาสงฺคโม. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ชโว อโหสิ; เสยฺยถาปิ นาม ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคโห สุสิกฺขิโต กตหตฺโถ กตโยคฺโค กตูปาสโน ลหุเกน อสเนน อปฺปกสิเรเนว ติริยํ ตาลจฺฉายํ อติปาเตยฺย. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูโป ปทวีติหาโร อโหสิ; เสยฺยถาปิ นาม ปุรตฺถิมา สมุทฺทา ปจฺฉิโม สมุทฺโท. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวรูปํ อิจฺฉาคตํ อุปฺปชฺชิ – ‘อหํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ปาปุณิสฺสามี’ติ. โส ขฺวาหํ, ภนฺเต, เอวรูเปน ชเวน สมนฺนาคโต เอวรูเปน จ ปทวีติหาเรน อญฺญตฺเรว อสิต-ปีต-ขายิต-สายิตา อญฺญตฺร อุจฺจาร-ปสฺสาวกมฺมา อญฺญตฺร นิทฺทากิลมถปฏิวิโนทนา วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี วสฺสสตํ คนฺตฺวา อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ อนฺตราว กาลงฺกโต.

세존이시여, 옛적에 저는 로히탓사라는 이름의 선인이었는데, 마을 추장의 아들로서 신통력을 지녀 공중을 날아다닐 수 있었습니다. 세존이시여, 저에게는 이와 같은 속력이 있었습니다. 비유하자면, 활쏘기를 잘 배우고 숙련되어 목표를 놓치지 않는 궁수가 가벼운 화살로 힘들이지 않고 야자나무 그림자를 가로질러 쏘아 맞히는 것과 같았습니다. 세존이시여, 저에게는 이와 같은 보폭이 있었습니다. 비유하자면, 동쪽 바다에서 서쪽 바다까지의 거리와 같았습니다. 세존이시여, 저에게는 ‘나는 걸어서 세상의 끝에 도달하리라’라는 소망이 생겼습니다. 세존이시여, 그러한 속력과 보폭을 갖춘 저는 먹고 마시고 씹고 맛보는 시간, 대소변을 보는 시간, 잠을 자고 피로를 푸는 시간을 제외하고는 백 년의 수명을 다할 때까지 백 년 동안 걸어갔지만, 세상의 끝에 도달하지 못한 채 도중에 죽고 말았습니다.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวสุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ยตฺถ โข, อาวุโส, น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, นาหํ ตํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามี’’’ติ.

“세존이시여, 경이롭습니다. 세존이시여, 놀랍습니다. 세존께서 ‘도반이여, 태어남이 없고 늙음이 없으며 죽음이 없고 죽어 옮겨감이 없으며 다시 태어남이 없는 그곳, 그 세상의 끝을 걸어서 알거나 보거나 도달할 수 있다고 나는 말하지 않는다’라고 말씀하신 것은 참으로 훌륭한 말씀입니다.”

‘‘น โข ปนาหํ, อาวุโส, อปฺปตฺวา โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามิ. อปิ จ ขฺวาหํ, อาวุโส, อิมสฺมึเยว พฺยามมตฺเต กเฬวเร สสญฺญิมฺหิ สมนเก โลกญฺจ ปญฺญเปมิ โลกสมุทยญฺจ โลกนิโรธญฺจ โลกนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปทนฺติ.

“도반이여, 그러나 나는 세상의 끝에 도달하지 않고서 괴로움의 끝을 이룰 수 있다고는 말하지 않는다. 도반이여, 다만 지각이 있고 마음이 있는, 이 한 길 남짓한 육체 안에서 나는 세상과 세상의 일어남과 세상의 소멸과 세상의 소멸로 인도하는 길을 선언하노라.

‘‘คมเนน น ปตฺตพฺโพ, โลกสฺสนฺโต กุทาจนํ;

น จ อปฺปตฺวา โลกนฺตํ, ทุกฺขา อตฺถิ ปโมจนํ.

걸어서는 결코 세상의 끝에 도달할 수 없으며, 세상의 끝에 도달하지 않고서는 괴로움에서 벗어날 길 없네.

‘‘ตสฺมา [Pg.62] หเว โลกวิทู สุเมโธ,โลกนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย;

โลกสฺส อนฺตํ สมิตาวิ ญตฺวา,นาสีสติ โลกมิมํ ปรญฺจา’’ติ.

그러므로 참으로 세상을 아는 현자는 세상의 끝에 도달하여 거룩한 삶을 완성하고 번뇌를 잠재웠으니, 세상의 끝을 알고서 이 세상이나 저 세상을 갈망하지 않네.”

๗. นนฺทสุตฺตํ

7. 7. 난다 경 (Nandasuttaṃ)

๑๐๘. เอกมนฺตํ ฐิโต โข นนฺโท เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

108. 한쪽에 선 난다(Nanda) 천자가 세존의 처소에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานี’’ติ.

“시간은 흘러가고 밤은 지나가며, 나이의 단계들이 차례로 우리를 버려갑니다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보는 이는 행복을 가져다주는 공덕을 쌓아야 합니다.”

‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน,โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

“시간은 흘러가고 밤은 지나가며, 나이의 단계들이 차례로 우리를 버려갑니다. 죽음의 이러한 공포를 지켜보는 이는 평온(열반)을 바란다면 세상의 미끼를 버려야 합니다.”

๘. นนฺทิวิสาลสุตฺตํ

8. 8. 난디위살라 경 (Nandivisālasuttaṃ)

๑๐๙. เอกมนฺตํ ฐิโต โข นนฺทิวิสาโล เทวปุตฺโต ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

109. 한쪽에 선 난디위살라(Nandivisāla) 천자가 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘จตุจกฺกํ นวทฺวารํ, ปุณฺณํ โลเภน สํยุตํ;

ปงฺกชาตํ มหาวีร, กถํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

“네 개의 바퀴와 아홉 개의 문을 가졌으며, 오물로 가득 차고 탐욕에 묶여 진흙에서 생겨난 이 몸으로부터, 위대한 영웅이시여, 어떻게 탈출할 수 있겠습니까?”

‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, อิจฺฉาโลภญฺจ ปาปกํ;

สมูลํ ตณฺหมพฺพุยฺห, เอวํ ยาตฺรา ภวิสฺสตี’’ติ.

“분노의 끈과 번뇌의 가죽끈을 끊고, 사악한 욕망과 탐욕을 제거하며, 갈애를 뿌리째 뽑아버릴 때, 이와 같이 탈출이 이루어지리라.”

๙. สุสิมสุตฺตํ

9. 수시마 경

๑๑๐. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘ตุยฺหมฺปิ โน, อานนฺท, สาริปุตฺโต รุจฺจตี’’ติ?

110. 사왓티를 배경으로 한다. 그때 아난다 존자가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곳에 앉았다. 한곳에 앉은 아난다 존자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “아난다여, 그대 또한 사리풋타를 좋아하는가?”

‘‘กสฺส [Pg.63] หิ นาม, ภนฺเต, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส อายสฺมา สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺย? ปณฺฑิโต, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. มหาปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. ปุถุปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. หาสปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. ชวนปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. ติกฺขปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. นิพฺเพธิกปญฺโญ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. อปฺปิจฺโฉ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. สนฺตุฏฺโฐ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. ปวิวิตฺโต, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. อสํสฏฺโฐ, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. อารทฺธวีริโย, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. วตฺตา, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. วจนกฺขโม, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. โจทโก, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. ปาปครหี, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. กสฺส หิ นาม, ภนฺเต, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส อายสฺมา สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺยา’’ติ?

“세존이시여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타 존자를 좋아하지 않겠습니까? 세존이시여, 사리풋타 존자는 현명하십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 큰 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 넓은 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 즐거운 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 빠른 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 날카로운 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 꿰뚫는 지혜를 갖추셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 욕심이 적으십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 만족할 줄 아십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 멀리 떠나 홀로 계십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 대중과 섞이지 않으십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 정진을 시작하셨습니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 가르침을 잘 베푸십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 충고의 말을 잘 참아내십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 허물을 지적해 주십니다. 세존이시여, 사리풋타 존자는 악한 행위를 비난하십니다. 세존이시여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타 존자를 좋아하지 않겠습니까?”

‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท! กสฺส หิ นาม, อานนฺท, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺย? ปณฺฑิโต, อานนฺท, สาริปุตฺโต. มหาปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. ปุถุปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. หาสปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. ชวนปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. ติกฺขปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. นิพฺเพธิกปญฺโญ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. อปฺปิจฺโฉ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. สนฺตุฏฺโฐ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. ปวิวิตฺโต, อานนฺท, สาริปุตฺโต. อสํสฏฺโฐ, อานนฺท, สาริปุตฺโต. อารทฺธวีริโย, อานนฺท, สาริปุตฺโต. วตฺตา, อานนฺท, สาริปุตฺโต. วจนกฺขโม, อานนฺท, สาริปุตฺโต. โจทโก, อานนฺท, สาริปุตฺโต. ปาปครหี, อานนฺท, สาริปุตฺโต. กสฺส หิ นาม, อานนฺท, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺยา’’ติ?

“아난다여, 참으로 그러하다. 아난다여, 참으로 그러하다. 아난다여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타를 좋아하지 않겠는가? 아난다여, 사리풋타는 현명하다. 아난다여, 사리풋타는 큰 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 넓은 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 즐거운 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 빠른 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 날카로운 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 꿰뚫는 지혜를 갖추었다. 아난다여, 사리풋타는 욕심이 적다. 아난다여, 사리풋타는 만족할 줄 안다. 아난다여, 사리풋타는 멀리 떠나 홀로 있다. 아난다여, 사리풋타는 대중과 섞이지 않는다. 아난다여, 사리풋타는 정진을 시작하였다. 아난다여, 사리풋타는 가르침을 잘 베푼다. 아난다여, 사리풋타는 충고의 말을 잘 참아낸다. 아난다여, 사리풋타는 허물을 지적해 준다. 아난다여, 사리풋타는 악한 행위를 비난한다. 아난다여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타를 좋아하지 않겠는가?”

อถ โข สุสิโม เทวปุตฺโต อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน มหติยา เทวปุตฺตปริสาย ปริวุโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สุสิโม เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

그때 수시마 천자가 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되고 있을 때, 방대한 천자들의 무리에 둘러싸여 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곳에 섰다. 한곳에 선 수시마 천자는 세존께 이렇게 말씀드렸다.

‘‘เอวเมตํ[Pg.64], ภควา, เอวเมตํ, สุคต. กสฺส หิ นาม, ภนฺเต, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส อายสฺมา สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺย? ปณฺฑิโต, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. มหาปญฺโญ, ภนฺเต, ปุถุปญฺโญ, ภนฺเต, หาสปญฺโญ, ภนฺเต, ชวนปญฺโญ, ภนฺเต, ติกฺขปญฺโญ, ภนฺเต, นิพฺเพธิกปญฺโญ, ภนฺเต, อปฺปิจฺโฉ, ภนฺเต, สนฺตุฏฺโฐ, ภนฺเต, ปวิวิตฺโต, ภนฺเต, อสํสฏฺโฐ, ภนฺเต, อารทฺธวีริโย, ภนฺเต, วตฺตา, ภนฺเต, วจนกฺขโม, ภนฺเต, โจทโก, ภนฺเต, ปาปครหี, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต. กสฺส หิ นาม, ภนฺเต, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส อายสฺมา สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺย?

“세존이시여, 참으로 그러합니다. 선서여, 참으로 그러합니다. 세존이시여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타 존자를 좋아하지 않겠습니까? 세존이시여, 사리풋타 존자는 현명하십니다. 세존이시여, 큰 지혜를, 넓은 지혜를, 즐거운 지혜를, 빠른 지혜를, 날카로운 지혜를, 꿰뚫는 지혜를 갖추셨으며, 욕심이 적고, 만족할 줄 알며, 멀리 떠나 홀로 있고, 대중과 섞이지 않으며, 정진을 시작하셨고, 가르침을 잘 베풀고, 충고의 말을 잘 참으며, 허물을 지적하고, 악한 행위를 비난하시는 분이 사리풋타 존자이십니다. 세존이시여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타 존자를 좋아하지 않겠습니까?

‘‘อหมฺปิ หิ, ภนฺเต, ยญฺญเทว เทวปุตฺตปริสํ อุปสงฺกมึ, เอตเทว พหุลํ สทฺทํ สุณามิ – ‘ปณฺฑิโต อายสฺมา สาริปุตฺโต; มหาปญฺโญ อายสฺมา, ปุถุปญฺโญ อายสฺมา, หาสปญฺโญ อายสฺมา, ชวนปญฺโญ อายสฺมา, ติกฺขปญฺโญ อายสฺมา, นิพฺเพธิกปญฺโญ อายสฺมา, อปฺปิจฺโฉ อายสฺมา, สนฺตุฏฺโฐ อายสฺมา, ปวิวิตฺโต อายสฺมา, อสํสฏฺโฐ อายสฺมา, อารทฺธวีริโย อายสฺมา, วตฺตา อายสฺมา, วจนกฺขโม อายสฺมา, โจทโก อายสฺมา, ปาปครหี อายสฺมา สาริปุตฺโต’ติ. กสฺส หิ นาม, ภนฺเต, อพาลสฺส อทุฏฺฐสฺส อมูฬฺหสฺส อวิปลฺลตฺถจิตฺตสฺส อายสฺมา สาริปุตฺโต น รุจฺเจยฺยา’’ติ?

세존이시여, 저 또한 어떤 천자들의 무리에 다가가든, 이와 같은 사리풋타 존자의 공덕에 대한 칭송의 소리를 자주 듣습니다. ‘사리풋타 존자는 현명하다. 사리풋타 존자는 큰 지혜를, 넓은 지혜를, 즐거운 지혜를, 빠른 지혜를, 날카로운 지혜를, 꿰뚫는 지혜를 갖추었다. 사리풋타 존자는 욕심이 적고, 만족할 줄 알며, 멀리 떠나 홀로 있고, 대중과 섞이지 않으며, 정진을 시작하였고, 가르침을 잘 베풀고, 충고의 말을 잘 참으며, 허물을 지적하고, 악한 행위를 비난하는 분이다’라고 말입니다. 세존이시여, 어리석지 않고, 악의가 없으며, 미혹되지 않고, 마음이 뒤바뀌지 않은 사람이라면 그 누가 사리풋타 존자를 좋아하지 않겠습니까?”

อถ โข สุสิมสฺส เทวปุตฺตสฺส เทวปุตฺตปริสา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ.

그러자 수시마 천자의 천자 무리는 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되자, 마음이 흡족하고 기뻐하며 희열과 행복이 생겨나서 갖가지 빛깔의 광채를 발산하였다.

‘‘เสยฺยถาปิ นาม มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ สุสิมสฺส เทวปุตฺตสฺส เทวปุตฺตปริสา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ.

“마치 맑고 순수하며 여덟 면이 잘 다듬어진 청색 보석인 베릴(비유리)을 붉은 담요 위에 놓아두면, 그것이 빛나고 광채를 발하며 찬란한 것과 같습니다. 그와 같이 수시마 천자의 천자 무리는 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되자, 마음이 흡족하고 기뻐하며 희열과 행복이 생겨나서 갖가지 빛깔의 광채를 발산하였습니다.

‘‘เสยฺยถาปิ นาม นิกฺขํ ชมฺโพนทํ ทกฺขกมฺมารปุตฺตอุกฺกามุขสุกุสลสมฺปหฏฺฐํ ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ สุสิมสฺส เทวปุตฺตสฺส เทวปุตฺตปริสา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ.

마치 숙련된 금 세공사가 도가니 속에서 잘 정련하여 만든 잠부닛카 황금을 붉은 담요 위에 놓아두면, 그것이 빛나고 광채를 발하며 찬란한 것과 같습니다. 그와 같이 수시마 천자의 천자 무리는 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되자, 마음이 흡족하고 기뻐하며 희열과 행복이 생겨나서 갖가지 빛깔의 광채를 발산하였습니다.

‘‘เสยฺยถาปิ [Pg.65] นาม สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ โอสธิตารกา ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ สุสิมสฺส เทวปุตฺตสฺส เทวปุตฺตปริสา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ.

마치 구름 한 점 없는 맑은 가을날 새벽녘에 빛나는 샛별이 빛나고 광채를 발하며 찬란한 것과 같습니다. 그와 같이 수시마 천자의 천자 무리는 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되자, 마음이 흡족하고 기뻐하며 희열과 행복이 생겨나서 갖가지 빛깔의 광채를 발산하였습니다.

‘‘เสยฺยถาปิ นาม สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ สุสิมสฺส เทวปุตฺตสฺส เทวปุตฺตปริสา อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตมนา ปมุทิตา ปีติโสมนสฺสชาตา อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ.

마치 구름 한 점 없는 맑은 가을날 해가 하늘로 떠오르며 모든 허공의 어둠을 물리치고 빛나고 광채를 발하며 찬란한 것과 같습니다. 그와 같이 수시마 천자의 천자 무리는 사리풋타 존자의 공덕이 칭송되자, 마음이 흡족하고 기뻐하며 희열과 행복이 생겨나서 갖가지 빛깔의 광채를 발산하였습니다.”

อถ โข สุสิโม เทวปุตฺโต อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 수시마 천자가 사리뿟따 존자에 관하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, สาริปุตฺโต อโกธโน;

อปฺปิจฺโฉ โสรโต ทนฺโต, สตฺถุวณฺณาภโต อิสี’’ติ.

“현자라고 알려진 사리뿟따 존자는 화를 내지 않고 욕심이 적으며, 온화하고 잘 길들여졌으며, 스승의 찬탄을 받은 성자이옵니다.”

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อารพฺภ สุสิมํ เทวปุตฺตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

그때 세존께서 사리뿟따 존자에 관하여 수시마 천자에게 게송으로 답하셨다.

‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, สาริปุตฺโต อโกธโน;

อปฺปิจฺโฉ โสรโต ทนฺโต, กาลํ กงฺขติ สุทนฺโต’’ ติ.

“현자라고 알려진 사리뿟따는 화를 내지 않고 욕심이 적으며, 온화하고 잘 길들여졌으니, 아주 잘 길들여진 그는 (반열반의) 때를 기다린다.”

๑๐. นานาติตฺถิยสาวกสุตฺตํ

10. 여러 외도 제자들의 경

๑๑๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสาวกา เทวปุตฺตา อสโม จ สหลิ จ นีโก จ อาโกฏโก จ เวคพฺภริ จ มาณวคามิโย จ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เวฬุวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.66] เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อสโม เทวปุตฺโต ปูรณํ กสฺสปํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

111. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠(죽림)에 머무셨다. 그때 아사마, 사할리, 니까, 아꼬따까, 웨갑바리, 마나와가미야라는 많은 외도 제자 천자들이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 모습으로 죽림 온누리를 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 아사마 천자가 뿌라나 까싸빠에 관하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อิธ ฉินฺทิตมาริเต, หตชานีสุ กสฺสโป;

น ปาปํ สมนุปสฺสติ, ปุญฺญํ วา ปน อตฺตโน;

ส เว วิสฺสาสมาจิกฺขิ, สตฺถา อรหติ มานน’’นฺติ.

“이 세상에서 (다른 이를) 자르고 죽이며, 때리고 재물을 잃게 하더라도 까싸빠는 그것이 악이라고 보지 않으며, 자신의 공덕도 보지 않습니다. 그는 참으로 (업의 과보가 없다는) 신념을 가르치니, 그 스승은 존경받아 마땅합니다.”

อถ โข สหลิ เทวปุตฺโต มกฺขลึ โคสาลํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 사할리 천자가 막깔리 고살라에 관하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ตโปชิคุจฺฉาย สุสํวุตตฺโต,วาจํ ปหาย กลหํ ชเนน;

สโมสวชฺชา วิรโต สจฺจวาที,น หิ นูน ตาทิสํ กโรติ ปาป’’นฺติ.

“그분은 고행과 혐오(악에 대한 꺼림)로 스스로를 잘 제어하고, 사람들과의 말다툼을 버렸으며, 화합하고 멀리하며 진실을 말하니, 그는 참으로 그와 같은 악을 행하지 않습니다.”

อถ โข นีโก เทวปุตฺโต นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 니까 천자가 니간타 나타뿟따에 관하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘เชคุจฺฉี นิปโก ภิกฺขุ, จาตุยามสุสํวุโต;

ทิฏฺฐํ สุตญฺจ อาจิกฺขํ, น หิ นูน กิพฺพิสี สิยา’’ติ.

“(악을) 혐오하고 영리한 수행자인 그는 네 가지 제어(사계)로 잘 단속하며, 보고 들은 것을 (숨김없이) 말하니, 그는 참으로 죄를 짓지 않을 것입니다.”

อถ โข อาโกฏโก เทวปุตฺโต นานาติตฺถิเย อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 아꼬따까 천자가 여러 외도 스승들에 관하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ปกุธโก กาติยาโน นิคณฺโฐ,เย จาปิเม มกฺขลิปูรณาเส;

คณสฺส สตฺถาโร สามญฺญปฺปตฺตา,น หิ นูน เต สปฺปุริเสหิ ทูเร’’ติ.

“빠꾸다 까띠야나, 니간타, 그리고 막깔리와 뿌라나, 이들은 무리의 스승들이며 사문의 정점에 도달했으니, 그들은 참으로 참사람들과 멀지 않습니다.”

อถ โข เวคพฺภริ เทวปุตฺโต อาโกฏกํ เทวปุตฺตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

그때 웨갑바리 천자가 아꼬따까 천자에게 게송으로 답하였다.

‘‘สหาจริเตน ฉโว สิคาโล,น โกตฺถุโก สีหสโม กทาจิ;

นคฺโค มุสาวาที คณสฺส สตฺถา,สงฺกสฺสราจาโร น สตํ สริกฺโข’’ติ.

“천한 여우가 (사자와) 함께 다닌다고 해서 결코 사자와 같아질 수 없듯이, 벌거벗고 거짓말하며 무리의 스승이라 자칭하는 자는 그 행실이 의심스러워 참사람들과 비교될 수 없습니다.”

อถ [Pg.67] โข มาโร ปาปิมา เพคพฺภรึ เทวปุตฺตํ อนฺวาวิสิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

그때 악한 마라가 웨갑바리 천자에게 빙의하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ตโปชิคุจฺฉาย อายุตฺตา, ปาลยํ ปวิเวกิยํ;

รูเป จ เย นิวิฏฺฐาเส, เทวโลกาภินนฺทิโน;

เต เว สมฺมานุสาสนฺติ, ปรโลกาย มาติยา’’ติ.

“고행과 혐오에 몰두하며 은둔의 삶을 지키고, 형색에 머무르며 천상을 바라는 이들, 그들은 참으로 다음 세상을 위해 다른 이들을 바르게 가르치는 사람들입니다.”

อถ โข ภควา, ‘มาโร อยํ ปาปิมา’ อิติ วิทิตฺวา, มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

그때 세존께서는 ‘이 자는 악한 마라다’라고 아시고, 악한 마라에게 게송으로 답하셨다.

‘‘เย เกจิ รูปา อิธ วา หุรํ วา,เย จนฺตลิกฺขสฺมึ ปภาสวณฺณา;

สพฺเพว เต เต นมุจิปฺปสตฺถา,อามิสํว มจฺฉานํ วธาย ขิตฺตา’’ติ.

“이 세상이나 저 세상에 있는 어떤 형색들이든, 혹은 하늘에서 빛나는 형색들이든, 나무치여, 네가 찬탄하는 그 모든 것들은 물고기를 죽이기 위해 던져진 낚시밥과 같구나.”

อถ โข มาณวคามิโย เทวปุตฺโต ภควนฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

그때 마나와가미야 천자가 세존에 관하여 세존 앞에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘วิปุโล ราชคหียานํ, คิริเสฏฺโฐ ปวุจฺจติ;

เสโต หิมวตํ เสฏฺโฐ, อาทิจฺโจ อฆคามินํ.

“라자가하를 둘러싼 산들 중에서는 위뿔라 산이 으뜸이라 불리고, 히말라야 산들 중에서는 께라사 산이 으뜸이며, 허공을 다니는 것들 중에서는 태양이 으뜸입니다.”

‘‘สมุทฺโท อุทธินํ เสฏฺโฐ, นกฺขตฺตานญฺจ จนฺทิมา ;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตี’’ติ.

“물들이 모인 곳 중에서는 대해가 으뜸이고, 별들 중에서는 달이 으뜸이듯이, 신들을 포함한 온 세상에서 부처님이 가장 존귀한 분이라 불리십니다.”

นานาติตฺถิยวคฺโค ตติโย.

여러 외도의 품이 끝났다. (세 번째 품)

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나)은 다음과 같다.

สิโว เขโม จ เสรี จ, ฆฏี ชนฺตุ จ โรหิโต;

นนฺโท นนฺทิวิสาโล จ, สุสิโม นานาติตฺถิเยน เต ทสาติ.

시와, 케마, 세리, 가띠까라, 잔투, 로히따사, 난다, 난디위살라, 수시마, 그리고 여러 외도의 경까지 이들은 열 가지이다.

เทวปุตฺตสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

천자 상윳따가 끝났다.

๓. โกสลสํยุตฺตํ

3. 꼬살라 상윳따

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 품

๑. ทหรสุตฺตํ

1. 젊음의 경

๑๑๒. เอวํ [Pg.68] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภวมฺปิ โน โคตโม อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปฏิชานาตี’’ติ? ‘‘ยญฺหิ ตํ, มหาราช, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ, มเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย. อหญฺหิ, มหาราช, อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’’ติ.

112. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 제따 숲 아나따삔디까 원림에 머무셨다. 그때 꼬살라의 빠세나디 왕이 세존께 다가왔다. 다가와서 세존과 함께 유쾌하게 인사를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 대화를 마치고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 꼬살라의 빠세나디 왕은 세존께 이렇게 여쭈었다. “고따마 존자께서는 위없는 바른 깨달음을 깨달았다고 스스로 공언하십니까?” “대왕이여, ‘위없는 바른 깨달음을 깨달았다’고 바르게 말하려는 자가 있다면, 나를 두고 그렇게 말해야 할 것입니다. 대왕이여, 참으로 나는 위없는 바른 깨달음을 깨달았습니다.”

‘‘เยปิ เต, โภ โคตม, สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส, เสยฺยถิทํ – ปูรโณ กสฺสโป, มกฺขลิ โคสาโล, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต, สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต, ปกุโธ กจฺจายโน, อชิโต เกสกมฺพโล; เตปิ มยา ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ ปฏิชานาถา’ติ ปุฏฺฐา สมานา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ น ปฏิชานนฺติ. กึ ปน ภวํ โคตโม ทหโร เจว ชาติยา นโว จ ปพฺพชฺชายา’’ติ?

“고타마 존자시여, 대중을 거느리고 무리를 이끄는 스승이며, 널리 알려지고 명성이 있으며, 교단을 창설하여 많은 사람에게 성자로 추앙받는 사문·바라문들이 있습니다. 예를 들면 푸라나 캇사파, 막칼리 고살라, 니간타 나타풋타, 산자야 벨랏타풋타, 파쿠다 캇차야나, 아지타 케사캄발라와 같은 이들입니다. 그들조차 제가 ‘그대들은 위없는 바른 깨달음을 깨달았다고 자부합니까?’라고 물었을 때, 위없는 바른 깨달음을 깨달았다고 자부하지 않았습니다. 그런데 어찌하여 고타마 존자께서는 태어난 지 얼마 되지 않은 어린 나이이고 출가한 지도 얼마 되지 않은 신참이신데도 (그렇게 자부하십니까)?”

‘‘จตฺตาโร โข เม, มหาราช, ทหราติ น อุญฺญาตพฺพา, ทหราติ น ปริโภตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? ขตฺติโย โข, มหาราช, ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ, ทหโรติ น ปริโภตพฺโพ. อุรโค โข, มหาราช, ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ, ทหโรติ น ปริโภตพฺโพ. อคฺคิ โข, มหาราช, ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ, ทหโรติ น ปริโภตพฺโพ. ภิกฺขุ, โข, มหาราช, ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ, ทหโรติ น ปริโภตพฺโพ. อิเม โข, มหาราช, จตฺตาโร ทหราติ น อุญฺญาตพฺพา, ทหราติ น ปริโภตพฺพา’’ติ.

“대왕이여, 여기 작다고 해서 무시해서는 안 되고, 어리다고 해서 업신여겨서는 안 되는 네 가지가 있습니다. 그 네 가지란 무엇입니까? 대왕이여, 왕족은 어리다고 해서 무시해서는 안 되고 업신여겨서는 안 됩니다. 대왕이여, 뱀은 새끼라고 해서 무시해서는 안 되고 업신여겨서는 안 됩니다. 대왕이여, 불은 작다고 해서 무시해서는 안 되고 업신여겨서는 안 됩니다. 대왕이여, 비구는 나이가 적다고 해서 무시해서는 안 되고 업신여겨서는 안 됩니다. 대왕이여, 이 네 가지는 작다고 해서 무시해서는 안 되고 업신여겨서는 안 되는 것들입니다.”

อิทมโวจ [Pg.69] ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서(Sugato)께서 이 말씀을 하신 뒤, 스승(Satthā)께서는 다시 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ขตฺติยํ ชาติสมฺปนฺนํ, อภิชาตํ ยสสฺสินํ;

ทหโรติ นาวชาเนยฺย, น นํ ปริภเว นโร.

“태생이 훌륭하고 귀한 가문에서 태어나 명성을 얻은 왕족을, 사람들은 어리다고 해서 무시해서는 안 되며 그를 업신여겨서도 안 된다.”

‘‘ฐานญฺหิ โส มนุชินฺโท, รชฺชํ ลทฺธาน ขตฺติโย;

โส กุทฺโธ ราชทณฺเฑน, ตสฺมึ ปกฺกมเต ภุสํ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, รกฺขํ ชีวิตมตฺตโน.

“사람들의 군주인 그 왕족이 왕위를 얻게 되면, 왕으로서 분노했을 때 가혹한 형벌로 그 사람을 엄히 처벌할 수 있기 때문이다. 그러므로 자신의 생명을 보호하고자 하는 자는 그를 무시하는 일을 피해야 한다.”

‘‘คาเม วา ยทิ วา รญฺเญ, ยตฺถ ปสฺเส ภุชงฺคมํ;

ทหโรติ นาวชาเนยฺย, น นํ ปริภเว นโร.

“마을에서든 혹은 숲에서든 뱀을 보았을 때, 사람들은 새끼 뱀이라고 해서 무시해서는 안 되며 그것을 업신여겨서도 안 된다.”

‘‘อุจฺจาวเจหิ วณฺเณหิ, อุรโค จรติ เตชสี ;

โส อาสชฺช ฑํเส พาลํ, นรํ นาริญฺจ เอกทา;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, รกฺขํ ชีวิตมตฺตโน.

“위력 있는 뱀은 여러 가지 모습으로 기어 다니다가, 언젠가 어리석은 남자나 여자를 덮쳐 물어버릴 수 있기 때문이다. 그러므로 자신의 생명을 보호하고자 하는 자는 그것을 무시하는 일을 피해야 한다.”

‘‘ปหูตภกฺขํ ชาลินํ, ปาวกํ กณฺหวตฺตนึ;

ทหโรติ นาวชาเนยฺย, น นํ ปริภเว นโร.

“많은 것을 태우며 불꽃을 일으키고 검은 길을 남기는 그 불을, 사람들은 작다고 해서 무시해서는 안 되며 그것을 업신여겨서도 안 된다.”

‘‘ลทฺธา หิ โส อุปาทานํ, มหา หุตฺวาน ปาวโก;

โส อาสชฺช ฑเห พาลํ, นรํ นาริญฺจ เอกทา;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, รกฺขํ ชีวิตมตฺตโน.

“불이 땔감을 얻어 커지게 되면, 언젠가 부주의한 남자나 여자를 덮쳐 태워버릴 수 있기 때문이다. 그러므로 자신의 생명을 보호하고자 하는 자는 그것을 무시하는 일을 피해야 한다.”

‘‘วนํ ยทคฺคิ ฑหติ, ปาวโก กณฺหวตฺตนี;

ชายนฺติ ตตฺถ ปาโรหา, อโหรตฺตานมจฺจเย.

“검은 자국을 남기며 타오르는 불이 숲을 태워버려도, 세월이 흐르면 그곳에는 다시 싹이 돋아나 자라날 수 있다.”

‘‘ยญฺจ โข สีลสมฺปนฺโน, ภิกฺขุ ฑหติ เตชสา;

น ตสฺส ปุตฺตา ปสโว, ทายาทา วินฺทเร ธนํ;

อนปจฺจา อทายาทา, ตาลาวตฺถู ภวนฺติ เต.

“그러나 계행을 갖춘 비구가 신통한 위력으로 태워버리면, 그에게는 자식도 가축도 남지 않고 상속자들도 재산을 얻지 못한다. 그들은 자손도 없고 상속자도 없이 마치 머리가 잘린 팔미라 나무 그루터기처럼 되고 말 것이다.”

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

ภุชงฺคมํ ปาวกญฺจ, ขตฺติยญฺจ ยสสฺสินํ;

ภิกฺขุญฺจ สีลสมฺปนฺนํ, สมฺมเทว สมาจเร’’ติ.

“그러므로 자신의 이익을 살피는 지혜로운 사람은 뱀과 불, 그리고 명성 있는 왕족과 계행을 갖춘 비구를 대할 때 마땅히 올바르게 처신해야 한다.”

เอวํ วุตฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย[Pg.70], ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 코살라국의 파세나디 왕이 세존께 이렇게 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에서 등불을 비춰 주듯, 세존께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 세존께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존이시여, 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

๒. ปุริสสุตฺตํ

2. 인간 경 (Purisasutta)

๑๑๓. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, ปุริสสฺส ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหารายา’’ติ?

113. 사왓티에서의 인연입니다. 그때 코살라국의 파세나디 왕이 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 파세나디 왕은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 인간의 내면에 생겨나서 해로움과 고통과 불편함을 주는 법은 몇 가지나 됩니까?”

‘‘ตโย โข, มหาราช, ปุริสสฺส ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. กตเม ตโย? โลโภ โข, มหาราช, ปุริสสฺส ธมฺโม อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. โทโส โข, มหาราช, ปุริสสฺส ธมฺโม อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. โมโห โข, มหาราช, ปุริสสฺส ธมฺโม อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. อิเม โข, มหาราช, ตโย ปุริสสฺส ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหารายา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

“대왕이여, 인간의 내면에 생겨나서 해로움과 고통과 불편함을 주는 법은 세 가지가 있습니다. 그 세 가지란 무엇입니까? 대왕이여, 탐욕(Lobha)이라는 법이 인간의 내면에 생겨나면 해로움과 고통과 불편함을 줍니다. 대왕이여, 분노(Dosa)라는 법이 인간의 내면에 생겨나면 해로움과 고통과 불편함을 줍니다. 대왕이여, 미혹(Moho)이라는 법이 인간의 내면에 생겨나면 해로움과 고통과 불편함을 줍니다. 대왕이여, 이 세 가지 법이 인간의 내면에 생겨나면 해로움과 고통과 불편함을 줍니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다... (중략)...

‘‘โลโภ โทโส จ โมโห จ, ปุริสํ ปาปเจตสํ;

หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สมฺผล’’นฺติ.

“탐욕과 분노와 미혹은 악한 마음을 가진 사람을 해치나니, 그것은 마치 대나무가 자신의 열매 때문에 스스로를 파괴하는 것과 같다.”

๓. ชรามรณสุตฺตํ

3. 노사 경 (Jarāmaraṇasutta)

๑๑๔. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, ชาตสฺส อญฺญตฺร ชรามรณา’’ติ? ‘‘นตฺถิ โข, มหาราช, ชาตสฺส อญฺญตฺร ชรามรณา. เยปิ เต, มหาราช, ขตฺติยมหาสาลา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา ปหูตชาตรูปรชตา [Pg.71] ปหูตวิตฺตูปกรณา ปหูตธนธญฺญา, เตสมฺปิ ชาตานํ นตฺถิ อญฺญตฺร ชรามรณา. เยปิ เต, มหาราช, พฺราหฺมณมหาสาลา…เป… คหปติมหาสาลา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา ปหูตชาตรูปรชตา ปหูตวิตฺตูปกรณา ปหูตธนธญฺญา, เตสมฺปิ ชาตานํ นตฺถิ อญฺญตฺร ชรามรณา. เยปิ เต, มหาราช, ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญาวิมุตฺตา, เตสํ ปายํ กาโย เภทนธมฺโม นิกฺเขปนธมฺโม’’ติ. อิทมโวจ…เป…

114. 사왓티에서의 인연입니다. 한곁에 앉은 파세나디 왕은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 태어난 자에게 늙음과 죽음에서 벗어날 길이 있습니까?” “대왕이여, 태어난 자에게 늙음과 죽음에서 벗어날 길은 없습니다. 대왕이여, 부유하고 큰 재산과 보물을 가졌으며, 많은 금과 은, 많은 가재도구, 많은 재물과 곡식을 가진 저 위대한 왕족들일지라도, 태어난 이상 늙음과 죽음에서 벗어날 수 없습니다. 대왕이여, 위대한 바라문들이나 위대한 장자들일지라도... 태어난 이상 늙음과 죽음에서 벗어날 수 없습니다. 대왕이여, 번뇌를 다하고 성스러운 삶을 완성했으며, 해야 할 일을 다 마치고 짐을 내려놓았으며, 참된 목적을 달성하고 존재의 결박을 끊어버려 바른 지혜로 해탈한 아라한 비구들일지라도, 그들의 이 몸은 부서지기 마련인 성질을 가졌고 내려놓아야 할 성질을 가졌습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다... (중략)...

‘‘ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา,อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ;

สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ,สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตี’’ติ.

“화려하게 장식된 왕의 마차도 결국 낡아버리고, 이 몸 또한 늙음에 이르게 된다. 그러나 선한 이들의 법은 늙지 않나니, 참된 분들은 선한 이들과 더불어 이를 설하노라.”

๔. ปิยสุตฺตํ

4. 사랑하는 자 경 (Piyasutta)

๑๑๕. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ; เตสํ อปฺปิโย อตฺตา’. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ – ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยญฺหิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ; ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ; เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ; อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยญฺหิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ; ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ.

115. 사왓티에서 전해진 일화이다. 한편에 앉은 코살라 국의 빠세나디 왕이 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 제가 홀로 고요한 곳에 머물 때 제 마음에 이런 생각이 들었습니다. '과연 누구에게 자기 자신이 사랑스러운 존재이고, 누구에게 자기 자신이 사랑스럽지 않은 존재인가?' 세존이시여, 이어서 제게 이런 생각이 들었습니다. '누구든지 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지르는 자들이 있다면, 그들에게는 자기 자신이 사랑스럽지 않은 존재이다.' 그들이 비록 '우리는 우리 자신을 사랑한다'라고 말할지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 사랑스럽지 않은 존재입니다. 그 이유는 무엇입니까? 사랑하지 않는 자가 미워하는 자에게 행할 법한 일을 그들 스스로가 자신에게 행하고 있기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 사랑스럽지 않은 존재입니다. 그러나 누구든지 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦는 자들이 있다면, 그들에게는 자기 자신이 사랑스러운 존재입니다. 그들이 비록 '우리는 우리 자신을 사랑하지 않는다'라고 말할지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 사랑스러운 존재입니다. 그 이유는 무엇입니까? 사랑하는 자가 사랑하는 자에게 행할 법한 일을 그들 스스로가 자신에게 행하고 있기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 사랑스러운 존재입니다."

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ; เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ – ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยญฺหิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ; ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ, มหาราช, กาเยน [Pg.72] สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ; เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ; อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยญฺหิ มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ; ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

"대왕이여, 그러합니다. 대왕이여, 그러합니다! 대왕이여, 누구든지 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지르는 자들에게는 자기 자신이 사랑스럽지 않은 존재입니다. 그들이 비록 '우리는 우리 자신을 사랑한다'라고 말할지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 사랑스럽지 않은 존재입니다. 그 이유는 무엇입니까? 대왕이여, 사랑하지 않는 자가 미워하는 자에게 행할 법한 일을 그들 스스로가 자신에게 행하고 있기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 사랑스럽지 않은 존재입니다. 대왕이여, 그러나 누구든지 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦는 자들에게는 자기 자신이 사랑스러운 존재입니다. 그들이 비록 '우리는 우리 자신을 사랑하지 않는다'라고 말할지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 사랑스러운 존재입니다. 그 이유는 무엇입니까? 대왕이여, 사랑하는 자가 사랑하는 자에게 행할 법한 일을 그들 스스로가 자신에게 행하고 있기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 사랑스러운 존재입니다." 세존께서는 이 말씀을 하시고... (이하 게송으로 말씀하셨다.)

‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช;

น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา.

"자기 자신을 사랑스러운 존재라고 안다면, 자신을 죄악과 결합시키지 말아야 하리. 악행을 일삼는 자에게는 행복을 얻는 것이 결코 쉽지 않기 때문이라네."

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กิญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

"죽음의 왕에게 사로잡혀 인간의 생을 버리고 떠날 때, 과연 무엇이 그의 소유가 되며, 무엇을 가지고 가겠는가? 결코 떠나지 않는 그림자처럼 무엇이 그를 뒤따르겠는가?"

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

ตญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

"필멸의 인간이 이 세상에서 짓는 공덕과 죄악, 이 두 가지가 참으로 그의 소유가 되며 그것을 가지고 가리라. 결코 떠나지 않는 그림자처럼 그것이 그를 뒤따르리라."

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

"그러므로 내세를 위해 선업을 쌓아 훌륭한 저축을 해야 하리. 공덕은 저세상에서 중생들의 진정한 의지처가 되기 때문이라네."

๕. อตฺตรกฺขิตสุตฺตํ

5. 아따락키따 경 (자신을 보호함 경)

๑๑๖. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘เกสํ นุ โข รกฺขิโต อตฺตา, เกสํ อรกฺขิโต อตฺตา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘เย โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ; เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต หตฺถิกาโย วา รกฺเขยฺย, อสฺสกาโย วา รกฺเขยฺย, รถกาโย วา รกฺเขยฺย, ปตฺติกาโย วา รกฺเขยฺย; อถ โข เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? พาหิรา เหสา รกฺขา, เนสา รกฺขา อชฺฌตฺติกา; ตสฺมา เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ; เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เนว หตฺถิกาโย รกฺเขยฺย, น อสฺสกาโย รกฺเขยฺย, น รถกาโย รกฺเขยฺย[Pg.73], น ปตฺติกาโย รกฺเขยฺย; อถ โข เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อชฺฌตฺติกา เหสา รกฺขา, เนสา รกฺขา พาหิรา; ตสฺมา เตสํ รกฺขิโต อตฺตา’’’ติ.

116. 사왓티에서 전해진 일화이다. 한편에 앉은 코살라 국의 빠세나디 왕이 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 제가 홀로 고요한 곳에 머물 때 제 마음에 이런 생각이 들었습니다. '과연 누구에게 자기 자신이 보호받는 것이며, 누구에게 자기 자신이 보호받지 못하는 것인가?' 세존이시여, 이어서 제게 이런 생각이 들었습니다. '누구든지 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지르는 자들이 있다면, 그들에게는 자기 자신이 보호받지 못하는 것입니다. 비록 코끼리 부대나 기마 부대, 전차 부대, 혹은 보병 부대가 그들을 보호할지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 보호받지 못하는 것입니다. 그 이유는 무엇입니까? 그 보호는 외부의 보호일 뿐, 내면의 보호가 아니기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 보호받지 못하는 것입니다. 그러나 누구든지 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦는 자들이 있다면, 그들에게는 자기 자신이 보호받는 것입니다. 비록 코끼리 부대나 기마 부대, 전차 부대, 혹은 보병 부대가 그들을 보호하지 않을지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 보호받는 것입니다. 그 이유는 무엇입니까? 그 보호는 내면의 보호이지, 외부의 보호가 아니기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 보호받는 것입니다.'"

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ…เป… เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? พาหิรา เหสา, มหาราช, รกฺขา, เนสา รกฺขา อชฺฌตฺติกา; ตสฺมา เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. เย จ โข เกจิ, มหาราช, กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ; เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เนว หตฺถิกาโย รกฺเขยฺย, น อสฺสกาโย รกฺเขยฺย, น รถกาโย รกฺเขยฺย, น ปตฺติกาโย รกฺเขยฺย; อถ โข เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อชฺฌตฺติกา เหสา, มหาราช, รกฺขา, เนสา รกฺขา พาหิรา; ตสฺมา เตสํ รกฺขิโต อตฺตา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

"대왕이여, 그러합니다. 대왕이여, 그러합니다! 대왕이여, 누구든지 몸으로 악행을 저지르는 자들... (중략) ...그들에게는 자기 자신이 보호받지 못하는 것입니다. 그 이유는 무엇입니까? 대왕이여, 그 보호는 외부의 보호일 뿐 내면의 보호가 아니기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 보호받지 못하는 것입니다. 대왕이여, 그러나 누구든지 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦는 자들에게는 자기 자신이 보호받는 것입니다. 비록 코끼리 부대나 기마 부대, 전차 부대, 혹은 보병 부대가 그들을 보호하지 않을지라도, 사실 그들에게 자기 자신은 보호받는 것입니다. 그 이유는 무엇입니까? 대왕이여, 그 보호는 내면의 보호이지 외부의 보호가 아니기 때문입니다. 그러므로 그들에게 자기 자신은 보호받는 것입니다." 세존께서는 이 말씀을 하시고... (이하 게송으로 말씀하셨다.)

‘‘กาเยน สํวโร สาธุ, สาธุ วาจาย สํวโร;

มนสา สํวโร สาธุ, สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร;

สพฺพตฺถ สํวุโต ลชฺชี, รกฺขิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

"몸을 단속함은 훌륭하고, 말의 단속함도 훌륭하다네. 마음을 단속함은 훌륭하고, 모든 것을 단속함은 훌륭하다네. 모든 것에서 스스로 단속하고 부끄러움을 아는 자를 참으로 '자기 자신을 보호하는 자'라 부른다네."

๖. อปฺปกสุตฺตํ

6. 압빠까 경 (소수 경)

๑๑๗. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘อปฺปกา เต สตฺตา โลกสฺมึ เย อุฬาเร อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา น เจว มชฺชนฺติ, น จ ปมชฺชนฺติ, น จ กาเมสุ เคธํ อาปชฺชนฺติ, น จ สตฺเตสุ วิปฺปฏิปชฺชนฺติ. อถ โข เอเตว พหุตรา สตฺตา โลกสฺมึ เย อุฬาเร อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา มชฺชนฺติ เจว ปมชฺชนฺติ, จ กาเมสุ จ เคธํ อาปชฺชนฺติ, สตฺเตสุ จ วิปฺปฏิปชฺชนฺตี’’’ติ.

117. 사왓티에서 전해진 일화이다. 한편에 앉은 코살라 국의 빠세나디 왕이 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 제가 홀로 고요한 곳에 머물 때 제 마음에 이런 생각이 들었습니다. '세상에는 훌륭하고 풍족한 재물을 얻고서도 자만하여 취하지 않고, 방일하지 않으며, 감각적 쾌락에 탐착하지 않고, 중생들을 해치지 않는 자들은 참으로 적습니다. 오히려 세상에는 훌륭하고 풍족한 재물을 얻고서 자만하여 취하고 방일하며, 감각적 쾌락에 탐착하고 중생들에게 그릇된 행위를 일삼는 자들이 훨씬 더 많습니다.'"

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! อปฺปกา เต, มหาราช, สตฺตา โลกสฺมึ, เย อุฬาเร อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา น เจว มชฺชนฺติ, น จ ปมชฺชนฺติ, น จ กาเมสุ เคธํ อาปชฺชนฺติ, น จ สตฺเตสุ วิปฺปฏิปชฺชนฺติ. อถ โข เอเตว พหุตรา สตฺตา โลกสฺมึ, เย อุฬาเร อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา [Pg.74] มชฺชนฺติ เจว ปมชฺชนฺติ จ กาเมสุ จ เคธํ อาปชฺชนฺติ, สตฺเตสุ จ วิปฺปฏิปชฺชนฺตี’’ติ. อิทมโวจ…เป…

“대왕이여, 그러합니다. 대왕이여, 그러합니다! 대왕이여, 세상에서 훌륭하고 풍부한 부를 얻고도 취하지 않고, 방일하지 않으며, 감각적 욕망에 대한 탐착에 빠지지 않고, 중생들에 대해 그릇되게 행하지 않는 중생들은 적습니다. 그러나 세상에서 훌륭하고 풍부한 부를 얻고는 취하고 방일하며 감각적 욕망에 대한 탐착에 빠지고, 중생들에 대해 그릇되게 행하는 중생들이야말로 훨씬 더 많습니다.” 세존께서는 이 말씀을 하셨다. (이하 생략)

‘‘สารตฺตา กามโภเคสุ, คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา;

อติสารํ น พุชฺฌนฺติ, มิคา กูฏํว โอฑฺฑิตํ;

ปจฺฉาสํ กฏุกํ โหติ, วิปาโก หิสฺส ปาปโก’’ติ.

“감각적 욕망의 향유에 깊이 물들고, 감각적 욕망에 탐착하여 넋을 잃은 자들은 쳐놓은 덫에 걸린 사슴이 그것을 알지 못하듯 자신의 과오를 알지 못합니다. 나중에 그들에게 그것은 고통스러운 것이 되니, 참으로 그 과보가 사악하기 때문입니다.”

๗. อฑฺฑกรณสุตฺตํ

7. 7. 아따까라나 경 (재판 경)

๑๑๘. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, อฑฺฑกรเณ นิสินฺโน ปสฺสามิ ขตฺติยมหาสาเลปิ พฺราหฺมณมหาสาเลปิ คหปติมหาสาเลปิ อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ กามเหตุ กามนิทานํ กามาธิกรณํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺเต. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อลํ ทานิ เม อฑฺฑกรเณน, ภทฺรมุโข ทานิ อฑฺฑกรเณน ปญฺญายิสฺสตี’’’ติ.

118. 사왓티를 인연으로 함. 한쪽에 앉은 빠세나디 꼬살라 왕은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이여, 저는 여기 재판소에 앉아 있다가, 크샤트리아 대부호나 바라문 대부호나 장자 대부호들이, 즉 부유하고 많은 재산과 큰 자산과 풍부한 금은과 풍부한 도구와 가재도구와 풍부한 재물과 곡식을 가진 자들이, 감각적 욕망을 원인으로 하고 감각적 욕망을 근거로 하고 감각적 욕망을 사유로 하여 알고서도 거짓말을 하는 것을 봅니다. 세존이여, 그런 저에게 이런 생각이 들었습니다. ‘이제 나의 재판 업무는 이것으로 충분하다. 이제 선한 얼굴을 가진 이가 재판 업무를 통해 알려지게 될 것이다’라고 말입니다.”

‘‘(เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ มหาราช!) เยปิ เต, มหาราช, ขตฺติยมหาสาลา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติมหาสาลา อฑฺฒา มหทฺธนา มหาโภคา ปหูตชาตรูปรชตา ปหูตวิตฺตูปกรณา ปหูตธนธญฺญา กามเหตุ กามนิทานํ กามาธิกรณํ สมฺปชานมุสา ภาสนฺติ; เตสํ ตํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

“대왕이여, 그러합니다. 대왕이여, 그러합니다! 대왕이여, 크샤트리아 대부호나 바라문 대부호나 장자 대부호들이라도, 즉 부유하고 많은 재산과 큰 자산과 풍부한 금은과 풍부한 도구와 가재도구와 풍부한 재물과 곡식을 가진 자들이 감각적 욕망을 원인으로 하고 감각적 욕망을 근거로 하고 감각적 욕망을 사유로 하여 알고서도 거짓말을 한다면, 그것은 그들에게 오랜 세월 불이익과 고통이 될 것입니다.” 세존께서는 이 말씀을 하셨다. (이하 생략)

‘‘สารตฺตา กามโภเคสุ, คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา;

อติสารํ น พุชฺฌนฺติ, มจฺฉา ขิปฺปํว โอฑฺฑิตํ;

ปจฺฉาสํ กฏุกํ โหติ, วิปาโก หิสฺส ปาปโก’’ติ.

“감각적 욕망의 향유에 깊이 물들고, 감각적 욕망에 탐착하여 넋을 잃은 자들은 쳐놓은 통발에 들어가는 물고기가 그것을 알지 못하듯 자신의 과오를 알지 못합니다. 나중에 그들에게 그것은 고통스러운 것이 되니, 참으로 그 과보가 사악하기 때문입니다.”

๘. มลฺลิกาสุตฺตํ

8. 8. 말리까 경

๑๑๙. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกาย เทวิยา สทฺธึ อุปริปาสาทวรคโต โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข เต, มลฺลิเก, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ? ‘‘นตฺถิ โข เม, มหาราช, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร. ตุยฺหํ ปน, มหาราช, อตฺถญฺโญ [Pg.75] โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ? ‘‘มยฺหมฺปิ โข, มลฺลิเก, นตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ.

119. 사왓티를 인연으로 함. 그때 빠세나디 꼬살라 왕은 말리까 왕비와 함께 훌륭한 궁전의 누각 위에 있었다. 그때 빠세나디 꼬살라 왕은 말리까 왕비에게 이렇게 말했다. “말리까여, 그대에게 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가가 있소?” “대왕이여, 저에게는 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가는 없습니다. 그런데 대왕이여, 대왕께는 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가가 있습니까?” “말리까여, 나에게도 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가는 없소.”

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ปาสาทา โอโรหิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, มลฺลิกาย เทวิยา สทฺธึ อุปริปาสาทวรคโต มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจํ – ‘อตฺถิ นุ โข เต, มลฺลิเก, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, มลฺลิกา เทวี มํ เอตทโวจ – ‘นตฺถิ โข เม, มหาราช, โกจญฺโญ อตฺตนา ปิยตโร. ตุยฺหํ ปน, มหาราช, อตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’ติ? เอวํ วุตฺตาหํ, ภนฺเต, มลฺลิกํ เทวึ เอตทโวจํ – ‘มยฺหมฺปิ โข, มลฺลิเก, นตฺถญฺโญ โกจิ อตฺตนา ปิยตโร’’ติ.

그 후 빠세나디 꼬살라 왕은 궁전에서 내려와 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 빠세나디 꼬살라 왕은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이여, 저는 여기 말리까 왕비와 함께 훌륭한 궁전의 누각 위에 있다가 말리까 왕비에게 ‘말리까여, 그대에게 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가가 있소?’라고 말했습니다. 세존이여, 그렇게 말했을 때 말리까 왕비는 저에게 ‘대왕이여, 저에게는 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가는 없습니다. 그런데 대왕이여, 대왕께는 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가가 있습니까?’라고 말했습니다. 세존이여, 그렇게 질문을 받았을 때 저는 말리까 왕비에게 ‘말리까여, 나에게도 자기 자신보다 더 사랑스러운 다른 누군가는 없소’라고 말했습니다.”

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 세존께서는 그 의미를 아시고 그 시간에 다음과 같은 게송을 읊으셨다.

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา,เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ,ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ.

“모든 방향을 마음으로 두루 찾아보아도, 자신보다 더 사랑스러운 자를 어디에서도 찾을 수 없네. 이와 같이 다른 많은 이들에게도 자기 자신은 사랑스러운 법이니, 그러므로 자기 자신의 행복을 바라는 자는 남을 해치지 말아야 하리.”

๙. ยญฺญสุตฺตํ

9. 9. 젯사 경 (제사 경)

๑๒๐. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ, ปญฺจ จ อุสภสตานิ ปญฺจ จ วจฺฉตรสตานิ ปญฺจ จ วจฺฉตริสตานิ ปญฺจ จ อชสตานิ ปญฺจ จ อุรพฺภสตานิ ถูณูปนีตานิ โหนฺติ ยญฺญตฺถาย. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ.

120. 사왓티를 인연으로 함. 그때 빠세나디 꼬살라 왕은 큰 제사를 준비하고 있었다. 황소 오백 마리, 수송아지 오백 마리, 암송아지 오백 마리, 염소 오백 마리, 숫양 오백 마리가 제사를 위해 제단 기둥에 묶여 있었다. 또한 그의 하인들이나 심부름꾼들이나 일꾼들도 매질과 두려움에 위협을 받아 눈물을 흘리고 울면서 제사 준비 일을 하고 있었다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต [Pg.76] โหติ, ปญฺจ จ อุสภสตานิ ปญฺจ จ วจฺฉตรสตานิ ปญฺจ จ วจฺฉตริสตานิ ปญฺจ จ อชสตานิ ปญฺจ จ อุรพฺภสตานิ ถูณูปนีตานิ โหนฺติ ยญฺญตฺถาย. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺตี’’ติ.

그때 많은 비구들이 오전에 옷을 가다듬고 발다와 가사를 수하고 사왓티로 탁발을 하러 들어갔다. 사왓티에서 탁발을 마치고 공양을 끝낸 뒤 탁발에서 돌아와 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 그 비구들은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이여, 여기 빠세나디 꼬살라 왕은 큰 제사를 준비하고 있습니다. 황소 오백 마리, 수송아지 오백 마리, 암송아지 오백 마리, 염소 오백 마리, 숫양 오백 마리가 제사를 위해 제단 기둥에 묶여 있습니다. 또한 그의 하인들이나 심부름꾼들이나 일꾼들도 매질과 두려움에 위협을 받아 눈물을 흘리고 울면서 제사 준비 일을 하고 있습니다.”

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 세존께서는 그 의미를 아시고 그 시간에 다음과 같은 게송들을 읊으셨다.

‘‘อสฺสเมธํ ปุริสเมธํ, สมฺมาปาสํ วาชเปยฺยํ นิรคฺคฬฺหํ;

มหายญฺญา มหารมฺภา, น เต โหนฺติ มหปฺผลา.

“아싸메다, 뿌리사메다, 삼마빠사, 와자뻬이야, 니락갈라—많은 준비가 필요한 이 커다란 제사들은 큰 결실이 없도다.”

‘‘อเชฬกา จ คาโว จ, วิวิธา ยตฺถ หญฺญเร;

น ตํ สมฺมคฺคตา ยญฺญํ, อุปยนฺติ มเหสิโน.

“염소와 양 그리고 소들 등 갖가지 생명들이 죽임을 당하는 그런 제사에는, 바르게 수행하는 거룩한 성자들은 가까이 가지 않노라.”

‘‘เย จ ยญฺญา นิรารมฺภา, ยชนฺติ อนุกุลํ สทา;

อเชฬกา จ คาโว จ, วิวิธา เนตฺถ หญฺญเร;

เอตํ สมฺมคฺคตา ยญฺญํ, อุปยนฺติ มเหสิโน.

“살생의 준비가 없고 가풍에 따라 항상 올리는 제사, 염소와 양 그리고 소들 등 갖가지 생명들이 죽임을 당하지 않는 그런 제사에는, 바르게 수행하는 거룩한 성자들이 가까이 가노라.”

‘‘เอตํ ยเชถ เมธาวี, เอโส ยญฺโญ มหปฺผโล;

เอตญฺหิ ยชมานสฺส, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย;

ยญฺโญ จ วิปุโล โหติ, ปสีทนฺติ จ เทวตา’’ติ.

“지혜로운 이는 이런 제사를 올려야 하니, 이 제사가 큰 결실이 있도다. 이런 제사를 올리는 이에게는 더 나은 보답이 있고 나쁜 일은 없으며, 제사는 풍성해지고 천신들도 기뻐하노라.”

๑๐. พนฺธนสุตฺตํ

10. 10. 반다나 경 (포박 경)

๑๒๑. เตน โข ปน สมเยน รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน มหาชนกาโย พนฺธาปิโต โหติ, อปฺเปกจฺเจ รชฺชูหิ อปฺเปกจฺเจ อนฺทูหิ อปฺเปกจฺเจ สงฺขลิกาหิ.

121. 그때 빠세나디 꼬살라 왕은 많은 사람들을 포박해 두었는데, 어떤 이들은 밧줄로, 어떤 이들은 수갑으로, 어떤 이들은 쇠사슬로 포박되어 있었다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน มหาชนกาโย พนฺธาปิโต, อปฺเปกจฺเจ รชฺชูหิ อปฺเปกจฺเจ อนฺทูหิ อปฺเปกจฺเจ สงฺขลิกาหี’’ติ.

그때 많은 비구들이 아침 일찍 가사를 다듬어 입고 발우와 가사를 들고 탁발을 위해 사밧티로 들어갔다. 사밧티에서 탁발을 마치고 공양을 끝낸 뒤 탁발하러 갔던 곳에서 돌아와 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 지금 코살라의 파세나디 왕이 많은 사람들을 포박했습니다. 어떤 이들은 밧줄로, 어떤 이들은 차꼬로, 어떤 이들은 쇠사슬로 포박했습니다.”

อถ [Pg.77] โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 세존께서는 그 의미를 아시고, 그때에 이 게송들을 읊으셨다.

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,ยทายสํ ทารุชํ ปพฺพชญฺจ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ,ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา.

“현자들은 그것을 강한 결박이라 말하지 않으니, 철이나 나무나 풀(섬유)로 만든 결박이 그러하다. 보석 귀걸이에 대한 탐착과 자식과 아내에 대한 애착이 그것이다.”

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ,อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

“현자들은 이것을 강한 결박이라 말하니, (아래로) 끌어내리고 느슨한 듯하나 벗어나기 어렵다. 현자들은 이마저도 끊어버리고, 애착 없이 감각적 즐거움을 버리고 출가한다.”

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품(제1품).

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나)은 이러하다.

ทหโร ปุริโส ชรา, ปิยํ อตฺตานรกฺขิโต;

อปฺปกา อฑฺฑกรณํ, มลฺลิกา ยญฺญพนฺธนนฺติ.

다하라 경, 푸리사 경, 자라 경, 피야 경, 앗따나락키타 경, 압파카 경, 앗다카라나 경, 말리까 경, 양냐 경, 반다나 경의 열 가지이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 제2품

๑. สตฺตชฏิลสุตฺตํ

1. 일곱 명의 결발 고행자 경(사따자틸라 경)

๑๒๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต พหิทฺวารโกฏฺฐเก นิสินฺโน โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

122. 한때 세존께서는 사밧티의 동쪽 원림(펍바라마)에 있는 미가라마따 강당에 머무셨다. 그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 대문 밖의 문간에 앉아 계셨다. 그때 코살라의 파세나디 왕이 세존께 다가와 절을 올리고 한쪽에 앉았다.

เตน โข ปน สมเยน สตฺต จ ชฏิลา สตฺต จ นิคณฺฐา สตฺต จ อเจลกา สตฺต จ เอกสาฏกา สตฺต จ ปริพฺพาชกา ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมา ขาริวิวิธมาทาย ภควโต อวิทูเร อติกฺกมนฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ [Pg.78] ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน เต สตฺต จ ชฏิลา สตฺต จ นิคณฺฐา สตฺต จ อเจลกา สตฺต จ เอกสาฏกา สตฺต จ ปริพฺพาชกา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ นามํ สาเวสิ – ‘‘ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล…เป… ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล’’ติ.

그때 일곱 명의 결발 고행자, 일곱 명의 니간타, 일곱 명의 나체 수행자, 일곱 명의 일의(一衣) 수행자, 일곱 명의 유행자들이 겨드랑이 털과 손발톱과 몸의 털이 길게 자란 채, 여러 가지 수행 도구를 들고 세존의 근처를 지나가고 있었다. 그러자 코살라의 파세나디 왕은 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고, 오른쪽 무릎을 땅에 대고 그들 일곱 명의 결발 고행자, 일곱 명의 니간타, 일곱 명의 나체 수행자, 일곱 명의 일의 수행자, 일곱 명의 유행자들을 향해 합장하고, 세 번 자신의 이름을 알렸다. “존자들이시여, 저는 코살라의 파세나디 왕입니다. ... 존자들이시여, 저는 코살라의 파세나디 왕입니다.”

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อจิรปกฺกนฺเตสุ เตสุ สตฺตสุ จ ชฏิเลสุ สตฺตสุ จ นิคณฺเฐสุ สตฺตสุ จ อเจลเกสุ สตฺตสุ จ เอกสาฏเกสุ สตฺตสุ จ ปริพฺพาชเกสุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เย เต, ภนฺเต, โลเก อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา เอเต เตสํ อญฺญตรา’’ติ.

코살라의 파세나디 왕은 그들이 떠난 지 얼마 되지 않아 세존께 다가가 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 코살라의 파세나디 왕은 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 세상에서 아라한이거나 아라한의 길에 든 분들이 있다면, 이들이 바로 그들 중의 한 사람일 것입니다.”

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, มหาราช, ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน – ‘อิเม วา อรหนฺโต, อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนา’’’ติ.

“대왕이여, 감각적 즐거움을 누리며 자식들로 붐비는 침상에서 살고, 카시산 전단향을 사용하며 화환과 향과 연고를 바르고 금과 은을 수용하는 재가자로서는, ‘이들은 아라한들이다’라거나 ‘이들은 아라한의 길에 든 분들이다’라고 아는 것은 참으로 어려운 일이다.”

‘‘สํวาเสน โข, มหาราช, สีลํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สํโวหาเรน โข, มหาราช, โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. อาปทาสุ โข, มหาราช, ถาโม เวทิตพฺโพ. โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สากจฺฉาย, โข, มหาราช, ปญฺญา เวทิตพฺพา. สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’’ติ.

“대왕이여, 계행은 함께 살아봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 청정함은 대화를 나누어 봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 인내심은 역경에 처했을 때 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 지혜는 토론을 해봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ ภนฺเต! ยาว สุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – ‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, มหาราช, ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน – อิเม วา อรหนฺโต, อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนา’ติ. สํวาเสน โข, มหาราช, สีลํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สํโวหาเรน โข มหาราช[Pg.79], โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ. ตญฺจ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. อาปทาสุ โข, มหาราช, ถาโม เวทิตพฺโพ. โส จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญน. สากจฺฉาย โข, มหาราช, ปญฺญา เวทิตพฺพา. สา จ โข ทีเฆน อทฺธุนา, น อิตฺตรํ; มนสิกโรตา, โน อมนสิกโรตา; ปญฺญวตา, โน ทุปฺปญฺเญนา’’ติ.

“경이롭습니다, 세존이시여! 놀랍습니다, 세존이시여! 세존께서는 ‘대왕이여, 감각적 즐거움을 누리며 자식들로 붐비는 침상에서 살고, 카시산 전단향을 사용하며 화환과 향과 연고를 바르고 금과 은을 수용하는 재가자로서는, 이들은 아라한들이다라거나 이들은 아라한의 길에 든 분들이다라고 아는 것은 참으로 어려운 일이다. 대왕이여, 계행은 함께 살아봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 청정함은 대화를 나누어 봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 인내심은 역경에 처했을 때 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다. 대왕이여, 지혜는 토론을 해봄으로써 알 수 있다. 그것도 오랜 시간이 걸려야 알 수 있지 짧은 시간에는 알 수 없다. 주의를 기울여야 알 수 있지 주의를 기울이지 않으면 알 수 없다. 지혜로운 자라야 알 수 있지 어리석은 자는 알 수 없다’라고 참으로 훌륭하게 말씀하셨습니다.”

‘‘เอเต, ภนฺเต, มม ปุริสา จรา โอจรกา ชนปทํ โอจริตฺวา อาคจฺฉนฺติ. เตหิ ปฐมํ โอจิณฺณํ อหํ ปจฺฉา โอสาปยิสฺสามิ. อิทานิ เต, ภนฺเต, ตํ รโชชลฺลํ ปวาเหตฺวา สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู โอทาตวตฺถา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรสฺสนฺตี’’ติ.

“세존이시여, 이들은 사실 지방을 정탐하고 돌아온 저의 첩자들입니다. 그들이 먼저 정탐한 것을 제가 나중에 검토할 것입니다. 세존이시여, 이제 그들은 몸의 먼지와 때를 씻어내고, 목욕하고 연고를 바르며 머리와 수염을 다듬고, 흰 옷을 입고 다섯 가지 감각적 즐거움을 갖추어 즐길 것입니다.”

อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

그러자 세존께서는 그 의미를 아시고, 그때에 이 게송들을 읊으셨다.

‘‘น วณฺณรูเปน นโร สุชาโน,น วิสฺสเส อิตฺตรทสฺสเนน;

สุสญฺญตานญฺหิ วิยญฺชเนน,อสญฺญตา โลกมิมํ จรนฺติ.

“용모만으로는 사람을 알기 어렵고, 잠깐 보아서는 신뢰해서는 안 된다. 잘 자제하는 이들의 차림새를 하고서, 자제하지 못하는 자들이 이 세상을 돌아다니기 때문이다.”

‘‘ปติรูปโก มตฺติกากุณฺฑโลว,โลหฑฺฒมาโสว สุวณฺณฉนฺโน;

จรนฺติ โลเก ปริวารฉนฺนา,อนฺโต อสุทฺธา พหิ โสภมานา’’ติ.

“마치 흙으로 만든 귀걸이에 금박을 입힌 것이나, 구리 반전에 금칠을 한 것과 같으니, 내면은 부정하면서 겉으로는 화려하게 꾸미고 추종자들에게 둘러싸여 세상을 돌아다닌다.”

๒. ปญฺจราชสุตฺตํ

2. 다섯 왕 경(빤짜라자 경)

๑๒๓. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจนฺนํ ราชูนํ ปเสนทิปมุขานํ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตานํ สมงฺคีภูตานํ ปริจารยมานานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘กึ นุ โข กามานํ อคฺค’’นฺติ? ตตฺเรกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘รูปา กามานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ [Pg.80] – ‘‘สทฺทา กามานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘คนฺธา กามานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘รสา กามานํ อคฺค’’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘‘โผฏฺฐพฺพา กามานํ อคฺค’’นฺติ. ยโต โข เต ราชาโน นาสกฺขึสุ อญฺญมญฺญํ สญฺญาเปตุํ.

123. 사밧티를 배경으로 합니다. 그때 파세나디 왕을 우두머리로 하는 다섯 명의 왕들이 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥(오욕락)을 갖추고 구족하여 즐기고 있었는데, 그들 사이에 이런 대화가 일어났습니다. “욕망의 대상들 중에서 무엇이 으뜸인가?” 그중 어떤 왕들은 이렇게 말했습니다. “형색이 욕망의 대상들 중에서 으뜸이다.” 어떤 왕들은 이렇게 말했습니다. “소리가 욕망의 대상들 중에서 으뜸이다.” 어떤 왕들은 이렇게 말했습니다. “냄새가 욕망의 대상들 중에서 으뜸이다.” 어떤 왕들은 이렇게 말했습니다. “맛이 욕망의 대상들 중에서 으뜸이다.” 어떤 왕들은 이렇게 말했습니다. “감촉이 욕망의 대상들 중에서 으뜸이다.” 그리하여 그 왕들은 서로를 설득할 수가 없었습니다.

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เต ราชาโน เอตทโวจ – ‘‘อายาม, มาริสา, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, มาริสา’’ติ โข เต ราชาโน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปจฺจสฺโสสุํ.

그러자 코살라의 파세나디 왕이 그 왕들에게 이렇게 말했습니다. “벗들이여, 갑시다. 세존께서 계신 곳으로 나아갑시다. 나아가서 세존께 이 문제에 대해 여쭤봅시다. 세존께서 우리에게 설명해주시는 대로 그것을 기억합시다.” “좋습니다, 벗이여.”라고 그 왕들은 코살라의 파세나디 왕에게 대답했습니다.

อถ โข เต ปญฺจ ราชาโน ปเสนทิปมุขา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปญฺจนฺนํ ราชูนํ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตานํ สมงฺคีภูตานํ ปริจารยมานานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘กึ นุ โข กามานํ อคฺค’นฺติ? เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘รูปา กามานํ อคฺค’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘สทฺทา กามานํ อคฺค’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘คนฺธา กามานํ อคฺค’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘รสา กามานํ อคฺค’นฺติ. เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘โผฏฺฐพฺพา กามานํ อคฺค’นฺติ. กึ นุ โข, ภนฺเต, กามานํ อคฺค’’นฺติ?

그리하여 파세나디 왕을 우두머리로 하는 그 다섯 명의 왕들은 세존께서 계신 곳으로 나아갔습니다. 나아가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 코살라의 파세나디 왕은 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 여기 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 갖추고 구족하여 즐기고 있는 저희 다섯 명의 왕들 사이에 이런 대화가 일어났습니다. ‘욕망의 대상들 중에서 무엇이 으뜸인가?’ 어떤 왕들은 형색이 욕망의 대상들 중에서 으뜸이라고 말하고, 어떤 왕들은 소리가, 어떤 왕들은 냄새가, 어떤 왕들은 맛이, 어떤 왕들은 감촉이 욕망의 대상들 중에서 으뜸이라고 말합니다. 세존이시여, 과연 욕망의 대상들 중에서 무엇이 으뜸입니까?”

‘‘มนาปปริยนฺตํ ขฺวาหํ, มหาราช, ปญฺจสุ กามคุเณสุ อคฺคนฺติ วทามิ. เตว, มหาราช, รูปา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เตว รูปา เอกจฺจสฺส อมนาปา โหนฺติ. เยหิ จ โย รูเปหิ อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป, โส เตหิ รูเปหิ อญฺญํ รูปํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เต ตสฺส รูปา ปรมา โหนฺติ. เต ตสฺส รูปา อนุตฺตรา โหนฺติ.

“대왕이여, 나는 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥 중에서 마음에 드는 것이 정점에 이른 것을 으뜸이라고 말합니다. 대왕이여, 동일한 형색이라도 어떤 이에게는 마음에 들고, 어떤 이에게는 마음에 들지 않습니다. 어떤 사람이 어떤 형색들에 대해 만족하고 의도한 바가 완전히 충족되면, 그는 그 형색들보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 형색을 열망하지 않습니다. 그에게는 그 형색들이 최상이며, 그에게는 그 형색들이 더할 나위 없는 것입니다.

‘‘เตว, มหาราช, สทฺทา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เตว สทฺทา เอกจฺจสฺส อมนาปา โหนฺติ. เยหิ จ โย สทฺเทหิ อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป, โส เตหิ สทฺเทหิ อญฺญํ สทฺทํ อุตฺตริตรํ วา [Pg.81] ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เต ตสฺส สทฺทา ปรมา โหนฺติ. เต ตสฺส สทฺทา อนุตฺตรา โหนฺติ.

대왕이여, 동일한 소리라도 어떤 이에게는 마음에 들고, 어떤 이에게는 마음에 들지 않습니다. 어떤 사람이 어떤 소리들에 대해 만족하고 의도한 바가 완전히 충족되면, 그는 그 소리들보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 소리를 열망하지 않습니다. 그에게는 그 소리들이 최상이며, 그에게는 그 소리들이 더할 나위 없는 것입니다.

‘‘เตว, มหาราช, คนฺธา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เตว คนฺธา เอกจฺจสฺส อมนาปา โหนฺติ. เยหิ จ โย คนฺเธหิ อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป, โส เตหิ คนฺเธหิ อญฺญํ คนฺธํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เต ตสฺส คนฺธา ปรมา โหนฺติ. เต ตสฺส คนฺธา อนุตฺตรา โหนฺติ.

대왕이여, 동일한 냄새라도 어떤 이에게는 마음에 들고, 어떤 이에게는 마음에 들지 않습니다. 어떤 사람이 어떤 냄새들에 대해 만족하고 의도한 바가 완전히 충족되면, 그는 그 냄새들보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 냄새를 열망하지 않습니다. 그에게는 그 냄새들이 최상이며, 그에게는 그 냄새들이 더할 나위 없는 것입니다.

‘‘เตว, มหาราช, รสา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เตว รสา เอกจฺจสฺส อมนาปา โหนฺติ. เยหิ จ โย รเสหิ อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป, โส เตหิ รเสหิ อญฺญํ รสํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เต ตสฺส รสา ปรมา โหนฺติ. เต ตสฺส รสา อนุตฺตรา โหนฺติ.

대왕이여, 동일한 맛이라도 어떤 이에게는 마음에 들고, 어떤 이에게는 마음에 들지 않습니다. 어떤 사람이 어떤 맛들에 대해 만족하고 의도한 바가 완전히 충족되면, 그는 그 맛들보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 맛을 열망하지 않습니다. 그에게는 그 맛들이 최상이며, 그에게는 그 맛들이 더할 나위 없는 것입니다.

‘‘เตว, มหาราช, โผฏฺฐพฺพา เอกจฺจสฺส มนาปา โหนฺติ, เตว โผฏฺฐพฺพา เอกจฺจสฺส อมนาปา โหนฺติ. เยหิ จ โย โผฏฺฐพฺเพหิ อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป, โส เตหิ โผฏฺฐพฺเพหิ อญฺญํ โผฏฺฐพฺพํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา น ปตฺเถติ. เต ตสฺส โผฏฺฐพฺพา ปรมา โหนฺติ. เต ตสฺส โผฏฺฐพฺพา อนุตฺตรา โหนฺตี’’ติ.

대왕이여, 동일한 감촉이라도 어떤 이에게는 마음에 들고, 어떤 이에게는 마음에 들지 않습니다. 어떤 사람이 어떤 감촉들에 대해 만족하고 의도한 바가 완전히 충족되면, 그는 그 감촉들보다 더 뛰어나거나 더 수승한 다른 감촉을 열망하지 않습니다. 그에게는 그 감촉들이 최상이며, 그에게는 그 감촉들이 더할 나위 없는 것입니다.”

เตน โข ปน สมเยน จนฺทนงฺคลิโก อุปาสโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข จนฺทนงฺคลิโก อุปาสโก อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ จนฺทนงฺคลิกา’’ติ ภควา อโวจ.

그때 찬다낭갈리카 우바새가 그 회중에 앉아 있었습니다. 그러자 찬다낭갈리카 우바새는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하며 세존께 이렇게 여쭈었습니다. “세존이시여, 제게 영감이 떠오릅니다. 수감이시여, 제게 영감이 떠오릅니다.” “찬다낭갈리카여, 그대에게 영감이 떠오르도록 하라.”라고 세존께서 말씀하셨습니다.

อถ โข จนฺทนงฺคลิโก อุปาสโก ภควโต สมฺมุขา ตทนุรูปาย คาถาย อภิตฺถวิ –

그러자 찬다낭갈리카 우바새는 세존 앞에서 그에 적절한 게송으로 찬탄했습니다.

‘‘ปทุมํ ยถา โกกนทํ สุคนฺธํ,ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ;

องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ,ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเข’’ติ.

“이른 아침 피어나 향기가 가시지 않은 향기로운 붉은 연꽃처럼, 허공에서 빛나는 태양처럼 광채를 발하며 찬란히 빛나는 앙기라사(세존)를 보십시오.”

อถ [Pg.82] โข เต ปญฺจ ราชาโน จนฺทนงฺคลิกํ อุปาสกํ ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺเคหิ อจฺฉาเทสุํ. อถ โข จนฺทนงฺคลิโก อุปาสโก เตหิ ปญฺจหิ อุตฺตราสงฺเคหิ ภควนฺตํ อจฺฉาเทสีติ.

그러자 그 다섯 명의 왕들은 찬다낭갈리카 우바새에게 다섯 벌의 겉옷을 주었습니다. 찬다낭갈리카 우바새는 그 다섯 벌의 겉옷으로 세존께 공양을 올렸습니다.

๓. โทณปากสุตฺตํ

3. 도나빠까 경

๑๒๔. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล โทณปากกุรํ ภุญฺชติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภุตฺตาวี มหสฺสาสี เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

124. 사밧티를 배경으로 합니다. 그때 코살라의 파세나디 왕은 한 말(dona) 분량의 밥을 먹고 있었습니다. 그러자 파세나디 왕은 식사를 마치고 거칠게 숨을 몰아쉬며 세존께서 계신 곳으로 나아갔습니다. 나아가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다.

อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภุตฺตาวึ มหสฺสาสึ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

그러자 세존께서는 식사를 마친 후 거칠게 숨을 몰아쉬는 코살라의 파세나디 왕을 보시고, 그때 이 게송을 읊으셨습니다.

‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สณิกํ ชีรติ อายุปาลย’’นฺติ.

“항상 마음을 챙겨서, 얻은 음식의 적절한 양을 아는 사람에게는 고통스러운 느낌이 줄어들고, 수명을 보존하며 서서히 소화되리라.”

เตน โข ปน สมเยน สุทสฺสโน มาณโว รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล สุทสฺสนํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ตาต สุทสฺสน, ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ ปริยาปุณิตฺวา มม ภตฺตาภิหาเร (ภตฺตาภิหาเร) ภาส. อหญฺจ เต เทวสิกํ กหาปณสตํ (กหาปณสตํ) นิจฺจํ ภิกฺขํ ปวตฺตยิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ เทวา’’ติ โข สุทสฺสโน มาณโว รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ ปริยาปุณิตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ภตฺตาภิหาเร สุทํ ภาสติ –

그때 수닷사나(Sudassano)라는 청년이 빠세나디 꼬살라 국왕의 뒤에 서 있었다. 그때 빠세나디 꼬살라 왕은 수닷사나 청년에게 이렇게 말했다. “여보게 수닷사나, 자네는 세존께 가서 이 게송을 배워와서 내가 식사할 때마다 식사 때에 맞춰 읊어주게나. 그러면 내가 자네에게 매일 백 까하빠나를 일정한 보수로 주겠네.” 수닷사나 청년은 빠세나디 꼬살라 왕에게 “대왕이시여, 그렇게 하겠습니다”라고 대답하고 세존께 가서 이 게송을 배워와서 빠세나디 꼬살라 왕이 식사할 때마다 다음과 같이 읊어주었다.

‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สณิกํ ชีรติ อายุปาลย’’นฺติ.

“항상 마음을 챙기며 얻은 음식에 대해 그 분량을 아는 사람에게는 고통스러운 감정이 줄어들고, 수명을 보존하며 천천히 소화되느니라.”

อถ [Pg.83] โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อนุปุพฺเพน นาฬิโกทนปรมตาย สณฺฐาสิ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อปเรน สมเยน สุสลฺลิขิตคตฺโต ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชนฺโต ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อุภเยน วต มํ โส ภควา อตฺเถน อนุกมฺปิ – ทิฏฺฐธมฺมิเกน เจว อตฺเถน สมฺปรายิเกน จา’’ติ.

그 후 빠세나디 꼬살라 왕은 점차 줄여 마침내 한 되(nāḷika) 분량의 밥만 먹게 되었다. 시간이 흐른 뒤 빠세나디 꼬살라 왕은 몸이 아주 가벼워졌고 손으로 자기 몸을 어루만지며 그때 다음과 같은 감흥어를 읊었다. “실로 저 세존께서는 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익으로 나를 가련히 여기셨구나.”

๔. ปฐมสงฺคามสุตฺตํ

4. 제1 전쟁 경(Paṭhamasaṅgāmasutta)

๑๒๕. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อพฺภุยฺยาสิ เยน กาสิ. อสฺโสสิ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘‘ราชา กิร มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มมํ อพฺภุยฺยาโต เยน กาสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปจฺจุยฺยาสิ เยน กาสิ. อถ โข ราชา จ มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชา จ ปเสนทิ โกสโล สงฺคาเมสุํ. ตสฺมึ โข ปน สงฺคาเม ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ปราเชสิ. ปราชิโต จ ราชา ปเสนทิ โกสโล สกเมว ราชธานึ สาวตฺถึ ปจฺจุยฺยาสิ.

125. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 마가다 국의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜는 사중군(네 종류의 군대)을 소집하여 빠세나디 꼬살라 왕이 있는 까시(Kāsi) 마을을 향해 진군했다. 빠세나디 꼬살라 왕은 “마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 사중군을 이끌고 나를 공격하러 까시 마을로 오고 있다”는 소식을 들었다. 이에 빠세나디 꼬살라 왕도 사중군을 소집하여 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜를 맞으러 까시 마을로 나아갔다. 그때 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜와 빠세나디 꼬살라 왕 사이에 전쟁이 벌어졌다. 그 전쟁에서 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 빠세나디 꼬살라 왕을 패배시켰다. 패배한 빠세나디 꼬살라 왕은 자신의 왕도인 사왓띠로 퇴각했다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

그때 많은 비구들이 오전에 가사를 입고 발우와 가사를 수하여 사왓띠로 탁발하러 들어갔다. 사왓띠에서 탁발을 마치고 공양을 끝낸 후 돌아와 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 그 비구들은 세존께 다음과 같이 말씀드렸다.

‘‘อิธ, ภนฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อพฺภุยฺยาสิ เยน กาสิ. อสฺโสสิ โข, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘ราชา กิร มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มมํ อพฺภุยฺยาโต เยน กาสี’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล [Pg.84] จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปจฺจุยฺยาสิ เยน กาสิ. อถ โข, ภนฺเต, ราชา จ มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชา จ ปเสนทิ โกสโล สงฺคาเมสุํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ปราเชสิ. ปราชิโต จ, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล สกเมว ราชธานึ สาวตฺถึ ปจฺจุยฺยาสี’’ติ.

“세존이시여, 여기 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 사중군을 소집하여 빠세나디 꼬살라 왕이 있는 까시 마을로 쳐들어왔습니다. 세존이시여, 빠세나디 꼬살라 왕은 ‘마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 사중군을 소집하여 나를 치러 까시 마을로 오고 있다’는 소식을 들었습니다. 그래서 세존이시여, 빠세나디 꼬살라 왕도 사중군을 소집하여 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜를 맞으러 까시 마을로 나아갔습니다. 세존이시여, 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜와 빠세나디 꼬살라 왕이 전쟁을 벌였습니다. 세존이시여, 그 전쟁에서 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 빠세나디 꼬살라 왕을 패배시켰습니다. 세존이시여, 패배한 빠세나디 꼬살라 왕은 자신의 왕도인 사왓띠로 퇴각했습니다.”

‘‘ราชา, ภิกฺขเว, มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ปาปมิตฺโต ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก; ราชา จ โข, ภิกฺขเว, ปเสนทิ โกสโล กลฺยาณมิตฺโต กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อชฺเชว, ภิกฺขเว, ราชา ปเสนทิ โกสโล อิมํ รตฺตึ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต’’ติ. อิทมโวจ…เป…

“비구들이여, 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜는 악한 친구를 두었고, 악한 동료를 두었으며, 악한 사람들에게 마음이 기울어 있다. 그러나 비구들이여, 빠세나디 꼬살라 왕은 선한 친구를 두었고, 선한 동료를 두었으며, 선한 사람들에게 마음이 기울어 있다. 비구들이여, 오늘 빠세나디 꼬살라 왕은 전쟁에서 패배하여 이 밤을 고통스럽게 보낼 것이다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다…(중략)…

‘‘ชยํ เวรํ ปสวติ, ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, หิตฺวา ชยปราชย’’นฺติ.

“승리는 원한을 낳고, 패배한 자는 고통 속에 잠든다. 승리와 패배를 모두 버리고 평온한 자는 행복하게 잠든다.”

๕. ทุติยสงฺคามสุตฺตํ

5. 제2 전쟁 경(Dutiyasaṅgāmasutta)

๑๒๖. อถ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อพฺภุยฺยาสิ เยน กาสิ. อสฺโสสิ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘‘ราชา กิร มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มมํ อพฺภุยฺยาโต เยน กาสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปจฺจุยฺยาสิ เยน กาสิ. อถ โข ราชา จ มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชา จ ปเสนทิ โกสโล สงฺคาเมสุํ. ตสฺมึ โข ปน สงฺคาเม ราชา ปเสนทิ โกสโล ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปราเชสิ, ชีวคฺคาหญฺจ นํ อคฺคเหสิ. อถ โข รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กิญฺจาปิ โข มฺยายํ [Pg.85] ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต อทุพฺภนฺตสฺส ทุพฺภติ, อถ จ ปน เม ภาคิเนยฺโย โหติ. ยํนูนาหํ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส สพฺพํ หตฺถิกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ อสฺสกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ รถกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ ปตฺติกายํ ปริยาทิยิตฺวา ชีวนฺตเมว นํ โอสชฺเชยฺย’’นฺติ.

126. 그때 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜는 사중군을 소집하여 빠세나디 꼬살라 왕이 있는 까시 마을로 진군했다. 빠세나디 꼬살라 왕은 “마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜가 사중군을 소집하여 나를 공격하러 까시 마을로 오고 있다”는 소식을 들었다. 이에 빠세나디 꼬살라 왕도 사중군을 소집하여 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜를 맞으러 까시 마을로 나아갔다. 그때 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜와 빠세나디 꼬살라 왕 사이에 전쟁이 벌어졌다. 그 전쟁에서 이번에는 빠세나디 꼬살라 왕이 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜를 패배시켰고 그를 산 채로 사로잡았다. 그때 빠세나디 꼬살라 왕에게 이런 생각이 들었다. “이 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜는 아무런 해를 끼치지 않은 나를 공격했다. 하지만 그는 나의 조카이다. 그러니 내가 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜의 모든 코끼리 부대, 모든 말 부대, 모든 전차 부대, 모든 보병 부대를 몰수하고, 그를 산 채로 풀어주는 것이 좋겠다.”

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส สพฺพํ หตฺถิกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ อสฺสกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ รถกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ ปตฺติกายํ ปริยาทิยิตฺวา ชีวนฺตเมว นํ โอสชฺชิ.

그리하여 빠세나디 꼬살라 왕은 마가다의 왕 웨데히의 아들 아자따삿뚜의 모든 코끼리 부대, 모든 말 부대, 모든 전차 부대, 모든 보병 부대를 몰수하고, 그를 산 채로 풀어주었다.

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

그때 많은 비구들이 아침 일찍 가사를 잘 갈아입고 바루와 가사를 수하여 사왓티로 탁발을 나갔다. 사왓티에서 탁발을 마친 뒤 식후에 탁발에서 돌아와 세존께서 계신 곳으로 찾아갔다. 가서는 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 비구들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다.

‘‘อิธ, ภนฺเต, ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อพฺภุยฺยาสิ เยน กาสิ. อสฺโสสิ โข, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘ราชา กิร มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา มมํ อพฺภุยฺยาโต เยน กาสี’ติ. อถ โข, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล จตุรงฺคินึ เสนํ สนฺนยฺหิตฺวา ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปจฺจุยฺยาสิ เยน กาสิ. อถ โข, ภนฺเต, ราชา จ มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ราชา จ ปเสนทิ โกสโล สงฺคาเมสุํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สงฺคาเม ราชา ปเสนทิ โกสโล ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ ปราเชสิ, ชีวคฺคาหญฺจ นํ อคฺคเหสิ. อถ โข, ภนฺเต, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส เอตทโหสิ – ‘กิญฺจาปิ โข มฺยายํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต อทุพฺภนฺตสฺส ทุพฺภติ, อถ จ ปน เม ภาคิเนยฺโย โหติ. ยํนูนาหํ รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส สพฺพํ หตฺถิกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ อสฺสกายํ สพฺพํ รถกายํ สพฺพํ ปตฺติกายํ ปริยาทิยิตฺวา ชีวนฺตเมว นํ โอสชฺเชยฺย’’’นฺติ.

"세존이시여, 이곳 마가다의 왕 웨데히 왕비의 아들 아자타삿투는 4군(사분군)을 소집하여 코살라의 빠세나디 왕을 공격하려고 까시 마을로 진격했습니다. 세존이시여, 빠세나디 코살라 왕은 '마가다의 왕 웨데히 왕비의 아들 아자타삿투가 4군을 소집하여 나를 치러 까시 마을로 진격했다'는 소식을 들었습니다. 그래서 세존이시여, 빠세나디 코살라 왕은 4군을 소집하여 마가다의 왕 웨데히 왕비의 아들 아자타삿투 왕을 요격하러 까시 마을로 마주 나갔습니다. 세존이시여, 그 후 마가다의 아자타삿투 왕과 빠세나디 코살라 왕은 전쟁을 벌였습니다. 세존이시여, 그 전쟁에서 빠세나디 코살라 왕은 마가다의 아자타삿투 왕을 격파하고 그를 생포했습니다. 세존이시여, 그때 빠세나디 코살라 왕에게 이런 생각이 들었습니다. '마가다의 왕 아자타삿투는 아무 잘못 없는 나를 해치려 했지만, 그는 나의 조카이다. 그러니 내가 마가다 왕 아자타삿투의 코끼리 부대, 말 부대, 전차 부대, 보병 부대를 모두 몰수하고, 그를 죽이지 않고 산 채로 풀어주는 것이 좋겠다'라고 말입니다."

‘‘อถ [Pg.86] โข, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส สพฺพํ หตฺถิกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ อสฺสกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ รถกายํ ปริยาทิยิตฺวา สพฺพํ ปตฺติกายํ ปริยาทิยิตฺวา ชีวนฺตเมว นํ โอสชฺชี’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

"세존이시여, 그리하여 빠세나디 코살라 왕은 마가다 왕 아자타삿투의 코끼리 부대, 말 부대, 전차 부대, 보병 부대를 모두 몰수한 뒤 그를 산 채로 풀어주었습니다." 그러자 세존께서는 그 일을 아시고 그때 이 게송들을 읊으셨다.

‘‘วิลุมฺปเตว ปุริโส, ยาวสฺส อุปกปฺปติ;

ยทา จญฺเญ วิลุมฺปนฺติ, โส วิลุตฺโต วิลุปฺปติ.

"사람은 자신에게 이익이 되는 동안에는 약탈을 일삼는다. 그러나 다른 이들이 그를 약탈할 때, 약탈당한 자가 다시 약탈자가 된다."

‘‘ฐานญฺหิ มญฺญติ พาโล, ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจติ ปาปํ, อถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

"어리석은 자는 악업의 과보가 익기 전까지는 그것을 좋은 기회라고 생각한다. 그러나 악업의 과보가 익을 때, 그때 어리석은 자는 고통을 겪는다."

‘‘หนฺตา ลภติ หนฺตารํ, เชตารํ ลภเต ชยํ;

อกฺโกสโก จ อกฺโกสํ, โรเสตารญฺจ โรสโก;

อถ กมฺมวิวฏฺเฏน, โส วิลุตฺโต วิลุปฺปตี’’ติ.

"해치는 자는 해침을 당하고, 이기는 자는 이기는 자를 만난다. 욕하는 자는 욕을 듣고, 화내는 자는 화내는 자를 만난다. 이처럼 업이 되돌아옴에 따라, 약탈하던 자도 다시 약탈을 당하게 된다."

๖. มลฺลิกาสุตฺตํ

6. 말리까 경

๑๒๗. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อุปกณฺณเก อาโรเจสิ – ‘‘มลฺลิกา, เทว, เทวี ธีตรํ วิชาตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล อนตฺตมโน อโหสิ.

127. 사왓티에서. 그때 빠세나디 코살라 왕이 세존을 찾아갔다. 가서는 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 그때 어떤 사람이 빠세나디 코살라 왕에게 다가와 왕의 귓속말로 보고했다. "대왕이시여, 말리까 왕비께서 공주를 낳으셨습니다." 이 보고를 듣자 빠세나디 코살라 왕은 기뻐하지 않았다.

อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อนตฺตมนตํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

그때 세존께서는 빠세나디 코살라 왕이 기뻐하지 않는 것을 아시고 그때 이 게송들을 읊으셨다.

‘‘อิตฺถีปิ หิ เอกจฺจิยา, เสยฺยา โปส ชนาธิป;

เมธาวินี สีลวตี, สสฺสุเทวา ปติพฺพตา.

"사람들의 통치자여, 어떤 여인은 남자보다 낫다네. 지혜롭고 계행을 갖추었으며, 시부모를 신처럼 공경하고 남편에게 헌신적이라네."

‘‘ตสฺสา โย ชายติ โปโส, สูโร โหติ ทิสมฺปติ;

ตาทิสา สุภคิยา ปุตฺโต, รชฺชมฺปิ อนุสาสตี’’ติ.

"그런 여인에게서 태어난 아들은 영웅이 되어 세상을 다스리니, 이와 같이 복된 여인의 아들은 나라까지도 통치한다네."

๗. อปฺปมาทสุตฺตํ

7. 불방일 경

๑๒๘. สาวตฺถินิทานํ[Pg.87]. เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ?

128. 사왓티에서. 한곁에 앉은 빠세나디 코살라 왕은 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 붙들어 주는 단 한 가지 법이 있습니까?"

‘‘อตฺถิ โข, มหาราช, เอโก ธมฺโม โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ.

"대왕이여, 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 붙들어 주는 단 한 가지 법이 참으로 있습니다."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, เอโก ธมฺโม, โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ?

"세존이시여, 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 붙들어 주는 그 한 가지 법은 무엇입니까?"

‘‘อปฺปมาโท โข, มหาราช, เอโก ธมฺโม, โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจาติ. เสยฺยถาปิ, มหาราช, ยานิ กานิจิ ชงฺคลานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพฺพานิ ตานิ หตฺถิปเท สโมธานํ คจฺฉนฺติ, หตฺถิปทํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ มหนฺตตฺเตน; เอวเมว โข, มหาราช, อปฺปมาโท เอโก ธมฺโม, โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ สมฺปรายิกญฺจา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

"대왕이여, 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 붙들어 주는 그 한 가지 법은 바로 불방일(방일하지 않음)입니다. 대왕이여, 예를 들어 육지에 사는 모든 생물의 발자국이 코끼리의 발자국 속에 다 들어오고, 그 크기 때문에 코끼리 발자국을 모든 발자국 중에서 으뜸이라고 하듯, 대왕이여, 이와 같이 불방일은 현세의 이익과 내세의 이익이라는 두 가지 이익을 모두 붙들어 주는 단 한 가지 법입니다." 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘อายุํ อโรคิยํ วณฺณํ, สคฺคํ อุจฺจากุลีนตํ;

รติโย ปตฺถยนฺเตน, อุฬารา อปราปรา.

"장수와 무병, 용모와 천상 세계, 귀한 가문과 거듭되는 고귀한 즐거움을 바라는 자는,

‘‘อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา;

อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

현자들은 공덕을 쌓는 일에 있어 불방일을 찬탄한다. 방일하지 않는 현자는 두 가지 이익을 모두 얻는다.

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

현세의 이익과 내세의 이익, 이 두 가지 이익을 성취하였기에 그 확고한 현자를 가리켜 '지혜로운 자(판디타)'라 부른다."

๘. กลฺยาณมิตฺตสุตฺตํ

8. 선우(좋은 친구) 경

๑๒๙. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, โส จ โข กลฺยาณมิตฺตสฺส กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส, โน ปาปมิตฺตสฺส โน ปาปสหายสฺส โน ปาปสมฺปวงฺกสฺสา’’’ติ.

129. 사왓티에서. 한곁에 앉은 빠세나디 코살라 왕은 세존께 이와 같이 여쭈었다. "세존이시여, 여기 제가 홀로 조용한 곳에 물러나 명상하고 있을 때 이런 생각이 들었습니다. '세존께서는 법을 잘 설하셨다. 그런데 그 법은 훌륭한 친구를 가진 자, 훌륭한 동료를 가진 자, 훌륭한 무리와 함께하는 자를 위한 것이지, 나쁜 친구를 가진 자, 나쁜 동료를 가진 자, 나쁜 무리와 함께하는 자를 위한 것이 아니다'라고 말입니다."

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! สฺวากฺขาโต[Pg.88], มหาราช, มยา ธมฺโม. โส จ โข กลฺยาณมิตฺตสฺส กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส, โน ปาปมิตฺตสฺส โน ปาปสหายสฺส โน ปาปสมฺปวงฺกสฺสาติ.

"그렇습니다, 대왕이여! 그렇습니다, 대왕이여! 대왕이여, 내가 설한 법은 참으로 잘 설해진 것이다. 그리고 그 법은 훌륭한 친구를 가진 자, 훌륭한 동료를 가진 자, 훌륭한 무리와 함께하는 자를 위한 것이지, 나쁜 친구를 가진 자, 나쁜 동료를 가진 자, 나쁜 무리와 함께하는 자를 위한 것이 아닙니다."

‘‘เอกมิทาหํ, มหาราช, สมยํ สกฺเกสุ วิหรามิ นครกํ นาม สกฺยานํ นิคโม. อถ โข, มหาราช, อานนฺโท ภิกฺขุ เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, มหาราช, อานนฺโท ภิกฺขุ มํ เอตทโวจ – ‘อุปฑฺฒมิทํ, ภนฺเต, พฺรหฺมจริยสฺส – ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา’’’ติ.

대왕이여, 한때 나는 석가족의 나라 사카인들의 나가라카라고 불리는 마을에 머물고 있었습니다. 대왕이여, 그때 아난다 비구가 내가 있는 곳으로 찾아와 나에게 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 대왕이여, 한쪽에 앉은 아난다 비구는 나에게 이렇게 말했습니다. ‘세존이시여, 훌륭한 벗을 갖는 것, 훌륭한 동료를 갖는 것, 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 것은 이 청정범행의 절반에 해당합니다.’

‘‘เอวํ วุตฺตาหํ, มหาราช, อานนฺทํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘มา เหวํ, อานนฺท, มา เหวํ, อานนฺท! สกลเมว หิทํ, อานนฺท, พฺรหฺมจริยํ – ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา. กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวสฺสติ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกริสฺสติ’’’.

대왕이여, 그렇게 말했을 때 나는 아난다 비구에게 이렇게 말했습니다. ‘아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 그렇게 말하지 마라. 아난다여, 훌륭한 벗을 갖는 것, 훌륭한 동료를 갖는 것, 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 것은 이 청정범행의 전부이기 때문이다. 아난다여, 훌륭한 벗을 두고 훌륭한 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 비구는 성스러운 여덟 가지 구성 요소로 된 길(팔정도)을 닦고 팔정도를 많이 공부하게 될 것이라 기대할 수 있다.’

‘‘กถญฺจ, อานนฺท, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวติ, อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรติ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ, สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ…เป… สมฺมาวาจํ ภาเวติ…เป… สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ…เป… สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ…เป… สมฺมาวายามํ ภาเวติ…เป… สมฺมาสตึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. เอวํ โข, อานนฺท, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวติ, อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรติ. ตทมินาเปตํ, อานนฺท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สกลเมวิทํ พฺรหฺมจริยํ – ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา’’ติ.

아난다여, 어떻게 훌륭한 벗과 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 비구가 성스러운 팔정도를 닦고 팔정도를 많이 공부하는가? 아난다여, 여기 이 법과 율에서 비구는 멀리 여의어 있음(원리)에 의지하고, 탐욕이 빛바램(이욕)에 의지하고, 소멸에 의지하고, 버림으로 회향하는 바른 견해를 닦는다. 바른 사유를 닦는다… 바른 말을 닦는다… 바른 행위를 닦는다… 바른 생계를 닦는다… 바른 정진을 닦는다… 바른 마음챙김을 닦는다… 멀리 여의어 있음에 의지하고, 탐욕이 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하고, 버림으로 회향하는 바른 삼매를 닦는다. 아난다여, 이와 같이 훌륭한 벗과 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 비구는 성스러운 팔정도를 닦고 많이 공부하게 된다. 아난다여, 훌륭한 벗과 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 것이 이 청정범행의 전부라는 것은 이러한 방법으로도 알 수 있다.

‘‘มมญฺหิ, อานนฺท, กลฺยาณมิตฺตํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, พฺยาธิธมฺมา สตฺตา พฺยาธิโต ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ. อิมินา โข เอตํ, อานนฺท, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สกลเมวิทํ [Pg.89] พฺรหฺมจริยํ – ยทิทํ กลฺยาณมิตฺตตา กลฺยาณสหายตา กลฺยาณสมฺปวงฺกตา’’ติ.

아난다여, 참으로 훌륭한 벗인 나에게 의지하여 태어날 수밖에 없는 성질을 가진 존재들이 태어남에서 벗어나고, 늙을 수밖에 없는 존재들이 늙음에서 벗어나며, 병들 수밖에 없는 존재들이 병에서 벗어나고, 죽을 수밖에 없는 존재들이 죽음에서 벗어나며, 슬픔·비탄·고통·불만·절망의 성질을 가진 존재들이 슬픔·비탄·고통·불만·절망에서 벗어난다. 아난다여, 이와 같은 방법으로도 훌륭한 벗과 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 것이 이 청정범행의 전부임을 알 수 있다.

‘‘ตสฺมาติห เต, มหาราช, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘กลฺยาณมิตฺโต ภวิสฺสามิ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’ติ. เอวญฺหิ เต, มหาราช, สิกฺขิตพฺพํ.

대왕이여, 그러므로 그대는 ‘나는 훌륭한 벗을 갖고 훌륭한 동료를 갖고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 자가 되리라’고 이와 같이 배워야 합니다. 대왕이여, 참으로 그대는 이와 같이 배워야 합니다.

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺส เต, มหาราช, กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส อยํ เอโก ธมฺโม อุปนิสฺสาย วิหาตพฺโพ – อปฺปมาโท กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

대왕이여, 훌륭한 벗과 동료를 두고 훌륭한 이들에게 마음이 기우는 그대는 선한 법들에 대한 방일하지 않음(불방일)이라는 이 한 가지 법에 의지하여 머물러야 합니다.

‘‘อปฺปมตฺตสฺส เต, มหาราช, วิหรโต อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย, อิตฺถาคารสฺส อนุยนฺตสฺส เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ราชา โข อปฺปมตฺโต วิหรติ, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย. หนฺท, มยมฺปิ อปฺปมตฺตา วิหราม, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสายา’’’ติ.

대왕이여, 그대가 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물 때, 왕궁의 여인들은 이렇게 생각할 것입니다. ‘왕께서 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머무시니, 자, 우리도 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물자’라고 말입니다.

‘‘อปฺปมตฺตสฺส เต, มหาราช, วิหรโต อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย, ขตฺติยานมฺปิ อนุยนฺตานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ราชา โข อปฺปมตฺโต วิหรติ อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย. หนฺท, มยมฺปิ อปฺปมตฺตา วิหราม, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสายา’’’ติ.

대왕이여, 그대가 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물 때, 그대를 따르는 귀족들도 이렇게 생각할 것입니다. ‘왕께서 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머무시니, 자, 우리도 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물자’라고 말입니다.

‘‘อปฺปมตฺตสฺส เต, มหาราช, วิหรโต อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย, พลกายสฺสปิ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ราชา โข อปฺปมตฺโต วิหรติ อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย. หนฺท, มยมฺปิ อปฺปมตฺตา วิหราม, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสายา’’’ติ.

대왕이여, 그대가 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물 때, 군사들도 이렇게 생각할 것입니다. ‘왕께서 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머무시니, 자, 우리도 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물자’라고 말입니다.

‘‘อปฺปมตฺตสฺส เต, มหาราช, วิหรโต อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย, เนคมชานปทสฺสปิ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ราชา โข อปฺปมตฺโต วิหรติ, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย. หนฺท, มยมฺปิ อปฺปมตฺตา วิหราม, อปฺปมาทํ อุปนิสฺสายา’’’ติ?

대왕이여, 그대가 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물 때, 마을과 지방의 사람들도 이렇게 생각할 것입니다. ‘왕께서 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머무시니, 자, 우리도 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물자’라고 말입니다.

‘‘อปฺปมตฺตสฺส เต, มหาราช, วิหรโต อปฺปมาทํ อุปนิสฺสาย, อตฺตาปิ คุตฺโต รกฺขิโต ภวิสฺสติ – อิตฺถาคารมฺปิ คุตฺตํ รกฺขิตํ ภวิสฺสติ, โกสโกฏฺฐาคารมฺปิ คุตฺตํ รกฺขิตํ ภวิสฺสตี’’ติ. อิทมโวจ…เป…

대왕이여, 그대가 불방일에 의지하여 방일하지 않고 머물 때, 그대 자신도 보호받고 지켜질 것이며, 왕궁의 여인들도 보호받고 지켜질 것이며, 보물 창고와 곡간도 보호받고 지켜질 것입니다. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘โภเค ปตฺถยมาเนน, อุฬาเร อปราปเร;

อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปุญฺญกิริยาสุ ปณฺฑิตา.

풍요로운 재물과 고귀한 욕망을 차례차례 바라는 자는 선행(공덕)을 쌓는 일에 방일하지 않아야 한다. 현자들은 선행을 쌓는 일에 방일하지 않는 것을 찬탄한다.

‘‘อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ, อธิคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต;

ทิฏฺเฐ [Pg.90] ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

방일하지 않는 현자는 두 가지 이익을 모두 얻는다. 지금 여기에서의 이익과 내세에서의 이익이다. 이 두 가지 이익을 성취하기에 그 지혜로운 이를 현자라 부른다.

๙. ปฐมอปุตฺตกสุตฺตํ

9. 첫 번째 자식 없는 자 경

๑๓๐. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ทิวา ทิวสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ?

130. 사밧티에서 전해진 것이다. 그때 코살라국의 파세나디 왕이 대낮에 세존께서 계신 곳으로 찾아왔다. 찾아와서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 파세나디 왕에게 세존께서 이렇게 말씀하셨다. ‘자, 대왕이여, 그대는 대낮에 어디서 오는 길입니까?’

‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ เสฏฺฐิ คหปติ กาลงฺกโต. ตมหํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชนฺเตปุรํ อติหริตฺวา อาคจฺฉามิ. อสีติ, ภนฺเต, สตสหสฺสานิ หิรญฺญสฺเสว, โก ปน วาโท รูปิยสฺส! ตสฺส โข ปน, ภนฺเต, เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส เอวรูโป ภตฺตโภโค อโหสิ – กณาชกํ ภุญฺชติ พิลงฺคทุติยํ. เอวรูโป วตฺถโภโค อโหสิ – สาณํ ธาเรติ ติปกฺขวสนํ. เอวรูโป ยานโภโค อโหสิ – ชชฺชรรถเกน ยาติ ปณฺณฉตฺตเกน ธาริยมาเนนา’’ติ.

‘세존이시여, 이곳 사밧티에서 한 장자가 죽었습니다. 그는 자식이 없어 그의 재산을 왕궁으로 거두어들이고 오는 길입니다. 세존이시여, 금만 해도 8백만 냥인데, 은은 말해 무엇하겠습니까! 세존이시여, 그런데 그 장자의 음식 습관은 이러했습니다. 겨가 섞인 밥에 식초 음료를 곁들여 먹었습니다. 옷차림은 이러했습니다. 세 조각을 이어 붙인 거친 삼베옷을 입었습니다. 탈것은 이러했습니다. 낡은 수레를 타고 나뭇잎 우산을 쓰고 다녔습니다.’

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! อสปฺปุริโส โข, มหาราช, อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา เนวตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ, น ปุตฺตทารํ สุเขติ ปีเณติ, น ทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ, น มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ, น สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. ตสฺส เต โภเค เอวํ สมฺมา อปริภุญฺชิยมาเน ราชาโน วา หรนฺติ โจรา วา หรนฺติ อคฺคิ วา ฑหติ อุทกํ วา วหติ อปฺปิยา วา ทายาทา หรนฺติ. เอวํส เต, มหาราช, โภคา สมฺมา อปริภุญฺชิยมานา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, โน ปริโภคํ.

“대왕이여, 참으로 그러합니다. 대왕이여, 참으로 그러합니다. 대왕이여, 참으로 선하지 못한 사람은 많은 재물을 얻고서도 자기 자신을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 부모님을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 처자식을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 하인과 일꾼들을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 친구와 동료들을 행복하게 하거나 만족시키지 못합니다. 또한 수행자들이나 바라문들에게 천상으로 이끌고 행복한 과보를 주며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 행하지 않습니다. 그렇게 그가 제대로 사용하지 못한 재물들은 왕들이 빼앗아가거나, 도둑들이 훔쳐가거나, 불이 태워버리거나, 물이 휩쓸어가거나, 원치 않는 상속자들이 가져가 버립니다. 대왕이여, 이와 같이 제대로 사용되지 못한 그의 재물들은 소모될 뿐, 활용되지 못합니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อมนุสฺสฏฺฐาเน โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สีโตทกา สาโตทกา เสโตทกา สุปติตฺถา รมณียา. ตํ ชโน เนว หเรยฺย น ปิเวยฺย น นหาเยยฺย น ยถาปจฺจยํ วา กเรยฺย. เอวญฺหิ ตํ, มหาราช, อุทกํ สมฺมา อปริภุญฺชิยมานํ ปริกฺขยํ คจฺเฉยฺย[Pg.91], โน ปริโภคํ. เอวเมว โข, มหาราช, อสปฺปุริโส อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา เนวตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ, น ปุตฺตทารํ สุเขติ ปีเณติ, น ทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ, น มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ, น สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. ตสฺส เต โภเค เอวํ สมฺมา อปริภุญฺชิยมาเน ราชาโน วา หรนฺติ โจรา วา หรนฺติ อคฺคิ วา ฑหติ อุทกํ วา วหติ อปฺปิยา วา ทายาทา หรนฺติ. เอวํส เต, มหาราช, โภคา สมฺมา อปริภุญฺชิยมานา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, โน ปริโภคํ.

“대왕이여, 예를 들어 사람이 없는 곳에 맑고 시원하며 맛이 좋고 깨끗하며, 접근하기 좋고 아름다운 연못이 있다고 합시다. 그러나 사람들이 그 물을 떠가지도 않고, 마시지도 않으며, 목욕하지도 않고, 필요에 따라 사용하지도 않는다면, 대왕이여, 그 물은 제대로 사용되지 못한 채 그대로 말라 버릴 뿐 활용되지 못할 것입니다. 대왕이여, 그와 마찬가지로 선하지 못한 사람은 많은 재물을 얻고서도 자기 자신을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 부모님을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 처자식을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 하인과 일꾼들을 행복하게 하거나 만족시키지 못하며, 친구와 동료들을 행복하게 하거나 만족시키지 못합니다. 또한 수행자들이나 바라문들에게 천상으로 이끌고 행복한 과보를 주며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 행하지 않습니다. 그렇게 그가 제대로 사용하지 못한 재물들은 왕들이 빼앗아가거나, 도둑들이 훔쳐가거나, 불이 태워버리거나, 물이 휩쓸어가거나, 원치 않는 상속자들이 가져가 버립니다. 대왕이여, 이와 같이 제대로 사용되지 못한 그의 재물들은 소모될 뿐, 활용되지 못합니다.”

‘‘สปฺปุริโส จ โข, มหาราช, อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ, ปุตฺตทารํ สุเขติ ปีเณติ, ทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. ตสฺส เต โภเค เอวํ สมฺมา ปริภุญฺชิยมาเน เนว ราชาโน หรนฺติ, น โจรา หรนฺติ, น อคฺคิ ฑหติ, น อุทกํ วหติ, น อปฺปิยา ทายาทา หรนฺติ. เอวํส เต, มหาราช, โภคา สมฺมา ปริภุญฺชิยมานา ปริโภคํ คจฺฉนฺติ, โน ปริกฺขยํ.

“대왕이여, 그러나 참으로 선한 사람은 많은 재물을 얻으면 자기 자신을 행복하게 하고 만족시키며, 부모님을 행복하게 하고 만족시키며, 처자식을 행복하게 하고 만족시키며, 하인과 일꾼들을 행복하게 하고 만족시키며, 친구와 동료들을 행복하게 하고 만족시킵니다. 또한 수행자들이나 바라문들에게 천상으로 이끌고 행복한 과보를 주며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 행합니다. 그렇게 그가 제대로 사용하는 재물들은 왕들도 빼앗아가지 못하고, 도둑들도 훔쳐가지 못하며, 불도 태우지 못하고, 물도 휩쓸어가지 못하며, 원치 않는 상속자들도 가져가지 못합니다. 대왕이여, 이와 같이 제대로 사용되는 그의 재물들은 활용될 뿐, 헛되이 소모되지 않습니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร โปกฺขรณี อจฺโฉทกา สีโตทกา สาโตทกา เสโตทกา สุปติตฺถา รมณียา. ตญฺจ อุทกํ ชโน หเรยฺยปิ ปิเวยฺยปิ นหาเยยฺยปิ ยถาปจฺจยมฺปิ กเรยฺย. เอวญฺหิ ตํ, มหาราช, อุทกํ สมฺมา ปริภุญฺชิยมานํ ปริโภคํ คจฺเฉยฺย, โน ปริกฺขยํ. เอวเมว โข, มหาราช, สปฺปุริโส อุฬาเร โภเค ลภิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, มาตาปิตโร สุเขติ ปีเณติ, ปุตฺตทารํ สุเขติ ปีเณติ, ทาสกมฺมกรโปริเส สุเขติ ปีเณติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขติ ปีเณติ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ. ตสฺส เต โภเค เอวํ สมฺมา ปริภุญฺชิยมาเน เนว ราชาโน หรนฺติ, น โจรา หรนฺติ, น อคฺคิ ฑหติ, น อุทกํ วหติ, น อปฺปิยา ทายาทา หรนฺติ. เอวํส เต, มหาราช, โภคา สมฺมา ปริภุญฺชิยมานา ปริโภคํ คจฺฉนฺติ, โน ปริกฺขย’’นฺติ.

“대왕이여, 예를 들어 마을이나 도시에서 멀지 않은 곳에 맑고 시원하며 맛이 좋고 깨끗하며, 접근하기 좋고 아름다운 연못이 있다고 합시다. 사람들이 그 물을 떠가기도 하고, 마시기도 하며, 목욕하기도 하고, 필요에 따라 사용하기도 한다면, 대왕이여, 그 물은 제대로 사용되어 활용될 뿐 헛되이 소모되지 않을 것입니다. 대왕이여, 그와 마찬가지로 선한 사람은 많은 재물을 얻으면 자기 자신을 행복하게 하고 만족시키며, 부모님을 행복하게 하고 만족시키며, 처자식을 행복하게 하고 만족시키며, 하인과 일꾼들을 행복하게 하고 만족시키며, 친구와 동료들을 행복하게 하고 만족시킵니다. 또한 수행자들이나 바라문들에게 천상으로 이끌고 행복한 과보를 주며 천상에 태어나게 하는 고귀한 보시를 행합니다. 그렇게 그가 제대로 사용하는 재물들은 왕들도 빼앗아가지 못하고, 도둑들도 훔쳐가지 못하며, 불도 태우지 못하고, 물도 휩쓸어가지 못하며, 원치 않는 상속자들도 가져가지 못합니다. 대왕이여, 이와 같이 제대로 사용되는 그의 재물들은 활용될 뿐, 헛되이 소모되지 않습니다.”

‘‘อมนุสฺสฏฺฐาเน [Pg.92] อุทกํว สีตํ,ตทเปยฺยมานํ ปริโสสเมติ;

เอวํ ธนํ กาปุริโส ลภิตฺวา,เนวตฺตนา ภุญฺชติ โน ททาติ.

“사람 없는 곳에 있는 시원한 물이 마셔지지 않아 그냥 말라버리듯이, 이와 같이 비열한 인간은 재물을 얻고서도 자신도 쓰지 않고 남에게 주지도 않으니 그 재물은 결국 사라져 버린다네.”

ธีโร จ วิญฺญู อธิคมฺม โภเค,โส ภุญฺชติ กิจฺจกโร จ โหติ;

โส ญาติสงฺฆํ นิสโภ ภริตฺวา,อนินฺทิโต สคฺคมุเปติ ฐาน’’นฺติ.

“현명하고 지혜로운 이는 재물을 얻어 스스로 즐기고 할 일을 하네. 그는 친지들을 보살피고 비난받지 않으며 공덕을 쌓는 이들의 거처인 천상에 이른다네.”

๑๐. ทุติยอปุตฺตกสุตฺตํ

10. 두 번째 아뿟따까 경

๑๓๑. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ทิวา ทิวสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ?

131. 그때 빠세나디 꼬살라 왕이 한낮에 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 빠세나디 꼬살라 왕에게 세존께서 이렇게 말씀하셨다. “대왕이여, 한낮에 어디서 오는 길입니까?”

‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ เสฏฺฐิ คหปติ กาลงฺกโต. ตมหํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชนฺเตปุรํ อติหริตฺวา อาคจฺฉามิ. สตํ, ภนฺเต, สตสหสฺสานิ หิรญฺญสฺเสว, โก ปน วาโท รูปิยสฺส! ตสฺส โข ปน, ภนฺเต, เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส เอวรูโป ภตฺตโภโค อโหสิ – กณาชกํ ภุญฺชติ พิลงฺคทุติยํ. เอวรูโป วตฺถโภโค อโหสิ – สาณํ ธาเรติ ติปกฺขวสนํ. เอวรูโป ยานโภโค อโหสิ – ชชฺชรรถเกน ยาติ ปณฺณฉตฺตเกน ธาริยมาเนนา’’ติ.

“세존이시여, 이곳 사왓띠에 한 장자가 자식 없이 죽었습니다. 저는 그 유산을 왕궁으로 옮기고 오는 길입니다. 세존이시여, 황금만 해도 수억에 이르는데 하물며 은은 말해 무엇하겠습니까! 세존이시여, 그런데 그 장자의 식생활은 이러했습니다. 그는 겨가 섞인 밥과 시큼한 미음을 먹었습니다. 그의 의복은 이러했습니다. 그는 세 조각을 이어 붙인 거친 삼베옷을 입었습니다. 그의 탈것은 이러했습니다. 그는 나뭇잎 양산을 쓰고 낡은 수레를 타고 다녔습니다.”

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! ภูตปุพฺพํ โส, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ ตคฺครสิขึ นาม ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ. ‘เทถ สมณสฺส ปิณฺฑ’นฺติ วตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ทตฺวา จ ปน ปจฺฉา วิปฺปฏิสารี อโหสิ – ‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุ’นฺติ. ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตกํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ.

“대왕이여, 참으로 그러합니다. 대왕이여, 참으로 그러합니다. 대왕이여, 옛날에 그 장자는 딱가라시키라는 이름의 벽지불께 공양을 올렸습니다. ‘수행자에게 공양물을 드려라’라고 말하고 자리에서 일어나 떠났습니다. 그러나 보시를 하고 난 뒤에 ‘이 공양물을 하인이나 일꾼들이 먹었더라면 더 나았을 텐데’라며 후회했습니다. 또한 형의 외아들을 재산 때문에 죽이기도 했습니다.”

‘‘ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ ตคฺครสิขึ ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน สตฺตกฺขตฺตุํ สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ. ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา [Pg.93] สตฺตกฺขตฺตุํ เสฏฺฐิตฺตํ กาเรสิ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ ทตฺวา ปจฺฉา วิปฺปฏิสารี อโหสิ – ‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุ’นฺติ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน นาสฺสุฬาราย ภตฺตโภคาย จิตฺตํ นมติ, นาสฺสุฬาราย วตฺถโภคาย จิตฺตํ นมติ, นาสฺสุฬาราย ยานโภคาย จิตฺตํ นมติ, นาสฺสุฬารานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ โภคาย จิตฺตํ นมติ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตกํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺถ. ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิทํ สตฺตมํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชโกสํ ปเวเสติ. ตสฺส โข, มหาราช, เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส ปุราณญฺจ ปุญฺญํ ปริกฺขีณํ, นวญฺจ ปุญฺญํ อนุปจิตํ. อชฺช ปน, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ มหาโรรุเว นิรเย ปจฺจตี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต, เสฏฺฐิ คหปติ มหาโรรุวํ นิรยํ อุปปนฺโน’’ติ. ‘‘เอวํ, มหาราช, เสฏฺฐิ คหปติ มหาโรรุวํ นิรยํ อุปปนฺโน’’ติ. อิทมโวจ…เป….

“대왕이여, 그 장자 장자는 따가라시키(Taggarasikhī) 벽지불께 공양을 올렸으며, 그 업의 과보로 일곱 번이나 좋은 곳인 천상 세계에 태어났습니다. 또한 그 업의 남은 과보로 바로 이곳 사밧티에서 일곱 번이나 장자의 지위를 누렸습니다. 대왕이여, 그러나 그 장자 장자는 공양을 올린 뒤에 ‘차라리 이 공양물을 하인들이나 일꾼들이 먹었더라면 좋았을 것을’이라고 후회했습니다. 그 업의 과보로 그는 수승한 음식을 즐기려는 마음이 나지 않고, 수승한 옷을 입으려는 마음이 나지 않으며, 수승한 탈것을 타려는 마음이 나지 않고, 수승한 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 즐기려는 마음이 나지 않게 되었습니다. 대왕이여, 또한 그 장자 장자는 재산 때문에 형의 외아들을 죽였습니다. 그 업의 과보로 그는 수많은 세월, 수백 년, 수천 년, 수십만 년 동안 지옥에서 고통받았습니다. 그 업의 남은 과보로 이번이 일곱 번째로 자식 없이 죽어 그 재산이 왕실의 금고로 귀속되게 된 것입니다. 대왕이여, 그 장자 장자는 과거의 공덕은 다 소진되었고 새로운 공덕은 쌓지 못했습니다. 대왕이여, 오늘 그 장자 장자는 마하로루바(Mahāroruva) 지옥에 떨어졌습니다.” “세존이시여, 참으로 그 장자 장자가 마하로루바 지옥에 태어났습니까?” “그렇습니다, 대왕이여. 장자 장자는 마하로루바 지옥에 태어났습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.(이하 생략)

‘‘ธญฺญํ ธนํ รชตํ ชาตรูปํ, ปริคฺคหํ วาปิ ยทตฺถิ กิญฺจิ;

ทาสา กมฺมกรา เปสฺสา, เย จสฺส อนุชีวิโน.

“곡식과 재물, 은과 금, 혹은 그 무엇이라도 소유한 것이 있고, 그를 의지해 살아가는 하인들과 일꾼들과 심부름꾼들이 있다 하더라도,

‘‘สพฺพํ นาทาย คนฺตพฺพํ, สพฺพํ นิกฺขิปฺปคามินํ ;

ยญฺจ กโรติ กาเยน, วาจาย อุท เจตสา.

그 모든 것을 가져가지 못하고 다 두고 가야 하며, 그 모든 것은 버려지게 마련이다. 오직 몸과 말과 마음으로 지은 업만이,

‘‘ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

ตญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

진정 그의 소유가 되며 그는 그것을 가지고 가게 된다. 마치 그림자가 몸을 떠나지 않고 따르듯, 그 업은 그를 따라간다.

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

그러므로 미래를 위해 선행을 닦고 공덕을 쌓아야 한다. 공덕은 내세에서 중생들의 진정한 의지처가 되기 때문이다.”

ทุติโย วคฺโค.

두 번째 품(Vagga)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

ชฏิลา ปญฺจ ราชาโน, โทณปากกุเรน จ;

สงฺคาเมน ทฺเว วุตฺตานิ, มลฺลิกา ทฺเว อปฺปมาเทน จ;

อปุตฺตเกน ทฺเว วุตฺตา, วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

자띨라 경, 다섯 왕 경, 도나빠까 경, 두 편의 전쟁 경이 설해졌고, 말리까 경, 두 편의 불방일 경, 두 편의 무자(無子) 경이 설해졌다. 이것으로 이 품을 마친다.

๓. ตติยวคฺโค

3. 제3권(Tatiyavaggo)

๑. ปุคฺคลสุตฺตํ

1. 인물 경(Puggalasutta)

๑๓๒. สาวตฺถินิทานํ[Pg.94]. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโมตมปรายโน, ตโมโชติปรายโน, โชติตมปรายโน, โชติโชติปรายโน’’.

132. 사밧티에서의 인연이다. 그때 빠세나디 꼬살라 왕이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 빠세나디 꼬살라 왕에게 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “대왕이여, 세상에는 실제로 존재하는 네 부류의 사람이 있습니다. 어떤 넷입니까? 어둠에서 어둠으로 가는 사람, 어둠에서 빛으로 가는 사람, 빛에서 어둠으로 가는 사람, 빛에서 빛으로 가는 사람입니다.”

‘‘กถญฺจ, มหาราช ปุคฺคโล ตโมตมปรายโน โหติ? อิธ, มหาราช, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

“대왕이여, 어떤 사람이 어둠에서 어둠으로 가는 사람입니까? 대왕이여, 여기 어떤 사람은 비천한 가문, 즉 찬달라(배설물 치우는 자), 웨나(대나무 세공업자), 네사다(사냥꾼), 라타까라(수레 만드는 자), 뿌꾸사(꽃 파는 자)의 가문에서 태어납니다. 가난하여 먹을 것과 마실 것이 부족하고 생활이 곤궁하며, 겨우 먹고 입을 것을 구합니다. 게다가 용모가 추하고 보기 흉하며 왜소하고 병이 많습니다. 눈이 멀거나 손이 굽거나 다리를 절거나 반신불수이기도 하며, 음식과 마실 것, 옷, 탈것, 꽃과 향과 연고, 침상과 거처와 등불을 얻지 못합니다. 그런 그는 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지릅니다. 그는 몸과 말과 마음으로 악행을 저지른 뒤, 몸이 무너져 죽은 후에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸의 처소인 지옥에 태어납니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส อนฺธการา วา อนฺธการํ คจฺเฉยฺย, ตมา วา ตมํ คจฺเฉยฺย, โลหิตมลา วา โลหิตมลํ คจฺเฉยฺย. ตถูปมาหํ, มหาราช, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวํ โข, มหาราช, ปุคฺคโล ตโมตมปรายโน โหติ.

“대왕이여, 마치 어떤 사람이 어둠에서 어둠으로 가거나, 암흑에서 암흑으로 가거나, 피 묻은 오물에서 피 묻은 오물로 가는 것과 같습니다. 대왕이여, 나는 이 사람을 그와 같다고 말합니다. 대왕이여, 이와 같이 어떤 사람은 어둠에서 어둠으로 가는 자가 됩니다.”

‘‘กถญฺจ, มหาราช, ปุคฺคโล ตโมโชติปรายโน โหติ? อิธ, มหาราช, เอกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, จณฺฑาลกุเล วา เวนกุเล วา เนสาทกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โข โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก [Pg.95] โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ, กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

“대왕이여, 어떤 사람이 어둠에서 빛으로 가는 사람입니까? 대왕이여, 여기 어떤 사람은 비천한 가문, 즉 찬달라, 웨나, 네사다, 라타까라, 뿌꾸사의 가문에서 태어납니다. 가난하여 먹을 것과 마실 것이 부족하고 생활이 곤궁하며, 겨우 먹고 입을 것을 구합니다. 게다가 용모가 추하고 보기 흉하며 왜소하고 병이 많습니다. 눈이 멀거나 손이 굽거나 다리를 절거나 반신불수이기도 하며, 음식과 마실 것, 옷, 탈것, 꽃과 향과 연고, 침상과 거처와 등불을 얻지 못합니다. 그러나 그런 그는 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦습니다. 그는 몸과 말과 마음으로 선행을 닦은 뒤, 몸이 무너져 죽은 후에 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส ปถวิยา วา ปลฺลงฺกํ อาโรเหยฺย, ปลฺลงฺกา วา อสฺสปิฏฺฐึ อาโรเหยฺย, อสฺสปิฏฺฐิยา วา หตฺถิกฺขนฺธํ อาโรเหยฺย, หตฺถิกฺขนฺธา วา ปาสาทํ อาโรเหยฺย. ตถูปมาหํ, มหาราช, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวํ โข, มหาราช, ปุคฺคโล ตโมโชติปรายโน โหติ.

“대왕이여, 마치 어떤 사람이 맨땅에서 침상으로 올라가고, 침상에서 말 등으로 올라가고, 말 등에서 코끼리 등으로 올라가고, 코끼리 등에서 궁전으로 올라가는 것과 같습니다. 대왕이여, 나는 이 사람을 그와 같다고 말합니다. 대왕이여, 이와 같이 어떤 사람은 어둠에서 빛으로 가는 자가 됩니다.”

‘‘กถญฺจ, มหาราช, ปุคฺคโล โชติตมปรายโน โหติ? อิธ, มหาราช, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก, ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

“대왕이여, 어떠한 사람이 빛에서 어둠으로 가는 자입니까? 대왕이여, 여기 어떤 사람은 크샤트리아 대부호의 가문이나 바라문 대부호의 가문이나 장자 대부호의 가문과 같이 높은 가문에 태어납니다. 그는 부유하고 재산이 많으며 자산이 풍부하고 금과 은이 넉넉하며 즐거움을 주는 도구가 많고 재물과 곡식이 풍부합니다. 또한 그는 용모가 아름답고 보기 좋으며 믿음직스럽고 최상의 아름다운 피부색을 갖추었습니다. 그는 음식과 마실 것, 옷과 탈것, 꽃과 향과 연고, 침상과 거처와 등불의 재료들을 얻습니다. 그러나 그는 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지릅니다. 그는 몸과 말과 마음으로 악행을 저지른 뒤, 몸이 무너져 죽은 후 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸처인 지옥에 태어납니다.

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส ปาสาทา วา หตฺถิกฺขนฺธํ โอโรเหยฺย, หตฺถิกฺขนฺธา วา อสฺสปิฏฺฐึ โอโรเหยฺย, อสฺสปิฏฺฐิยา วา ปลฺลงฺกํ โอโรเหยฺย, ปลฺลงฺกา วา ปถวึ โอโรเหยฺย, ปถวิยา วา อนฺธการํ ปวิเสยฺย. ตถูปมาหํ, มหาราช, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวํ โข, มหาราช, ปุคฺคโล โชติตมปรายโน โหติ.

“대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 궁전에서 코끼리 어깨로 내려오고, 코끼리 어깨에서 말의 등으로 내려오고, 말의 등에서 평상으로 내려오고, 평상에서 땅으로 내려오고, 땅에서 어둠 속으로 들어가는 것과 같습니다. 대왕이여, 나는 이 사람을 그와 같다고 말합니다. 대왕이여, 이와 같이 어떤 사람은 빛에서 어둠으로 가는 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจ, มหาราช, ปุคฺคโล โชติโชติปรายโน โหติ? อิธ, มหาราช, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ, ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล [Pg.96] วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก, ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

“대왕이여, 어떠한 사람이 빛에서 빛으로 가는 자입니까? 대왕이여, 여기 어떤 사람은 크샤트리아 대부호의 가문이나 바라문 대부호의 가문이나 장자 대부호의 가문과 같이 높은 가문에 태어납니다. 그는 부유하고 재산이 많으며 자산이 풍부하고 금과 은이 넉넉하며 즐거움을 주는 도구가 많고 재물과 곡식이 풍부합니다. 또한 그는 용모가 아름답고 보기 좋으며 믿음직스럽고 최상의 아름다운 피부색을 갖추었습니다. 그는 음식과 마실 것, 옷과 탈것, 꽃과 향과 연고, 침상과 거처와 등불의 재료들을 얻습니다. 그는 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦습니다. 그는 몸과 말과 마음으로 선행을 닦은 뒤, 몸이 무너져 죽은 후 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다.

‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส ปลฺลงฺกา วา ปลฺลงฺกํ สงฺกเมยฺย, อสฺสปิฏฺฐิยา วา อสฺสปิฏฺฐึ สงฺกเมยฺย, หตฺถิกฺขนฺธา วา หตฺถิกฺขนฺธํ สงฺกเมยฺย, ปาสาทา วา ปาสาทํ สงฺกเมยฺย. ตถูปมาหํ, มหาราช, อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ. เอวํ โข, มหาราช, ปุคฺคโล โชติโชติปรายโน โหติ. อิเม โข, มหาราช, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. อิทมโวจ…เป…

“대왕이여, 예를 들어 어떤 사람이 하나의 평상에서 다른 평상으로 옮겨 가고, 말의 등에서 말의 등으로 옮겨 가고, 코끼리 어깨에서 코끼리 어깨로 옮겨 가고, 궁전에서 궁전으로 옮겨 가는 것과 같습니다. 대왕이여, 나는 이 사람을 그와 같다고 말합니다. 대왕이여, 이와 같이 어떤 사람은 빛에서 빛으로 가는 자가 됩니다. 대왕이여, 세상에는 이러한 네 부류의 사람이 실제로 존재합니다.”라고 이와 같이 말씀하셨다. (중략)

‘‘ทลิทฺโท ปุริโส ราช, อสฺสทฺโธ โหติ มจฺฉรี;

กทริโย ปาปสงฺกปฺโป, มิจฺฉาทิฏฺฐิ อนาทโร.

“대왕이여, 가난한 사람이 믿음이 없고 인색하며, 이기적이고 사악한 의도를 품으며, 그릇된 견해를 가지고 공경함이 없다면,

‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ วาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก;

อกฺโกสติ ปริภาสติ, นตฺถิโก โหติ โรสโก.

사문이나 바라문, 또는 다른 걸인들을 욕하고 비방하며, 허무주의자가 되어 남을 해칩니다.

‘‘ททมานํ นิวาเรติ, ยาจมานาน โภชนํ;

ตาทิโส ปุริโส ราช, มียมาโน ชนาธิป;

อุเปติ นิรยํ โฆรํ, ตโมตมปรายโน.

음식을 구걸하는 자들에게 음식을 주는 것을 방해합니다. 사람들의 주인인 대왕이여, 그러한 사람은 죽어서 무시무시한 지옥에 떨어지니, 어둠에서 어둠으로 가는 사람이라 불립니다.

‘‘ทลิทฺโท ปุริโส ราช, สทฺโธ โหติ อมจฺฉรี;

ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมนโส นโร.

대왕이여, 가난한 사람이 믿음이 있고 인색하지 않으며, 보시하고 수승한 의도를 품으며, 마음이 한결같고 평온한 사람이라면,

‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ วาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก;

อุฏฺฐาย อภิวาเทติ, สมจริยาย สิกฺขติ.

사문이나 바라문, 또는 다른 걸인들을 보면 자리에서 일어나 정중히 인사하며, 평화로운 행실을 닦습니다.

‘‘ททมานํ น วาเรติ, ยาจมานาน โภชนํ;

ตาทิโส ปุริโส ราช, มียมาโน ชนาธิป;

อุเปติ ติทิวํ ฐานํ, ตโมโชติปรายโน.

음식을 구걸하는 자들에게 음식을 주는 것을 방해하지 않습니다. 사람들의 주인인 대왕이여, 그러한 사람은 죽어서 천상에 도달하니, 어둠에서 빛으로 가는 사람이라 불립니다.

‘‘อฑฺโฒ [Pg.97] เจ ปุริโส ราช, อสฺสทฺโธ โหติ มจฺฉรี;

กทริโย ปาปสงฺกปฺโป, มิจฺฉาทิฏฺฐิ อนาทโร.

대왕이여, 진실로 부유한 사람이 믿음이 없고 인색하며, 이기적이고 사악한 의도를 품으며, 그릇된 견해를 가지고 공경함이 없다면,

‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ วาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก;

อกฺโกสติ ปริภาสติ, นตฺถิโก โหติ โรสโก.

사문이나 바라문, 또는 다른 걸인들을 욕하고 비방하며, 허무주의자가 되어 남을 해칩니다.

‘‘ททมานํ นิวาเรติ, ยาจมานาน โภชนํ;

ตาทิโส ปุริโส ราช, มียมาโน ชนาธิป;

อุเปติ นิรยํ โฆรํ, โชติตมปรายโน.

음식을 구걸하는 자들에게 음식을 주는 것을 방해합니다. 사람들의 주인인 대왕이여, 그러한 사람은 죽어서 무시무시한 지옥에 떨어지니, 빛에서 어둠으로 가는 사람이라 불립니다.

‘‘อฑฺโฒ เจ ปุริโส ราช, สทฺโธ โหติ อมจฺฉรี;

ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป, อพฺยคฺคมนโส นโร.

대왕이여, 진실로 부유한 사람이 믿음이 있고 인색하지 않으며, 보시하고 수승한 의도를 품으며, 마음이 한결같고 평온한 사람이라면,

‘‘สมเณ พฺราหฺมเณ วาปิ, อญฺเญ วาปิ วนิพฺพเก;

อุฏฺฐาย อภิวาเทติ, สมจริยาย สิกฺขติ.

사문이나 바라문, 또는 다른 걸인들을 보면 자리에서 일어나 정중히 인사하며, 평화로운 행실을 닦습니다.

‘‘ททมานํ น วาเรติ, ยาจมานาน โภชนํ;

ตาทิโส ปุริโส ราช, มียมาโน ชนาธิป;

อุเปติ ติทิวํ ฐานํ, โชติโชติปรายโน’’ติ.

음식을 구걸하는 자들에게 음식을 주는 것을 방해하지 않습니다. 사람들의 주인인 대왕이여, 그러한 사람은 죽어서 천상에 도달하니, 빛에서 빛으로 가는 사람이라 불립니다.”라고 말씀하셨다.

๒. อยฺยิกาสุตฺตํ

2. 2. 할머니 경 (Ayyikāsutta)

๑๓๓. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวาทิวสฺสา’’ติ?

133. 사밧티에서 이와 같이 말씀하셨다. 그때 한 곁에 앉아 있는 코살라국의 파세나디 왕에게 세존께서 말씀하셨다. “대왕이여, 이 대낮에 어디에서 오는 길입니까?”

‘‘อยฺยิกา เม, ภนฺเต, กาลงฺกตา ชิณฺณา วุฑฺฒา มหลฺลิกา อทฺธคตา วโยอนุปฺปตฺตา วีสวสฺสสติกา ชาติยา. อยฺยิกา โข ปน เม, ภนฺเต, ปิยา โหติ มนาปา. หตฺถิรตเนน เจปาหํ, ภนฺเต, ลเภยฺยํ ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ, หตฺถิรตนมฺปาหํ ทเทยฺยํ – ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ. อสฺสรตเนน เจปาหํ, ภนฺเต, ลเภยฺยํ ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ, อสฺสรตนมฺปาหํ ทเทยฺยํ – ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ. คามวเรน เจปาหํ ภนฺเต, ลเภยฺยํ ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ, คามวรมฺปาหํ ทเทยฺยํ – ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ. ชนปทปเทเสน เจปาหํ, ภนฺเต, ลเภยฺยํ [Pg.98] ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ, ชนปทปเทสมฺปาหํ ทเทยฺยํ – ‘มา เม อยฺยิกา กาลมกาสี’ติ. ‘สพฺเพ สตฺตา, มหาราช, มรณธมฺมา มรณปริโยสานา มรณํ อนตีตา’ติ. ‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวสุภาสิตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา – สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณปริโยสานา มรณํ อนตีตา’’’ติ.

“세존이시여, 저의 할머니께서 돌아가셨습니다. 그분은 늙고 노쇠하고 나이 많으셨으며, 긴 세월을 사셨고 수명이 다해 백이십 세에 이르셨습니다. 세존이시여, 저의 할머니께서는 저에게 참으로 소중하고 사랑스러운 분이셨습니다. 세존이시여, 만일 제가 코끼리 보배를 주어서 ‘저의 할머니께서 죽지 않게 해주십시오’라고 할 수만 있다면, 저는 할머니를 위해 코끼리 보배를 주었을 것입니다. 세존이시여, 만일 제가 말 보배를 주어서... 최상의 마을을 주어서... 지방의 영토를 주어서 ‘저의 할머니께서 죽지 않게 해주십시오’라고 할 수만 있다면, 저는 그것을 주었을 것입니다.” (세존께서 말씀하셨다.) “대왕이여, 모든 중생은 죽기 마련이며, 죽음으로 끝나며, 죽음을 피할 수 없습니다.” “세존이시여, 경이롭습니다! 세존이시여, 놀랍습니다! 세존께서 하신 이 말씀, 즉 ‘모든 중생은 죽기 마련이며, 죽음으로 끝나며, 죽음을 피할 수 없다’는 말씀은 참으로 훌륭하십니다.”

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณปริโยสานา มรณํ อนตีตา. เสยฺยถาปิ, มหาราช, ยานิ กานิจิ กุมฺภการภาชนานิ อามกานิ เจว ปกฺกานิ จ สพฺพานิ ตานิ เภทนธมฺมานิ เภทนปริโยสานานิ เภทนํ อนตีตานิ; เอวเมว โข, มหาราช, สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณปริโยสานา มรณํ อนตีตา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

“대왕이여, 이와 같습니다. 대왕이여, 이와 같습니다. 모든 중생은 죽게 마련인 성질을 가졌고, 죽음으로 끝나며, 죽음을 벗어날 수 없습니다. 대왕이여, 예를 들어 옹기장이가 만든 그릇들이 굽지 않은 것이든 구운 것이든 모두 부서지게 마련인 성질을 가졌고, 부서짐으로 끝나며, 부서짐을 벗어낼 수 없는 것과 같습니다. 대왕이여, 그와 같이 모든 중생은 죽게 마련인 성질을 가졌고, 죽음으로 끝나며, 죽음을 벗어날 수 없습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตญฺหิ ชีวิตํ;

ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา;

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ.

“모든 중생은 죽으리니, 참으로 삶은 죽음으로 끝난다. 그들은 선과 악의 과보를 받으며 각자의 업에 따라 가리라. 악한 일을 한 자들은 지옥으로 가고, 공덕을 쌓은 자들은 선처(천상)로 가리라.

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

그러므로 내생을 위한 양식이 되는 선행을 쌓아야 한다. 공덕은 저세상에서 중생들에게 든든한 의지처가 된다.”

๓. โลกสุตฺตํ

3. 3. 세상 경 (Lokasutta)

๑๓๔. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, โลกสฺส ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหารายา’’ติ? ‘‘ตโย โข, มหาราช, โลกสฺส ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. กตเม ตโย? โลโภ โข, มหาราช, โลกสฺส ธมฺโม, อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. โทโส โข, มหาราช, โลกสฺส ธมฺโม, อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. โมโห โข, มหาราช, โลกสฺส ธมฺโม, อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหาราย. อิเม โข, มหาราช, ตโย โลกสฺส ธมฺมา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหารายา’’ติ. อิทมโวจ…เป…

134. 사왓티에서 설해짐. 한곁에 앉은 코살라의 빠세나디 왕이 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 세상에 어떤 법들이 생겨날 때 중생에게 이익이 되지 않고, 고통이 되며, 안락하지 못하게 합니까?” “대왕이여, 세상에 세 가지 법이 생겨날 때 중생에게 이익이 되지 않고, 고통이 되며, 안락하지 못하게 합니다. 그 세 가지는 무엇입니까? 대왕이여, 참으로 세상에 탐욕(lobha)이라는 법이 생겨날 때 이익이 되지 않고 고통이 되며 안락하지 못하게 합니다. 대왕이여, 참으로 세상에 성냄(dosa)이라는 법이 생겨날 때 이익이 되지 않고 고통이 되며 안락하지 못하게 합니다. 대왕이여, 참으로 세상에 어리석음(moha)이라는 법이 생겨날 때 이익이 되지 않고 고통이 되며 안락하지 못하게 합니다. 대왕이여, 참으로 이 세 가지 법이 세상에 생겨날 때 중생에게 이익이 되지 않고, 고통이 되며, 안락하지 못하게 합니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘โลโภ [Pg.99] โทโส จ โมโห จ, ปุริสํ ปาปเจตสํ;

หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สมฺผล’’นฺติ.

“탐욕과 성냄과 어리석음은 자신에게서 생겨나 사악한 마음을 가진 사람을 해치나니, 마치 대나무가 제 열매를 맺어 스스로를 파괴하는 것과 같다.”

๔. อิสฺสตฺตสุตฺตํ

4. 4. 궁술 경 (Issattasutta)

๑๓๕. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กตฺถ นุ โข, ภนฺเต, ทานํ ทาตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ยตฺถ โข, มหาราช, จิตฺตํ ปสีทตี’’ติ. ‘‘กตฺถ ปน, ภนฺเต, ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ? ‘‘อญฺญํ โข เอตํ, มหาราช, กตฺถ ทานํ ทาตพฺพํ, อญฺญํ ปเนตํ กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ? สีลวโต โข, มหาราช, ทินฺนํ มหปฺผลํ, โน ตถา ทุสฺสีเล. เตน หิ, มหาราช, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา, เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ตฺยสฺส ยุทฺธํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ สงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห. อถ อาคจฺเฉยฺย ขตฺติยกุมาโร อสิกฺขิโต อกตหตฺโถ อกตโยคฺโค อกตูปาสโน ภีรุ ฉมฺภี อุตฺราสี ปลายี. ภเรยฺยาสิ ตํ ปุริสํ, อตฺโถ จ เต ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ? ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภเรยฺยํ ตํ ปุริสํ, น จ เม อตฺโถ ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ. ‘‘อถ อาคจฺเฉยฺย พฺราหฺมณกุมาโร อสิกฺขิโต…เป… อถ อาคจฺเฉยฺย เวสฺสกุมาโร อสิกฺขิโต…เป… อถ อาคจฺเฉยฺย สุทฺทกุมาโร อสิกฺขิโต…เป… น จ เม อตฺโถ ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ.

135. 사왓티에서 설해짐. 한곁에 앉은 코살라의 빠세나디 왕이 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 어디에 보시를 베풀어야 합니까?” “대왕이여, 참으로 마음이 청정한 믿음으로 기쁜 곳에 베풀어야 합니다.” “세존이시여, 그렇다면 어디에 베풀어야 큰 결실이 있습니까?” “대왕이여, 어디에 베풀어야 하는가와 어디에 베풀어야 큰 결실이 있는가는 서로 다른 질문입니다. 대왕이여, 참으로 계를 지키는 자에게 베푼 보시가 큰 결실이 있으며, 계가 없는 자에게 베푼 것은 그와 같지 않습니다. 대왕이여, 그렇다면 이 문제에 대해 대왕께 다시 묻겠습니다. 대왕께서 생각하시는 대로 대답해 보십시오. 대왕이여, 만약 이곳에서 전쟁이 일어나 전투가 벌어졌을 때, 궁술을 배우지 못하고 손에 익히지 못했으며 훈련받지 못하고 연습하지 못한 채, 겁이 많고 떨며 두려워하여 도망치는 왕족 청년이 왔다고 합시다. 대왕께서는 그를 거두어 쓰시겠습니까? 그런 사람이 대왕께 필요하시겠습니까?” “세존이시여, 저는 그를 거두지 않겠으며, 그런 사람은 제게 필요하지 않습니다.” “만약 배우지 못한 바라문 청년이 오거나... 장사꾼 청년이 오거나... 배우지 못한 노동자 청년이 온다면 어떻겠습니까? ... 그런 사람은 제게 필요하지 않습니다.”라고 왕이 대답했다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ตฺยสฺส ยุทฺธํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ สงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห. อถ อาคจฺเฉยฺย ขตฺติยกุมาโร สุสิกฺขิโต กตหตฺโถ กตโยคฺโค กตูปาสโน อภีรุ อจฺฉมฺภี อนุตฺราสี อปลายี. ภเรยฺยาสิ ตํ ปุริสํ, อตฺโถ จ เต ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ? ‘‘ภเรยฺยาหํ, ภนฺเต, ตํ ปุริสํ, อตฺโถ จ เม ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ. ‘‘อถ อาคจฺเฉยฺย พฺราหฺมณกุมาโร…เป… อถ อาคจฺเฉยฺย เวสฺสกุมาโร…เป… อถ อาคจฺเฉยฺย สุทฺทกุมาโร สุสิกฺขิโต กตหตฺโถ กตโยคฺโค กตูปาสโน อภีรุ อจฺฉมฺภี อนุตฺราสี อปลายี. ภเรยฺยาสิ ตํ ปุริสํ, อตฺโถ จ เต ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ? ‘‘ภเรยฺยาหํ, ภนฺเต, ตํ ปุริสํ, อตฺโถ จ เม ตาทิเสน ปุริเสนา’’ติ.

“대왕이여, 어떻게 생각하십니까? 이곳에서 전쟁이 일어나 전투가 벌어졌을 때, 궁술을 잘 배우고 손에 익혔으며 훈련받고 연습하여, 겁내지 않고 떨지 않으며 두려워하지 않고 도망치지 않는 왕족 청년이 왔다고 합시다. 대왕께서는 그를 거두어 쓰시겠습니까? 그런 사람이 대왕께 필요하시겠습니까?” “세존이시여, 저는 그를 거두겠으며, 그런 사람은 제게 필요합니다.” “바라문 청년이 오거나... 장사꾼 청년이 오거나... 만약 궁술을 잘 배우고 손에 익혔으며 훈련받고 연습하여, 겁내지 않고 떨지 않으며 두려워하지 않고 도망치지 않는 노동자 청년이 왔다고 합시다. 대왕께서는 그를 거두어 쓰시겠습니까? 그런 사람이 대왕께 필요하시겠습니까?” “세존이시여, 저는 그를 거두겠으며, 그런 사람은 제게 필요합니다.”라고 대답했다.

‘‘เอวเมว โข, มหาราช, ยสฺมา กสฺมา เจปิ กุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ โหติ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต, ตสฺมึ [Pg.100] ทินฺนํ มหปฺผลํ โหติ. กตมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ? กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. อิมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ. กตเมหิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิติ ปญฺจงฺควิปฺปหีเน ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

“대왕이여, 그와 마찬가지로 어떤 가문에서 출가했든 집을 떠나 수행자가 된 이가 다섯 가지 요소를 버리고 다섯 가지 요소를 갖추었다면, 그에게 베푼 보시는 큰 결실이 있습니다. 어떤 다섯 가지 요소를 버렸습니까? 감각적 욕망(kāmacchanda)을 버렸고, 악의(byāpāda)를 버렸으며, 해태와 혼침(thinamiddha)을 버렸고, 들뜸과 후회(uddhaccakukkucca)를 버렸으며, 의심(vicikicchā)을 버렸습니다. 이 다섯 가지 요소를 버린 것입니다. 어떤 다섯 가지 요소를 갖추었습니까? 무학(asekkha)의 계온을 갖추었고, 무학의 정온을 갖추었으며, 무학의 혜온을 갖추었고, 무학의 해탈온을 갖추었으며, 무학의 해탈지견온을 갖추었습니다. 이 다섯 가지 요소를 갖춘 것입니다. 이처럼 다섯 가지를 버리고 다섯 가지를 갖춘 이에게 베푼 보시는 큰 결실이 있습니다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. ... 스승이신 세존께서 다시 말씀하셨다.

‘‘อิสฺสตฺตํ พลวีริยญฺจ, ยสฺมึ วิชฺเชถ มาณเว;

ตํ ยุทฺธตฺโถ ภเร ราชา, นาสูรํ ชาติปจฺจยา.

“궁술과 힘과 용기를 지닌 젊은이가 있다면, 전쟁에 대비하는 왕은 그를 거두어 쓰나니, 단지 가문이 좋다는 이유만으로 용맹하지 않은 자를 거두지 않는다.

‘‘ตเถว ขนฺติโสรจฺจํ, ธมฺมา ยสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

อริยวุตฺตึ เมธาวึ, หีนชจฺจมฺปิ ปูชเย.

그와 마찬가지로 인내와 온화함의 법이 확립되어 있고 고결한 덕행을 갖춘 지혜로운 이라면, 가문이 비천할지라도 그를 공경해야 한다.

‘‘การเย อสฺสเม รมฺเม, วาสเยตฺถ พหุสฺสุเต;

ปปญฺจ วิวเน กยิรา, ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.

아름다운 수행처를 지어 배움이 넓은 이들을 머물게 하고, 물 없는 광야에는 물 저장소를 만들며, 험한 곳에는 다리를 놓아야 한다.

‘‘อนฺนํ ปานํ ขาทนียํ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ทเทยฺย อุชุภูเตสุ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

정직하게 수행하는 이들에게 청정한 마음으로 음식과 마실 것, 먹거리와 의복과 침상과 거처를 보시해야 한다.

‘‘ยถา หิ เมโฆ ถนยํ, วิชฺชุมาลี สตกฺกกุ;

ถลํ นินฺนญฺจ ปูเรติ, อภิวสฺสํ วสุนฺธรํ.

천둥 소리를 내며 번개를 두르고 수많은 봉우리를 가진 구름이 비를 내려 대지를 적시며 높은 곳과 낮은 곳을 가득 채우듯이,

‘‘ตเถว สทฺโธ สุตวา, อภิสงฺขจฺจ โภชนํ;

วนิพฺพเก ตปฺปยติ, อนฺนปาเนน ปณฺฑิโต.

그와 같이 믿음이 있고 배움이 넓은 지혜로운 이는 음식을 잘 준비하여 구걸하는 이들을 음식과 마실 것으로 만족하게 한다.

‘‘อาโมทมาโน ปกิเรติ, เทถ เทถาติ ภาสติ;

ตํ หิสฺส คชฺชิตํ โหติ, เทวสฺเสว ปวสฺสโต;

สา ปุญฺญธารา วิปุลา, ทาตารํ อภิวสฺสตี’’ติ.

그는 기뻐하며 보시물을 나누어 주고 ‘주어라, 주어라’라고 말하나니, 그것이 바로 비 내리는 하늘의 천둥 소리와 같다. 그 드넓은 공덕의 줄기가 보시하는 자에게 비처럼 쏟아진다.”

๕. ปพฺพตูปมสุตฺตํ

5. 5. 산의 비유 경 (Pabbatūpamasutta)

๑๓๖. สาวตฺถินิทานํ[Pg.101]. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘ยานิ ตานิ, ภนฺเต, รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ อิสฺสริยมทมตฺตานํ กามเคธปริยุฏฺฐิตานํ ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺตานํ มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสนฺตานํ ราชกรณียานิ ภวนฺติ, เตสุ ขฺวาหํ, เอตรหิ อุสฺสุกฺกมาปนฺโน’’ติ.

136. 사밧티에서. 한쪽에 앉은 빠세나디 꼬살라 왕에게 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. "대왕이여, 이 한낮에 어디에서 오는 길입니까?" "세존이시여, 머리에 기름 부어 왕위에 오른 크샤트리아 왕들, 권력의 마취에 취해 있고 감각적 욕망에 대한 탐착에 휘말려 있으며 지방에 확고한 지배권을 확립하고 넓은 대지를 정복하여 다스리는 왕들에게는 왕으로서 해야 할 직무들이 있습니다. 저는 지금 그러한 일들에 몰두해 있다가 오는 길입니다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ เต ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปุรตฺถิมาย ทิสาย สทฺธายิโก ปจฺจยิโก. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘ยคฺเฆ, มหาราช, ชาเนยฺยาสิ, อหํ อาคจฺฉามิ ปุรตฺถิมาย ทิสาย. ตตฺถทฺทสํ มหนฺตํ ปพฺพตํ อพฺภสมํ สพฺเพ ปาเณ นิปฺโปเถนฺโต อาคจฺฉติ. ยํ เต, มหาราช, กรณียํ, ตํ กโรหี’ติ. อถ ทุติโย ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปจฺฉิมาย ทิสาย…เป… อถ ตติโย ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตราย ทิสาย…เป… อถ จตุตฺโถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ทกฺขิณาย ทิสาย สทฺธายิโก ปจฺจยิโก. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘ยคฺเฆ มหาราช, ชาเนยฺยาสิ, อหํ อาคจฺฉามิ ทกฺขิณาย ทิสาย. ตตฺถทฺทสํ มหนฺตํ ปพฺพตํ อพฺภสมํ สพฺเพ ปาเณ นิปฺโปเถนฺโต อาคจฺฉติ. ยํ เต, มหาราช, กรณียํ ตํ กโรหี’ติ. เอวรูเป เต, มหาราช, มหติ มหพฺภเย สมุปฺปนฺเน ทารุเณ มนุสฺสกฺขเย ทุลฺลเภ มนุสฺสตฺเต กิมสฺส กรณีย’’นฺติ?

"대왕이여, 이를 어떻게 생각하십니까? 여기 그대가 신뢰하고 믿을 만한 한 사람이 동쪽에서 와서 대왕께 다가가 이렇게 말한다고 합시다. '대왕이여, 아셔야 합니다. 저는 동쪽에서 오는 길인데, 거기서 구름까지 닿을 정도로 거대한 산이 모든 생명체를 짓부수며 이쪽으로 오고 있는 것을 보았습니다. 대왕이여, 왕께서 해야 할 일이 있다면 그것을 하십시오.'라고 말입니다. 그리고 서쪽에서 두 번째 사람이 오고... 북쪽에서 세 번째 사람이 오고... 남쪽에서 신뢰하고 믿을 만한 네 번째 사람이 와서 대왕께 다가가 이렇게 말한다고 합시다. '대왕이여, 아셔야 합니다. 저는 남쪽에서 오는 길인데, 거기서 구름까지 닿을 정도로 거대한 산이 모든 생명체를 짓부수며 이쪽으로 오고 있는 것을 보았습니다. 대왕이여, 왕께서 해야 할 일이 있다면 그것을 하십시오.'라고 말입니다. 대왕이여, 이와 같이 큰 공포가 닥치고 인간의 절멸이 예견되는 참혹한 상황에서 인간으로 태어나기 어려운 이때에 무엇을 해야 하겠습니까?"

‘‘เอวรูเป เม, ภนฺเต, มหติ มหพฺภเย สมุปฺปนฺเน ทารุเณ มนุสฺสกฺขเย ทุลฺลเภ มนุสฺสตฺเต กิมสฺส กรณียํ อญฺญตฺร ธมฺมจริยาย อญฺญตฺร สมจริยาย อญฺญตฺร กุสลกิริยาย อญฺญตฺร ปุญฺญกิริยายา’’ติ?

"세존이시여, 이와 같이 큰 공포가 닥치고 인간의 절멸이 예견되는 참혹한 상황에서 인간으로 태어나기 어려운 이때에 법답게 살고(dhammacariyā), 평화롭게 살며(samacariyā), 유익한 일을 하고(kusalakiriyā), 공덕을 쌓는(puññakiriyā) 일 외에 달리 무엇을 할 수 있겠습니까?"

‘‘อาโรเจมิ โข เต, มหาราช, ปฏิเวเทมิ โข เต, มหาราช, อธิวตฺตติ โข ตํ, มหาราช, ชรามรณํ. อธิวตฺตมาเน เจ เต, มหาราช, ชรามรเณ กิมสฺส กรณีย’’นฺติ? ‘‘อธิวตฺตมาเน จ เม, ภนฺเต, ชรามรเณ กิมสฺส กรณียํ อญฺญตฺร ธมฺมจริยาย สมจริยาย กุสลกิริยาย ปุญฺญกิริยาย? ยานิ ตานิ, ภนฺเต, รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ อิสฺสริยมทมตฺตานํ [Pg.102] กามเคธปริยุฏฺฐิตานํ ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺตานํ มหนฺตํ ปถวิมณฺฑลํ อภิวิชิย อชฺฌาวสนฺตานํ หตฺถิยุทฺธานิ ภวนฺติ; เตสมฺปิ, ภนฺเต, หตฺถิยุทฺธานํ นตฺถิ คติ นตฺถิ วิสโย อธิวตฺตมาเน ชรามรเณ. ยานิปิ ตานิ, ภนฺเต, รญฺญํ ขตฺติยานํ มุทฺธาวสิตฺตานํ…เป… อชฺฌาวสนฺตานํ อสฺสยุทฺธานิ ภวนฺติ…เป… รถยุทฺธานิ ภวนฺติ …เป… ปตฺติยุทฺธานิ ภวนฺติ; เตสมฺปิ, ภนฺเต, ปตฺติยุทฺธานํ นตฺถิ คติ นตฺถิ วิสโย อธิวตฺตมาเน ชรามรเณ. สนฺติ โข ปน, ภนฺเต, อิมสฺมึ ราชกุเล มนฺติโน มหามตฺตา, เย ปโหนฺติ อาคเต ปจฺจตฺถิเก มนฺเตหิ เภทยิตุํ. เตสมฺปิ, ภนฺเต, มนฺตยุทฺธานํ นตฺถิ คติ นตฺถิ วิสโย อธิวตฺตมาเน ชรามรเณ. สํวิชฺชติ โข ปน, ภนฺเต, อิมสฺมึ ราชกุเล ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ ภูมิคตญฺเจว เวหาสฏฺฐญฺจ, เยน มยํ ปโหม อาคเต ปจฺจตฺถิเก ธเนน อุปลาเปตุํ. เตสมฺปิ, ภนฺเต, ธนยุทฺธานํ นตฺถิ คติ นตฺถิ วิสโย อธิวตฺตมาเน ชรามรเณ. อธิวตฺตมาเน จ เม, ภนฺเต, ชรามรเณ กิมสฺส กรณียํ อญฺญตฺร ธมฺมจริยาย สมจริยาย กุสลกิริยาย ปุญฺญกิริยายา’’ติ?

"대왕이여, 그대에게 선포합니다. 대왕이여, 그대에게 알립니다. 늙음과 죽음이 참으로 그대를 압도하고 있습니다. 대왕이여, 늙음과 죽음이 그대를 압도하고 있을 때 무엇을 해야 하겠습니까?" "세존이시여, 늙음과 죽음이 저를 압도하고 있을 때 법답게 살고 평화롭게 살며 유익한 일을 하고 공덕을 쌓는 일 외에 달리 무엇을 하겠습니까? 세존이시여, 머리에 기름 부어 왕위에 오른 크샤트리아 왕들이 넓은 대지를 정복하고 다스리며 코끼리 군대로 전쟁을 하지만, 세존이시여, 늙음과 죽음이 압도할 때는 그 코끼리 군대도 피난처가 되지 못하고 대항할 영역도 없습니다. 세존이시여, 왕들이... 말의 군대... 전차 군대... 보병 군대로 전쟁을 하지만, 세존이시여, 늙음과 죽음이 압도할 때는 그 보병 군대도 피난처가 되지 못하고 대항할 영역도 없습니다. 또한 세존이시여, 이 왕실에는 지혜로운 대신들이 있어서 다가오는 적들을 계책으로 분열시킬 수 있지만, 세존이시여, 늙음과 죽음이 압도할 때는 그 계책의 싸움도 피난처가 되지 못하고 대항할 영역도 없습니다. 또한 세존이시여, 이 왕실에는 땅속이나 지상에 많은 금과 은이 있어서 다가오는 적들을 재물로 회유할 수 있지만, 세존이시여, 늙음과 죽음이 압도할 때는 그 재물의 싸움도 피난처가 되지 못하고 대항할 영역도 없습니다. 세존이시여, 늙음과 죽음이 저를 압도하고 있을 때 법답게 살고 평화롭게 살며 유익한 일을 하고 공덕을 쌓는 일 외에 달리 무엇을 할 수 있겠습니까?"

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช! อธิวตฺตมาเน ชรามรเณ กิมสฺส กรณียํ อญฺญตฺร ธมฺมจริยาย สมจริยาย กุสลกิริยาย ปุญฺญกิริยายา’’ติ? อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

"대왕이여, 그렇습니다. 대왕이여, 그렇습니다! 늙음과 죽음이 압도하고 있을 때 법답게 살고 평화롭게 살며 유익한 일을 하고 공덕을 쌓는 일 외에 달리 무엇을 하겠습니까?" 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. ... 스승께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ยถาปิ เสลา วิปุลา, นภํ อาหจฺจ ปพฺพตา;

สมนฺตานุปริยาเยยฺยุํ, นิปฺโปเถนฺโต จตุทฺทิสา.

"구름까지 닿을 듯 거대한 바위산들이 사방에서 생명체들을 짓부수며 굴러오듯이,"

‘‘เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อธิวตฺตนฺติ ปาณิเน ;

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส, สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส;

น กิญฺจิ ปริวชฺเชติ, สพฺพเมวาภิมทฺทติ.

"이와 같이 늙음과 죽음은 모든 생명체를 압도하나니, 왕이나 바라문이나 상인이나 노동자나 천민이나 최하층민을 가리지 않고 모두를 짓부순다. 그 무엇도 피할 수 없으며 모든 것을 파괴한다."

‘‘น ตตฺถ หตฺถีนํ ภูมิ, น รถานํ น ปตฺติยา;

น จาปิ มนฺตยุทฺเธน, สกฺกา เชตุํ ธเนน วา.

"거기에는 코끼리 부대도, 전차 부대도, 보병 부대도 설 자리가 없으며, 계책을 써서 싸우거나 재물을 주어서 이길 수도 없다."

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

พุทฺเธ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ, ธีโร สทฺธํ นิเวสเย.

"그러므로 자신의 진정한 이익을 보는 지혜롭고 굳건한 사람은 부처님과 가르침과 승가에 확고한 믿음을 두어야 한다."

‘‘โย [Pg.103] ธมฺมํ จริ กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ.

"몸과 말과 마음으로 법을 실천하는 사람을 현생에서 사람들이 찬탄하고, 그는 죽어서 천상에서 기쁨을 누린다."

ตติโย วคฺโค.

세 번째 품.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 다음과 같다.

ปุคฺคโล อยฺยิกา โลโก, อิสฺสตฺตํ ปพฺพตูปมา;

เทสิตํ พุทฺธเสฏฺเฐน, อิมํ โกสลปญฺจกนฺติ.

뿌갈라, 아이이까, 로까, 잇삿땅, 빳바뚯빠마 경을 부처님께서 설하셨으니, 이것이 꼬살라 상윳따의 다섯 번째 묶음이다.

โกสลสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

꼬살라 상윳따가 끝났다.

๔. มารสํยุตฺตํ

4. 마라 상윳따

๑. ปฐมวคฺโค

1. 첫 번째 품

๑. ตโปกมฺมสุตฺตํ

1. 고행 경

๑๓๗. เอวํ [Pg.104] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘มุตฺโต วตมฺหิ ตาย ทุกฺกรการิกาย. สาธุ มุตฺโต วตมฺหิ ตาย อนตฺถสํหิตาย ทุกฺกรการิกาย. สาธุ วตมฺหิ มุตฺโต โพธึ สมชฺฌค’’นฺติ.

137. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 정등각을 이루신 직후, 우루웰라의 네란자라 강변 아자빨라 니그로다 나무 아래 머무셨다. 그때 홀로 한적한 곳에서 명상에 드신 세존의 마음속에 이와 같은 생각이 일어났다. "나는 참으로 그 고통스러운 고행에서 벗어났다. 참으로 이익 없는 고행에서 벗어나서 다행이구나. 나는 드디어 깨달음을 얻었으니 참으로 다행이구나."

อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 사악한 마라가 세존의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고서 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 말했다.

‘‘ตโปกมฺมา อปกฺกมฺม, เยน น สุชฺฌนฺติ มาณวา;

อสุทฺโธ มญฺญสิ สุทฺโธ, สุทฺธิมคฺคา อปรทฺโธ’’ ติ.

"젊은이들이 청정해지는 고행에서 떠났으니, 그대는 정화되지 않았으면서 스스로 정화되었다고 생각하는구나. 그대는 청정의 길에서 멀어졌다."

อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그러자 세존께서는 '이 자는 사악한 마라다'라고 아시고, 사악한 마라에게 게송으로 대답하셨다.

‘‘อนตฺถสํหิตํ ญตฺวา, ยํ กิญฺจิ อมรํ ตปํ ;

สพฺพํ นตฺถาวหํ โหติ, ผิยาริตฺตํว ธมฺมนิ.

"불사를 위해 행하는 어떤 고행이든 그것이 무익한 것임을 알았으니, 마른 땅 위의 노와 같이 그것들은 모두 아무런 이익을 가져다주지 못한다."

‘‘สีลํ สมาธิ ปญฺญญฺจ, มคฺคํ โพธาย ภาวยํ;

ปตฺโตสฺมิ ปรมํ สุทฺธึ, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“계(戒)·정(定)·혜(慧)의 도(道)를 깨달음을 위해 닦으며, 나는 지고한 청정(아라한과)에 도달했다. 죽음의 신이여, 너는 패배했노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ, ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 악한 마라는 “세존께서 나를 아신다, 선서께서 나를 아신다”라고 하며, 괴로워하고 낙담하여 그곳에서 바로 사라졌다.

๒. หตฺถิราชวณฺณสุตฺตํ

2. 코끼리 왕의 형상 경

๑๓๘. เอวํ [Pg.105] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม มหนฺตํ หตฺถิราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. เสยฺยถาปิ นาม มหาอริฏฺฐโก มณิ, เอวมสฺส สีสํ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ รูปิยํ, เอวมสฺส ทนฺตา โหนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม มหตี นงฺคลีสา, เอวมสฺส โสณฺโฑ โหติ. อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

138. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 정등각을 이루신 직후, 우루웰라의 네란자라 강가 아자빨라 니그로다 나무 아래에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 칠흑같이 어두운 밤에 노지에 앉아 계셨고, 비가 한 방울씩 흩뿌리고 있었다. 그러자 악한 마라는 세존께 공포와 전율과 소름 끼침을 일으키고자 큰 코끼리 왕의 형상을 만들어 세존께 다가갔다. 그 코끼리의 머리는 커다란 검은 보석과 같았고, 상아는 순은과 같았으며, 코는 커다란 쟁기자루와 같았다. 그때 세존께서는 “이자가 악한 마라로구나”라고 아시고 악한 마라에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘สํสรํ ทีฆมทฺธานํ, วณฺณํ กตฺวา สุภาสุภํ;

อลํ เต เตน ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“긴 세월을 윤회하며 아름답거나 추한 형상을 만들었으나, 악한 자여, 그것으로 충분하다. 죽음의 신이여, 너는 패배했노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 악한 마라는 “세존께서 나를 아신다, 선서께서 나를 아신다”라고 하며, 괴로워하고 낙담하여 그곳에서 바로 사라졌다.

๓. สุภสุตฺตํ

3. 아름다운 형상 경

๑๓๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข มาโร ปาปิมา, ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต อวิทูเร อุจฺจาวจา วณฺณนิภา อุปทํเสติ, สุภา เจว อสุภา จ. อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

139. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 정등각을 이루신 직후, 우루웰라의 네란자라 강가 아자빨라 니그로다 나무 아래에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 칠흑같이 어두운 밤에 노지에 앉아 계셨고, 비가 한 방울씩 흩뿌리고 있었다. 그러자 악한 마라는 세존께 공포와 전율과 소름 끼침을 일으키고자 세존께 다가갔다. 다가가서 세존의 멀지 않은 곳에서 아름답거나 추하며 좋거나 나쁜 여러 가지 색깔의 형상들을 보여주었다. 그때 세존께서는 “이자가 악한 마라로구나”라고 아시고 악한 마라에게 게송들로 말씀하셨다.

‘‘สํสรํ ทีฆมทฺธานํ, วณฺณํ กตฺวา สุภาสุภํ;

อลํ เต เตน ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก.

“긴 세월을 윤회하며 아름답거나 추한 형상을 만들었으나, 악한 자여, 그것으로 충분하다. 죽음의 신이여, 너는 패배했노라.”

‘‘เย [Pg.106] จ กาเยน วาจาย, มนสา จ สุสํวุตา;

น เต มารวสานุคา, น เต มารสฺส พทฺธคู’’ ติ.

“몸과 말과 마음으로 잘 단속하는 자들은 마라의 권세에 따르지 않으며, 그들은 마라의 속박에 매인 자들이 아니다.”

อถ โข มาโร…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 마라는 ... (중략) ... 그곳에서 바로 사라졌다.

๔. ปฐมมารปาสสุตฺตํ

4. 마라의 올가미 경 첫 번째

๑๔๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

140. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 바라나시의 이시빠따나 미가다야에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. “세존이시여”라고 그 비구들은 세존께 대답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘มยฺหํ โข, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา โยนิโส สมฺมปฺปธานา อนุตฺตรา วิมุตฺติ อนุปฺปตฺตา, อนุตฺตรา วิมุตฺติ สจฺฉิกตา. ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, โยนิโส มนสิการา โยนิโส สมฺมปฺปธานา อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ อนุปาปุณาถ, อนุตฺตรํ วิมุตฺตึ สจฺฉิกโรถา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“비구들이여, 나는 이치에 맞게 마음을 기울이고 바르게 노력함으로써 무상의 해탈에 도달했고, 무상의 해탈을 체득했다. 비구들이여, 너희들도 이치에 맞게 마음을 기울이고 바르게 노력하여 무상의 해탈에 도달하고, 무상의 해탈을 체득하라.” 그러자 악한 마라가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 말했다.

‘‘พทฺโธสิ มารปาเสน, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา;

มารพนฺธนพทฺโธสิ, น เม สมณ โมกฺขสี’’ติ.

“그대는 천상의 것이나 인간의 것인 마라의 올가미에 묶여 있다. 마라의 결박에 묶여 있으니, 사문이여, 그대는 내 영역에서 벗어날 수 없으리라.”

‘‘มุตฺตาหํ มารปาเสน, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา;

มารพนฺธนมุตฺโตมฺหิ, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“나는 천상의 것이나 인간의 것인 마라의 올가미에서 벗어났다. 마라의 결박에서 벗어났으니, 죽음의 신이여, 너는 패배했노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 악한 마라는 ... (중략) ... 그곳에서 바로 사라졌다.

๕. ทุติยมารปาสสุตฺตํ

5. 마라의 올가미 경 두 번째

๑๔๑. เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

141. 한때 세존께서 바라나시의 이시빠따나 미가다야에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. “세존이시여”라고 그 비구들은 세존께 대답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘มุตฺตาหํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาเสหิ เย ทิพฺพา เย จ มานุสา. ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, มุตฺตา สพฺพปาเสหิ เย ทิพฺพา เย จ มานุสา. จรถ, ภิกฺขเว, จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. มา เอเกน ทฺเว อคมิตฺถ. เทเสถ, ภิกฺขเว, ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ [Pg.107] เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ. ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร. อหมฺปิ, ภิกฺขเว, เยน อุรุเวลา เสนานิคโม เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ธมฺมเทสนายา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“비구들이여, 나는 천상의 것이나 인간의 것인 모든 올가미에서 벗어났다. 비구들이여, 너희들도 천상의 것이나 인간의 것인 모든 올가미에서 벗어났다. 비구들이여, 많은 사람의 이익을 위해, 많은 사람의 행복을 위해, 세상을 연민하여, 신과 인간의 안녕과 이익과 행복을 위해 길을 떠나라. 두 사람이 한 길로 가지 마라. 비구들이여, 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖춘 법을 설하라. 전적으로 원만하고 청정한 범행을 드러내라. 세상에는 지혜의 눈에 먼지가 적은 중생들이 있는데, 법을 듣지 못하면 쇠퇴할 것이나 법을 이해할 자들이 있을 것이다. 비구들이여, 나 또한 법을 설하기 위해 우루웰라의 세나니가모로 가리라.” 그러자 악한 마라가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 말했다.

‘‘พทฺโธสิ สพฺพปาเสหิ, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา;

มหาพนฺธนพทฺโธสิ, น เม สมณ โมกฺขสี’’ติ.

“그대는 천상의 것이나 인간의 것인 모든 올가미에 묶여 있다. 거대한 결박에 묶여 있으니, 사문이여, 그대는 내 영역에서 벗어날 수 없으리라.”

‘‘มุตฺตาหํ สพฺพปาเสหิ, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา;

มหาพนฺธนมุตฺโตมฺหิ, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“나는 천상의 것이나 인간의 것인 모든 올가미에서 벗어났다. 거대한 결박에서 벗어났으니, 죽음의 신이여, 너는 패배했노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 악한 마라는 ... (중략) ... 그곳에서 바로 사라졌다.

๖. สปฺปสุตฺตํ

6. 뱀 경

๑๔๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ.

142. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 라자가하의 깔란다까니와빠 벨루와나에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 칠흑같이 어두운 밤에 노지에 앉아 계셨고, 비가 한 방울씩 흩뿌리고 있었다.

อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม มหนฺตํ สปฺปราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. เสยฺยถาปิ นาม มหตี เอกรุกฺขิกา นาวา, เอวมสฺส กาโย โหติ. เสยฺยถาปิ นาม มหนฺตํ โสณฺฑิกากิฬญฺชํ, เอวมสฺส ผโณ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม มหตี โกสลิกา กํสปาติ, เอวมสฺส อกฺขีนิ ภวนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม เทเว คฬคฬายนฺเต วิชฺชุลฺลตา นิจฺฉรนฺติ, เอวมสฺส มุขโต ชิวฺหา นิจฺฉรติ. เสยฺยถาปิ นาม กมฺมารคคฺคริยา ธมมานาย สทฺโท โหติ, เอวมสฺส อสฺสาสปสฺสาสานํ สทฺโท โหติ.

그러자 악한 마라는 세존께 공포와 전율과 소름 끼침을 일으키고자 큰 뱀 왕의 형상을 만들어 세존께 다가갔다. 그 뱀의 몸은 통나무로 만든 커다란 배와 같았고, 머리의 목덜미는 양조업자의 커다란 멍석과 같았으며, 눈은 꼬살라 왕의 청동 대접과 같았고, 천둥이 칠 때 번개가 치는 것처럼 입에서 혀가 나왔으며, 대장간의 풀무질 소리처럼 들숨과 날숨의 소리가 났다.

อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서는 ‘이자가 바로 사악한 마라로구나’라고 아시고, 게송으로 사악한 마라에게 말씀하셨다.

‘‘โย สุญฺญเคหานิ เสวติ,เสยฺโย โส มุนิ อตฺตสญฺญโต;

โวสฺสชฺช จเรยฺย ตตฺถ โส,ปติรูปญฺหิ ตถาวิธสฺส ตํ.

“빈집에 머물며 스스로를 절제하고 깨어 있는 성자는 몸에 대한 애착을 버리고 수행하네. 그러한 분에게는 그러한 삶이 참으로 합당하네.”

‘‘จรกา [Pg.108] พหู เภรวา พหู,อโถ ฑํสสรีสปา พหู;

โลมมฺปิ น ตตฺถ อิญฺชเย,สุญฺญาคารคโต มหามุนิ.

“사나운 짐승들이 많고 두려운 것들도 많으며 물어뜯는 뱀들도 많지만, 빈집에 머무는 대성자는 그 두려운 것들 속에서도 털끝 하나 까딱하지 않네.”

‘‘นภํ ผเลยฺย ปถวี จเลยฺย,สพฺเพปิ ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ;

สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ ปกปฺปเยยฺยุํ,อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ.

“하늘이 무너지고 땅이 진동하며 모든 중생이 공포에 떨지라도, 가슴에 날카로운 창이 꽂힐지라도 부처님들은 육신에 집착하여 피난처를 구하지 않네.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사악한 마라는 '세존께서는 나를 아신다, 행복에 이르신 분께서는 나를 아신다'라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๗. สุปติสุตฺตํ

7. 수파티 경 (잠의 경)

๑๔๓. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข ภควา พหุเทวรตฺตึ อพฺโภกาเส จงฺกมิตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปาเท ปกฺขาเลตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

143. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 벨루와나(죽림정사)에 머무셨다. 그때 세존께서는 밤의 긴 시간을 야외에서 포행하시며 보내신 뒤, 새벽녘에 발을 씻고 거처로 들어가셔서, 마음 챙기고 알아차리며 일어날 시간을 마음속에 새긴 채, 오른편으로 사자 누움(사자 와상)을 하셨다. 한쪽 발에 다른 발을 포개어 얹으셨다. 그때 사악한 마라가 세존께 다가왔고, 다가와서 세존께 게송으로 말하였다.

‘‘กึ โสปฺปสิ กึ นุ โสปฺปสิ,กิมิทํ โสปฺปสิ ทุพฺภโค วิย;

สุญฺญมคารนฺติ โสปฺปสิ,กิมิทํ โสปฺปสิ สูริเย อุคฺคเต’’ติ.

'그대는 무엇 때문에 잠을 자는가? 어찌하여 잠을 자는가? 불행한 사람처럼 어찌하여 잠을 자는가? 집이 비어 있다고 생각해서 자는가? 해가 떴는데 어찌하여 잠을 자는가?'

‘‘ยสฺส ชาลินี วิสตฺติกา,ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ เนตเว;

สพฺพูปธิปริกฺขยา พุทฺโธ,โสปฺปติ กึ ตเวตฺถ มารา’’ติ.

'그물처럼 얽혀 있고 사방으로 달라붙는 갈애가 어디로도 이끌어 갈 일 없네. 모든 생존의 근거(우빠디)가 멸진한 부처님은 잠을 자나니, 마라여, 여기에 그대가 상관할 바가 무엇인가?'

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사악한 마라는 ... (중략) ... 그 자리에서 사라졌다.

๘. นนฺทติสุตฺตํ

8. 난다티 경 (기뻐함의 경)

๑๔๔. เอวํ [Pg.109] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

144. 이와 같이 내가 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠의 아나따삔디까 승원인 제따와나(기원정사)에 머무셨다. 그때 사악한 마라가 세존께 다가와서 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคภิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธีหิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ.

'자식이 있는 자는 자식으로 기뻐하고, 소가 있는 자는 소로 기뻐하네. 인간에게 생존의 근거(우빠디)는 기쁨이 되나니, 생존의 근거가 없는 자는 기뻐할 일이 없네.'

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคภิ ตเถว โสจติ;

อุปธีหิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

'자식이 있는 자는 자식 때문에 슬퍼하고, 소가 있는 자는 소 때문에 슬퍼하네. 인간에게 생존의 근거(우빠디)는 슬픔이 되나니, 생존의 근거가 없는 자는 슬퍼할 일이 없네.'

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사악한 마라는 '세존께서는 나를 아신다, 행복에 이르신 분께서는 나를 아신다'라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๙. ปฐมอายุสุตฺตํ

9. 제1 아유 경 (수명의 경)

๑๔๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

145. 이와 같이 내가 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 벨루와나에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 '비구들이여'라고 부르셨고, 비구들은 '세존이시여'라고 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘อปฺปมิทํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ อายุ. คมนีโย สมฺปราโย, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ. นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. โย, ภิกฺขเว, จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย’’ติ.

'비구들이여, 인간의 수명은 짧다. 다음 생으로 가야만 하고, 선업을 지어야 하며, 청정범행을 닦아야 한다. 태어난 자에게 죽지 않음이란 없다. 비구들이여, 오래 사는 자라 할지라도 백 년을 조금 넘게 살 뿐이다.'

อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 사악한 마라가 세존께 다가왔고, 다가와서 세존께 게송으로 말하였다.

‘‘ทีฆมายุ มนุสฺสานํ, น นํ หีเฬ สุโปริโส;

จเรยฺย ขีรมตฺโตว, นตฺถิ มจฺจุสฺส อาคโม’’ติ.

'인간의 수명은 기니, 훌륭한 사람은 그것을 가볍게 여기지 말아야 하네. 젖에 취한 어린아이처럼 살아야 하니, 죽음이 찾아올 일은 없네.'

‘‘อปฺปมายุ มนุสฺสานํ, หีเฬยฺย นํ สุโปริโส;

จเรยฺยาทิตฺตสีโสว, นตฺถิ มจฺจุสฺส นาคโม’’ติ.

'인간의 수명은 짧으니, 훌륭한 사람은 그것을 가볍게 여겨야 하네. 머리에 불이 붙은 사람처럼 살아야 하니, 죽음이 찾아오지 않는 법이란 없네.'

อถ โข มาโร…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사악한 마라는 ... (중략) ... 그 자리에서 사라졌다.

๑๐. ทุติยอายุสุตฺตํ

10. 제2 아유 경 (수명의 경)

๑๔๖. เอวํ [Pg.110] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข ภควา…เป… เอตทโวจ –

146. 이와 같이 내가 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠가 있는 벨루와나에 머무셨다. 거기서 세존께서는 ... (중략) ... 이렇게 말씀하셨다.

‘‘อปฺปมิทํ, ภิกฺขเว, มนุสฺสานํ อายุ. คมนีโย สมฺปราโย, กตฺตพฺพํ กุสลํ, จริตพฺพํ พฺรหฺมจริยํ. นตฺถิ ชาตสฺส อมรณํ. โย, ภิกฺขเว, จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย’’ติ.

'비구들이여, 인간의 수명은 짧다. 다음 생으로 가야만 하고, 선업을 지어야 하며, 청정범행을 닦아야 한다. 태어난 자에게 죽지 않음이란 없다. 비구들이여, 오래 사는 자라 할지라도 백 년을 조금 넘게 살 뿐이다.'

อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 사악한 마라가 세존께 다가왔고, 다가와서 세존께 게송으로 말하였다.

‘‘นาจฺจยนฺติ อโหรตฺตา, ชีวิตํ นูปรุชฺฌติ;

อายุ อนุปริยายติ, มจฺจานํ เนมีว รถกุพฺพร’’นฺติ.

'밤낮은 흘러가지 않고, 생명은 중단되지 않네. 수명은 중생들을 따라다니니, 마치 수레 바퀴테가 수레축을 따르는 것과 같네.'

‘‘อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา, ชีวิตํ อุปรุชฺฌติ;

อายุ ขียติ มจฺจานํ, กุนฺนทีนํว โอทก’’นฺติ.

'밤낮은 흘러가고, 생명은 중단되네. 중생의 수명은 다하나니, 마치 작은 개울의 물이 마르는 것과 같네.'

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사악한 마라는 '세존께서는 나를 아신다, 행복에 이르신 분께서는 나를 아신다'라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Udāna)은 다음과 같다.

ตโปกมฺมญฺจ นาโค จ, สุภํ ปาเสน เต ทุเว;

สปฺโป สุปติ นนฺทนํ, อายุนา อปเร ทุเวติ.

따뽀깜마 경, 나아까 경, 수바 경, 빠아다 경이 둘이며, 삽빠 경, 수빠띠 경, 난다나 경, 아아유 경이 둘이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 제2장 (두띠야왁가)

๑. ปาสาณสุตฺตํ

1. 제1장 빠사아나 경 (바위 경)

๑๔๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม เยน ภควา [Pg.111] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต อวิทูเร มหนฺเต ปาสาเณ ปทาเลสิ.

147. 한때 세존께서는 라자가하의 기ज्자꾸따 산에 머물고 계셨다. 그때 마침 세존께서는 칠흑같이 어두운 밤에 노지에 앉아 계셨고, 비가 한 방울씩 떨어지고 있었다. 그때 사악한 마라가 세존께 공포와 떨림과 소름이 끼치게 하려고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존의 근처에서 커다란 바위들을 부수었다.

อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서는 '이 자는 사악한 마라다'라고 아시고, 사악한 마라에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ;

เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิต’’นฺติ.

"그대가 기ज्자꾸따 산 전체를 통째로 흔든다 해도, 번뇌에서 완전히 해탈하신 부처님들께는 떨림이 전혀 없느니라."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '세존께서 나를 아신다, 수갓따(행복에 이르신 분)께서 나를 아신다'라며 괴로워하고 실망하며 그곳에서 즉시 사라졌다.

๒. กินฺนุสีหสุตฺตํ

2. 제2장 낀누시이하 경 (어찌 사자처럼 경)

๑๔๘. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ.

148. 한때 세존께서는 사왓티의 아나따삔디까 원림인 제따숲에 머물고 계셨다. 그때 마침 세존께서는 대중에게 둘러싸여 법을 설하고 계셨다.

อถ โข มารสฺส ปาปิมโต เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ. ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ วิจกฺขุกมฺมายา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 사악한 마라에게 이런 생각이 들었다. '이 사문 고따마가 대중에게 둘러싸여 법을 설하고 있구나. 내가 사문 고따마에게 다가가서 대중의 지혜의 눈을 흐리게 하면 어떨까.' 그리하여 사악한 마라는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 말했다.

‘‘กินฺนุ สีโหว นทสิ, ปริสายํ วิสารโท;

ปฏิมลฺโล หิ เต อตฺถิ, วิชิตาวี นุ มญฺญสี’’ติ.

"그대는 어찌하여 대중 속에서 당당하게 사자처럼 포효하는가? 그대에게 대적할 상대가 있기나 한가? 스스로 승리자라고 생각하는 것인가?"

‘‘นทนฺติ เว มหาวีรา, ปริสาสุ วิสารทา;

ตถาคตา พลปฺปตฺตา, ติณฺณา โลเก วิสตฺติก’’นฺติ.

"위대한 영웅들은 참으로 대중 속에서 당당하게 포효하느니라. 십력(十力)을 갖춘 여래들은 세상의 집착(갈애)을 건넜느니라."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '세존께서 나를 아신다, 수갓따께서 나를 아신다'라며 괴로워하고 실망하며 그곳에서 즉시 사라졌다.

๓. สกลิกสุตฺตํ

3. 제3장 사깔리까 경 (돌 조각 경)

๑๔๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ มทฺทกุจฺฉิสฺมึ มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน ภควโต ปาโท สกลิกาย [Pg.112] ขโต โหติ, ภุสา สุทํ ภควโต เวทนา วตฺตนฺติ สารีริกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา อสาตา อมนาปา. ตา สุทํ ภควา สโต สมฺปชาโน อธิวาเสติ อวิหญฺญมาโน. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

149. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 맛다꿋치 사슴 공원에 머물고 계셨다. 그때 마침 세존께서는 돌 조각에 발을 다치셨다. 세존께서는 몸에 극심하고 날카로우며 거칠고 쓰라리며 불쾌하고 고통스러운 통증을 겪으셨다. 세존께서는 마음을 챙기고(sato) 바르게 알아차리며(sampajāno) 괴로워하지 않고 그 통증을 견뎌내셨다. 그러고 나서 세존께서는 가사를 네 겹으로 접어 깔고 오른쪽 옆구리로 누워 한 발을 다른 발 위에 포개어 마음을 챙기고 바르게 알아차리며 사자의 와상(sīhaseyya)을 취하셨다. 그때 사악한 마라가 세존께 다가와 게송으로 말했다.

‘‘มนฺทิยา นุ โข เสสิ อุทาหุ กาเวยฺยมตฺโต,อตฺถา นุ เต สมฺปจุรา น สนฺติ;

เอโก วิวิตฺเต สยนาสนมฺหิ,นิทฺทามุโข กิมิทํ โสปฺปเส วา’’ติ.

"그대는 멍청하게 잠들어 있는가, 아니면 시(詩)에 취해 있는가? 그대에게 이루어야 할 목적이 많지 않은가? 홀로 한적한 처소에서 잠에 취해 어찌하여 이렇게 자고만 있는가?"

‘‘น มนฺทิยา สยามิ นาปิ กาเวยฺยมตฺโต,อตฺถํ สเมจฺจาหมเปตโสโก;

เอโก วิวิตฺเต สยนาสนมฺหิ,สยามหํ สพฺพภูตานุกมฺปี.

"나는 멍청하게 잠든 것도 아니요, 시에 취한 것도 아니다. 목적(열반)을 달성하여 슬픔에서 벗어났기에, 홀로 한적한 처소에서 모든 중생을 가련히 여기는 마음으로 누워 있느니라."

‘‘เยสมฺปิ สลฺลํ อุรสิ ปวิฏฺฐํ,มุหุํ มุหุํ หทยํ เวธมานํ;

เตปีธ โสปฺปํ ลภเร สสลฺลา,ตสฺมา อหํ น สุเป วีตสลฺโล.

"심장을 계속해서 찌르는 화살이 가슴에 박힌 자들조차도 이 세상에서 화살이 박힌 채로 잠을 자거늘, 화살을 뽑아버린 내가 어찌하여 잠들지 못하겠느냐?"

‘‘ชคฺคํ น สงฺเก นปิ เภมิ โสตฺตุํ,รตฺตินฺทิวา นานุตปนฺติ มามํ;

หานึ น ปสฺสามิ กุหิญฺจิ โลเก,ตสฺมา สุเป สพฺพภูตานุกมฺปี’’ติ.

"나는 깨어 있어도 두려움이 없고, 잠들어도 무서움이 없다. 밤과 낮이 나를 태우지 못하며, 세상 어디에서도 나의 부족함을 보지 못하느니라. 그러므로 모든 중생을 가련히 여기는 마음으로 잠을 자노라."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '세존께서 나를 아신다, 수갓따께서 나를 아신다'라며 괴로워하고 실망하며 그곳에서 즉시 사라졌다.

๔. ปติรูปสุตฺตํ

4. 제4장 빠띠루우빠 경 (적절함 경)

๑๕๐. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ เอกสาลายํ พฺราหฺมณคาเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ.

150. 한때 세존께서는 꼬살라 국의 에까살라라는 바라문 마을에 머물고 계셨다. 그때 마침 세존께서는 많은 재가자 무리에 둘러싸여 법을 설하고 계셨다.

อถ [Pg.113] โข มารสฺส ปาปิมโต เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม มหติยา คิหิปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ. ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ วิจกฺขุกมฺมายา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 사악한 마라에게 이런 생각이 들었다. '이 사문 고따마가 많은 재가자 무리에 둘러싸여 법을 설하고 있구나. 내가 사문 고따마에게 다가가서 대중의 지혜의 눈을 흐리게 하면 어떨까.' 그리하여 사악한 마라는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 말했다.

‘‘เนตํ ตว ปติรูปํ, ยทญฺญมนุสาสสิ;

อนุโรธวิโรเธสุ, มา สชฺชิตฺโถ ตทาจร’’นฺติ.

"남들을 가르치는 것은 그대에게 적절하지 않다. 그런 일을 하면서 좋아하거나 싫어하는 감정(탐욕과 성냄)에 얽매이지 마라."

‘‘หิตานุกมฺปี สมฺพุทฺโธ, ยทญฺญมนุสาสติ;

อนุโรธวิโรเธหิ, วิปฺปมุตฺโต ตถาคโต’’ติ.

"정등각자께서는 중생의 이익을 가련히 여겨 남들을 가르치시니, 여래는 좋아하고 싫어하는 감정에서 완전히 벗어나 있느니라."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '세존께서 나를 아신다, 수갓따께서 나를 아신다'라며 괴로워하고 실망하며 그곳에서 즉시 사라졌다.

๕. มานสสุตฺตํ

5. 제5장 마아나사 경 (마음 경)

๑๕๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

151. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 아나따삔디까 원림인 제따숲에 머물고 계셨다. 그때 사악한 마라가 세존께 다가와 게송으로 말했다.

‘‘อนฺตลิกฺขจโร ปาโส, ยฺวายํ จรติ มานโส;

เตน ตํ พาธยิสฺสามิ, น เม สมณ โมกฺขสี’’ติ.

"마음으로 다니는 자를 공중에서도 옭아매는 갈애의 올가미가 있다. 그것으로 그대를 옭아매리니, 사문이여, 그대는 나에게서 벗어나지 못할 것이다."

‘‘รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา;

เอตฺถ เม วิคโต ฉนฺโท, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ.

“마음을 즐겁게 하는 색·성·향·미·촉의 대상들이 있으나, 이에 대하여 나에게는 욕탐(欲貪)이 사라졌노라. 파괴자여, 너는 패배하였느니라.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘세존께서 나를 아신다, 선서께서 나를 아신다’라고 하며 괴로워하고 낙담하여 바로 그 자리에서 사라졌다.

๖. ปตฺตสุตฺตํ

6. 6. 바루 경 (Pattasutta)

๑๕๒. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อุปาทาย ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ [Pg.114] กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

152. 사밧티에서의 인연입니다. 그때 세존께서는 오취온(五取蘊)에 관하여 비구들에게 법문으로 유익함을 보여주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨습니다. 비구들은 그것을 요긴하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하고 귀를 기울여 법을 들었습니다.

อถ โข มารสฺส ปาปิมโต เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อุปาทาย ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ วิจกฺขุกมฺมายา’’ติ.

그때 사악한 마라에게 이런 생각이 들었습니다. ‘이 사문 고타마가 오취온에 관하여 비구들에게 법문으로 유익함을 보여주고, 권장하고, 분발하게 하고, 기쁘게 하고 있구나. 또한 비구들은 그것을 요긴하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하고 귀를 기울여 법을 듣고 있구나. 내가 사문 고타마가 있는 곳으로 가서 그들의 지혜의 눈을 가려버리는 것이 좋겠구나.’

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ปตฺตา อพฺโภกาเส นิกฺขิตฺตา โหนฺติ. อถ โข มาโร ปาปิมา พลีพทฺทวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน เต ปตฺตา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘ภิกฺขุ, ภิกฺขุ, เอโส พลีพทฺโท ปตฺเต ภินฺเทยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โส, ภิกฺขุ, พลีพทฺโท. มาโร เอโส ปาปิมา ตุมฺหากํ วิจกฺขุกมฺมาย อาคโต’’ติ. อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 많은 바루(발우)들이 노지에 놓여 있었습니다. 그러자 사악한 마라는 황소의 모습으로 변신하여 그 바루들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 그때 어떤 비구가 다른 비구에게 “비구여, 비구여, 저 황소가 바루들을 깨뜨릴 것 같습니다”라고 말했습니다. 그렇게 말하자 세존께서 그 비구에게 말씀하셨습니다. “비구여, 그것은 황소가 아니다. 사악한 마라가 너희의 지혜의 눈을 가리기 위해 온 것이다.” 그때 세존께서는 ‘이는 사악한 마라다’라는 것을 아시고 사악한 마라에게 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘รูปํ เวทยิตํ สญฺญา, วิญฺญาณํ ยญฺจ สงฺขตํ;

เนโสหมสฺมิ เนตํ เม, เอวํ ตตฺถ วิรชฺชติ.

“색(色), 수(受), 상(想), 식(識), 그리고 형성된 것들(行)에 대하여, ‘이것은 내가 아니요, 이것은 나의 것이 아니다’라고 보아 이와 같이 그것들에 대해 탐욕을 빛바래게 한다.”

‘‘เอวํ วิรตฺตํ เขมตฺตํ, สพฺพสํโยชนาติคํ;

อนฺเวสํ สพฺพฏฺฐาเนสุ, มารเสนาปิ นาชฺฌคา’’ติ.

“이와 같이 탐욕을 여의고 안온해져 모든 결박을 넘어선 자를, 마라의 군대가 온갖 곳에서 찾아보아도 발견하지 못하느니라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는... (중략) ...바로 그 자리에서 사라졌다.

๗. ฉผสฺสายตนสุตฺตํ

7. 7. 여섯 감촉의 장소 경 (Chaphassāyatanasutta)

๑๕๓. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ อุปาทาย ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

153. 한때 세존께서는 웨살리 마하와나의 고탑 강당에 머무셨습니다. 그때 세존께서는 여섯 감촉의 장소(六觸處)에 관하여 비구들에게 법문으로 유익함을 보여주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨습니다. 비구들은 그것을 요긴하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하고 귀를 기울여 법을 들었습니다.

อถ [Pg.115] โข มารสฺส ปาปิมโต เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ อุปาทาย ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สปฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ วิจกฺขุกมฺมายา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต อวิทูเร มหนฺตํ ภยเภรวํ สทฺทมกาสิ, อปิสฺสุทํ ปถวี มญฺเญ อุนฺทฺรียติ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘ภิกฺขุ, ภิกฺขุ, เอสา ปถวี มญฺเญ อุนฺทฺรียตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘เนสา ภิกฺขุ ปถวี อุนฺทฺรียติ. มาโร เอโส ปาปิมา ตุมฺหากํ วิจกฺขุกมฺมาย อาคโต’’ติ. อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 사악한 마라에게 이런 생각이 들었습니다. ‘이 사문 고타마가 여섯 감촉의 장소에 관하여 비구들에게 법문으로 유익함을 보여주고, 권장하고, 분발하게 하고, 기쁘게 하고 있구나. 또한 비구들은 그것을 요긴하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하고 귀를 기울여 법을 듣고 있구나. 내가 사문 고타마가 있는 곳으로 가서 그들의 지혜의 눈을 가려버리는 것이 좋겠구나.’ 그러자 사악한 마라는 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존의 근처에서 크고 무시무시한 소리를 냈는데, 마치 대지가 갈라지는 듯했습니다. 그때 어떤 비구가 다른 비구에게 “비구여, 비구여, 이 대지가 갈라지는 것 같습니다”라고 말했습니다. 그렇게 말하자 세존께서 그 비구에게 말씀하셨습니다. “비구여, 대지가 갈라지는 것이 아니다. 사악한 마라가 너희의 지혜의 눈을 가리기 위해 온 것이다.” 그때 세존께서는 ‘이는 사악한 마라다’라는 것을 아시고 사악한 마라에게 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, ผสฺสา ธมฺมา จ เกวลา;

เอตํ โลกามิสํ โฆรํ, เอตฺถ โลโก วิมุจฺฉิโต.

“모든 색·성·미·향·촉과 법(法), 이것들은 세상의 무시무시한 미끼이니, 세상 사람들은 여기에 미혹되어 있도다.”

‘‘เอตญฺจ สมติกฺกมฺม, สโต พุทฺธสฺส สาวโก;

มารเธยฺยํ อติกฺกมฺม, อาทิจฺโจว วิโรจตี’’ติ.

“마음 챙기는 부처님의 제자는 이를 온전히 넘어서서, 마라의 영역을 초월하여 태양처럼 빛나느니라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는... (중략) ...바로 그 자리에서 사라졌다.

๘. ปิณฺฑสุตฺตํ

8. 8. 탁발 경 (Piṇḍasutta)

๑๕๔. เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ ปญฺจสาลายํ พฺราหฺมณคาเม. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจสาลายํ พฺราหฺมณคาเม กุมาริกานํ ปาหุนกานิ ภวนฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ปญฺจสาลํ พฺราหฺมณคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน ปญฺจสาเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา มาเรน ปาปิมตา อนฺวาวิฏฺฐา ภวนฺติ – มา สมโณ โคตโม ปิณฺฑมลตฺถาติ.

154. 한때 세존께서는 마가다국의 빤짜살라라는 브라만 마을에 머무셨습니다. 그때 빤짜살라 브라만 마을에서 소녀들을 위한 선물 잔치가 있었습니다. 세존께서는 오전 일찍 가사를 다듬어 입으시고 바루와 가사를 들고 빤짜살라 브라만 마을로 탁발을 하러 들어가셨습니다. 그때 사악한 마라가 빤짜살라의 브라만과 장자들에게 ‘사문 고타마가 탁발 음식을 얻지 못하게 하라’는 생각으로 그들에게 스며들었습니다.

อถ โข ภควา ยถาโธเตน ปตฺเตน ปญฺจสาลํ พฺราหฺมณคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ ตถาโธเตน ปตฺเตน ปฏิกฺกมิ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปิ [Pg.116] ตฺวํ, สมณ, ปิณฺฑมลตฺถา’’ติ? ‘‘ตถา นุ ตฺวํ, ปาปิม, อกาสิ ยถาหํ ปิณฺฑํ น ลเภยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, ภควา ทุติยมฺปิ ปญฺจสาลํ พฺราหฺมณคามํ ปิณฺฑาย ปวิสตุ. ตถาหํ กริสฺสามิ ยถา ภควา ปิณฺฑํ ลจฺฉตี’’ติ.

그래서 세존께서는 씻은 그대로의 깨끗한 바루를 들고 마을에 들어갔다가, 씻은 그대로의 깨끗한 바루를 들고 되돌아 나오셨습니다. 그러자 사악한 마라가 세존께 다가와서 여쭈었습니다. “사문이여, 탁발 음식을 좀 얻으셨습니까?” “사악한 자여, 너는 내가 탁발 음식을 얻지 못하도록 조작하지 않았느냐?” “세존이시여, 그렇다면 세존께서는 다시 한번 빤짜살라 브라만 마을로 탁발을 하러 들어가 보십시오. 세존께서 탁발 음식을 얻으실 수 있도록 제가 조치하겠습니다.”

‘‘อปุญฺญํ ปสวิ มาโร, อาสชฺช นํ ตถาคตํ;

กึ นุ มญฺญสิ ปาปิม, น เม ปาปํ วิปจฺจติ.

“마라가 여래를 방해하여 불선업(不善業)을 쌓았구나. 사악한 자여, ‘나에게 악업의 과보가 오지 않을 것’이라고 생각하느냐?”

‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, เยสํ โน นตฺถิ กิญฺจนํ;

ปีติภกฺขา ภวิสฺสาม, เทวา อาภสฺสรา ยถา’’ติ.

“아무런 장애(번뇌)가 없는 우리들은 참으로 행복하게 살아가리라. 광음천(光音天)의 신들처럼 기쁨을 먹으며 살아가리라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘세존께서 나를 아신다, 선서께서 나를 아신다’라고 하며 괴로워하고 낙담하여 바로 그 자리에서 사라졌다.

๙. กสฺสกสุตฺตํ

9. 9. 농부 경 (Kassakasutta)

๑๕๕. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขูนํ นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ.

155. 사밧티에서의 인연입니다. 그때 세존께서는 열반에 관한 법문으로 비구들에게 유익함을 보여주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하셨습니다. 비구들은 그것을 요긴하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하고 귀를 기울여 법을 들었습니다.

อถ โข มารสฺส ปาปิมโต เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม ภิกฺขูนํ นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย…เป… ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ วิจกฺขุกมฺมายา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา กสฺสกวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา มหนฺตํ นงฺคลํ ขนฺเธ กริตฺวา ทีฆปาจนยฏฺฐึ คเหตฺวา หฏหฏเกโส สาณสาฏินิวตฺโถ กทฺทมมกฺขิเตหิ ปาเทหิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อปิ, สมณ, พลีพทฺเท อทฺทสา’’ติ? ‘‘กึ ปน, ปาปิม, เต พลีพทฺเทหี’’ติ? ‘‘มเมว, สมณ, จกฺขุ, มม รูปา, มม จกฺขุสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. กุหึ เม, สมณ, คนฺตฺวา โมกฺขสิ? มเมว, สมณ, โสตํ, มม สทฺทา…เป… มเมว, สมณ, ฆานํ, มม คนฺธา; มเมว, สมณ, ชิวฺหา, มม รสา; มเมว, สมณ, กาโย, มม โผฏฺฐพฺพา; มเมว, สมณ, มโน, มม ธมฺมา, มม มโนสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. กุหึ เม, สมณ, คนฺตฺวา โมกฺขสี’’ติ?

그때 사악한 마라에게 이런 생각이 들었다. “지금 사문 고타마는 비구들에게 열반과 관련된 법문을 하고 있다... 내가 사문 고타마가 있는 곳으로 가서 그들의 지혜의 눈을 가려버리는 것이 좋겠다.” 그리하여 사악한 마라는 농부의 형상으로 변신하여, 어깨에는 커다란 쟁기를 메고 긴 채찍을 든 채, 머리칼은 헝클어지고 베옷을 입었으며 발에는 진흙을 잔뜩 묻히고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 이렇게 말했다. “사문이여, 혹시 소들을 보았소?” “사악한 자여, 그대에게 소가 무슨 상관인가?” “사문이여, 눈은 나의 것이고 형색도 나의 것이며 안촉생윈의 처소(스스로의 영역)도 나의 것이오. 사문이여, 그대는 어디로 가서 내게서 벗어나려 하는가? 사문이여, 귀도 나의 것이고 소리도 나의 것이며... 사문이여, 코도 나의 것이고 냄새도 나의 것이며, 사문이여, 혀도 나의 것이고 맛도 나의 것이며, 사문이여, 몸도 나의 것이고 감촉도 나의 것이며, 사문이여, 마음도 나의 것이고 법도 나의 것이며 의촉생윈의 처소도 나의 것이오. 사문이여, 그대는 어디로 가서 내게서 벗어나려 하는가?”

‘‘ตเวว[Pg.117], ปาปิม, จกฺขุ, ตว รูปา, ตว จกฺขุสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. ยตฺถ จ โข, ปาปิม, นตฺถิ จกฺขุ, นตฺถิ รูปา, นตฺถิ จกฺขุสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ, อคติ ตว ตตฺถ, ปาปิม. ตเวว, ปาปิม, โสตํ, ตว สทฺทา, ตว โสตสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. ยตฺถ จ โข, ปาปิม, นตฺถิ โสตํ, นตฺถิ สทฺทา, นตฺถิ โสตสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ, อคติ ตว ตตฺถ, ปาปิม. ตเวว, ปาปิม, ฆานํ, ตว คนฺธา, ตว ฆานสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. ยตฺถ จ โข, ปาปิม, นตฺถิ ฆานํ, นตฺถิ คนฺธา, นตฺถิ ฆานสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ, อคติ ตว ตตฺถ, ปาปิม. ตเวว, ปาปิม, ชิวฺหา, ตว รสา, ตว ชิวฺหาสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ…เป… ตเวว, ปาปิม, กาโย, ตว โผฏฺฐพฺพา, ตว กายสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ…เป… ตเวว, ปาปิม, มโน, ตว ธมฺมา, ตว มโนสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ. ยตฺถ จ โข, ปาปิม, นตฺถิ มโน, นตฺถิ ธมฺมา, นตฺถิ มโนสมฺผสฺสวิญฺญาณายตนํ, อคติ ตว ตตฺถ, ปาปิมา’’ติ.

“사악한 자여, 눈도 그대의 것이고 형색도 그대의 것이며 안촉생윈의 처소도 그대의 것이다. 그러나 사악한 자여, 눈이 없고 형색이 없으며 안촉생윈의 처소가 없는 곳, 그곳에 그대가 갈 길은 없다. 사악한 자여, 귀도 그대의 것이고 소리도 그대의 것이며 이촉생윈의 처소도 그대의 것이다. 그러나 사악한 자여, 귀가 없고 소리가 없으며 이촉생윈의 처소가 없는 곳, 그곳에 그대가 갈 길은 없다. 사악한 자여, 코도 그대의 것이고 냄새도 그대의 것이며 비촉생윈의 처소도 그대의 것이다. 그러나 사악한 자여, 코가 없고 냄새가 없으며 비촉생윈의 처소가 없는 곳, 그곳에 그대가 갈 길은 없다. 사악한 자여, 혀도 그대의 것이고 맛도 그대의 것이며 설촉생윈의 처소도 그대의 것이다... 사악한 자여, 몸도 그대의 것이고 감촉도 그대의 것이며 신촉생윈의 처소도 그대의 것이다... 사악한 자여, 마음도 그대의 것이고 법도 그대의 것이며 의촉생윈의 처소도 그대의 것이다. 사악한 자여, 마음이 없고 법이 없으며 의촉생윈의 처소가 없는 곳, 사악한 자여, 그곳에 그대가 갈 길은 없다.”

‘‘ยํ วทนฺติ มม ยิทนฺติ, เย วทนฺติ มมนฺติ จ;

เอตฺถ เจ เต มโน อตฺถิ, น เม สมณ โมกฺขสี’’ติ.

“사람들이 ‘이것은 나의 것’이라 말하고, ‘이것이 나다’라고 말하는 것들, 사문이여, 만일 그대의 마음이 그곳에 있다면 그대는 내게서 벗어나지 못하리라.”

‘‘ยํ วทนฺติ น ตํ มยฺหํ, เย วทนฺติ น เต อหํ;

เอวํ ปาปิม ชานาหิ, น เม มคฺคมฺปิ ทกฺขสี’’ติ.

“사람들이 말하는 그것은 나의 것이 아니요, 그렇게 말하는 자들이 나는 아니다. 사악한 자여, 이와 같이 알라. 그대는 나의 길조차 보지 못하리라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา…เป… ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는... 그곳에서 바로 사라졌다.

๑๐. รชฺชสุตฺตํ

10. 통치 경 (Rajjasuttaṃ)

๑๕๖. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ หิมวนฺตปเทเส อรญฺญกุฏิกายํ. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘สกฺกา นุ โข รชฺชํ กาเรตุํ อหนํ อฆาตยํ อชินํ อชาปยํ อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ?

156. 한때 세존께서는 코살라국의 히말라야 지역에 있는 숲속 오두막에 머물고 계셨다. 그때 홀로 조용히 앉아 계시던 세존께 이런 마음의 사유가 일어났다. “죽이지 않고, 죽이게 하지 않고, 빼앗지 않고, 빼앗게 하지 않고, 슬퍼하지 않고, 슬퍼하게 하지 않으며 법으로써 통치를 하는 것이 가능할까?”

อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กาเรตุ, ภนฺเต, ภควา รชฺชํ, กาเรตุ, สุคโต, รชฺชํ อหนํ อฆาตยํ อชินํ อชาปยํ อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ. ‘‘กึ ปน เม ตฺวํ, ปาปิม, ปสฺสสิ ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสิ – ‘กาเรตุ, ภนฺเต, ภควา รชฺชํ, กาเรตุ สุคโต, รชฺชํ อหนํ อฆาตยํ อชินํ อชาปยํ อโสจํ อโสจาปยํ [Pg.118] ธมฺเมนา’’’ติ? ‘‘ภควตา โข, ภนฺเต, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อากงฺขมาโน จ, ภนฺเต, ภควา หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ สุวณฺณํ ตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย สุวณฺณญฺจ ปนสฺสา’’ติ.

그때 사악한 마라는 마음으로 세존의 마음의 사유를 알아차리고 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 세존께서는 통치를 하소서. 선서시여, 죽이지 않고, 죽이게 하지 않고, 빼앗지 않고, 빼앗게 하지 않고, 슬퍼하지 않고, 슬퍼하게 하지 않으며 법으로써 통치를 하소서.” “사악한 자여, 그대는 무엇을 보았기에 내게 ‘세존이시여, 통치를 하소서... 법으로써 통치를 하소서’라고 말하는가?” “세존이시여, 세존께서는 네 가지 신족(iddhipādā)을 닦으셨고, 많이 하셨으며, 수레로 삼으셨고, 토대로 삼으셨으며, 확립하셨고, 익히셨으며, 잘 정진하셨기 때문입니다. 세존이시여, 만일 세존께서 원하신다면 히말라야 산맥을 황금이라 작의하시기만 해도 그것은 황금이 될 것입니다.”

‘‘ปพฺพตสฺส สุวณฺณสฺส, ชาตรูปสฺส เกวโล;

ทฺวิตฺตาว นาลเมกสฺส, อิติ วิทฺวา สมญฺจเร.

“전체가 황금으로 된 산일지라도, 그런 산이 두 배가 될지라도, 한 사람의 욕망을 채우기에는 부족함을 알아서 평온하게 행하라.”

‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ,กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

อุปธึ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข’’ติ.

“괴로움이 어디에서 일어나는지 그 원인을 본 사람이라면, 어찌 그 사람이 감각적 쾌락에 마음이 기울겠는가? 세상에서 집착(upadhi)이 속박임을 알고, 그 집착을 다스리기 위해 마땅히 수행해야 하리.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ ภควา, ชานาติ มํ สุคโต’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 “세존께서는 나를 아신다, 선서께서는 나를 아신다”라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그곳에서 바로 사라졌다.

ทุติโย วคฺโค.

제2품 (Dutiyo vaggo).

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(uddānaṃ)은 다음과 같다.

ปาสาโณ สีโห สกลิกํ, ปติรูปญฺจ มานสํ;

ปตฺตํ อายตนํ ปิณฺฑํ, กสฺสกํ รชฺเชน เต ทสาติ.

바위(Pāsāṇo), 사자(sīho), 파편(sakalikaṃ), 적절함(patirūpañca), 마음(mānasaṃ), 발우(Pattaṃ), 처소(āyatanaṃ), 발다(piṇḍaṃ), 농부(kassakaṃ), 그리고 통치(rajjena)까지 이 열 가지이다.

๓. ตติยวคฺโค

3. 제3품 (Tatiyavaggo)

๑. สมฺพหุลสุตฺตํ

1. 삼바훌라 경 (Sambahulasuttaṃ)

๑๕๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ สิลาวติยํ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต อวิทูเร อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺติ. อถ โข มาโร ปาปิมา พฺราหฺมณวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา มหนฺเตน ชฏณฺฑุเวน อชินกฺขิปนิวตฺโถ ชิณฺโณ โคปานสิวงฺโก ฆุรุฆุรุปสฺสาสี อุทุมฺพรทณฺฑํ คเหตฺวา เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘ทหรา ภวนฺโต [Pg.119] ปพฺพชิตา สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกฺกีฬิตาวิโน กาเมสุ. ภุญฺชนฺตุ ภวนฺโต มานุสเก กาเม. มา สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิตฺถา’’ติ. ‘‘น โข มยํ, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวาม. กาลิกญฺจ โข มยํ, พฺราหฺมณ, หิตฺวา สนฺทิฏฺฐิกํ อนุธาวาม. กาลิกา หิ, พฺราหฺมณ, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, มาโร ปาปิมา สีสํ โอกมฺเปตฺวา ชิวฺหํ นิลฺลาเลตฺวา ติวิสาขํ นลาเฏ นลาฏิกํ วุฏฺฐาเปตฺวา ทณฺฑโมลุพฺภ ปกฺกามิ.

157. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 샤카국의 실라바티에 머물고 계셨다. 그때 많은 비구들이 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 제어하고 있었다. 그때 사악한 마라가 바라문의 형상으로 변신하여, 머리에는 커다란 상투를 틀고 검은 사슴 가죽 옷을 입었으며, 늙어서 서까래처럼 허리가 굽고 헉헉거리며 숨을 몰아쉬며 우둠바라 나무 지팡이를 짚고 비구들이 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 비구들에게 이렇게 말했다. “수행자들이여, 그대들은 아직 젊고 나이가 어리며 머리카락도 검고 아름다운 청춘의 시기를 보내고 있는 첫 번째 나이대입니다. 아직 감각적 쾌락을 즐겨보지도 못한 채 출가를 하셨군요. 수행자들이여, 인간의 감각적 쾌락을 즐기십시오. 눈앞에 있는 현실을 버리고 나중에서야 얻게 될 것을 쫓지 마십시오.” “바라문이여, 우리는 눈앞에 있는 현실을 버리고 나중에서야 얻게 될 것을 쫓는 것이 아닙니다. 바라문이여, 우리는 나중에서야 얻게 될 것을 버리고 눈앞에 있는 법을 쫓는 것입니다. 바라문이여, 참으로 감각적 쾌락은 많은 괴로움과 많은 절망이 있고 그 재난이 훨씬 크다고 세존께서 말씀하셨습니다. 이 법은 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 수 있고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것입니다.” 이와 같이 말하자 사악한 마라는 머리를 흔들고 혀를 길게 내밀며 이마에 세 줄의 주름을 만들고 지팡이를 짚고 떠나갔다.

อถ โข เต ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ภควโต อวิทูเร อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหราม. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร พฺราหฺมโณ มหนฺเตน ชฏณฺฑุเวน อชินกฺขิปนิวตฺโถ ชิณฺโณ โคปานสิวงฺโก ฆุรุฆุรุปสฺสาสี อุทุมฺพรทณฺฑํ คเหตฺวา เยน มยํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อมฺเห เอตทโวจ – ‘ทหรา ภวนฺโต ปพฺพชิตา สุสู กาฬเกสา ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา อนิกฺกีฬิตาวิโน กาเมสุ. ภุญฺชนฺตุ ภวนฺโต มานุสเก กาเม. มา สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิตฺถา’ติ. เอวํ วุตฺเต, มยํ, ภนฺเต, ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุมฺห – ‘น โข มยํ, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวาม. กาลิกญฺจ โข มยํ, พฺราหฺมณ, หิตฺวา สนฺทิฏฺฐิกํ อนุธาวาม. กาลิกา หิ, พฺราหฺมณ, กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย. สนฺทิฏฺฐิโก อยํ ธมฺโม อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, โส พฺราหฺมโณ สีสํ โอกมฺเปตฺวา ชิวฺหํ นิลฺลาเลตฺวา ติวิสาขํ นลาเฏ นลาฏิกํ วุฏฺฐาเปตฺวา ทณฺฑโมลุพฺภ ปกฺกนฺโต’’ติ.

그때 그 비구들이 세존께 다가가서 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 그 비구들이 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 저희는 이곳 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 방일하지 않고, 열정적으로, 스스로를 정진하며 머물고 있었습니다. 세존이시여, 그때 어떤 브라만이 커다란 상투를 틀고 검은 사슴 가죽 옷을 입고서, 늙어서 서까래처럼 굽고 쌕쌕거리며 숨을 몰아쉬며, 우둠바라 나무 지팡이를 짚고 저희에게 다가왔습니다. 다가와서 저희에게 이렇게 말했습니다. “수행자들이여, 그대들은 아직 젊고 어리며 머리카락이 검고 혈기 왕성한 청년기에 있으며 감각적 욕망을 즐길 나이입니다. 그대들은 인간의 감각적 욕망을 즐기십시오. 눈앞에 보이는 이익을 버리고 나중의 것을 쫓지 마십시오.” 세존이시여, 이렇게 말했을 때 저희는 그 브라만에게 이렇게 대답했습니다. “브라만이여, 우리는 눈앞의 이익을 버리고 나중의 것을 쫓는 것이 아닙니다. 브라만이여, 우리는 나중의 것을 버리고 눈앞의 이익을 쫓는 것입니다. 브라만이여, 감각적 욕망은 시간이 지나야 결과가 나타나는 것으로서, 많은 고통과 많은 절망이 따르고 그 재난이 훨씬 더 크다고 세존께서 말씀하셨기 때문입니다. 하지만 이 법은 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라고 할 수 있는 것이며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알 수 있는 것입니다.” 세존이시여, 이렇게 말하자 그 브라만은 고개를 흔들고 혀를 내밀며 이마에 세 줄 주름을 만들고는 지팡이에 의지해 떠나버렸습니다.'

‘‘เนโส, ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ. มาโร เอโส ปาปิมา ตุมฺหากํ วิจกฺขุกมฺมาย อาคโต’’ติ. อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

'비구들이여, 그는 브라만이 아니다. 사악한 마라가 너희의 눈을 어둡게 하려고 온 것이다.' 그때 세존께서는 이 사실을 아시고 그 시간에 이 게송을 읊으셨다.

‘‘โย [Pg.120] ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ,กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

อุปธึ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข’’ติ.

'어떤 이유로 괴로움이 생기는지를 본 사람이라면, 그 사람이 어찌 감각적 욕망에 굴복하겠는가? 세상에서 생존의 근거(우빠디)가 속박임을 알고, 바로 그 생존의 근거를 없애기 위해 수행해야 하리.'

๒. สมิทฺธิสุตฺตํ

2. 사미디 경

๑๕๘. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ สิลาวติยํ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สมิทฺธิ ภควโต อวิทูเร อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรติ. อถ โข อายสฺมโต สมิทฺธิสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สตฺถา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยฺวาหํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิโต. ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สพฺรหฺมจาริโน สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา อายสฺมโต สมิทฺธิสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยนายสฺมา สมิทฺธิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมโต สมิทฺธิสฺส อวิทูเร มหนฺตํ ภยเภรวํ สทฺทมกาสิ, อปิสฺสุทํ ปถวี มญฺเญ อุนฺทฺรียติ.

158. 한때 세존께서는 석카국의 실라와티에 있는 한 거처에 머무셨다. 그때 사미디 존자가 세존께서 머무시는 곳에서 멀지 않은 곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물고 있었다. 그때 홀로 한적한 곳에서 명상에 든 사미디 존자에게 ‘나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 나의 스승은 아라한이시며 정등각자이신 세존이시기 때문이다. 나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 내가 이와 같이 잘 설해진 법과 율에 출가했기 때문이다. 나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 나의 동료 수행자들은 계를 잘 지키고 선한 성품을 가졌기 때문이다.’라는 생각이 마음속에 일어났다. 그러자 악한 마라가 사미디 존자의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알아차리고 사미디 존자가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 사미디 존자의 가까운 곳에서 마치 땅이 갈라지는 듯한 크고 무시무시한 소리를 냈다.

อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน อายสฺมา สมิทฺธิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ภควโต อวิทูเร อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สตฺถา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยฺวาหํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิโต. ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม สพฺรหฺมจาริโน สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อวิทูเร มหาภยเภรวสทฺโท อโหสิ, อปิสฺสุทํ ปถวี มญฺเญ อุนฺทฺรียตี’’ติ.

그러자 사미디 존자는 세존께서 계신 곳으로 다가가 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 사미디 존자는 세존께 이렇게 여쭈었다. “세존이시여, 저는 여기서 세존께서 계신 곳에서 멀지 않은 곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물고 있었습니다. 세존이시여, 그때 홀로 한적한 곳에서 명상에 든 저에게 ‘나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 나의 스승은 아라한이시며 정등각자이신 세존이시기 때문이다. 나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 내가 이와 같이 잘 설해진 법과 율에 출가했기 때문이다. 나에게는 참으로 큰 이익이다, 나에게는 참으로 좋은 일이다. 나의 동료 수행자들은 계를 잘 지키고 선한 성품을 가졌기 때문이다.’라는 생각이 마음속에 일어났습니다. 세존이시여, 그때 제 근처에서 마치 땅이 갈라지는 듯한 크고 무시무시한 소리가 났습니다.”

‘‘เนสา, สมิทฺธิ, ปถวี อุนฺทฺรียติ. มาโร เอโส ปาปิมา ตุยฺหํ วิจกฺขุกมฺมาย อาคโต. คจฺฉ ตฺวํ, สมิทฺธิ, ตตฺเถว อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหราหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา สมิทฺธิ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา [Pg.121] อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา สมิทฺธิ ตตฺเถว อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหาสิ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมโต สมิทฺธิสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส…เป… ทุติยมฺปิ โข มาโร ปาปิมา อายสฺมโต สมิทฺธิสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย…เป… อปิสฺสุทํ ปถวี มญฺเญ อุนฺทฺรียติ. อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“사미디여, 그것은 땅이 갈라지는 것이 아니다. 그것은 악한 마라가 그대의 지혜의 눈을 가리기 위해 온 것이다. 사미디여, 그대는 돌아가서 그곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물러라.” “세존이시여, 알겠습니다.”라고 사미디 존자는 세존께 대답하고 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌고 떠나갔다. 사미디 존자는 두 번째로 그곳에서 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물렀다. 두 번째로 사미디 존자가 홀로 한적한 곳에서 명상에 들었을 때도…(중략)… 두 번째로 악한 마라는 사미디 존자의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고…(중략)… 마치 땅이 갈라지는 듯한 소리를 냈다. 그러자 사미디 존자는 악한 마라에게 게송으로 이와 같이 말했다.

‘‘สทฺธายาหํ ปพฺพชิโต, อคารสฺมา อนคาริยํ;

สติ ปญฺญา จ เม พุทฺธา, จิตฺตญฺจ สุสมาหิตํ;

กามํ กรสฺสุ รูปานิ, เนว มํ พฺยาธยิสฺสสี’’ติ.

“나는 믿음으로 집을 떠나 출가하여 집 없는 자가 되었노라. 내게는 마음챙김과 지혜가 깨어나 있고, 마음은 잘 집중되어 있노라. 네가 원하는 대로 무시무시한 형상들을 만들어 보아라. 너는 결코 나를 흔들지 못하리라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ สมิทฺธิ ภิกฺขู’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 악한 마라는 ‘사미디 비구가 나를 알아보았구나.’라며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๓. โคธิกสุตฺตํ

3. 고디카 경 (Godhikasutta)

๑๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา โคธิโก อิสิคิลิปสฺเส วิหรติ กาฬสิลายํ. อถ โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต สามยิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ. อถ โข อายสฺมา โคธิโก ตมฺหา สามยิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหายิ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต สามยิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก ตมฺหา สามยิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหายิ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต สามยิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก ตมฺหา…เป… ปริหายิ. จตุตฺถมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต…เป… วิมุตฺตึ ผุสิ. จตุตฺถมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก ตมฺหา…เป… ปริหายิ. ปญฺจมมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก…เป… เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ. ปญฺจมมฺปิ โข อายสฺมา…เป… วิมุตฺติยา ปริหายิ. ฉฏฺฐมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต สามยิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ. ฉฏฺฐมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก ตมฺหา สามยิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหายิ. สตฺตมมฺปิ [Pg.122] โข อายสฺมา โคธิโก อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต สามยิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ.

159. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠에 있는 벨루와나 죽림정사에 머무셨다. 그때 고디카 존자는 이시길리 산기슭의 깔라실라(검은 바위)에 머물고 있었다. 그때 고디카 존자는 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물다가 일시적인 심해탈을 얻었다. 그러나 고디카 존자는 그 일시적인 심해탈에서 퇴보하였다. 두 번째로 고디카 존자는 정진하며 머물다가 일시적인 심해탈을 얻었으나, 다시 그 일시적인 심해탈에서 퇴보하였다. 세 번째로…(중략)… 퇴보하였다. 네 번째로…(중략)… 심해탈을 얻었으나 퇴보하였다. 다섯 번째로…(중략)… 얻었으나 퇴보하였다. 여섯 번째로 고디카 존자는 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물다가 일시적인 심해탈을 얻었으나, 여섯 번째로도 그 일시적인 심해탈에서 퇴보하였다. 일곱 번째로 고디카 존자는 방일하지 않고 부지런히 정진하며 스스로를 다스리며 머물다가 일시적인 심해탈을 얻었다.

อถ โข อายสฺมโต โคธิกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยาว ฉฏฺฐํ ขฺวาหํ สามยิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหีโน. ยํนูนาหํ สตฺถํ อาหเรยฺย’’นฺติ. อถ โข มาโร ปาปิมา อายสฺมโต โคธิกสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그때 고디카 존자에게 이런 생각이 들었다. ‘나는 여섯 번이나 일시적인 심해탈에서 퇴보했다. 이제 내가 칼을 들어 목숨을 끊는 것이 좋겠다.’ 그러자 악한 마라는 고디카 존자의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알아차리고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 이와 같이 아뢰었다.

‘‘มหาวีร มหาปญฺญ, อิทฺธิยา ยสสา ชล;

สพฺพเวรภยาตีต, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

“위대한 영웅이시며 위대한 지혜를 가지신 분이시여, 신통력과 명성으로 빛나시는 분이시여, 모든 원한과 두려움을 초월하신 분이시여, 혜안을 가지신 분의 발에 절을 올립니다.

‘‘สาวโก เต มหาวีร, มรณํ มรณาภิภู;

อากงฺขติ เจตยติ, ตํ นิเสธ ชุตินฺธร.

위대한 영웅이시여, 당신의 제자가 죽음에 압도되어 죽음을 원하며 스스로 목숨을 끊으려 합니다. 광명을 지니신 분이시여, 그를 말려 주소서.

‘‘กถญฺหิ ภควา ตุยฺหํ, สาวโก สาสเน รโต;

อปฺปตฺตมานโส เสกฺโข, กาลํ กยิรา ชเนสุตา’’ติ.

세존이시여, 어찌하여 당신의 가르침을 즐거워하며 사람들 사이에 널리 알려진 당신의 제자가, 아직 아라한과에 이르지 못한 유학의 신분으로 죽음을 택하려 한단 말입니까?”

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต โคธิเกน สตฺถํ อาหริตํ โหติ. อถ โข ภควา ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 고디카 존자는 이미 칼을 들어 자결하였다. 그러자 세존께서는 ‘이 자는 악한 마라로구나.’라고 아시고 악한 마라에게 게송으로 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘เอวญฺหิ ธีรา กุพฺพนฺติ, นาวกงฺขนฺติ ชีวิตํ;

สมูลํ ตณฺหมพฺพุยฺห, โคธิโก ปรินิพฺพุโต’’ติ.

“현자들은 진실로 이와 같이 하니, 삶에 미련을 두지 않노라. 갈애를 뿌리째 뽑아버리고 고디카는 반열반에 들었노라.”

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อายาม, ภิกฺขเว, เยน อิสิคิลิปสฺสํ กาฬสิลา เตนุปสงฺกมิสฺสาม ยตฺถ โคธิเกน กุลปุตฺเตน สตฺถํ อาหริต’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ.

그러자 세존께서 비구들에게 말씀하셨다. “비구들이여, 이시길리 산기슭의 깔라실라로 가자. 그곳에서 가문의 아들 고디카가 자결하였다.” 비구들은 “세존이시여, 알겠습니다.”라고 세존께 대답하였다.

อถ โข ภควา สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อิสิคิลิปสฺสํ กาฬสิลา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ โคธิกํ ทูรโตว มญฺจเก วิวตฺตกฺขนฺธํ เสมานํ. เตน โข ปน สมเยน ธูมายิตตฺตํ ติมิรายิตตฺตํ คจฺฉเตว ปุริมํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ, คจฺฉติ อโธ, คจฺฉติ อนุทิสํ.

그때 세존께서는 많은 비구들과 함께 이시길리 산비탈의 검은 바위(깔라실라)가 있는 곳으로 가셨습니다. 세존께서는 멀리서 고디카 존자가 침상 위에 몸을 뒤틀고 누워 있는 것을 보셨습니다. 그때 연기와 같고 어둠과 같은 형체가 동쪽으로 가고, 서쪽으로 가고, 북쪽으로 가고, 남쪽으로 가고, 위로 가고, 아래로 가고, 사방의 중간 방향으로 가고 있었습니다.

อถ [Pg.123] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตํ ธูมายิตตฺตํ ติมิรายิตตฺตํ คจฺฉเตว ปุริมํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ, คจฺฉติ อโธ, คจฺฉติ อนุทิส’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสติ – ‘กตฺถ โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ ปติฏฺฐิต’นฺติ? อปฺปติฏฺฐิเตน จ, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณน โคธิโก กุลปุตฺโต ปรินิพฺพุโต’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서 비구들에게 말씀하셨습니다. — ‘비구들이여, 너희들은 연기와 같고 어둠과 같은 저 형체가 동쪽으로 가고, 서쪽으로 가고, 북쪽으로 가고, 남쪽으로 가고, 위로 가고, 아래로 가고, 중간 방향으로 가는 것을 보느냐?’ — ‘그렇습니다, 세존이시여.’ — ‘비구들이여, 저것은 사악한 마라가 고디카 가문의 아들의 알음알음(식, 識)을 찾아다니며, ‘고디카 가문의 아들의 알음알음이 어디에 머물렀는가?’라고 살피는 것이다. 비구들이여, 고디카 가문의 아들은 알음알음이 머물지 않은 채로 완전한 열반(반열반)에 들었느니라.’ 그러자 사악한 마라는 잘 익은 빌바 과일처럼 노란색인 벨루바 나무로 만든 비나(수금)를 들고 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 게송으로 일컬었습니다.

‘‘อุทฺธํ อโธ จ ติริยํ, ทิสา อนุทิสา สฺวหํ;

อนฺเวสํ นาธิคจฺฉามิ, โคธิโก โส กุหึ คโต’’ติ.

‘위와 아래와 옆으로, 사방과 그 중간 방향들을 내가 찾아보았으나 찾을 수 없으니, 그 고디카는 어디로 갔는가?’

‘‘โย ธีโร ธิติสมฺปนฺโน, ฌายี ฌานรโต สทา;

อโหรตฺตํ อนุยุญฺชํ, ชีวิตํ อนิกามยํ.

‘지혜롭고 굳건하며, 항상 명상하고 명상에 전념하며, 밤낮으로 정진하며 생명에 집착하지 않았던 그분은,

‘‘เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, อนาคนฺตฺวา ปุนพฺภวํ;

สมูลํ ตณฺหมพฺพุยฺห, โคธิโก ปรินิพฺพุโต’’ติ.

죽음의 군대를 물리치고 다시는 태어남으로 돌아오지 않으며, 뿌리째 갈애를 뽑아버리고 고디카는 완전한 열반에 들었느니라.’

‘‘ตสฺส โสกปเรตสฺส, วีณา กจฺฉา อภสฺสถ;

ตโต โส ทุมฺมโน ยกฺโข, ตตฺเถวนฺตรธายถา’’ติ.

슬픔에 압도된 그의 겨드랑이에서 비나가 떨어졌습니다. 그러자 그 낙담한 야차(마라)는 바로 그 자리에서 사라졌습니다.

๔. สตฺตวสฺสานุพนฺธสุตฺตํ

4. 4. 7년 동안 뒤쫓음의 경 (Sattavassānubandhasutta)

๑๖๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรเธ. เตน โข ปน สมเยน มาโร ปาปิมา สตฺตวสฺสานิ ภควนฺตํ อนุพนฺโธ โหติ โอตาราเปกฺโข โอตารํ อลภมาโน. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

160. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 우루웰라 네란자라 강변의 아자빨라 니그로다 나무 아래에 머물고 계셨습니다. 그때 사악한 마라는 7년 동안 세존의 틈을 엿보며 뒤를 쫓았으나 아무런 틈을 찾지 못했습니다. 그때 사악한 마라는 세존께 다가가서 게송으로 일컬었습니다.

‘‘โสกาวติณฺโณ นุ วนมฺหิ ฌายสิ,วิตฺตํ นุ ชีโน อุท ปตฺถยาโน;

อาคุํ นุ คามสฺมิมกาสิ กิญฺจิ,กสฺมา ชเนน น กโรสิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เต’’ติ.

‘그대는 슬픔에 잠겨 숲속에서 명상하고 있는가, 아니면 재물을 잃고 그것을 열망하는가? 마을에서 무슨 잘못이라도 저질렀는가? 어찌하여 사람들과 친교를 맺지 않는가? 그대에게는 아무런 친구도 생기지 않는가?’

‘‘โสกสฺส [Pg.124] มูลํ ปลิขาย สพฺพํ,อนาคุ ฌายามิ อโสจมาโน;

เฉตฺวาน สพฺพํ ภวโลภชปฺปํ,อนาสโว ฌายามิ ปมตฺตพนฺธู’’ติ.

‘슬픔의 뿌리를 모두 파내어 버리고, 아무런 잘못도 없이 슬픔 없이 명상하노라. 모든 존재에 대한 탐욕과 갈애를 끊어버리고, 번뇌 없이 명상하노라, 방일한 자들의 친우(마라)여.’

‘‘ยํ วทนฺติ มม ยิทนฺติ, เย วทนฺติ มมนฺติ จ;

เอตฺถ เจ เต มโน อตฺถิ, น เม สมณ โมกฺขสี’’ติ.

‘사람들이 ‘이것은 나의 것이다’라고 말하고, ‘이것은 나다’라고 말하는 것에 만일 그대의 마음이 머물러 있다면, 수행자여, 그대는 내게서 벗어나지 못하리라.’

‘‘ยํ วทนฺติ น ตํ มยฺหํ, เย วทนฺติ น เต อหํ;

เอวํ ปาปิม ชานาหิ, น เม มคฺคมฺปิ ทกฺขสี’’ติ.

‘그들이 말하는 것은 나의 것이 아니며, 그렇게 말하는 자들 중에 나는 속하지 않노라. 사악한 자여, 이와 같이 알라. 그대는 나의 길조차 보지 못하리라.’

‘‘สเจ มคฺคํ อนุพุทฺธํ, เขมํ อมตคามินํ;

อเปหิ คจฺฉ ตฺวเมเวโก, กิมญฺญมนุสาสสี’’ติ.

‘만일 그대가 불사(不死)로 인도하는 안전한 길을 깨달았다면, 그대 혼자 가버려라. 어찌하여 다른 사람들을 가르치는가?’

‘‘อมจฺจุเธยฺยํ ปุจฺฉนฺติ, เย ชนา ปารคามิโน;

เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามิ, ยํ สจฺจํ ตํ นิรูปธิ’’นฺติ.

‘저 언덕으로 가고자 하는 사람들이 죽음의 영역이 아닌 곳(니르바나)에 대해 물을 때, 질문을 받은 나는 그들에게 번뇌의 근거가 없는 저 진실을 말해 주노라.’

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร โปกฺขรณี. ตตฺรสฺส กกฺกฏโก. อถ โข, ภนฺเต, สมฺพหุลา กุมารกา วา กุมาริกาโย วา ตมฺหา คามา วา นิคมา วา นิกฺขมิตฺวา เยน สา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกเมยฺยุํ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ กกฺกฏกํ อุทกา อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปยฺยุํ. ยํ ยเทว หิ โส, ภนฺเต, กกฺกฏโก อฬํ อภินินฺนาเมยฺย ตํ ตเทว เต กุมารกา วา กุมาริกาโย วา กฏฺเฐน วา กถลาย วา สญฺฉินฺเทยฺยุํ สมฺภญฺเชยฺยุํ สมฺปลิภญฺเชยฺยุํ. เอวญฺหิ โส, ภนฺเต, กกฺกฏโก สพฺเพหิ อเฬหิ สญฺฉินฺเนหิ สมฺภคฺเคหิ สมฺปลิภคฺเคหิ อภพฺโพ ตํ โปกฺขรณึ โอตริตุํ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ยานิ กานิจิ วิสูกายิกานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ, สพฺพานิ ตานิ ภควตา สญฺฉินฺนานิ สมฺภคฺคานิ สมฺปลิภคฺคานิ. อภพฺโพ ทานาหํ, ภนฺเต, ปุน ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตุํ ยทิทํ โอตาราเปกฺโข’’ติ. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต สนฺติเก อิมา นิพฺเพชนียา คาถาโย อภาสิ –

‘세존이시여, 예를 들어 마을이나 성읍에서 멀지 않은 곳에 연못이 있고, 그곳에 게 한 마리가 있다고 합시다. 세존이시여, 그때 많은 소년들이나 소녀들이 그 마을이나 성읍에서 나와 그 연못으로 가서, 그 게를 물 밖으로 끄집어내어 땅 위에 놓았다고 합시다. 세존이시여, 그 게가 집게발을 내밀 때마다 그 소년들이나 소녀들이 막대기나 기와 조각으로 그 발들을 하나하나 자르고 부수고 꺾어 버린다면, 세존이시여, 이와 같이 모든 집게발이 잘리고 부서지고 꺾인 게는 다시는 그 연못으로 들어갈 수 없게 됩니다. 세존이시여, 그와 마찬가지로 마라의 왜곡된 행위나 대항이나 요동함이 무엇이든, 세존께서는 그 모든 것을 자르고 부수고 꺾어 버리셨습니다. 세존이시여, 틈을 엿보던 저는 이제 다시는 세존께 다가갈 수 없습니다.’ 그러자 사악한 마라는 세존 앞에서 다음과 같이 낙담한 게송들을 읊었습니다.

‘‘เมทวณฺณญฺจ ปาสาณํ, วายโส อนุปริยคา;

อเปตฺถ มุทุํ วินฺเทม, อปิ อสฺสาทนา สิยา.

‘까마귀가 비계 덩어리 같은 색깔의 바위를 보고 ‘여기서 부드러운 것을 얻거나 맛있는 것을 찾을 수 있을지 모른다’라고 생각하며 그 주위를 맴돌았네.

‘‘อลทฺธา [Pg.125] ตตฺถ อสฺสาทํ, วายเสตฺโต อปกฺกเม;

กาโกว เสลมาสชฺช, นิพฺพิชฺชาเปม โคตมา’’ติ.

‘거기서 아무런 맛도 얻지 못한 까마귀가 그 바위를 떠나가듯, 바위와 같은 고따마를 공격하다 맛을 보지 못한 우리도 까마귀처럼 실망하여 고따마를 떠나가노라.’

๕. มารธีตุสุตฺตํ

5. 5. 마라 딸들의 경 (Māradhġtusutta)

๑๖๑. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต สนฺติเก อิมา นิพฺเพชนียา คาถาโย อภาสิตฺวา ตมฺหา ฐานา อปกฺกมฺม ภควโต อวิทูเร ปถวิยํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน กฏฺเฐน ภูมึ วิลิขนฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน มาโร ปาปิมา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสึสุ –

161. 그때 사악한 마라는 세존 앞에서 이 낙담한 게송들을 읊고는 그 자리를 떠나, 세존께서 멀지 않은 곳의 땅 위에 가부좌를 틀고 앉아 있었습니다. 그는 침묵한 채 낙담하여 어깨를 늘어뜨리고 고개를 숙이고 생각에 잠겨 아무 말도 못 하고 막대기로 땅바닥을 긁고 있었습니다. 그때 마라의 딸들인 땅하(갈애)와 아라띠(불만)와 라가(탐욕)가 사악한 마라가 있는 곳으로 다가왔습니다. 다가가서 사악한 마라에게 게송으로 일컬었습니다.

‘‘เกนาสิ ทุมฺมโน ตาต, ปุริสํ กํ นุ โสจสิ;

มยํ ตํ ราคปาเสน, อารญฺญมิว กุญฺชรํ;

พนฺธิตฺวา อานยิสฺสาม, วสโค เต ภวิสฺสตี’’ติ.

‘아버지, 어찌하여 낙담하고 계십니까? 어떤 사람 때문에 그리 슬퍼하십니까? 저희들이 숲속의 코끼리를 포획하듯 그를 탐욕의 올가미로 묶어 데려오겠습니다. 그는 당신의 지배하에 놓이게 될 것입니다.’

‘‘อรหํ สุคโต โลเก, น ราเคน สุวานโย;

มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ.

‘세상의 아라한이시며 행복에 이르신 분(선서)은 탐욕으로 유혹하기 쉽지 않구나. 그분은 마라의 영역을 넘어섰으니, 그 때문에 내가 이토록 깊이 슬퍼하노라.’

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. อถ โข ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

그러자 마라의 딸들인 땅하와 아라띠와 라가가 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존께 이렇게 말했습니다. ‘수행자여, 저희가 당신의 발치에서 시봉하겠습니다.’ 그러자 세존께서는 번뇌의 근거가 소멸된 위없는 열반에 해탈해 계셨기에, 그들에게 마음을 두지 않으셨습니다.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา. ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา’’ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

그때 갈애(Taṇhā)와 혐오(Arati)와 탐욕(Ragā)이라는 마라의 딸들이 한쪽으로 물러나 이와 같이 서로 상의하였다. “사람들의 취향은 참으로 다양하다. 우리가 각각 백 명씩 소녀의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들은 각각 백 명씩 소녀의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 이와 같이 말하였다. “수행자시여, 저희가 당신의 발치에서 시중을 들겠습니다.” 세존께서는 그것에 마음을 두지 않으셨으니, 이는 위없는 집착의 소멸(열반)을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา. ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา’’ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ [Pg.126] อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

그때 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들이 한쪽으로 물러나 이와 같이 서로 상의하였다. “참으로 사람들의 취향은 다양하다. 우리가 각각 백 명씩 아직 아이를 낳지 않은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들은 각각 백 명씩 아직 아이를 낳지 않은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 이와 같이 말하였다. “수행자시여, 저희가 당신의 발치에서 시중을 들겠습니다.” 세존께서는 그것에 마음을 두지 않으셨으니, 이는 위없는 집착의 소멸을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

그때 갈애와 ... (중략) ... “우리가 각각 백 명씩 한 번 아이를 낳은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 ... (중략) ... 한 번 아이를 낳은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 이와 같이 말하였다. “수행자시여, 저희가 당신의 발치에서 시중을 들겠습니다.” 세존께서는 그것에 마음을 두지 않으셨으니, 이는 위없는 집착의 소멸을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ ทุวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… ทุวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา…เป… ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มชฺฌิมิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มชฺฌิมิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา…เป… อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

그때 갈애와 ... (중략) ... “우리가 각각 백 명씩 두 번 아이를 낳은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 ... (중략) ... 두 번 아이를 낳은 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 세존께서 계신 곳으로 ... (중략) ... 이는 위없는 집착의 소멸을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다. 그때 갈애와 ... (중략) ... “우리가 각각 백 명씩 중년 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 ... (중략) ... 중년 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 ... (중략) ... 위없는 집착의 소멸을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… มหิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มหิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา…เป… อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอตทโวจุํ – สจฺจํ กิร โน ปิตา อโวจ –

그때 갈애와 ... (중략) ... “우리가 각각 백 명씩 노년 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내면 어떠할까?” 그러자 갈애와 ... (중략) ... 노년 여인의 모습 백 가지를 변화시켜 나타내어 세존께서 계신 곳으로 ... (중략) ... 위없는 집착의 소멸을 실현하여 해탈하신 상태였기 때문이었다. 그때 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들은 한쪽으로 물러나 이와 같이 말하였다. “우리 아버지가 하신 말씀이 참으로 사실이었구나.”

‘‘อรหํ สุคโต โลเก, น ราเคน สุวานโย;

มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ.

“세상에서 아라한이시고 선서(Sugata)이신 분은 탐욕으로 쉽게 유혹할 수 없네. 마라의 영역을 넘어선 분이기에 나는 몹시 근심하노라.”

‘‘ยญฺหิ มยํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อวีตราคํ อิมินา อุปกฺกเมน อุปกฺกเมยฺยาม หทยํ วาสฺส ผเลยฺย, อุณฺหํ โลหิตํ วา มุขโต อุคฺคจฺเฉยฺย, อุมฺมาทํ วา ปาปุเณยฺย จิตฺตกฺเขปํ วา. เสยฺยถา วา ปน นโฬ หริโต ลุโต อุสฺสุสฺสติ วิสุสฺสติ มิลายติ; เอวเมว อุสฺสุสฺเสยฺย วิสุสฺเสยฺย มิลาเยยฺยา’’ติ.

“참으로 우리가 탐욕을 버리지 못한 어떤 수행자나 바라문에게 이런 방법으로 다가갔다면, 그의 심장이 터지거나 입에서 뜨거운 피가 솟구치거나 미치거나 정신이 착란되었을 것이다. 마치 베어낸 푸른 갈대가 햇볕에 말라 비틀어지고 시들어버리는 것처럼, 그도 이와 같이 말라 비틀어지고 시들어버렸을 것이다.”

อถ [Pg.127] โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ตณฺหา มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 한쪽에 섰다. 한쪽에 선 마라의 딸 갈애가 세존께 게송으로 일컬었다.

‘‘โสกาวติณฺโณ นุ วนมฺหิ ฌายสิ,วิตฺตํ นุ ชีโน อุท ปตฺถยาโน;

อาคุํ นุ คามสฺมิมกาสิ กิญฺจิ,กสฺมา ชเนน น กโรสิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เต’’ติ.

“슬픔에 빠져 숲속에서 명상하시나요? 재물을 잃었나요, 아니면 재물을 갈구하시나요? 마을에서 무슨 잘못이라도 저질렀나요? 왜 사람들과 친교를 맺지 않으시나요? 당신에게는 친한 이가 아무도 없나요?”

‘‘อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึ,เชตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํ;

เอโกหํ ฌายํ สุขมนุโพธึ,ตสฺมา ชเนน น กโรมิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เม’’ติ.

“사랑스럽고 즐거운 모습의 군대를 물리치고, 진정한 이익의 성취와 마음의 평온을 얻어 나 홀로 명상하며 안락을 깨달았노라. 그러므로 사람들과 친교를 맺지 않으며, 나에게는 친한 이가 아무도 없노라.”

อถ โข อรติ มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 마라의 딸 혐오가 세존께 게송으로 일컬었다.

‘‘กถํ วิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ,ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ;

กถํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญา,ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ต’’นฺติ.

“이곳에서 어떻게 머무는 수행자가 다섯 가지 폭류를 건너고 여섯 번째 폭류를 건넜나이까? 어떻게 명상하는 이에게 감각적 욕망의 인식들이 기회를 얻지 못하고 밖으로 물러나나이까?”

‘‘ปสฺสทฺธกาโย สุวิมุตฺตจิตฺโต,อสงฺขราโน สติมา อโนโก;

อญฺญาย ธมฺมํ อวิตกฺกฌายี,น กุปฺปติ น สรติ น ถิโน.

“몸이 고요하고 마음이 잘 해탈하였으며, 인위적인 업을 짓지 않고 마음 챙기며 머물 곳 없는 자, 진리를 깨달아 생각(vitakka) 없이 명상하는 자는 화내지 않고 탐욕을 떠올리지 않으며 해태에 빠지지 않네.

‘‘เอวํวิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ,ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ;

เอวํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญา,ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ต’’นฺติ.

이곳에서 이와 같이 머무는 수행자가 다섯 가지 폭류를 건너고 여섯 번째 폭류를 건넜노라. 이와 같이 명상하는 이에게 감각적 욕망의 인식들이 기회를 얻지 못하고 밖으로 물러나느니라.” 이와 같이 세존께서 게송을 읊으셨다.

อถ [Pg.128] โข รคา มารธีตา ภควโต สนฺติเก คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 마라의 딸 탐욕이 세존의 곁에서 게송으로 일컬었다.

‘‘อจฺเฉชฺช ตณฺหํ คณสงฺฆจารี,อทฺธา จริสฺสนฺติ พหู จ สทฺธา;

พหุํ วตายํ ชนตํ อโนโก,อจฺเฉชฺช เนสฺสติ มจฺจุราชสฺส ปาร’’นฺติ.

“갈애를 끊고 무리와 승가 가운데서 유행하시니, 많은 신심 있는 자들이 참으로 따르리이다. 갈애라는 집이 없는 이분이 많은 사람을 죽음의 왕의 손에서 가로채어 저편 언덕(열반)으로 인도하리이다.”

‘‘นยนฺติ เว มหาวีรา, สทฺธมฺเมน ตถาคตา;

ธมฺเมน นยมานานํ, กา อุสูยา วิชานต’’นฺติ.

“위대한 영웅들인 여래들은 참된 법으로 인도하나니, 법으로 인도함을 받는 지혜로운 이들에게 무슨 질투가 있겠는가?”

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน มาโร ปาปิมา เตนุปสงฺกมึสุ. อทฺทสา โข มาโร ปาปิมา ตณฺหญฺจ อรติญฺจ รคญฺจ มารธีตโร ทูรโตว อาคจฺฉนฺติโย. ทิสฺวาน คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그때 갈애와 혐오와 탐욕이라는 마라의 딸들이 사악한 마라가 있는 곳으로 다가갔다. 사악한 마라는 멀리서 다가오는 마라의 딸 갈애와 혐오와 탐욕을 보았다. 보고 나서 게송들로 일컬었다.

‘‘พาลา กุมุทนาเฬหิ, ปพฺพตํ อภิมตฺถถ ;

คิรึ นเขน ขนถ, อโย ทนฺเตหิ ขาทถ.

“어리석은 자들아, 너희는 연꽃 줄기로 산을 부수려 하는구나. 손톱으로 바위산을 파헤치고, 이빨로 철을 씹으려 하는구나.

‘‘เสลํว สิรสูหจฺจ, ปาตาเล คาธเมสถ;

ขาณุํว อุรสาสชฺช, นิพฺพิชฺชาเปถ โคตมา’’ติ.

머리에 바위를 이고 심연에서 발붙일 곳을 찾는 격이며, 가슴으로 말뚝을 들이받는 격이니, 고타마에게서 단념하고 물러나거라.”

‘‘ททฺทลฺลมานา อาคญฺฉุํ, ตณฺหา จ อรตี รคา;

ตา ตตฺถ ปนุที สตฺถา, ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต’’ติ.

“갈애와 혐오와 탐욕이 눈부시게 빛나며 다가왔으나, 스승께서는 바람이 솜털을 날려 버리듯 그곳에서 그들을 물리치셨노라.”

ตติโย วคฺโค.

제3장(품).

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Uddāna)은 다음과 같다.

สมฺพหุลา สมิทฺธิ จ, โคธิกํ สตฺตวสฺสานิ;

ธีตรํ เทสิตํ พุทฺธ, เสฏฺเฐน อิมํ มารปญฺจกนฺติ.

삼바훌라(Sambahulā)경, 사밋디(Samiddhi)경, 고디카(Godhika)경, 사타왓사(Sattavassa)경, 그리고 마라의 다섯 가지 가르침 중 마지막인 마라의 딸(Dhītara)경을 부처님께서 설하셨다.

มารสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

마라 상윳타가 끝났다.

๕. ภิกฺขุนีสํยุตฺตํ

5. 비구니 상윳타.

๑. อาฬวิกาสุตฺตํ

1. 아라위카(Āḷavikā)경

๑๖๒. เอวํ [Pg.129] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อาฬวิกา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิ วิเวกตฺถินี. อถ โข มาโร ปาปิมา อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม วิเวกมฺหา จาเวตุกาโม เยน อาฬวิกา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬวิกํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

162. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 제타 숲, 아나타삔디카 승원에 머무셨다. 그때 알라위까 비구니는 오전 일찍 옷을 입고 발우와 가사를 챙겨 사왓티로 탁발하러 들어갔다. 사왓티에서 탁발을 마치고 돌아와 공양을 끝낸 후, 홀로 은거하기 위해 안다 숲으로 갔다. 그때 사악한 마라가 알라위까 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜서 은거하는 마음을 흔들고 싶어 그녀에게 다가갔다. 다가가서 알라위까 비구니에게 게송으로 말했다.

‘‘นตฺถิ นิสฺสรณํ โลเก, กึ วิเวเกน กาหสิ;

ภุญฺชสฺสุ กามรติโย, มาหุ ปจฺฉานุตาปินี’’ติ.

"세상에 벗어남(열반)이란 없다. 은둔해서 무엇을 하겠는가? 감각적 쾌락을 즐겨라. 나중에 후회하지 않도록."

อถ โข อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข อาฬวิกาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม วิเวกมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข อาฬวิกา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그때 알라위까 비구니에게 이런 생각이 들었다. '누가 이 게송을 읊는가? 사람인가, 사람이 아닌가?' 그러다가 그녀는 깨달았다. '이것은 사악한 마라가 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 은거하는 마음을 흔들려고 게송을 읊는 것이구나.' 그래서 알라위까 비구니는 '이 자는 사악한 마라다'라는 것을 알고 사악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘อตฺถิ นิสฺสรณํ โลเก, ปญฺญาย เม สุผุสฺสิตํ ;

ปมตฺตพนฺธุ ปาปิม, น ตฺวํ ชานาสิ ตํ ปทํ.

"사악한 자여, 방일한 자의 친구여, 세상에는 벗어남(열반)이 있다. 나는 통찰지로써 그것을 잘 체험했다. 그대는 그 경지를 알지 못한다.

‘‘สตฺติสูลูปมา กามา, ขนฺธาสํ อธิกุฏฺฏนา;

ยํ ตฺวํ กามรตึ พฺรูสิ, อรติ มยฺห สา อหู’’ติ.

감각적 욕망은 창과 가시 같고, 오온(五蘊)은 그것에 난도질당하는 도마와 같다. 그대가 말하는 그 감각적 즐거움은 나에게 더 이상 즐거움이 아니다."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ อาฬวิกา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '알라위까 비구니가 나를 알아보았구나'라며 고통스럽고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๒. โสมาสุตฺตํ

2. 소마 경 (Somāsutta)

๑๖๓. สาวตฺถินิทานํ[Pg.130]. อถ โข โสมา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อนฺธวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา โสมาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เยน โสมา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โสมํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

163. 사왓티를 배경으로 한다. 그때 소마 비구니는 오전 일찍 옷을 입고 발우와 가사를 챙겨 사왓티로 탁발하러 들어갔다. 사왓티에서 탁발을 마치고 돌아와 공양을 끝낸 후, 낮 동안 머물기 위해 안다 숲으로 갔다. 안다 숲에 들어가 어떤 나무 아래 자리를 잡고 낮 동안의 명상에 들었다. 그때 사악한 마라가 소마 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들고 싶어 그녀에게 다가갔다. 다가가서 소마 비구니에게 게송으로 말했다.

‘‘ยํ ตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพํ, ฐานํ ทุรภิสมฺภวํ;

น ตํ ทฺวงฺคุลปญฺญาย, สกฺกา ปปฺโปตุมิตฺถิยา’’ติ.

"성자들이 도달해야 할 그 경지, 도달하기 어려운 그곳을 여자의 두 손가락만 한 지혜로는 도달할 수 없다."

อถ โข โสมาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข โสมาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข โสมา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그때 소마 비구니에게 이런 생각이 들었다. '누가 이 게송을 읊는가? 사람인가, 사람이 아닌가?' 그러다가 그녀는 깨달았다. '이것은 사악한 마라가 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들려고 게송을 읊는 것이구나.' 그래서 소마 비구니는 '이 자는 사악한 마라다'라는 것을 알고 사악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘อิตฺถิภาโว กึ กยิรา, จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเต;

ญาณมฺหิ วตฺตมานมฺหิ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

"마음이 잘 집중되어 있고, 바른 법을 통찰하는 지혜가 작용하고 있는데, 바르게 법을 통찰하는 이에게 여자라는 상태가 무슨 장애가 되겠는가?

‘‘ยสฺส นูน สิยา เอวํ, อิตฺถาหํ ปุริโสติ วา;

กิญฺจิ วา ปน อญฺญสฺมิ, ตํ มาโร วตฺตุมรหตี’’ติ.

'나는 여자다' 혹은 '나는 남자다'라고 생각하거나, 혹은 '나는 무엇이다'라고 자아를 내세우는 자에게나 마라는 말을 걸어야 할 것이다."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ โสมา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '소마 비구니가 나를 알아보았구나'라며 고통스럽고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๓. กิสาโคตมีสุตฺตํ

3. 끼사고따미 경 (Kisāgotamīsutta)

๑๖๔. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข กิสาโคตมี ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิ[Pg.131], ทิวาวิหาราย. อนฺธวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เยน กิสาโคตมี ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กิสาโคตมึ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

164. 사왓티를 배경으로 한다. 그때 끼사고따미 비구니는 오전 일찍 옷을 입고 발우와 가사를 챙겨 사왓티로 탁발하러 들어갔다. 사왓티에서 탁발을 마치고 돌아와 공양을 끝낸 후, 낮 동안 머물기 위해 안다 숲으로 갔다. 안다 숲에 들어가 어떤 나무 아래 자리를 잡고 낮 동안의 명상에 들었다. 그때 사악한 마라가 끼사고따미 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들고 싶어 그녀에게 다가갔다. 다가가서 끼사고따미 비구니에게 게송으로 말했다.

‘‘กึ นุ ตฺวํ มตปุตฺตาว, เอกมาสิ รุทมฺมุขี;

วนมชฺฌคตา เอกา, ปุริสํ นุ คเวสสี’’ติ.

"그대는 왜 자식을 잃은 사람처럼 얼굴에 눈물이 가득한 채 홀로 앉아 있는가? 숲 한가운데에 혼자 들어와서 혹시 남자를 찾고 있는 것인가?"

อถ โข กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข กิสาโคตมิยา ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ.

그때 끼사고따미 비구니에게 이런 생각이 들었다. '누가 이 게송을 읊는가? 사람인가, 사람이 아닌가?' 그러다가 그녀는 깨달았다. '이것은 사악한 마라가 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들려고 게송을 읊는 것이구나.'

อถ โข กิสาโคตมี ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그래서 끼사고따미 비구니는 '이 자는 사악한 마라다'라는 것을 알고 사악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘อจฺจนฺตํ มตปุตฺตามฺหิ, ปุริสา เอตทนฺติกา;

น โสจามิ น โรทามิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส.

"자식을 잃는 일은 이미 끝났고, 남자들을 찾는 일도 이미 끝났다. 나는 슬퍼하지도 울지도 않으며, 벗이여, 그대를 두려워하지도 않는다.

‘‘สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที, ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต;

เชตฺวาน มจฺจุโน เสนํ, วิหรามิ อนาสวา’’ติ.

모든 곳에서 기쁨(갈애)은 사라졌고, 무명의 어둠은 깨졌노라. 죽음의 군대를 물리치고, 번뇌 없이 머물고 있노라."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ กิสาโคตมี ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 '끼사고따미 비구니가 나를 알아보았구나'라며 고통스럽고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๔. วิชยาสุตฺตํ

4. 위자야 경 (Vijayāsutta)

๑๖๕. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข วิชยา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา…เป… อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา วิชยาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เยน วิชยา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา วิชยํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

165. 사왓티를 배경으로 한다. 그때 위자야 비구니는 오전 일찍 옷을 입고 ... (중략) ... 어떤 나무 아래 자리를 잡고 낮 동안의 명상에 들었다. 그때 사악한 마라가 위자야 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들고 싶어 그녀에게 다가갔다. 다가가서 위자야 비구니에게 게송으로 말했다.

‘‘ทหรา [Pg.132] ตฺวํ รูปวตี, อหญฺจ ทหโร สุสุ;

ปญฺจงฺคิเกน ตุริเยน, เอหยฺเยภิรมามเส’’ติ.

"그대는 젊고 아름답고, 나 또한 젊고 머리카락이 검은 청년이다. 오라, 아가씨여, 다섯 가지 악기 연주와 함께 즐겨보자."

อถ โข วิชยาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข วิชยาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข วิชยา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그때 위자야 비구니에게 이런 생각이 들었다. '누가 이 게송을 읊는가? 사람인가, 사람이 아닌가?' 그러다가 그녀는 깨달았다. '이것은 사악한 마라가 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 흔들려고 게송을 읊는 것이구나.' 그래서 위자야 비구니는 '이 자는 사악한 마라다'라는 것을 알고 사악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘รูปา สทฺทา รสา คนฺธา, โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา;

นิยฺยาตยามิ ตุยฺเหว, มาร นาหํ เตนตฺถิกา.

“마라여, 기쁨을 주는 형색과 소리와 냄새와 맛과 감촉들이 있나니, 그것들을 모두 그대에게만 돌려주노라. 나는 그러한 감각적 대상들을 원하지 않노라.”

‘‘อิมินา ปูติกาเยน, ภินฺทเนน ปภงฺคุนา;

อฏฺฏียามิ หรายามิ, กามตณฺหา สมูหตา.

“무너지고 부서지기 마련인 이 썩어가는 몸에 대해 나는 넌더리가 나고 부끄러움을 느끼노라. 감각적 욕망에 대한 갈애는 완전히 뿌리 뽑혔노라.”

‘‘เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน ;

ยา จ สนฺตา สมาปตฺติ, สพฺพตฺถ วิหโต ตโม’’ติ.

“색계에 태어난 중생들과 무색계에 머무는 중생들, 그리고 고요한 선정의 증득들까지, 그 모든 곳에서 나에게 무명의 어둠은 완전히 사라졌노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ วิชยา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘위자야 비구니가 나를 알고 있구나’라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๕. อุปฺปลวณฺณาสุตฺตํ

5. 5. 우빨라완나 경

๑๖๖. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา…เป… อญฺญตรสฺมึ สุปุปฺผิตสาลรุกฺขมูเล อฏฺฐาสิ. อถ โข มาโร ปาปิมา อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เยน อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อุปฺปลวณฺณํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

166. 사왓티에서 하신 말씀이다. 그때 우빨라완나 비구니는 오전에 가사를 수하고 바루를 들어 사왓티로 탁발을 다녀왔다. 탁발을 마치고 돌아와 식사를 마친 후, 낮 동안의 머무름을 위해 안다 숲으로 들어갔다. 숲으로 들어간 그녀는 꽃이 만발한 어느 살라 나무 아래에 멈춰 섰다. 그러자 사악한 마라는 우빨라완나 비구니에게 공포와 전율과 소름 끼침을 일으키고 삼매에서 떨어뜨리기를 원하여 그녀가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 우빨라완나 비구니에게 게송으로 말하였다.

‘‘สุปุปฺผิตคฺคํ อุปคมฺม ภิกฺขุนิ,เอกา ตุวํ ติฏฺฐสิ สาลมูเล;

น จตฺถิ เต ทุติยา วณฺณธาตุ,พาเล น ตฺวํ ภายสิ ธุตฺตกาน’’นฺติ.

“비구니여, 꽃이 만발한 살라 나무 아래에 당신 혼자 서 있구나. 그대와 같은 미모를 지닌 동료도 곁에 없는데, 어리석은 여인이여, 그대는 불한당들이 두렵지 않은가?”

อถ [Pg.133] โข อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข อุปฺปลวณฺณาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그러자 우빨라완나 비구니에게 이런 생각이 들었다. ‘게송을 읊는 이 자는 사람인가, 아니면 사람이 아닌 자인가?’ 이어서 그녀는 다시 생각했다. ‘이 자는 사악한 마라로구나. 나에게 공포와 전율과 소름 끼침을 일으키고 삼매에서 떨어뜨리려고 게송을 읊는 것이다.’ 이에 우빨라완나 비구니는 ‘이 자는 사악한 마라다’라는 것을 알고 사악한 마라에게 게송들로 대답하였다.

‘‘สตํ สหสฺสานิปิ ธุตฺตกานํ,อิธาคตา ตาทิสกา ภเวยฺยุํ;

โลมํ น อิญฺชามิ น สนฺตสามิ,น มาร ภายามิ ตเมกิกาปิ.

“그대와 같은 불한당들이 수백, 수천 명이 이곳에 온다 해도, 나는 머리카락 하나 까딱하지 않고 두려워하지 않노라. 마라여, 나는 혼자 있어도 그대가 두렵지 않노라.”

‘‘เอสา อนฺตรธายามิ, กุจฺฉึ วา ปวิสามิ เต;

ปขุมนฺตริกายมฺปิ, ติฏฺฐนฺตึ มํ น ทกฺขสิ.

“나는 사라져 그대의 뱃속으로 들어갈 수도 있고, 그대의 속눈썹 사이에 서 있을 수도 있지만, 그대는 그곳에 있는 나를 결코 보지 못할 것이로다.”

‘‘จิตฺตสฺมึ วสีภูตามฺหิ, อิทฺธิปาทา สุภาวิตา;

สพฺพพนฺธนมุตฺตามฺหิ, น ตํ ภายามิ อาวุโส’’ติ.

“나는 내 마음에 자재를 얻었고 신통의 토대들을 잘 닦았으며 모든 결박에서 벗어났노라. 도반 마라여, 그러니 나는 그대가 두렵지 않노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘우빨라완나 비구니가 나를 알고 있구나’라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๖. จาลาสุตฺตํ

6. 6. 짤라 경

๑๖๗. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข จาลา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา…เป… อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน จาลา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา จาลํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ ตฺวํ, ภิกฺขุนิ, น โรเจสี’’ติ? ‘‘ชาตึ ขฺวาหํ, อาวุโส, น โรเจมี’’ติ.

167. 사왓티에서 하신 말씀이다. 그때 짤라 비구니는 오전에 가사를 수하고 바루를 들어 사왓티로 탁발을 다녀왔다. 식사를 마친 후 낮 동안의 머무름을 위해 어느 나무 아래에 앉아 있었다. 그러자 사악한 마라가 짤라 비구니가 있는 곳으로 다가와서 이렇게 말했다. “비구니여, 그대는 무엇을 좋아하지 않는가?” 이에 짤라 비구니가 답했다. “도반이여, 나는 태어남을 좋아하지 않노라.”

‘‘กึ นุ ชาตึ น โรเจสิ, ชาโต กามานิ ภุญฺชติ;

โก นุ ตํ อิทมาทปยิ, ชาตึ มา โรจ ภิกฺขุนี’’ติ.

“어찌하여 태어남을 좋아하지 않는가? 태어난 자는 감각적 욕망들을 누리는 법이다. 누가 그대에게 태어남을 좋아하지 말라고 가르쳤는가? 비구니여, 태어남을 싫어하지 말라.”

‘‘ชาตสฺส มรณํ โหติ, ชาโต ทุกฺขานิ ผุสฺสติ ;

พนฺธํ วธํ ปริกฺเลสํ, ตสฺมา ชาตึ น โรจเย.

“태어난 자에게는 죽음이 따르고, 태어난 자는 고통을 겪게 되나니, 결박과 처형과 온갖 괴로움이 그것이로다. 그러므로 나는 태어남을 좋아하지 않노라.”

‘‘พุทฺโธ [Pg.134] ธมฺมมเทเสสิ, ชาติยา สมติกฺกมํ;

สพฺพทุกฺขปฺปหานาย, โส มํ สจฺเจ นิเวสยิ.

“부처님께서는 태어남에서 벗어나는 법을 설하셨노라. 모든 고통을 소멸하게 하시려고 그분께서는 나를 성스러운 진리에 들게 하셨노라.”

‘‘เย จ รูปูปคา สตฺตา, เย จ อรูปฏฺฐายิโน;

นิโรธํ อปฺปชานนฺตา, อาคนฺตาโร ปุนพฺภว’’นฺติ.

“색계에 도달한 중생들과 무색계에 머무는 중생들도 소멸의 진리를 알지 못한다면 다시 태어남의 윤회로 돌아오게 되느니라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ จาลา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘짤라 비구니가 나를 알고 있구나’라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๗. อุปจาลาสุตฺตํ

7. 7. 우빠짤라 경

๑๖๘. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อุปจาลา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา…เป… อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน อุปจาลา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อุปจาลํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ – ‘‘กตฺถ นุ ตฺวํ, ภิกฺขุนิ, อุปฺปชฺชิตุกามา’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, กตฺถจิ อุปฺปชฺชิตุกามา’’ติ.

168. 사왓티에서 하신 말씀이다. 그때 우빠짤라 비구니는 오전에 가사를 수하고... (중략) 어느 나무 아래에서 낮 동안의 머무름을 위해 앉아 있었다. 그러자 사악한 마라가 우빠짤라 비구니에게 다가와서 말했다. “비구니여, 그대는 어디에 태어나기를 원하는가?” 이에 그녀가 답했다. “도반이여, 나는 그 어디에도 태어나기를 원하지 않노라.”

‘‘ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน;

ตตฺถ จิตฺตํ ปณิเธหิ, รตึ ปจฺจนุโภสฺสสี’’ติ.

“삼십삼천과 야마천, 도솔천의 신들과 화락천의 신들, 그리고 타화자재천의 신들이 있노라. 그곳에 마음을 두어라. 그러면 그곳의 환희를 누리게 될 것이로다.”

‘‘ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน;

กามพนฺธนพทฺธา เต, เอนฺติ มารวสํ ปุน.

“삼십삼천과 야마천, 도솔천의 신들과 화락천의 신들, 그리고 타화자재천의 신들도 감각적 욕망의 결박에 묶여 다시 마라의 권세 아래로 떨어지게 되느니라.”

‘‘สพฺโพ อาทีปิโต โลโก, สพฺโพ โลโก ปธูปิโต;

สพฺโพ ปชฺชลิโต โลโก, สพฺโพ โลโก ปกมฺปิโต.

“온 세상이 불타고 있고, 온 세상이 연기에 휩싸여 있으며, 온 세상이 활활 타오르고 있고, 온 세상이 흔들리고 있노라.”

‘‘อกมฺปิตํ อปชฺชลิตํ, อปุถุชฺชนเสวิตํ;

อคติ ยตฺถ มารสฺส, ตตฺถ เม นิรโต มโน’’ติ.

“흔들림 없고 타오름이 없으며 범부들이 도달하지 못하는 곳, 마라가 결코 미칠 수 없는 그곳(열반)에 나의 마음은 머물러 있노라.”

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ อุปจาลา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 사악한 마라는 ‘우빠짤라 비구니가 나를 알고 있구나’라고 생각하며 괴로워하고 낙담하여 그 자리에서 사라졌다.

๘. สีสุปจาลาสุตฺตํ

8. 8. 씨수빠짤라 경

๑๖๙. สาวตฺถินิทานํ[Pg.135]. อถ โข สีสุปจาลา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา …เป… อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน สีสุปจาลา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สีสุปจาลํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจ – ‘‘กสฺส นุ ตฺวํ, ภิกฺขุนิ, ปาสณฺฑํ โรเจสี’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ, อาวุโส, กสฺสจิ ปาสณฺฑํ โรเจมี’’ติ.

169. 사왓티에서 하신 말씀이다. 그때 씨수빠짤라 비구니는 오전에 가사를 수하고... (중략) 어느 나무 아래에서 낮 동안의 머무름을 위해 앉아 있었다. 그러자 사악한 마라가 씨수빠짤라 비구니에게 다가와서 말했다. “비구니여, 그대는 누구의 가르침을 신봉하는가?” 이에 그녀가 답했다. “도반이여, 나는 그 누구의 가르침도 신봉하지 않노라.”

‘‘กํ นุ อุทฺทิสฺส มุณฺฑาสิ, สมณี วิย ทิสฺสสิ;

น จ โรเจสิ ปาสณฺฑํ, กิมิว จรสิ โมมูหา’’ติ.

“그대는 누구를 위하여 머리를 깎았는가? 비구니처럼 보이면서도 그 어떤 가르침도 좋아하지 않으니, 어찌하여 미혹된 자처럼 행동하는가?”

‘‘อิโต พหิทฺธา ปาสณฺฑา, ทิฏฺฐีสุ ปสีทนฺติ เต;

น เตสํ ธมฺมํ โรเจมิ, เต ธมฺมสฺส อโกวิทา.

“이 가르침 밖의 외도들은 여러 견해에 사로잡혀 있노라. 나는 그들의 가르침을 좋아하지 않나니, 그들은 진리에 정통하지 못하기 때문이로다.”

‘‘อตฺถิ สกฺยกุเล ชาโต, พุทฺโธ อปฺปฏิปุคฺคโล;

สพฺพาภิภู มารนุโท, สพฺพตฺถมปราชิโต.

"석가족에서 태어나셨고, 비할 바 없는 분이며, 모든 것을 압도하고, 마라를 물리쳤으며, 어디에서도 정복당하지 않는 부처님이 계십니다."

‘‘สพฺพตฺถ มุตฺโต อสิโต, สพฺพํ ปสฺสติ จกฺขุมา;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโต อุปธิสงฺขเย;

โส มยฺหํ ภควา สตฺถา, ตสฺส โรเจมิ สาสน’’นฺติ.

"모든 것에서 해탈하여 어디에도 의지하지 않으시고, 다섯 가지 눈을 갖추어 모든 법을 보시며, 모든 업의 소멸에 이르셨고, 오취온의 소멸(열반)에서 해탈하신 그 세존께서 나의 스승이시니, 나는 그분의 가르침을 기뻐합니다."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ สีสุปจาลา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 악한 마라는 '시수빠짤라 비구니가 나를 알아버렸구나'라며 괴로워하고 불쾌해하며 그곳에서 바로 사라졌다.

๙. เสลาสุตฺตํ

9. 9. 셀라 경

๑๗๐. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข เสลา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา…เป… อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา เสลาย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม…เป… เสลํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

170. 사밧티에서의 인연이다. 그때 셀라 비구니는 오전에 가사를 입고... (중략) ...어떤 나무 아래서 낮 동안의 머묾을 위해 앉아 있었다. 그때 악한 마라는 셀라 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으키고자 하여... (중략) ...셀라 비구니에게 게송으로 말을 걸었다.

‘‘เกนิทํ ปกตํ พิมฺพํ, กฺวนุ พิมฺพสฺส การโก;

กฺวนุ พิมฺพํ สมุปฺปนฺนํ, กฺวนุ พิมฺพํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

"누가 이 형상(몸)을 만들었는가? 이 형상의 제작자는 어디에 있는가? 이 형상은 어디에서 생겨났으며, 이 형상은 어디에서 소멸하는가?"

อถ โข เสลาย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข เสลาย ภิกฺขุนิยา [Pg.136] เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข เสลา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그러자 셀라 비구니에게 이런 생각이 들었다. '게송을 읊는 이 자는 인간인가, 비인간인가?' 그러자 셀라 비구니에게 다시 이런 생각이 들었다. '이 자는 악한 마라로구나. 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 물러나게 하려고 게송을 읊는 것이다.' 셀라 비구니는 '이 자는 악한 마라다'라고 알고서, 악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘นยิทํ อตฺตกตํ พิมฺพํ, นยิทํ ปรกตํ อฆํ;

เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺภูตํ, เหตุภงฺคา นิรุชฺฌติ.

"이 형상은 자신이 만든 것도 아니요, 이 괴로움의 덩어리는 남이 만든 것도 아니다. 원인을 의지하여 생겨났고, 원인이 사라짐으로써 소멸한다."

‘‘ยถา อญฺญตรํ พีชํ, เขตฺเต วุตฺตํ วิรูหติ;

ปถวีรสญฺจาคมฺม, สิเนหญฺจ ตทูภยํ.

"마치 어떤 씨앗이 밭에 뿌려져서 땅의 영양분과 수분, 이 두 가지를 의지하여 싹을 틔우듯이,"

‘‘เอวํ ขนฺธา จ ธาตุโย, ฉ จ อายตนา อิเม;

เหตุํ ปฏิจฺจ สมฺภูตา, เหตุภงฺคา นิรุชฺฌเร’’ติ.

"이와 같이 온(蘊), 계(界), 그리고 여섯 처(處)들은 원인을 의지하여 생겨났고, 원인이 사라짐으로써 소멸한다."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ เสลา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 악한 마라는 '셀라 비구니가 나를 알아버렸구나'라며 괴로워하고 불쾌해하며 그곳에서 바로 사라졌다.

๑๐. วชิราสุตฺตํ

10. 10. 와지라 경

๑๗๑. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข วชิรา ภิกฺขุนี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน อนฺธวนํ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อนฺธวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาโร ปาปิมา วชิราย ภิกฺขุนิยา ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม เยน วชิรา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา วชิรํ ภิกฺขุนึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

171. 사밧티에서의 인연이다. 그때 와지라 비구니는 오전에 가사를 입고 발우와 가사를 수하고 사밧티로 탁발을 하러 들어갔다. 사밧티에서 탁발을 마치고 식사 후에 탁발에서 돌아와 낮 동안의 머묾을 위해 안다와나 숲으로 갔다. 안다와나 숲에 들어가 어떤 나무 아래서 낮 동안의 머묾을 위해 앉아 있었다. 그때 악한 마라는 와지라 비구니에게 두려움과 공포와 전율을 일으키고 삼매에서 물러나게 하고자 하여 와지라 비구니가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 와지라 비구니에게 게송으로 말을 걸었다.

‘‘เกนายํ ปกโต สตฺโต, กุวํ สตฺตสฺส การโก;

กุวํ สตฺโต สมุปฺปนฺโน, กุวํ สตฺโต นิรุชฺฌตี’’ติ.

"누가 이 중생을 만들었는가? 중생의 제작자는 어디에 있는가? 중생은 어디에서 생겨났으며, 중생은 어디에서 소멸하는가?"

อถ โข วชิราย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ ขฺวายํ มนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา คาถํ ภาสตี’’ติ? อถ โข วชิราย ภิกฺขุนิยา เอตทโหสิ – ‘‘มาโร โข อยํ ปาปิมา มม ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํสํ อุปฺปาเทตุกาโม สมาธิมฺหา จาเวตุกาโม คาถํ ภาสตี’’ติ. อถ โข [Pg.137] วชิรา ภิกฺขุนี ‘‘มาโร อยํ ปาปิมา’’ อิติ วิทิตฺวา, มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

그러자 와지라 비구니에게 이런 생각이 들었다. '게송을 읊는 이 자는 인간인가, 비인간인가?' 그러자 와지라 비구니에게 다시 이런 생각이 들었다. '이 자는 진실로 악한 마라로구나. 나에게 두려움과 공포와 전율을 일으켜 삼매에서 물러나게 하려고 게송을 읊는 것이다.' 와지라 비구니는 '이 자는 악한 마라다'라고 알고서, 악한 마라에게 게송으로 대답했다.

‘‘กึ นุ สตฺโตติ ปจฺเจสิ, มาร ทิฏฺฐิคตํ นุ เต;

สุทฺธสงฺขารปุญฺโชยํ, นยิธ สตฺตุปลพฺภติ.

"마라여, 어찌하여 '중생'이라고 생각하느냐? 너는 그릇된 견해에 사로잡혀 있구나. 이것은 단지 형성된 것들(행, 行)의 무리일 뿐이며, 여기에서 중생이라는 실체는 찾아볼 수 없다."

‘‘ยถา หิ องฺคสมฺภารา, โหติ สทฺโท รโถ อิติ;

เอวํ ขนฺเธสุ สนฺเตสุ, โหติ สตฺโตติ สมฺมุติ.

"마치 부품들이 모여 '수레'라는 이름이 생기듯이, 이와 같이 오온(五蘊)이 존재할 때 '중생'이라는 명칭이 생기는 것이다."

‘‘ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ, ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ;

นาญฺญตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ, นาญฺญํ ทุกฺขา นิรุชฺฌตี’’ติ.

"진실로 괴로움(오온)만이 생겨나고, 괴로움만이 존재하다가 사라질 뿐이다. 괴로움 이외에 다른 어떤 것이 생겨나는 것도 아니요, 괴로움 이외에 다른 어떤 것이 소멸하는 것도 아니다."

อถ โข มาโร ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ วชิรา ภิกฺขุนี’’ติ ทุกฺขี ทุมฺมโน ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그러자 악한 마라는 '와지라 비구니가 나를 알아버렸구나'라며 괴로워하고 불쾌해하며 그곳에서 바로 사라졌다.

ภิกฺขุนีสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

비구니 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송(우다나)은 다음과 같다.

อาฬวิกา จ โสมา จ, โคตมี วิชยา สห;

อุปฺปลวณฺณา จ จาลา, อุปจาลา สีสุปจาลา จ;

เสลา วชิราย เต ทสาติ.

알라위까, 소마, 고따미, 위자야, 그리고 웁팔라완나, 짤라, 우빠짤라, 시수빠짤라, 셀라, 와지라까지 이들이 열 명의 비구니들이다.

๖. พฺรหฺมสํยุตฺตํ

6. 6. 브라흐마 상윳따

๑. ปฐมวคฺโค

1. 1. 제1품

๑. พฺรหฺมายาจนสุตฺตํ

1. 1. 브라흐마 야짜나 경

๑๗๒. เอวํ [Pg.138] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ; ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ; โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. อปิสฺสุ ภควนฺตํ อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

172. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 우루웰라 네란자라 강변의 아자빨라 니그로다 나무 아래에서 갓 정등각을 이루시고 머물고 계셨다. 그때 홀로 사색에 잠겨 계시던 세존께 이런 마음의 생각이 일어났다. '내가 증득한 이 법은 심오하고, 보기 어렵고, 깨닫기 어렵고, 평화롭고, 숭고하며, 단순한 사유의 영역을 넘어서 있고, 미묘하여 현자들만이 알 수 있는 것이다. 그러나 이 중생들은 감각적 욕망(아라야)을 즐기고, 감각적 욕망에 빠져 있으며, 감각적 욕망을 기뻐한다. 감각적 욕망을 즐기고 빠져 있으며 기뻐하는 중생들에게는 이것, 즉 이것을 조건으로 하는 연기(緣起)의 법칙을 보기가 어렵다. 또한 모든 형성된 것들의 가라앉음, 모든 집착의 버림, 갈애의 소멸, 탐욕의 빛바램, 소멸인 열반을 보기도 어렵다. 만약 내가 법을 설한다 하더라도 다른 이들이 나의 법을 이해하지 못한다면, 그것은 나에게 피로가 될 것이요, 나에게 곤혹스러움이 될 것이다.' 그러자 세존께 이전에 들어본 적 없는 놀라운 게송들이 떠올랐다.

‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

"내가 고행 끝에 증득한 법을 지금 바로 설하는 것은 적절치 않다. 탐욕과 분노에 휩싸인 자들에게 이 법은 쉽게 깨달아지는 것이 아니기 때문이다."

‘‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’’ติ.

"세상의 흐름을 거스르고, 미묘하고, 심오하고, 보기 어렵고, 세밀한 이 법을 탐욕에 물든 자들은 보지 못하리니, 무명(無明)의 어둠에 덮여 있기 때문이다."

อิติห ภควโต ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนาย.

이와 같이 세존께서 고찰하시자, 마음은 법을 설하는 쪽이 아니라 머무름(설하지 않음) 쪽으로 기울었다.

อถ โข พฺรหฺมุโน สหมฺปติสฺส ภควโต เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘‘นสฺสติ วต โภ โลโก, วินสฺสติ วต โภ โลโก, ยตฺร หิ นาม ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ, โน ธมฺมเทสนายา’’ติ. อถ [Pg.139] โข พฺรหฺมา สหมฺปติ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต ภควโต ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา, อสฺสวนตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ. ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ, อิทํ วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ –

그때 사함빠띠 범천은 세존의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고서 이렇게 생각했다. '아, 세상이 파멸하겠구나. 아, 세상이 멸망하겠구나. 공양받아 마땅하며 완전히 스스로 깨달으신 분인 여래의 마음이 법을 설하는 쪽으로 기울지 않고, 오직 소극적인 머무름에만 기우는구나.' 그때 사함빠띠 범천은 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 순식간에 범천의 세계에서 사라져 세존 앞에 나타났다. 사함빠띠 범천은 한쪽 어깨에 상의를 걸치고 오른쪽 무릎을 땅에 댄 채 세존을 향해 합장하고 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 세존께서는 법을 설해 주소서. 선서(Sugato)이시여, 법을 설해 주소서. 세상에는 번뇌의 먼지가 적은 존재들도 있습니다. 그들은 법을 듣지 못하면 쇠퇴하겠지만, 법을 깨닫는 자들이 나타날 것입니다.' 사함빠띠 범천은 이와 같이 말하고 나서 다시 게송으로 여쭈었다.

‘‘ปาตุรโหสิ มคเธสุ ปุพฺเพ,ธมฺโม อสุทฺโธ สมเลหิ จินฺติโต;

อปาปุเรตํ อมตสฺส ทฺวารํ,สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ.

예전에 마가다국에서는 번뇌의 때가 묻은 스승들에 의해 고안된 불순하고 깨끗하지 못한 법이 나타났습니다. 불사(不死)의 문을 여소서. 번뇌 없는 분(Vimala)께서 스스로 깨달으신 법을 중생들이 듣게 하소서.

‘‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต,ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ,ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ;

โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ.

마치 바위산 꼭대기에 서 있는 사람이 사방의 사람들을 내려다보는 것처럼, 오 뛰어난 지혜를 가지신 분이시여, 사방을 보는 눈을 가지신 분이시여, 법으로 이루어진 누각에 오르소서. 근심 없는 분이시여, 태어남과 늙음에 짓눌려 근심에 빠진 사람들을 굽어살펴 주소서.

‘‘อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อนณ วิจร โลเก;

เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’’ติ.

전쟁에서 승리한 영웅이시여, 일어나소서. 길을 안내하는 지도자이며 번뇌의 빚이 없는 분이시여, 세상을 유행하소서. 세존이시여, 법을 설해 주소서. 법을 이해하는 자들이 나타날 것입니다.

อถ โข ภควา พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสิ. อทฺทสา โข ภควา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย, อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน [Pg.140] วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ, อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ สโมทกํ ฐิตานิ, อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน; เอวเมว ภควา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทส สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย, อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. ทิสฺวาน พฺรหฺมานํ สหมฺปตึ คาถาย ปจฺจภาสิ –

그때 세존께서는 범천의 요청을 아시고 중생들에 대한 자비심으로 부처의 눈(佛眼)으로 세상을 살펴보셨다. 세존께서 부처의 눈으로 세상을 살펴보시니, 번뇌의 먼지가 적은 자와 많은 자, 근기가 예리한 자와 둔한 자, 성품이 좋은 자와 나쁜 자, 가르치기 쉬운 자와 어려운 자, 내세의 죄보에 대해 두려움을 보며 머무는 자와 그렇지 않은 자들이 보였다. 마치 청련이나 홍련이나 백련의 연못에서 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라며 물 밖으로 나오지 못하고 물속에 잠겨서 자라고, 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라며 수면과 나란히 서 있으며, 어떤 연꽃들은 물속에서 태어나 물속에서 자라나서 물 위로 솟아올라 물에 젖지 않고 서 있는 것과 같았다. 이와 같이 세존께서 부처의 눈으로 세상을 살펴보시니 번뇌의 먼지가 적은 자와 많은 자, 근기가 예리한 자와 둔한 자, 성품이 좋은 자와 나쁜 자, 가르치기 쉬운 자와 어려운 자, 내세의 죄보를 두려움으로 보며 머무는 자들이 보였다. 이를 보시고 사함빠띠 범천에게 게송으로 답하셨다.

‘‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’’ติ.

들을 귀 있는 자들에게 불사의 문은 열렸다. 그들은 신심을 내보여라. 범천이여, 사람들에게 피로만 줄 것이라 생각하여 유익하고 뛰어난 법을 설하지 않았노라.

อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ ภควตา ธมฺมเทสนายา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사함빠띠 범천은 '세존께서 법을 설하시기로 허락하셨다'는 것을 알고 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌며 예를 갖춘 뒤 그곳에서 사라졌다.

๒. คารวสุตฺตํ

2. 가라와 수타(Gāravasutta, 공경의 경)

๑๗๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิคฺโรธมูเล ปฐมาภิสมฺพุทฺโธ. อถ โข ภควโต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ทุกฺขํ โข อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, กํ นุ ขฺวาหํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’นฺติ?

173. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 우루벨라의 네란자라 강가 아자빨라 니그로다 나무 아래에서 갓 성불하신 직후 머물고 계셨다. 그때 홀로 한적한 곳에 머무시던 세존께 이런 생각이 떠올랐다. '공경하는 이도 없고 존중하는 이도 없이 머무는 것은 괴로운 일이다. 내가 어떤 수행자나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물 것인가?'

อถ [Pg.141] โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อปริปุณฺณสฺส โข สีลกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อตฺตนา สีลสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

그때 세존께서는 이렇게 생각하셨다. '아직 완전하지 못한 계의 무리(계온)를 완성하기 위해서라면 다른 수행자나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물러야 할 것이다. 그러나 신과 마라와 범천을 포함한 신들의 세계와 수행자와 바라문, 왕과 사람들을 포함한 인류의 세계에서 나보다 계가 더 뛰어난 다른 수행자나 바라문을 나는 보지 못하노라. 내가 누구를 공경하고 존중하며 의지하여 머물겠는가?'

‘‘อปริปุณฺณสฺส โข สมาธิกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก…เป… อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

또한 '아직 완전하지 못한 삼매의 무리(삼매온)를 완성하기 위해서라면 다른 수행자나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물러야 할 것이다. 그러나 신과 마라와 범천을 포함한 신들의 세계와 인류의 세계에서 나보다 삼매가 더 뛰어난 다른 수행자나 바라문을 나는 보지 못하노라. 내가 누구를 공경하고 존중하며 의지하여 머물겠는가?'

‘‘อปริปุณฺณสฺส ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก…เป… อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

또한 '아직 완전하지 못한 지혜의 무리(지혜온)를 완성하기 위해서라면 다른 수행자나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물러야 할 것이다. 그러나 신과 마라와 범천을 포함한 신들의 세계와 인류의 세계에서 나보다 지혜가 더 뛰어난 다른 수행자나 바라문을 나는 보지 못하노라. 내가 누구를 공경하고 존중하며 의지하여 머물겠는가?'

‘‘อปริปุณฺณสฺส โข วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก…เป… อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ.

또한 '아직 완전하지 못한 해탈의 무리(해탈온)를 완성하기 위해서라면 다른 수행자나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물러야 할 것이다. 그러나 신과 마라와 범천을 포함한 신들의 세계와 인류의 세계에서 나보다 해탈이 더 뛰어난 다른 수행자나 바라문을 나는 보지 못하노라. 내가 누구를 공경하고 존중하며 의지하여 머물겠는가?'

‘‘อปริปุณฺณสฺส โข วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปาริปูริยา อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. น โข ปนาหํ ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺนตรํ อญฺญํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา, ยมหํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยํ. ยํนูนาหํ ยฺวายํ ธมฺโม มยา อภิสมฺพุทฺโธ ตเมว ธมฺมํ สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺย’’นฺติ.

“아직 완성되지 못한 해탈지견온(解脫知見蘊)을 완성하기 위해 다른 사문이나 바라문을 공경하고 존중하며 의지하여 머물러야 하리라. 그러나 나는 신과 마라와 범천을 포함한 온 세상에서, 그리고 사문과 바라문, 신과 인간을 포함한 무리 중에서 나보다 해탈지견이 뛰어난 다른 사문이나 바라문을 보지 못하노니, 내가 누구를 공경하고 존중하며 의지하여 머물 수 있겠는가? 차라리 내가 깨달은 이 법(法) 자체를 공경하고 존중하며 의지하여 머물리라.”

อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควโต เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต ภควโต ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมตํ, ภควา, เอวเมตํ, สุคต! เยปิ เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เตปิ [Pg.142] ภควนฺโต ธมฺมญฺเญว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรึสุ; เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต ธมฺมญฺเญว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหริสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมญฺเญว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรตู’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ, อิทํ วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ –

그때 사함파티 범천은 세존의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고서, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼 범천의 세상에서 사라져 세존 앞에 나타났다. 사함파티 범천은 상의를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 방향으로 합장하며 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 그러합니다. 선서(善逝)여, 그러합니다. 존자시여, 과거의 아라한 정등각자들께서도 오직 법을 공경하고 존중하며 의지하여 머무셨습니다. 존자시여, 미래의 아라한 정등각자들께서도 오직 법을 공경하고 존중하며 의지하여 머무실 것입니다. 세존이시여, 지금의 아라한 정등각자이신 세존께서도 오직 법을 공경하고 존중하며 의지하여 머무소서.” 사함파티 범천은 이와 같이 말하고 다시 게송으로 읊었다.

‘‘เย จ อตีตา สมฺพุทฺธา, เย จ พุทฺธา อนาคตา;

โย เจตรหิ สมฺพุทฺโธ, พหูนํ โสกนาสโน.

“과거에 깨달으신 부처님들과, 미래에 깨달으실 부처님들, 그리고 많은 이들의 슬픔을 없애 주시는 현재의 부처님들,”

‘‘สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

ตถาปิ วิหริสฺสนฺติ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา.

“그분들 모두는 정법(正法)을 존중하며 머무셨고, 머물고 계시며, 또한 머무실 것이니, 이것이 부처님들의 자연스러운 법도(法道)라네.”

‘‘ตสฺมา หิ อตฺตกาเมน, มหตฺตมภิกงฺขตา;

สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

“그러므로 자신의 이익을 구하고 위대함을 바라는 자는 부처님들의 가르침을 기억하며 정법을 소중히 여겨야 하리.”

๓. พฺรหฺมเทวสุตฺตํ

3. 브라흐마데바 경 (Brahmadevasutta)

๑๗๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตริสฺสา พฺราหฺมณิยา พฺรหฺมเทโว นาม ปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ.

174. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 급고독원에 머물고 계셨다. 그때 어느 바라문 여인의 아들인 브라흐마데바라 하는 이가 세존 처소에서 집을 떠나 출가하여 수행자가 되었다.

อถ โข อายสฺมา พฺรหฺมเทโว เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา พฺรหฺมเทโว อรหตํ อโหสิ.

그 후 브라흐마데바 존자는 홀로 떨어진 곳에서 방일하지 않고 열성적으로 정진하며 지냈다. 그는 머지않아 선남자들이 올바르게 집을 떠나 출가한 목적인 위없는 범행(梵行)의 완성을 바로 이 생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머물렀다. 그는 ‘태어남은 다했고, 범행은 성취되었으며, 할 일을 다 마쳤으니, 더 이상 윤회하는 일은 없다’고 자각했다. 브라흐마데바 존자는 아라한 중 한 분이 되었다.

อถ โข อายสฺมา พฺรหฺมเทโว ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน เยน สกมาตุ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต พฺรหฺมเทวสฺส มาตา พฺราหฺมณี พฺรหฺมุโน อาหุตึ นิจฺจํ ปคฺคณฺหาติ[Pg.143]. อถ โข พฺรหฺมุโน สหมฺปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมโต พฺรหฺมเทวสฺส มาตา พฺราหฺมณี พฺรหฺมุโน อาหุตึ นิจฺจํ ปคฺคณฺหาติ. ยํนูนาหํ ตํ อุปสงฺกมิตฺวา สํเวเชยฺย’’นฺติ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต อายสฺมโต พฺรหฺมเทวสฺส มาตุ นิเวสเน ปาตุรโหสิ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ เวหาสํ ฐิโต อายสฺมโต พฺรหฺมเทวสฺส มาตรํ พฺราหฺมณึ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그 후 브라흐마데바 존자는 오전에 옷을 가다듬고 발다와 가사를 갖추어 사밧티로 탁발하러 들어갔다. 사밧티에서 차례대로 탁발하며 걷다가 자신의 어머니 집으로 갔다. 그때 브라흐마데바 존자의 어머니인 바라문 여인은 범천에게 제물을 항상 올리고 있었다. 그때 사함파티 범천은 ‘이 브라흐마데바 존자의 어머니인 바라문 여인이 범천에게 항상 제물을 올리고 있구나. 내가 그녀에게 가서 경각심을 일깨워 주는 것이 좋겠다’고 생각했다. 그리하여 사함파티 범천은 힘센 사람이 팔을 펴거나 굽히는 것처럼 범천의 세상에서 사라져 브라흐마데바 존자의 어머니 집에 나타났다. 사함파티 범천은 허공에 머물며 존자의 어머니에게 게송으로 이와 같이 일렀다.

‘‘ทูเร อิโต พฺราหฺมณิ พฺรหฺมโลโก,ยสฺสาหุตึ ปคฺคณฺหาสิ นิจฺจํ;

เนตาทิโส พฺราหฺมณิ พฺรหฺมภกฺโข,กึ ชปฺปสิ พฺรหฺมปถํ อชานํ.

“바라문 여인이여, 당신이 항상 제물을 바치는 그 범천의 세상은 이곳에서 머나먼 곳이라네. 여인이여, 그런 것은 범천의 음식이 아니니, 범천에 이르는 길도 모르면서 무엇을 바라는가?”

‘‘เอโส หิ เต พฺราหฺมณิ พฺรหฺมเทโว,นิรูปธิโก อติเทวปตฺโต;

อกิญฺจโน ภิกฺขุ อนญฺญโปสี,โย เต โส ปิณฺฑาย ฆรํ ปวิฏฺโฐ.

“여기 당신의 아들 브라흐마데바는 번뇌의 근거가 없고 신들보다 뛰어난 경지에 올랐으며, 아무것도 소유하지 않고 부양할 가족도 없는 수행자로서 탁발을 위해 당신의 집에 들어왔다네.”

‘‘อาหุเนยฺโย เวทคุ ภาวิตตฺโต,นรานํ เทวานญฺจ ทกฺขิเณยฺโย;

พาหิตฺวา ปาปานิ อนูปลิตฺโต,ฆาเสสนํ อิริยติ สีติภูโต.

“그는 공양받을 만하고 진리를 깨달았으며 자신을 닦은 이라네. 인간과 신들의 복전(福田)이며, 악을 멀리하여 물들지 않고, 고요한 마음으로 음식을 구하며 살아가고 있네.”

‘‘น ตสฺส ปจฺฉา น ปุรตฺถมตฺถิ,สนฺโต วิธูโม อนิโฆ นิราโส;

นิกฺขิตฺตทณฺโฑ ตสถาวเรสุ,โส ตฺยาหุตึ ภุญฺชตุ อคฺคปิณฺฑํ.

“그에게는 과거에 대한 집착도 미래에 대한 갈망도 없으며, 평온하고 분노가 없으며 괴로움과 바램도 없다네. 중생들에게 폭력을 버린 그가 당신의 훌륭한 제물을 받게 하게나.”

‘‘วิเสนิภูโต อุปสนฺตจิตฺโต,นาโคว ทนฺโต จรติ อเนโช;

ภิกฺขุ สุสีโล สุวิมุตฺตจิตฺโต,โส ตฺยาหุตึ ภุญฺชตุ อคฺคปิณฺฑํ.

“번뇌의 군대를 물리치고 마음이 평온해진 브라흐마데바 수행자는 길들여진 코끼리처럼 갈애 없이 거닌다네. 계행이 청정하고 해탈한 마음을 가진 그가 당신의 훌륭한 제물을 받게 하게나.”

‘‘ตสฺมึ [Pg.144] ปสนฺนา อวิกมฺปมานา,ปติฏฺฐเปหิ ทกฺขิณํ ทกฺขิเณยฺเย;

กโรหิ ปุญฺญํ สุขมายติกํ,ทิสฺวา มุนึ พฺราหฺมณิ โอฆติณฺณ’’นฺติ.

“공양받을 만한 그분에게 흔들림 없는 믿음으로 보시를 올리게나. 바라문 여인이여, 폭류를 건넌 성자를 뵙고 미래의 행복을 가져올 공덕을 쌓으시게.”

‘‘ตสฺมึ ปสนฺนา อวิกมฺปมานา,ปติฏฺฐเปสิ ทกฺขิณํ ทกฺขิเณยฺเย;

อกาสิ ปุญฺญํ สุขมายติกํ,ทิสฺวา มุนึ พฺราหฺมณี โอฆติณฺณ’’นฺติ.

“그녀는 공양받을 만한 그분에게 흔들림 없는 믿음으로 보시를 올렸고, 폭류를 건넌 성자를 뵙고 미래의 행복을 가져올 공덕을 쌓았네.”

๔. พกพฺรหฺมสุตฺตํ

4. 바카브라흐마 경 (Bakabrahmasutta)

๑๗๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน พกสฺส พฺรหฺมุโน เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘อิทํ นิจฺจํ, อิทํ ธุวํ, อิทํ สสฺสตํ, อิทํ เกวลํ, อิทํ อจวนธมฺมํ, อิทญฺหิ น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ, อิโต จ ปนญฺญํ อุตฺตรึ นิสฺสรณํ นตฺถี’’ติ.

175. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧티의 제타 숲 급고독원에 머물고 계셨다. 그때 바카 범천에게 ‘이곳은 영원하고, 이곳은 견고하며, 이곳은 상주하며, 이곳은 완전하고, 이곳은 변치 않는 성질을 가졌다. 이곳에는 태어남이나 늙음이나 죽음이나 사라짐이나 다시 태어남이 없으며, 여기보다 더 뛰어난 해탈의 세계는 없다’는 나쁜 사견이 생겼다.

อถ โข ภควา พกสฺส พฺรหฺมุโน เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อทฺทสา โข พโก พฺรหฺมา ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอหิ โข มาริส, สฺวาคตํ เต, มาริส! จิรสฺสํ โข มาริส! อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. อิทญฺหิ, มาริส, นิจฺจํ, อิทํ ธุวํ, อิทํ สสฺสตํ, อิทํ เกวลํ, อิทํ อจวนธมฺมํ, อิทญฺหิ น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ. อิโต จ ปนญฺญํ อุตฺตริ นิสฺสรณํ นตฺถี’’ติ.

세존께서는 바카 범천의 마음의 생각을 자신의 마음으로 아시고, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 제타숲에서 사라지셔서 그 범천의 세상에 나타나셨다. 바카 범천은 멀리서 오시는 세존을 보고 세존께 이렇게 말씀드렸다. "오십시오, 벗이여. 그대의 방문을 환영합니다, 벗이여. 벗이여, 참으로 오랜만에 이곳에 오기 위해 이런 기회를 만드셨군요. 벗이여, 참으로 이것은 영원하고, 이것은 견고하며, 이것은 상주하고, 이것은 완전하며, 이것은 쇠퇴하지 않는 성질의 것입니다. 참으로 이곳에서는 태어나지 않고, 늙지 않고, 죽지 않고, 사라지지 않고, 다시 태어나지도 않습니다. 그리고 이곳보다 더 높은 출리는 없습니다."

เอวํ วุตฺเต, ภควา พกํ พฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘‘อวิชฺชาคโต วต, โภ, พโก พฺรหฺมา; อวิชฺชาคโต วต, โภ, พโก พฺรหฺมา. ยตฺร [Pg.145] หิ นาม อนิจฺจํเยว สมานํ นิจฺจนฺติ วกฺขติ, อธุวํเยว สมานํ ธุวนฺติ วกฺขติ, อสสฺสตํเยว สมานํ สสฺสตนฺติ วกฺขติ, อเกวลํเยว สมานํ เกวลนฺติ วกฺขติ, จวนธมฺมํเยว สมานํ อจวนธมฺมนฺติ วกฺขติ. ยตฺถ จ ปน ชายติ จ ชียติ จ มียติ จ จวติ จ อุปปชฺชติ จ, ตญฺจ ตถา วกฺขติ – ‘อิทญฺหิ น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชติ’. สนฺตญฺจ ปนญฺญํ อุตฺตริ นิสฺสรณํ, ‘นตฺถญฺญํ อุตฺตริ นิสฺสรณ’นฺติ วกฺขตี’’ติ.

이렇게 말하자 세존께서는 바카 범천에게 이렇게 말씀하셨다. "보시오, 바카 범천은 참으로 무명에 빠져 있구나. 보시오, 바카 범천은 참으로 무명에 빠져 있구나. 무상한 것을 영원하다고 말하고, 견고하지 않은 것을 견고하다고 말하며, 상주하지 않는 것을 상주한다고 말하고, 완전하지 않은 것을 완전하다고 말하며, 쇠퇴하는 성질의 것을 쇠퇴하지 않는 성질의 것이라고 말하는구나. 태어나고 늙고 죽고 사라지고 다시 태어나는 곳인데도, '참으로 이곳에서는 태어나지 않고 늙지 않고 죽지 않고 사라지지 않고 다시 태어나지도 않는다'고 말하는구나. 더 높은 다른 출리가 실제로 존재함에도 불구하고 '더 높은 다른 출리는 없다'고 말하는구나."

‘‘ทฺวาสตฺตติ โคตม ปุญฺญกมฺมา,วสวตฺติโน ชาติชรํ อตีตา;

อยมนฺติมา เวทคู พฺรหฺมุปปตฺติ,อสฺมาภิชปฺปนฺติ ชนา อเนกา’’ติ.

"고타마여, 우리 일흔두 명은 공덕을 쌓아 이곳에 태어났으며, 남들을 지배하고 태어남과 늙음을 초월했습니다. 이것은 마지막으로 지혜에 도달한 범천의 태어남이며, 수많은 사람들이 우리를 열망하고 우러러봅니다."

‘‘อปฺปญฺหิ เอตํ น หิ ทีฆมายุ,ยํ ตฺวํ พก มญฺญสิ ทีฆมายุํ;

สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ,อายุํ ปชานามิ ตวาหํ พฺรหฺเม’’ติ.

"바카여, 그대가 길다고 생각하는 그 수명은 참으로 짧은 것이지 긴 수명이 아니다. 범천이여, 나는 그대의 수명이 십만 니랍부다임을 꿰뚫어 아노라."

‘‘อนนฺตทสฺสี ภควาหมสฺมิ,ชาติชรํ โสกมุปาติวตฺโต;

กึ เม ปุราณํ วตสีลวตฺตํ,อาจิกฺข เม ตํ ยมหํ วิชญฺญา’’ติ.

"세존께서는 태어남과 늙음과 슬픔을 초월하여 무한한 지견을 가진 분이라 말씀하십니다. 나의 옛 계행과 서원은 어떠했습니까? 내가 알 수 있도록 그것을 내게 말씀해 주십시오."

‘‘ยํ ตฺวํ อปาเยสิ พหู มนุสฺเส,ปิปาสิเต ฆมฺมนิ สมฺปเรเต;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ,สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

"바카여, 한여름의 열기에 시달려 갈증을 느끼는 수많은 사람들에게 그대가 물을 마시게 했던 일, 그것이 그대의 옛 계행과 서원이었음을 나는 잠에서 깨어난 사람처럼 기억하노라."

‘‘ยํ เอณิกูลสฺมึ ชนํ คหีตํ,อโมจยี คยฺหกํ นียมานํ;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ,สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

"바카여, 에니카 강가에서 붙잡혀 끌려가던 사람들을 그대가 풀어주었던 일, 그것이 그대의 옛 계행과 서원이었음을 나는 잠에서 깨어난 사람처럼 기억하노라."

‘‘คงฺคาย [Pg.146] โสตสฺมึ คหีตนาวํ,ลุทฺเทน นาเคน มนุสฺสกมฺยา;

ปโมจยิตฺถ พลสา ปสยฺห,ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ,สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

"바카여, 강가 강의 흐름 속에서 사람들을 해치려는 사나운 용에게 붙잡힌 배를 그대의 신통력으로 제압하여 구해낸 일, 그것이 그대의 옛 계행과 서원이었음을 나는 잠에서 깨어난 사람처럼 기억하노라."

‘‘กปฺโป จ เต พทฺธจโร อโหสึ,สมฺพุทฺธิมนฺตํ วตินํ อมญฺญิ;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ,สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามี’’ติ.

"바카여, 나는 그대의 시봉 제자였던 깝빠였는데, 그대를 지혜롭고 계행을 갖춘 분으로 여겼다. 그것이 그대의 옛 계행과 서원이었음을 나는 잠에서 깨어난 사람처럼 기억하노라."

‘‘อทฺธา ปชานาสิ มเมตมายุํ,อญฺเญปิ ชานาสิ ตถา หิ พุทฺโธ;

ตถา หิ ตฺยายํ ชลิตานุภาโว,โอภาสยํ ติฏฺฐติ พฺรหฺมโลก’’นฺติ.

"세존이시여, 참으로 당신은 나의 이 수명을 꿰뚫어 아십니다. 다른 것들도 알고 계시니 진정 부처님이십니다. 부처님이시기 때문에 당신의 이 빛나는 위신력이 범천의 세상을 밝히며 머물고 있습니다."

๕. อญฺญตรพฺรหฺมสุตฺตํ

5. 5. 어떤 범천 경

๑๗๖. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส พฺรหฺมุโน เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘‘นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย อิธ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ. อถ โข ภควา ตสฺส พฺรหฺมุโน เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส…เป… ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อถ โข ภควา ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา.

176. 사밧티에서. 그때 어떤 범천에게 '이곳에 올 수 있는 사문이나 바라문은 없다'라는 사악한 견해가 생겼다. 세존께서는 그 범천의 마음의 생각을 자신의 마음으로 아시고, 마치 힘센 사람이 ... (중략) ... 그 범천의 세상에 나타나셨다. 그리고 세존께서는 그 범천의 위쪽 허공에서 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉으셨다.

อถ โข อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ? อทฺทสา โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภควนฺตํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสินฺนํ เตโชธาตุํ สมาปนฺนํ. ทิสฺวาน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน [Pg.147] ปุรตฺถิมํ ทิสํ นิสฺสาย ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา นีจตรํ ภควโต.

그때 마하모갈라나 존자에게 '지금 세존께서는 어디에 계시는가?'라는 생각이 들었다. 마하모갈라나 존자는 인간을 넘어선 청정한 천안으로 그 범천의 위쪽 허공에서 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉아 계신 세존을 보았다. 보고 나서, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 제타숲에서 사라져 그 범천의 세상에 나타났다. 그리고 마하모갈라나 존자는 동쪽 방향을 의지하여 그 범천의 위쪽 허공에서 세존보다는 조금 낮게 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉았다.

อถ โข อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ? อทฺทสา โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภควนฺตํ ทิพฺเพน จกฺขุนา…เป… ทิสฺวาน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส…เป… เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ทกฺขิณํ ทิสํ นิสฺสาย ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา นีจตรํ ภควโต.

그때 마하깟사빠 존자에게 '지금 세존께서는 어디에 계시는가?'라는 생각이 들었다. 마하깟사빠 존자는 천안으로 ... (중략) ... 세존을 보고 나서, 마치 힘센 사람이 ... (중략) ... 제타숲에서 사라져 그 범천의 세상에 나타났다. 그리고 마하깟사빠 존자는 남쪽 방향을 의지하여 그 범천의 위쪽 허공에서 세존보다는 조금 낮게 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉았다.

อถ โข อายสฺมโต มหากปฺปินสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ? อทฺทสา โข อายสฺมา มหากปฺปิโน ภควนฺตํ ทิพฺเพน จกฺขุนา…เป… เตโชธาตุํ สมาปนฺนํ. ทิสฺวาน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส…เป… เอวเมว – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อถ โข อายสฺมา มหากปฺปิโน ปจฺฉิมํ ทิสํ นิสฺสาย ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา นีจตรํ ภควโต.

그때 마하깝삐나 존자에게 '지금 세존께서는 어디에 계시는가?'라는 생각이 들었다. 마하깝삐나 존자는 천안으로 ... (중략) ... 불의 요소의 삼매에 들어 앉아 계신 세존을 보았다. 보고 나서, 마치 힘센 사람이 ... (중략) ... 제타숲에서 사라져 그 범천의 세상에 나타났다. 그리고 마하깝삐나 존자는 서쪽 방향을 의지하여 그 범천의 위쪽 허공에서 세존보다는 조금 낮게 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉았다.

อถ โข อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กหํ นุ โข ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ? อทฺทสา โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ…เป… เตโชธาตุํ สมาปนฺนํ. ทิสฺวาน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส…เป… ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อถ โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อุตฺตรํ ทิสํ นิสฺสาย ตสฺส พฺรหฺมุโน อุปริ เวหาสํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา นีจตรํ ภควโต.

그때 아누룻다 존자에게 '지금 세존께서는 어디에 계시는가?'라는 생각이 들었다. 아누룻다 존자는 ... (중략) ... 불의 요소의 삼매에 들어 앉아 계신 세존을 보았다. 보고 나서, 마치 힘센 사람이 ... (중략) ... 그 범천의 세상에 나타났다. 그리고 아누룻다 존자는 북쪽 방향을 의지하여 그 범천의 위쪽 허공에서 세존보다는 조금 낮게 가부좌를 틀고 불의 요소의 삼매에 들어 앉았다.

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ พฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 마하모갈라나 존자는 그 범천에게 게송으로 이와 같이 말했다.

‘‘อชฺชาปิ เต อาวุโส สา ทิฏฺฐิ, ยา เต ทิฏฺฐิ ปุเร อหุ;

ปสฺสสิ วีติวตฺตนฺตํ, พฺรหฺมโลเก ปภสฺสร’’นฺติ.

“벗이여, 그대에게는 이전에 가졌던 그 견해가 지금도 있습니까? 범천의 세상에서 모든 것을 압도하며 빛나는 (부처님의) 광휘를 보고 있습니까?”

‘‘น เม มาริส สา ทิฏฺฐิ, ยา เม ทิฏฺฐิ ปุเร อหุ;

ปสฺสามิ วีติวตฺตนฺตํ, พฺรหฺมโลเก ปภสฺสรํ;

สฺวาหํ อชฺช กถํ วชฺชํ, อหํ นิจฺโจมฺหิ สสฺสโต’’ติ.

“벗이여, 이전에 가졌던 그 견해가 제게는 더 이상 없습니다. 저는 범천의 세상에서 모든 것을 압도하며 빛나는 광휘를 봅니다. 그러한 제가 오늘 어찌 ‘나는 상주하며, 영원하다’고 말하겠습니까?”

อถ [Pg.148] โข ภควา ตํ พฺรหฺมานํ สํเวเชตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต เชตวเน ปาตุรโหสิ. อถ โข โส พฺรหฺมา อญฺญตรํ พฺรหฺมปาริสชฺชํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, มาริส, เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอวํ วเทหิ – ‘อตฺถิ นุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อญฺเญปิ ตสฺส ภควโต สาวกา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา; เสยฺยถาปิ ภวํ โมคฺคลฺลาโน กสฺสโป กปฺปิโน อนุรุทฺโธ’’’ติ? ‘‘เอวํ, มาริสา’’ติ โข โส พฺรหฺมปาริสชฺโช ตสฺส พฺรหฺมุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, อญฺเญปิ ตสฺส ภควโต สาวกา เอวํมหิทฺธิกา เอวํมหานุภาวา; เสยฺยถาปิ ภวํ โมคฺคลฺลาโน กสฺสโป กปฺปิโน อนุรุทฺโธ’’ติ? อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ พฺรหฺมปาริสชฺชํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서는 그 범천을 경책하신 후, 마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼, 그 범천의 세상에서 사라져 제타 숲에 나타나셨다. 그러자 그 범천은 어떤 범천 권속을 불러 이렇게 말했다. “벗이여, 오너라. 존자 마하못갈라나께서 계신 곳으로 가서 존자 마하못갈라나께 이와 같이 말하여라. ‘존자 못갈라나여, 그분 세존의 제자들 가운데 존자 못갈라나, 깟사빠, 갑삐나, 아누룻다와 같이 이토록 큰 신통력과 큰 위력을 지닌 다른 제자들이 또 있습니까?’” “알겠습니다, 벗이여”라고 그 범천 권속은 그 범천의 말에 응답한 뒤 존자 마하못갈라나께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 마하못갈라나께 이와 같이 말씀드렸다. “존자 못갈라나여, 그분 세존의 제자들 가운데 존자 못갈라나, 깟사빠, 갑삐나, 아누룻다와 같이 이토록 큰 신통력과 큰 위력을 지닌 다른 제자들이 또 있습니까?” 그러자 존자 마하못갈라나는 그 범천 권속에게 게송으로 답하였다.

‘‘เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยายโกวิทา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกา’’ติ.

“삼명(三明)을 갖추고 신통을 얻었으며, 타심통에 능달하고 번뇌를 다한 아라한들인 부처님의 제자들은 많이 있습니다.”

อถ โข โส พฺรหฺมปาริสชฺโช อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา เยน โส พฺรหฺมา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ พฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา มาริส, มหาโมคฺคลฺลาโน เอวมาห –

그러자 그 범천 권속은 존자 마하못갈라나의 말씀을 기뻐하고 찬탄하며 그 범천이 있는 곳으로 가서 그 범천에게 이와 같이 전했다. “존자 마하못갈라나께서 이렇게 말씀하셨습니다.”

‘‘เตวิชฺชา อิทฺธิปตฺตา จ, เจโตปริยายโกวิทา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, พหู พุทฺธสฺส สาวกา’’ติ.

“‘삼명을 갖추고 신통을 얻었으며, 타심통에 능달하고 번뇌를 다한 아라한들인 부처님의 제자들은 많이 있습니다’라고 말씀하셨습니다.”

อิทมโวจ โส พฺรหฺมปาริสชฺโช. อตฺตมโน จ โส พฺรหฺมา ตสฺส พฺรหฺมปาริสชฺชสฺส ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

범천 권속은 이와 같이 말하였다. 그 범천은 기쁜 마음으로 범천 권속의 말을 환호하였다.

๖. พฺรหฺมโลกสุตฺตํ

6. 범천 세상 경 (브라마로까 숫따)

๑๗๗. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน. อถ โข สุพฺรหฺมา จ ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาโส [Pg.149] จ ปจฺเจกพฺรหฺมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ อุปนิสฺสาย อฏฺฐํสุ. อถ โข สุพฺรหฺมา ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาสํ ปจฺเจกพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘‘อกาโล โข ตาว, มาริส, ภควนฺตํ ปยิรุปาสิตุํ; ทิวาวิหารคโต ภควา ปฏิสลฺลีโน จ. อสุโก จ พฺรหฺมโลโก อิทฺโธ เจว ผีโต จ, พฺรหฺมา จ ตตฺร ปมาทวิหารํ วิหรติ. อายาม, มาริส, เยน โส พฺรหฺมโลโก เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ พฺรหฺมานํ สํเวเชยฺยามา’’ติ. ‘‘เอวํ, มาริสา’’ติ โข สุทฺธาวาโส ปจฺเจกพฺรหฺมา สุพฺรหฺมุโน ปจฺเจกพฺรหฺมุโน ปจฺจสฺโสสิ.

177. 사왓띠에서 설해졌다. 그때 세존께서는 낮 동안의 머무름을 위해 홀로 은둔해 계셨다. 그러자 수브라마 벽지범천과 숫다와사 벽지범천이 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가가서 각각 문기둥에 의지하여 섰다. 그때 수브라마 벽지범천이 숫다와사 벽지범천에게 이렇게 말했다. “벗이여, 지금은 세존을 뵙기에 적절한 때가 아닙니다. 세존께서는 낮 동안의 머무름을 위해 홀로 은둔해 계십니다. 그런데 어느 범천의 세상은 번영하고 풍요롭지만, 그곳의 범천은 방일에 빠져 지내고 있습니다. 벗이여, 갑시다. 그 범천의 세상으로 가서 그 범천을 경책합시다.” “알겠습니다, 벗이여”라고 숫다와사 벽지범천은 수브라마 벽지범천의 말에 응답했다.

อถ โข สุพฺรหฺมา จ ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาโส จ ปจฺเจกพฺรหฺมา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส…เป… เอวเมว – ภควโต ปุรโต อนฺตรหิตา ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรเหสุํ. อทฺทสา โข โส พฺรหฺมา เต พฺรหฺมาโน ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน เต พฺรหฺมาโน เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตุมฺเห, มาริสา, อาคจฺฉถา’’ติ? ‘‘อาคตา โข มยํ, มาริส, อมฺห ตสฺส ภควโต สนฺติกา อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. คจฺเฉยฺยาสิ ปน ตฺวํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อุปฏฺฐานํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ?

그러자 수브라마 벽지범천과 숫다와사 벽지범천은 마치 힘센 사람이 팔을 펴거나 굽히는 것과 같이 이와 같이 세존의 앞에서 사라져 그 범천의 세상에 나타났다. 그 범천은 멀리서 다가오는 그 범천들을 보고 이렇게 물었다. “자, 벗들이여, 그대들은 어디에서 오는 길입니까?” “벗이여, 우리는 아라한이며 정등각자이신 그분 세존의 처소에서 오는 길입니다. 벗이여, 그대도 아라한이며 정등각자이신 그분 세존을 뵙기 위해 가보지 않겠습니까?”

เอวํ วุตฺโต โข โส พฺรหฺมา ตํ วจนํ อนธิวาเสนฺโต สหสฺสกฺขตฺตุํ อตฺตานํ อภินิมฺมินิตฺวา สุพฺรหฺมานํ ปจฺเจกพฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘‘ปสฺสสิ เม โน ตฺวํ, มาริส, เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘ปสฺสามิ โข ตฺยาหํ, มาริส, เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ. ‘‘โส ขฺวาหํ, มาริส, เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว กสฺส อญฺญสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อุปฏฺฐานํ คมิสฺสามี’’ติ?

이렇게 말하자 그 범천은 그 말을 받아들이지 않고, 자신의 몸을 천 배로 화현하여 수브라마 벽지범천에게 이와 같이 말했다. “벗이여, 그대는 나의 이와 같은 신통의 위력을 보고 있습니까?” “벗이여, 저는 그대의 이와 같은 신통의 위력을 보고 있습니다.” “벗이여, 이토록 큰 신통력과 큰 위력을 지닌 내가 어찌 다른 사문이나 바라문을 뵙기 위해 가겠습니까?”

อถ โข สุพฺรหฺมา ปจฺเจกพฺรหฺมา ทฺวิสหสฺสกฺขตฺตุํ อตฺตานํ อภินิมฺมินิตฺวา ตํ พฺรหฺมานํ เอตทโวจ – ‘‘ปสฺสสิ เม โน ตฺวํ, มาริส, เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ? ‘‘ปสฺสามิ โข ตฺยาหํ, มาริส, เอวรูปํ อิทฺธานุภาว’’นฺติ. ‘‘ตยา จ โข, มาริส, มยา จ สฺเวว ภควา มหิทฺธิกตโร เจว มหานุภาวตโร จ. คจฺเฉยฺยาสิ ตฺวํ, มาริส, ตสฺส ภควโต อุปฏฺฐานํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ? อถ โข โส พฺรหฺมา สุพฺรหฺมานํ ปจฺเจกพฺรหฺมานํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 수브라마 벽지범천은 자신의 몸을 이천 배로 화현하여 그 범천에게 이와 같이 말했다. “벗이여, 그대는 나의 이와 같은 신통의 위력을 보고 있습니까?” “벗이여, 저는 그대의 이와 같은 신통의 위력을 보고 있습니다.” “벗이여, 하지만 그대보다도, 나보다도 그분 세존께서 훨씬 더 큰 신통력과 큰 위력을 지니고 계십니다. 벗이여, 그대는 아라한이며 정등각자이신 그분 세존을 뵙기 위해 가야만 합니다.” 그러자 그 범천은 수브라마 벽지범천에게 게송으로 답하였다.

‘‘ตโย [Pg.150] สุปณฺณา จตุโร จ หํสา,พฺยคฺฆีนิสา ปญฺจสตา จ ฌายิโน;

ตยิทํ วิมานํ ชลเต จ พฺรหฺเม,โอภาสยํ อุตฺตรสฺสํ ทิสาย’’นฺติ.

“세 백 마리의 금시조와 네 백 마리의 백로, 그리고 오 백 마리의 호랑이 형상들이 있나니, 범천이여, 선(禪)에 든 나의 이 궁전은 북쪽 방향을 비추며 이토록 찬란하게 빛나고 있습니다.”

‘‘กิญฺจาปิ เต ตํ ชลเต วิมานํ,โอภาสยํ อุตฺตรสฺสํ ทิสายํ;

รูเป รณํ ทิสฺวา สทา ปเวธิตํ,ตสฺมา น รูเป รมตี สุเมโธ’’ติ.

“그대의 궁전이 북쪽 방향을 비추며 아무리 찬란하게 빛날지라도, 뛰어난 지혜를 갖춘 분께서는 물질에서 결함을 보고 항상 요동치는 것을 보셨기에, 물질에서 즐거움을 찾지 않으십니다.”

อถ โข สุพฺรหฺมา จ ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาโส จ ปจฺเจกพฺรหฺมา ตํ พฺรหฺมานํ สํเวเชตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อคมาสิ จ โข โส พฺรหฺมา อปเรน สมเยน ภควโต อุปฏฺฐานํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสาติ.

그러자 수브라마 벽지범천과 숫다와사 벽지범천은 그 범천을 경책하고 그곳에서 바로 사라졌다. 그 후 그 범천은 나중에 아라한이며 정등각자이신 세존을 뵙기 위해 찾아갔다.

๗. โกกาลิกสุตฺตํ

7. 꼬깔리까 경 (꼬깔리까 숫따)

๑๗๘. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน. อถ โข สุพฺรหฺมา จ ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาโส จ ปจฺเจกพฺรหฺมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย อฏฺฐํสุ. อถ โข สุพฺรหฺมา ปจฺเจกพฺรหฺมา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

178. 사왓띠에서 설해졌다. 그때 세존께서는 낮 동안의 머무름을 위해 홀로 은둔해 계셨다. 그러자 수브라마 벽지범천과 숫다와사 벽지범천이 세존께서 계신 곳으로 다가왔다. 다가가서 각각 문기둥에 의지하여 섰다. 그때 수브라마 벽지범천이 꼬깔리까 비구에 대하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อปฺปเมยฺยํ ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย;

อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ ปุถุชฺชน’’นฺติ.

헤아릴 수 없는 분을 헤아리는 자여, 지혜로운 이가 어찌 그를 분별하겠습니까? 헤아릴 수 없는 분을 헤아리려 애쓰는 자, 나는 그를 어리석음에 가려진 범부라 생각합니다.

๘. กตโมทกติสฺสสุตฺตํ

8. 8. 카타모다카팃사 경

๑๗๙. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน. อถ โข สุพฺรหฺมา จ ปจฺเจกพฺรหฺมา สุทฺธาวาโส จ ปจฺเจกพฺรหฺมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย อฏฺฐํสุ. อถ โข สุทฺธาวาโส ปจฺเจกพฺรหฺมา กตโมทกติสฺสกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

179. 사밧티에서의 인연입니다. 그때 세존께서는 홀로 앉아 낮 동안의 휴식을 취하고 계셨습니다. 그때 수브라흐마 벽지불과 숫다와사 벽지불이 세존께서 계신 곳으로 다가왔습니다. 다가와서 각자 문설주에 기대어 섰습니다. 그때 숫다와사 벽지불이 카타모다카팃사카 비구에 대하여 세존 앞에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.151] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย;

อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ.

헤아릴 수 없는 분을 헤아리는 자여, 지혜로운 이가 어찌 그를 분별하겠습니까? 헤아릴 수 없는 분을 헤아리려 애쓰는 자, 나는 그를 어리석음에 가려진 무지한 자라 생각합니다.

๙. ตุรูพฺรหฺมสุตฺตํ

9. 9. 투루 브라흐마 경

๑๘๐. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน โกกาลิโก ภิกฺขุ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข ตุรู ปจฺเจกพฺรหฺมา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน โกกาลิโก ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาสํ ฐิโต โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ. ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ ตุรู ปจฺเจกพฺรหฺมา’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, ภควตา อนาคามี พฺยากโต, อถ กิญฺจรหิ อิธาคโต? ปสฺส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’’นฺติ.

180. 사밧티에서의 인연입니다. 그때 코칼리카 비구는 종기가 생겨 몹시 아프고 고통스러운 중병에 걸려 있었습니다. 그때 투루 벽지불이 밤이 깊었을 때 아주 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 코칼리카 비구에게 다가왔습니다. 다가와서 허공에 머물며 코칼리카 비구에게 이와 같이 말했습니다. 코칼리카여, 사리붓다와 목갈라나에 대해 마음을 맑게 하십시오. 사리붓다와 목갈라나는 계행이 지극히 아름다운 분들입니다. 도반이여, 당신은 누구입니까? 나는 투루 벽지불입니다. 도반이여, 당신은 세존으로부터 아나가미라고 수기받지 않았습니까? 그런데 어찌하여 여기에 왔습니까? 당신의 이 허물이 얼마나 큰지 보십시오.

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

사람이 태어날 때 그 입안에는 도끼가 함께 생겨납니다. 어리석은 자는 나쁜 말을 함으로써 그 도끼로 자신을 찍어버립니다.

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ,ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ,กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

비난받아야 할 자를 칭찬하고, 칭찬받아야 할 자를 비난하는 자는 입으로 죄를 짓는 것입니다. 그 죄 때문에 그는 결코 안락을 얻지 못합니다.

‘‘อปฺปมตฺตโก อยํ กลิ,โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา,อยเมว มหนฺตตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

주사위 놀이에서 재산을 모두 잃는 불운은 아주 작은 것입니다. 그러나 선서와 그 제자들에게 마음으로 원한을 품는 것, 이것이야말로 참으로 커다란 불운입니다.

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ,ฉตฺตึสติ ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ,วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

나쁜 말과 마음을 품고 성자를 비방하여 지옥에 떨어진 자는, 백천 니랍부다와 서른여섯 니랍부다, 그리고 다섯 압부다의 기간 동안 그곳에 머물게 됩니다.

๑๐. โกกาลิกสุตฺตํ

10. 10. 코칼리카 경

๑๘๑. สาวตฺถินิทานํ[Pg.152]. อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปาปิจฺฉา, ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, อวจ; มา เหวํ, โกกาลิก, อวจ. ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ เม, ภนฺเต, ภควา สทฺธายิโก ปจฺจยิโก; อถ โข ปาปิจฺฉาว ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, อวจ; มา เหวํ, โกกาลิก, อวจ. ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ. ตติยมฺปิ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ…เป… อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘มา เหวํ…เป… เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

181. 사밧티에서의 인연입니다. 그때 코칼리카 비구가 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 코칼리카 비구는 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. 세존이시여, 사리붓다와 목갈라나는 나쁜 욕망을 가졌으며 나쁜 욕망에 사로잡혀 있습니다. 이렇게 말하자 세존께서는 코칼리카 비구에게 말씀하셨습니다. 코칼리카여, 그렇게 말하지 마라. 코칼리카여, 그렇게 말하지 마라. 코칼리카여, 사리붓다와 목갈라나에 대해 마음을 맑게 하여라. 사리붓다와 목갈라나는 계행이 지극히 아름다운 분들이다. 두 번째도 코칼리카 비구는 세존께 똑같이 말씀드렸습니다. 세존이시여, 비록 제가 세존을 믿고 의지할지라도, 사리붓다와 목갈라나는 참으로 나쁜 욕망을 가졌으며 나쁜 욕망에 사로잡혀 있습니다. 두 번째도 세존께서는 코칼리카여, 그렇게 말하지 마라... 사리붓다와 목갈라나에 대해 마음을 맑게 하여라라고 말씀하셨습니다. 세 번째도 코칼리카 비구는 똑같이 말씀드렸고 세존께서도 똑같이 타이르셨습니다.

อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อจิรปกฺกนฺตสฺส จ โกกาลิกสฺส ภิกฺขุโน สาสปมตฺตีหิ ปีฬกาหิ สพฺโพ กาโย ผุโฏ อโหสิ. สาสปมตฺติโย หุตฺวา มุคฺคมตฺติโย อเหสุํ, มุคฺคมตฺติโย หุตฺวา กลายมตฺติโย อเหสุํ, กลายมตฺติโย หุตฺวา โกลฏฺฐิมตฺติโย อเหสุํ, โกลฏฺฐิมตฺติโย หุตฺวา โกลมตฺติโย อเหสุํ, โกลมตฺติโย หุตฺวา อามลกมตฺติโย อเหสุํ, อามลกมตฺติโย หุตฺวา เพลุวสลาฏุกมตฺติโย อเหสุํ, เพลุวสลาฏุกมตฺติโย หุตฺวา พิลฺลมตฺติโย อเหสุํ, พิลฺลมตฺติโย หุตฺวา ปภิชฺชึสุ. ปุพฺพญฺจ โลหิตญฺจ ปคฺฆรึสุ. อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เตเนว อาพาเธน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปชฺชิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา.

그러자 코칼리카 비구는 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 돌아 경의를 표한 뒤 떠나갔습니다. 코칼리카 비구가 떠난 지 얼마 되지 않아 그의 온몸에 겨자씨만한 종기가 돋아났습니다. 겨자씨만한 것이 녹두만 해졌고, 녹두만한 것이 완두콩만 해졌으며, 완두콩만한 것이 대추씨만 해졌고, 대추씨만한 것이 대추 열매만 해졌으며, 대추 열매만한 것이 여우구슬 열매만 해졌고, 여우구슬 열매만한 것이 어린 벨루바 열매만 해졌으며, 어린 벨루바 열매만한 것이 큰 벨루바 열매만 해지더니 마침내 터져버렸습니다. 고름과 피가 흘러나왔습니다. 코칼리카 비구는 바로 그 병으로 죽음을 맞이했습니다. 죽은 뒤 코칼리카 비구는 사리붓다와 목갈라나에게 원한을 품었기 때문에 파두마 지옥에 태어났습니다.

อถ [Pg.153] โข พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โกกาลิโก, ภนฺเต, ภิกฺขุ กาลงฺกโต. กาลงฺกโต จ, ภนฺเต, โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ, อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

그때 사함파티 브라흐마가 밤이 깊었을 때 아주 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 세존께 다가왔습니다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰습니다. 한곁에 선 사함파티 브라흐마는 세존께 말씀드렸습니다. 세존이시여, 코칼리카 비구가 죽었습니다. 죽은 코칼리카 비구는 사리붓다와 목갈라나에게 원한을 품었기 때문에 파두마 지옥에 태어났습니다. 사함파티 브라흐마는 이와 같이 말하고 세존께 절을 올린 뒤 오른쪽으로 돌아 경의를 표하고는 그 자리에서 사라졌습니다.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ มํ เอตทโวจ – ‘โกกาลิโก, ภนฺเต, ภิกฺขุ กาลงฺกโต. กาลงฺกโต จ, ภนฺเต, โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

그 밤이 지난 뒤 세존께서는 비구들을 불러 말씀하셨습니다. 비구들이여, 오늘 밤 사함파티 브라흐마가 밤이 깊었을 때 뛰어난 광채로 제타 숲 전체를 밝히며 나에게 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 사함파티 브라흐마는 나에게 이와 같이 말했다. 세존이시여, 코칼리카 비구가 죽었습니다. 죽은 코칼리카 비구는 사리붓다와 목갈라나에게 원한을 품었기 때문에 파두마 지옥에 태어났습니다. 비구들이여, 사함파티 브라흐마는 이와 같이 말하고 나에게 절을 올린 뒤 오른쪽으로 돌아 경의를 표하고는 그 자리에서 사라졌다.

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีวทีฆํ นุ โข, ภนฺเต, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณ’’นฺติ? ‘‘ทีฆํ โข, ภิกฺขุ, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณํ. ตํ น สุกรํ สงฺขาตุํ – เอตฺตกานิ วสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ อิติ วา, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ อิติ วา’’ติ. ‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขู’’ติ ภควา อโวจ –

이와 같이 말씀하셨을 때, 어떤 비구가 세존께 이와 같이 여쭈었다. “세존이시여, 파두마(Paduma) 지옥의 수명은 얼마나 깁니까?” “비구여, 파두마 지옥의 수명은 참으로 길다. 그것은 이만큼의 세월이라거나, 이만큼의 백 년이라거나, 이만큼의 천 년이라거나, 이만큼의 십만 년이라고 계산하기가 쉽지 않다.” “세존이시여, 비유를 들어주실 수 있습니까?” 세존께서 말씀하셨다. “비구여, 가능하다.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห. ตโต ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน เอกเมกํ ติลํ อุทฺธเรยฺย; ขิปฺปตรํ โข โส, ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุทนิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก [Pg.154] อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลนิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑริโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑริกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“비구여, 예를 들어 코살라 국의 스무 카리(khāri) 분량의 참깨 수레가 있다고 하자. 어떤 사람이 백 년이 지날 때마다 그 수레에서 참깨 한 알씩을 꺼낸다고 할 때, 비구여, 코살라 국의 스무 카리 분량의 참깨 수레가 이와 같은 노력으로 다하여 없어지는 것이 하나뿐인 압부다(Abbuda) 지옥의 수명보다 오히려 더 빠를 것이다. 비구여, 압부다 지옥 스무 번의 기간이 하나의 니랍부다(Nirabbuda) 지옥의 수명과 같고, 니랍부다 지옥 스무 번의 기간이 하나의 아바바(Ababa) 지옥의 수명과 같으며, 아바바 지옥 스무 번의 기간이 하나의 아타타(Aṭaṭa) 지옥의 수명과 같고, 아타타 지옥 스무 번의 기간이 하나의 아하하(Ahaha) 지옥의 수명과 같으며, 아하하 지옥 스무 번의 기간이 하나의 쿠무다(Kumuda) 지옥의 수명과 같고, 쿠무다 지옥 스무 번의 기간이 하나의 소간디카(Sogandhika) 지옥의 수명과 같으며, 소간디카 지옥 스무 번의 기간이 하나의 우빳라(Uppala) 지옥의 수명과 같고, 우빳라 지옥 스무 번의 기간이 하나의 뿐다리카(Puṇḍarika) 지옥의 수명과 같으며, 뿐다리카 지옥 스무 번의 기간이 하나의 파두마(Paduma) 지옥의 수명과 같다. 비구여, 참으로 코칼리카 비구는 사리뿟따와 목갈라나에게 악의를 품었기 때문에 파두마 지옥에 태어났느니라.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 선서(Sugato)이신 스승께서는 이와 같이 말씀하시고 나서 다시 이 게송을 읊으셨다.

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส,กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ,พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

“사람이 태어날 때 그 입안에는 도끼가 함께 생겨나니, 어리석은 자는 악한 말을 함으로써 그 도끼로 자신을 찍느니라.”

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ,ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ,กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

“비난받아야 할 자를 칭찬하고, 칭찬받아야 할 자를 비난하는 자는 입으로 죄를 짓는 것이니, 그 죄 때문에 행복을 얻지 못하느니라.”

‘‘อปฺปมตฺตโก อยํ กลิ,โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา,อยเมว มหนฺตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

“주사위 놀이에서 재산을 잃는 것은 사소한 불운일 뿐이지만, 거룩한 분들에게 마음으로 악의를 품는 것이야말로 참으로 큰 불운이니라.”

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ,ฉตฺตึสติ ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ,วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

“악한 말과 마음을 품고 성자를 비방한 어리석은 자는 십삼만 육천 니랍부다 지옥과 다섯 압부다 지옥의 기간 동안 지옥에 떨어지느니라.”

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약(Udāna)은 다음과 같다.

อายาจนํ [Pg.155] คารโว พฺรหฺมเทโว,พโก จ พฺรหฺมา อปรา จ ทิฏฺฐิ;

ปมาทโกกาลิกติสฺสโก จ,ตุรู จ พฺรหฺมา อปโร จ โกกาลิโกติ.

아야짜나 경, 가라와 경, 브라흐마데와 경, 바카 브라흐마 경, 또 다른 견해(디티) 경, 빠마다 경, 코칼리카 경, 띳사카 경, 뚜루 브라흐마 경, 그리고 또 다른 코칼리카 경까지 열 가지이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 2. 두 번째 품

๑. สนงฺกุมารสุตฺตํ

1. 1. 사낭쿠마라 경

๑๘๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ สปฺปินีตีเร. อถ โข พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ สปฺปินีตีรํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

182. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 삽삐니 강가에 머물고 계셨다. 그때 사낭쿠마라 범천이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 모습으로 삽삐니 강가를 두루 비추며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 사낭쿠마라 범천은 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’’ติ.

“가문을 중시하는 사람들 사이에서는 왕족이 으뜸이지만, 명지와 실천을 구족한 이는 신과 인간들 가운데 으뜸이다.”

อิทมโวจ พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข พฺรหฺมา สนงฺกุมาโร ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

사낭쿠마라 범천은 이와 같이 말했다. 스승께서는 이를 승인하셨다. 그러자 사낭쿠마라 범천은 ‘스승께서 나를 승인하셨다’라고 알고 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 경배한 뒤 그 자리에서 사라졌다.

๒. เทวทตฺตสุตฺตํ

2. 2. 데와닷따 경

๑๘๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อจิรปกฺกนฺเต เทวทตฺเต. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข พฺรหฺมา สหมฺปติ เทวทตฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

183. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 기ज्자쿠타 산에 머물고 계셨다. 데와닷따가 떠난 지 얼마 되지 않았을 때였다. 그때 사함빳띠 범천이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 모습으로 기ज्자쿠타 산을 두루 비추며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 사함빳띠 범천은 데와닷따에 관하여 세존의 면전에서 이 게송을 읊었다.

‘‘ผลํ [Pg.156] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ.

“열매가 맺히면 바나나 나무가 죽고, 열매가 맺히면 대나무와 갈대가 죽듯이, 공양과 명예는 비열한 자를 파멸시키니, 이는 노새가 새끼를 배면 죽는 것과 같도다.”

๓. อนฺธกวินฺทสุตฺตํ

3. 3. 안다까윈다 경

๑๘๔. เอกํ สมยํ ภควา มาคเธสุ วิหรติ อนฺธกวินฺเท. เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ อนฺธกวินฺทํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

184. 한때 세존께서는 마가다 국의 안다까윈다에 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 칠흑같이 어두운 밤에 노지에 앉아 계셨고 비가 한 방울씩 떨어지고 있었다. 그때 사함빳띠 범천이 밤이 깊었을 때 아주 아름다운 모습으로 안다까윈다를 두루 비추며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 사함빳띠 범천은 세존의 면전에서 이 게송들을 읊었다.

‘‘เสเวถ ปนฺตานิ เสนาสนานิ,จเรยฺย สํโยชนวิปฺปโมกฺขา;

สเจ รตึ นาธิคจฺเฉยฺย ตตฺถ,สงฺเฆ วเส รกฺขิตตฺโต สตีมา.

“멀리 떨어진 처소를 수행처로 삼아야 하니, 모든 결박에서 벗어나기 위해 정진해야 한다. 만일 그곳에서 즐거움을 얻지 못한다면, 자신을 보호하고 마음 챙기며 승가 대중 속에 머물러야 한다.”

‘‘กุลากุลํ ปิณฺฑิกาย จรนฺโต,อินฺทฺริยคุตฺโต นิปโก สตีมา;

เสเวถ ปนฺตานิ เสนาสนานิ,ภยา ปมุตฺโต อภเย วิมุตฺโต.

“집집마다 탁발하며 다닐 때에도 감관을 수호하고 현명하며 마음 챙겨야 한다. 재난에서 벗어나 두려움 없는 곳에 해탈하고자 한다면, 멀리 떨어진 처소를 수행처로 삼아야 한다.”

‘‘ยตฺถ เภรวา สรีสปา,วิชฺชุ สญฺจรติ ถนยติ เทโว;

อนฺธการติมิสาย รตฺติยา,นิสีทิ ตตฺถ ภิกฺขุ วิคตโลมหํโส.

“맹수와 뱀들이 있고 번개가 치며 천둥이 울리는 칠흑같이 어두운 밤일지라도, 비구는 소름 끼치는 두려움을 떨쳐버리고 그곳에 앉아 있어야 한다.”

‘‘อิทญฺหิ ชาตุ เม ทิฏฺฐํ, นยิทํ อิติหีติหํ;

เอกสฺมึ พฺรหฺมจริยสฺมึ, สหสฺสํ มจฺจุหายินํ.

“이것은 내가 직접 본 것이지 남에게 전해 들은 것이 아니니, 한 법회의 가르침에서 죽음을 극복한 성자가 천 명이나 되었노라.”

‘‘ภิยฺโย ปญฺจสตา เสกฺขา, ทสา จ ทสธา ทส;

สพฺเพ โสตสมาปนฺนา, อติรจฺฉานคามิโน.

“또한 유학의 성자가 오백 명이 넘고, 백십 명의 수행자들도 보았으니, 그들은 모두 예류자가 되어 다시는 악도에 떨어지지 않을 자들이로다.”

‘‘อถายํ [Pg.157] อิตรา ปชา, ปุญฺญภาคาติ เม มโน;

สงฺขาตุํ โนปิ สกฺโกมิ, มุสาวาทสฺส โอตฺตป’’นฺติ.

“나머지 중생들도 공덕의 몫을 가졌으니, 그 수를 내 마음으로 다 헤아릴 수 없으나 거짓말에 대한 두려움 때문에 함부로 말하지 않겠나이다.”

๔. อรุณวตีสุตฺตํ

4. 4. 아루나와띠 경

๑๘๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

185. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓띠에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา อโหสิ อรุณวา นาม. รญฺโญ โข ปน, ภิกฺขเว, อรุณวโต อรุณวตี นาม ราชธานี อโหสิ. อรุณวตึ โข ปน, ภิกฺขเว, ราชธานึ สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. สิขิสฺส โข ปน, ภิกฺขเว, ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อภิภูสมฺภวํ นาม สาวกยุคํ อโหสิ อคฺคํ ภทฺทยุคํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อภิภุํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, พฺราหฺมณ, เยน อญฺญตโร พฺรหฺมโลโก เตนุปสงฺกมิสฺสาม, ยาว ภตฺตสฺส กาโล ภวิสฺสตี’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข ภิกฺขเว, อภิภู ภิกฺขุ สิขิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อภิภู จ ภิกฺขุ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – อรุณวติยา ราชธานิยา อนฺตรหิตา ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรเหสุํ.

“비구들이여, 과거에 아루나와라는 이름의 왕이 있었다. 비구들이여, 아루나와 왕에게는 아루나와띠라는 이름의 수도가 있었다. 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께서는 아루나와띠 수도를 의지하여 머무셨다. 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께는 아비부와 삼바와라는 이름의 제자 쌍이 있었는데, 그들은 가장 뛰어나고 훌륭한 쌍이었다. 그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께서 아비부 비구를 불러 말씀하셨다. ‘브라만이여, 가자. 공양 시간이 될 때까지 어떤 범천계로 가서 머물자.’ 비구들이여, 아비부 비구는 ‘그렇게 하겠습니다, 세존이시여’라고 아라한이자 정등각자인 시키 세존께 대답했다. 그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존과 아비부 비구는, 마치 힘센 사람이 구부렸던 팔을 펴거나 폈던 팔을 구부리는 것처럼, 그렇게 아루나와띠 수도에서 사라져 그 범천계에 나타났다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อภิภุํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘ปฏิภาตุ, พฺราหฺมณ, ตํ พฺรหฺมุโน จ พฺรหฺมปริสาย จ พฺรหฺมปาริสชฺชานญฺจ ธมฺมี กถา’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, อภิภู ภิกฺขุ สิขิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา, พฺรหฺมานญฺจ พฺรหฺมปริสญฺจ พฺรหฺมปาริสชฺเช จ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา จ พฺรหฺมปริสา จ พฺรหฺมปาริสชฺชา จ อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘อจฺฉริยํ วต[Pg.158], โภ, อพฺภุตํ วต โภ, กถญฺหิ นาม สตฺถริ สมฺมุขีภูเต สาวโก ธมฺมํ เทเสสฺสตี’’’ติ!

“그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께서 아비부 비구를 불러 말씀하셨다. ‘브라만이여, 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들에게 법문을 전하는 그대의 지혜를 드러내 보이시오.’ 비구들이여, 아비부 비구는 ‘그렇게 하겠습니다, 세존이시여’라고 아라한이자 정등각자인 시키 세존께 대답한 뒤, 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들에게 법문으로 유익함을 보여주고, 실천하게 하고, 격려하고, 기쁘게 하였다. 비구들이여, 그때 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들은 비난하고 투덜대고 소문을 퍼뜨렸다. ‘오, 놀랍도다! 오, 신기하도다! 어떻게 스승께서 눈앞에 계시는데 제자가 법을 설한단 말인가!’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อภิภุํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘อุชฺฌายนฺติ โข เต, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมา จ พฺรหฺมปริสา จ พฺรหฺมปาริสชฺชา จ – อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, กถญฺหิ นาม สตฺถริ สมฺมุขีภูเต สาวโก ธมฺมํ เทเสสฺสตีติ! เตน หิ ตฺวํ พฺราหฺมณ, ภิยฺโยโสมตฺตาย พฺรหฺมานญฺจ พฺรหฺมปริสญฺจ พฺรหฺมปาริสชฺเช จ สํเวเชหี’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, อภิภู ภิกฺขุ สิขิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ทิสฺสมาเนนปิ กาเยน ธมฺมํ เทเสสิ, อทิสฺสมาเนนปิ กาเยน ธมฺมํ เทเสสิ, ทิสฺสมาเนนปิ เหฏฺฐิเมน อุปฑฺฒกาเยน อทิสฺสมาเนน อุปริเมน อุปฑฺฒกาเยน ธมฺมํ เทเสสิ, ทิสฺสมาเนนปิ อุปริเมน อุปฑฺฒกาเยน อทิสฺสมาเนน เหฏฺฐิเมน อุปฑฺฒกาเยน ธมฺมํ เทเสสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา จ พฺรหฺมปริสา จ พฺรหฺมปาริสชฺชา จ อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาตา อเหสุํ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ, สมณสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา’’’ติ!

“그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께서 아비부 비구를 불러 말씀하셨다. ‘브라만이여, 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들이 <오, 놀랍도다! 오, 신기하도다! 어떻게 스승께서 눈앞에 계시는데 제자가 법을 설한단 말인가!>라고 하며 비난하고 있소. 그러니 브라만이여, 그대는 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들을 더욱더 감동시켜 경각심을 갖게 하시오.’ 비구들이여, 아비부 비구는 ‘그렇게 하겠습니다, 세존이시여’라고 아라한이자 정등각자인 시키 세존께 대답한 뒤, 보이는 몸으로도 법을 설하고, 보이지 않는 몸으로도 법을 설하고, 몸의 하반신은 보이고 상반신은 보이지 않게 하여 법을 설하며, 몸의 상반신은 보이고 하반신은 보이지 않게 하여 법을 설하였다. 비구들이여, 그때 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들에게는 경이롭고 신기한 마음이 생겨났다. ‘오, 놀랍도다! 오, 신기하도다! 사문의 큰 신통과 큰 위력이여!’”

‘‘อถ โข อภิภู ภิกฺขุ สิขึ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อภิชานามิ ขฺวาหํ, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ เอวรูปึ วาจํ ภาสิตา – ปโหมิ ขฺวาหํ อาวุโส, พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปตุ’นฺติ. ‘เอตสฺส, พฺราหฺมณ, กาโล, เอตสฺส, พฺราหฺมณ, กาโล; ยํ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมโลเก ฐิโต สหสฺสิโลกธาตุํ สเรน วิญฺญาเปยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข, ภิกฺขเว, อภิภู ภิกฺขุ สิขิสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปฏิสฺสุตฺวา พฺรหฺมโลเก ฐิโต อิมา คาถาโย อภาสิ –

“그때 아비부 비구는 아라한이자 정등각자인 시키 세존께 이와 같이 말씀드렸다. ‘세존이시여, 저는 비구 승가 가운데서 <도반들이여, 저는 범천계에 서서 목소리로 천 가지 세계를 알게 할 수 있습니다>라고 이와 같은 말을 했던 것을 기억합니다.’ ‘브라만이여, 지금이 그 때요. 브라만이여, 지금이 바로 그 때요. 그대가 범천계에 서서 소리로 천 가지 세계를 알게 할 수 있는 때요.’ 비구들이여, 아비부 비구는 아라한이자 정등각자인 시키 세존께 대답한 뒤, 범천계에 서서 이 게송들을 읊었다.”

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร.

“정진하라, 분발하라. 부처님 가르침에 전념하라. 코끼리가 갈대 오두막을 부수듯 죽음의 군대를 쳐부수라.”

‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

“누구든 이 법과 율 안에서 게으르지 않게 머문다면, 태어남의 윤회를 벗어나 괴로움의 끝을 보리라.”

‘‘อถ [Pg.159] โข, ภิกฺขเว, สิขี จ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อภิภู จ ภิกฺขุ พฺรหฺมานญฺจ พฺรหฺมปริสญฺจ พฺรหฺมปาริสชฺเช จ สํเวเชตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม…เป… ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิตา อรุณวติยา ราชธานิยา ปาตุรเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สิขี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อสฺสุตฺถ โน, ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺสา’ติ? ‘อสฺสุมฺห โข มยํ, ภนฺเต, อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺสา’ติ. ‘ยถา กถํ ปน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อสฺสุตฺถ อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺสา’’’ติ? เอวํ โข มยํ, ภนฺเต, อสฺสุมฺห อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺส –

“그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존과 아비부 비구는 범천과 범천의 무리들과 범천의 권속들을 감동시켜 경각심을 갖게 하고서… (전략) …그 범천계에서 사라져 아루나와띠 수도에 나타났다. 그때 비구들이여, 아라한이자 정등각자인 시키 세존께서 비구들을 불러 말씀하셨다. ‘비구들이여, 너희는 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 들었느냐?’ ‘세존이시여, 저희는 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 들었습니다.’ ‘비구들이여, 너희는 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 어떻게 들었느냐?’ ‘세존이시여, 저희는 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 이와 같이 들었습니다.’”

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร.

“정진하라, 분발하라. 부처님 가르침에 전념하라. 코끼리가 갈대 오두막을 부수듯 죽음의 군대를 쳐부수라.”

‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ;

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

“누구든 이 법과 율 안에서 게으르지 않게 머문다면, 태어남의 윤회를 벗어나 괴로움의 끝을 보리라.”

‘‘‘เอวํ โข มยํ, ภนฺเต, อสฺสุมฺห อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺสา’ติ. ‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว; สาธุ โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว! อสฺสุตฺถ อภิภุสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมโลเก ฐิตสฺส คาถาโย ภาสมานสฺสา’’’ติ.

“‘세존이시여, 저희는 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 이와 같이 들었습니다.’ ‘장하도다, 비구들이여. 장하도다, 비구들이여. 너희가 범천계에 서서 게송을 읊는 아비부 비구의 목소리를 들은 것은 참으로 잘한 일이로다.’”

อิทมโวจ ภควา, อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

“세존께서 이와 같이 말씀하시자, 그 비구들은 기쁜 마음으로 세존의 말씀을 찬탄하며 기뻐하였다.”

๕. ปรินิพฺพานสุตฺตํ

5. “반열반경(Parinibbānasutta)”

๑๘๖. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน อนฺตเรน ยมกสาลานํ ปรินิพฺพานสมเย. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว – ‘วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’ติ. อยํ ตถาคตสฺส ปจฺฉิมา วาจา’’.

186. 한때 세존께서는 쿠시나라의 말라족 사람들의 살라 나무 숲인 우파밧타나에서 쌍살라 나무 사이에 머무시며 반열반하실 때가 되었습니다. 그때 세존께서는 비구들에게 말씀하셨습니다. "비구들이여, 이제 그대들에게 말하노라. 형성된 것들은 소멸하기 마련이다. 방일하지 말고 정진하여라." 이것이 여래의 마지막 유훈이었습니다.

อถ [Pg.160] โข ภควา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ปฐมา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ทุติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ตติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ. อากาสานญฺจายตนา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ. วิญฺญาณญฺจายตนา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ. อากิญฺจญฺญายตนา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนา วุฏฺฐหิตฺวา สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชิ.

그때 세존께서는 초선에 드셨습니다. 초선에서 나오셔서 제2선에 드셨습니다. 제2선에서 나오셔서 제3선에 드셨습니다. 제3선에서 나오셔서 제4선에 드셨습니다. 제4선에서 나오셔서 공무변처에 드셨습니다. 공무변처에서 나오셔서 식무변처에 드셨습니다. 식무변처에서 나오셔서 무소유처에 드셨습니다. 무소유처에서 나오셔서 비상비비상처에 드셨습니다. 비상비비상처에서 나오셔서 상수멸(상과 수의 소멸)에 드셨습니다.

สญฺญาเวทยิตนิโรธา วุฏฺฐหิตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนา วุฏฺฐหิตฺวา อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชิ. อากิญฺจญฺญายตนา วุฏฺฐหิตฺวา วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชิ. วิญฺญาณญฺจายตนา วุฏฺฐหิตฺวา อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชิ. อากาสานญฺจายตนา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ตติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ทุติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ปฐมา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ทุติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชิ. ตติยา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชิ. จตุตฺถา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรํ ภควา ปรินิพฺพายิ. ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา พฺรหฺมา สหมฺปติ อิมํ คาถํ อภาสิ –

상수멸에서 나오셔서 비상비비상처에 드셨습니다. 비상비비상처에서 나오셔서 무소유처에 드셨습니다. 무소유처에서 나오셔서 식무변처에 드셨습니다. 식무변처에서 나오셔서 공무변처에 드셨습니다. 공무변처에서 나오셔서 제4선에 드셨습니다. 제4선에서 나오셔서 제3선에 드셨습니다. 제3선에서 나오셔서 제2선에 드셨습니다. 제2선에서 나오셔서 초선에 드셨습니다. 초선에서 나오셔서 제2선에 드셨습니다. 제2선에서 나오셔서 제3선에 드셨습니다. 제3선에서 나오셔서 제4선에 드셨습니다. 제4선에서 나오신 직후에 세존께서는 반열반하셨습니다. 세존께서 반열반하시자마자 사함빳띠 범천이 이 게송을 읊었습니다.

‘‘สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยํ;

ยตฺถ เอตาทิโส สตฺถา, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล;

ตถาคโต พลปฺปตฺโต, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต’’ติ.

"세상의 모든 중생은 오온의 몸을 버리게 되리라. 이와 같이 비할 데 없는 스승이시며 십력(十力)을 갖추신 여래, 정등각자께서도 이 세상에서 반열반에 드셨도다."

ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

세존께서 반열반하시자마자 신들의 왕인 사까 제석천이 이 게송을 읊었습니다.

‘‘อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข’’ติ.

"참으로 형성된 것들은 무상하구나. 생겨나고 멸하는 성질을 가졌으니, 생겨났다가 사라지기 마련이라. 그것들의 가라앉음(적멸)이야말로 진정한 행복이로다."

ปรินิพฺพุเต [Pg.161] ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อานนฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

세존께서 반열반하시자마자 존자 아난다가 이 게송을 읊었습니다.

‘‘ตทาสิ ยํ ภึสนกํ, ตทาสิ โลมหํสนํ;

สพฺพาการวรูเปเต, สมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต’’ติ.

"모든 수승한 특징을 갖추신 정등각자께서 반열반하셨을 때, 그때 참으로 두렵고도 소름 끼치는 땅의 진동이 일어났도다."

ปรินิพฺพุเต ภควติ สห ปรินิพฺพานา อายสฺมา อนุรุทฺโธ อิมา คาถาโย อภาสิ –

세존께서 반열반하시자마자 존자 아누룻다가 이 게송들을 읊었습니다.

‘‘นาหุ อสฺสาสปสฺสาโส, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน;

อเนโช สนฺติมารพฺภ, จกฺขุมา ปรินิพฺพุโต.

"마음이 흔들림 없으시고 평정하신 분의 들숨과 날숨은 멈추었도다. 갈애가 없으시고 오안(五眼)을 갖추신 세존께서는 평온한 열반을 지향하며 반열반에 드셨도다."

‘‘อสลฺลีเนน จิตฺเตน, เวทนํ อชฺฌวาสยิ;

ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ, วิโมกฺโข เจตโส อหู’’ติ.

"위축됨 없는 마음으로 육체적인 고통의 느낌을 참아내셨도다. 등불이 꺼지듯이 그 성자(Muni)의 마음은 해탈하셨도다."

ทุติโย วคฺโค.

제2품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

이에 대한 요약 게송은 다음과 같다.

พฺรหฺมาสนํ เทวทตฺโต, อนฺธกวินฺโท อรุณวตี;

ปรินิพฺพาเนน จ เทสิตํ, อิทํ พฺรหฺมปญฺจกนฺติ.

범천의 청함, 데와닷따, 안다까윈다, 아루나와띠, 그리고 반열반경과 함께 이들이 범천 상윳따의 다섯 수트라이며 총 15경이다.

พฺรหฺมสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

범천 상윳따가 끝났다.

๗. พฺราหฺมณสํยุตฺตํ

7. 7. 바라문 상윳따

๑. อรหนฺตวคฺโค

1. 1. 아라한 품

๑. ธนญฺชานีสุตฺตํ

1. 1. 다난자니 경

๑๘๗. เอวํ [Pg.162] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ธนญฺชานี นาม พฺราหฺมณี อภิปฺปสนฺนา โหติ พุทฺเธ จ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ. อถ โข ธนญฺชานี พฺราหฺมณี ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ภตฺตํ อุปสํหรนฺตี อุปกฺขลิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ –

187. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서는 라자가하의 깔란다까니와빠에 있는 벨루와나(죽림정사)에 머무셨습니다. 그때 바라드와자 성씨를 가진 어느 바라문의 아내인 다난자니라는 바라문 여인이 부처님과 가르침과 승가에 대해 깊은 신심을 가지고 있었습니다. 다난자니 여인이 바라드와자 바라문에게 음식을 나르다가 발을 헛디뎠을 때, 세 번에 걸쳐 이 감흥어를 읊었습니다.

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส;

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

"그분 세존, 아라한, 정등각자께 절하옵니다. 그분 세존, 아라한, 정등각자께 절하옵니다. 그분 세존, 아라한, 정등각자께 절하옵니다."

เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ธนญฺชานึ พฺราหฺมณึ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมวํ ปนายํ วสลี ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณสฺส วณฺณํ ภาสติ. อิทานิ ตฺยาหํ, วสลิ, ตสฺส สตฺถุโน วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ. ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, พฺราหฺมณ, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, โย ตสฺส ภควโต วาทํ อาโรเปยฺย อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. อปิ จ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, คจฺฉ, คนฺตฺวา วิชานิสฺสสี’’ติ.

이렇게 말하자 바라드와자 바라문이 다난자니 여인에게 이렇게 말했습니다. "이 천한 여인이여, 시도 때도 없이 그 머리 깎은 사문의 찬탄을 늘어놓는구나. 천한 여인이여, 이제 내가 가서 그대의 스승에게 논쟁을 걸어 꺾어 놓겠노라." 여인이 대답했습니다. "바라문이여, 신과 마라와 범천을 포함한 세상에서, 그리고 사문과 바라문, 왕과 백성을 포함한 모든 중생들 가운데, 아라한이시며 정등각자이신 그분 세존께 논쟁을 걸어 이길 수 있는 자를 나는 결코 보지 못했습니다. 그러나 바라문이여, 가보십시오. 가서 직접 알게 될 것입니다."

อถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ กุปิโต อนตฺตมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 바라드와자 바라문은 화가 나고 불쾌한 마음으로 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존과 함께 유쾌하고 기억할 만한 인사를 나누고 한쪽에 앉았습니다. 한쪽에 앉은 바라드와자 바라문은 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ.

"무엇을 죽여야 편안히 잠들고, 무엇을 죽여야 슬퍼하지 않습니까? 고따마 존자시여, 당신은 어떤 한 가지 법을 죽이는 것을 찬성하십니까?"

‘‘โกธํ [Pg.163] เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

"바라문이여, 분노를 죽여야 편안히 잠들고, 분노를 죽여야 슬퍼하지 않는다. 독이 뿌리이고 끝은 달콤한 분노를 죽이는 것을 성자들은 찬탄하나니, 진실로 분노를 죽이면 슬퍼하지 않기 때문이다."

เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

이렇게 말씀하시자 바라드와자 바라문이 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "훌륭하십니다, 고따마 존자시여! 훌륭하십니다, 고따마 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추어 주듯, 고따마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 존자시여, 저는 이제 고따마 존자께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 제가 고따마 존자 곁에서 출가하여 구족계를 받기를 원합니다."

อลตฺถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา ภารทฺวาโช เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสีติ.

바라드와자 성씨의 바라문은 세존의 처소에서 출가와 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 존자 바라드와자는 홀로 떨어져 방일함 없이 열정적이며 스스로를 제어하며 머물렀다. 그리하여 얼마 지나지 않아, 가문의 아들들이 정당하게 집을 떠나 집 없는 곳으로 출가하는 목적인 그 위없는 청정범행의 완성을 바로 이 법의 현생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머물렀다. ‘태어남은 다하였고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일은 마쳤고, 다시는 이런 상태가 되지 않을 것이다’라고 확연히 알게 되었다. 그리하여 존자 바라드와자는 아라한들 중 한 분이 되었다.

๒. อกฺโกสสุตฺตํ

2. 악꼬사 경 (욕설 경)

๑๘๘. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อสฺโสสิ โข อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ – ‘‘ภารทฺวาชโคตฺโต กิร พฺราหฺมโณ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติเก อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสติ ปริภาสติ.

188. 한때 세존께서는 라자가하의 죽림 정사 칼란다카니바파에 머물고 계셨다. 그때 욕설을 잘한다 하여 ‘악꼬사까 바라드와자’라 불리는 바라문은 ‘바라드와자 성씨의 바라문이 사문 고타마의 처소에서 가정을 떠나 집 없는 곳으로 출가하였다’는 소식을 들었다. 그는 화가 나고 불쾌하여 세존께서 계신 곳으로 찾아갔다. 찾아가서 세존께 상스럽고 거친 말로 욕설을 퍼붓고 위협하였다.

เอวํ วุตฺเต, ภควา อกฺโกสกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อปิ นุ โข เต อาคจฺฉนฺติ มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา อติถิโย ’’ติ? ‘‘อปฺเปกทา เม, โภ โคตม, อาคจฺฉนฺติ มิตฺตามจฺจา [Pg.164] ญาติสาโลหิตา อติถิโย’’ติ. ‘‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อปิ นุ เตสํ อนุปฺปเทสิ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สายนียํ วา’’’ติ? ‘‘‘อปฺเปกทา เนสาหํ, โภ โคตม, อนุปฺปเทมิ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สายนียํ วา’’’ติ. ‘‘‘สเจ โข ปน เต, พฺราหฺมณ, นปฺปฏิคฺคณฺหนฺติ, กสฺส ตํ โหตี’’’ติ? ‘‘‘สเจ เต, โภ โคตม, นปฺปฏิคฺคณฺหนฺติ, อมฺหากเมว ตํ โหตี’’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, ยํ ตฺวํ อมฺเห อนกฺโกสนฺเต อกฺโกสสิ, อโรเสนฺเต โรเสสิ, อภณฺฑนฺเต ภณฺฑสิ, ตํ เต มยํ นปฺปฏิคฺคณฺหาม. ตเวเวตํ, พฺราหฺมณ, โหติ; ตเวเวตํ, พฺราหฺมณ, โหติ’’.

이렇게 말하자 세존께서는 악꼬사까 바라드와자 바라문에게 이같이 말씀하셨다. “바라문이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대의 친구, 동료, 친지, 혈육인 손님들이 그대를 방문하는가?” “고타마여, 때때로 저의 친구, 동료, 친지, 혈육인 손님들이 저를 찾아옵니다.” “바라문이여, 이를 어떻게 생각하는가? 그대는 그들에게 씹어 먹는 음식이나 먹는 음식, 맛보는 음식 등을 대접하는가?” “고타마여, 때때로 저는 그들에게 씹어 먹는 음식이나 먹는 음식, 맛보는 음식 등을 대접합니다.” “바라문이여, 만약 그들이 그것을 받지 않는다면 그것은 누구의 것이 되겠는가?” “고타마여, 만약 그들이 받지 않는다면 그것은 바로 저희의 것이 됩니다.” “바라문이여, 그와 같이 그대는 욕설을 퍼붓지 않는 우리에게 욕을 하고, 괴롭히지 않는 우리를 괴롭히며, 다투지 않는 우리에게 다투려 하니, 우리는 그대의 그것을 받지 않겠노라. 바라문이여, 그것은 오직 그대의 것이요, 오직 그대의 것이다.”

‘‘โย โข, พฺราหฺมณ, อกฺโกสนฺตํ ปจฺจกฺโกสติ, โรเสนฺตํ ปฏิโรเสติ, ภณฺฑนฺตํ ปฏิภณฺฑติ, อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, สมฺภุญฺชติ วีติหรตีติ. เต มยํ ตยา เนว สมฺภุญฺชาม น วีติหราม. ตเวเวตํ, พฺราหฺมณ, โหติ; ตเวเวตํ, พฺราหฺมณ, โหตี’’ติ. ‘‘ภวนฺตํ โข โคตมํ สราชิกา ปริสา เอวํ ชานาติ – ‘อรหํ สมโณ โคตโม’ติ. อถ จ ปน ภวํ โคตโม กุชฺฌตี’’ติ.

“바라문이여, 욕하는 자에게 다시 욕하고, 괴롭히는 자에게 다시 괴롭히며, 다투는 자에게 다시 다투는 자를 일러 ‘함께 먹고 함께 주고받는다’고 한다. 우리는 그대와 함께 먹지도 않고 주고받지도 않는다. 바라문이여, 그것은 오직 그대의 것이요, 오직 그대의 것이다.” “왕을 비롯한 대중들은 사문 고타마를 ‘아라한이신 사문 고타마’라고 알고 있는데, 그런데도 고타마 당신은 화를 내는 것인가?”라며 바라문은 두려워하며 말했다.

‘‘อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ, ทนฺตสฺส สมชีวิโน;

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส, อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.

“분노가 없는 분, 길들여진 분, 여법한 삶을 사는 분, 바른 지혜로 해탈하신 분, 평온하고 여여한(타디) 분께 어찌 분노가 있고 그 과보가 있겠는가?”

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

“분노하는 자에게 마주 분노하는 자는 그로 인해 더 악해지는 법이다. 분노하는 자에게 마주 분노하지 않는 이야말로 이기기 어려운 전쟁에서 승리하는 자이다.”

‘‘อุภินฺนมตฺถํ จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

“상대방이 화를 내는 것을 알면서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 자는 자신과 타인, 이 양자 모두의 이익을 행하는 것이다.”

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

“자신과 타인 양자 모두를 치유하는 이를 보고 법에 서툰 어리석은 자들은 ‘바보’라고 생각한다.”

เอวํ วุตฺเต, อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

이렇게 말씀하시자 악꼬사까 바라드와자 바라문은 세존께 이같이 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 저는 고타마 존자님과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존이신 고타마 존자님 처소에서 출가를 원하며 구족계를 받고 싶습니다.”

อลตฺถ โข อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา อกฺโกสกภารทฺวาโช เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต [Pg.165] นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสีติ.

악꼬사까 바라드와자 바라문은 세존의 처소에서 출가와 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 존자 악꼬사까 바라드와자는 홀로 떨어져 방일함 없이 열정적이며 스스로를 제어하며 머물렀다. 그리하여 얼마 지나지 않아, 가문의 아들들이 정당하게 집을 떠나 출가하는 목적인 위없는 청정범행의 완성을 현생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 성취하고 머물렀다. ‘태어남은 다하였고, 청정범행은 성취되었으며, 할 일은 마쳤고, 다시는 이런 상태가 되지 않을 것이다’라고 확연히 알게 되었다. 존자 바라드와자는 아라한들 중 한 분이 되었다.

๓. อสุรินฺทกสุตฺตํ

3. 아수린다까 경

๑๘๙. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อสฺโสสิ โข อสุรินฺทกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ – ‘‘ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ กิร สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติเก อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสติ ปริภาสติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหี อโหสิ. อถ โข อสุรินฺทกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ชิโตสิ, สมณ, ชิโตสิ, สมณา’’ติ.

189. 한때 세존께서는 라자가하의 죽림 정사 칼란다카니바파에 머물고 계셨다. 그때 아수린다까 바라드와자 바라문은 바라드와자 성씨의 바라문이 사문 고타마 처소에서 출가했다는 소식을 들었다. 그는 화가 나고 불쾌하여 세존께 찾아가 상스럽고 거친 말로 욕설을 퍼붓고 위협하였다. 그러자 세존께서는 침묵하셨다. 그때 아수린다까 바라드와자 바라문은 세존께 이같이 말했다. “사문이여, 그대는 졌다! 사문이여, 그대는 졌다!”

‘‘ชยํ เว มญฺญติ พาโล, วาจาย ผรุสํ ภณํ;

ชยญฺเจวสฺส ตํ โหติ, ยา ติติกฺขา วิชานโต.

“어리석은 자는 거친 말을 내뱉으며 그것을 승리라고 생각하지만, 참된 인내의 가치를 아는 지혜로운 이에게는 그 인내가 곧 승리이다.”

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

“분노하는 자에게 마주 분노하는 자는 그로 인해 더 악해지는 법이다. 분노하는 자에게 마주 분노하지 않는 이야말로 이기기 어려운 전쟁에서 승리하는 자이다.”

‘‘อุภินฺนมตฺถํ จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

“상대방이 화를 내는 것을 알면서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 자는 자신과 타인, 이 양자 모두의 이익을 행하는 것이다.”

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

“자신과 타인 양자 모두를 치유하는 이를 보고 법에 서툰 어리석은 자들은 ‘바보’라고 생각한다.”

เอวํ วุตฺเต, อสุรินฺทกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이렇게 말씀하시자 아수린다까 바라드와자 바라문은 세존께 이같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 확연히 알게 되었다. 존자 바라드와자는 아라한들 중 한 분이 되었다.”

๔. พิลงฺคิกสุตฺตํ

4. 빌랑기까 경

๑๙๐. เอกํ [Pg.166] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อสฺโสสิ โข พิลงฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ – ‘‘ภารทฺวาชโคตฺโต กิร พฺราหฺมโณ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติเก อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตุณฺหีภูโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อถ โข ภควา พิลงฺคิกสฺส ภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย พิลงฺคิกํ ภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

190. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루바나(죽림정사)의 깔란다카니바빠(다람쥐 먹이 주는 곳)에 머무셨다. 그때 빌랑기까 바라드와자 바라문은 "바라드와자 성을 가진 바라문이 사문 고따마의 처소에서 집을 떠나 출가하여 유행자가 되었다"라는 소문을 듣고 화가 나고 불쾌하여 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 침묵을 지킨 채 한 곁에 섰다. 그때 세존께서는 빌랑기까 바라드와자 바라문의 마음속 생각을 마음으로 아시고 빌랑기까 바라드와자 바라문에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ,สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ,สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’’ติ.

"악의 없는 사람, 청정하고 번뇌 없는 사람을 해치는 어리석은 자에게는 그 악이 되돌아오리니, 마치 바람을 거슬러 던진 미세한 먼지가 (던진 자에게) 되돌아오는 것과 같다."

เอวํ วุตฺเต, วิลงฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이렇게 말씀하시자, 빌랑기까 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고따마 존자시여! ... (중략) ... 알게 되었습니다. 그리하여 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다."

๕. อหึสกสุตฺตํ

5. 아힘사까 경 (비폭력의 경)

๑๙๑. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อหึสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อหึสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหึสกาหํ, โภ โคตม, อหึสกาหํ, โภ โคตมา’’ติ.

191. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 아힘사까 바라드와자 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 아힘사까 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "고따마 존자시여, 저는 '아힘사까(비폭력자)'입니다. 고따마 존자시여, 저는 '아힘사까'입니다."

‘‘ยถา นามํ ตถา จสฺส, สิยา โข ตฺวํ อหึสโก;

โย จ กาเยน วาจาย, มนสา จ น หึสติ;

ส เว อหึสโก โหติ, โย ปรํ น วิหึสตี’’ติ.

"그대의 이름이 그러하듯, 그대 또한 참으로 비폭력자(아힘사까)가 되어야 하리라. 몸과 말과 마음으로 다른 이를 해치지 않는 자, 남을 괴롭히지 않는 자야말로 참으로 비폭력자라 불리느니라."

เอวํ วุตฺเต, อหึสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา อหึสกภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이렇게 말씀하시자, 아힘사까 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고따마 존자시여! ... (중략) ... 알게 되었습니다. 그리하여 아힘사까 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다."

๖. ชฏาสุตฺตํ

6. 자따 경 (엉킨 타래의 경)

๑๙๒. สาวตฺถินิทานํ[Pg.167]. อถ โข ชฏาภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชฏาภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

192. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 자따 바라드와자 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 자따 바라드와자 바라문은 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘อนฺโตชฏา พหิชฏา, ชฏาย ชฏิตา ปชา;

ตํ ตํ โคตม ปุจฺฉามิ, โก อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ.

"안으로도 엉키고 밖으로도 엉켜, 중생들은 이 엉킨 타래에 묶여 있습니다. 고따마 존자시여, 당신께 묻노니, 누가 이 엉킨 타래를 풀 수 있겠습니까?"

‘‘สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏํ.

"계(戒)에 굳게 서서 지혜로운 자가 마음과 지혜를 닦고, 부지런히 정진하며 슬기로운 비구는 이 엉킨 타래를 풀 수 있느니라."

‘‘เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสํ วิชฏิตา ชฏา.

"탐욕과 성냄과 무명이 사라지고, 번뇌가 다한 아라한들, 그들이야말로 이 엉킨 타래를 푼 자들이니라."

‘‘ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

ปฏิฆํ รูปสญฺญา จ, เอตฺเถสา ฉิชฺชเต ชฏา’’ติ.

"정신과 물질(명색)이 남김없이 소멸하고, 부딪침의 지각(대애상)과 물질의 지각(유애상)이 사라지는 곳(열반), 거기에서 이 엉킨 타래는 끊어지느니라."

เอวํ วุตฺเต, ชฏาภารทฺวาโช ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이렇게 말씀하시자, 자따 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고따마 존자시여! ... (중략) ... 그리하여 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다."

๗. สุทฺธิกสุตฺตํ

7. 숫디까 경 (청정의 경)

๑๙๓. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข สุทฺธิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุทฺธิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อชฺฌภาสิ –

193. 사왓띠를 배경으로 한다. 그때 숫디까 바라드와자 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 숫디까 바라드와자 바라문은 세존 앞에서 이 게송을 읊었다.

‘‘น พฺราหฺมโณ สุชฺฌติ โกจิ, โลเก สีลวาปิ ตโปกรํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส สุชฺฌติ น อญฺญา อิตรา ปชา’’ติ.

"이 세상의 어떤 바라문도 지계나 고행만으로는 청정해지지 않습니다. 명지(明知, vijja)와 행지(行持, carana)를 구족한 자만이 청정해지며, 그 밖의 다른 중생들은 청정해지지 못합니다."

‘‘พหุมฺปิ ปลปํ ชปฺปํ, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ;

อนฺโตกสมฺพุ สงฺกิลิฏฺโฐ, กุหนํ อุปนิสฺสิโต.

"허망한 말을 많이 읊조릴지라도 태생만으로는 바라문이 될 수 없나니, 내면이 오염되어 썩은 조개와 같고 가식과 속임수에 의지하는 자는 그러하니라."

‘‘ขตฺติโย [Pg.168] พฺราหฺมโณ เวสฺโส, สุทฺโท จณฺฑาลปุกฺกุโส;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกโม;

ปปฺโปติ ปรมํ สุทฺธึ, เอวํ ชานาหิ พฺราหฺมณา’’ติ.

"왕족이든 바라문이든 상인이든 서민이든, 혹은 천민이나 청소부일지라도, 정진을 시작하고 스스로를 제어하며 항상 굳건한 노력으로 힘쓰는 자는 최상의 청정에 도달하느니라. 바라문이여, 이와 같이 알라."

เอวํ วุตฺเต, สุทฺธิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이렇게 말씀하시자, 숫디까 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고따마 존자시여! ... (중략) ... 그리하여 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다."

๘. อคฺคิกสุตฺตํ

8. 악기까 경 (성스러운 불의 경)

๑๙๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อคฺคิกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส สปฺปินา ปายโส สนฺนิหิโต โหติ – ‘‘อคฺคึ ชุหิสฺสามิ, อคฺคิหุตฺตํ ปริจริสฺสามี’’ติ.

194. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루바나 죽림정사 깔란다카니바빠에 머무셨다. 그때 악기까 바라드와자 바라문은 "불의 제사를 지내고 불을 섬기리라" 생각하며 버터를 섞은 우유 죽을 준비해 두었다.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. ราชคเห สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน เยน อคฺคิกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อทฺทสา โข อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ปิณฺฑาย ฐิตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 세존께서는 아침 일찍 가사를 수하시고 발바리를 들고 라자가하로 탁발하러 들어가셨다. 라자가하에서 집집마다 차례로 탁발하시다가 악기까 바라드와자 바라문의 집으로 다가가 한 곁에 서셨다. 악기까 바라드와자 바라문은 탁발을 위해 서 계신 세존을 보았다. 보고 나서 세존께 게송으로 말씀드렸다.

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺโน, ชาติมา สุตวา พหู;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โสมํ ภุญฺเชยฺย ปายส’’นฺติ.

"세 가지 명지(베다)를 갖추고 태생이 훌륭하며 많이 배운 자, 명지(明知)와 행지(行持)를 구족한 자만이 이 우유 죽을 먹을 자격이 있습니다."

‘‘พหุมฺปิ ปลปํ ชปฺปํ, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ;

อนฺโตกสมฺพุ สํกิลิฏฺโฐ, กุหนาปริวาริโต.

"허망한 말을 많이 읊조릴지라도 태생만으로는 바라문이 될 수 없나니, 내면이 오염되어 썩은 조개와 같고 가식과 속임수에 둘러싸인 자는 그러하니라."

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

"과거의 삶을 알고 천상과 지옥을 보며, 태어남의 소멸(아라한과)에 도달하고 신통을 완성한 성자여야 하느니라."

‘‘เอตาหิ ตีหิ วิชฺชาหิ, เตวิชฺโช โหติ พฺราหฺมโณ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โสมํ ภุญฺเชยฺย ปายส’’นฺติ.

"이 세 가지 명지를 갖춘 자가 참으로 세 가지 명지를 지닌 바라문이라 불리느니라. 명지와 행지를 구족한 그런 자만이 이 우유 죽을 먹어야 하느니라."

‘‘ภุญฺชตุ ภวํ โคตโม. พฺราหฺมโณ ภว’’นฺติ.

"고따마 존자시여, 드십시오. 당신이야말로 진정한 바라문이십니다."

‘‘คาถาภิคีตํ [Pg.169] เม อโภชเนยฺยํ,สมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม;

คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธา,ธมฺเม สติ พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา.

"게송을 읊어 얻은 것을 나는 먹지 않나니, 바라문이여, 이것은 바르게 보는 자들의 법이 아니니라. 부처님들은 게송을 읊어 얻은 것을 거부하시나니, 법이 실재할 때 이것이 그분들의 생계 방식이니라."

‘‘อญฺเญน จ เกวลินํ มเหสึ,ขีณาสวํ กุกฺกุจฺจวูปสนฺตํ;

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ,เขตฺตญฺหิ ตํ ปุญฺญเปกฺขสฺส โหตี’’ติ.

"모든 것을 완성하고 번뇌가 다했으며 후회가 가라앉은 위대한 성자께 다른 음식과 음료를 공양하라. 그분이야말로 공덕을 바라는 자에게는 (공덕을 심는) 최상의 복전(福田)이니라."

เอวํ วุตฺเต, อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อญฺญตโร จ ปนายสฺมา อคฺคิกภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 악기카 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여... (중략) ... 그리고 악기카 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다.”

๙. สุนฺทริกสุตฺตํ

9. 순다리카 경

๑๙๕. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ สุนฺทริกาย นทิยา ตีเร. เตน โข ปน สมเยน สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ สุนฺทริกาย นทิยา ตีเร อคฺคึ ชุหติ, อคฺคิหุตฺตํ ปริจรติ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อคฺคึ ชุหิตฺวา อคฺคิหุตฺตํ ปริจริตฺวา อุฏฺฐายาสนา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ – ‘‘โก นุ โข อิมํ หพฺยเสสํ ภุญฺเชยฺยา’’ติ? อทฺทสา โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล สสีสํ ปารุตํ นิสินฺนํ. ทิสฺวาน วาเมน หตฺเถน หพฺยเสสํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน กมณฺฑลุํ คเหตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภควา สุนฺทริกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปทสทฺเทน สีสํ วิวริ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ‘มุณฺโฑ อยํ ภวํ, มุณฺฑโก อยํ ภว’นฺติ ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘มุณฺฑาปิ หิ อิเธกจฺเจ พฺราหฺมณา ภวนฺติ; ยํนูนาหํ ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ชาตึ ปุจฺเฉยฺย’นฺติ.

195. 한때 세존께서는 코살라국의 순다리카 강변에서 머물고 계셨다. 그때 순다리카 바라드와자 바라문은 순다리카 강변에서 불을 피워 제사를 지내고 불의 공양을 올리고 있었다. 그때 순다리카 바라드와자 바라문은 제사를 마치고 공양을 올린 뒤, 자리에서 일어나 사방을 둘러보며 “누가 이 제물의 남은 음식을 먹겠는가?”라고 생각하며 살펴보았다. 순다리카 바라드와자 바라문은 어떤 나무 아래에서 머리까지 가리고 앉아 계신 세존을 보았다. 그는 그것을 보고 왼손에는 제물의 남은 음식을 들고, 오른손에는 물병을 들고 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 그때 세존께서는 순다리카 바라드와자 바라문의 발자국 소리를 들으시고 머리를 가린 옷을 걷으셨다. 그러자 순다리카 바라드와자 바라문은 “이분은 머리를 깎은 자로구나, 이분은 머리를 깎은 자로구나”라고 생각하며 그곳에서 되돌아가고자 했다. 그러나 순다리카 바라드와자 바라문에게 이런 생각이 들었다. “이 세상에는 머리를 깎은 바라문들도 더러 있다. 내가 그에게 다가가서 태생을 물어보는 것이 좋겠다.”

อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘กึชจฺโจ ภว’นฺติ?

그 후 순다리카 바라드와자 바라문은 세존께서 계신 곳으로 다가가서 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “당신은 어떤 가문 출신입니까?”

‘‘มา [Pg.170] ชาตึ ปุจฺฉ จรณญฺจ ปุจฺฉ,กฏฺฐา หเว ชายติ ชาตเวโท;

นีจากุลีโนปิ มุนิ ธิติมา,อาชานีโย โหติ หิรีนิเสโธ.

“태생을 묻지 말고 행실을 물으시오. 불은 땔나무에서 생겨나는 법이오. 비록 비천한 가문에서 태어났을지라도 성자는 마음이 견고하고, 지혜로우며, 부끄러움을 알아 악을 멀리한다오.”

‘‘สจฺเจน ทนฺโต ทมสา อุเปโต,เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย;

ยญฺโญปนีโต ตมุปวฺหเยถ,กาเลน โส ชุหติ ทกฺขิเณยฺเย’’ติ.

“진실로 스스로를 다스리고 감관을 제어하며, 지혜의 끝에 도달하고 청정한 수행을 완성한 분, 제물을 바치려는 자는 마땅히 제때에 그런 분을 모셔야 하오. 그래야 공양물을 올릴 만한 분께 공양하는 것이 되오.”

‘‘อทฺธา สุยิฏฺฐํ สุหุตํ มม ยิทํ,ยํ ตาทิสํ เวทคุมทฺทสามิ;

ตุมฺหาทิสานญฺหิ อทสฺสเนน,อญฺโญ ชโน ภุญฺชติ หพฺยเสส’’นฺติ.

“이러한 지혜의 끝에 도달한 분을 오늘 뵈었으니, 참으로 저의 이 공양은 훌륭하게 바쳐졌고 훌륭하게 드려졌습니다. 당신과 같은 분들을 뵙지 못했기에, 지금까지는 다른 사람이 제물의 남은 음식을 먹었습니다.”

‘‘ภุญฺชตุ ภวํ โคตโม. พฺราหฺมโณ ภว’’นฺติ.

“고타마 존자시여, 드십시오. 당신은 참된 바라문이십니다.”

‘‘คาถาภิคีตํ เม อโภชเนยฺยํ,สมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม;

คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธา,ธมฺเม สติ พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา.

“게송을 읊어 얻은 음식을 나는 먹지 않소. 바라문이여, 이치를 보는 분들에게는 이것이 법이 아니오. 부처님들은 게송을 읊어 얻은 음식을 물리치시니, 바라문이여, 법이 있는 한 이것이 그분들의 생활 방식이라오.”

‘‘อญฺเญน จ เกวลินํ มเหสึ,ขีณาสวํ กุกฺกุจฺจวูปสนฺตํ;

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ,เขตฺตญฺหิ ตํ ปุญฺญเปกฺขสฺส โหตี’’ติ.

“그보다는 번뇌가 다하고 후회가 가라앉은, 모든 것을 성취한 위대한 성자 아라한을 다른 음식과 음료로 공양하시오. 그분이야말로 공덕을 바라는 자에게 최상의 복전이 되기 때문이오.”

‘‘อถ กสฺส จาหํ, โภ โคตม, อิมํ หพฺยเสสํ ทมฺมี’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ, พฺราหฺมณ, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ยสฺเสโส หพฺยเสโส ภุตฺโต สมฺมา ปริณามํ คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร, พฺราหฺมณ, ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา. เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ตํ หพฺยเสสํ อปฺปหริเต วา ฉฑฺเฑหิ อปฺปาณเก วา อุทเก โอปิลาเปหี’’ติ.

“고타마 존자시여, 그렇다면 저는 이 제물의 남은 음식을 누구에게 주어야 합니까?” “바라문이여, 신과 마라와 범천을 포함한 신들의 세계와 사문과 바라문과 왕과 인간을 포함한 인간의 세계에서, 여래나 여래의 제자를 제외하고는 이 제물의 남은 음식을 먹고 제대로 소화할 수 있는 자를 나는 보지 못하오. 그러니 바라문이여, 그 제물의 남은 음식을 풀이 없는 땅에 버리거나 생물이 없는 물속에 가라앉히시오.”

อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ตํ หพฺยเสสํ อปฺปาณเก อุทเก โอปิลาเปสิ. อถ โข โส หพฺยเสโส อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ [Pg.171] จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ. เสยฺยถาปิ นาม ผาโล ทิวสํสนฺตตฺโต อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ; เอวเมว โส หพฺยเสโส อุทเก ปกฺขิตฺโต จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ สนฺธูปายติ สมฺปธูปายติ.

이에 순다리카 바라드와자 바라문은 그 제물의 남은 음식을 생물이 없는 물속에 넣었다. 그러자 그 제물의 남은 음식은 물속에 들어가자마자 ‘칙칙’ 소리를 내며 사방으로 연기를 뿜어냈다. 마치 하루 종일 달구어진 철덩이를 물속에 넣었을 때 ‘칙칙’ 소리를 내며 연기를 뿜어내는 것처럼, 그 제물의 남은 음식도 물속에 들어가자마자 ‘칙칙’ 소리를 내며 사방으로 연기를 뿜어냈다.

อถ โข สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สุนฺทริกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ ภควา คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

그러자 순다리카 바라드와자 바라문은 두려움에 휩싸여 전율하며 세존께 다가가 한쪽에 섰다. 한쪽에 서 있는 순다리카 바라드와자 바라문에게 세존께서는 게송으로 말씀하셨다.

‘‘มา พฺราหฺมณ ทารุ สมาทหาโน,สุทฺธึ อมญฺญิ พหิทฺธา หิ เอตํ;

น หิ เตน สุทฺธึ กุสลา วทนฺติ,โย พาหิเรน ปริสุทฺธิมิจฺเฉ.

“바라문이여, 땔나무를 태우며 그것으로 정화된다고 생각하지 마시오. 그것은 겉모양일 뿐이오. 외부적인 행위로 청정함을 얻으려는 자를, 지혜로운 이들은 청정하다고 말하지 않소.”

‘‘หิตฺวา อหํ พฺราหฺมณ ทารุทาหํอชฺฌตฺตเมวุชฺชลยามิ โชตึ;

นิจฺจคฺคินี นิจฺจสมาหิตตฺโต,อรหํ อหํ พฺรหฺมจริยํ จรามิ.

“바라문이여, 나는 땔나무 태우는 일을 버리고 내면의 등불을 밝히고 있소. 늘 타오르는 지혜의 불을 지니고 항상 마음이 집중된 아라한으로서, 나는 거룩한 수행을 실천하고 있소.”

‘‘มาโน หิ เต พฺราหฺมณ ขาริภาโร,โกโธ ธุโม ภสฺมนิ โมสวชฺชํ;

ชิวฺหา สุชา หทยํ โชติฐานํ,อตฺตา สุทนฺโต ปุริสสฺส โชติ.

“바라문이여, 그대의 자만은 짊어지고 가야 할 짐이며, 분노는 연기이고, 거짓된 말은 재와 같소. 혀는 제사 도구인 국자이고, 마음은 불을 피우는 장소이며, 잘 길들여진 자아는 인간의 등불이라오.”

‘‘ธมฺโม รหโท พฺราหฺมณ สีลติตฺโถ,อนาวิโล สพฺภิ สตํ ปสตฺโถ;

ยตฺถ หเว เวทคุโน สินาตา,อนลฺลคตฺตาว ตรนฺติ ปารํ.

“바라문이여, 법은 호수와 같고 계율은 목욕하는 나루터와 같소. 그 호수는 맑아서 선한 이들이 칭송하는 곳이라오. 진리에 도달한 자들이 그곳에서 목욕하고, 몸을 적시지 않은 채 저 언덕으로 건너간다오.”

‘‘สจฺจํ ธมฺโม สํยโม พฺรหฺมจริยํ,มชฺเฌ สิตา พฺราหฺมณ พฺรหฺมปตฺติ;

ส ตุชฺชุภูเตสุ นโม กโรหิ,ตมหํ นรํ ธมฺมสารีติ พฺรูมี’’ติ.

“진실과 법, 절제와 청정 수행은 중도에 서서 도달하는 거룩한 경지라오. 그대는 올곧은 분들에게 예배하시오. 나는 그런 사람을 법을 따르는 자라 부르오.”

เอวํ [Pg.172] วุตฺเต, สุนฺทริกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสี’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 순다리카 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여... (중략) ... 그리고 바라드와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다.”

๑๐. พหุธีตรสุตฺตํ

10. 바후디타라 경

๑๙๖. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส จตุทฺทส พลีพทฺทา นฏฺฐา โหนฺติ. อถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เต พลีพทฺเท คเวสนฺโต เยน โส วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทส ภควนฺตํ ตสฺมึ วนสณฺเฑ นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ –

196. 한때 세존께서는 코살라국의 어떤 숲속에서 머물고 계셨다. 그때 바라드와자 가문의 어떤 바라문이 황소 열네 마리를 잃어버렸다. 그 바라문은 황소들을 찾아다니다가 그 숲에 이르게 되었고, 그 숲에서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세운 채 마음을 챙겨 앞을 주시하며 앉아 계신 세존을 보았다. 그는 그것을 보고 세존께 다가가 세존 앞에서 다음과 같은 게송을 읊었다.

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

“이 사문에게는 오늘로 엿새째 보이지 않는 황소 열네 마리가 없겠지. 그러니 이 사문은 참으로 행복하겠구나.”

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

“이 사문에게는 깨밭에 잎이 한두 장만 남고 말라버린 보잘것없는 깨 줄기들이 없겠지. 그러니 이 사문은 참으로 행복하겠구나.”

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหิกาย นจฺจนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

“이 사문에게는 텅 빈 곡식 창고에서 쥐들이 극성스럽게 뛰어놀지 않겠지. 그러니 이 사문은 참으로 행복하겠구나.”

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนายํ สมโณ สุขี.

“이 사문에게는 일곱 달 동안 치우지 않아 벌레들이 득실거리는 풀 침상이 없겠지. 그러니 이 사문은 참으로 행복하겠구나.”

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

"이 사문에게는 아들이 하나 혹은 둘 딸린 청상과부인 일곱 명의 딸들이 분명히 없을 것이다. 그래서 이 사문은 참으로 행복하구나."

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

"이 사문에게는 눈이 벌겋고 주근깨투성이인 아내가 자고 있는 그를 발로 차서 깨우는 일이 분명히 없을 것이다. 그래서 이 사문은 참으로 행복하구나."

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี’’ติ.

"이 사문에게는 새벽녘에 채권자들이 나타나서 '내놓으라, 내놓으라'며 독촉하는 일이 분명히 없을 것이다. 그래서 이 사문은 참으로 행복하구나."

‘‘น [Pg.173] หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 오늘로 예순 날째 보이지 않는 열네 마리의 황소들이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 깨 밭에 잎이 한두 개만 남은 초라한 깨 줄기들이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหิกาย นจฺจนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 텅 빈 곳간에서 쥐들이 신나게 춤추는 일이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 일곱 달 동안 벌레들이 들끓는 지저분한 풀 침구가 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 아들이 하나 혹은 둘 딸린 청상과부인 일곱 명의 딸들이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

"바라문이여, 나에게는 눈이 벌겋고 주근깨투성이인 아내가 자고 있는 나를 발로 차서 깨우는 일이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

‘‘น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี’’ติ.

"바라문이여, 나에게는 새벽녘에 채권자들이 나타나서 '내놓으라, 내놓으라'며 독촉하는 일이 실로 없으니, 바라문이여, 그래서 나는 행복하다."

เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมว โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자 바랏다와자 고트라의 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길을 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형색을 보게 하려고 어둠 속에 등불을 비추듯, 고타마 존자께서는 여러 가지 방법으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저는 이제 고타마 존자께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 제가 고타마 존자의 곁에서 출가하여 구족계를 받게 해주십시오."

อลตฺถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน ปนายสฺมา ภารทฺวาโช เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ [Pg.174] อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา ภารทฺวาโช อรหตํ อโหสีติ.

바랏다와자 고트라의 바라문은 세존의 곁에서 출가하여 구족계를 받았다. 구족계를 받은 지 얼마 되지 않아 바랏다와자 존자는 홀로 떨어져 방일하지 않고 정진하며 스스로를 다스리며 지냈다. 그리하여 머지않아 가문의 아들들이 올바르게 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가한 목적인 위없는 청정범행의 완성을 현법에서 스스로 수승한 지혜로 알고 체득하여 구족한 뒤 머물렀다. '태어남은 다했고, 청정범행은 완성되었으며, 할 일을 다 마쳤고, 더 이상 윤회하지 않는다'라고 분명히 알게 되었다. 그리하여 바랏다와자 존자는 아라한들 중 한 분이 되었다.

อรหนฺตวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 아라한 품(Arahantavagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

이 품의 요약(Udāna):

ธนญฺชานี จ อกฺโกสํ, อสุรินฺทํ พิลงฺคิกํ;

อหึสกํ ชฏา เจว, สุทฺธิกญฺเจว อคฺคิกา;

สุนฺทริกํ พหุธีตเรน จ เต ทสาติ.

다난자니 경, 악코사 경, 아수린다 경, 빌랑기카 경, 아힘사카 경, 자타 경, 숫디카 경, 악기카 경, 순다리카 경, 그리고 바후디타라 경과 함께 이들이 열 가지이다.

๒. อุปาสกวคฺโค

2. 2. 우바새 품(Upāsakavagga)

๑. กสิภารทฺวาชสุตฺตํ

1. 1. 카시바랏다와자 경(Kasibhāradvājasutta)

๑๙๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ ทกฺขิณาคิริสฺมึ เอกนาฬายํ พฺราหฺมณคาเม. เตน โข ปน สมเยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปญฺจมตฺตานิ นงฺคลสตานิ ปยุตฺตานิ โหนฺติ วปฺปกาเล. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส กมฺมนฺโต เตนุปสงฺกมิ.

197. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 마가다국의 닥키나기리에 있는 에카날라라는 바라문 마을에 머무셨다. 그때 카시바랏다와자 바라문에게는 씨 뿌리는 철을 맞아 오백 개에 달하는 쟁기들이 소에 매여 있었다. 그때 세존께서는 오전에 가사를 다듬어 입고 발우와 가사를 수하시고, 카시바랏다와자 바라문이 일하는 곳으로 가셨다.

เตน โข ปน สมเยน กสิภารทฺวาชสฺส พฺราหฺมณสฺส ปริเวสนา วตฺตติ. อถ โข ภควา เยน ปริเวสนา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อทฺทสา โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ ปิณฺฑาย ฐิตํ. ทิสฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, สมณ, กสามิ จ วปามิ จ, กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามิ. ตฺวมฺปิ, สมณ, กสสฺสุ จ วปสฺสุ จ, กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชสฺสู’’ติ. ‘‘อหมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, กสามิ จ วปามิ จ, กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามี’’ติ. น โข มยํ ปสฺสาม โภโต โคตมสฺส ยุคํ วา นงฺคลํ วา ผาลํ วา ปาจนํ วา พลีพทฺเท วา, อถ จ ปน ภวํ โคตโม เอวมาห – ‘‘อหมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, กสามิ จ วปามิ จ, กสิตฺวา จ วปิตฺวา จ ภุญฺชามี’’ติ[Pg.175]. อถ โข กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그때 카시바랏다와자 바라문은 음식을 나누어 주고 있었다. 세존께서는 음식을 나누어 주는 곳으로 가서 한쪽에 서 계셨다. 카시바랏다와자 바라문은 탁발을 위해 서 계시는 세존을 보았다. 보고 나서 세존께 이와 같이 말했다. "사문이여, 나는 밭을 갈고 씨를 뿌립니다. 밭을 갈고 씨를 뿌린 뒤에 먹습니다. 사문이여, 당신도 밭을 갈고 씨를 뿌리십시오. 밭을 갈고 씨를 뿌린 뒤에 드십시오." "바라문이여, 나 또한 밭을 갈고 씨를 뿌립니다. 밭을 갈고 씨를 뿌린 뒤에 먹습니다." "우리는 고타마 존자의 멍에나 쟁기, 보습, 채찍이나 황소들을 본 적이 없습니다. 그런데도 고타마 존자께서는 '나 또한 밭을 갈고 씨를 뿌립니다. 밭을 갈고 씨를 뿌린 뒤에 먹습니다'라고 말씀하십니까?" 그러자 카시바랏다와자 바라문은 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘กสฺสโก ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสามิ เต กสึ;

กสฺสโก ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ กสิ’’นฺติ.

"당신은 농부라고 자처하시지만, 나는 당신의 농사를 보지 못했습니다. 농부로 질문을 받으셨으니 말씀해 주십시오. 우리가 당신의 농사를 어떻게 알 수 있겠습니까?"

‘‘สทฺธา พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

"믿음은 씨앗이요, 고행은 비이며, 지혜는 나의 멍에와 쟁기이다. 부끄러움은 쟁기 자루요, 마음은 끈이며, 마음챙김은 나의 보습과 채찍이다.

‘‘กายคุตฺโต วจีคุตฺโต, อาหาเร อุทเร ยโต;

สจฺจํ กโรมิ นิทฺทานํ, โสรจฺจํ เม ปโมจนํ.

몸을 보호하고 말을 조심하며, 음식과 복부에 있어서 절제한다. 진실을 잡초를 베는 것으로 삼고, 온유함은 나의 해방이다.

‘‘วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

คจฺฉติ อนิวตฺตนฺตํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

정진은 나의 짐 실은 황소이니, 안온으로 나를 실어 나른다. 되돌아감 없이 나아가니, 그곳에 가면 슬퍼할 일이 없다.

‘‘เอวเมสา กสี กฏฺฐา, สา โหติ อมตปฺผลา;

เอตํ กสึ กสิตฺวาน, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

이와 같이 농사는 지어지고, 그것은 불사의 열매를 맺는다. 이런 농사를 짓고 나면, 모든 고통에서 벗어난다."

‘‘ภุญฺชตุ ภวํ โคตโม. กสฺสโก ภวํ. ยญฺหิ ภวํ โคตโม อมตปฺผลมฺปิ กสึ กสตี’’ติ.

"고타마 존자시여, 드십시오. 당신은 참으로 농부이십니다. 고타마 존자께서는 참으로 불사의 열매를 맺는 농사를 지으시기 때문입니다."

‘‘คาถาภิคีตํ เม อโภชเนยฺยํ,สมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม;

คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธา,ธมฺเม สติ พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา.

"게송을 읊어서 얻은 음식을 나는 먹지 않는다. 바라문이여, 이는 통찰하는 자들의 법이 아니다. 부처님들은 게송을 읊어서 얻은 것을 물리치시니, 바라문이여, 법이 있는 한 이것이 부처님들의 생계 수단이다.

‘‘อญฺเญน จ เกวลินํ มเหสึ,ขีณาสวํ กุกฺกุจฺจวูปสนฺตํ;

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ,เขตฺตญฺหิ ตํ ปุญฺญเปกฺขสฺส โหตี’’ติ.

번뇌가 다하고 후회가 가라앉은 온전한 대성자이신 그분께 다른 음식과 음료로 공양하라. 공덕을 바라는 자에게 그분이야말로 최상의 복전이기 때문이다."

เอวํ วุตฺเต, กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자 카시바랏다와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "경이롭습니다, 고타마 존자시여! ... 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 저를 기억해 주십시오."

๒. อุทยสุตฺตํ

2. 2. 우다야 경

๑๙๘. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุทยสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. อถ [Pg.176] โข อุทโย พฺราหฺมโณ ภควโต ปตฺตํ โอทเนน ปูเรสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุทยสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ…เป… ตติยมฺปิ โข อุทโย พฺราหฺมโณ ภควโต ปตฺตํ โอทเนน ปูเรตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปกฏฺฐโกยํ สมโณ โคตโม ปุนปฺปุนํ อาคจฺฉตี’’ติ.

198. 사왓티에서의 인연입니다. 그때 세존께서는 오전 중에 가사를 갖추어 입으시고 발우와 가사를 들고 우다야 바라문의 집으로 가셨습니다. 그러자 우다야 바라문은 세존의 발우에 밥을 가득 채워 드렸습니다. 두 번째 날에도 세존께서는 오전 중에 가사를 갖추어 입으시고 발우와 가사를 들고 우다야 바라문의 집으로 가셨습니다. … (중략) … 세 번째 날에도 우다야 바라문은 세존의 발우에 밥을 가득 채워 드리고 나서 세존께 이와 같이 말했습니다. “이 사문 고타마는 맛에 탐착하여 거듭거듭 오는구나.”

‘‘ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีชํ, ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทวราชา;

ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา, ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ.

“사람들은 거듭거듭 씨앗을 뿌리고, 천신들의 왕(파준냐)은 거듭거듭 비를 내리며, 농부들은 거듭거듭 밭을 갈고, 곡물은 거듭거듭 나라로 들어온다.

‘‘ปุนปฺปุนํ ยาจกา ยาจยนฺติ, ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททนฺติ;

ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททิตฺวา, ปุนปฺปุนํ สคฺคมุเปนฺติ ฐานํ.

구걸하는 자들은 거듭거듭 구걸하고, 보시주들은 거듭거듭 베풀며, 보시주들은 거듭거듭 베풀고 나서 거듭거듭 천상의 처소에 이른다.

‘‘ปุนปฺปุนํ ขีรนิกา ทุหนฺติ, ปุนปฺปุนํ วจฺโฉ อุเปติ มาตรํ;

ปุนปฺปุนํ กิลมติ ผนฺทติ จ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท.

젖 짜는 이들은 거듭거듭 젖을 짜고, 송아지는 거듭거듭 어미 소에게 다가가며, (중생은) 거듭거듭 피로하고 떨며, 어리석은 자는 거듭거듭 모태에 든다.

‘‘ปุนปฺปุนํ ชายติ มียติ จ, ปุนปฺปุนํ สิวถิกํ หรนฺติ;

มคฺคญฺจ ลทฺธา อปุนพฺภวาย, น ปุนปฺปุนํ ชายติ ภูริปญฺโญ’’ติ.

거듭거듭 태어나고 죽으며, 거듭거듭 묘지로 실려 가지만, 다시 태어나지 않기 위해 도(道)를 얻은 광대한 지혜를 가진 이는 더 이상 거듭거듭 태어나지 않는다.”

เอวํ วุตฺเต, อุทโย พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 우다야 바라문은 세존께 이와 같이 말했습니다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! … (중략) … 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

๓. เทวหิตสุตฺตํ

3. 데와히타 경

๑๙๙. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ภควา วาเตหาพาธิโก โหติ; อายสฺมา จ อุปวาโณ ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิงฺฆ เม ตฺวํ, อุปวาณ, อุณฺโหทกํ ชานาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน เทวหิตสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตุณฺหีภูโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อทฺทสา โข เทวหิโต พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ ตุณฺหีภูตํ เอกมนฺตํ ฐิตํ. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ อุปวาณํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

199. 사왓티에서의 인연입니다. 그때 세존께서는 풍병(위장병)을 앓고 계셨습니다. 아난다의 우파와나 존자가 세존의 시자였습니다. 그때 세존께서 우파와나 존자를 불러 말씀하셨습니다. “우파와나여, 나를 위해 더운 물이 있는지 알아보아라.” “알겠습니다, 세존이시여.”라고 대답하고 우파와나 존자는 가사를 갖추어 입고 발우와 가사를 들고 데와히타 바라문의 집으로 갔습니다. 가서 침묵을 지키며 한 곁에 섰습니다. 데와히타 바라문은 우파와나 존자가 침묵하며 한 곁에 서 있는 것을 보았습니다. 보고 나서 우파와나 존자에게 게송으로 물었습니다.

‘‘ตุณฺหีภูโต [Pg.177] ภวํ ติฏฺฐํ, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

กึ ปตฺถยาโน กึ เอสํ, กึ นุ ยาจิตุมาคโต’’ติ.

“머리를 깎고 승가티를 걸치고 침묵하며 서 계신 존자께서는 무엇을 바라며 무엇을 찾으러, 무엇을 청하러 오셨습니까?”

‘‘อรหํ สุคโต โลเก, วาเตหาพาธิโก มุนิ;

สเจ อุณฺโหทกํ อตฺถิ, มุนิโน เทหิ พฺราหฺมณ.

“세상에서 공양받을 만한 분(아라한)이며 선서(善逝)이신 성자(Muni)께서 풍병을 앓고 계십니다. 바라문이여, 만약 더운 물이 있다면 성자를 위해 보시하십시오.

‘‘ปูชิโต ปูชเนยฺยานํ, สกฺกเรยฺยาน สกฺกโต;

อปจิโต อปเจยฺยานํ, ตสฺส อิจฺฉามิ หาตเว’’ติ.

공양받을 만한 분들로부터 공양받으시고, 존경받을 만한 분들로부터 존경받으시며, 공경받을 만한 분들로부터 공경받으시는 그분을 위해 그 더운 물을 가져가길 원합니다.”

อถ โข เทวหิโต พฺราหฺมโณ อุณฺโหทกสฺส กาชํ ปุริเสน คาหาเปตฺวา ผาณิตสฺส จ ปุฏํ อายสฺมโต อุปวาณสฺส ปาทาสิ. อถ โข อายสฺมา อุปวาโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อุณฺโหทเกน นฺหาเปตฺวา อุณฺโหทเกน ผาณิตํ อาโลเลตฺวา ภควโต ปาทาสิ. อถ โข ภควโต อาพาโธ ปฏิปฺปสฺสมฺภิ.

그러자 데와히타 바라문은 한 사내에게 더운 물 한 지게를 지게 하고, 당밀 한 꾸러미와 함께 우파와나 존자에게 주었습니다. 우파와나 존자는 세존께서 계신 곳으로 가서 세존을 더운 물로 씻겨 드리고, 더운 물에 당밀을 타서 세존께 올렸습니다. 그러자 세존의 병환이 가라앉았습니다.

อถ โข เทวหิโต พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เทวหิโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그 후 데와히타 바라문은 세존께서 계신 곳으로 찾아와 세존과 함께 안부를 나누었습니다. 즐겁고 기억에 남을 만한 이야기를 나누고 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 데와히타 바라문은 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘กตฺถ ทชฺชา เทยฺยธมฺมํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

กถญฺหิ ยชมานสฺส, กถํ อิชฺฌติ ทกฺขิณา’’ติ.

“어디에 보시물을 드려야 합니까? 어디에 드리는 보시가 큰 결실이 있습니까? 보시를 하는 자에게 어떻게 해야 공양이 원만해집니까?”

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวที, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ.

“숙명(전생)을 알고 천상과 지옥을 보며, 또한 태어남의 소멸(아라한과)에 이르고, 수승한 지혜를 완성한 성자여야 한다.

‘‘เอตฺถ ทชฺชา เทยฺยธมฺมํ, เอตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

เอวญฺหิ ยชมานสฺส, เอวํ อิชฺฌติ ทกฺขิณา’’ติ.

이러한 분에게 보시물을 드려야 하며, 이러한 분에게 드리는 보시가 큰 결실이 있다. 보시를 하는 자에게 이와 같이 할 때 공양이 원만해지느니라.”

เอวํ วุตฺเต, เทวหิโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 데와히타 바라문은 세존께 이와 같이 말했습니다. “훌륭하십니다, 고타마 존자시여! … (중략) … 저를 오늘부터 목숨이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

๔. มหาสาลสุตฺตํ

4. 마하살라 경

๒๐๐. สาวตฺถินิทานํ[Pg.178]. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล ลูโข ลูขปาวุรโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ พฺราหฺมณมหาสาลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กินฺนุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ลูโข ลูขปาวุรโณ’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ โคตม, จตฺตาโร ปุตฺตา. เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ ฆรา นิกฺขาเมนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ ภาสสฺสุ –

200. 사왓티에서의 인연입니다. 그때 어떤 큰 부유한 바라문(마하살라)이 초라한 모습으로 낡은 옷을 걸치고 세존을 찾아왔습니다. 그는 세존과 함께 안부를 나누고 즐겁고 기억에 남을 만한 이야기를 마친 뒤 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 그 마하살라 바라문에게 세존께서 말씀하셨습니다. “바라문이여, 그대는 왜 이토록 초라하며 낡은 옷을 입고 있습니까?” “고타마 존자시여, 저에게 네 명의 아들이 있습니다. 그들이 자기 아내들과 상의하여 저를 집에서 쫓아냈습니다.” “바라문이여, 그렇다면 그대는 이 게송들을 배워서 많은 사람들이 모인 집회에서 아들들이 앉아 있을 때 읊도록 하십시오.

‘‘เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสฺสํ, เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ;

เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ, สาว วาเรนฺติ สูกรํ.

‘내가 태어났을 때 기뻐했고, 그들의 번영을 바랐던 그 아들들이 이제는 아내들과 상의하여 개가 돼지를 쫓아내듯 나를 쫓아내는구나.

‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร;

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, เต ชหนฺติ วโยคตํ.

선하지 않고 야비한 자들이 나에게 “아버지, 아버지”라고 말은 하지만, 아들의 형상을 한 귀신(락샤사)들이 늙어버린 나를 버리는구나.

‘‘อสฺโสว ชิณฺโณ นิพฺโภโค, ขาทนา อปนียติ;

พาลกานํ ปิตา เถโร, ปราคาเรสุ ภิกฺขติ.

늙어서 쓸모없어진 말이 먹이 주는 곳에서 쫓겨나듯, 어리석은 자들의 늙은 아비는 이제 남의 집에서 구걸을 하는구나.

‘‘ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย, ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา;

จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ, อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ.

말을 듣지 않는 아들들보다 차라리 내 손에 쥔 지팡이가 더 낫구나. 지팡이는 사나운 소를 막아주고 사나운 개도 쫓아준다.

‘‘อนฺธกาเร ปุเร โหติ, คมฺภีเร คาธเมธติ;

ทณฺฑสฺส อานุภาเวน, ขลิตฺวา ปติติฏฺฐตี’’ติ.

어둠 속에서는 앞길을 안내하고 깊은 물에서는 발 딛을 곳을 얻게 하니, 지팡이의 힘 덕분에 비틀거려도 다시 일어설 수 있구나.’라고 말입니다.”

อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ อภาสิ –

그 후 마하살라 바라문은 세존 앞에서 이 게송들을 배워서 많은 사람이 모인 집회에서 아들들이 앉아 있을 때 읊었습니다.

‘‘เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสฺสํ, เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ;

เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ, สาว วาเรนฺติ สูกรํ.

“내가 태어났을 때 기뻐했고, 그들의 번영을 바랐던 그 아들들이 이제는 아내들과 상의하여 개가 돼지를 쫓아내듯 나를 쫓아내는구나.

‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร;

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, เต ชหนฺติ วโยคตํ.

선하지 않고 야비한 자들이 나에게 ‘아버지, 아버지’라고 말은 하지만, 아들의 형상을 한 귀신들이 늙어버린 나를 버리는구나.

‘‘อสฺโสว [Pg.179] ชิณฺโณ นิพฺโภโค, ขาทนา อปนียติ;

พาลกานํ ปิตา เถโร, ปราคาเรสุ ภิกฺขติ.

늙어서 쓸모없어진 말이 먹이 주는 곳에서 쫓겨나듯, 어리석은 자들의 늙은 아비는 이제 남의 집에서 구걸을 하는구나.

‘‘ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย, ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา;

จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ, อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ.

말을 듣지 않는 아들들보다 차라리 내 손에 쥔 지팡이가 더 낫구나. 지팡이는 사나운 소를 막아주고 사나운 개도 쫓아준다.

‘‘อนฺธกาเร ปุเร โหติ, คมฺภีเร คาธเมธติ;

ทณฺฑสฺส อานุภาเวน, ขลิตฺวา ปติติฏฺฐตี’’ติ.

어둠 속에서는 앞길을 안내하고 깊은 물에서는 발 딛을 곳을 얻게 하니, 지팡이의 힘 덕분에 비틀거려도 다시 일어설 수 있구나.”

อถ โข นํ พฺราหฺมณมหาสาลํ ปุตฺตา ฆรํ เนตฺวา นฺหาเปตฺวา ปจฺเจกํ ทุสฺสยุเคน อจฺฉาเทสุํ. อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล เอกํ ทุสฺสยุคํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสาม. ปฏิคฺคณฺหตุ เม ภวํ โคตโม อาจริยธน’’นฺติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

그러자 그 바라문 마하살라의 아들들은 그를 집으로 모시고 가 목욕을 시켜드리고, 저마다 옷 한 벌씩을 올려 드렸습니다. 그러자 그 바라문 마하살라는 옷 한 벌을 가지고 세존께서 계신 곳으로 다가가, 세존과 함께 환담을 나누었습니다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤에 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 바라문 마하살라는 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "고타마 존자시여, 우리 바라문들은 스승님을 위해 스승의 몫(수업료)을 구합니다. 고타마 존자께서는 저의 이 스승의 몫을 받아 주십시오." 세존께서는 연민하는 마음으로 그것을 받으셨습니다. 그러자 그 바라문 마하살라는 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 기억해 주십시오."

๕. มานตฺถทฺธสุตฺตํ

5. 5. 마낫탓다 경 (자만으로 뻣뻣한 자의 경)

๒๐๑. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน มานตฺถทฺโธ นาม พฺราหฺมโณ สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ. โส เนว มาตรํ อภิวาเทติ, น ปิตรํ อภิวาเทติ, น อาจริยํ อภิวาเทติ, น เชฏฺฐภาตรํ อภิวาเทติ. เตน โข ปน สมเยน ภควา มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ. อถ โข มานตฺถทฺธสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม มหติยา ปริสาย ปริวุโต ธมฺมํ เทเสติ. ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ. สเจ มํ สมโณ โคตโม อาลปิสฺสติ, อหมฺปิ ตํ อาลปิสฺสามิ. โน เจ มํ สมโณ โคตโม อาลปิสฺสติ, อหมฺปิ นาลปิสฺสามี’’ติ. อถ โข มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตุณฺหีภูโต เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อถ โข ภควา ตํ นาลปิ. อถ โข มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ – ‘นายํ สมโณ [Pg.180] โคตโม กิญฺจิ ชานาตี’ติ ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. อถ โข ภควา มานตฺถทฺธสฺส พฺราหฺมณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย มานตฺถทฺธํ พฺราหฺมณํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

201. 사밧티에서 있었던 일입니다. 그때 사밧티에 마낫탓다(자만으로 뻣뻣한 자)라는 이름의 바라문이 살고 있었습니다. 그는 어머니에게도 절하지 않고, 아버지에게도 절하지 않고, 스승에게도 절하지 않고, 형에게도 절하지 않았습니다. 그때 세존께서는 대중들에 둘러싸여 법을 설하고 계셨습니다. 그러자 마낫탓다 바라문에게 이런 생각이 들었습니다. '이 사문 고타마는 대중들에 둘러싸여 법을 설하고 있구나. 내가 사문 고타마에게 다가가 보는 것이 어떨까? 만약 사문 고타마가 나에게 말을 건다면 나도 그에게 말을 걸 것이고, 만약 사문 고타마가 나에게 말을 걸지 않는다면 나도 말을 걸지 않겠다.' 그리하여 마낫탓다 바라문은 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 침묵한 채 한 곁에 섰습니다. 그러자 세존께서는 그에게 말을 걸지 않으셨습니다. 그러자 마낫탓다 바라문은 '이 사문 고타마는 아무것도 모르는구나'라고 생각하며 그 자리에서 다시 되돌아가려 했습니다. 그때 세존께서 마낫탓다 바라문의 마음속 생각을 자신의 마음으로 아시고, 마낫탓다 바라문에게 게송으로 말씀하셨습니다.

‘‘น มานํ พฺราหฺมณ สาธุ, อตฺถิกสฺสีธ พฺราหฺมณ;

เยน อตฺเถน อาคจฺฉิ, ตเมวมนุพฺรูหเย’’ติ.

"바라문이여, 자만은 좋지 않습니다. 바라문이여, 이곳에 이익을 구하는 자에게는 (자만이 어울리지 않으니), 그대가 어떤 목적을 위해 이곳에 왔는지 그 목적을 더욱 증장시키십시오."

อถ โข มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ – ‘‘จิตฺตํ เม สมโณ โคตโม ชานาตี’’ติ ตตฺเถว ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘‘มานตฺถทฺธาหํ, โภ โคตม, มานตฺถทฺธาหํ, โภ โคตมา’’ติ. อถ โข สา ปริสา อพฺภุตจิตฺตชาตา อโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! อยญฺหิ มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ เนว มาตรํ อภิวาเทติ, น ปิตรํ อภิวาเทติ, น อาจริยํ อภิวาเทติ, น เชฏฺฐภาตรํ อภิวาเทติ; อถ จ ปน สมเณ โคตเม เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรตี’ติ. อถ โข ภควา มานตฺถทฺธํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, พฺราหฺมณ, อุฏฺเฐหิ, สเก อาสเน นิสีท. ยโต เต มยิ จิตฺตํ ปสนฺน’’นฺติ. อถ โข มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ สเก อาสเน นิสีทิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 마낫탓다 바라문은 '사문 고타마께서 나의 마음을 아시는구나'라고 생각하며, 바로 그 자리에서 세존의 발아래 머리를 조아려 엎드린 뒤, 입으로 세존의 발에 입을 맞추고 손으로 세존의 발을 주무르며 자신의 이름을 밝혔습니다. "고타마 존자시여, 제가 마낫탓다입니다. 고타마 존자시여, 제가 마낫탓다입니다." 그러자 그 대중들은 경탄하는 마음이 생겼습니다. "참으로 경이롭도다! 참으로 놀랍도다! 이 마낫탓다 바라문은 어머니에게도 절하지 않고, 아버지에게도 절하지 않고, 스승에게도 절하지 않고, 형에게도 절하지 않던 자인데, 사문 고타마에게 이와 같이 지극한 공경을 표하다니!" 그러자 세존께서는 마낫탓다 바라문에게 이렇게 말씀하셨습니다. "바라문이여, 그만 하십시오. 일어나서 당신의 자리에 앉으십시오. 그대가 나에게 청정한 믿음을 가졌으니 그것으로 충분합니다." 그리하여 마낫탓다 바라문은 자신의 자리에 앉아 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘เกสุ น มานํ กยิราถ, เกสุ จสฺส สคารโว;

กฺยสฺส อปจิตา อสฺสุ, กฺยสฺสุ สาธุ สุปูชิตา’’ติ.

"어떤 사람들에게 자만을 부리지 말아야 합니까? 어떤 사람들을 존중해야 합니까? 누구를 공경해야 하며, 누구를 잘 받들어 모셔야 합니까?"

‘‘มาตริ ปิตริ จาปิ, อโถ เชฏฺฐมฺหิ ภาตริ;

อาจริเย จตุตฺถมฺหิ,เตสุ น มานํ กยิราถ;

เตสุ อสฺส สคารโว,ตฺยสฺส อปจิตา อสฺสุ;

ตฺยสฺสุ สาธุ สุปูชิตา.

"어머니와 아버지, 그리고 손윗 형제, 그리고 네 번째로는 스승에게 자만을 부리지 말아야 합니다. 그들을 존중해야 하며, 그들을 공경해야 하고, 그들을 잘 받들어 모셔야 합니다."

‘‘อรหนฺเต สีตีภูเต, กตกิจฺเจ อนาสเว;

นิหจฺจ มานํ อถทฺโธ, เต นมสฺเส อนุตฺตเร’’ติ.

"번뇌가 다하여 청량하게 되고 할 일을 다 마쳐 번뇌가 없는 거룩한 분들(아라한), 자만을 꺾어 강퍅하지 않은 그 위없는 분들을 그대는 공경해야 합니다."

เอวํ [Pg.181] วุตฺเต, มานตฺถทฺโธ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이렇게 말씀하시자, 마낫탓다 바라문은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 기억해 주십시오."

๖. ปจฺจนีกสุตฺตํ

6. 6. 빳차니까 경 (반대하기를 즐기는 자의 경)

๒๐๒. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน ปจฺจนีกสาโต นาม พฺราหฺมโณ สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ. อถ โข ปจฺจนีกสาตสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกเมยฺยํ. ยํ ยเทว สมโณ โคตโม ภาสิสฺสติ ตํ ตเทวสฺสาหํ ปจฺจนีกาสฺส’’นฺติ. เตน โข ปน สมเยน ภควา อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อถ โข ปจฺจนีกสาโต พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ จงฺกมนฺตํ เอตทโวจ – ‘ภณ สมณธมฺม’นฺติ.

202. 사밧티에서 있었던 일입니다. 그때 사밧티에 빳차니까사타라는 이름의 바라문이 살고 있었습니다. 그때 빳차니까사타 바라문에게 이런 생각이 들었습니다. '내가 사문 고타마에게 다가가 보는 것이 어떨까? 사문 고타마가 설하는 것은 무엇이든지 내가 반대하리라.' 그때 세존께서는 노지에서 포행하고 계셨습니다. 그러자 빳차니까사타 바라문은 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 포행하시는 세존께 이렇게 말했습니다. "사문이여, 법을 말해 보시오."

‘‘น ปจฺจนีกสาเตน, สุวิชานํ สุภาสิตํ;

อุปกฺกิลิฏฺฐจิตฺเตน, สารมฺภพหุเลน จ.

"반대하기를 즐기며 마음이 오염되어 있고, 시비 걸기를 일삼는 자는 잘 설해진 법을 제대로 알 수 없습니다."

‘‘โย จ วิเนยฺย สารมฺภํ, อปฺปสาทญฺจ เจตโส;

อาฆาตํ ปฏินิสฺสชฺช, ส เว ชญฺญา สุภาสิต’’นฺติ.

"시비 거는 마음과 마음의 불만족을 제거하고 원한을 버린 자, 그라야말로 잘 설해진 법을 진실로 알 수 있습니다."

เอวํ วุตฺเต, ปจฺจนีกสาโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이렇게 말씀하시자, 빳차니까사타 바라문은 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "훌륭하십니다, 고타마 존자시여! 훌륭하십니다, 고타마 존자시여! ... (중략) ... 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 기억해 주십시오."

๗. นวกมฺมิกสุตฺตํ

7. 7. 나와깜미까 경 (새로운 일을 벌이는 자의 경)

๒๐๓. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน นวกมฺมิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ตสฺมึ วนสณฺเฑ กมฺมนฺตํ การาเปติ. อทฺทสา โข นวกมฺมิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ สาลรุกฺขมูเล นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อหํ โข อิมสฺมึ วนสณฺเฑ กมฺมนฺตํ การาเปนฺโต รมามิ. อยํ สมโณ โคตโม กึ การาเปนฺโต รมตี’’ติ? อถ [Pg.182] โข นวกมฺมิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

203. 한때 세존께서는 코살라국의 어떤 숲속에 머물고 계셨습니다. 그때 나와깜미까 바라드와자 바라문이 그 숲에서 작업(벌목 등)을 시키고 있었습니다. 나와깜미까 바라드와자 바라문은 세존께서 어떤 사라나무 아래에서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세운 채 전면에 마음 챙김을 확립하고 앉아 계신 것을 보았습니다. 그것을 보고 그에게 이런 생각이 들었습니다. '나는 이 숲에서 작업을 시키며 즐거움을 느끼는데, 이 사문 고타마는 어떤 작업을 시키며 즐거워하는 것일까?' 그러자 나와깜미까 바라드와자 바라문은 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 세존께 게송으로 여쭈었습니다.

‘‘เก นุ กมฺมนฺตา กรียนฺติ, ภิกฺขุ สาลวเน ตว;

ยเทกโก อรญฺญสฺมึ, รตึ วินฺทติ โคตโม’’ติ.

"비구여, 당신은 이 사라나무 숲에서 어떤 작업을 하고 있습니까? 고타마여, 숲에서 홀로 당신은 어떤 즐거움을 얻고 있습니까?"

‘‘น เม วนสฺมึ กรณียมตฺถิ,อุจฺฉินฺนมูลํ เม วนํ วิสูกํ;

สฺวาหํ วเน นิพฺพนโถ วิสลฺโล,เอโก รเม อรตึ วิปฺปหายา’’ติ.

“바라문이여, 내게는 숲에서 해야 할 일이 없소. 나는 뿌리째 뽑힌 숲과 같이 (번뇌의) 가시를 제거했소. 그러한 나는 숲에서 번뇌라는 숲이 없고 가시가 없기에, (숲에 사는) 싫증을 버리고 홀로 즐거워하오.”

เอวํ วุตฺเต, นวกมฺมิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 나바캄미카 바라드와자 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주소서.”

๘. กฏฺฐหารสุตฺตํ

8. 8. 깟타하라 경 (나무꾼의 경)

๒๐๔. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส สมฺพหุลา อนฺเตวาสิกา กฏฺฐหารกา มาณวกา เยน วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อทฺทสํสุ ภควนฺตํ ตสฺมึ วนสณฺเฑ นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ทิสฺวาน เยน ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘ยคฺเฆ, ภวํ ชาเนยฺยาสิ! อสุกสฺมึ วนสณฺเฑ สมโณ นิสินฺโน ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา’’. อถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เตหิ มาณวเกหิ สทฺธึ เยน โส วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควนฺตํ ตสฺมึ วนสณฺเฑ นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ทิสฺวาน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

204. 한때 세존께서는 코살라국의 어느 숲속에 머물고 계셨다. 그때 바라드와자 가문의 한 바라문의 제자들인 많은 나무꾼 청년들이 그 숲으로 왔다. 그들은 세존께서 그 숲에서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉아 계시는 것을 보았다. 보고 나서 바라드와자 가문의 바라문에게 가서 말했다. “존자여, 아십시오! 저 숲에 어떤 사문이 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉아 있습니다.” 그러자 바라드와자 가문의 바라문은 그 청년들과 함께 그 숲으로 갔다. 그는 세존께서 그 숲에서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 전면에 마음챙김을 확립하여 앉아 계시는 것을 보았다. 보고 나서 세존께 다가가 게송으로 여쭈었다.

‘‘คมฺภีรรูเป พหุเภรเว วเน,สุญฺญํ อรญฺญํ วิชนํ วิคาหิย;

อนิญฺชมาเนน ฐิเตน วคฺคุนา,สุจารุรูปํ วต ภิกฺขุ ฌายสิ.

“심오하고 두려움 가득한 이 숲, 적막하고 인적 없는 숲으로 들어와, 흔들림 없이 평온한 모습으로 머무시는 수행자여, 참으로 아름다운 모습으로 명상에 드셨군요.”

‘‘น [Pg.183] ยตฺถ คีตํ นปิ ยตฺถ วาทิตํ,เอโก อรญฺเญ วนวสฺสิโต มุนิ;

อจฺเฉรรูปํ ปฏิภาติ มํ อิทํ,ยเทกโก ปีติมโน วเน วเส.

“노래도 없고 연주도 없는 이 숲에서, 홀로 숲에 의지해 머무는 성자여, 당신께서 기쁜 마음으로 숲에서 홀로 지내시는 이 모습이 저에게는 참으로 경이롭게 보입니다.”

‘‘มญฺญามหํ โลกาธิปติสหพฺยตํ,อากงฺขมาโน ติทิวํ อนุตฺตรํ;

กสฺมา ภวํ วิชนมรญฺญมสฺสิโต,ตโป อิธ กุพฺพสิ พฺรหฺมปตฺติยา’’ติ.

“저는 당신께서 세상의 주인(범천)과 함께하기를 바라며 위없는 천상을 열망하고 계신다고 생각합니다. 어찌하여 당신께서는 인적 없는 숲에 의지하여 범천의 세계에 이르기 위해 이곳에서 고행을 하십니까?”

‘‘ยา กาจิ กงฺขา อภินนฺทนา วา,อเนกธาตูสุ ปุถู สทาสิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา,สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา.

“어떠한 갈망이나 즐거움이든, 다양한 대상에 늘 의지하고 있는 수많은 번뇌들과 무지를 근원으로 생겨난 갈애들, 그 모든 것을 나는 뿌리째 완전히 없앴소.”

‘‘สฺวาหํ อกงฺโข อสิโต อนูปโย,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธทสฺสโน;

ปปฺปุยฺย สมฺโพธิมนุตฺตรํ สิวํ,ฌายามหํ พฺรหฺม รโห วิสารโท’’ติ.

“그러한 나는 갈망이 없고 집착이 없으며 매임이 없소. 모든 법에 대해 청정한 지견을 갖추었기에 위없고 평온한 최상의 깨달음에 이르러, 숲의 고요함 속에서 확신에 차 명상하오.”

เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 바라드와자 가문의 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주소서.”

๙. มาตุโปสกสุตฺตํ

9. 9. 마투포사카 경 (부모를 봉양하는 자의 경)

๒๐๕. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข มาตุโปสโก พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มาตุโปสโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสามิ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสมิ. กจฺจาหํ, โภ โคตม, เอวํการี กิจฺจการี โหมี’’ติ? ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เอวํการี กิจฺจการี โหสิ. โย โข, พฺราหฺมณ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสติ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสติ, พหุํ โส ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

205. 사왓티에서의 인연이다. 그때 부모를 봉양하는 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 부모를 봉양하는 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 저는 법답게 음식을 구하고, 법답게 구한 음식으로 부모님을 봉양합니다. 고타마 존자시여, 이렇게 행하고 제 할 일을 하는 제가 (공덕을 쌓는 자가) 맞습니까?” “바라문이여, 참으로 그대는 그렇게 행하고 할 일을 하는 자요. 바라문이여, 누구든지 법답게 음식을 구하고, 법답게 구한 음식으로 부모님을 봉양하는 자는 많은 공덕을 쌓는 것이오.”

‘‘โย [Pg.184] มาตรํ ปิตรํ วา, มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ;

ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตี’’ติ.

“누구든 어머니나 아버지를 법답게 봉양하면, 그 부모님에 대한 봉양으로 인해 현자들은 이 생에서 그를 찬탄하고, 그는 죽어서 천상에서 기뻐하게 되리라.”

เอวํ วุตฺเต, มาตุโปสโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 부모를 봉양하는 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주소서.”

๑๐. ภิกฺขกสุตฺตํ

10. 10. 빅카카 경 (걸식하는 자의 경)

๒๐๖. สาวตฺถินิทานํ. อถ โข ภิกฺขโก พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภิกฺขโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, โภ โคตม, ภิกฺขโก, ภวมฺปิ ภิกฺขโก, อิธ โน กึ นานากรณ’’นฺติ?

206. 사왓티에서의 인연이다. 그때 구걸하는 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 안부를 나누었다. 유쾌하고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 구걸하는 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “고타마 존자시여, 저도 걸식하는 자이고 존자께서도 걸식하는 자입니다. 여기 이 걸식한다는 것에서 우리 사이에 무슨 차이가 있습니까?”

‘‘น เตน ภิกฺขโก โหติ, ยาวตา ภิกฺขเต ปเร;

วิสฺสํ ธมฺมํ สมาทาย, ภิกฺขุ โหติ น ตาวตา.

“단지 다른 이들에게 구걸한다고 해서 비구(수행자)가 되는 것은 아니오. 악취 나는 법(불선법)을 받아들여 행하는 한, 비구가 아니오.”

‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, พาหิตฺวา พฺรหฺมจริยํ;

สงฺขาย โลเก จรติ, ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจตี’’ติ.

“누구든 이 세상에서 복과 죄를 모두 버리고 청정한 행을 닦으며, 지혜로써 세상을 살아가는 사람, 그를 참으로 비구라 부르오.”

เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขโก พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 구걸하는 바라문은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아 주소서.”

๑๑. สงฺคารวสุตฺตํ

11. 11. 상가라와 경

๒๐๗. สาวตฺถินิทานํ. เตน โข ปน สมเยน สงฺคารโว นาม พฺราหฺมโณ สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ อุทกสุทฺธิโก, อุทเกน ปริสุทฺธึ ปจฺเจติ, สายํ ปาตํ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, สงฺคารโว นาม พฺราหฺมโณ สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ อุทกสุทฺธิโก[Pg.185], อุทเกน สุทฺธึ ปจฺเจติ, สายํ ปาตํ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยน สงฺคารวสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

207. 사왓티에서의 인연이다. 그때 상가라와라는 이름의 바라문이 사왓티에 살고 있었는데, 그는 물로 청정해진다는 견해를 가져서 물을 통한 정화를 믿었으며, 저녁과 아침마다 물에 들어가는 수행에 전념하며 지내고 있었다. 그때 존자 아난다는 오전에 옷을 가다듬고 발우와 가사를 수하고 사왓티로 탁발하러 들어갔다. 사왓티에서 탁발하여 공양을 마친 뒤 돌아와 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 아난다는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 이곳 사왓티에 상가라와라는 바라문이 살고 있는데 그는 물로 청정해진다는 견해를 가져 물을 통한 정화를 믿으며 저녁과 아침마다 물에 들어가는 수행에 전념하고 있습니다. 세존이시여, 세존께서 자비로운 마음으로 상가라와 바라문의 집으로 방문해 주시면 좋겠습니다.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน สงฺคารวสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สงฺคารวํ พฺราหฺมณํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อุทกสุทฺธิโก, อุทเกน สุทฺธึ ปจฺเจสิ, สายํ ปาตํ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อุทกสุทฺธิโก, อุทกสุทฺธึ ปจฺเจสิ, สายํ ปาตํ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรสี’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ โคตม, ยํ ทิวา ปาปกมฺมํ กตํ โหติ, ตํ สายํ นฺหาเนน ปวาเหมิ, ยํ รตฺตึ ปาปกมฺมํ กตํ โหติ ตํ ปาตํ นฺหาเนน ปวาเหมิ. อิมํ ขฺวาหํ, โภ โคตม, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อุทกสุทฺธิโก, อุทเกน สุทฺธึ ปจฺเจมิ, สายํ ปาตํ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรามี’’ติ.

그때 세존께서는 아침 일찍 옷을 차려입으시고 발다와 가사를 들고 상가라와 바라문의 집으로 가셨다. 가셔서 마련된 자리에 앉으셨다. 그때 상가라와 바라문이 세존께 다가갔다. 다가가서 세존과 함께 환담을 나누었다. 즐겁고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 상가라와 바라문에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨다. “바라문이여, 그대는 참으로 물을 통한 청정을 믿으며 물로써 청정해지기를 바라고, 아침저녁으로 물에 들어가는 수행에 전념하며 지낸다고 하는데, 그것이 사실인가?” “그렇습니다, 고타마 존자시여.” “바라문이여, 그대는 어떤 이익을 보기에 물을 통한 청정을 믿으며 물로써 청정해지기를 바라고, 아침저녁으로 물에 들어가는 수행에 전념하며 지내는가?” “고타마 존자시여, 제가 낮에 지은 악업이 있다면 그것을 저녁에 목욕함으로써 씻어냅니다. 밤에 지은 악업이 있다면 그것을 아침에 목욕함으로써 씻어냅니다. 고타마 존자시여, 저는 이러한 이익을 보기에 물을 통한 청정을 믿으며 물로써 청정해지기를 바라고, 아침저녁으로 물에 들어가는 수행에 전념하며 지냅니다.”

‘‘ธมฺโม รหโท พฺราหฺมณ สีลติตฺโถ,อนาวิโล สพฺภิ สตํ ปสตฺโถ;

ยตฺถ หเว เวทคุโน สินาตา,อนลฺลคตฺตาว ตรนฺติ ปาร’’นฺติ.

“바라문이여, 법(팔정도)은 호수와 같고 계율은 그 목욕터이니, 혼탁하지 않아 선인들이 찬탄하는 곳이라네. 참으로 지혜를 갖춘 자(아라한)들은 그 호수에서 목욕하고, 몸을 적시지 않은 채 (열반의) 저 언덕으로 건너가느니라.”

เอวํ วุตฺเต, สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

이와 같이 말씀하시자, 상가라와 바라문은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! … 고타마 존자께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.”

๑๒. โขมทุสฺสสุตฺตํ

12. 코마둣사 경

๒๐๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ โขมทุสฺสํ นามํ สกฺยานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา [Pg.186] ปตฺตจีวรมาทาย โขมทุสฺสํ นิคมํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน โขมทุสฺสกา พฺราหฺมณคหปติกา สภายํ สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน, เทโว จ เอกเมกํ ผุสายติ. อถ โข ภควา เยน สา สภา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสํสุ โขมทุสฺสกา พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน เอตทโวจุํ – ‘‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา, เก จ สภาธมฺมํ ชานิสฺสนฺตี’’ติ? อถ โข ภควา โขมทุสฺสเก พฺราหฺมณคหปติเก คาถาย อชฺฌภาสิ –

208. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 샤카족의 지역인 코마둣사라는 샤카족의 마을에 머무셨다. 그때 세존께서는 아침 일찍 옷을 차려입으시고 발다와 가사를 들고 코마둣사 마을로 탁발을 나가셨다. 그때 코마둣사의 바라문과 거사들은 어떤 일 때문에 회당에 모여 있었고, 비가 한 방울씩 떨어지고 있었다. 그때 세존께서는 그 회당으로 다가가셨다. 코마둣사의 바라문과 거사들은 멀리서 오시는 세존을 보았다. 보고 나서 이렇게 말했다. “저 머리 깎은 미천한 사문들은 누구인가? 저런 자들이 어떻게 회당의 법도를 알겠는가?” 그러자 세존께서는 코마둣사의 바라문과 거사들에게 게송으로 말씀하셨다.

‘‘เนสา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต,สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ;

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ,ธมฺมํ วทนฺตา จ ภวนฺติ สนฺโต’’ติ.

“어진 이들이 없는 곳은 회당이 아니요, 법을 말하지 않는 자들은 어진 이들이 아니니라. 탐욕과 분노와 어리석음을 버리고 법을 말하는 자들이야말로 참으로 어진 이들이니라.”

เอวํ วุตฺเต, โขมทุสฺสกา พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม; เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ, เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปเต สรณํ คเต’’ติ.

이와 같이 말씀하시자, 코마둣사의 바라문과 거사들은 세존께 이렇게 말씀드렸다. “경이롭습니다, 고타마 존자시여! 경이롭습니다, 고타마 존자시여! 마치 넘어진 것을 일으켜 세우듯, 가려진 것을 열어 보이듯, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주듯, 눈 있는 자들이 형상을 보라고 어둠 속에 등불을 비추듯, 고타마 존자께서는 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 저희는 이제 고타마 존자께 귀의하고 법과 비구 승가에 귀의합니다. 고타마 존자께서는 저희를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 우바새로 받아주소서.”

อุปาสกวคฺโค ทุติโย.

두 번째 우바새 품이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

กสิ อุทโย เทวหิโต, อญฺญตรมหาสาลํ;

มานถทฺธํ ปจฺจนีกํ, นวกมฺมิกกฏฺฐหารํ;

มาตุโปสกํ ภิกฺขโก, สงฺคารโว จ โขมทุสฺเสน ทฺวาทสาติ.

카시, 우다야, 데와히타, 어떤 마하살라, 마낫탇다, 빳차니까, 나바깜미까, 깟타하라, 마투뽀사까, 빅카까, 상가라와 그리고 코마둣사로 열두 경이다.

พฺราหฺมณสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

바라문 상윳따가 끝났다.

๘. วงฺคีสสํยุตฺตํ

8. 왕기사 상윳따

๑. นิกฺขนฺตสุตฺตํ

1. 출가 경

๒๐๙. เอวํ [Pg.187] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา วงฺคีโส อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย อายสฺมตา นิคฺโรธกปฺเปน อุปชฺฌาเยน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา วงฺคีโส นวโก โหติ อจิรปพฺพชิโต โอหิยฺยโก วิหารปาโล. อถ โข สมฺพหุลา อิตฺถิโย สมลงฺกริตฺวา เยน อคฺคาฬวโก อาราโม เตนุปสงฺกมึสุ วิหารเปกฺขิกาโย. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส ตา อิตฺถิโย ทิสฺวา อนภิรติ อุปฺปชฺชติ, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม อนภิรติ อุปฺปนฺนา, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา, ยํ เม ปโร อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺย. ยํนูนาหํ อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

209. 이와 같이 나는 들었다. 한때 존자 왕기사는 알라비의 악갈라와 사원에서 은사인 존자 니그로다깝빠와 함께 머물고 있었다. 그때 존자 왕기사는 출가한 지 얼마 되지 않은 신참 비구로서 사원을 지키고 있었다. 그때 많은 여인이 사원을 구경하기 위해 치장을 하고 악갈라와 공원으로 다가왔다. 그때 존자 왕기사는 그 여인들을 보고 수행에 대한 염증이 생겼고, 탐욕이 마음을 어지럽혔다. 그러자 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었다. ‘내게 참으로 이익이 없고 손해이며, 참으로 잘못 얻었고 잘 얻은 것이 아니다. 내게 염증이 생겨 탐욕이 마음을 어지럽히는데, 다른 누가 나의 염증을 없애고 즐거움을 일으켜 줄 수 있겠는가? 차라리 내가 스스로 나의 염증을 없애고 즐거움을 일으키는 것이 좋겠다.’ 그리하여 존자 왕기사는 스스로 자신의 염증을 없애고 즐거움을 일으킨 뒤, 그때 이 게송들을 읊었다.

‘‘นิกฺขนฺตํ วต มํ สนฺตํ, อคารสฺมานคาริยํ;

วิตกฺกา อุปธาวนฺติ, ปคพฺภา กณฺหโต อิเม.

“집을 떠나 출가하여 고요히 머무는 나에게 감각적 욕망의 사유들이 달려드네. 검은 마라의 무리에서 생겨난 이 거친 것들이 마음으로 달려드네.”

‘‘อุคฺคปุตฺตา มหิสฺสาสา, สิกฺขิตา ทฬฺหธมฺมิโน;

สมนฺตา ปริกิเรยฺยุํ, สหสฺสํ อปลายินํ.

“훈련받은 궁술을 지니고 강한 활을 든 일천 명의 고귀한 왕자들이 도망치지 않고 사방을 에워싸고 쏜다 하더라도,”

‘‘สเจปิ เอตโต ภิยฺโย, อาคมิสฺสนฺติ อิตฺถิโย;

เนว มํ พฺยาธยิสฺสนฺติ, ธมฺเม สมฺหิ ปติฏฺฐิตํ.

“만약 이보다 더 많은 여인이 올지라도, 자신의 법에 굳건히 서 있는 나를 흔들지는 못하리라.”

‘‘สกฺขี หิ เม สุตํ เอตํ, พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน;

นิพฺพานคมนํ มคฺคํ, ตตฺถ เม นิรโต มโน.

“참으로 나는 태양의 후예이신 부처님 면전에서 열반으로 가는 길(위빳사나)을 이와 같이 들었노니, 나의 마음은 그곳에서 즐거움을 느끼노라.”

‘‘เอวญฺเจ มํ วิหรนฺตํ, ปาปิม อุปคจฺฉสิ;

ตถา มจฺจุ กริสฺสามิ, น เม มคฺคมฺปิ ทกฺขสี’’ติ.

“악한 자여, 내가 이와 같이 머물고 있을 때 네가 다가온다 할지라도, 죽음의 신이여, 나는 네가 나의 자취를 보지 못하도록 그렇게 행하리라.”

๒. อรติสุตฺตํ

2. 염증 경 (아라티 경)

๒๑๐. เอกํ [Pg.188] สมยํ…เป… อายสฺมา วงฺคีโส อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย อายสฺมตา นิคฺโรธกปฺเปน อุปชฺฌาเยน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นิคฺโรธกปฺโป ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสติ, สายํ วา นิกฺขมติ อปรชฺชุ วา กาเล. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต วงฺคีสสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหติ, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยสฺส เม อนภิรติ อุปฺปนฺนา, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ; ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา, ยํ เม ปโร อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺย. ยํนูนาหํ อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

210. 어느 때 존자 왕기사는 알라비의 악갈라와 사당에서 은사인 존자 니그로다캅파와 함께 머물고 있었습니다. 그때 존자 니그로다캅파는 식후에 탁발에서 돌아와 사찰에 들어갔다가, 저녁때나 혹은 다음 날 탁발 시간에 밖으로 나오곤 하였습니다. 그때 존자 왕기사에게는 수행 생활에 대한 불만족(불희)이 생겼고, 탐욕이 그의 마음을 어지럽혔습니다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었습니다. '나에게 불만족이 생기고 탐욕이 마음을 어지럽히니, 이것은 진정 나에게 손실이요 이득이 없다. 나에게 불행이요 축복이 아니다. 내가 불만족을 떨쳐버리고 만족을 일으켜 줄 다른 사람을 어디서 찾겠는가? 차라리 내가 스스로 자신의 불만족을 가라앉히고 만족을 일으키는 것이 좋겠다.' 그리하여 존자 왕기사는 스스로 자신의 불만족을 가라앉히고 만족을 일으킨 뒤, 그 당시에 이 게송들을 읊었습니다.

‘‘อรติญฺจ รติญฺจ ปหาย, สพฺพโส เคหสิตญฺจ วิตกฺกํ;

วนถํ น กเรยฺย กุหิญฺจิ, นิพฺพนโถ อรโต ส หิ ภิกฺขุ.

수행에 대한 싫증과 감각적 쾌락에 대한 즐거움을 모두 버리고, 재가에 얽매인 모든 사유를 완전히 끊어버려라. 어디에서도 번뇌의 숲을 만들지 말아야 하니, 번뇌의 숲이 없고 애욕을 떠난 그가 바로 수행자이다.

‘‘ยมิธ ปถวิญฺจ เวหาสํ, รูปคตญฺจ ชคโตคธํ;

กิญฺจิ ปริชียติ สพฺพมนิจฺจํ, เอวํ สเมจฺจ จรนฺติ มุตตฺตา.

이 세상 지상에 있는 것이나 허공에 있는 것, 그리고 형상을 가진 것들과 대지 밑에 속한 모든 것들, 그 무엇이라도 쇠멸하나니 모든 것은 무상하다. 이와 같이 지혜로써 깨닫고 해탈한 마음으로 성자들은 살아간다.

‘‘อุปธีสุ ชนา คธิตาเส, ทิฏฺฐสุเต ปฏิเฆ จ มุเต จ;

เอตฺถ วิโนทย ฉนฺทมเนโช, โย เอตฺถ น ลิมฺปติ ตํ มุนิมาหุ.

사람들은 집착의 근거(생존의 근거)들에 묶여 있고, 보고 듣고 냄새 맡고 맛보고 닿는 것들에 집착한다. 여기서 욕망을 물리쳐 흔들림이 없는 자, 여기에 물들지 않는 자를 성자(무니)라고 부른다.

‘‘อถ สฏฺฐินิสฺสิตา สวิตกฺกา, ปุถู ชนตาย อธมฺมา นิวิฏฺฐา;

น จ วคฺคคตสฺส กุหิญฺจิ, โน ปน ทุฏฺฐุลฺลภาณี ส ภิกฺขุ.

또한 많은 무리는 예순 가지 사견에 의지하고 그릇된 사유를 하며 부도덕에 빠져 있다. 그러나 어떤 파벌에도 속하지 않고 비열한 말을 하지 않는 자, 그가 바로 수행자이다.

‘‘ทพฺโพ จิรรตฺตสมาหิโต, อกุหโก นิปโก อปิหาลุ;

สนฺตํ ปทํ อชฺฌคมา มุนิ ปฏิจฺจ, ปรินิพฺพุโต กงฺขติ กาล’’นฺติ.

지혜롭고 오랫동안 집중하며, 속이지 않고 명민하며 탐욕이 없는 성자. 그는 평온한 경지에 이르러 번뇌가 완전히 꺼진 상태에서 반열반의 때를 기다린다.

๓. เปสลสุตฺตํ

3. 페살라 경 (Pesalasutta)

๒๑๑. เอกํ สมยํ อายสฺมา วงฺคีโส อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย อายสฺมตา นิคฺโรธกปฺเปน อุปชฺฌาเยน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน [Pg.189] อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตโน ปฏิภาเนน อญฺเญ เปสเล ภิกฺขู อติมญฺญติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา; ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ; ยฺวาหํ อตฺตโน ปฏิภาเนน อญฺเญ เปสเล ภิกฺขู อติมญฺญามี’’ติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตนาว อตฺตโน วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

211. 어느 때 존자 왕기사는 알라비의 악갈라와 사당에서 은사인 존자 니그로다캅파와 함께 머물고 있었습니다. 그때 존자 왕기사는 자신의 변재(지혜)로 인해 계행을 사랑하는 다른 비구들을 경멸하였습니다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었습니다. '내가 자신의 변재로 계행을 사랑하는 다른 비구들을 경멸하니, 이것은 진정 나에게 손실이요 이득이 없다. 나에게 불행이요 축복이 아니다.' 그리하여 존자 왕기사는 스스로 뉘우침을 일으킨 뒤, 그 당시에 이 게송들을 읊었습니다.

‘‘มานํ ปชหสฺสุ โคตม, มานปถญฺจ ปชหสฺสุ;

อเสสํ มานปถสฺมึ, สมุจฺฉิโต วิปฺปฏิสารีหุวา จิรรตฺตํ.

고타마(왕기사)여, 자만심을 버리고 자만의 길을 버려라. 자만의 길에서 방황하며 오랫동안 후회 속에 살았노라.

‘‘มกฺเขน มกฺขิตา ปชา, มานหตา นิรยํ ปปตนฺติ;

โสจนฺติ ชนา จิรรตฺตํ, มานหตา นิรยํ อุปปนฺนา.

남의 공덕을 깎아내리는 마음에 물든 중생들은 자만심에 짓눌려 지옥으로 떨어진다. 자만심에 짓눌려 지옥에 태어난 사람들은 오랫동안 슬퍼하게 된다.

‘‘น หิ โสจติ ภิกฺขุ กทาจิ, มคฺคชิโน สมฺมาปฏิปนฺโน;

กิตฺติญฺจ สุขญฺจ อนุโภติ, ธมฺมทโสติ ตมาหุ ปหิตตฺตํ.

도를 통해 번뇌를 이겨내고 바르게 수행하는 비구는 결코 슬퍼하지 않는다. 명성과 행복을 누리나니, 그런 마음을 다스린 자를 일컬어 '법을 보는 자'라고 한다.

‘‘ตสฺมา อขิโลธ ปธานวา, นีวรณานิ ปหาย วิสุทฺโธ;

มานญฺจ ปหาย อเสสํ, วิชฺชายนฺตกโร สมิตาวี’’ติ.

그러므로 이 법 안에서 마음의 거친 장벽이 없고 정진하며 청정한 자는 장애들을 버리고, 자만심을 남김없이 끊어버려 지혜로써 번뇌의 끝을 맺고 평온해진다.

๔. อานนฺทสุตฺตํ

4. 아난다 경 (Ānandasutta)

๒๑๒. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ อายสฺมตา วงฺคีเสน ปจฺฉาสมเณน. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต วงฺคีสสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหติ, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

212. 어느 때 존자 아난다는 사와티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머물고 있었습니다. 그때 존자 아난다는 오전에 하의를 입고 발우와 가사를 수한 뒤, 시자 비구인 존자 왕기사와 함께 탁발을 위해 사와티 시내로 들어갔습니다. 그때 존자 왕기사에게 수행에 대한 불만족이 생겼고, 탐욕이 그의 마음을 어지럽혔습니다. 그때 존자 왕기사는 존자 아난다에게 게송으로 이와 같이 말했습니다.

‘‘กามราเคน ฑยฺหามิ, จิตฺตํ เม ปริฑยฺหติ;

สาธุ นิพฺพาปนํ พฺรูหิ, อนุกมฺปาย โคตมา’’ติ.

욕탐의 불꽃에 타오르고 제 마음은 불붙고 있습니다. 고타마(아난다)여, 자비의 마음으로 이 탐욕을 끌 수 있는 법을 일러 주소서.

‘‘สญฺญาย วิปริเยสา, จิตฺตํ เต ปริฑยฺหติ;

นิมิตฺตํ ปริวชฺเชหิ, สุภํ ราคูปสํหิตํ.

지각의 전도(顚倒)로 인해 그대의 마음이 타오르는 것이니, 탐욕의 근원이 되는 저 아름답다는 표상을 멀리하라.

‘‘สงฺขาเร ปรโต ปสฺส, ทุกฺขโต มา จ อตฺตโต;

นิพฺพาเปหิ มหาราคํ, มา ฑยฺหิตฺโถ ปุนปฺปุนํ.

형성된 것들을 남의 것처럼(무상하고 고통스러운 것) 보고, 괴로움으로 보며, 자아라고 보지 마라. 큰 탐욕을 가라앉히고 다시는 번뇌에 타오르지 마라.

‘‘อสุภาย [Pg.190] จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ, นิพฺพิทาพหุโล ภว.

부정한 것을 관찰하여 마음을 닦고, 마음을 한 곳에 집중하여 잘 안정되게 하라. 몸에 대한 알아차림을 확립하고 번뇌에 대한 염오(厭惡)함을 많이 닦아라.

‘‘อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺโต จริสฺสสี’’ติ.

표상 없는 명상을 닦고 자만심의 잠재성향을 버려라. 그리하여 자만을 완전히 꿰뚫어 앎으로써 평온해져 살아가게 되리라.

๕. สุภาสิตสุตฺตํ

5. 수바시타 경 (잘 설해진 말씀의 경)

๒๑๓. สาวตฺถินิทานํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

213. 사와티에서 하신 말씀입니다. 거기서 세존께서는 비구들에게 '비구들이여'라고 부르셨고, 비구들은 '세존이시여'라고 응답했습니다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา; อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูนํ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุภาสิตํเยว ภาสติ โน ทุพฺภาสิตํ, ธมฺมํเยว ภาสติ โน อธมฺมํ, ปิยํเยว ภาสติ โน อปฺปิยํ, สจฺจํเยว ภาสติ โน อลิกํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา วาจา สุภาสิตา โหติ, โน ทุพฺภาสิตา, อนวชฺชา จ อนนุวชฺชา จ วิญฺญูน’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

비구들이여, 네 가지 요소를 갖춘 말은 잘 설해진 말이며 잘못 설해진 말이 아니다. 그것은 허물이 없고 지혜로운 이들에게 비난받지 않는다. 그 네 가지는 무엇인가? 비구들이여, 여기 수행자는 잘 설해진 말만 하고 잘못 설해진 말은 하지 않으며, 법에 맞는 말만 하고 법에 어긋나는 말은 하지 않으며, 사랑스러운 말만 하고 사랑스럽지 않은 말은 하지 않으며, 진실한 말만 하고 거짓된 말은 하지 않는다. 비구들이여, 이 네 가지 요소를 갖춘 말은 잘 설해진 말이며 잘못 설해진 말이 아니다. 그것은 허물이 없고 지혜로운 이들에게 비난받지 않는다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 선서(부처님)께서 이와 같이 말씀하시고 스승께서는 다시 게송을 읊으셨다.

‘‘สุภาสิตํ อุตฺตมมาหุ สนฺโต,ธมฺมํ ภเณ นาธมฺมํ ตํ ทุติยํ;

ปิยํ ภเณ นาปฺปิยํ ตํ ตติยํ,สจฺจํ ภเณ นาลิกํ ตํ จตุตฺถ’’นฺติ.

현자들은 잘 설해진 말이 으뜸이라 말한다. 법에 맞는 말을 하고 어긋나는 말을 하지 않는 것이 두 번째요, 사랑스러운 말을 하고 사랑스럽지 않은 말을 하지 않는 것이 세 번째요, 진실한 말을 하고 거짓된 말을 하지 않는 것이 네 번째이다.

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그때 존자 왕기사는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존을 향해 합장하며 여쭈었습니다. '세존이시여, 저에게 떠오르는 것이 있습니다. 선서여, 저에게 떠오르는 것이 있습니다.' 세존께서는 '왕기사여, 그대에게 떠오르는 것을 말해 보라'고 하셨습니다. 그러자 존자 왕기사는 세존 앞에서 적절한 게송들로 찬탄하였습니다.

‘‘ตเมว วาจํ ภาเสยฺย, ยายตฺตานํ น ตาปเย;

ปเร จ น วิหึเสยฺย, สา เว วาจา สุภาสิตา.

자신을 괴롭히지 않고 남을 해치지 않는 말만을 해야 하나니, 그것이야말로 진정 잘 설해진 말이다.

‘‘ปิยวาจํว ภาเสยฺย, ยา วาจา ปฏินนฺทิตา;

ยํ อนาทาย ปาปานิ, ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.

환희를 주는 기분 좋은 말만을 해야 하나니, 남의 허물을 잡지 않고 그들에게 사랑스러운 말을 하는 것이다.

‘‘สจฺจํ [Pg.191] เว อมตา วาจา, เอส ธมฺโม สนนฺตโน;

สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ, อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.

진실한 말은 실로 불사(不死)의 말이니, 이것이 옛날부터 전해 내려오는 법이다. 현자들은 진실과 유익함과 법 위에 굳건히 서 있는 것이 성자의 길이라고 말한다.

‘‘ยํ พุทฺโธ ภาสเต วาจํ, เขมํ นิพฺพานปตฺติยา;

ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย, สา เว วาจานมุตฺตมา’’ติ.

"부처님께서 열반에 이르기 위해, 괴로움의 끝을 내기 위해 말씀하시는 안온한 그 말씀이야말로 진실로 모든 말 중에서 가장 으뜸이다."

๖. สาริปุตฺตสุตฺตํ

6. 사리풋타 경

๒๑๔. เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ โปริยา วาจาย วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. ยํนูนาหํ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

214. 한때 존자 사리풋타는 사밧티의 제타 숲 아나타삔디카 원림에 머물고 있었다. 그때 존자 사리풋타는 비구들에게 의미를 잘 전달할 수 있고, 세련되고 명료하며 흠잡을 데 없는 말씀으로 법을 설하여 (이익을) 보여주고, 권장하고, 고무하고, 기쁘게 하고 있었다. 그 비구들은 그것을 귀중히 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하여 귀를 기울여 법을 듣고 있었다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었다. '이 존자 사리풋타는 비구들에게 의미를 잘 전달할 수 있고, 세련되고 명료하며 흠잡을 데 없는 말씀으로 법을 설하여 보여주고, 권장하고, 고무하고, 기쁘게 하고 있다. 그 비구들은 그것을 귀중히 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 집중하여 귀를 기울여 법을 듣고 있다. 내가 존자 사리풋타의 면전에서 적절한 게송으로 찬탄한다면 참 좋겠구나.'

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, อาวุโส สาริปุตฺต, ปฏิภาติ มํ, อาวุโส สาริปุตฺตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, อาวุโส วงฺคีสา’’ติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 가사를 걸치고, 존자 사리풋타가 있는 곳을 향해 합장하고 존자 사리풋타에게 이렇게 말했다. "도반 사리풋타여, 저에게 영감이 떠오릅니다. 도반 사리풋타여, 저에게 영감이 떠오릅니다." "도반 왕기사여, 그대에게 영감이 떠오르게 하십시오." 그러자 존자 왕기사는 존자 사리풋타의 면전에서 적절한 게송으로 찬탄하였다.

‘‘คมฺภีรปญฺโญ เมธาวี, มคฺคามคฺคสฺส โกวิโท;

สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, ธมฺมํ เทเสติ ภิกฺขุนํ.

"깊은 지혜를 지녔고 영리하며, 길과 길이 아닌 것을 잘 아시는 큰 지혜의 사리풋타께서 비구들에게 법을 설하시네."

‘‘สํขิตฺเตนปิ เทเสติ, วิตฺถาเรนปิ ภาสติ;

สาฬิกายิว นิคฺโฆโส, ปฏิภานํ อุทีรยิ.

"요약해서도 설하시고 상세하게도 말씀하시니, 사리카 새의 울음소리 같은 감미로운 목소리로 영감을 불러일으키시네."

‘‘ตสฺส [Pg.192] ตํ เทสยนฺตสฺส, สุณนฺติ มธุรํ คิรํ;

สเรน รชนีเยน, สวนีเยน วคฺคุนา;

อุทคฺคจิตฺตา มุทิตา, โสตํ โอเธนฺติ ภิกฺขโว’’ติ.

"그분께서 법을 설하실 때 비구들은 매혹적이고 듣기 좋으며 감미롭고 달콤한 그 음성을 듣고서, 고양된 마음과 즐거운 마음으로 귀를 기울입니다."

๗. ปวารณาสุตฺตํ

7. 자와나 경 (파와라나 경)

๒๑๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส ปวารณาย ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, ปวาเรมิ โว. น จ เม กิญฺจิ ครหถ กายิกํ วา วาจสิกํ วา’’ติ.

215. 한때 세존께서는 사밧티의 동쪽 원림인 미가라마따 강당에서 오백 명가량의 모두 아라한인 큰 비구 승가와 함께 머물고 계셨다. 그때 세존께서는 보름날 포살일에 자와나(Pavarana, 자자)를 하기 위해 비구 승가에 둘러싸여 노지에 앉아 계셨다. 그때 세존께서는 침묵을 지키고 있는 비구 승가를 둘러보신 뒤 비구들에게 말씀하셨다. "비구들이여, 이제 나는 그대들에게 자와나를 권하노라. 그대들은 나의 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 조금이라도 비난할 것이 없는가?"

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข มยํ, ภนฺเต, ภควโต กิญฺจิ ครหาม กายิกํ วา วาจสิกํ วา. ภควา หิ, ภนฺเต, อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา, มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท. มคฺคานุคา จ, ภนฺเต, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉา สมนฺนาคตา; อหญฺจ โข, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปวาเรมิ. น จ เม ภควา กิญฺจิ ครหติ กายิกํ วา วาจสิกํ วา’’ติ.

이렇게 말씀하시자, 존자 사리풋타는 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 가사를 걸치고, 세존께서 계신 곳을 향해 합장하고 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 저희는 세존의 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 조금도 비난할 것이 없습니다. 세존이시여, 실로 세존께서는 일어나지 않은 길을 일으키신 분이며, 생기지 않은 길을 생기게 하신 분이며, 설해지지 않은 길을 설하신 분이며, 길을 아시는 분이며, 길을 통달하신 분이며, 길에 능숙하신 분이십니다. 세존이시여, 이제 제자들은 스승의 뒤를 이어 그 길을 따라가고 있습니다. 세존이시여, 저 또한 세존께 자와나를 청합니다. 세존께서는 저의 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 조금이라도 비난할 것이 없으신지요?"

‘‘น ขฺวาหํ เต, สาริปุตฺต, กิญฺจิ ครหามิ กายิกํ วา วาจสิกํ วา. ปณฺฑิโต ตฺวํ, สาริปุตฺต, มหาปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต, ปุถุปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต, หาสปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต, ชวนปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต, ติกฺขปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต, นิพฺเพธิกปญฺโญ ตฺวํ, สาริปุตฺต. เสยฺยถาปิ, สาริปุตฺต, รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส เชฏฺฐปุตฺโต ปิตรา ปวตฺติตํ จกฺกํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตติ; เอวเมว โข ตฺวํ, สาริปุตฺต, มยา อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ สมฺมเทว อนุปฺปวตฺเตสี’’ติ.

"사리풋타여, 나는 너의 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 비난할 것이 조금도 없다. 사리풋타여, 너는 현명하고, 큰 지혜가 있으며, 넓은 지혜가 있고, 즐거운 지혜가 있고, 빠른 지혜가 있고, 날카로운 지혜가 있으며, 꿰뚫는 지혜가 있다. 사리풋타여, 마치 전륜성왕의 맏아들이 아버지가 굴린 수레바퀴를 그대로 따라서 잘 굴리듯이, 사리풋타여, 너 또한 내가 굴린 위없는 법의 수레바퀴를 그대로 따라서 잘 굴리고 있구나."

‘‘โน เจ กิร เม, ภนฺเต, ภควา กิญฺจิ ครหติ กายิกํ วา วาจสิกํ วา. อิเมสํ ปน, ภนฺเต, ภควา ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ น กิญฺจิ ครหติ กายิกํ วา วาจสิกํ วา’’ติ. ‘‘อิเมสมฺปิ ขฺวาหํ, สาริปุตฺต, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ น [Pg.193] กิญฺจิ ครหามิ กายิกํ วา วาจสิกํ วา. อิเมสญฺหิ, สาริปุตฺต, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ สฏฺฐิ ภิกฺขู เตวิชฺชา, สฏฺฐิ ภิกฺขู ฉฬภิญฺญา, สฏฺฐิ ภิกฺขู อุภโตภาควิมุตฺตา, อถ อิตเร ปญฺญาวิมุตฺตา’’ติ.

"세존이시여, 세존께서 저에 대해 비난할 것이 없으시다면, 세존이시여, 여기 있는 오백 명의 비구들에 대해서는 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 비난할 것이 없으신지요?" "사리풋타여, 나 역시 이 오백 명의 비구들에 대해 신체적 혹은 언어적 행위에 대해 비난할 것이 조금도 없다. 사리풋타여, 실로 이 오백 명의 비구들 중에서 육십 명의 비구는 삼명을 갖추었고, 육십 명의 비구는 육신통을 갖추었으며, 육십 명의 비구는 양면으로 해탈한 자들이고, 그 밖의 이들은 지혜로 해탈한 자들이기 때문이다."

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 한쪽 어깨에 가사를 걸치고, 세존께서 계신 곳을 향해 합장하고 세존께 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 저에게 영감이 떠오릅니다. 선서여, 저에게 영감이 떠오릅니다." "왕기사여, 그대에게 영감이 떠오르게 하십시오."라고 세존께서 말씀하셨다. 그러자 존자 왕기사는 세존의 면전에서 적절한 게송으로 찬탄하였다.

‘‘อชฺช ปนฺนรเส วิสุทฺธิยา, ภิกฺขู ปญฺจสตา สมาคตา;

สํโยชนพนฺธนจฺฉิทา, อนีฆา ขีณปุนพฺภวา อิสี.

"오늘 보름날 청정하게 자와나를 하기 위해, 오백 명의 비구들이 모였네. 속박과 결박을 끊고 괴로움이 없으며 다시 태어남을 다한 성자들이라네."

‘‘จกฺกวตฺตี ยถา ราชา, อมจฺจปริวาริโต;

สมนฺตา อนุปริเยติ, สาครนฺตํ มหึ อิมํ.

"마치 전륜성왕이 신하들에게 둘러싸여 바다를 경계로 하는 이 대지를 두루 돌아다니듯이,"

‘‘เอวํ วิชิตสงฺคามํ, สตฺถวาหํ อนุตฺตรํ;

สาวกา ปยิรุปาสนฺติ, เตวิชฺชา มจฺจุหายิโน.

"그와 같이 승리를 거두신 분, 위없는 인도자이신 분을 삼명을 갖추고 죽음을 극복한 제자들이 모시고 있네."

‘‘สพฺเพ ภควโต ปุตฺตา, ปลาเปตฺถ น วิชฺชติ;

ตณฺหาสลฺลสฺส หนฺตารํ, วนฺเท อาทิจฺจพนฺธุน’’นฺติ.

"모두가 세존의 아들들이니, 이들 중에 보잘것없는 자는 없도다. 갈애의 화살을 꺾으신 분, 태양의 후예이신 분께 절을 올리나이다."

๘. ปโรสหสฺสสุตฺตํ

8. 빠로사하싸 경

๒๑๖. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตลเสหิ ภิกฺขุสเตหิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. ยํนูนาหํ ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

216. 한때 세존께서는 사왓띠의 제따숲 급고독원에서 약 1,250명의 많은 비구 승가와 함께 머무셨습니다. 그때 세존께서는 비구들에게 열반에 관한 법문으로 가르침을 보이시고, 수지하게 하시고, 격려하시고, 기쁘게 하셨습니다. 비구들은 이를 귀하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 귀를 기울여 법을 들었습니다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었습니다. '세존께서는 비구들에게 열반에 관한 법문으로 가르침을 보이시고, 수지하게 하시고, 격려하시고, 기쁘게 하시는구나. 비구들은 이를 귀하게 여기고 마음에 새기며 온 마음을 다해 귀를 기울여 법을 듣고 있구나. 내가 세존 앞에서 적절한 게송으로 세존을 찬탄한다면 좋겠구나.'

อถ [Pg.194] โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ ภควา, ปฏิภาติ มํ สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하며 세존께 이렇게 말씀드렸습니다. "세존이시여, 제게 게송이 떠오릅니다. 수가따(행복에 이르신 분)시여, 제게 게송이 떠오릅니다." 세존께서 말씀하셨습니다. "왕기사여, 그대에게 떠오른 것을 읊어보아라." 이에 존자 왕기사는 세존 앞에서 적절한 게송으로 세존을 찬탄하였습니다.

‘‘ปโรสหสฺสํ ภิกฺขูนํ, สุคตํ ปยิรุปาสติ;

เทเสนฺตํ วิรชํ ธมฺมํ, นิพฺพานํ อกุโตภยํ.

"천 명이 넘는 비구들이 수가따를 모시니, 번뇌의 먼지 없는 법과 어디에도 두려움 없는 열반을 설하고 계시네."

‘‘สุณนฺติ ธมฺมํ วิมลํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

โสภติ วต สมฺพุทฺโธ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต.

"정등각자께서 설하신 깨끗한 법을 듣고 있으니, 비구 승가에 둘러싸인 정등각자께서는 참으로 눈부시게 빛나시네."

‘‘นาคนาโมสิ ภควา, อิสีนํ อิสิสตฺตโม;

มหาเมโฆว หุตฺวาน, สาวเก อภิวสฺสติ.

"세존께서는 나가(Nāga)라 불리시며 선인들 중 일곱 번째 선인이시니, 마치 거대한 구름처럼 제자들에게 법의 비를 내리시네."

‘‘ทิวาวิหารา นิกฺขมฺม, สตฺถุทสฺสนกมฺยตา ;

สาวโก เต มหาวีร, ปาเท วนฺทติ วงฺคีโส’’ติ.

"위대한 영웅이시여, 낮 동안의 명상에서 나와 스승님을 뵙고자 하는 마음으로 당신의 제자 왕기사가 발아래 절 올립니다."

‘‘กึ นุ เต, วงฺคีส, อิมา คาถาโย ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา, อุทาหุ ฐานโสว ตํ ปฏิภนฺตี’’ติ? ‘น โข เม, ภนฺเต, อิมา คาถาโย ปุพฺเพ ปริวิตกฺกิตา, อถ โข ฐานโสว มํ ปฏิภนฺตี’ติ. ‘เตน หิ ตํ, วงฺคีส, ภิยฺโยโสมตฺตาย ปุพฺเพ อปริวิตกฺกิตา คาถาโย ปฏิภนฺตู’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต’ติ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา ภิยฺโยโสมตฺตาย ภควนฺตํ ปุพฺเพ อปริวิตกฺกิตาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

"왕기사여, 이 게송들을 이전에 미리 생각해둔 것이냐, 아니면 즉석에서 떠오른 것이냐?" "세존이시여, 이 게송들은 미리 생각해둔 것이 아니라, 즉석에서 제게 떠오른 것입니다." "왕기사여, 그렇다면 이전에 생각지 못했던 게송들을 더욱 풍성하게 읊어보아라." "그렇게 하겠습니다, 세존이시여." 존자 왕기사는 세존의 말씀에 응답하고, 이전에 생각지 못했던 게송들로 세존을 더욱 찬탄하였습니다.

‘‘อุมฺมคฺคปถํ มารสฺส อภิภุยฺย, จรติ ปภิชฺช ขิลานิ;

ตํ ปสฺสถ พนฺธปมุญฺจกรํ, อสิตํ ภาคโส ปวิภชํ.

"마라의 그릇된 길을 압도하고 장애들을 부수며 나아가시니, 속박에서 벗어나게 하시고 어디에도 머물지 않으며 법을 분석하여 설하시는 그분을 보라."

‘‘โอฆสฺส นิตฺถรณตฺถํ, อเนกวิหิตํ มคฺคํ อกฺขาสิ;

ตสฺมิญฺเจ อมเต อกฺขาเต, ธมฺมทฺทสา ฐิตา อสํหีรา.

"폭류를 건너게 하기 위해 여러 가지 도(道)를 설하셨으니, 그 불사의 법이 설해졌을 때 법을 보는 자들은 흔들림 없이 우뚝 서 있네."

‘‘ปชฺโชตกโร อติวิชฺฌ, สพฺพฏฺฐิตีนํ อติกฺกมมทฺทส;

ญตฺวา จ สจฺฉิกตฺวา จ, อคฺคํ โส เทสยิ ทสทฺธานํ.

"지혜의 빛을 밝히시는 분께서는 모든 견해의 토대들을 꿰뚫어 보시고 세간을 넘어선 열반을 보셨으며, 이를 알고 체득하시어 다섯 비구에게 최상의 법을 설하셨네."

‘‘เอวํ [Pg.195] สุเทสิเต ธมฺเม,โก ปมาโท วิชานตํ ธมฺมํ ;

ตสฺมา หิ ตสฺส ภควโต สาสเน;

อปฺปมตฺโต สทา นมสฺสมนุสิกฺเข’’ติ.

"이처럼 법이 잘 설해졌으니, 법을 아는 지혜로운 자에게 어찌 게으름이 있겠는가. 그러므로 그 세존의 가르침 안에서 항상 방일하지 말고 예배하며 수행을 닦아야 하리."

๙. โกณฺฑญฺญสุตฺตํ

9. 꼰단냐 경

๒๑๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมา อญฺญาสิโกณฺฑญฺโญ สุจิรสฺเสว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ, ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘‘โกณฺฑญฺโญหํ, ภควา, โกณฺฑญฺโญหํ, สุคตา’’ติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา อญฺญาสิโกณฺฑญฺโญ สุจิรสฺเสว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ, ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘โกณฺฑญฺโญหํ, ภควา, โกณฺฑญฺโญหํ, สุคตา’ติ. ยํนูนาหํ อายสฺมนฺตํ อญฺญาสิโกณฺฑญฺญํ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

217. 한때 세존께서는 라자가하의 죽림 정사 칼란다카니와빠에 머무셨습니다. 그때 존자 안냐시꼰단냐가 아주 오랜만에 세존께 다가갔습니다. 다가가서 세존의 발에 머리를 대고 엎드려, 입으로 세존의 발에 입을 맞추고 손으로 정성껏 주무르며 자신의 이름을 아뢰었습니다. "세존이시여, 제가 꼰단냐입니다. 수가따시여, 제가 꼰단냐입니다." 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었습니다. '이 존자 안냐시꼰단냐는 아주 오랜만에 세존께 다가가 세존의 발에 머리를 대고 엎드려 입으로 발에 입을 맞추고 손으로 주무르며 이름을 아뢰고 있구나. 내가 존자 안냐시꼰단냐를 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄한다면 좋겠구나.'

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ อญฺญาสิโกณฺฑญฺญํ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하며 세존께 말씀드렸습니다. "세존이시여, 제게 게송이 떠오릅니다. 수가따시여, 제게 게송이 떠오릅니다." 세존께서 말씀하셨습니다. "왕기사여, 그대에게 떠오른 것을 읊어보아라." 이에 존자 왕기사는 존자 안냐시꼰단냐를 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄하였습니다.

‘‘พุทฺธานุพุทฺโธ โส เถโร, โกณฺฑญฺโญ ติพฺพนิกฺกโม;

ลาภี สุขวิหารานํ, วิเวกานํ อภิณฺหโส.

"부처님을 따라 깨달으신 꼰단냐 장로께서는 강한 정진력을 갖추셨네. 항상 평온한 머뭄을 얻으셨고, 늘 고요한 적정 속에 머무시네."

‘‘ยํ สาวเกน ปตฺตพฺพํ, สตฺถุสาสนการินา;

สพฺพสฺส ตํ อนุปฺปตฺตํ, อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต.

"스승의 가르침을 따르는 제자가 마땅히 도달해야 할 그 모든 것을, 방일하지 않고 수행하여 이미 다 성취하셨네."

‘‘มหานุภาโว เตวิชฺโช, เจโตปริยายโกวิโท;

โกณฺฑญฺโญ พุทฺธทายาโท, ปาเท วนฺทติ สตฺถุโน’’ติ.

"큰 신통력이 있고 세 가지 밝은 지혜를 갖추었으며 타심통에 능숙한 부처님의 상속자 꼰단냐가 스승님의 발아래 절 올립니다."

๑๐. โมคฺคลฺลานสุตฺตํ

10. 목갈라나 경

๒๑๘. เอกํ [Pg.196] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ. เตสํ สุทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เจตสา จิตฺตํ สมนฺเนสติ วิปฺปมุตฺตํ นิรุปธึ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข ภควา ราชคเห วิหรติ อิสิคิลิปสฺเส กาฬสิลายํ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สพฺเพเหว อรหนฺเตหิ. เตสํ สุทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เจตสา จิตฺตํ สมนฺเนสติ วิปฺปมุตฺตํ นิรุปธึ. ยํนูนาหํ อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

218. 한때 세존께서는 라자가하의 이시길리 산비탈 검은 바위(깔라실라)에서 모두 아라한들인 약 500명의 많은 비구 승가와 함께 머무셨습니다. 그때 존자 마하목갈라나는 그 비구들의 번뇌 없고 속박에서 벗어난 해탈한 마음을 자신의 마음으로 관찰하고 있었습니다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었습니다. '세존께서는 라자가하의 이시길리 산비탈 검은 바위에서 아라한들인 500명의 비구들과 함께 머무시는구나. 존자 마하목갈라나는 그들의 해탈한 마음을 자신의 마음으로 관찰하고 있구나. 내가 존자 마하목갈라나를 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄한다면 좋겠구나.'

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ ภควโต สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하며 세존께 말씀드렸습니다. "세존이시여, 제게 게송이 떠오릅니다. 수가따시여, 제게 게송이 떠오릅니다." 세존께서 말씀하셨습니다. "왕기사여, 그대에게 떠오른 것을 읊어보아라." 이에 존자 왕기사는 존자 마하목갈라나를 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄하였습니다.

‘‘นคสฺส ปสฺเส อาสีนํ, มุนึ ทุกฺขสฺส ปารคุํ;

สาวกา ปยิรุปาสนฺติ, เตวิชฺชา มจฺจุหายิโน.

“이시길리 산비탈에 앉아 계신 분, 괴로움의 피안에 도달하신 성자를 삼명(三明)을 갖추고 죽음의 마군을 물리친 오백 명의 제자들이 시봉하고 있네.”

‘‘เต เจตสา อนุปริเยติ, โมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก;

จิตฺตํ เนสํ สมนฺเนสํ, วิปฺปมุตฺตํ นิรูปธึ.

“신통력이 큰 목갈라나는 그들의 마음을 자신의 마음으로 두루 살피네. 번뇌에서 벗어나 집착의 근거가 없는 그들의 마음을 살피네.”

‘‘เอวํ สพฺพงฺคสมฺปนฺนํ, มุนึ ทุกฺขสฺส ปารคุํ;

อเนกาการสมฺปนฺนํ, ปยิรุปาสนฺติ โคตม’’นฺติ.

“이처럼 모든 덕성을 갖추시고 괴로움의 피안에 도달하신 분, 수많은 공덕을 구족하신 성자 고타마를 제자들이 시봉하네.”라고 찬탄하였다.

๑๑. คคฺคราสุตฺตํ

11. 각가라 경

๒๑๙. เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สตฺตหิ จ อุปาสกสเตหิ สตฺตหิ จ อุปาสิกาสเตหิ อเนเกหิ จ เทวตาสหสฺเสหิ. ตฺยาสฺสุทํ ภควา อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข [Pg.197] ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สตฺตหิ จ อุปาสกสเตหิ สตฺตหิ จ อุปาสิกาสเตหิ อเนเกหิ จ เทวตาสหสฺเสหิ. ตฺยาสฺสุทํ ภควา อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ยํนูนาหํ ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาย คาถาย อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

219. 한때 세존께서는 참파의 각가라 연못가에서 오백 명가량의 큰 비구 승가와 칠백 명의 우바새, 칠백 명의 우바이, 그리고 수천 명의 천신과 함께 머무셨다. 그때 세존께서는 용모와 명성으로 매우 찬란하게 빛나셨다. 그때 존자 왕기사에게 이런 생각이 들었다. ‘지금 세존께서는 참파의 각가라 연못가에서 오백 명가량의 큰 비구 승가와... 수천 명의 천신과 함께 머무시며 용모와 명성으로 찬란하게 빛나고 계신다. 내가 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄해 올리면 좋겠다.’

อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปฏิภาติ มํ, ภควา, ปฏิภาติ มํ, สุคตา’’ติ. ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, วงฺคีสา’’ติ ภควา อโวจ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาย คาถาย อภิตฺถวิ –

그러자 존자 왕기사는 자리에서 일어나 가사를 한쪽 어깨에 걸치고 세존께서 계신 곳을 향해 합장하고 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 제게 시상이 떠오릅니다. 수가타여, 제게 시상이 떠오릅니다.” 세존께서 말씀하셨다. “왕기사여, 그대에게 떠오르는 대로 읊어 보아라.” 이에 존자 왕기사는 세존 앞에서 적절한 게송으로 찬탄하였다.

‘‘จนฺโท ยถา วิคตวลาหเก นเภ,วิโรจติ วิคตมโลว ภาณุมา;

เอวมฺปิ องฺคีรส ตฺวํ มหามุนิ,อติโรจสิ ยสสา สพฺพโลก’’นฺติ.

“구름 없는 하늘의 달이 빛나듯, 티끌 없는 태양이 빛나듯, 앙기라사여, 대성자이신 당신께서는 그 명성으로 온 세상을 넘어서 찬란히 빛나십니다.”

๑๒. วงฺคีสสุตฺตํ

12. 왕기사 경

๒๒๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา วงฺคีโส สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา วงฺคีโส อจิรอรหตฺตปฺปตฺโต หุตฺวา วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวที ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

220. 한때 존자 왕기사는 사밧티의 제타 숲 아나타핀디카 원림에 머물렀다. 그때 존자 왕기사는 아라한과를 얻은 지 얼마 되지 않아 해탈의 즐거움을 누리며 그 무렵에 다음과 같은 게송들을 읊었다.

‘‘กาเวยฺยมตฺตา วิจริมฺห ปุพฺเพ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

อถทฺทสาม สมฺพุทฺธํ, สทฺธา โน อุปปชฺชถ.

“예전에 우리는 시 짓는 일에만 몰두하며 마을에서 마을로, 도성에서 도성으로 떠돌아다녔네. 그러다 정등각자를 뵈었을 때 우리에게 믿음이 생겨났네.”

‘‘โส เม ธมฺมมเทเสสิ, ขนฺธายตนธาตุโย ;

ตสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

“그분께서 내게 오온과 처와 계를 드러내며 법을 설해주셨네. 나는 그분의 법을 듣고 집 없는 곳으로 출가하였네.”

‘‘พหุนฺนํ วต อตฺถาย, โพธึ อชฺฌคมา มุนิ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, เย นิยามคตทฺทสา.

“성자께서는 참으로 많은 이들의 이익을 위해, 도에 들어서서 진리를 본 많은 비구들과 비구니들을 위해 깨달음을 얻으셨네.”

‘‘สฺวาคตํ [Pg.198] วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

“부처님 처소에 온 것은 내게 참으로 잘 온 일이었네. 삼명(三明)에 도달하였고 부처님의 가르침을 완수하였네.”

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ;

เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ, เจโตปริยายโกวิโท’’ติ.

“나는 숙명통을 알고 천안통을 깨끗이 닦았네. 삼명을 갖추고 신통을 얻었으며 타심통에 능통하네.”

วงฺคีสสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

왕기사 상윳타가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약어는 다음과 같다.

นิกฺขนฺตํ อรติ เจว, เปสลา อติมญฺญนา;

อานนฺเทน สุภาสิตา, สาริปุตฺตปวารณา;

ปโรสหสฺสํ โกณฺฑญฺโญ, โมคฺคลฺลาเนน คคฺครา;

วงฺคีเสน ทฺวาทสาติ.

출가 경, 혐오 경, 훌륭한 이 경, 자만 경, 아난다 경, 잘 설해짐 경, 사리붓다 경, 파와라나 경, 천 명 이상의 비구 경, 콘단냐 경, 목갈라나 경, 각가라 경, 왕기사 경과 함께 도합 열두 개의 경이 있다.

๙. วนสํยุตฺตํ

9. 숲 상윳타

๑. วิเวกสุตฺตํ

1. 은둔 경

๒๒๑. เอวํ [Pg.199] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต ปาปเก อกุสเล วิตกฺเก วิตกฺเกติ เคหนิสฺสิเต. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

221. 이와 같이 나는 들었다. 한때 어떤 비구가 코살라 국의 어떤 숲속에 머물고 있었다. 그때 그 비구는 낮 동안 머물며 세속의 삶에 얽매인 나쁘고 해로운 생각들을 일으켰다. 그러자 그 숲에 거주하던 어떤 천신이 그 비구를 가엾게 여기고 이익을 주고자 그를 일깨우고 싶어 비구에게 다가갔다. 다가가서 비구에게 게송으로 말하였다.

‘‘วิเวกกาโมสิ วนํ ปวิฏฺโฐ,อถ เต มโน นิจฺฉรตี พหิทฺธา;

ชโน ชนสฺมึ วินยสฺสุ ฉนฺทํ,ตโต สุขี โหหิสิ วีตราโค.

“은둔을 원하여 숲에 들어왔으면서 그대의 마음은 밖으로 치닫고 있구려. 사람에 대한 욕망을 제어하시오. 그러면 탐욕이 사라져 행복해질 것이오.”

‘‘อรตึ ปชหาสิ สโต, ภวาสิ สตํ ตํ สารยามเส;

ปาตาลรโช หิ ทุตฺตโร, มา ตํ กามรโช อวาหริ.

“불만족을 버리고 깨어 있으시오. 마음 챙기는 그대를 우리가 기뻐하리니. 번뇌의 심연은 건너기 어려우니, 감각적 욕망의 먼지가 그대를 휩쓸어가지 않게 하시오.”

‘‘สกุโณ ยถา ปํสุกุนฺถิโต, วิธุนํ ปาตยติ สิตํ รชํ;

เอวํ ภิกฺขุ ปธานวา สติมา, วิธุนํ ปาตยติ สิตํ รช’’นฺติ.

“흙먼지를 뒤집어쓴 새가 몸을 털어 먼지를 떨어뜨리듯, 이처럼 정진하고 마음 챙기는 비구는 몸에 붙은 번뇌의 먼지를 털어버려야 하오.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 그 비구는 그 천신에 의해 자극을 받아 경각심을 일으켰다.

๒. อุปฏฺฐานสุตฺตํ

2. 시봉 경

๒๒๒. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต สุปติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

222. 한때 어떤 비구가 코살라 국의 어떤 숲속에 머물고 있었다. 그때 그 비구는 낮 동안 머물며 잠을 잤다. 그러자 그 숲에 거주하던 어떤 천신이 그 비구를 가엾게 여기고 이익을 주고자 그를 일깨우고 싶어 비구에게 다가갔다. 다가가서 비구에게 게송으로 말하였다.

‘‘อุฏฺเฐหิ ภิกฺขุ กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปิเตน เต;

อาตุรสฺส หิ กา นิทฺทา, สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต.

“비구여, 일어나시오! 왜 잠을 자고 있소? 잠자는 것이 그대에게 무슨 이익이 있겠소? 번뇌의 병에 걸리고 갈애의 화살에 맞은 자에게 잠이 무슨 소용이 있겠소?”

‘‘ยาย [Pg.200] สทฺธาย ปพฺพชิโต, อคารสฺมานคาริยํ;

ตเมว สทฺธํ พฺรูเหหิ, มา นิทฺทาย วสํ คมี’’ติ.

“그대가 어떤 믿음으로 집을 떠나 출가했는지, 그 믿음을 더욱 키우시오. 잠의 지배를 받지 마시오.”

‘‘อนิจฺจา อทฺธุวา กามา, เยสุ มนฺโทว มุจฺฉิโต;

พทฺเธสุ มุตฺตํ อสิตํ, กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

“(비구가 답하였다.) ‘감각적 욕망은 무상하고 견고하지 않으니, 오직 어리석은 자들만이 거기서 방황하오. 모든 결박에서 벗어나 어디에도 의지하지 않는 출가자를 낮잠이 어찌 괴롭힐 수 있겠소?’”

‘‘ฉนฺทราคสฺส วินยา, อวิชฺชาสมติกฺกมา;

ตํ ญาณํ ปรโมทานํ, กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

“‘욕탐을 다스리고 무명을 극복하여 지극히 청정한 지혜를 갖춘 출가자를 낮잠이 어찌 괴롭힐 수 있겠소?’”

‘‘เฉตฺวา อวิชฺชํ วิชฺชาย, อาสวานํ ปริกฺขยา;

อโสกํ อนุปายาสํ, กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

(천신이여,) 지혜로써 무명을 끊어 없애고, 번뇌들이 다했기에 슬픔도 고뇌도 없는 출가자를 (낮잠이) 어찌 괴롭힐 수 있겠습니까?

‘‘อารทฺธวีริยํ ปหิตตฺตํ, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมํ;

นิพฺพานํ อภิกงฺขนฺตํ, กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป’’ติ.

정진에 힘쓰고 마음을 (열반에) 보냈으며, 항상 견고한 노력을 기울여 열반을 열망하는 출가자를 어찌 괴롭힐 수 있겠습니까?

๓. กสฺสปโคตฺตสุตฺตํ

3. 카사파곳타 경

๒๒๓. เอกํ สมยํ อายสฺมา กสฺสปโคตฺโต โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา กสฺสปโคตฺโต ทิวาวิหารคโต อญฺญตรํ เฉตํ โอวทติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา อายสฺมนฺตํ กสฺสปโคตฺตํ สํเวเชตุกามา เยนายสฺมา กสฺสปโคตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ กสฺสปโคตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

223. 한때 존자 카사파곳타는 코살라국의 어느 숲속에 머물고 있었다. 그때 존자 카사파곳타는 낮의 휴식처에서 어떤 사냥꾼을 훈계하고 있었다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 존자 카사파곳타에게 경각심을 불러일으키고 싶어 존자 카사파곳타가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 카사파곳타에게 게송으로 말하였다.

‘‘คิริทุคฺคจรํ เฉตํ, อปฺปปญฺญํ อเจตสํ;

อกาเล โอวทํ ภิกฺขุ, มนฺโทว ปฏิภาติ มํ.

"산속 험한 길을 다니며 지혜도 없고 분별력도 없는 사냥꾼을 때가 아닐 때 훈계하는 비구여, 그 모습이 저에게는 마치 어리석은 자처럼 보입니다.

‘‘สุณาติ น วิชานาติ, อาโลเกติ น ปสฺสติ;

ธมฺมสฺมึ ภญฺญมานสฺมึ, อตฺถํ พาโล น พุชฺฌติ.

그는 들어도 알지 못하고, 보아도 보지 못합니다. 법이 설해지고 있어도 어리석은 자는 그 의미를 깨닫지 못합니다.

‘‘สเจปิ ทส ปชฺโชเต, ธารยิสฺสสิ กสฺสป;

เนว ทกฺขติ รูปานิ, จกฺขุ หิสฺส น วิชฺชตี’’ติ.

카사파여, 당신이 비록 열 개의 등불을 밝혀 든다 해도 그는 형상들을 보지 못할 것입니다. 그에게는 눈이 없기 때문입니다."

อถ โข อายสฺมา กสฺสปโคตฺโต ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 존자 카사파곳타는 그 천신에 의해 경책을 받고 경각심을 일으켰다.

๔. สมฺพหุลสุตฺตํ

4. 삼바훌라 경

๒๒๔. เอกํ [Pg.201] สมยํ สมฺพหุลา ภิกฺขู โกสเลสุ วิหรนฺติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. อถ โข เต ภิกฺขู วสฺสํวุฏฺฐา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมึสุ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา เต ภิกฺขู อปสฺสนฺตี ปริเทวมานา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

224. 한때 많은 비구들이 코살라국의 어느 숲속에 머물고 있었다. 그 비구들은 안거를 마친 뒤 석 달이 지나자 유행을 떠났다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신은 비구들이 보이지 않자 슬퍼하며 울부짖으며 그때 이 게송을 읊었다.

‘‘อรติ วิย เมชฺช ขายติ,พหุเก ทิสฺวาน วิวิตฺเต อาสเน;

เต จิตฺตกถา พหุสฺสุตา,โกเม โคตมสาวกา คตา’’ติ.

"텅 빈 많은 처소들을 보고 나니 오늘 저에게는 즐거움이 없는 듯 느껴집니다. 오묘한 법문을 하시고 널리 배우신 그 고타마의 제자들은 어디로 가버렸습니까?"

เอวํ วุตฺเต, อญฺญตรา เทวตา ตํ เทวตํ คาถาย ปจฺจภาสิ –

이렇게 말하자, 어떤 천신이 그 천신에게 게송으로 답하였다.

‘‘มาคธํ คตา โกสลํ คตา, เอกจฺจิยา ปน วชฺชิภูมิยา;

มคา วิย อสงฺคจาริโน, อนิเกตา วิหรนฺติ ภิกฺขโว’’ติ.

"어떤 이들은 마가다국으로 갔고, 어떤 이들은 코살라국으로 갔으며, 어떤 이들은 밧지국으로 갔습니다. 사슴들처럼 집착 없이 다니는 비구들은 머무는 곳 없이 유행하며 머뭅니다."

๕. อานนฺทสุตฺตํ

5. 아난타 경

๒๒๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อานนฺโท อติเวลํ คิหิสญฺญตฺติพหุโล วิหรติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา อายสฺมโต อานนฺทสฺส อนุกมฺปิกา อตฺถกามา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ สํเวเชตุกามา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

225. 한때 존자 아난다는 코살라국의 어느 숲속에 머물고 있었다. 그때 존자 아난다는 너무 많은 시간을 재가자들을 가르치는 데 할애하며 머물고 있었다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 존자 아난다를 가엽게 여기고 그의 이익을 바라며 경각심을 불러일으키고자 존자 아난다가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 아난다에게 게송으로 말하였다.

‘‘รุกฺขมูลคหนํ ปสกฺกิย, นิพฺพานํ หทยสฺมึ โอปิย;

ฌา โคตม มา ปมาโท, กึ เต พิฬิพิฬิกา กริสฺสตี’’ติ.

"나무 아래 숲속으로 들어가 열반을 마음에 품으십시오. 고타마여, 선정을 닦으시고 방일하지 마십시오. 사람들과 어울려 재잘거리는 것이 당신에게 무슨 소용이 있겠습니까?"

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 존자 아난다는 그 천신에 의해 경책을 받고 경각심을 일으켰다.

๖. อนุรุทฺธสุตฺตํ

6. 아누룻다 경

๒๒๖. เอกํ สมยํ อายสฺมา อนุรุทฺโธ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. อถ โข อญฺญตรา ตาวตึสกายิกา เทวตา ชาลินี [Pg.202] นาม อายสฺมโต อนุรุทฺธสฺส ปุราณทุติยิกา เยนายสฺมา อนุรุทฺโธ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

226. 한때 존자 아누룻다는 코살라국의 어느 숲속에 머물고 있었다. 그때 존자 아누룻다의 전생 아내였던 삼십삼천의 잘리니라는 천녀가 존자 아누룻다가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 아누룻다에게 게송으로 말하였다.

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปณิเธหิ, ยตฺถ เต วุสิตํ ปุเร;

ตาวตึเสสุ เทเวสุ, สพฺพกามสมิทฺธิสุ;

ปุรกฺขโต ปริวุโต, เทวกญฺญาหิ โสภสี’’ติ.

"당신이 예전에 머물렀던 그곳에 마음을 두십시오. 모든 욕망의 대상이 풍족한 삼십삼천에서 천녀들에게 둘러싸여 그들 가운데서 당신은 빛났었습니다."

‘‘ทุคฺคตา เทวกญฺญาโย, สกฺกายสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

เต จาปิ ทุคฺคตา สตฺตา, เทวกญฺญาหิ ปตฺถิตา’’ติ.

"천녀들은 유신견에 사로잡혀 있기에 불행한 곳에 떨어진 자들이요, 천녀들을 갈망하는 그 중생들 또한 불행한 곳에 떨어진 자들이다."

‘‘น เต สุขํ ปชานนฺติ, เย น ปสฺสนฺติ นนฺทนํ;

อาวาสํ นรเทวานํ, ติทสานํ ยสสฺสิน’’นฺติ.

"명성 높은 삼십삼천 천신들의 거처인 난다나 숲을 보지 못한 이들은 진정한 행복을 알지 못합니다."

‘‘น ตฺวํ พาเล วิชานาสิ, ยถา อรหตํ วโจ;

อนิจฺจา สพฺพสงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโข.

"어리석은 천녀여, 너는 아라한들의 말씀을 알지 못하는구나. '모든 형성된 것들은 무상하여 생기고 멸하는 성질이 있으니, 생겨났다가 사라지면 그들이 소멸하여 고요해지는 것이 진정한 행복이다.'"

‘‘นตฺถิ ทานิ ปุนาวาโส, เทวกายสฺมิ ชาลินิ;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

"잘리니여, 이제 나에게 천상 세계에 다시 머무는 일은 없다. 태어남의 윤회는 다하였고, 이제 다시 태어남은 없다."

๗. นาคทตฺตสุตฺตํ

7. 나가닷타 경

๒๒๗. เอกํ สมยํ อายสฺมา นาคทตฺโต โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคทตฺโต อติกาเลน คามํ ปวิสติ, อติทิวา ปฏิกฺกมติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา อายสฺมโต นาคทตฺตสฺส อนุกมฺปิกา อตฺถกามา อายสฺมนฺตํ นาคทตฺตํ สํเวเชตุกามา เยนายสฺมา นาคทตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ นาคทตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

227. 한때 존자 나가닷타는 코살라국의 어느 숲속에 머물고 있었다. 그때 존자 나가닷타는 너무 이른 시간에 마을에 들어가고, 너무 늦은 시간에 돌아오곤 했다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 존자 나가닷타를 가엽게 여기고 그의 이익을 바라며 경각심을 불러일으키고자 존자 나가닷타가 있는 곳으로 다가갔다. 다가가서 존자 나가닷타에게 게송으로 말하였다.

‘‘กาเล ปวิส นาคทตฺต, ทิวา จ อาคนฺตฺวา อติเวลจารี;

สํสฏฺโฐ คหฏฺเฐหิ, สมานสุขทุกฺโข.

"나가닷타여, 제때에 마을에 들어가십시오. 한낮이 되어 돌아오니 시간을 어기며 행하는 자입니다. 재가자들과 섞여 지내며 그들과 즐거움과 괴로움을 함께하고 있습니다."

‘‘ภายามิ นาคทตฺตํ สุปฺปคพฺภํ, กุเลสุ วินิพทฺธํ;

มา เหว มจฺจุรญฺโญ พลวโต, อนฺตกสฺส วสํ อุเปสี’’ติ.

"여러 가문에 얽매여 무모하게 행동하는 나가닷타가 나는 두렵습니다. 부디 강력한 죽음의 왕, 끝을 가져오는 자의 손아귀에 들어가지 마십시오."

อถ [Pg.203] โข อายสฺมา นาคทตฺโต ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 존자 나가닷타는 그 천신에 의해 경책을 받고 경각심을 일으켰다.

๘. กุลฆรณีสุตฺตํ

8. 쿨라가라니 경

๒๒๘. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ อญฺญตรสฺมึ กุเล อติเวลํ อชฺโฌคาฬฺหปฺปตฺโต วิหรติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา ยา ตสฺมึ กุเล กุลฆรณี, ตสฺสา วณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

228. 한때 어떤 스님이 코살라국의 한 숲속에 머물고 있었습니다. 그때 그 스님은 어떤 가문과 지나치게 친밀하게 얽혀 지내고 있었습니다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님을 가엽게 여기고 그의 이익을 바라며 그를 경책하여 깨우쳐 주고자, 그 집 안주인의 모습으로 변하여 스님이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 스님에게 게송으로 말했습니다.

‘‘นทีตีเรสุ สณฺฐาเน, สภาสุ รถิยาสุ จ;

ชนา สงฺคมฺม มนฺเตนฺติ, มญฺจ ตญฺจ กิมนฺตร’’นฺติ.

“스님, 강가나 쉼터, 공공 집회장이나 길거리에서 사람들이 모여 저와 당신에 대해 수군거립니다. 도대체 무슨 이유 때문입니까?”

‘‘พหูหิ สทฺทา ปจฺจูหา, ขมิตพฺพา ตปสฺสินา;

น เตน มงฺกุ โหตพฺพํ, น หิ เตน กิลิสฺสติ.

“여인이시여, 세상에는 거슬리는 말소리들이 많으니 수행자는 이를 참아야 합니다. 그런 말 때문에 의기소침해져서는 안 되며, 참으로 그런 말로 인해 더러워지지도 않습니다.”

‘‘โย จ สทฺทปริตฺตาสี, วเน วาตมิโค ยถา;

ลหุจิตฺโตติ ตํ อาหุ, นาสฺส สมฺปชฺชเต วต’’นฺติ.

“숲속의 사슴이 바람 소리에 놀라듯 소리만 듣고도 깜짝 놀라는 사람을 일컬어 지혜로운 이들은 ‘마음이 가벼운 자’라고 합니다. 그런 이에게는 수행의 규범이 성취되지 않습니다.”

๙. วชฺชิปุตฺตสุตฺตํ

9. 9. 밧지풋타 경

๒๒๙. เอกํ สมยํ อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เวสาลิยํ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน เวสาลิยํ วชฺชิปุตฺตโก สพฺพรตฺติจาโร โหติ. อถ โข โส ภิกฺขุ เวสาลิยา ตูริย-ตาฬิต-วาทิต-นิคฺโฆสสทฺทํ สุตฺวา ปริเทวมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

229. 한때 어떤 밧지 부족 출신의 스님이 웨살리의 한 숲속에 머물고 있었습니다. 그때 웨살리에서는 밧지인들의 밤샘 축제가 열리고 있었습니다. 그러자 그 스님은 웨살리에서 들려오는 온갖 악기 연주 소리와 북소리, 사람들의 환호성을 듣고 한탄하며 그 시간에 이 게송을 읊었습니다.

‘‘เอกกา มยํ อรญฺเญ วิหราม,อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ;

เอตาทิสิกาย รตฺติยา,โก สุ นามมฺเหหิ ปาปิโย’’ติ.

“우리는 숲속에서 버려진 나무토막처럼 홀로 숲에서 지내는구나. 이런 밤에 우리보다 더 비참한 자가 누구이겠는가?”

อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님을 가엽게 여기고 그의 이익을 바라며 그를 경책하여 깨우쳐 주고자 스님이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 스님에게 게송으로 말했습니다.

‘‘เอกโกว [Pg.204] ตฺวํ อรญฺเญ วิหรสิ, อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ;

ตสฺส เต พหุกา ปิหยนฺติ, เนรยิกา วิย สคฺคคามิน’’นฺติ.

“그대는 숲속에서 버려진 나무토막처럼 홀로 숲에서 지내고 있구려. 그러나 지옥에 떨어진 자들이 천상에 가는 자들을 부러워하듯, 많은 이들이 그대를 부러워하고 있소.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 그 스님은 그 천신에 의해 경책을 받아 일깨움(경각심)을 얻었습니다.

๑๐. สชฺฌายสุตฺตํ

10. 10. 암송 경

๒๓๐. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ยํ สุทํ ปุพฺเพ อติเวลํ สชฺฌายพหุโล วิหรติ โส อปเรน สมเยน อปฺโปสฺสุกฺโก ตุณฺหีภูโต สงฺกสายติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน ธมฺมํ อสุณนฺตี เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

230. 한때 어떤 스님이 코살라국의 한 숲속에 머물고 있었습니다. 그때 그 스님은 전에는 독송을 매우 많이 하며 지냈으나, 나중에는 별다른 애씀 없이 침묵하며 과등(果等)의 즐거움으로 시간을 보냈습니다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님이 법을 독송하는 소리를 듣지 못하게 되자 스님이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 스님에게 게송으로 말했습니다.

‘‘กสฺมา ตุวํ ธมฺมปทานิ ภิกฺขุ, นาธียสิ ภิกฺขูหิ สํวสนฺโต;

สุตฺวาน ธมฺมํ ลภติปฺปสาทํ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภติปฺปสํส’’นฺติ.

“스님, 왜 스님들과 함께 지내면서 법의 구절들을 암송하지 않습니까? 법을 들으면 청정한 믿음을 얻고, 현생에서 칭송을 받게 됩니다.”

‘‘อหุ ปุเร ธมฺมปเทสุ ฉนฺโท, ยาว วิราเคน สมาคมิมฺห;

ยโต วิราเคน สมาคมิมฺห, ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํว สุตํ มุตํ วา;

อญฺญาย นิกฺเขปนมาหุ สนฺโต’’ติ.

“예전에는 법의 구절들을 암송하려는 의욕이 있었으나, 이제는 탐욕을 여의는 길(성스러운 도)에 이르렀소. 탐욕을 여의는 길에 이른 뒤로는, 보고 듣고 감각한 그 어떤 법이라도 온전히 알아서 내려놓는 것을 성자들께서는 찬탄하신다오.”

๑๑. อกุสลวิตกฺกสุตฺตํ

11. 11. 불선한 사유 경

๒๓๑. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต ปาปเก อกุสเล วิตกฺเก วิตกฺเกติ, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

231. 한때 어떤 스님이 코살라국의 한 숲속에 머물고 있었습니다. 그때 그 스님은 낮 동안의 휴식을 취하러 가서 감각적 욕망에 대한 사유, 악의에 대한 사유, 해치려는 사유와 같은 나쁘고 불선한 사유들을 일으켰습니다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님을 가엽게 여기고 그의 이익을 바라며 그를 경책하여 깨우쳐 주고자 스님이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 스님에게 게송들로 말했습니다.

‘‘อโยนิโส มนสิการา, โส วิตกฺเกหิ ขชฺชสิ;

อโยนิโส ปฏินิสฺสชฺช, โยนิโส อนุจินฺตย.

“지혜롭지 못한 마음에 잡념을 일으키니, 그대는 그 사유들에 먹히고 있구려. 지혜롭지 못한 마음을 버리고 지혜롭게 사유하시오.”

‘‘สตฺถารํ [Pg.205] ธมฺมมารพฺภ, สงฺฆํ สีลานิ อตฺตโน;

อธิคจฺฉสิ ปาโมชฺชํ, ปีติสุขมสํสยํ;

ตโต ปาโมชฺชพหุโล, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสสี’’ติ.

“스승과 법과 상가, 그리고 자신의 계행을 반조하시오. 그러면 의심 없이 환희와 기쁨과 행복을 얻게 될 것이오. 그리하여 환희가 충만해지면 괴로움의 끝을 보게 될 것이오.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 그 스님은 그 천신에 의해 경책을 받아 일깨움(경각심)을 얻었습니다.

๑๒. มชฺฌนฺหิกสุตฺตํ

12. 12. 한낮 경

๒๓๒. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. อถ โข ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

232. 한때 어떤 스님이 코살라국의 한 숲속에 머물고 있었습니다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님이 있는 곳으로 다가가서 스님 곁에서 이 게송을 읊었습니다.

‘‘ฐิเต มชฺฌนฺหิเก กาเล, สนฺนิสีเวสุ ปกฺขิสุ;

สณเตว พฺรหารญฺญํ, ตํ ภยํ ปฏิภาติ มํ.

“정오가 되어 새들도 조용히 깃들었을 때 대삼림이 포효하는 것 같으니, 그 공포가 저에게 나타납니다.”

‘‘ฐิเต มชฺฌนฺหิเก กาเล, สนฺนิสีเวสุ ปกฺขิสุ;

สณเตว พฺรหารญฺญํ, สา รติ ปฏิภาติ ม’’นฺติ.

“정오가 되어 새들도 조용히 깃들었을 때 대삼림이 포효하는 것 같으니, 그 즐거움이 저에게 나타납니다.”

๑๓. ปากตินฺทฺริยสุตฺตํ

13. 13. 감관을 열어둔 경

๒๓๓. เอกํ สมยํ สมฺพหุลา ภิกฺขู โกสเลสุ วิหรนฺติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา เตสํ ภิกฺขูนํ อนุกมฺปิกา อตฺถกามา เต ภิกฺขู สํเวเชตุกามา เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

233. 한때 많은 스님들이 코살라국의 한 숲속에서 들뜨고 교만하며 가볍고, 말이 많고 쓸데없는 이야기를 하며, 마음 챙김을 놓치고 알아차림이 없으며, 삼매에 들지 못하고 마음이 산란하며 감관을 열어둔 채 머물고 있었습니다. 그러자 그 숲에 거주하던 천신이 그 스님들을 가엽게 여기고 그들의 이익을 바라며 그들을 경책하여 깨우쳐 주고자 스님들이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 스님들에게 게송들로 말했습니다.

‘‘สุขชีวิโน ปุเร อาสุํ, ภิกฺขู โคตมสาวกา;

อนิจฺฉา ปิณฺฑเมสนา, อนิจฺฉา สยนาสนํ;

โลเก อนิจฺจตํ ญตฺวา, ทุกฺขสฺสนฺตํ อกํสุ เต.

“예전에 고타마 부처님의 제자였던 스님들은 행복하게 사셨소. 갈애 없이 탁발 음식을 구하고 갈애 없이 잠자리를 구했소. 세상의 무상함을 알아 그들은 괴로움의 끝을 보았소.”

‘‘ทุปฺโปสํ กตฺวา อตฺตานํ, คาเม คามณิกา วิย;

ภุตฺวา ภุตฺวา นิปชฺชนฺติ, ปราคาเรสุ มุจฺฉิตา.

“그런데 여기 어떤 스님들은 마을의 촌장들처럼 자신을 부양하기 어렵게 만들고, 실컷 먹고 나서는 남의 집에서 취한 채 잠이나 자고 있구려.”

‘‘สงฺฆสฺส [Pg.206] อญฺชลึ กตฺวา, อิเธกจฺเจ วทามหํ;

อปวิทฺธา อนาถา เต, ยถา เปตา ตเถว เต.

“나는 상가에 합장하며 여기 몇몇 스님들에게 말하겠소. 그들은 마치 시체와 같이 버려졌으며 의지할 곳이 없소.”

‘‘เย โข ปมตฺตา วิหรนฺติ, เต เม สนฺธาย ภาสิตํ;

เย อปฺปมตฺตา วิหรนฺติ, นโม เตสํ กโรมห’’นฺติ.

“방일하게 머무는 자들을 향해 나는 이 말을 하는 것이오. 방일하지 않게 머무는 스님들에게 나는 경의를 표하오.”

อถ โข เต ภิกฺขู ตาย เทวตาย สํเวชิตา สํเวคมาปาทุนฺติ.

그러자 그 스님들은 그 천신에 의해 경책을 받아 일깨움(경각심)을 얻었습니다.

๑๔. คนฺธตฺเถนสุตฺตํ

14. 간다테나 경 (향기를 훔치는 자의 경)

๒๓๔. เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา ปทุมํ อุปสิงฺฆติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

234. 한때 어떤 비구가 코살라국의 어느 숲속에서 머물고 있었다. 그때 그 비구는 식사를 마친 뒤 탁발에서 돌아와 연못으로 내려가 연꽃 향기를 맡았다. 그러자 그 숲에 거주하며 그 비구를 가련히 여기고 이익을 원하며 그를 분발하게 하려던 한 천신이 그 비구에게 다가갔다. 다가가서 비구에게 게송으로 말하였다.

‘‘ยเมตํ วาริชํ ปุปฺผํ, อทินฺนํ อุปสิงฺฆสิ;

เอกงฺคเมตํ เถยฺยานํ, คนฺธตฺเถโนสิ มาริสา’’ติ.

“그대가 주지 않은 이 수생(水生) 꽃의 향기를 맡으니, 이것은 도둑질의 한 형태입니다. 벗이여, 그대는 향기를 훔치는 도둑입니다.”

‘‘น หรามิ น ภญฺชามิ, อารา สิงฺฆามิ วาริชํ;

อถ เกน นุ วณฺเณน, คนฺธตฺเถโนติ วุจฺจติ.

“나는 가져가지도 않고 꺾지도 않았소. 단지 멀리서 연꽃 향기를 맡았을 뿐이오. 그런데 어찌하여 나를 향기를 훔치는 도둑이라 부르시오?”

‘‘ยฺวายํ ภิสานิ ขนติ, ปุณฺฑรีกานิ ภญฺชติ;

เอวํ อากิณฺณกมฺมนฺโต, กสฺมา เอโส น วุจฺจตี’’ติ.

“여기 연뿌리를 캐고 백연꽃을 꺾으며 이토록 거친 일을 하는 자가 있는데, 왜 그를 도둑이라 부르지 않소?”

‘‘อากิณฺณลุทฺโท ปุริโส, ธาติเจลํว มกฺขิโต;

ตสฺมึ เม วจนํ นตฺถิ, ตฺวญฺจารหามิ วตฺตเว.

“악행으로 가득 찬 사람은 유모의 옷처럼 더러움으로 얼룩져 있습니다. 그에 대해서는 내가 할 말이 없으나, 당신에게는 말을 해야 마땅합니다.”

‘‘อนงฺคณสฺส โปสสฺส, นิจฺจํ สุจิคเวสิโน;

วาลคฺคมตฺตํ ปาปสฺส, อพฺภามตฺตํว ขายตี’’ติ.

“번뇌가 없고 항상 청정함을 추구하는 사람에게는, 말총 끝만큼의 작은 악일지라도 먹구름처럼 크게 보이는 법입니다.”

‘‘อทฺธา มํ ยกฺข ชานาสิ, อโถ เม อนุกมฺปสิ;

ปุนปิ ยกฺข วชฺชาสิ, ยทา ปสฺสสิ เอทิส’’นฺติ.

“야차여, 참으로 그대는 나를 알고 나를 연민하는구려. 야차여, 그대가 만일 이런 것을 또 보게 된다면 다시 나에게 말해주시오.”

‘‘เนว [Pg.207] ตํ อุปชีวาม, นปิ เต ภตกามฺหเส;

ตฺวเมว ภิกฺขุ ชาเนยฺย, เยน คจฺเฉยฺย สุคฺคติ’’นฺติ.

“비구여, 우리는 그대에게 의지해 살지도 않고 그대의 머슴도 아닙니다. 어떻게 해야 선처에 갈 수 있을지는 비구 그대 스스로 알아야 할 것입니다.”

อถ โข โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต สํเวคมาปาทีติ.

그러자 그 비구는 그 천신의 말에 자극을 받아 큰 경각심을 일으켰다.

วนสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

숲 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약 게송은 이러하다.

วิเวกํ อุปฏฺฐานญฺจ, กสฺสปโคตฺเตน สมฺพหุลา;

อานนฺโท อนุรุทฺโธ จ, นาคทตฺตญฺจ กุลฆรณี.

위웨까(원리) 경과 우빳타나(시중) 경, 까싸빠곳따 경, 삼바훌라(많은 비구) 경, 아난다 경, 아누룻다 경, 나가닷따 경, 꿀라가라니(집안 부인) 경.

วชฺชิปุตฺโต จ เวสาลี, สชฺฌาเยน อโยนิโส;

มชฺฌนฺหิกาลมฺหิ ปากตินฺทฺริย, ปทุมปุปฺเผน จุทฺทส ภเวติ.

왓지뿟따 웨살리 경, 삿자야(독송) 경, 아요니소(부적절한 사유) 경, 맛잔히까(한낮) 경, 빠까띤드리야(조심성 없는 감관) 경, 빠두마뿝빠(연꽃) 경과 함께 열네 가지 경이 있다.

๑๐. ยกฺขสํยุตฺตํ

10. 야차 상윳따

๑. อินฺทกสุตฺตํ

1. 인다까 경

๒๓๕. เอวํ [Pg.208] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ อินฺทกูเฏ ปพฺพเต, อินฺทกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. อถ โข อินฺทโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

235. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 인다꾸따 산에 있는 인다까 야차의 거처에서 머물고 계셨다. 그때 인다까 야차가 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘รูปํ น ชีวนฺติ วทนฺติ พุทฺธา, กถํ นฺวยํ วินฺทติมํ สรีรํ;

กุตสฺส อฏฺฐียกปิณฺฑเมติ, กถํ นฺวยํ สชฺชติ คพฺภรสฺมิ’’นฺติ.

“붓다들께서는 물질은 영혼이 아니라고 말씀하십니다. 그런데 이 중생은 어떻게 이 몸을 얻게 됩니까? 뼈와 살덩이는 어디에서 생겨나며, 어떻게 모태에 달라붙게 됩니까?”

‘‘ปฐมํ กลลํ โหติ, กลลา โหติ อพฺพุทํ;

อพฺพุทา ชายเต เปสิ, เปสิ นิพฺพตฺตตี ฆโน;

ฆนา ปสาขา ชายนฺติ, เกสา โลมา นขาปิ จ.

“야차여, 처음에는 깔랄라(수정란)가 생기고, 깔랄라에서 압부다(거품)가 생기며, 압부다에서 뻬시(고기 덩이)가 태어나고, 뻬시에서 가노(단단한 살덩이)가 생긴다. 가노에서 사지가 생기고, 머리카락과 솜털과 손발톱이 생긴다.”

‘‘ยญฺจสฺส ภุญฺชตี มาตา, อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ;

เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, มาตุกุจฺฉิคโต นโร’’ติ.

“어머니가 먹는 음식과 마시는 물과 음료에 의해, 모태에 있는 태아는 그 안에서 생명을 유지하게 된다.”

๒. สกฺกนามสุตฺตํ

2. 사까 경

๒๓๖. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข สกฺกนามโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

236. 한때 세존께서는 라자가하의 깃자가꾸따(영취산) 산에서 머물고 계셨다. 그때 사까라고 불리는 야차가 세존께 다가가 게송으로 여쭈었다.

‘‘สพฺพคนฺถปฺปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสี’’ติ.

“모든 속박을 끊고 해탈하셨으며 마음 챙기고 계시는 사문께서, 남을 가르치는 것은 좋지 않은 일입니다.”

‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ;

น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ.

“사까여, 어떤 인연으로든 함께 살게 된다면, 지혜로운 이는 마음으로 그를 연민하는 것이 마땅하다.”

‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ;

น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ.

“청정한 마음으로 다른 사람을 가르친다 하더라도, 그 가르침으로 인해 속박되는 것은 아니다. 그것은 오직 연민과 자애의 마음에서 우러나온 것이기 때문이다.”

๓. สูจิโลมสุตฺตํ

3. 수찔로마 경

๒๓๗. เอกํ สมยํ ภควา คยายํ วิหรติ ฏงฺกิตมญฺเจ สูจิโลมสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. เตน โข ปน สมเยน ขโร จ ยกฺโข สูจิโลโม [Pg.209] จ ยกฺโข ภควโต อวิทูเร อติกฺกมนฺติ. อถ โข ขโร ยกฺโข สูจิโลมํ ยกฺขํ เอตทโวจ – ‘‘เอโส สมโณ’’ติ! ‘‘เนโส สมโณ, สมณโก เอโส’’. ‘‘ยาว ชานามิ ยทิ วา โส สมโณ ยทิ วา ปน โส สมณโก’’ติ.

237. 한때 세존께서는 가야에 있는 수찔로마 야차의 거처인 탕끼따만짜(바위 침상)에서 머물고 계셨다. 그때 까라 야차와 수찔로마 야차가 세존의 근처를 지나가게 되었다. 그러자 까라 야차가 수찔로마 야차에게 “저 사람은 사문이다”라고 말했다. 그러자 수찔로마는 “그는 사문이 아니라 가짜 사문이다. 그가 참된 사문인지 가짜인지 내가 확인해 보겠다”라고 말했다.

อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต กายํ อุปนาเมสิ. อถ โข ภควา กายํ อปนาเมสิ. อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภายสิ มํ สมณา’’ติ? ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ภายามิ; อปิ จ เต สมฺผสฺโส ปาปโก’’ติ. ‘‘ปญฺหํ ตํ, สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ. ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย; อปิ จ ตฺวํ, อาวุโส, ปุจฺฉ ยทา กงฺขสี’’ติ. อถ โข สูจิโลโม ยกฺโข ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ – ( )

그러고 나서 수찔로마 야차는 세존께 다가갔다. 다가가서 자신의 몸을 세존의 몸에 밀착시켰다. 그러자 세존께서는 몸을 피하셨다. 수찔로마 야차가 세존께 말하였다. “사문이여, 당신은 내가 두려운가?” 세존께서 말씀하셨다. “벗이여, 나는 당신이 두렵지 않다. 다만 당신의 촉감이 불결할 뿐이다.” 야차가 말했다. “사문이여, 당신에게 질문을 하겠다. 만약 답하지 못한다면 당신의 마음을 흩뜨려 놓거나, 심장을 찢거나, 발을 잡아 강 건너편으로 던져버리겠다.” 세존께서 말씀하셨다. “벗이여, 신과 마라와 범천을 포함한 천상 세계와 사문과 바라문, 인간 세계에서 내 마음을 흩뜨리거나 심장을 찢거나 강 건너로 던질 수 있는 자를 나는 보지 못했다. 그러나 야차여, 궁금한 것이 있다면 물어보아라.” 이에 수찔로마 야차가 세존께 게송으로 물었다.

‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา,อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา;

กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา,กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺตี’’ติ.

“탐욕과 성냄은 무엇을 근원으로 합니까? 싫어함과 즐거움과 소름 끼침은 어디에서 생겨납니까? 아이들이 까마귀를 붙잡아 날려 보내듯, 마음의 생각들은 어디에서 일어나 마음을 휘두르는 것입니까?”

‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา,อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา;

อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา,กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

“야차여, 탐욕과 성냄은 이 몸을 근원으로 하며, 싫어함과 즐거움과 소름 끼침은 여기에서 생겨난다. 아이들이 까마귀를 붙잡아 날려 보내듯, 마음의 생각들은 이 몸에서 일어나 마음을 휘두르는 것이다.”

‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา;

ปุถู วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน.

(자기 몸에서 생겨난 것들은) 갈애에서 태어나고, 마치 니그로다 나무의 가지처럼 자기 몸에서 생긴 것이라네. 감각적 욕망들에 널리 얽혀 있는 것들은 숲속에서 말루와 덩굴이 (나무를) 휘감는 것과 같도다.

‘‘เย [Pg.210] นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ,เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข;

เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ,อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

“야카여, 들어라. 그것(자기 몸)을 알고 그것의 원인을 아는 자들, 그들은 그것을 물리친다. 그들은 다시 태어나지 않기 위해, 예전에 건넌 적이 없는 건너기 힘든 이 폭류를 건넌다.”

๔. มณิภทฺทสุตฺตํ

4. 마니밧다 경

๒๓๘. เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ มณิมาลิเก เจติเย มณิภทฺทสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. อถ โข มณิภทฺโท ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

238. 한때 세존께서는 마가다국의 마니말리카 제띠야에 있는 마니밧다 야카의 거처에 머무셨다. 그때 마니밧다 야카가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘สตีมโต สทา ภทฺทํ, สติมา สุขเมธติ;

สตีมโต สุเว เสยฺโย, เวรา จ ปริมุจฺจตี’’ติ.

“마음챙김이 있는 자에게는 언제나 행운이 있고, 마음챙김이 있는 자는 행복을 얻습니다. 마음챙김이 있는 자에게는 날마다 더욱 수승함이 있으며, 원한으로부터도 벗어납니다.”

‘‘สตีมโต สทา ภทฺทํ, สติมา สุขเมธติ;

สตีมโต สุเว เสยฺโย, เวรา น ปริมุจฺจติ.

“마음챙김이 있는 자에게 언제나 행운이 있고, 마음챙김이 있는 자가 행복을 얻으며, 마음챙김이 있는 자에게 날마다 더 수승함이 있는 것은 맞으나, (그것만으로는) 원한으로부터 벗어나지 못한다.

‘‘ยสฺส สพฺพมโหรตฺตํ, อหึสาย รโต มโน;

เมตฺตํ โส สพฺพภูเตสุ, เวรํ ตสฺส น เกนจี’’ติ.

누구든 밤낮으로 온종일 해치지 않음을 즐기는 마음을 갖고, 모든 중생에 대해 자애의 마음을 닦으며 머문다면, 그에게는 그 누구와도 원한이 없다.”

๕. สานุสุตฺตํ

5. 사누 경

๒๓๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตริสฺสา อุปาสิกาย สานุ นาม ปุตฺโต ยกฺเขน คหิโต โหติ. อถ โข สา อุปาสิกา ปริเทวมานา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

239. 한때 세존께서는 사왓티의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 승원에 머무셨다. 그때 어떤 여신도의 아들인 사누가 야카에게 사로잡혔다. 그러자 그 여신도는 울면서 그때 이 게송들을 읊었다.

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.

“보름의 14일과 15일, 그리고 매달의 8일과 특별한 포살일에, 여덟 가지 계를 온전히 갖추어

‘‘อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย;

น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, อิติ เม อรหตํ สุตํ;

สา ทานิ อชฺช ปสฺสามิ, ยกฺขา กีฬนฺติ สานุนา’’ติ.

포살을 지키고 청정범행을 닦는 자들을 야카들은 괴롭히지 않는다고 아라한들로부터 들었습니다. 그런데 지금 나는 야카들이 사누를 괴롭히는 것을 보고 있습니다.”

‘‘จาตุทฺทสึ [Pg.211] ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ;

อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย.

“보름의 14일과 15일, 그리고 매달의 8일과 특별한 포살일에, 여덟 가지 계를 온전히 갖추어 포살을 지키고 청정범행을 닦는 자들을

‘‘น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, สาหุ เต อรหตํ สุตํ;

สานุํ ปพุทฺธํ วชฺชาสิ, ยกฺขานํ วจนํ อิทํ;

มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

야카들은 괴롭히지 않으니, 아라한들로부터 들은 그대의 말은 옳습니다. 깨어난 사누에게 야카들의 이 말을 전하십시오. ‘드러내놓고든 은밀하게든 악한 행위를 저지르지 말라.

‘‘สเจ จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสสิ กโรสิ วา;

น เต ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายโต’’ติ.

만일 악한 행위를 저질렀거나 저지르고 있다면, 그대가 하늘로 날아올라 달아날지라도 괴로움에서 벗어날 길은 없다.’”

‘‘มตํ วา อมฺม โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ;

ชีวนฺตํ อมฺม ปสฺสนฺตี, กสฺมา มํ อมฺม โรทสี’’ติ.

“어머니, 사람들은 죽은 자를 위해 울거나 살아있어도 보이지 않는 자를 위해 웁니다. 어머니는 살아있는 저를 보고 계시면서 왜 저 때문에 우시는 것입니까?”

‘‘มตํ วา ปุตฺต โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ;

โย จ กาเม จชิตฺวาน, ปุนราคจฺฉเต อิธ;

ตํ วาปิ ปุตฺต โรทนฺติ, ปุน ชีวํ มโต หิ โส.

“아들아, 사람들은 죽은 자를 위해 울거나 살아있어도 보이지 않는 자를 위해 운단다. 그러나 감각적 욕망들을 버렸다가 다시 이곳으로 돌아오는 자, 아들아, 사람들은 그런 자를 위해서도 운다. 그는 다시 살아있으나 죽은 자와 같기 때문이다.

‘‘กุกฺกุฬา อุพฺภโต ตาต, กุกฺกุฬํ ปติตุมิจฺฉสิ;

นรกา อุพฺภโต ตาต, นรกํ ปติตุมิจฺฉสิ.

얘야, 너는 타오르는 숯구덩이에서 빠져나왔으면서 다시 그 숯구덩이로 떨어지려 하는구나. 얘야, 너는 지옥에서 빠져나왔으면서 다시 지옥으로 떨어지려 하는구나.

‘‘อภิธาวถ ภทฺทนฺเต, กสฺส อุชฺฌาปยามเส;

อาทิตฺตา นีหตํ ภณฺฑํ, ปุน ฑยฺหิตุมิจฺฉสี’’ติ.

어서 가거라, 네게 행운이 있기를. 우리가 누구에게 하소연하겠느냐? 너는 불타는 집에서 꺼낸 물건을 다시 불태우려 하는구나.”

๖. ปิยงฺกรสุตฺตํ

6. 삐양까라 경

๒๔๐. เอกํ สมยํ อายสฺมา อนุรุทฺโธ สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อนุรุทฺโธ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย ธมฺมปทานิ ภาสติ. อถ โข ปิยงฺกรมาตา ยกฺขินี ปุตฺตกํ เอวํ โตเสสิ –

240. 한때 존자 아누룻다는 사왓티의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 승원에 머물렀다. 그때 존자 아누룻다는 밤이 새기 전 새벽에 일어나 법구들을 읊고 있었다. 그러자 삐양까라의 어머니인 야키니가 아들을 이렇게 달랬다.

‘‘มา สทฺทํ กริ ปิยงฺกร, ภิกฺขุ ธมฺมปทานิ ภาสติ;

อปิ จ ธมฺมปทํ วิชานิย, ปฏิปชฺเชม หิตาย โน สิยา.

“삐양까라야, 소리 내지 마라. 스님께서 법구들을 읊고 계신단다. 우리가 법구를 잘 알아 듣고 그대로 실천한다면 우리에게 이익이 될 것이다.

‘‘ปาเณสุ จ สํยมามเส, สมฺปชานมุสา น ภณามเส;

สิกฺเขม สุสีลฺยมตฺตโน, อปิ มุจฺเจม ปิสาจโยนิยา’’ติ.

중생들을 해치지 않도록 스스로를 절제하고, 알면서 거짓말을 하지 말자. 우리 자신의 훌륭한 계행을 닦는다면, 어쩌면 이 비사차의 모태에서 벗어날 수 있을지도 모른단다.”

๗. ปุนพฺพสุสุตฺตํ

7. 뿌납바수 경

๒๔๑. เอกํ [Pg.212] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขู นิพฺพานปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต จ ภิกฺขู อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตสา สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณนฺติ. อถ โข ปุนพฺพสุมาตา ยกฺขินี ปุตฺตเก เอวํ โตเสสิ –

241. 한때 세존께서는 사왓티의 제따 숲에 있는 아나따삔디까 승원에 머무셨다. 그때 세존께서는 비구들에게 열반에 관한 법문으로 가르침을 보이시고, 권면하시고, 격려하시고, 기쁘게 하셨다. 비구들은 공경하는 마음을 내고 주의를 기울여 온 마음으로 법을 경청하였다. 그때 뿌납바수의 어머니인 야키니가 자식들을 이렇게 달랬다.

‘‘ตุณฺหี อุตฺตริเก โหหิ, ตุณฺหี โหหิ ปุนพฺพสุ;

ยาวาหํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, ธมฺมํ โสสฺสามิ สตฺถุโน.

“웃따리까야, 조용히 하렴. 뿌납바수야, 조용히 하렴. 내가 스승이신 으뜸가는 부처님의 법을 듣는 동안만이라도.

‘‘นิพฺพานํ ภควา อาห, สพฺพคนฺถปฺปโมจนํ;

อติเวลา จ เม โหติ, อสฺมึ ธมฺเม ปิยายนา.

세존께서는 모든 속박에서 벗어난 열반을 말씀하고 계신다. 이 법에 대한 나의 애정은 참으로 지극하단다.

‘‘ปิโย โลเก สโก ปุตฺโต, ปิโย โลเก สโก ปติ;

ตโต ปิยตรา มยฺหํ, อสฺส ธมฺมสฺส มคฺคนา.

세상에서 자신의 자식이 사랑스럽고, 세상에서 자신의 남편이 사랑스럽지만, 이 법을 갈망하는 마음은 내게 그보다 더 사랑스럽구나.

‘‘น หิ ปุตฺโต ปติ วาปิ, ปิโย ทุกฺขา ปโมจเย;

ยถา สทฺธมฺมสฺสวนํ, ทุกฺขา โมเจติ ปาณินํ.

사랑하는 자식이나 남편도 괴로움에서 벗어나게 해주지는 못한다. 참된 법을 듣는 것이 중생들을 괴로움에서 벗어나게 해주는 것과는 다르단다.

‘‘โลเก ทุกฺขปเรตสฺมึ, ชรามรณสํยุเต;

ชรามรณโมกฺขาย, ยํ ธมฺมํ อภิสมฺพุธํ;

ตํ ธมฺมํ โสตุมิจฺฉามิ, ตุณฺหี โหหิ ปุนพฺพสู’’ติ.

태어남과 죽음에 얽매여 괴로움에 처한 이 세상에서, 늙음과 죽음으로부터 벗어나기 위해 부처님께서 깨달으신 그 법을 듣고 싶구나. 뿌납바수야, 조용히 하렴.”

‘‘อมฺมา น พฺยาหริสฺสามิ, ตุณฺหีภูตายมุตฺตรา;

ธมฺมเมว นิสาเมหิ, สทฺธมฺมสฺสวนํ สุขํ;

สทฺธมฺมสฺส อนญฺญาย, อมฺมา ทุกฺขํ จรามเส.

“어머니, 말씀하지 않겠습니다. 여기 웃따라도 조용히 있습니다. 법에만 귀를 기울이세요. 참된 법을 듣는 것은 행복입니다. 어머니, 우리는 참된 법을 알지 못했기에 그동안 괴로움 속에서 헤매며 살아온 것입니다.”

‘‘เอส เทวมนุสฺสานํ, สมฺมูฬฺหานํ ปภงฺกโร;

พุทฺโธ อนฺติมสารีโร, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา’’ติ.

어리석음이라는 어둠에 빠진 천신과 인간들에게 법의 빛을 밝혀주시는 분, 마지막 몸을 지니시고 다섯 가지 눈을 갖추신 이 부처님께서 법을 설하신다."

‘‘สาธุ โข ปณฺฑิโต นาม, ปุตฺโต ชาโต อุเรสโย;

ปุตฺโต เม พุทฺธเสฏฺฐสฺส, ธมฺมํ สุทฺธํ ปิยายติ.

"내 품에서 태어난 아들이 참으로 현명하니 좋구나. 나의 아들은 가장 수승하신 부처님의 청정한 법을 사랑하는구나.

‘‘ปุนพฺพสุ สุขี โหหิ, อชฺชาหมฺหิ สมุคฺคตา;

ทิฏฺฐานิ อริยสจฺจานิ, อุตฺตราปิ สุณาตุ เม’’ติ.

"푸납바수야, 행복하거라. 오늘 나는 [윤회에서] 벗어났노라. 우리(모자)는 성스러운 진리들을 보았으니, 내 딸 웃타라도 나의 법을 듣게 하라."

๘. สุทตฺตสุตฺตํ

8. 수닷타 경

๒๔๒. เอกํ [Pg.213] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ สีตวเน. เตน โข ปน สมเยน อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ราชคหํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสิ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ – ‘‘พุทฺโธ กิร โลเก อุปฺปนฺโน’’ติ. ตาวเทว จ ปน ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุกาโม โหติ. อถสฺส อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข อชฺช ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สฺเว ทานาหํ กาเลน ภควนฺตํ ทสฺสนาย คมิสฺสามี’’ติ พุทฺธคตาย สติยา นิปชฺชิ. รตฺติยา สุทํ ติกฺขตฺตุํ วุฏฺฐาสิ ปภาตนฺติ มญฺญมาโน. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน สิวถิกทฺวารํ เตนุปสงฺกมิ. อมนุสฺสา ทฺวารํ วิวรึสุ. อถ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส นครมฺหา นิกฺขมนฺตสฺส อาโลโก อนฺตรธายิ, อนฺธกาโร ปาตุรโหสิ, ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ, ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. อถ โข สิวโก ยกฺโข อนฺตรหิโต สทฺทมนุสฺสาเวสิ –

242. 한때 세존께서는 라자가하의 시따와나에 머물고 계셨다. 그때 아나타삔디까 장자가 어떤 사업차 라자가하에 도착해 있었다. 아나타삔디까 장자는 "세상에 부처님이 출현하셨다"는 말을 듣고, 그 즉시 세존을 뵙기 위해 가고 싶어 했다. 그러다 아나타삔디까 장자에게 이런 생각이 들었다. "오늘 세존을 뵙기 위해 가기에는 시간이 너무 늦었다. 내일 아침 일찍 세존을 뵙기 위해 가야겠다." 그는 부처님에 대한 염송(念誦)을 하며 잠이 들었다. 밤중에 그는 날이 밝았다고 생각하며 세 번이나 일어났다. 그리하여 아나타삔디까 장자는 묘지 문이 있는 곳으로 갔다. 비인간(야차)들이 문을 열어 주었다. 아나타삔디까 장자가 성 밖으로 나갔을 때 빛이 사라지고 어둠이 나타나자, 공포와 떨림과 소름 끼침이 일어났고 그 자리에서 다시 되돌아가고 싶어졌다. 그때 시바까 야차가 보이지 않는 몸으로 소리를 들려주었다.

‘‘สตํ หตฺถี สตํ อสฺสา, สตํ อสฺสตรีรถา;

สตํ กญฺญาสหสฺสานิ, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา;

เอกสฺส ปทวีติหารสฺส, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

"코끼리 십만 마리, 말 십만 마리, 노새가 끄는 수레 십만 대, 보석 귀걸이를 한 처녀 십만 명이 부처님을 뵙기 위해 내딛는 한 걸음의 16분의 1의 가치도 못합니다.

‘‘อภิกฺกม คหปติ, อภิกฺกม คหปติ;

อภิกฺกมนํ เต เสยฺโย, โน ปฏิกฺกมน’’นฺติ.

나아가십시오, 장자여. 나아가십시오, 장자여. 나아가는 것이 그대에게 수승하며, 물러나는 것은 좋지 않습니다."

อถ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส อนฺธกาโร อนฺตรธายิ, อาโลโก ปาตุรโหสิ, ยํ อโหสิ ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส, โส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. ทุติยมฺปิ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส อาโลโก อนฺตรธายิ, อนฺธกาโร ปาตุรโหสิ, ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ, ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข สิวโก ยกฺโข อนฺตรหิโต สทฺทมนุสฺสาเวสิ –

그러자 아나타삔디까 장자에게 어둠이 사라지고 빛이 나타났으며, 그가 가졌던 공포와 떨림과 소름 끼침이 가라앉았다. 두 번째로 아나타삔디까 장자에게 빛이 사라지고 어둠이 나타나자, 공포와 떨림과 소름 끼침이 일어났고 그 자리에서 다시 되돌아가고 싶어졌다. 두 번째로 시바까 야차가 보이지 않는 몸으로 소리를 들려주었다.

‘‘สตํ [Pg.214] หตฺถี สตํ อสฺสา…เป…กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

"코끼리 십만 마리, 말 십만 마리... (중략) [법을 듣기 위해 내딛는] 한 걸음의 16분의 1의 가치도 못합니다."

‘‘อภิกฺกม คหปติ, อภิกฺกม คหปติ;

อภิกฺกมนํ เต เสยฺโย, โน ปฏิกฺกมน’’นฺติ.

나아가십시오, 장자여. 나아가십시오, 장자여. 나아가는 것이 그대에게 수승하며, 물러나는 것은 좋지 않습니다."

อถ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส อนฺธกาโร อนฺตรธายิ, อาโลโก ปาตุรโหสิ, ยํ อโหสิ ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส, โส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. ตติยมฺปิ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส อาโลโก อนฺตรธายิ, อนฺธกาโร ปาตุรโหสิ, ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ, ตโตว ปุน นิวตฺติตุกาโม อโหสิ. ตติยมฺปิ โข สิวโก ยกฺโข อนฺตรหิโต สทฺทมนุสฺสาเวสิ –

"그러자 아나타삔디까 장자에게 어둠이 사라지고 빛이 나타났으며, 그가 가졌던 공포와 떨림과 소름 끼침이 가라앉았다. 세 번째로 아나타삔디까 장자에게 빛이 사라지고 어둠이 나타나자 공포와 떨림과 소름 끼침이 일어났고, 그는 다시 되돌아가고 싶어졌다. 세 번째로 시바까 야차가 보이지 않는 몸으로 소리를 들려주었다."

‘‘สตํ หตฺถี สตํ อสฺสา…เป…กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

"코끼리 십만 마리, 말 십만 마리... (중략) ...한 걸음의 16분의 1의 가치도 못합니다.

‘‘อภิกฺกม คหปติ, อภิกฺกม คหปติ;

อภิกฺกมนํ เต เสยฺโย, โน ปฏิกฺกมน’’นฺติ.

나아가십시오, 장자여. 나아가십시오, 장자여. 나아가는 것이 그대에게 수승하며, 물러나는 것은 좋지 않습니다."

อถ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส อนฺธกาโร อนฺตรธายิ, อาโลโก ปาตุรโหสิ, ยํ อโหสิ ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส, โส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน สีตวนํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ.

그러자 아나타삔디까 장자에게 어둠이 사라지고 빛이 나타났으며, 그가 가졌던 공포와 떨림과 소름 끼침이 가라앉았다. 그리하여 아나타삔디까 장자는 시따와나에 계신 세존께로 다가갔다.

เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อทฺทสา โข ภควา อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน จงฺกมา โอโรหิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘เอหิ สุทตฺตา’’ติ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ, นาเมน มํ ภควา อาลปตีติ, หฏฺโฐ อุทคฺโค ตตฺเถว ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภนฺเต, ภควา สุขมสยิตฺถา’’ติ?

그때 세존께서는 밤이 새어갈 무렵 일찍 일어나 노지에서 경행하고 계셨다. 세존께서는 멀리서 오는 아나타삔디까 장자를 보셨다. 보시고 나서 경행처에서 내려와 마련된 자리에 앉으셨다. 앉으신 세존께서는 아나타삔디까 장자에게 이렇게 말씀하셨다. "수닷타여, 이리로 오너라." 그러자 아나타삔디까 장자는 '세존께서 나의 이름을 부르시는구나'라고 생각하며 기쁘고 즐거워하며, 그 자리에서 세존의 발아래 머리를 조아리고 이렇게 여쭈었다. "세존이시여, 편안하게 주무셨습니까?"

‘‘สพฺพทา เว สุขํ เสติ, พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, สีติภูโต นิรูปธิ.

"악을 멀리하고 번뇌가 완전히 소멸된 자는 언제나 편안히 잠든다. 감각적 욕망에 물들지 않고, 평온함에 이르렀으며 번뇌의 근거가 없는 자는.

‘‘สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา, วิเนยฺย หทเย ทรํ;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตสา’’ติ.

모든 갈애의 집착을 끊고 마음의 고통을 제거하여, 마음으로 평화에 이르러 고요해진 자는 편안히 잠든다."

๙. ปฐมสุกฺกาสุตฺตํ

9. 제1 숙까 경

๒๔๓. เอกํ [Pg.215] สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สุกฺกา ภิกฺขุนี มหติยา ปริสาย ปริวุตา ธมฺมํ เทเสติ. อถ โข สุกฺกาย ภิกฺขุนิยา อภิปฺปสนฺโน ยกฺโข ราชคเห รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

243. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루와나 칼란다카니와빠에 머물고 계셨다. 그때 숙까 비구니가 많은 대중에 둘러싸여 법을 설하고 있었다. 그러자 숙까 비구니에게 크게 감동한 야차가 라자가하의 길거리와 길거리를 다니고 교차로와 교차로를 다니며 그 시간에 이 게송들을 읊었다.

‘‘กึ เม กตา ราชคเห มนุสฺสา, มธุปีตาว เสยเร;

เย สุกฺกํ น ปยิรุปาสนฺติ, เทเสนฺตึ อมตํ ปทํ.

"라자가하의 사람들이여, 그대들은 무엇을 하는가? 꿀 술에 취한 듯 잠만 자고 있구나. 불사(不死)의 경지를 설하고 있는 숙까를 가까이서 모시지 않고.

‘‘ตญฺจ ปน อปฺปฏิวานียํ, อเสจนกโมชวํ;

ปิวนฺติ มญฺเญ สปฺปญฺญา, วลาหกมิว ปนฺถคู’’ติ.

지혜로운 이들은 마치 길 가는 나그네가 구름에서 내리는 물을 마시듯, 거부할 수 없고 순수하며 자양분이 풍부한 저 법을 마시는구나."

๑๐. ทุติยสุกฺกาสุตฺตํ

10. 제2 숙까 경

๒๔๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อุปาสโก สุกฺกาย ภิกฺขุนิยา โภชนํ อทาสิ. อถ โข สุกฺกาย ภิกฺขุนิยา อภิปฺปสนฺโน ยกฺโข ราชคเห รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

244. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루와나 칼란다카니와빠에 머물고 계셨다. 그때 어떤 우바새가 숙까 비구니에게 음식을 공양하였다. 그러자 숙까 비구니에게 크게 감동한 야차가 라자가하의 길거리와 길거리를 다니고 교차로와 교차로를 다니며 그 시간에 이 게송을 읊었다.

‘‘ปุญฺญํ วต ปสวิ พหุํ, สปฺปญฺโญ วตายํ อุปาสโก;

โย สุกฺกาย อทาสิ โภชนํ, สพฺพคนฺเถหิ วิปฺปมุตฺติยา’’ติ.

"모든 속박에서 벗어나기 위해 숙까에게 음식을 공양한 이 지혜로운 우바새는 참으로 많은 공덕을 쌓았구나."

๑๑. จีราสุตฺตํ

11. 찌라 경

๒๔๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร อุปาสโก จีราย ภิกฺขุนิยา จีวรํ อทาสิ. อถ โข จีราย ภิกฺขุนิยา อภิปฺปสนฺโน ยกฺโข ราชคเห รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

245. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 벨루와나 칼란다카니와빠에 머물고 계셨다. 그때 어떤 우바새가 찌라 비구니에게 가사를 공양하였다. 그러자 찌라 비구니에게 크게 감동한 야차가 라자가하의 길거리와 길거리를 다니고 교차로와 교차로를 다니며 그 시간에 이 게송을 읊었다.

‘‘ปุญฺญํ [Pg.216] วต ปสวิ พหุํ, สปฺปญฺโญ วตายํ อุปาสโก;

โย จีราย อทาสิ จีวรํ, สพฺพโยเคหิ วิปฺปมุตฺติยา’’ติ.

“참으로 많은 복을 쌓았구나, 이 재가신자는 참으로 지혜롭구나. 모든 속박(요가)에서 벗어나기 위해 치라(Cīrā) 비구니에게 가사를 보시하였으니.”

๑๒. อาฬวกสุตฺตํ

12. "12. 알라바카 경"

๒๔๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. อถ โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา นิกฺขมิ. ‘‘ปวิส, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา ปาวิสิ. ทุติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา นิกฺขมิ. ‘‘ปวิส, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา ปาวิสิ. ตติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา นิกฺขมิ. ‘‘ปวิส, สมณา’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ ภควา ปาวิสิ. จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘นิกฺขม, สมณา’’ติ. ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, นิกฺขมิสฺสามิ. ยํ เต กรณียํ ตํ กโรหี’’ติ. ‘‘ปญฺหํ ตํ, สมณ, ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ. ‘‘น ขฺวาหํ ตํ, อาวุโส, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, เย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิ จ ตฺวํ, อาวุโส, ปุจฺฉ ยทา กงฺขสี’’ติ.

246. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 알라비(Āḷavī) 성에서 알라바카 야차의 거처에 머물고 계셨다. 그때 알라바카 야차가 세존께서 계신 곳으로 다가와서 세존께 이렇게 말했다. “사문아, 나가라.” 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 밖으로 나가셨다. “사문아, 들어와라.” 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 안으로 들어오셨다. 두 번째도 알라바카 야차가 세존께 “사문아, 나가라”고 말하자, 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 나가셨다. “사문아, 들어와라.” 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 들어오셨다. 세 번째도 알라바카 야차가 세존께 “사문아, 나가라”고 말하자, 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 나가셨다. “사문아, 들어와라.” 세존께서는 “알겠노라, 벗이여”라고 하시며 들어오셨다. 네 번째로 알라바카 야차가 세존께 “사문아, 나가라”고 말하자, 세존께서는 “벗이여, 나는 나가지 않겠다. 그대가 해야 할 일이 있다면 그것을 하라”고 말씀하셨다. “사문아, 그대에게 질문을 하겠다. 만약 답하지 못하면 그대의 마음을 어지럽히거나, 그대의 심장을 터뜨리거나, 그대의 발을 잡아 강 건너로 던져버리겠다.” “벗이여, 신·마라·범천을 포함한 신들의 세계와 사문·바라문·왕·백성을 포함한 인간의 세계에서 내 마음을 어지럽히거나 심장을 터뜨리거나 발을 잡아 강 건너로 던질 수 있는 자를 나는 보지 못한다. 그러나 벗이여, 묻고 싶은 것이 있다면 물어보라.”

‘‘กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ, กึสุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ;

กึสุ หเว สาทุตรํ รสานํ, กถํชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ.

“이 세상에서 사람에게 가장 뛰어난 재산은 무엇입니까? 어떤 것을 잘 실천해야 행복을 가져옵니까? 맛들 중 진정 가장 뛰어난 맛은 무엇입니까? 어떻게 사는 것이 가장 뛰어난 삶이라고 합니까?”

‘‘สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสฺส เสฏฺฐํ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ, ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐ’’นฺติ.

“야차여, 이 세상에서 사람에게 가장 뛰어난 재산은 믿음(saddhā)입니다. 잘 실천한 법(dhamma)은 행복을 가져옵니다. 진실(sacca)은 맛들 중 진정 가장 뛰어난 맛입니다. 지혜로 살아가는 것이 가장 뛰어난 삶이라고 합니다.”

‘‘กถํสุ ตรติ โอฆํ, กถํสุ ตรติ อณฺณวํ;

กถํสุ ทุกฺขมจฺเจติ, กถํสุ ปริสุชฺฌตี’’ติ.

“어떻게 폭류(ogha)를 건넙니까? 어떻게 바다를 건넙니까? 어떻게 고통을 극복합니까? 어떻게 청정해집니까?”

‘‘สทฺธาย [Pg.217] ตรติ โอฆํ, อปฺปมาเทน อณฺณวํ;

วีริเยน ทุกฺขมจฺเจติ, ปญฺญาย ปริสุชฺฌตี’’ติ.

“믿음으로 폭류를 건너고, 방일하지 않음(appamāda)으로 바다를 건너며, 정진(vīriya)으로 고통을 극복하고, 지혜로 청정해집니다.”

‘‘กถํสุ ลภเต ปญฺญํ, กถํสุ วินฺทเต ธนํ;

กถํสุ กิตฺตึ ปปฺโปติ, กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, กถํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ.

“어떻게 지혜를 얻습니까? 어떻게 재물을 얻습니까? 어떻게 명성을 얻으며, 어떻게 친구들을 사귑니까? 이 세상에서 저 세상으로 가서 어떻게 해야 슬퍼하지 않습니까?”

‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

“열반에 이르기 위해 아라한들의 법을 믿고, 듣고자 노력하며(sussūsaṃ), 방일하지 않고 통찰력이 있는 자는 지혜를 얻습니다.

‘‘ปติรูปการี ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจติ.

적절하게 일을 하고 책임을 다하며 근면한 자는 재물을 얻습니다. 진실로써 명성을 얻고, 베풂으로써 친구들을 사귑니다. 이와 같이 하면 이 세상에서 저 세상으로 가서도 슬퍼하지 않습니다.

‘‘ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

สจฺจํ ทมฺโม ธิติ จาโค, ส เว เปจฺจ น โสจติ.

믿음이 있고 재가 생활을 하는 자에게 진실(sacca), 자제(dammo), 용기(dhiti), 베풂(cāgo)의 이 네 가지 법이 있다면, 그는 진실로 저 세상에 가서 슬퍼하지 않습니다.

‘‘อิงฺฆ อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

ยทิ สจฺจา ทมฺมา จาคา, ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺชตี’’ติ.

보라, 다른 많은 사문과 바라문들에게도 물어보라. 진실, 자제, 베풂, 인내(khantyā)보다 더 뛰어난 것이 이 세상에 있는지.”

‘‘กถํ นุ ทานิ ปุจฺเฉยฺยํ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, โย อตฺโถ สมฺปรายิโก.

“제가 이제 왜 많은 사문과 바라문들에게 묻겠습니까? 저는 오늘 내세에 이로운 법을 분명히 알았습니다.

‘‘อตฺถาย วต เม พุทฺโธ, วาสายาฬวิมาคมา ;

โยหํ อชฺช ปชานามิ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

참으로 부처님께서 저의 이익을 위해 알라비로 오셨습니다. 누구에게 보시하는 것이 큰 결실이 있는지 오늘 저는 알았습니다.

‘‘โส อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ.

저는 정등각자께 경배하고 법의 훌륭함을 찬탄하며, 마을에서 마을로 도시에서 도시로 다니겠습니다.”

ยกฺขสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

야차 상윳따가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

อินฺทโก สกฺก สูจิ จ, มณิภทฺโท จ สานุ จ;

ปิยงฺกร ปุนพฺพสุ สุทตฺโต จ, ทฺเว สุกฺกา จีรอาฬวีติ ทฺวาทส.

인다카, 사까, 수찌, 마니밧다, 사누, 삐양까라, 뿌납바수, 수닷따, 두 수까, 치라, 알라바카의 12경이다.

๑๑. สกฺกสํยุตฺตํ

11. "11. 사까 상윳따"

๑. ปฐมวคฺโค

1. "1. 첫 번째 품"

๑. สุวีรสุตฺตํ

1. "1. 수위라 경"

๒๔๗. เอวํ [Pg.218] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

247. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사밧띠의 제따 숲 아나따삔디까 원(기원정사)에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 비구들은 “세존이시여”라고 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อสุรา เทเว อภิยํสุ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุวีรํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอเต, ตาต สุวีร, อสุรา เทเว อภิยนฺติ. คจฺฉ, ตาต สุวีร, อสุเร ปจฺจุยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สุวีโร เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปมาทํ อาปาเทสิ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุวีรํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอเต, ตาต สุวีร, อสุรา เทเว อภิยนฺติ. คจฺฉ, ตาต สุวีร, อสุเร ปจฺจุยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สุวีโร เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ทุติยมฺปิ ปมาทํ อาปาเทสิ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุวีรํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอเต, ตาต สุวีร, อสุรา เทเว อภิยนฺติ. คจฺฉ, ตาต สุวีร, อสุเร ปจฺจุยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สุวีโร เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตติยมฺปิ ปมาทํ อาปาเทสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุวีรํ เทวปุตฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

“비구들이여, 옛날에 아수라들이 신들을 공격했다. 그때 신들의 왕 사까는 수위라 천자에게 이렇게 말했다. ‘아성 수위라여, 저 아수라들이 신들을 공격해 오고 있다. 아성 수위라여, 가서 아수라들에 맞서 싸워라.’ 비구들이여, 수위라 천자는 ‘그렇게 하겠습니다, 천주여’라고 사까 천주에게 대답하고는 방일함에 빠졌다. 두 번째도, 세 번째도 사까 천주가 수위라 천자에게 아수라들을 막으라고 명했으나, 수위라 천자는 대답만 하고 방일함에 빠졌다. 그때 신들의 왕 사까는 수위라 천자에게 게송으로 이와 같이 말했다.

‘‘อนุฏฺฐหํ อวายามํ, สุขํ ยตฺราธิคจฺฉติ;

สุวีร ตตฺถ คจฺฉาหิ, มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

‘노력하지 않고 힘쓰지 않아도 행복을 얻을 수 있는 곳이 있다면, 수위라여, 그곳으로 가라. 그리고 나도 그곳으로 인도해다오.’

‘‘อลสฺวสฺส อนุฏฺฐาตา, น จ กิจฺจานิ การเย;

สพฺพกามสมิทฺธสฺส, ตํ เม สกฺก วรํ ทิสา’’ติ.

‘게으르고 노력하지 않으며 할 일을 하지 않아도 모든 욕망이 충족되는 최상의 장소를, 사까여, 저에게 가르쳐 주소서.’

‘‘ยตฺถาลโส [Pg.219] อนุฏฺฐาตา, อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;

สุวีร ตตฺถ คจฺฉาหิ, มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

‘게으르고 노력하지 않아도 지극한 행복을 누릴 수 있는 곳이 있다면, 수위라여, 그곳으로 가라. 그리고 나도 그곳으로 인도해다오.’

‘‘อกมฺมุนา เทวเสฏฺฐ, สกฺก วินฺเทมุ ยํ สุขํ;

อโสกํ อนุปายาสํ, ตํ เม สกฺก วรํ ทิสา’’ติ.

‘신들 중의 으뜸인 사까여, 일을 하지 않고도 근심도 고통도 없는 행복을 얻을 수 있는 최상의 장소를 저에게 가르쳐 주소서.’

‘‘สเจ อตฺถิ อกมฺเมน, โกจิ กฺวจิ น ชีวติ;

นิพฺพานสฺส หิ โส มคฺโค, สุวีร ตตฺถ คจฺฉาหิ;

มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

수위라여, 만약 아무런 일도 하지 않고서 누군가가 어디에서든 살아갈 수 있다면, 그것이야말로 참으로 열반에 이르는 길이다. 수위라여, 그곳으로 가거라. 그리고 나 또한 바로 그곳에 이르게 하여라.

‘‘โส หิ นาม, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สกํ ปุญฺญผลํ อุปชีวมาโน เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรนฺโต อุฏฺฐานวีริยสฺส วณฺณวาที ภวิสฺสติ. อิธ โข ตํ, ภิกฺขเว, โสเภถ, ยํ ตุมฺเห เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา อุฏฺฐเหยฺยาถ ฆเฏยฺยาถ วายเมยฺยาถ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย, อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

"비구들이여, 신들의 왕인 저 사까는 자신의 공덕의 과보에 의지해 살아가며 따와띵사 천상의 신들을 통치하는 제왕이면서도 부지런히 정진하는 이의 덕을 칭송한다. 비구들이여, 이와 같이 잘 설해진 이 법과 율에 출가한 자들로서, 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 체득하지 못한 것을 체득하기 위해 여러분이 열심을 내고 애쓰고 정진하는 것은 참으로 그대들을 빛나게 할 것이다."

๒. สุสีมสุตฺตํ

2. 수시마 경

๒๔๘. สาวตฺถิยํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

248. 사왓띠에서. 거기서 세존께서는 비구들을 ‘비구들이여’라고 부르셨다. 그 비구들은 ‘대덕이시여’라고 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อสุรา เทเว อภิยํสุ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุสีมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘เอเต, ตาต สุสีม, อสุรา เทเว อภิยนฺติ. คจฺฉ, ตาต สุสีม, อสุเร ปจฺจุยฺยาหี’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, สุสีโม เทวปุตฺโต สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ปมาทํ อาปาเทสิ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุสีมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ…เป… ทุติยมฺปิ ปมาทํ อาปาเทสิ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุสีมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตสิ…เป… ตติยมฺปิ ปมาทํ อาปาเทสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุสีมํ เทวปุตฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

"비구들이여, 옛날에 아수라들이 신들을 공격해 왔다. 그때 신들의 왕 사까는 수시마 천자에게 ‘사랑하는 수시마야, 저 아수라들이 신들을 공격해 오고 있다. 사랑하는 수시마야, 가서 아수라들을 맞서 싸워라’라고 말했다. 비구들이여, 수시마 천자는 신들의 왕 사까에게 ‘알겠습니다, 존자여’라고 대답하고서는 방일함에 빠졌다. 두 번째도... 세 번째도... 방일함에 빠졌다. 그때 비구들이여, 신들의 왕 사까는 수시마 천자에게 게송으로 이와 같이 말했다."

‘‘อนุฏฺฐหํ อวายามํ, สุขํ ยตฺราธิคจฺฉติ;

สุสีม ตตฺถ คจฺฉาหิ, มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

"일어나 노력하지도 않고 정진하지도 않으면서 행복을 얻을 수 있는 곳이 있다면, 수시마야, 그곳으로 가거라. 그리고 나도 그곳으로 데려다다오."

‘‘อลสฺวสฺส [Pg.220] อนุฏฺฐาตา, น จ กิจฺจานิ การเย;

สพฺพกามสมิทฺธสฺส, ตํ เม สกฺก วรํ ทิสา’’ติ.

"게으르고 분발하지 않으며 어떤 일도 하지 않아도 모든 욕망이 다 이루어지는 곳이 있다면, 사까여, 제게 그 뛰어난 곳을 알려 주소서."

‘‘ยตฺถาลโส อนุฏฺฐาตา, อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;

สุสีม ตตฺถ คจฺฉาหิ, มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

"게으르고 분발하지 않아도 절대적인 행복을 누릴 수 있는 곳이 있다면, 수시마야, 그곳으로 가거라. 그리고 나도 그곳으로 데려다다오."

‘‘อกมฺมุนา เทวเสฏฺฐ, สกฺก วินฺเทมุ ยํ สุขํ;

อโสกํ อนุปายาสํ, ตํ เม สกฺก วรํ ทิสา’’ติ.

"신들 가운데 으뜸인 사까여, 아무 일도 하지 않고서 근심도 없고 고통도 없는 그런 행복을 얻을 수 있는 곳이 있다면, 사까여, 제게 그 뛰어난 곳을 알려 주소서."

‘‘สเจ อตฺถิ อกมฺเมน, โกจิ กฺวจิ น ชีวติ;

นิพฺพานสฺส หิ โส มคฺโค, สุสีม ตตฺถ คจฺฉาหิ;

มญฺจ ตตฺเถว ปาปยา’’ติ.

"만약 아무런 일도 하지 않고서도 살아갈 수 있는 곳이 있다면, 그것이야말로 열반으로 가는 길이니, 수시마야, 그곳으로 가거라. 그리고 나도 그곳으로 데려다다오."

‘‘โส หิ นาม, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สกํ ปุญฺญผลํ อุปชีวมาโน เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรนฺโต อุฏฺฐานวีริยสฺส วณฺณวาที ภวิสฺสติ. อิธ โข ตํ, ภิกฺขเว, โสเภถ, ยํ ตุมฺเห เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา อุฏฺฐเหยฺยาถ ฆเฏยฺยาถ วายเมยฺยาถ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา, อนธิคตสฺส อธิคมาย, อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

"비구들이여, 신들의 왕인 저 사까는 자신의 공덕의 과보에 의지해 살아가며 따와띵사 천상의 신들을 통치하는 제왕이면서도 부지런히 정진하는 이의 덕을 칭송한다. 비구들이여, 이와 같이 잘 설해진 이 법과 율에 출가한 자들로서, 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 체득하지 못한 것을 체득하기 위해 여러분이 열심을 내고 애쓰고 정진하는 것은 참으로 그대들을 빛나게 할 것이다."

๓. ธชคฺคสุตฺตํ

3. 기당(旗幢) 경

๒๔๙. สาวตฺถิยํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

249. 사왓띠에서. 거기서 세존께서는 비구들을 ‘비구들이여’라고 부르셨다. 그 비구들은 ‘대덕이시여’라고 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ –

"비구들이여, 옛날에 신들과 아수라들 사이에 전쟁이 벌어졌다. 그때 신들의 왕 사까는 따와띵사 천상의 신들에게 이렇게 말했다."

‘สเจ, มาริสา, เทวานํ สงฺคามคตานํ อุปฺปชฺเชยฺย ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, มเมว ตสฺมึ สมเย ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ. มมญฺหิ โว ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ’.

"‘벗들이여, 전쟁터에 나간 신들에게 공포나 전율이나 소름 끼침이 일어난다면, 그때 바로 나의 깃발 끝을 보아라. 나의 깃발 끝을 바라보는 그대들에게 생겨난 공포나 전율이나 소름 끼침은 사라질 것이다.’"},{

‘โน เจ เม ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ, อถ ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ. ปชาปติสฺส หิ โว เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ’.

‘만약 나의 깃발 끝을 보지 못한다면, 그때는 빠자빠띠(Pajāpati) 천왕의 깃발 끝을 보아라. 빠자빠띠 천왕의 깃발 끝을 보는 너희들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 것이다.’

‘โน [Pg.221] เจ ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ, อถ วรุณสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ. วรุณสฺส หิ โว เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ’.

‘만약 빠자빠띠 천왕의 깃발 끝을 보지 못한다면, 그때는 와루나(Varuṇa) 천왕의 깃발 끝을 보아라. 와루나 천왕의 깃발 끝을 보는 너희들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 것이다.’

‘โน เจ วรุณสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ, อถ อีสานสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ. อีสานสฺส หิ โว เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสตี’’’ติ.

‘만약 와루나 천왕의 깃발 끝을 보지 못한다면, 그때는 이사나(Īsāna) 천왕의 깃발 끝을 보아라. 이사나 천왕의 깃발 끝을 보는 너희들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 것이다’라고 말씀하셨다.

‘‘ตํ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺกสฺส วา เทวานมินฺทสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ, ปชาปติสฺส วา เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ, วรุณสฺส วา เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ, อีสานสฺส วา เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลกยตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหีเยถาปิ โนปิ ปหีเยถ.

“비구들이여, 그런데 신들의 왕인 사까(Sakka)의 깃발 끝이나, 빠자빠띠 천왕의 깃발 끝이나, 와루나 천왕의 깃발 끝이나, 이사나 천왕의 깃발 끝을 보는 신들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 수도 있고, 사라지지 않을 수도 있다.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? สกฺโก หิ, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท อวีตราโค อวีตโทโส อวีตโมโห ภีรุ ฉมฺภี อุตฺราสี ปลายีติ.

“그것은 무슨 까닭인가? 비구들이여, 신들의 왕인 사까는 탐욕을 버리지 못했고, 성냄을 버리지 못했으며, 미혹을 버리지 못했기 때문에, 겁이 많고 공포를 느끼며 놀라고 도망치는 자이기 때문이다.”

‘‘อหญฺจ โข, ภิกฺขเว, เอวํ วทามิ – ‘สเจ ตุมฺหากํ, ภิกฺขเว, อรญฺญคตานํ วา รุกฺขมูลคตานํ วา สุญฺญาคารคตานํ วา อุปฺปชฺเชยฺย ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, มเมว ตสฺมึ สมเย อนุสฺสเรยฺยาถ – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. มมญฺหิ โว, ภิกฺขเว, อนุสฺสรตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ.

“비구들이여, 그러나 나는 이와 같이 말한다. ‘비구들이여, 숲이나 나무 아래나 빈집에 갔을 때 너희에게 두려움이나 공포나 소름 끼침이 생긴다면, 그때 오직 나만을 회상하라. <그분 세존께서는 이와 같은 이유로 아라한(Arahaṃ)이시며, 정등각(Sammāsambuddho)이시며, 명행족(Vijjācaraṇasampanno)이시며, 선서(Sugato)이시며, 세간해(Lokavidū)이시며, 무상사 조어장부(Anuttaro purisadammasārathi)이시며, 천인사(Satthā devamanussānaṃ)이시며, 불(Buddho)이시며, 세존(Bhagavā)이시다>라고.> 비구들이여, 참으로 나를 회상하는 너희들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 것이다.”

‘‘โน เจ มํ อนุสฺสเรยฺยาถ, อถ ธมฺมํ อนุสฺสเรยฺยาถ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ธมฺมญฺหิ โว, ภิกฺขเว, อนุสฺสรตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ.

“만약 나를 회상하지 못한다면, 그때는 법을 회상하라. <법은 세존에 의해 잘 설해졌고(Svākkhāto), 스스로 보아 알 수 있으며(Sandiṭṭhiko), 때를 기다리지 않고 결과를 주며(Akāliko), 와서 보라고 할 만하며(Ehipassiko), 향상으로 인도하고(Opaneyyiko), 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다(Paccattaṃ veditabbo viññūhi)>라고. 비구들이여, 법을 회상하는 너희들에게 생겨날 두려움이나 공포나 소름 끼침은 사라질 것이다.”

‘‘โน เจ ธมฺมํ อนุสฺสเรยฺยาถ, อถ สงฺฆํ อนุสฺสเรยฺยาถ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ [Pg.222] ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ, อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. สงฺฆญฺหิ โว, ภิกฺขเว, อนุสฺสรตํ ยํ ภวิสฺสติ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา, โส ปหียิสฺสติ.

“만약 법을 계속해서 생각하지 못하거든, 승가를 계속해서 생각하십시오. ‘세존의 제자 승가는 잘 수행하고, 세존의 제자 승가는 바르게 수행하고, 세존의 제자 승가는 참되게 수행하고, 세존의 제자 승가는 합당하게 수행한다. 곧 네 쌍의 어른, 여덟 부류의 고귀한 분들이 세존의 제자 승가이다. 공양받을 만하고, 대접받을 만하고, 보시받을 만하고, 합장받을 만하며, 세상의 위없는 복밭이다’라고 말입니다. 비구들이여, 승가를 계속해서 생각하는 그대들에게 어떤 공포나 전율이나 소름 끼침이 생기더라도 그것은 사라질 것입니다.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาคโต หิ, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วีตราโค วีตโทโส วีตโมโห อภีรุ อจฺฉมฺภี อนุตฺราสี อปลายี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“그것은 무슨 까닭입니까? 비구들이여, 여래는 아라한이며 정등각자이며 탐욕을 여의고 성냄을 여의고 어리석음을 여의었으며, 두려움이 없고 전율하지 않으며 놀라지 않고 도망가지 않기 때문입니다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨습니다. 선서(Sugato)이신 스승께서는 이와 같이 말씀하시고 나서 다시 게송으로 이와 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อรญฺเญ รุกฺขมูเล วา, สุญฺญาคาเรว ภิกฺขโว;

อนุสฺสเรถ สมฺพุทฺธํ, ภยํ ตุมฺหาก โน สิยา.

“비구들이여, 숲이나 나무 아래나 빈 집에서 정등각자를 계속해서 생각하십시오. 그러면 그대들에게 두려움이 없을 것입니다.”

‘‘โน เจ พุทฺธํ สเรยฺยาถ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ;

อถ ธมฺมํ สเรยฺยาถ, นิยฺยานิกํ สุเทสิตํ.

“만약 세상의 어른이시고 사람 중의 소이신 부처님을 생각하지 못하거든, 괴로움에서 벗어나게 하고 잘 설해진 법을 생각하십시오.”

‘‘โน เจ ธมฺมํ สเรยฺยาถ, นิยฺยานิกํ สุเทสิตํ;

อถ สงฺฆํ สเรยฺยาถ, ปุญฺญกฺเขตฺตํ อนุตฺตรํ.

“만약 괴로움에서 벗어나게 하고 잘 설해진 법을 생각하지 못하거든, 위없는 복밭인 승가를 생각하십시오.”

‘‘เอวํ พุทฺธํ สรนฺตานํ, ธมฺมํ สงฺฆญฺจ ภิกฺขโว;

ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา, โลมหํโส น เหสฺสตี’’ติ.

“비구들이여, 이와 같이 부처님과 법과 승가를 생각하는 그대들에게 공포나 전율이나 소름 끼침은 생기지 않을 것입니다.”

๔. เวปจิตฺติสุตฺตํ

4. 베파칫티 경(Vepacittisuttaṃ)

๒๕๐. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อสุเร อามนฺเตสิ – ‘สเจ, มาริสา, เทวานํ อสุรสงฺคาเม สมุปพฺยูฬฺเห อสุรา ชิเนยฺยุํ เทวา ปราชิเนยฺยุํ, เยน นํ สกฺกํ เทวานมินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ อสุรปุร’นฺติ. สกฺโกปิ โข, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘สเจ, มาริสา, เทวานํ อสุรสงฺคาเม สมุปพฺยูฬฺเห เทวา ชิเนยฺยุํ อสุรา ปราชิเนยฺยุํ, เยน นํ เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ สุธมฺมสภ’’’นฺติ. ตสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ[Pg.223], อสุรา ปราชินึสุ. อถ โข, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติเก อาเนสุํ สุธมฺมสภํ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ สกฺกํ เทวานมินฺทํ สุธมฺมสภํ ปวิสนฺตญฺจ นิกฺขมนฺตญฺจ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสติ ปริภาสติ. อถ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

250. 사왓티가 배경입니다. “비구들이여, 옛날에 신들과 아수라들 사이에 전쟁이 벌어졌다. 그때 아수라의 왕 베파칫티는 아수라들을 불러 이렇게 말했다. ‘벗들이여, 신들과 아수라의 전쟁이 벌어졌을 때 아수라가 이기고 신들이 패배하면, 신들의 왕 사카의 목과 사지 다섯 부위를 결박하여 내 앞 아수라 성으로 끌고 오너라.’ 비구들이여, 신들의 왕 사카 또한 삼십삼천의 신들을 불러 이렇게 말했다. ‘벗들이여, 신들과 아수라의 전쟁이 벌어졌을 때 신들이 이기고 아수라가 패배하면, 아수라의 왕 베파칫티의 목과 사지 다섯 부위를 결박하여 내 앞 수담마 회당으로 끌고 오너라.’ 비구들이여, 그 전쟁에서 신들이 이겼고 아수라들이 패배했다. 그러자 삼십삼천의 신들은 아수라의 왕 베파칫티의 목과 사지 다섯 부위를 결박하여 신들의 왕 사카가 있는 수담마 회당으로 끌고 왔다. 비구들이여, 그곳에서 목과 사지 다섯 부위가 묶인 베파칫티 아수라 왕은 신들의 왕 사카가 수담마 회당으로 들어가고 나올 때마다 상스러운 거친 말로 욕하고 비난했다. 그러자 비구들이여, 사카의 마부인 마탈리 신자가 사카 신들의 왕에게 게송으로 여쭈었다.”

‘‘ภยา นุ มฆวา สกฺก, ทุพฺพลฺยา โน ติติกฺขสิ;

สุณนฺโต ผรุสํ วาจํ, สมฺมุขา เวปจิตฺติโน’’ติ.

“마가와이신 사카여, 베파칫티의 거친 말을 면전에서 들으면서도 두려움 때문에 참으십니까, 아니면 힘이 없어서 참으십니까?”

‘‘นาหํ ภยา น ทุพฺพลฺยา, ขมามิ เวปจิตฺติโน;

กถญฺหิ มาทิโส วิญฺญู, พาเลน ปฏิสํยุเช’’ติ.

“나는 두려움 때문도 힘이 없어서도 베파칫티의 말을 참는 것이 아니다. 어찌 나 같은 현자가 어리석은 자와 맞대응하겠는가?”

‘‘ภิยฺโย พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก;

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ.

“제지하는 이가 없으면 어리석은 자들은 더욱 날뛰게 될 것입니다. 그러므로 지혜로운 자는 엄한 벌로 어리석은 자를 제지해야 합니다.”

‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ.

“상대방이 몹시 화난 것을 알고서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 것, 이것이야말로 어리석은 자를 제지하는 길이라고 나는 생각한다.”

‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว;

ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ.

“와사와여, 저는 인내에서 이러한 허물을 봅니다. 어리석은 자가 ‘이 자가 나를 두려워해서 참는구나’라고 생각하면, 도망가는 소를 소떼가 더욱 짓밟듯이, 지혜 없는 자는 인내하는 자를 더욱 억누를 것입니다.”

‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

“그가 ‘두려워서 참는다’고 생각하든 말든 상관없다. 자신의 이익을 최상으로 삼는 사람들에게 인내보다 더 나은 것은 없다.”

‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ;

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

“참으로 힘 있는 자가 약한 자를 참아주는 것, 그것을 성자들은 최상의 인내라 한다. 힘없는 자는 언제나 참을 수밖에 없기 때문이다.”

‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ;

พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

“어리석은 자의 힘은 힘이라고 할 수 없다. 법으로 수호되는 자의 참된 힘 앞에서는 맞서 대항할 자가 없다.”

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

“화내는 자에게 같이 화를 내는 자는 그 때문에 더 나쁜 사람이 된다. 화내는 자에게 같이 화를 내지 않는 자는 이기기 어려운 전쟁에서 승리하는 것이다.”

‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.224] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

“상대방이 화난 것을 알고서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 자는 자신과 타인 두 사람 모두의 이익을 행하는 것이다.”

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

“자신과 타인 두 사람 모두를 치유하는 자를 두고, 법에 익숙하지 못한 자들은 ‘어리석은 자’라고 생각한다.”

‘‘โส หิ นาม, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สกํ ปุญฺญผลํ อุปชีวมาโน เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรนฺโต ขนฺติโสรจฺจสฺส วณฺณวาที ภวิสฺสติ. อิธ โข ตํ, ภิกฺขเว, โสเภถ ยํ ตุมฺเห เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา ขมา จ ภเวยฺยาถ โสรตา จา’’ติ.

“비구들이여, 신들의 왕인 사카조차도 자신의 공덕의 열매를 누리며 삼십삼천의 왕 노릇을 하면서 인내와 온유함의 공덕을 찬탄한다. 비구들이여, 하물며 이처럼 잘 설해진 법과 율에 출가한 그대들이 인내하고 온유하다면 얼마나 아름답겠는가.”

๕. สุภาสิตชยสุตฺตํ

5. 수바시타자야 경(Subhāsitajayasuttaṃ)

๒๕๑. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโย’ติ. ‘โหตุ, เวปจิตฺติ, สุภาสิเตน ชโย’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เทวา จ อสุรา จ ปาริสชฺเช ฐเปสุํ – ‘อิเม โน สุภาสิตทุพฺภาสิตํ อาชานิสฺสนฺตี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตึ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺติ อสุรินฺทํ เอตทโวจ – ‘ตุมฺเห ขฺเวตฺถ, เวปจิตฺติ, ปุพฺพเทวา. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

251. 사왓티가 배경입니다. “비구들이여, 옛날에 신들과 아수라들 사이에 전쟁이 벌어졌다. 그때 베파칫티 아수라 왕은 신들의 왕 사카에게 이렇게 말했다. ‘신들의 왕이여, 잘 설해진 말로써 승부를 냅시다.’ 사카가 대답했다. ‘베파칫티여, 잘 설해진 말로써 승부를 냅시다.’ 그러자 신들과 아수라들은 증인들을 세우며 ‘이들이 우리들 말의 잘함과 잘못함을 판별할 것이다’라고 했다. 비구들이여, 그때 베파칫티 아수라 왕이 신들의 왕 사카에게 ‘신들의 왕이여, 게송을 읊으시오’라고 말했다. 비구들이여, 이 말을 듣고 신들의 왕 사카는 베파칫티 아수라 왕에게 이렇게 말했다. ‘베파칫티여, 그대들이야말로 이 세계의 옛 신들이니, 그대가 먼저 게송을 읊으시오.’ 비구들이여, 이 말을 듣고 베파칫티 아수라 왕은 이 게송을 읊었다.”

‘‘ภิยฺโย พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก;

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ.

“제지하는 이가 없으면 어리석은 자들은 더욱 날뛰게 될 것입니다. 그러므로 지혜로운 자는 엄한 벌로 어리석은 자를 제지해야 합니다.”

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

비구들이여, 참으로 베빠찟띠 아수라왕이 게송을 읊었을 때, 아수라들은 찬동했으나 천신들은 침묵했습니다. 비구들이여, 그때 베빠찟띠 아수라왕은 신들의 제왕 제석천에게 이와 같이 말했습니다. ‘신들의 제왕이여, 게송을 읊으시오.’ 비구들이여, 이와 같이 말하자 신들의 제왕 제석천은 이 게송을 읊었습니다.

‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ.

“타인이 격분한 것을 알고서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 지혜로운 자가 있다면, 그것이야말로 어리석은 자를 제어하는 유일한 방법이라고 나는 생각하노라.”

‘‘ภาสิตาย [Pg.225] โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย, เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ – ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

비구들이여, 신들의 제왕 제석천이 게송을 읊었을 때, 천신들은 찬동했으나 아수라들은 침묵했습니다. 비구들이여, 그때 신들의 제왕 제석천은 베빠찟띠 아수라왕에게 이와 같이 말했습니다. ‘베빠찟띠여, 게송을 읊으시오.’ 비구들이여, 이와 같이 말하자 베빠찟띠 아수라왕은 이 게송을 읊었습니다.

‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว;

ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ.

“와사와여, 나는 인내에 대하여 오직 이러한 결점만을 보노라. 어리석은 자가 그것을 보고 ‘이 사람이 나를 두려워해서 참는구나’라고 생각할 때이다. 도망치는 소를 향해 소 떼가 더욱 달려드는 것처럼, 지혜 없는 자는 인내하는 자를 더욱 억누르려 할 것이다.”

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ –

비구들이여, 참으로 베빠찟띠 아수라왕이 게송을 읊었을 때, 아수라들은 찬동했으나 천신들은 침묵했습니다. 비구들이여, 그때 베빠찟띠 아수라왕은 신들의 제왕 제석천에게 이와 같이 말했습니다. ‘신들의 제왕이여, 게송을 읊으시오.’ 비구들이여, 이와 같이 말하자 신들의 제왕 제석천은 이 게송들을 읊었습니다.

‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

“그가 나를 두려워해서 참는다고 생각하든 말든 관계없다. 자신의 진정한 이익을 최우선으로 여기는 일 중에서 인내보다 더 뛰어난 것은 없노라.

‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ;

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

진실로 힘 있는 자가 약한 자를 인내한다면, 성자들은 그것을 최상의 인내라고 말한다. 힘없는 자는 어차피 항상 참을 수밖에 없기 때문이라네.

‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ;

พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

어리석은 자의 힘을 힘이라 부르는 것은 참된 힘이 아닌 무력함일 뿐이다. 법으로 스스로를 지키는 참된 힘을 가진 자에게 대항하는 자는 존재하지 않느니라.

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

화를 내는 자에게 맞서 화를 내는 자는 그로 인해 자신을 더욱 악하게 만들 뿐이다. 화를 내는 자에게 맞서 화내지 않는 자는 이기기 어려운 전쟁에서 승리하는 것이니라.

‘‘อุภินฺนมตฺถํ จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

타인이 격분한 것을 알고서도 마음을 챙겨 평온을 유지하는 자는 자신과 타인 양쪽 모두의 이익을 행하는 것이라네.

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

자신과 타인 양쪽 모두를 치유하는 자를 두고, 법에 익숙하지 못한 자들은 그가 ‘어리석다’고 생각하노라.”

‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ, เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เทวานญฺจ อสุรานญฺจ ปาริสชฺชา เอตทโวจุํ – ‘ภาสิตา โข เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาโย. ตา จ โข สทณฺฑาวจรา สสตฺถาวจรา, อิติ ภณฺฑนํ อิติ [Pg.226] วิคฺคโห อิติ กลโห. ภาสิตา โข สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาโย. ตา จ โข อทณฺฑาวจรา อสตฺถาวจรา, อิติ อภณฺฑนํ อิติ อวิคฺคโห อิติ อกลโห. สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สุภาสิเตน ชโย’ติ. อิติ โข, ภิกฺขเว สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สุภาสิเตน ชโย อโหสี’’ติ.

비구들이여, 신들의 제왕 제석천이 게송들을 읊었을 때, 천신들은 찬동했으나 아수라들은 침묵했습니다. 비구들이여, 그때 천신들과 아수라들의 배심원들이 이와 같이 말했습니다. ‘베빠찟띠 아수라왕이 읊은 게송들은 처벌을 수반하고 무기를 수반하며, 다툼과 분쟁과 갈등을 일으킨다. 그러나 신들의 제왕 제석천이 읊은 게송들은 처벌을 수반하지 않고 무기를 수반하지 않으며, 다툼과 분쟁과 갈등을 일으키지 않는다. 신들의 제왕 제석천의 잘 설해진 말로 인해 승리가 결정되었다.’ 비구들이여, 이와 같이 신들의 제왕 제석천은 잘 설해진 말로 인해 승리를 거두었습니다.

๖. กุลาวกสุตฺตํ

6. 6. 꿀라와까 경

๒๕๒. สาวตฺถิยํ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, สงฺคาเม อสุรา ชินึสุ, เทวา ปราชินึสุ. ปราชิตา จ โข, ภิกฺขเว, เทวา อปายํสฺเวว อุตฺตเรนมุขา, อภิยํสฺเวว เน อสุรา. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลิ สงฺคาหกํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

252. 사왓띠에서. “비구들이여, 옛적에 천신과 아수라의 전쟁이 벌어졌습니다. 비구들이여, 그 전쟁에서 아수라들이 승리하고 천신들이 패배했습니다. 비구들이여, 패배한 천신들은 북쪽을 향해 퇴각했고, 아수라들은 그들을 바짝 뒤쫓았습니다. 비구들이여, 그때 신들의 제왕 제석천은 전차를 모는 마딸리에게 게송으로 이와 같이 말했습니다.

‘‘กุลาวกา มาตลิ สิมฺพลิสฺมึ,อีสามุเขน ปริวชฺชยสฺสุ;

กามํ จชาม อสุเรสุ ปาณํ,มายิเม ทิชา วิกุลาวกา อเหสุ’’นฺติ.

‘마딸리여, 실크코튼 숲에 금시조들의 둥지가 있구나. 전차의 앞부분으로 그곳을 피해 가거라. 아수라들에게 목숨을 잃을지언정, 이 새들이 둥지를 잃게 해서는 안 된다.’

‘‘‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ ปจฺจุทาวตฺเตสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, อสุรานํ เอตทโหสิ – ‘ปจฺจุทาวตฺโต โข ทานิ สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ. ทุติยมฺปิ โข เทวา อสุเรหิ สงฺคาเมสฺสนฺตีติ ภีตา อสุรปุรเมว ปาวิสึสุ. อิติ โข, ภิกฺขเว, สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ธมฺเมน ชโย อโหสี’’’ติ.

비구들이여, 전차를 모는 마딸리는 ‘존자시여, 그렇게 하겠습니다’라고 신들의 제왕 제석천에게 대답하고, 천 마리의 말이 끄는 명마 전차를 뒤로 돌렸습니다. 비구들이여, 그때 아수라들에게 이러한 생각이 들었습니다. ‘지금 신들의 제왕 제석천의 천 마리 말이 끄는 전차가 되돌아오고 있다. 천신들이 아수라들과 다시 한번 싸우려 하는구나.’ 그들은 공포에 질려 아수라의 도시로 도망쳐 들어갔습니다. 비구들이여, 이와 같이 신들의 제왕 제석천은 법으로써 승리를 거두었습니다.”

๗. นทุพฺภิยสุตฺตํ

7. 7. 나둡비야 경

๒๕๓. สาวตฺถิยํ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘โยปิ เม อสฺส สุปจฺจตฺถิโก ตสฺสปาหํ น ทุพฺเภยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา [Pg.227] โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ – ‘ติฏฺฐ, เวปจิตฺติ, คหิโตสี’’’ติ.

253. 사왓띠에서. “비구들이여, 옛적에 홀로 한적한 곳에 머물던 신들의 제왕 제석천에게 이러한 마음의 생각이 일어났습니다. ‘설령 누군가 나의 지독한 원수라 할지라도, 나는 그를 배신하지 않으리라.’ 비구들이여, 그때 베빠찟띠 아수라왕이 신들의 제왕 제석천의 마음속 생각을 자신의 마음으로 알고서 신들의 제왕 제석천이 있는 곳으로 다가갔습니다. 비구들이여, 신들의 제왕 제석천은 멀리서 오고 있는 베빠찟띠 아수라왕을 보았습니다. 그를 보고 베빠찟띠 아수라왕에게 이와 같이 말했습니다. ‘베빠찟띠여, 멈추어라. 너는 잡혔다.’”},{

‘‘ยเทว เต, มาริส, ปุพฺเพ จิตฺตํ, ตเทว ตฺวํ มา ปชหาสี’’ติ.

“벗이여 사까여, 그대에게 이전에 있었던 그 원한 맺힌 마음을 그대는 버리지 마시오”라고 웨빠띳띠(Vepacitti) 아수라왕이 말했다.

‘‘สปสฺสุ จ เม, เวปจิตฺติ, อทุพฺภายา’’ติ.

“웨빠띳띠여, 나에게 해를 끼치지 않겠다는 맹세를 하시오”라고 사까가 말했다.

‘‘ยํ มุสา ภณโต ปาปํ, ยํ ปาปํ อริยูปวาทิโน;

มิตฺตทฺทุโน จ ยํ ปาปํ, ยํ ปาปํ อกตญฺญุโน;

ตเมว ปาปํ ผุสตุ, โย เต ทุพฺเภ สุชมฺปตี’’ติ.

“거짓말을 하는 자가 짓는 악업과 성자를 비방하는 자가 짓는 악업, 친구를 배신하는 자가 짓는 악업과 은혜를 모르는 자가 짓는 악업, 수잠빠띠(Sujampati)여, 그대에게 해를 끼치는 자에게 바로 그 악업들이 닥치게 하소서.”

๘. เวโรจนอสุรินฺทสุตฺตํ

8. 웨로짜나 아수라왕 경

๒๕๔. สาวตฺถิยํ เชตวเน. เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน. อถ โข สกฺโก จ เทวานมินฺโท เวโรจโน จ อสุรินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย อฏฺฐํสุ. อถ โข เวโรจโน อสุรินฺโท ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

254. 사왓띠 제따와나 숲에서이다. 그때 세존께서는 낮에 머무시는 곳에서 홀로 선정에 들어 계셨다. 그때 신들의 왕인 사까와 웨로짜나 아수라왕이 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 각각 문기둥에 기대어 섰다. 그때 웨로짜나 아수라왕이 세존의 곁에서 이 게송을 읊었다.

‘‘วายเมเถว ปุริโส, ยาว อตฺถสฺส นิปฺผทา;

นิปฺผนฺนโสภโน อตฺโถ, เวโรจนวโจ อิท’’นฺติ.

“사람은 목적이 이루어질 때까지 노력해야만 한다. 목적은 성취되어야만 빛나는 법이다. 이것은 웨로짜나의 말이다.”

‘‘วายเมเถว ปุริโส, ยาว อตฺถสฺส นิปฺผทา;

นิปฺผนฺนโสภโน อตฺโถ, ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชตี’’ติ.

“사람은 목적이 이루어질 때까지 노력해야만 한다. 목적은 성취되어야만 빛나는 법이다. 그러나 그 성취된 것들 중 인내보다 더 뛰어난 것은 없다. 이것은 사까의 말이다.”

‘‘สพฺเพ สตฺตา อตฺถชาตา, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

สํโยคปรมา ตฺเวว, สมฺโภคา สพฺพปาณินํ;

นิปฺผนฺนโสภโน อตฺโถ, เวโรจนวโจ อิท’’นฺติ.

“모든 중생은 저마다 처한 곳에서 제각기 할 일이 있다. 모든 생명 있는 것들의 누림은 잘 준비된 것들과 결합될 때 최상이다. 목적은 성취되어야만 빛나는 법이다. 이것은 웨로짜나의 말이다.”

‘‘สพฺเพ สตฺตา อตฺถชาตา, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

สํโยคปรมา ตฺเวว, สมฺโภคา สพฺพปาณินํ;

นิปฺผนฺนโสภโน อตฺโถ, ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชตี’’ติ.

“모든 중생은 저마다 처한 곳에서 제각기 할 일이 있다. 모든 생명 있는 것들의 누림은 잘 준비된 것들과 결합될 때 최상이다. 목적은 성취되어야만 빛나는 법이다. 그러나 인내보다 더 뛰어난 법은 없다. 이것은 사까의 말이다.”

๙. อรญฺญายตนอิสิสุตฺตํ

9. 아란냐야따나 이시 경 (숲의 처소에 사는 선인 경)

๒๕๕. สาวตฺถิยํ[Pg.228]. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก จ เทวานมินฺโท เวปจิตฺติ จ อสุรินฺโท เยน เต อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา เตนุปสงฺกมึสุ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท ปฏลิโย อุปาหนา อาโรหิตฺวา ขคฺคํ โอลคฺเคตฺวา ฉตฺเตน ธาริยมาเนน อคฺคทฺวาเรน อสฺสมํ ปวิสิตฺวา เต อิสโย สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม อปพฺยามโต กริตฺวา อติกฺกมิ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท ปฏลิโย อุปาหนา โอโรหิตฺวา ขคฺคํ อญฺเญสํ ทตฺวา ฉตฺตํ อปนาเมตฺวา ทฺวาเรเนว อสฺสมํ ปวิสิตฺวา เต อิสโย สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม อนุวาตํ ปญฺชลิโก นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ’’. อถ โข, ภิกฺขเว, เต อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสึสุ –

255. 사왓띠에서. “비구들이여, 옛날에 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 많은 성자들이 숲속 처소의 잎집에서 평화롭게 살고 있었다. 비구들이여, 그때 신들의 왕 사까와 아수라의 왕 웨빠찟띠가 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들이 있는 곳으로 다가갔다. 비구들이여, 그때 아수라의 왕 웨빠찟띠는 굽이 높은 신발을 신고, 칼을 차고, 일산을 쓴 채 정문으로 암자에 들어가, 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들에게 몸을 굽히지도 않고 지나쳐 버렸다. 비구들이여, 그러나 신들의 왕 사까는 굽이 높은 신발을 벗고, 칼을 다른 이들에게 맡기고, 일산을 접고, 문을 통해 암자에 들어가 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들에게 바람 아래쪽에서 합장하고 경배하며 서 있었다.” 비구들이여, 그러자 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들이 신들의 왕 사까에게 게송으로 이와 같이 말했다.

‘‘คนฺโธ อิสีนํ จิรทิกฺขิตานํ,กายา จุโต คจฺฉติ มาลุเตน;

อิโต ปฏิกฺกมฺม สหสฺสเนตฺต,คนฺโธ อิสีนํ อสุจิ เทวราชา’’ติ.

“오랫동안 서원을 지킨 성자들의 몸에서 배어 나온 냄새가 바람을 타고 흐릅니다. 천 개의 눈을 가진 신들의 왕이시여, 여기서 물러나십시오. 신들의 왕이시여, 성자들의 냄새는 깨끗하지 못합니다.”

‘‘คนฺโธ อิสีนํ จิรทิกฺขิตานํ,กายา จุโต คจฺฉตุ มาลุเตน,สุจิตฺรปุปฺผํ สิรสฺมึว มาลํ;

คนฺธํ เอตํ ปฏิกงฺขาม ภนฺเต,น เหตฺถ เทวา ปฏิกูลสญฺญิโน’’ติ.

“오랫동안 서원을 지킨 성자들의 몸에서 배어 나온 냄새가 바람을 타고 흐르게 하소서. 머리에 쓴 매우 화려한 꽃다발처럼, 존자들이여, 저희는 그 냄새를 원합니다. 참으로 여기 있는 신들은 그 냄새를 혐오스럽게 여기지 않습니다.”

๑๐. สมุทฺทกสุตฺตํ

10. 사무따까 경(바다 경)

๒๕๖. สาวตฺถิยํ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา สมุทฺทตีเร ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺติ. เตน โข ปน สมเยน เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, เตสํ อิสีนํ สีลวนฺตานํ กลฺยาณธมฺมานํ เอตทโหสิ – ‘ธมฺมิกา โข เทวา, อธมฺมิกา อสุรา. สิยาปิ โน อสุรโต ภยํ. ยํนูน มยํ สมฺพรํ อสุรินฺทํ อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.229] อภยทกฺขิณํ ยาเจยฺยามา’’’ติ. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, เต อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – สมุทฺทตีเร ปณฺณกุฏีสุ อนฺตรหิตา สมฺพรสฺส อสุรินฺทสฺส สมฺมุเข ปาตุรเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เต อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา สมฺพรํ อสุรินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสึสุ –

256. 사왓띠에서. “비구들이여, 옛날에 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 많은 성자들이 바닷가 잎집에서 평화롭게 살고 있었다. 그때 신들과 아수라들 사이에 전쟁이 일어났다. 비구들이여, 그때 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들에게 ‘신들은 법다운 이들이나 아수라들은 법답지 못한 이들이다. 우리에게 아수라들로부터 두려움이 생길 수도 있다. 그러니 우리가 아수라의 왕 삼바라에게 가서 두려움 없음의 보시를 청하는 것이 어떻겠는가?’라는 생각이 들었다. 비구들이여, 그때 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들은—마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼—바닷가 잎집에서 사라져 아수라의 왕 삼바라 앞에 나타났다. 비구들이여, 그러자 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들이 아수라의 왕 삼바라에게 게송으로 이와 같이 말했다.”

‘‘อิสโย สมฺพรํ ปตฺตา, ยาจนฺติ อภยทกฺขิณํ;

กามํกโร หิ เต ทาตุํ, ภยสฺส อภยสฺส วา’’ติ.

“성자들이 삼바라에게 와서 두려움 없음의 보시를 청하노니, 참으로 그대는 두려움을 주든 두려움 없음을 주든 뜻하는 대로 할 수 있소.”

‘‘อิสีนํ อภยํ นตฺถิ, ทุฏฺฐานํ สกฺกเสวินํ;

อภยํ ยาจมานานํ, ภยเมว ททามิ โว’’ติ.

“사까를 섬기는 자들이자 (나의) 원수인 성자들에게 줄 두려움 없음이란 없다. 두려움 없음을 청하는 너희에게 나는 오직 두려움만을 주겠노라.”

‘‘อภยํ ยาจมานานํ, ภยเมว ททาสิ โน;

ปฏิคฺคณฺหาม เต เอตํ, อกฺขยํ โหตุ เต ภยํ.

“두려움 없음을 청하는 우리에게 당신은 오직 두려움만을 주시는군요. 우리는 당신의 그것을 받겠습니다. 당신에게 그 두려움이 끝이 없기를 바랍니다.”

‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปกํ;

ปวุตฺตํ ตาต เต พีชํ, ผลํ ปจฺจนุโภสฺสสี’’ติ.

“어떤 씨앗을 심느냐에 따라 그와 같은 열매를 거두리니, 선한 일을 하는 자는 선한 결과를 얻고 악한 일을 하는 자는 악한 결과를 얻으리라. 그대여, 씨앗은 이미 심어졌으니 그대는 그 열매를 맛보게 될 것이오.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, เต อิสโย สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา สมฺพรํ อสุรินฺทํ อภิสปิตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย เอวเมว – สมฺพรสฺส อสุรินฺทสฺส สมฺมุเข อนฺตรหิตา สมุทฺทตีเร ปณฺณกุฏีสุ ปาตุรเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สมฺพโร อสุรินฺโท เตหิ อิสีหิ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ อภิสปิโต รตฺติยา สุทํ ติกฺขตฺตุํ อุพฺพิชฺชี’’ติ.

“비구들이여, 그러고 나서 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들은 아수라의 왕 삼바라를 꾸짖고—마치 힘센 사람이 굽혔던 팔을 펴거나 폈던 팔을 굽히는 것처럼—아수라의 왕 삼바라 앞에서 사라져 바닷가 잎집에 나타났다. 비구들이여, 그러자 아수라의 왕 삼바라는 계행이 바르고 선한 덕을 지닌 그 성자들에게 꾸짖음을 듣고 밤에 세 번이나 소스라치게 놀라 깨어났다.”

ปฐโม วคฺโค.

첫 번째 품 끝.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 품의 요약:

สุวีรํ สุสีมญฺเจว, ธชคฺคํ เวปจิตฺติโน;

สุภาสิตํ ชยญฺเจว, กุลาวกํ นทุพฺภิยํ;

เวโรจน อสุรินฺโท, อิสโย อรญฺญกญฺเจว;

อิสโย จ สมุทฺทกาติ.

수위라 경, 수시마 경, 다작기 경, 웨빠찟띠 경, 수바시따 경, 꿀라와까 경, 나둡비야 경, 웨로짜나 아수라왕 경, 숲속 성자 경, 그리고 바닷가 성자 경으로 총 열 가지이다.

๒. ทุติยวคฺโค

2. 제2품

๑. วตปทสุตฺตํ

1. 와따빠다 경(행실의 조항 경)

๒๕๗. สาวตฺถิยํ[Pg.230]. ‘‘สกฺกสฺส, ภิกฺขเว, เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา. กตมานิ สตฺต วตปทานิ? ยาวชีวํ มาตาเปตฺติภโร อสฺสํ, ยาวชีวํ กุเล เชฏฺฐาปจายี อสฺสํ, ยาวชีวํ สณฺหวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อปิสุณวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวเสยฺยํ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต, ยาวชีวํ สจฺจวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อกฺโกธโน อสฺสํ – สเจปิ เม โกโธ อุปฺปชฺเชยฺย, ขิปฺปเมว นํ ปฏิวิเนยฺย’’นฺติ. ‘‘สกฺกสฺส, ภิกฺขเว, เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส อิมานิ สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา’’ติ.

257. 사왓띠에서. “비구들이여, 신들의 왕 사까가 예전에 인간이었을 때 일곱 가지 행실의 조항을 완벽하게 받들어 지켰는데, 그것을 지켰기 때문에 사까는 사까의 지위를 얻게 되었다. 그 일곱 가지 행실의 조항은 무엇인가? ‘목숨이 다할 때까지 부모를 봉양하리라, 목숨이 다할 때까지 집안의 어른들을 공경하리라, 목숨이 다할 때까지 부드러운 말을 하리라, 목숨이 다할 때까지 이간질하는 말을 하지 않으리라, 목숨이 다할 때까지 인색함의 때가 없는 마음으로 집에서 머물며 아낌없이 베풀고 베풀기 위해 항상 손을 깨끗이 하며 버리는 것을 즐거워하고 남들의 요청을 들어주며 나누어 베풀기를 즐기리라, 목숨이 다할 때까지 진실한 말을 하리라, 목숨이 다할 때까지 화내지 않으리라—만약 나에게 화가 일어날지라도 즉시 그것을 물리치리라’는 것이다. 비구들이여, 신들의 왕 사까가 예전에 인간이었을 때 이 일곱 가지 행실의 조항을 완벽하게 받들어 지켰으며, 그것을 지켰기 때문에 사까는 사까의 지위를 얻게 되었다.”

‘‘มาตาเปตฺติภรํ ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ.

“부모를 봉양하고, 집안의 어른들을 공경하며, 부드럽고 친절하게 말하고, 이간질하는 말을 버리고,”

‘‘มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ.

“인색함을 다스리는 데 전념하며 진실하고 화를 이겨낸 사람, 그러한 사람을 참으로 삼십삼천의 신들은 ‘참된 사람’이라고 부른다.”

๒. สกฺกนามสุตฺตํ

2. 사까나마 경(사까의 이름 경)

๒๕๘. สาวตฺถิยํ เชตวเน. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สกฺโก, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มโฆ นาม มาณโว อโหสิ, ตสฺมา มฆวาติ วุจฺจติ.

258. 사왓띠 기원정사에서. 그때 세존께서 비구들에게 이와 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 신들의 왕 사까는 예전에 인간이었을 때 마가라는 이름의 청년이었다. 그래서 ‘마가와’라고 불린다.”

‘‘สกฺโก, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปุเร ทานํ อทาสิ, ตสฺมา ปุรินฺทโทติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까는 예전에 인간이었을 때 먼저 보시를 베풀었다. 그래서 ‘뿌린다다’라고 불린다.”

‘‘สกฺโก, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สกฺกจฺจํ ทานํ อทาสิ, ตสฺมา สกฺโกติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까는 예전에 인간이었을 때 정성껏 보시를 베풀었다. 그래서 ‘사까’라고 불린다.”

‘‘สกฺโก[Pg.231], ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อาวสถํ อทาสิ, ตสฺมา วาสโวติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까는 예전에 인간이었을 때 머물 곳을 보시했다. 그래서 ‘와사와’라고 불린다.”

‘‘สกฺโก, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท สหสฺสมฺปิ อตฺถานํ มุหุตฺเตน จินฺเตติ, ตสฺมา สหสฺสกฺโขติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까는 천 가지의 일도 눈 깜짝할 사이에 생각한다. 그래서 ‘사하사까’라고 불린다.”

‘‘สกฺกสฺส, ภิกฺขเว, เทวานมินฺทสฺส สุชา นาม อสุรกญฺญา ปชาปติ, ตสฺมา สุชมฺปตีติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까에게는 수자라는 이름의 아수라 딸인 아내가 있다. 그래서 ‘수잠빠띠’라고 불린다.”

‘‘สกฺโก, ภิกฺขเว, เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, ตสฺมา เทวานมินฺโทติ วุจฺจติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사까는 삼십삼천 신들의 통치권과 주권을 가진 왕으로 다스린다. 그래서 ‘데와나민다’라고 불린다.”

‘‘สกฺกสฺส, ภิกฺขเว เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา. กตมานิ สตฺต วตปทานิ? ยาวชีวํ มาตาเปตฺติภโร อสฺสํ, ยาวชีวํ กุเล เชฏฺฐาปจายี อสฺสํ, ยาวชีวํ สณฺหวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อปิสุณวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวเสยฺยํ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต, ยาวชีวํ สจฺจวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อกฺโกธโน อสฺสํ – สเจปิ เม โกโธ อุปฺปชฺเชยฺย, ขิปฺปเมว นํ ปฏิวิเนยฺย’’นฺติ. ‘‘สกฺกสฺส, ภิกฺขเว, เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส อิมานิ สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา’’ติ.

“비구들이여, 신들의 왕 사카가 예전에 인간이었을 때 일곱 가지 계행(vows)을 온전히 수지하여 행했으니, 그것들을 수지했기 때문에 사카는 제석천의 지위를 얻었다. 그 일곱 가지 계행이란 무엇인가? ‘평생토록 부모님을 모시리라’, ‘평생토록 가문의 어른들을 공경하리라’, ‘평생토록 부드러운 말을 하리라’, ‘평생토록 이간질하는 말을 하지 않으리라’, ‘평생토록 인색함의 때가 없는 마음으로 집에서 머물며, 아낌없이 베풀고, 손은 항상 깨끗하며(보시를 위해), 버림을 즐기고, 요청에 응하며, 나누어 보시하기를 즐기리라’, ‘평생토록 진실한 말을 하리라’, ‘평생토록 화내지 않으리라. 설령 내게 화가 일어날지라도 즉시 그것을 물리치리라’는 것이다. 비구들이여, 신들의 왕 사카가 예전에 인간이었을 때 이 일곱 가지 계행을 온전히 수지하여 행했으니, 그것들을 수지했기 때문에 사카는 제석천의 지위를 얻었다.”

‘‘มาตาเปตฺติภรํ ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ.

“부모님을 봉양하고, 가문의 어른들을 공경하며, 부드럽고 친절하게 말하며, 이간질하는 말을 멀리하고,”

‘‘มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ.

“인색함을 다스리는 데 전념하고, 진실하며, 분노를 굴복시키는 사람, 그러한 사람을 참으로 삼십삼천의 신들은 ‘선한 사람’이라고 부른다.”

๓. มหาลิสุตฺตํ

3. 마할리 경

๒๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข มหาลิ ลิจฺฉวี เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหาลิ ลิจฺฉวี ภควนฺตํ เอตทโวจ –

259. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 웨살리의 마하와나에 있는 고층각 강당에 머물고 계셨다. 그때 리차위족의 마할리가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올린 뒤 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 리차위족의 마할리는 세존께 이렇게 여쭈었다.

‘‘ทิฏฺโฐ โข[Pg.232], ภนฺเต, ภควตา สกฺโก เทวานมินฺโท’’ติ?

“세존시여, 세존께서는 신들의 왕 사카를 보신 적이 있습니까?”

‘‘ทิฏฺโฐ โข เม, มหาลิ, สกฺโก เทวานมินฺโท’’ติ.

“마할리여, 나는 신들의 왕 사카를 본 적이 있다.”

‘‘โส หิ นูน, ภนฺเต, สกฺกปติรูปโก ภวิสฺสติ. ทุทฺทโส หิ, ภนฺเต, สกฺโก เทวานมินฺโท’’ติ.

“세존시여, 아마도 그는 사카와 닮은 가짜일 것입니다. 세존시여, 참으로 신들의 왕 사카는 친견하기 어렵기 때문입니다.”

‘‘สกฺกญฺจ ขฺวาหํ, มหาลิ, ปชานามิ สกฺกกรเณ จ ธมฺเม, เยสํ ธมฺมานํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา, ตญฺจ ปชานามิ.

“마할리여, 나는 사카도 알고 사카를 만드는 법들도 안다. 어떠한 법들을 수지했기 때문에 사카가 사카의 지위를 얻었는지, 그 법들도 나는 안다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มโฆ นาม มาณโว อโหสิ, ตสฺมา มฆวาติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 예전에 인간이었을 때 ‘마가(Magha)’라는 이름의 청년이었다. 그래서 그를 ‘마가와(Maghavā)’라고 부른다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สกฺกจฺจํ ทานํ อทาสิ, ตสฺมา สกฺโกติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 예전에 인간이었을 때 정성껏(sakkaccaṃ) 보시를 베풀었다. 그래서 그를 ‘사카(Sakko)’라고 부른다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปุเร ทานํ อทาสิ, ตสฺมา ปุรินฺทโทติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 예전에 인간이었을 때 먼저(pure) 보시를 베풀었다. 그래서 그를 ‘푸린다다(Purindada)’라고 부른다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อาวสถํ อทาสิ, ตสฺมา วาสโวติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 예전에 인간이었을 때 거처(āvasatha)를 보시하였다. 그래서 그를 ‘와사와(Vāsavo)’라고 부른다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท สหสฺสมฺปิ อตฺถานํ มุหุตฺเตน จินฺเตติ, ตสฺมา สหสฺสกฺโขติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 천 가지 일을 순식간에 생각한다. 그래서 그를 ‘사하사카(Sahassakkha, 천 개의 눈을 가진 자)’라고 부른다.”

‘‘สกฺกสฺส, มหาลิ, เทวานมินฺทสฺส สุชา นาม อสุรกญฺญา ปชาปติ, ตสฺมา สุชมฺปตีติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카에게는 아수라의 딸 ‘수자(Sujā)’라는 이름의 아내가 있다. 그래서 그를 ‘수잠파티(Sujampatī)’라고 부른다.”

‘‘สกฺโก, มหาลิ, เทวานมินฺโท เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, ตสฺมา เทวานมินฺโทติ วุจฺจติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카는 삼십삼천 신들의 통치권과 지배권을 가지고 다스린다. 그래서 그를 ‘신들의 왕(Devānaminda)’이라 부른다.”

‘‘สกฺกสฺส, มหาลิ, เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา. กตมานิ สตฺต วตปทานิ? ยาวชีวํ มาตาเปตฺติภโร อสฺสํ, ยาวชีวํ กุเล เชฏฺฐาปจายี อสฺสํ, ยาวชีวํ สณฺหวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อปิสุณวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวเสยฺยํ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต, ยาวชีวํ สจฺจวาโจ อสฺสํ, ยาวชีวํ อกฺโกธโน อสฺสํ – สเจปิ เม โกโธ อุปฺปเชยฺย, ขิปฺปเมว นํ ปฏิวิเนยฺย’’นฺติ. ‘‘สกฺกสฺส, มหาลิ, เทวานมินฺทสฺส ปุพฺเพ มนุสฺสภูตสฺส อิมานิ [Pg.233] สตฺต วตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ อเหสุํ, เยสํ สมาทินฺนตฺตา สกฺโก สกฺกตฺตํ อชฺฌคา’’ติ.

“마할리여, 신들의 왕 사카가 예전에 인간이었을 때 일곱 가지 계행을 온전히 수지하여 행했으니, 그것들을 수지했기 때문에 사카는 제석천의 지위를 얻었다. 그 일곱 가지 계행이란 무엇인가? ‘평생토록 부모님을 모시리라’, ‘평생토록 가문의 어른들을 공경하리라’, ‘평생토록 부드러운 말을 하리라’, ‘평생토록 이간질하는 말을 하지 않으리라’, ‘평생토록 인색함의 때가 없는 마음으로 집에서 머물며, 아낌없이 베풀고, 손은 항상 깨끗하며, 버림을 즐기고, 요청에 응하며, 나누어 보시하기를 즐기리라’, ‘평생토록 진실한 말을 하리라’, ‘평생토록 화내지 않으리라. 설령 내게 화가 일어날지라도 즉시 그것을 물리치리라’는 것이다. 마할리여, 신들의 왕 사카가 예전에 인간이었을 때 이 일곱 가지 계행을 온전히 수지하여 행했으니, 그것들을 수지했기 때문에 사카는 제석천의 지위를 얻었다.”

‘‘มาตาเปตฺติภรํ ชนฺตุํ, กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิลสมฺภาสํ, เปสุเณยฺยปฺปหายินํ.

“부모님을 봉양하고, 가문의 어른들을 공경하며, 부드럽고 친절하게 말하며, 이간질하는 말을 멀리하고,”

‘‘มจฺเฉรวินเย ยุตฺตํ, สจฺจํ โกธาภิภุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ.

“인색함을 다스리는 데 전념하고, 진실하며, 분노를 굴복시키는 사람, 그러한 사람을 참으로 삼십삼천의 신들은 ‘선한 사람’이라고 부른다.”

๔. ทลิทฺทสุตฺตํ

4. 가난한 자의 경

๒๖๐. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

260. 한때 세존께서 라자가하의 웰루와나(죽림정사)에 있는 깔란다까니와빠에 머물고 계셨다. 거기서 세존께서는 “비구들이여”라고 비구들을 부르셨다. “세존시여”라고 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서는 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส อิมสฺมึเยว ราชคเห มนุสฺสทลิทฺโท อโหสิ มนุสฺสกปโณ มนุสฺสวราโก. โส ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ สมาทิยิ, สีลํ สมาทิยิ, สุตํ สมาทิยิ, จาคํ สมาทิยิ, ปญฺญํ สมาทิยิ. โส ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ สมาทิยิตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา สุตํ สมาทิยิตฺวา จาคํ สมาทิยิตฺวา ปญฺญํ สมาทิยิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! อยญฺหิ เทวปุตฺโต ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มนุสฺสทลิทฺโท อโหสิ มนุสฺสกปโณ มนุสฺสวราโก; โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จา’’’ติ.

“비구들이여, 옛날에 이 라자가하에 어떤 사람이 있었는데, 그는 인간들 가운데 가난하고 불쌍하고 비천한 자였다. 그는 여래께서 설하신 법과 율에 대하여 믿음(saddhā)을 수지하고, 계행(sīla)을 수지하고, 배움(suta)을 수지하고, 보시(cāga)를 수지하고, 지혜(pañña)를 수지했다. 그는 여래께서 설하신 법과 율에 대하여 믿음과 계행과 배움과 보시와 지혜를 수지한 뒤, 몸이 무너져 죽은 후에 선처인 천상 세계에 태어나 삼십삼천의 신들의 일원이 되었다. 그는 용모와 명성에서 다른 신들보다 훨씬 뛰어났다. 비구들이여, 거기서 삼십삼천의 신들은 불만을 품고 비난하며 투덜거렸다. ‘보시오, 참으로 놀라운 일이오! 참으로 희한한 일이오! 이 천자는 예전에 인간이었을 때 가난하고 불쌍하고 비천한 자였소. 그런데 그가 몸이 무너져 죽은 후에 선처인 천상 세계에 태어나 삼십삼천의 신들과 함께하게 되었구려. 게다가 그는 용모와 명성에서 다른 신들보다 훨씬 뛰어나구려!’”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘มา โข ตุมฺเห, มาริสา, เอตสฺส เทวปุตฺตสฺส อุชฺฌายิตฺถ. เอโส โข, มาริสา, เทวปุตฺโต ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ตถาคตปฺปเวทิเต [Pg.234] ธมฺมวินเย สทฺธํ สมาทิยิ, สีลํ สมาทิยิ, สุตํ สมาทิยิ, จาคํ สมาทิยิ, ปญฺญํ สมาทิยิ. โส ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย สทฺธํ สมาทิยิตฺวา สีลํ สมาทิยิตฺวา สุตํ สมาทิยิตฺวา จาคํ สมาทิยิตฺวา ปญฺญํ สมาทิยิตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺโน เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. โส อญฺเญ เทเว อติโรจติ วณฺเณน เจว ยสสา จา’’’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

비구들이여, 그때 신들의 왕 사카는 삼십삼천의 신들에게 이렇게 말하였다. '벗들이여, 이 천자를 비방하지 마시오. 벗들이여, 이 천자는 예전에 인간이었을 때, 여래께서 설하신 법과 율 안에서 믿음을 가졌고, 계를 지켰으며, 배움을 닦았고, 보시를 실천했으며, 지혜를 닦았소. 그는 여래께서 설하신 법과 율 안에서 믿음, 계, 배움, 보시, 지혜를 구족하였기에, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처인 천상 세계에 태어나 삼십삼천의 신들과 권속이 되었소. 그는 용모와 명성에 있어서 다른 신들보다 뛰어나게 빛나고 있소.' 비구들이여, 그때 신들의 왕 사카는 삼십삼천의 신들을 가르쳐 일깨우며 그 시각에 이 게송들을 읊었소.

‘‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปฺปติฏฺฐิตา;

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ, อริยกนฺตํ ปสํสิตํ.

여래에 대한 믿음이 흔들림 없이 잘 확립되어 있고, 성자들이 기뻐하고 칭송하는 훌륭한 계를 갖춘 사람,

‘‘สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ, อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ;

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ, อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ.

승가에 대한 청정한 믿음과 바른 견해를 가진 사람, 현자들은 그를 가난하지 않다고 하며, 그의 삶은 헛되지 않다고 말하오.

‘‘ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ, ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ;

อนุยุญฺเชถ เมธาวี, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

그러므로 부처님들의 가르침을 기억하는 지혜로운 이는 믿음과 계와 청정한 믿음과 법에 대한 통찰을 거듭 닦아야 하오.

๕. รามเณยฺยกสุตฺตํ

5. 5. 라마네이야카 경(즐거운 장소의 경)

๒๖๑. สาวตฺถิยํ เชตวเน. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, ภูมิรามเณยฺยก’’นฺติ?

261. 사왓티의 제타 숲에서. 그때 신들의 왕 사카가 세존께 다가가 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 신들의 왕 사카는 세존께 이렇게 여쭈었다. '세존이시여, 어떤 곳이 즐거운 장소입니까?'

‘‘อารามเจตฺยา วนเจตฺยา, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา;

มนุสฺสรามเณยฺยสฺส, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

정성껏 조성된 사원과 숲, 아름답게 만들어진 연못들도 인간의 즐거움(아라한이 머무는 곳의 가치)의 16분의 1에도 미치지 못한다.

‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ, ตํ ภูมิรามเณยฺยก’’นฺติ.

마을이든 숲이든, 골짜기든 평지든, 아라한들이 머무는 곳이라면 그곳이 바로 즐거운 장소이다.

๖. ยชมานสุตฺตํ

6. 6. 야자마나 경(공양하는 자의 경)

๒๖๒. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ [Pg.235] อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

262. 한때 세존께서는 라자가하의 영축산에 머물고 계셨다. 그때 신들의 왕 사카가 세존께 다가가 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 신들의 왕 사카는 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘ยชมานานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ;

กโรตํ โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ.

공양을 올리는 인간들과 공덕을 바라는 중생들이 내세의 이익이 있는 공덕을 쌓을 때, 누구에게 보시하는 것이 가장 큰 과보를 가져옵니까?

‘‘จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา, จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา;

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต, ปญฺญาสีลสมาหิโต.

도를 닦는 네 부류의 성자와 과에 머문 네 부류의 성자, 이 여덟 부류의 승가는 올곧으며 지혜와 계와 삼매를 갖추었다.

‘‘ยชมานานํ มนุสฺสานํ, ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ;

กโรตํ โอปธิกํ ปุญฺญํ, สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผล’’นฺติ.

공양을 올리는 인간들과 공덕을 바라는 중생들이 내세의 이익이 있는 공덕을 쌓을 때, 승가에 보시하는 것이 가장 큰 과보를 가져온다.

๗. พุทฺธวนฺทนาสุตฺตํ

7. 7. 붓다완다나 경(부처님 예배 경)

๒๖๓. สาวตฺถิยํ เชตวเน. เตน โข ปน สมเยน ภควา ทิวาวิหารคโต โหติ ปฏิสลฺลีโน. อถ โข สกฺโก จ เทวานมินฺโท พฺรหฺมา จ สหมฺปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปจฺเจกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย อฏฺฐํสุ. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ –

263. 사왓티의 제타 숲에서. 그때 세존께서는 낮 동안 홀로 선정에 들어 계셨다. 그때 신들의 왕 사카와 사함빠띠 범천이 세존께 다가가 각각 문설주에 기대어 섰다. 그때 신들의 왕 사카는 세존의 처소에서 이 게송을 읊었다.

‘‘อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,ปนฺนภาร อนณ วิจร โลเก;

จิตฺตญฺจ เต สุวิมุตฺตํ,จนฺโท ยถา ปนฺนรสาย รตฺติ’’นฺติ.

전쟁에서 승리하신 영웅이시여, 일어나소서. 짐을 내려놓고 번뇌의 빚이 없는 분이시여, 세상으로 나아가소서. 세존의 마음은 보름날 밤의 달처럼 온전히 해탈하셨나이다.

‘‘น โข, เทวานมินฺท, ตถาคตา เอวํ วนฺทิตพฺพา. เอวญฺจ โข, เทวานมินฺท, ตถาคตา วนฺทิตพฺพา –

신들의 왕이여, 여래께는 그렇게 예배드려서는 안 되오. 신들의 왕이여, 여래께는 마땅히 이렇게 예배드려야 하오.

‘‘อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อนณ วิจร โลเก;

เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’’ติ.

전쟁에서 승리하신 영웅이시여, 일어나소서. 길 안내자이시며 번뇌의 빚이 없는 분이시여, 세상으로 나아가소서. 세존이시여, 법을 설해 주소서. 깨닫는 자들이 나타날 것이옵니다. (범천 사함빠띠가 읊음)

๘. คหฏฺฐวนฺทนาสุตฺตํ

8. 8. 가핫타완다나 경(재가자 예배 경)

๒๖๔. สาวตฺถิยํ. ตตฺร…เป… เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม มาตลิ, สหสฺสยุตฺตํ [Pg.236] อาชญฺญรถํ. อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมึ ทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺโต โข เต, มาริส, สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ. ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’’’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวชยนฺตปาสาทา โอโรหนฺโต อญฺชลึ กตฺวา สุทํ ปุถุทฺทิสา นมสฺสติ. อถ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

264. 사왓티에서. 비구들이여, 옛적에 신들의 왕 사카가 마부 마딸리에게 이렇게 말하였소. '마딸리여, 천 마리 말이 끄는 준마의 수레를 준비하게. 좋은 땅을 보러 공원 부지로 가겠네.' 비구들이여, 마부 마딸리는 '그렇게 하겠습니다, 주군'이라고 대답하고 준마의 수레를 준비한 뒤 신들의 왕 사카에게 보고하였소. '주군, 천 마리 말이 끄는 준마의 수레가 준비되었습니다. 이제 가실 때를 정하십시오.' 비구들이여, 그때 신들의 왕 사카는 웨자얀따 궁전에서 내려오며 합장하고 사방에 예배를 올렸소. 그때 마부 마딸리는 신들의 왕 사카에게 게송으로 여쭈었소.

‘‘ตํ นมสฺสนฺติ เตวิชฺชา, สพฺเพ ภุมฺมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหาราชา, ติทสา จ ยสสฺสิโน;

อถ โก นาม โส ยกฺโข, ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสี’’ติ.

세 가지 베다를 통달한 브라만들과 땅 위의 모든 왕들, 사천왕과 명성 높은 삼십삼천의 신들이 주군께 예배를 올립니다. 그런데 사카시여, 주군께서 예배하시는 그 야카는 대체 누구입니까?'

‘‘มํ นมสฺสนฺติ เตวิชฺชา, สพฺเพ ภุมฺมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหาราชา, ติทสา จ ยสสฺสิโน.

세 가지 베다를 통달한 이들과 땅 위의 모든 왕들, 사천왕과 명성 높은 삼십삼천의 신들이 나에게 예배를 올린다.

‘‘อหญฺจ สีลสมฺปนฺเน, จิรรตฺตสมาหิเต;

สมฺมาปพฺพชิเต วนฺเท, พฺรหฺมจริยปรายเน.

그러나 나는 계율을 구족하고 오랫동안 마음을 집중하여 닦았으며, 거룩한 삶을 실천하는 잘 출가한 수행자들에게 예배한다.

‘‘เย คหฏฺฐา ปุญฺญกรา, สีลวนฺโต อุปาสกา;

ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ, เต นมสฺสามิ มาตลี’’ติ.

마딸리여, 공덕을 쌓으며 계를 지키는 우바새들로서, 법답게 처자식을 부양하는 재가자들, 나는 그들에게 예배하노라.

‘‘เสฏฺฐา หิ กิร โลกสฺมึ, เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;

อหมฺปิ เต นมสฺสามิ, เย นมสฺสสิ วาสวา’’ติ.

사카시여, 주군께서 예배하시는 이들은 진정 세상에서 으뜸가는 분들입니다. 바사바여, 주군께서 예배하시는 그들에게 저 또한 예배를 올립니다.

‘‘อิทํ วตฺวาน มฆวา, เทวราชา สุชมฺปติ;

ปุถุทฺทิสา นมสฺสิตฺวา, ปมุโข รถมารุหี’’ติ.

수자의 남편이며 신들의 왕인 마가와는 이 말을 하고 사방에 예배를 올린 뒤, 우두머리로서 수레에 올랐다.

๙. สตฺถารวนฺทนาสุตฺตํ

9. 9. 삿타라완다나 경(스승님 예배 경)

๒๖๕. สาวตฺถิยํ เชตวเน. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม มาตลิ, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมึ ทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา [Pg.237] สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺโต โข เต, มาริส, สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ. ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’’’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวชยนฺตปาสาทา โอโรหนฺโต อญฺชลึ กตฺวา สุทํ ภควนฺตํ นมสฺสติ. อถ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

265. 사왓티의 제타 숲에서. 비구들이여, 옛적에 신들의 왕 사카가 마부 마딸리에게 이렇게 말하였소. '마딸리여, 천 마리 말이 끄는 준마의 수레를 준비하게. 좋은 땅을 보러 공원 부지로 가겠네.' 비구들이여, 마부 마딸리는 신들의 왕 사카의 말에 대답하고 수레를 준비하여 보고하였소. '주군, 천 마리 말이 끄는 준마의 수레가 준비되었습니다. 이제 가실 때를 정하십시오.' 비구들이여, 그때 신들의 왕 사카는 웨자얀따 궁전에서 내려오며 합장하고 세존께 예배를 올렸소. 그때 마부 마딸리는 신들의 왕 사카에게 게송으로 여쭈었소.

‘‘ยญฺหิ เทวา มนุสฺสา จ, ตํ นมสฺสนฺติ วาสว;

อถ โก นาม โส ยกฺโข, ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสี’’ติ.

바사와여, 덧붙여 신들과 인간들이 그대(제석천)를 예배합니다. 그런데 사까여, 그대가 예배하는 그 야까는 대체 어떤 이름을 가진 분입니까?

‘‘โย อิธ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, อสฺมึ โลเก สเทวเก;

อโนมนามํ สตฺถารํ, ตํ นมสฺสามิ มาตลิ.

마딸리여, 신들을 포함한 이 세상에서 스스로 모든 법을 올바르게 깨달으신 분(정등각자), 그 완전한 이름을 지닌 스승님께 나는 예배하노라.

‘‘เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เต นมสฺสามิ มาตลิ.

마딸리여, 탐욕과 성냄과 무명이 사라진 분들, 번뇌를 다하고 공양받을 만한 분들(아라한), 나는 그분들께 예배하노라.

‘‘เย ราคโทสวินยา, อวิชฺชาสมติกฺกมา;

เสกฺขา อปจยารามา, อปฺปมตฺตานุสิกฺขเร;

เต นมสฺสามิ มาตลี’’ติ.

마딸리여, 탐욕과 성냄을 다스리고 무명을 넘어섰으며, 윤회의 고통을 멸하는 데 기뻐하며 게으르지 않게 수행하는 이들(학인), 나는 그분들께 예배하노라.

‘‘เสฏฺฐา หิ กิร โลกสฺมึ, เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;

อหมฺปิ เต นมสฺสามิ, เย นมสฺสสิ วาสวา’’ติ.

사까여, 참으로 그대가 예배하는 분들이야말로 세상에서 가장 수승한 분들입니다. 바사와여, 그대가 예배하는 그분들께 나 또한 예배하나이다.

‘‘อิทํ วตฺวาน มฆวา, เทวราชา สุชมฺปติ;

ภควนฺตํ นมสฺสิตฺวา, ปมุโข รถมารุหี’’ติ.

마가(Maghava)라 불렸던 자, 수자의 남편이자 신들의 왕인 제석천은 이 말을 하고 세존께 예배한 뒤, 신들의 우두머리로서 전차에 올랐다.

๑๐. สงฺฆวนฺทนาสุตฺตํ

10. 상가반다나 경 (승가 예배의 경)

๒๖๖. สาวตฺถิยํ เชตวเน. ตตฺร โข…เป… เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสิ – ‘โยเชหิ, สมฺม มาตลิ, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมึ ทสฺสนายา’ติ. ‘เอวํ ภทฺทนฺตวา’ติ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘ยุตฺโต โข เต, มาริส, สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’’’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว[Pg.238], สกฺโก เทวานมินฺโท เวชยนฺตปาสาทา โอโรหนฺโต อญฺชลึ กตฺวา สุทํ ภิกฺขุสงฺฆํ นมสฺสติ. อถ โข, ภิกฺขเว, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

266. 사왓티의 제따와나 숲에서. 그때 세존께서 수행자들에게 이렇게 말씀하셨다. “수행자들이여, 옛날에 천신들의 왕 사까가 전차병 마딸리에게 이렇게 말했다. ‘마딸리여, 천 마리의 말이 끄는 고귀한 전차를 준비하라. 공원을 구경하기 위해 좋은 땅으로 가자.’ 수행자들이여, 마딸리는 사까의 말에 응답하여 전차를 준비하고 사까에게 알렸다. ‘사까여, 전차가 준비되었습니다. 이제 가실 시간을 결정하십시오.’ 수행자들이여, 그때 천신들의 왕 사까는 외자얀따 궁전에서 내려오며 합장하여 비구 승가를 예배했다. 그러자 전차병 마딸리가 사까에게 게송으로 여쭈었다.”

‘‘ตญฺหิ เอเต นมสฺเสยฺยุํ, ปูติเทหสยา นรา;

นิมุคฺคา กุณปมฺเหเต, ขุปฺปิปาสสมปฺปิตา.

“제석천이여, 부패한 몸 속에 머물고 부정물에 빠져 있으며 굶주림과 목마름에 시달리는 저 인간들이야말로 참으로 그대를 예배해야 합니다.”

‘‘กึ นุ เตสํ ปิหยสิ, อนาคาราน วาสว;

อาจารํ อิสินํ พฺรูหิ, ตํ สุโณม วโจ ตวา’’ติ.

“바사와여, 그대는 집 없는 저 수행자들의 무엇을 부러워하십니까? 수행자들의 행실에 대해 말씀해 주십시오. 그대의 말씀을 듣고자 하나이다.”

‘‘เอตํ เตสํ ปิหยามิ, อนาคาราน มาตลิ;

ยมฺหา คามา ปกฺกมนฺติ, อนเปกฺขา วชนฺติ เต.

“마딸리여, 나는 집 없는 이들의 이런 점을 부러워하노라. 그들은 어느 마을에서 떠날 때 아무런 미련 없이 떠나간다.”

‘‘น เตสํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ, น กุมฺภิ น กโฬปิยํ ;

ปรนิฏฺฐิตเมสานา, เตน ยาเปนฺติ สุพฺพตา.

“그들은 곳간에 곡식을 쌓아두지 않으며, 항아리나 바구니에도 갈무리하지 않는다. 다른 이들이 정성껏 준비해 준 음식을 찾아 얻으며, 그것으로 계행을 지키는 훌륭한 수행자들은 삶을 영위한다.”

‘‘สุมนฺตมนฺติโน ธีรา, ตุณฺหีภูตา สมญฺจรา;

เทวา วิรุทฺธา อสุเรหิ, ปุถุ มจฺจา จ มาตลิ.

“지혜로운 이들은 훌륭한 숙의를 하며, 평화롭게 침묵하며 수행한다. 마딸리여, 신들은 아수라와 갈등하고 수많은 중생들도 서로 갈등하지만,”

‘‘อวิรุทฺธา วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตา;

สาทาเนสุ อนาทานา, เต นมสฺสามิ มาตลี’’ติ.

“갈등하는 자들 사이에서 갈등하지 않고, 무기를 든 자들 사이에서 무기를 내려놓았으며, 집착하는 자들 사이에서 집착하지 않는 그 수행자들을 마딸리여, 나는 예배하노라.”

‘‘เสฏฺฐา หิ กิร โลกสฺมึ, เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;

อหมฺปิ เต นมสฺสามิ, เย นมสฺสสิ วาสวา’’ติ.

“사까여, 참으로 그대가 예배하는 분들이야말로 세상에서 가장 수승한 분들입니다. 바사와여, 그대가 예배하는 그분들께 나 또한 예배하나이다.”

‘‘อิทํ วตฺวาน มฆวา, เทวราชา สุชมฺปติ;

ภิกฺขุสงฺฆํ นมสฺสิตฺวา, ปมุโข รถมารุหี’’ติ.

마가라 불렸던 자, 수자의 남편인 신들의 왕 제석천은 이 말을 하고 비구 승가에 예배한 뒤, 신들의 우두머리로서 전차에 올랐다.

ทุติโย วคฺโค.

제2장 (제2와가).

ตสฺสุทฺทานํ –

그 목차(웃다나)는 이러하다.

เทวา ปน ตโย วุตฺตา, ทลิทฺทญฺจ รามเณยฺยกํ;

ยชมานญฺจ วนฺทนา, ตโย สกฺกนมสฺสนาติ.

세 가지 신에 대한 경, 가난한 자의 경, 라마네이야까 경, 제사 지내는 자의 경, 예배 경, 그리고 세 가지 사까의 예배 경이다.

๓. ตติยวคฺโค

3. 제3장 (제3와가)

๑. เฉตฺวาสุตฺตํ

1. 체뜨와 경 (끊어냄의 경)

๒๖๗. สาวตฺถิยํ [Pg.239] เชตวเน. อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข สกฺโก เทวานมินฺโท ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

267. 사왓티의 제따와나 숲에서. 그때 천신들의 왕 사까가 세존께서 계신 곳으로 다가가 예배를 드리고 한 곁에 섰다. 한 곁에 선 천신들의 왕 사까는 세존께 게송으로 여쭈었다.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ.

“무엇을 끊어내야 행복하게 잠들고, 무엇을 끊어내야 슬퍼하지 않습니까? 고따마시여, 당신은 어떤 한 가지 법을 멸하는 것을 찬성하십니까?”

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส วาสว;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

“바사와여, 분노를 끊어내야 행복하게 잠들고, 분노를 끊어내야 슬퍼하지 않는다. 독의 뿌리를 가졌으나 그 끝은 달콤한 분노를 멸하는 것을 성자들은 찬탄하나니, 참으로 그것을 끊어내면 슬퍼하지 않기 때문이다.”

๒. ทุพฺพณฺณิยสุตฺตํ

2. 둡빤니야 경 (추한 모습의 경)

๒๖๘. สาวตฺถิยํ เชตวเน. ตตฺร โข…เป… เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ยกฺโข ทุพฺพณฺโณ โอโกฏิมโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อาสเน นิสินฺโน อโหสิ. ตตฺร สุทํ, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อยํ ยกฺโข ทุพฺพณฺโณ โอโกฏิมโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อาสเน นิสินฺโน’’’ติ! ยถา ยถา โข, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ, ตถา ตถา โส ยกฺโข อภิรูปตโร เจว โหติ ทสฺสนียตโร จ ปาสาทิกตโร จ.

268. 사왓티의 제따와나 숲에서. 세존께서 말씀하셨다. “수행자들이여, 옛날에 어떤 추하고 왜소한 야까가 사까의 자리에 앉아 있었다. 그때 따와띵사의 신들이 ‘참으로 놀랍고 신기하군. 이 못생긴 야까가 사까의 자리에 앉아 있다니!’라며 비난하고 조소했다. 수행자들이여, 그런데 신들이 비난하고 비웃을수록, 그 야까는 점점 더 아름답고 보기 좋으며 우아한 모습으로 변해갔다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, เทวา ตาวตึสา เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจุํ – ‘อิธ เต, มาริส, อญฺญตโร ยกฺโข ทุพฺพณฺโณ โอโกฏิมโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อาสเน นิสินฺโน. ตตฺร สุทํ, มาริส, เทวา ตาวตึสา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อยํ ยกฺโข ทุพฺพณฺโณ โอโกฏิมโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส อาสเน นิสินฺโนติ. ยถา ยถา โข, มาริส, เทวา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ, ตถา ตถา โส ยกฺโข อภิรูปตโร เจว โหติ ทสฺสนียตโร [Pg.240] จ ปาสาทิกตโร จาติ. โส หิ นูน, มาริส, โกธภกฺโข ยกฺโข ภวิสฺสตี’’’ติ.

“수행자들이여, 따와띵사 신들이 사까에게 가서 이 일을 알리자, 사까는 ‘이보게들, 그 야까는 아마도 분노를 먹고 사는 자(꼬다박카)일 것이네’라고 말했다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เยน โส โกธภกฺโข ยกฺโข เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ทกฺขิณชาณุมณฺฑลํ ปถวิยํ นิหนฺตฺวา เยน โส โกธภกฺโข ยกฺโข เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ นามํ สาเวติ – ‘สกฺโกหํ มาริส, เทวานมินฺโท, สกฺโกหํ, มาริส, เทวานมินฺโท’ติ. ยถา ยถา โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท นามํ สาเวสิ, ตถา ตถา โส ยกฺโข ทุพฺพณฺณตโร เจว อโหสิ โอโกฏิมกตโร จ. ทุพฺพณฺณตโร เจว หุตฺวา โอโกฏิมกตโร จ ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สเก อาสเน นิสีทิตฺวา เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ –

“수행자들이여, 사까는 그 야까에게 다가가 예를 표하고 세 번 자신의 이름을 밝혔다. ‘내가 천신들의 왕 사까이오.’ 사까가 이름을 밝힐 때마다 그 야까는 점점 더 추해지고 왜소해지더니 마침내 그 자리에서 사라졌다. 그 후 사까는 자신의 자리에 앉아 신들을 훈계하며 이 게송들을 읊었다.”

‘‘น สูปหตจิตฺโตมฺหิ, นาวตฺเตน สุวานโย;

น โว จิราหํ กุชฺฌามิ, โกโธ มยิ นาวติฏฺฐติ.

“나는 다른 이를 해치려는 마음이 없고, 분노에 휘둘리지도 않는다. 나는 오랫동안 화를 품지 않으며, 분노는 내 안에 머물지 못한다.”

‘‘กุทฺธาหํ น ผรุสํ พฺรูมิ, น จ ธมฺมานิ กิตฺตเย;

สนฺนิคฺคณฺหามิ อตฺตานํ, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน’’ติ.

“나는 화가 난다고 거친 말을 하지 않으며, 불선한 법을 떠벌리지도 않는다. 자신의 이익을 올바르게 보기에, 나는 나 자신을 잘 다스린다.”

๓. สมฺพริมายาสุตฺตํ

3. 삼바리 마야 경

๒๖๙. สาวตฺถิยํ…เป… ภควา เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อาพาธิโก อโหสิ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เยน เวปจิตฺติ อสุรินฺโท เตนุปสงฺกมิ คิลานปุจฺฉโก. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ติกิจฺฉ มํ เทวานมินฺทา’ติ. ‘วาเจหิ มํ, เวปจิตฺติ, สมฺพริมาย’นฺติ. ‘น ตาวาหํ วาเจมิ, ยาวาหํ, มาริส, อสุเร ปฏิปุจฺฉามี’’’ติ. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อสุเร ปฏิปุจฺฉิ – ‘วาเจมหํ, มาริสา, สกฺกํ เทวานมินฺทํ สมฺพริมาย’นฺติ? ‘มา โข ตฺวํ, มาริส, วาเจสิ สกฺกํ เทวานมินฺทํ สมฺพริมาย’’’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

269. 사왓티에서... 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. "비구들이여, 옛날에 아수라의 왕 웨파칫티가 병에 걸려 고통스러워하고 중병에 시달린 적이 있었다. 비구들이여, 그때 신들의 왕 사까가 아수라의 왕 웨파칫티를 문병하기 위해 그가 있는 곳으로 다가갔다. 비구들이여, 아수라의 왕 웨파칫티는 신들의 왕 사까가 멀리서 오는 것을 보고는 사까에게 이와 같이 말했다. '신들의 왕이여, 나를 치료해 주시오.' (사까가 대답했다) '웨파칫티여, 나에게 삼바리 마야(아수라의 환술)를 가르쳐 주시오.' (웨파칫티가 말했다) '벗이여, 내가 아수라들에게 물어볼 때까지는 가르쳐 줄 수 없소.' 비구들이여, 그러자 아수라의 왕 웨파칫티는 아수라들에게 물었다. '벗들이여, 내가 신들의 왕 사까에게 삼바리 마야를 가르쳐 주어도 되겠는가?' (아수라들이 대답했다) '벗 웨파칫티여, 신들의 왕 사까에게 삼바리 마야를 가르쳐 주지 마시오.' 비구들이여, 그러자 아수라의 왕 웨파칫티는 신들의 왕 사까에게 게송으로 이와 같이 말했다."

‘‘มายาวี [Pg.241] มฆวา สกฺก, เทวราช สุชมฺปติ;

อุเปติ นิรยํ โฆรํ, สมฺพโรว สตํ สม’’นฺติ.

"환술을 부리는 자여, 마가와 사까여, 신들의 왕이며 수자의 남편이여. 삼바리가 백 년 동안 그러했던 것처럼, [환술을 부리는 자는] 무시무시한 지옥에 떨어지리라."

๔. อจฺจยสุตฺตํ

4. 허물 경

๒๗๐. สาวตฺถิยํ…เป… อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ทฺเว ภิกฺขู สมฺปโยเชสุํ. ตตฺเรโก ภิกฺขุ อจฺจสรา. อถ โข โส ภิกฺขุ ตสฺส ภิกฺขุโน สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสติ; โส ภิกฺขุ นปฺปฏิคฺคณฺหาติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, ทฺเว ภิกฺขู สมฺปโยเชสุํ, ตตฺเรโก ภิกฺขุ อจฺจสรา. อถ โข โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ ตสฺส ภิกฺขุโน สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสติ, โส ภิกฺขุ นปฺปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ.

270. 사왓티의... 원림에서. 그때 두 비구가 서로 다투었다. 그중 한 비구가 [말실수로] 허물을 범했다. 그러자 그 비구는 상대 비구에게 자신의 허물을 허물로서 고백하였다. 그러나 상대 비구는 그 사과를 받아들이지 않았다. 그러자 많은 비구들이 세존께 다가가 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 비구들이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. "세존이시여, 여기 두 비구가 다투었는데 그중 한 비구가 허물을 범했습니다. 세존이시여, 그러자 그 비구가 상대 비구에게 자신의 허물을 허물로서 고백하였으나, 상대 비구는 그 사과를 받아들이지 않았습니다."

‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, พาลา. โย จ อจฺจยํ อจฺจยโต น ปสฺสติ, โย จ อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ นปฺปฏิคฺคณฺหา’’ติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว พาลา. ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตา. โย จ อจฺจยํ อจฺจยโต ปสฺสติ, โย จ อจฺจยํ เทเสนฺตสฺส ยถาธมฺมํ ปฏิคฺคณฺหา’’ติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทฺเว ปณฺฑิตา.

"비구들이여, 이 두 부류는 어리석은 자들이다. 허물을 허물로서 보지 못하는 자와, 허물을 고백하는 자의 사과를 법답게 받아들이지 않는 자이다. 비구들이여, 이들이 바로 두 부류의 어리석은 자들이다. 비구들이여, 이 두 부류는 현명한 자들이다. 허물을 허물로서 보는 자와, 허물을 고백하는 자의 사과를 법답게 받아들이는 자이다. 비구들이여, 이들이 바로 두 부류의 현명한 자들이다."

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุธมฺมายํ สภายํ เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

"비구들이여, 옛날에 신들의 왕 사까가 수담마 법당에서 삼십삼천의 신들을 타일러 권장하며 그때 이 게송을 읊었다."

‘‘โกโธ โว วสมายาตุ, มา จ มิตฺเตหิ โว ชรา;

อครหิยํ มา ครหิตฺถ, มา จ ภาสิตฺถ เปสุณํ;

อถ ปาปชนํ โกโธ, ปพฺพโตวาภิมทฺทตี’’ติ.

"분노를 그대들의 통제 하에 두어라. 친구들 사이에서 우정이 쇠퇴하지 않게 하라. 비난받지 않아야 할 분을 비난하지 말고, 이간질하는 말을 하지 말라. 그렇지 않으면 분노는 산이 무너지는 것처럼 어리석은 자를 짓누를 것이다."

๕. อกฺโกธสุตฺตํ

5. 분노하지 않음 경

๒๗๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู…เป… ภควา เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท สุธมฺมายํ สภายํ เทเว ตาวตึเส อนุนยมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

271. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 아나타삔디까 원림인 제타숲에 머무셨다. 거기서 세존께서는 비구들에게... 이와 같이 말씀하셨다. "비구들이여, 옛날에 신들의 왕 사까가 수담마 법당에서 삼십삼천의 신들을 타일러 권장하며 그때 이 게송을 읊었다."

‘‘มา [Pg.242] โว โกโธ อชฺฌภวิ, มา จ กุชฺฌิตฺถ กุชฺฌตํ;

อกฺโกโธ อวิหึสา จ, อริเยสุ จ ปฏิปทา ;

อถ ปาปชนํ โกโธ, ปพฺพโตวาภิมทฺทตี’’ติ.

"분노가 그대들을 압도하지 못하게 하라. 화를 내는 자들에게 되받아 화내지 말라. 분노하지 않음과 해치지 않음은 항상 성자들이 머무는 길이다. 그렇지 않으면 분노는 산이 무너지는 것처럼 어리석은 자를 짓누를 것이다."

ตติโย วคฺโค.

세 번째 품.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

เฉตฺวา ทุพฺพณฺณิยมายา, อจฺจเยน อโกธโน;

เทสิตํ พุทฺธเสฏฺเฐน, อิทญฺหิ สกฺกปญฺจกนฺติ.

체트와, 둡빤니야, 마야, 앗짜야, 아꼬다 경이다. 부처님 중의 으뜸께서 설하신 것으로, 이것이 사까에 관한 다섯 가지 경이다.

สกฺกสํยุตฺตํ สมตฺตํ.

사까 상윳따가 끝났다.

สคาถาวคฺโค ปฐโม.

게송이 있는 첫 번째 품(사갓타왁가)이 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

เทวตา เทวปุตฺโต จ, ราชา มาโร จ ภิกฺขุนี;

พฺรหฺมา พฺราหฺมณ วงฺคีโส, วนยกฺเขน วาสโวติ.

데와따, 데와뿟따, 라자, 마라, 빅쿠니, 브람마, 브라흐마나, 왕기사, 와나, 약카, 와사와(사까) 상윳따이다.

สคาถาวคฺคสํยุตฺตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

게송이 있는 품 상윳따 팔리가 모두 끝났다.