Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។

Saṃyuttanikāyo

សំយុត្តនិកាយ

Sagāthāvaggo

សគាថវគ្គ

1. Devatāsaṃyuttaṃ

១. ទេវតាសំយុត្ត

1. Naḷavaggo

១. នឡវគ្គ

1. Oghataraṇasuttaṃ

១. ឱឃតរណសូត្រ

1. Evaṃ [Pg.1] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘kathaṃ nu tvaṃ, mārisa, oghamatarī’ti? ‘Appatiṭṭhaṃ khvāhaṃ, āvuso, anāyūhaṃ oghamatari’nti. ‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatarī’ti? ‘Yadākhvāhaṃ, āvuso, santiṭṭhāmi tadāssu saṃsīdāmi; yadākhvāhaṃ, āvuso, āyūhāmi tadāssu nibbuyhāmi. Evaṃ khvāhaṃ, āvuso, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatari’’’nti.

១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាមួយអង្គ មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ក៏ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឆ្លងឱឃៈ (ជំនន់គឺសង្សារវដ្ត) ដូចម្តេច?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនបង្អង់ មិនប្រឹងប្រែង ទើបឆ្លងឱឃៈបាន។» ទេវតាក្រាបទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានអាយុ ចុះព្រះអង្គមិនបង្អង់ មិនប្រឹងប្រែង ឆ្លងឱឃៈបានដូចម្តេច?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ កាលណាដែលតថាគតបង្អង់ កាលនោះតថាគតនឹងលិចចុះ កាលណាដែលតថាគតប្រឹងប្រែង កាលនោះតថាគតនឹងអណ្តែតទៅ។ ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនបង្អង់ មិនប្រឹងប្រែង យ៉ាងនេះឯង ទើបឆ្លងឱឃៈបាន។»

‘‘Cirassaṃ vata passāmi, brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ;

Appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ, tiṇṇaṃ loke visattika’’nti. –

«ឱ! យូរណាស់ហើយ ទើបតែនឹងបានឃើញព្រះព្រាហ្មណ៍ ព្រះអង្គមានទុក្ខរលត់ហើយ មិនបង្អង់ មិនប្រឹងប្រែង ឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក។»

Idamavoca [Pg.2] sā devatā. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho sā devatā – ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

ទេវតានោះបានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះហើយ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់យល់ព្រម។ គ្រានោះឯង ទេវតានោះដឹងថា «ព្រះសាស្តាយល់ព្រមនឹងពាក្យអញហើយ» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

2. Nimokkhasuttaṃ

២. និមោក្ខសូត្រ

2. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca –

២. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាមួយអង្គ មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ក៏ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Jānāsi no tvaṃ, mārisa, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបនូវការរួចផុត ការរួចផុតស្រឡះ និងការស្ងប់ស្ងាត់របស់សត្វទាំងឡាយដែរឬទេ?»

‘‘Jānāmi khvāhaṃ, āvuso, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti.

«ម្នាលអាវុសោ តថាគតដឹងនូវការរួចផុត ការរួចផុតស្រឡះ និងការស្ងប់ស្ងាត់របស់សត្វទាំងឡាយ។»

‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, jānāsi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានអាយុ ចុះព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបនូវការរួចផុត ការរួចផុតស្រឡះ និងការស្ងប់ស្ងាត់របស់សត្វទាំងឡាយ ដូចម្តេច?»

‘‘Nandībhavaparikkhayā, saññāviññāṇasaṅkhayā, vedanānaṃ nirodhā upasamā – evaṃ khvāhaṃ, āvuso, jānāmi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti.

«ព្រោះអស់ទៅនៃកាមភពដែលមានសេចក្តីត្រេកអរជាឫសគល់ ព្រោះអស់ទៅនៃសញ្ញានិងវិញ្ញាណ ព្រោះរលត់និងស្ងប់រម្ងាប់នៃវេទនាទាំងឡាយ ម្នាលអាវុសោ តថាគតដឹងនូវការរួចផុត ការរួចផុតស្រឡះ និងការស្ងប់ស្ងាត់របស់សត្វទាំងឡាយ យ៉ាងនេះឯង។»

3. Upanīyasuttaṃ

៣. ឧបនីយសូត្រ

3. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.

«ជិវិតគឺអាយុដ៏តិចនេះ តែងតែនាំចូលទៅជិត (សេចក្តីស្លាប់) ទីពឹងទាំងឡាយ មិនមានដល់បុគ្គលដែលជរានាំចូលទៅជិតហើយទេ បុគ្គលកាលឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ គប្បីធ្វើបុណ្យទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខ។»

‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.

«ជិវិតគឺអាយុដ៏តិចនេះ តែងតែនាំចូលទៅជិត (សេចក្តីស្លាប់) ទីពឹងទាំងឡាយ មិនមានដល់បុគ្គលដែលជរានាំចូលទៅជិតហើយទេ បុគ្គលកាលឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ ជាអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីស្ងប់ គប្បីលះបង់នូវលោកាមិសចេញ។»

4. Accentisuttaṃ

៤. អច្ចេន្តិសូត្រ

4. Sāvatthinidānaṃ[Pg.3]. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៤. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.

«កាលទាំងឡាយតែងកន្លងទៅ រាត្រីទាំងឡាយតែងកន្លងផុតទៅ វ័យទាំងឡាយតែងលះបង់ទៅតាមលំដាប់ បុគ្គលកាលឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ គប្បីធ្វើបុណ្យទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខ។»

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.

«កាលទាំងឡាយតែងកន្លងទៅ រាត្រីទាំងឡាយតែងកន្លងផុតទៅ វ័យទាំងឡាយតែងលះបង់ទៅតាមលំដាប់ បុគ្គលកាលឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ ជាអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីស្ងប់ គប្បីលះបង់នូវលោកាមិសចេញ។»

5. Katichindasuttaṃ

៥. កតិឆិន្ទសូត្រ

5. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៥. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kati chinde kati jahe, kati cuttari bhāvaye;

Kati saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីកាត់បង់ (ធម៌) ប៉ុន្មានយ៉ាង គប្បីលះបង់ប៉ុន្មានយ៉ាង និងគប្បីចម្រើនឲ្យក្រៃលែងឡើងទៅប៉ុន្មានយ៉ាង ភិក្ខុកន្លងផុតគ្រឿងជំពាក់ប៉ុន្មានយ៉ាង ទើបហៅថាជាអ្នកឆ្លងឱឃៈបាន?»

‘‘Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye;

Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីកាត់បង់ (សំយោជនៈចំណែកខាងក្រោម) ប្រាំយ៉ាង គប្បីលះបង់ (សំយោជនៈចំណែកខាងលើ) ប្រាំយ៉ាង និងគប្បីចម្រើន (ឥន្ទ្រិយ) ឲ្យក្រៃលែងឡើងទៅប្រាំយ៉ាង ភិក្ខុកន្លងផុតគ្រឿងជំពាក់ប្រាំយ៉ាង ទើបហៅថាជាអ្នកឆ្លងឱឃៈបាន។»

6. Jāgarasuttaṃ

៦. ជាគរសូត្រ

6. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៦. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី。 លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kati jāgarataṃ suttā, kati suttesu jāgarā;

Katibhi rajamādeti, katibhi parisujjhatī’’ti.

«ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាងឈ្មោះថាដេកលក់ ក្នុងកាលដែលសត្វទាំងឡាយភ្ញាក់រលឹក ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាងឈ្មោះថាភ្ញាក់រលឹក ក្នុងកាលដែលសត្វទាំងឡាយដេកលក់ បុគ្គលរមែងកាន់យកនូវធូលី (កិលេស) ដោយធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង និងស្អាតបរិសុទ្ធដោយធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង?»

‘‘Pañca jāgarataṃ suttā, pañca suttesu jāgarā;

Pañcabhi rajamādeti, pañcabhi parisujjhatī’’ti.

«នីវរណធម៌ប្រាំយ៉ាងឈ្មោះថាដេកលក់ ក្នុងកាលដែលសត្វទាំងឡាយភ្ញាក់រលឹក ឥន្ទ្រិយប្រាំយ៉ាងឈ្មោះថាភ្ញាក់រលឹក ក្នុងកាលដែលសត្វទាំងឡាយដេកលក់ បុគ្គលរមែងកាន់យកនូវធូលី (កិលេស) ដោយធម៌ប្រាំយ៉ាង និងស្អាតបរិសុទ្ធដោយធម៌ប្រាំយ៉ាង។»

7. Appaṭividitasuttaṃ

៧. អប្បដិវិទិតសូត្រ

7. Sāvatthinidānaṃ[Pg.4]. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៧. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Yesaṃ dhammā appaṭividitā, paravādesu nīyare ;

Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitu’’nti.

«ពួកជនណាដែលមិនទាន់ចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងឡាយ (អរិយសច្ច) តែងអណ្តែតទៅតាមវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ពួកជននោះឈ្មោះថាដេកលក់ មិនភ្ញាក់រលឹកឡើយ ឥឡូវនេះជាកាលគួរដើម្បីឲ្យពួកជននោះភ្ញាក់រលឹកហើយ។»

‘‘Yesaṃ dhammā suppaṭividitā, paravādesu na nīyare;

Te sambuddhā sammadaññā, caranti visame sama’’nti.

«ពួកជនណាដែលចាក់ធ្លុះល្អហើយនូវធម៌ទាំងឡាយ មិនអណ្តែតទៅតាមវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ ពួកជននោះឈ្មោះថាជាអ្នកភ្ញាក់រលឹកល្អ ដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ រមែងប្រព្រឹត្តស្មើក្នុងលោកដែលមិនស្មើ។»

8. Susammuṭṭhasuttaṃ

៨. សុសម្មុដ្ឋសូត្រ

8. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៨. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Yesaṃ dhammā susammuṭṭhā, paravādesu nīyare;

Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitu’’nti.

«ពួកជនណាដែលភ្លេចភ្លាំងនូវធម៌ទាំងឡាយ (អរិយសច្ច) តែងអណ្តែតទៅតាមវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ពួកជននោះឈ្មោះថាដេកលក់ មិនភ្ញាក់រលឹកឡើយ ឥឡូវនេះជាកាលគួរដើម្បីឲ្យពួកជននោះភ្ញាក់រលឹកហើយ។»

‘‘Yesaṃ dhammā asammuṭṭhā, paravādesu na nīyare;

Te sambuddhā sammadaññā, caranti visame sama’’nti.

«ពួកជនណាដែលមិនភ្លេចភ្លាំងនូវធម៌ទាំងឡាយ មិនអណ្តែតទៅតាមវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ ពួកជននោះឈ្មោះថាជាអ្នកភ្ញាក់រលឹកល្អ ដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ រមែងប្រព្រឹត្តស្មើក្នុងលោកដែលមិនស្មើ។»

9. Mānakāmasuttaṃ

៩. មានកាមសូត្រ

9. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Na mānakāmassa damo idhatthi,Na monamatthi asamāhitassa;

Eko araññe viharaṃ pamatto,Na maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.

«ការទូន្មានចិត្តក្នុងលោកនេះ មិនមានដល់បុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវមានៈឡើយ ញាណដឹងធម៌ពិត មិនមានដល់បុគ្គលដែលមិនមានចិត្តតម្កល់មាំឡើយ បុគ្គលដែលធ្វេសប្រហែស ទោះបីនៅក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង ក៏មិនអាចឆ្លងផុតទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃដែនមច្ចុបានឡើយ។»

‘‘Mānaṃ pahāya susamāhitatto,Sucetaso sabbadhi vippamutto;

Eko araññe viharaṃ appamatto,Sa maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.

«បុគ្គលដែលលះបង់មានៈ មានចិត្តតម្កល់មាំល្អ មានចិត្តល្អ រួចផុតស្រឡះក្នុងធម៌ទាំងពួង មិនធ្វេសប្រហែស ទោះបីនៅក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង ក៏អាចឆ្លងផុតទៅកាន់ត្រើយម្ខាងនៃដែនមច្ចុបាន។»

10. Araññasuttaṃ

១០. អរញ្ញសូត្រ

10. Sāvatthinidānaṃ[Pg.5]. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១០. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Araññe viharantānaṃ, santānaṃ brahmacārinaṃ;

Ekabhattaṃ bhuñjamānānaṃ, kena vaṇṇo pasīdatī’’ti.

«ពួកលោកម្ចាស់ដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ឆាន់ចង្ហាន់តែមួយពេល ចុះហេតុអ្វីបានជាសម្បុរកាយរបស់លោកម្ចាស់ស្រស់បស់យ៉ាងនេះ?»

‘‘Atītaṃ nānusocanti, nappajappanti nāgataṃ;

Paccuppannena yāpenti, tena vaṇṇo pasīdati’’.

«ពួកលោកមិនសោកស្តាយចំពោះរបស់ដែលកន្លងទៅហើយ មិនប្រាថ្នចង់បានរបស់ដែលមិនទាន់មកដល់ ញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយរបស់ដែលមានចំពោះមុខ ហេតុនោះបានជាសម្បុរកាយរបស់ពួកលោកស្រស់បស់។»

‘‘Anāgatappajappāya, atītassānusocanā;

Etena bālā sussanti, naḷova harito luto’’ti.

«ពួកជនពាលតែងស្ងួតក្រៀមទៅ ព្រោះតែប្រាថ្នាចង់បានរបស់ដែលមិនទាន់មកដល់ និងសោកស្តាយចំពោះរបស់ដែលកន្លងទៅហើយ ដូចជាដើមបបុសដ៏ស្រស់ដែលគេកាត់ចោលហើយ តែងស្ងួតក្រៀមទៅ ដូច្នោះឯង។»

Naḷavaggo paṭhamo.

នឡវគ្គ ទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Oghaṃ nimokkhaṃ upaneyyaṃ, accenti katichindi ca;

Jāgaraṃ appaṭividitā, susammuṭṭhā mānakāminā;

Araññe dasamo vutto, vaggo tena pavuccati.

និយាយពីឱឃតរណសូត្រ និមោក្ខសូត្រ ឧបនីយសូត្រ អច្ចេន្តិសូត្រ កតិឆិន្ទសូត្រ ជាគរសូត្រ អប្បដិវិទិតសូត្រ សុសម្មុដ្ឋសូត្រ មានកាមសូត្រ និងអរញ្ញសូត្រជាគម្រប់ដប់ ហេតុនោះទើបហៅថា នឡវគ្គ។

2. Nandanavaggo

២. នន្ទនវគ្គ

1. Nandanasuttaṃ

១. នន្ទនសូត្រ

11. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាបបង្គំទូលឆ្លើយតបនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññatarā tāvatiṃsakāyikā devatā nandane vane accharāsaṅghaparivutā dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāriyamānā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ ទេវតាមួយអង្គជាសមាជិកនៃពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស កាលដែលកំពុងត្រេកត្រអាលនៅក្នុងសួននន្ទនវន ដ៏ពេញហែហមដោយពួកស្រីអប្សរ ជាអ្នកព្រមព្រៀងមូលមិត្ត ស្កប់ស្កល់ដោយកាមគុណទាំងប្រាំដ៏ជាទិព្វ ក្នុងសម័យនោះ ក៏បានពោលគាថានេះថា៖»

‘‘Na [Pg.6] te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandanaṃ;

Āvāsaṃ naradevānaṃ, tidasānaṃ yasassina’’nti.

«ពួកជនណាដែលមិនទាន់ឃើញសួននន្ទនវន ជាទីលំនៅរបស់ពួកទេវបុត្រជាន់តាវតឹង្សដ៏មានយសសក្តិ ពួកជននោះមិនទាន់ស្គាល់នូវសេចក្តីសុខឡើយ។»

‘‘Evaṃ vutte, bhikkhave, aññatarā devatā taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលទេវតានោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតាមួយអង្គទៀត ក៏បានពោលគាថាឆ្លើយតបនឹងទេវតានោះវិញថា៖»

‘‘Na tvaṃ bāle pajānāsi, yathā arahataṃ vaco;

Aniccā sabbasaṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti.

«នែទេវតាពាល អ្នកឯងមិនដឹងនូវពាក្យរបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយឡើយ សង្ខារទាំងពួងមិនទៀងឡើយ មានសេចក្តីកើតឡើងនិងវិនាសទៅជាធម្មតា កាលកើតឡើងហើយរមែងរលត់ទៅវិញ ការស្ងប់រម្ងាប់នូវសង្ខារទាំងនោះ ទើបជាសុខ។»

2. Nandatisuttaṃ

២. នន្ទតិសូត្រ

12. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១២. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី。 លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Nandati puttehi puttimā,Gomā gohi tatheva nandati;

Upadhīhi narassa nandanā,Na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti.

«ជនអ្នកមានកូន តែងត្រេកអរព្រោះកូន ជនអ្នកមានគោ ក៏តែងត្រេកអរព្រោះគោ យ៉ាងនោះដែរ។ ឧបធិទាំងឡាយ តែងជាគ្រឿងត្រេកអររបស់មនុស្ស ជនណាមិនមានឧបធិ ជននោះរមែងមិនត្រេកអរឡើយ»។

‘‘Socati puttehi puttimā,Gomā gohi tatheva socati;

Upadhīhi narassa socanā,Na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.

«ជនអ្នកមានកូន តែងសោកសៅព្រោះកូន ជនអ្នកមានគោ ក៏តែងសោកសៅព្រោះគោ យ៉ាងនោះដែរ។ ឧបធិទាំងឡាយ តែងជាគ្រឿងសោកសៅរបស់មនុស្ស ជនណាមិនមានឧបធិ ជននោះរមែងមិនសោកសៅឡើយ»။

3. Natthiputtasamasuttaṃ

៣. នត្ថិបុត្តសមសូត្រ

13. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៣. ក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ dhanaṃ;

Natthi sūriyasamā ābhā, samuddaparamā sarā’’ti.

«សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយកូន មិនមាន ទ្រព្យស្មើដោយគោ មិនមាន ពន្លឺស្មើដោយព្រះអាទិត្យ មិនមាន ស្រះទាំងឡាយមានសមុទ្រជាក្រៃលែង»။

‘‘Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;

Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā’’ti.

«សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយខ្លួនឯង មិនមាន ទ្រព្យស្មើដោយស្រូវ មិនមាន ពន្លឺស្មើដោយប្រាជ្ញា មិនមាន ទឹកភ្លៀងពិតជាក្រៃលែងជាងស្រះទាំងឡាយ»။

4. Khattiyasuttaṃ

៤. ខត្តិយសូត្រ

14. ‘‘Khattiyo [Pg.7] dvipadaṃ seṭṭho, balībaddo catuppadaṃ.

១៤. «ក្សត្រជាបុគ្គលប្រសើរជាងសត្វជើងពីរ គោបាជាសត្វប្រសើរជាងសត្វជើងបួន»။

Komārī seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttāna pubbajo’’ti.

«ស្ត្រីក្រមុំជាភរិយាដ៏ប្រសើរជាងភរិយាទាំងឡាយ កូនច្បងជាកូនដ៏ប្រសើរជាងកូនទាំងឡាយ»။

‘‘Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho, ājānīyo catuppadaṃ;

Sussūsā seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttānamassavo’’ti.

«ព្រះសម្ពុទ្ធជាបុគ្គលប្រសើរជាងសត្វជើងពីរ សត្វអាជានេយ្យជាសត្វប្រសើរជាងសត្វជើងបួន ភរិយាដែលស្តាប់បង្គាប់ជាភរិយាប្រសើរជាងភរិយាទាំងឡាយ កូនដែលស្តាប់បង្គាប់ជាកូនប្រសើរជាងកូនទាំងឡាយ»။

5. Saṇamānasuttaṃ

៥. សណមានសូត្រ

15. ‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu.

១៥. «កាលបើវេលាថ្ងៃត្រង់ឈានចូលមកដល់ ហ្វូងសត្វស្លាបទាំងឡាយនាំគ្នាសម្រាកស្ងៀមស្ងាត់»

Saṇateva brahāraññaṃ, taṃ bhayaṃ paṭibhāti ma’’nti.

«ព្រៃធំតែងបន្លឺសំឡេងគគ្រហឹម សំឡេងនោះប្រាកដដល់ខ្ញុំថាជាភ័យគួរឲ្យខ្លាច»။

‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu;

Saṇateva brahāraññaṃ, sā rati paṭibhāti ma’’nti.

«កាលបើវេលាថ្ងៃត្រង់ឈានចូលមកដល់ ហ្វូងសត្វស្លាបទាំងឡាយនាំគ្នាសម្រាកស្ងៀមស្ងាត់ ព្រៃធំតែងបន្លឺសំឡេងគគ្រហឹម សេចក្តីត្រេកអរ (ក្នុងការវិវេក) នោះ រមែងប្រាកដដល់តថាគត»။

6. Niddātandīsuttaṃ

៦. និទ្ទាតន្ទីសូត្រ

16. ‘‘Niddā tandī vijambhitā, aratī bhattasammado.

១៦. «សេចក្តីងងុយដេក សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ការស្ងាបស្ទះ សេចក្តីមិនត្រេកអរ ការស្រវឹងបាយ»

Etena nappakāsati, ariyamaggo idha pāṇina’’nti.

«ព្រោះធម៌គ្រឿងសៅហ្មងមានសេចក្តីងងុយជាដើមនោះ ផ្លូវដ៏ប្រសើររមែងមិនប្រាកដដល់សត្វទាំងឡាយក្នុងលោកនេះឡើយ»။

‘‘Niddaṃ tandiṃ vijambhitaṃ, aratiṃ bhattasammadaṃ;

Vīriyena naṃ paṇāmetvā, ariyamaggo visujjhatī’’ti.

«បុគ្គលកាលកំចាត់បង់នូវសេចក្តីងងុយដេក សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ការស្ងាបស្ទះ សេចក្តីមិនត្រេកអរ និងការស្រវឹងបាយនោះ ដោយសេចក្តីព្យាយាម ផ្លូវដ៏ប្រសើររមែងស្អាតបរិសុទ្ធ»။

7. Dukkarasuttaṃ

៧. ទុក្ករសូត្រ

17. ‘‘Dukkaraṃ duttitikkhañca, abyattena ca sāmaññaṃ.

១៧. «ផ្នួសនេះ បុគ្គលមិនឈ្លាសវៃធ្វើបានដោយកម្រ ទាំងអត់ធន់បានដោយកម្រ»

Bahūhi tattha sambādhā, yattha bālo visīdatī’’ti.

«ព្រោះក្នុងផ្នួសនោះ មានគ្រឿងចង្អៀតចង្អល់ជាច្រើន ដែលជាហេতুធ្វើឲ្យមនុស្សល្ងង់លិចលង់ចុះ»။

‘‘Katihaṃ careyya sāmaññaṃ, cittaṃ ce na nivāraye;

Pade pade visīdeyya, saṅkappānaṃ vasānugo’’ti.

«បើបុគ្គលមិនរារាំងចិត្តទេ តើនឹងអាចប្រព្រឹត្តសមណធម៌បានប៉ុន្មានថ្ងៃ? ព្រោះបុគ្គលដែលលុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីត្រិះរិះ តែងលិចលង់ចុះក្នុងគ្រប់ៗជំហាន»။

‘‘Kummova aṅgāni sake kapāle,Samodahaṃ bhikkhu manovitakke;

Anissito aññamaheṭhayāno,Parinibbuto nūpavadeyya kañcī’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីប្រមូលទុកនូវសេចក្តីត្រិះរិះនៃចិត្ត ដូចជាលိပ်ក្ដោបអវយវៈទាំងឡាយទុកក្នុងស្នូករបស់ខ្លួន ជាអ្នកមិនអាស្រ័យ មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ ជាអ្នករលត់ទុក្ខហើយ មិនគប្បីតិះដៀលនរណាម្នាក់ឡើយ»။

8. Hirīsuttaṃ

៨. ហិរីសូត្រ

18. ‘‘Hirīnisedho [Pg.8] puriso, koci lokasmiṃ vijjati.

១៨. «បុរសដែលឃាត់ហាមដោយហិរិ មានខ្លះដែរឬទេក្នុងលោក»

Yo nindaṃ apabodhati, asso bhadro kasāmivā’’ti.

«បុគ្គលណាដែលភ្ញាក់រលឹកចៀសវាងការតិះដៀល ដូចជាសេះអាជានេយ្យដ៏ល្អជៀសវាងរំពាត់»။

‘‘Hirīnisedhā tanuyā, ye caranti sadā satā;

Antaṃ dukkhassa pappuyya, caranti visame sama’’nti.

«បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលឃាត់ហាមដោយហិរិ មានសតិគ្រប់ពេលវេលា តែងប្រព្រឹត្តទៅ បុគ្គលទាំងនោះដល់នូវទីបំផុតនៃទុក្ខ តែងប្រព្រឹត្តស្មើក្នុងលោកដែលមិនស្មើ»။

9. Kuṭikāsuttaṃ

៩. កុដិកាសូត្រ

19.

១៩.

‘‘Kacci te kuṭikā natthi, kacci natthi kulāvakā;

Kacci santānakā natthi, kacci muttosi bandhanā’’ti.

«តើព្រះអង្គមិនមានកុដិទេឬ? តើមិនមានសំបុកទេឬ? តើមិនមានខ្សែចងទេឬ? តើព្រះអង្គរួចផុតចាកចំណងហើយឬ?»။

‘‘Taggha me kuṭikā natthi, taggha natthi kulāvakā;

Taggha santānakā natthi, taggha muttomhi bandhanā’’ti.

«ពិតណាស់ តថាគតមិនមានកុដិឡើយ ពិតណាស់ តថាគតមិនមានសំបុកឡើយ ពិតណាស់ តថាគតមិនមានខ្សែចងឡើយ ពិតណាស់ តថាគតរួចផុតចាកចំណងហើយ»။

‘‘Kintāhaṃ kuṭikaṃ brūmi, kiṃ te brūmi kulāvakaṃ;

Kiṃ te santānakaṃ brūmi, kintāhaṃ brūmi bandhana’’nti.

«តើខ្ញុំព្រះករុណាហៅអ្វីថាជាកុដិរបស់ព្រះអង្គ? ហៅអ្វីថាជាសំបុករបស់ព្រះអង្គ? ហៅអ្វីថាជាខ្សែចងរបស់ព្រះអង្គ? ហៅអ្វីថាជាចំណងរបស់ព្រះអង្គ?»။

‘‘Mātaraṃ kuṭikaṃ brūsi, bhariyaṃ brūsi kulāvakaṃ;

Putte santānake brūsi, taṇhaṃ me brūsi bandhana’’nti.

«អ្នកឯងហៅមាតាថាជាកុដិ ហៅភរិយាថាជាសំបុក ហៅកូនទាំងឡាយថាជាខ្សែចង ហៅតណ្ហាថាជាចំណងរបស់តថាគត»။

‘‘Sāhu te kuṭikā natthi, sāhu natthi kulāvakā;

Sāhu santānakā natthi, sāhu muttosi bandhanā’’ti.

«ការដែលព្រះអង្គមិនមានកុដិ ជាការប្រពៃណាស់ ការដែលមិនមានសំបុក ជាការប្រពៃណាស់ ការដែលមិនមានខ្សែចង ជាការប្រពៃណាស់ ការដែលព្រះអង្គរួចផុតចាកចំណងហើយ ជាការប្រពៃណាស់»။

10. Samiddhisuttaṃ

១០. សមិទ្ធិសូត្រ

20. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme. Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yena āyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā āyasmantaṃ samiddhiṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២០. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តតបោទារាម ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ ព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ហើយចូលទៅកាន់ស្ទឹងតបោទា ដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ។ លុះស្រង់ព្រះកាយក្នុងស្ទឹងតបោទា រួចឡើងមកវិញហើយ ក៏គ្រងចីវរមួយផ្ទាំង ឈរធ្វើព្រះកាយឲ្យស្ងួត។ គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ ញ៉ាំងស្ទឹងតបោទាទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅរកព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរនៅលើអាកាស ហើយបានពោលគាថានឹងព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុថា៖

‘‘Abhutvā [Pg.9] bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;

Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā’’ti.

«បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គមិនទាន់បានបរិភោគឡើយ ក៏ដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត ព្រះអង្គមិនមែនបរិភោគរួចហើយ ទើបដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតនោះទេ បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរបរិភោគសិនចុះ សឹមដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត កាលកុំបីកន្លងហួសព្រះអង្គឡើយ»။

‘‘Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati;

Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagā’’ti.

«ម្នាលនាងទេវតា តថាគតមិនដឹងនូវកាលឡើយ ព្រោះកាលនោះកំបាំង មិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ តថាគតមិនទាន់បានបរិភោគ ទើបដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត កាលកុំបីកន្លងហួសតថាគតឡើយ»။

Atha kho sā devatā pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca – ‘‘daharo tvaṃ bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvī’’ti.

គ្រានោះ ទេវតានោះចុះមកឈរលើផែនដី ហើយបានពោលពាក្យនេះនឹងព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុថា៖ ‘បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គនៅក្មេងនៅឡើយ ជាអ្នកបួសថ្មីៗ សក់នៅខ្មៅស្រស់ ប្រកបដោយវ័យដ៏ចម្រើន គឺបឋមវ័យ មិនទាន់បានលេងកម្សាន្តក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរបរិភោគនូវកាមជារបស់មនុស្សចុះ ព្រះអង្គកុំលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរឡើយ’

‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi. Kālikañca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.

«ម្នាលនាងទេវតា តថាគតមិនមែនលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរនោះទេ ម្នាលនាងទេវតា តាមពិត តថាគតលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរ ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នវិញតើ។ ម្នាលនាងទេវតា ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា កាមទាំងឡាយជាធម៌ឲ្យផលក្នុងកាលគួរ មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់ ចំណែកឯធម៌នេះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឲ្យចូលមកមើលបាន គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន»။

‘‘Kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?

«បពិត្រភិក្ខុ ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថាកាមទាំងឡាយជាធម៌ឲ្យផលក្នុងកាលគួរ មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់ តើដោយប្រការដូចម្តេច? ចុះធម៌នេះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឲ្យចូលមកមើលបាន គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន តើដោយប្រការដូចម្តេច?»။

‘‘Ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ. Na tāhaṃ sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsī’’ti.

«ម្នាលនាងទេវតា តថាគតជាអ្នកបួសថ្មី មិនទាន់បានប៉ុន្មានវស្សាឡើយ ទើបតែនឹងមកកាន់ធម្មវិន័យនេះថ្មីៗ មិនអាចនឹងសម្តែងសេចក្តីនោះឲ្យពិស្តារបានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តតបោទារាម ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ នាងចូរចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ហើយសួរនូវសេចក្តីនេះចុះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដល់នាងយ៉ាងណា នាងគប្បីចាំទុកនូវសេចក្តីនោះយ៉ាងនោះចុះ»။

‘‘Na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ, aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho tvaṃ, bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā samiddhi tassā devatāya paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca –

«បពិត្រភិក្ខុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ មិនងាយនឹងឲ្យពួកយើងចូលទៅគាល់បានឡើយ ព្រោះព្រះអង្គមានទេវតាទាំងឡាយផ្សេងទៀតដែលមានស័ក្តិធំចោមរោមជុំវិញ បពិត្រភិក្ខុ បើព្រះអង្គចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ហើយសួរនូវសេចក្តីនេះ ពួកយើងក៏នឹងមកដើម្បីស្តាប់ធម៌ដែរ»។ ព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុ ទទួលពាក្យទេវតានោះថា ‘ម្នាលនាងទេវតា យ៉ាងនោះចុះ’ ហើយក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវពាក្យនេះថា៖

‘‘Idhāhaṃ[Pg.10], bhante, rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkamiṃ gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṃ gattāni pubbāpayamāno. Atha kho, bhante, aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā imāya gāthāya ajjhabhāsi –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ហើយចូលទៅកាន់ស្ទឹងតបោទា ដើម្បីស្រង់កាយ។ លុះស្រង់កាយក្នុងស្ទឹងតបោទា រួចឡើងមកវិញហើយ ក៏គ្រងចីវរមួយផ្ទាំង ឈរធ្វើកាយឲ្យស្ងួត។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ ញ៉ាំងស្ទឹងតបោទាទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណា លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ឈរនៅលើអាកាស ហើយបានពោលគាថានេះនឹងខ្ញុំព្រះករុណាថា៖

‘‘Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;

Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā’’ti.

«បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គមិនទាន់បានបរិភោគឡើយ ក៏ដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត ព្រះអង្គមិនមែនបរិភោគរួចហើយ ទើបដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតនោះទេ បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរបរិភោគសិនចុះ សឹមដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត កាលកុំបីកន្លងហួសព្រះអង្គឡើយ»။

‘‘Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsiṃ –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើទេវតានោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានពោលគាថាឆ្លើយតបនឹងទេវតានោះវិញថា៖

‘‘Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati;

Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagā’’ti.

«ម្នាលនាងទេវតា តថាគតមិនដឹងនូវកាលឡើយ ព្រោះកាលនោះកំបាំង មិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ តថាគតមិនទាន់បានបរិភោគ ទើបដើរត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត កាលកុំបីកន្លងហួសតថាគតឡើយ»။

‘‘Atha kho, bhante, sā devatā pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā maṃ etadavoca – ‘daharo tvaṃ, bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ទេវតានោះចុះមកឈរលើផែនដី ហើយបានពោលពាក្យនេះនឹងខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ ‘បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គនៅក្មេងនៅឡើយ ជាអ្នកបួសថ្មីៗ សក់នៅខ្មៅស្រស់ ប្រកបដោយវ័យដ៏ចម្រើន គឺបឋមវ័យ មិនទាន់បានលេងកម្សាន្តក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរបរិភោគនូវកាមជារបស់មនុស្សចុះ ព្រះអង្គកុំលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរឡើយ’»

‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, taṃ devataṃ etadavocaṃ – ‘na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi; kālikañca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើខ្ញុំព្រះករុណាពោលយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងទេវតានោះថា៖ ‘ម្នាលនាងទេវតា តថាគតមិនមែនលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរនោះទេ ម្នាលនាងទេវតា តាមពិត តថាគតលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរ ហើយស្ទុះទៅរកធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នវិញតើ។ ម្នាលនាងទេវតា ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា កាមទាំងឡាយជាធម៌ឲ្យផលក្នុងកាលគួរ មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់ ចំណែកឯធម៌នេះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឲ្យចូលមកមើលបាន គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន’»

‘‘Evaṃ vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca – ‘kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, taṃ devataṃ etadavocaṃ – ‘ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ, na tāhaṃ sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើខ្ញុំព្រះករុណាពោលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតានោះក៏បានសួរខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ ‘បពិត្រភិក្ខុ ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថាកាមទាំងឡាយជាធម៌ឲ្យផលក្នុងកាលគួរ មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់ តើដោយប្រការដូចម្តេច? ចុះធម៌នេះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឲ្យចូលមកមើលបាន គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន តើដោយប្រការដូចម្តេច?’។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើទេវតានោះសួរយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានពោលពាក្យនេះនឹងទេវតានោះថា៖ ‘ម្នាលនាងទេវតា តថាគតជាអ្នកបួសថ្មី មិនទាន់បានប៉ុន្មានវស្សាឡើយ ទើបតែនឹងមកកាន់ធម្មវិន័យនេះថ្មីៗ មិនអាចនឹងសម្តែងសេចក្តីនោះឲ្យពិស្តារបានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តតបោទារាម ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ នាងចូរចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ហើយសួរនូវសេចក្តីនេះចុះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដល់នាងយ៉ាងណា នាងគប្បីចាំទុកនូវសេចក្តីនោះយ៉ាងនោះចុះ’»

‘‘Evaṃ [Pg.11] vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca – ‘na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ, aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho, tvaṃ bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā’ti. Sace, bhante, tassā devatāya saccaṃ vacanaṃ, idheva sā devatā avidūre’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើខ្ញុំព្រះករុណាពោលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតានោះក៏បាននិយាយនឹងខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ ‘បពិត្រភិក្ខុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ មិនងាយនឹងឲ្យពួកយើងចូលទៅគាល់បានឡើយ ព្រោះព្រះអង្គមានទេវតាទាំងឡាយផ្សេងទៀតដែលមានស័ក្តិធំចោមរោមជុំវិញ បពិត្រភិក្ខុ បើព្រះអង្គចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ហើយសួរនូវសេចក្តីនេះ ពួកយើងក៏នឹងមកដើម្បីស្តាប់ធម៌ដែរ’។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បើពាក្យរបស់ទេវតានោះពិតមែន ទេវតានោះក៏ស្ថិតនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីទីនេះឡើយ»

Evaṃ vutte, sā devatā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca – ‘‘puccha, bhikkhu, puccha, bhikkhu, yamahaṃ anuppattā’’ti.

កាលបើព្រះសមិទ្ធិក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតានោះក៏បានពោលនឹងព្រះសមិទ្ធិដ៏មានអាយុថា៖ «បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរសួរចុះ បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គចូរសួរចុះ ព្រោះខ្ញុំបានមកដល់ទីនេះហើយ»។

Atha kho bhagavā taṃ devataṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់នឹងទេវតានោះដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā;

Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno.

«សត្វទាំងឡាយដែលសំគាល់នូវវត្ថុដែលគប្បីនិយាយបាន តែងតម្កល់នៅក្នុងវត្ថុដែលគប្បីនិយាយបាន កាលបើមិនកំណត់ដឹងនូវវត្ថុដែលគប្បីនិយាយបាន តែងតែទៅកាន់នឹមនៃសេចក្តីស្លាប់»။

‘‘Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati;

Tañhi tassa na hotīti, yena naṃ vajjā na tassa atthi;

Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti.

«លុះកំណត់ដឹងនូវវត្ថុដែលគប្បីនិយាយបានហើយ រមែងមិនសំគាល់នូវបុគ្គលអ្នកនិយាយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ មិនមានដល់ព្រះខីណាស្រពនោះទេ ហេតុកាលដែលគេគប្បីនិយាយសំដៅដល់ព្រះខីណាស្រពនោះ ក៏មិនមានឡើយ ម្នាលនាងយក្សិនី បើនាងយល់សេចក្តីនេះ ចូរនិយាយមកចុះ»။

‘‘Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyya’’nti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនយល់សេចក្តីនៃធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេបនេះ ឲ្យពិស្តារបានឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដោយប្រការដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាយល់សេចក្តីនៃធម៌ដែលទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេបនេះ ឲ្យបានពិស្តារផងចុះ»

‘‘Samo visesī uda vā nihīno,Yo maññatī so vivadetha tena;

Tīsu vidhāsu avikampamāno,Samo visesīti na tassa hoti;

Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti.

«បុគ្គលណាដែលសម្គាល់ខ្លួនថា "ស្មើគេ" "វិសេសជាងគេ" ឬ "ថោកទាបជាងគេ" បុគ្គលនោះតែងតែឈ្លោះប្រកែកជាមួយគេដោយសារមានះនោះ។ ចំណែកបុគ្គលដែលមិនរំភើបញាប់ញ័រក្នុងវិធា (មានះ) ទាំង ៣ យ៉ាង តែងគ្មានសេចក្តីសម្គាល់ថា "ស្មើគេ" ឬ "វិសេសជាងគេ" ឡើយ។ ម្នាលយក្ស បើសិនជាអ្នកដឹង ចូរនិយាយមកមើល៍។»

‘‘Imassāpi khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa na vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyya’’nti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនយល់សេចក្តីនៃធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងដោយសង្ខេបនេះ ឲ្យពិស្តារបានឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងធម៌ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដោយប្រការដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះអង្គយល់សេចក្តីនៃធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងដោយសង្ខេបនេះ ឲ្យពិស្តារបានផងចុះ។»

‘‘Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā, acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe;

Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ, pariyesamānā nājjhagamuṃ;

Devā manussā idha vā huraṃ vā, saggesu vā sabbanivesanesu;

Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti.

«បុគ្គលណាបានលះបង់នូវការរាប់ (បញ្ញត្តិ) ហើយ មិនដល់នូវមានះឡើយ បានកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាក្នុងនាមរូបនេះហើយ។ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ទោះក្នុងលោកនេះក្តី ក្នុងលោកដទៃក្តី ក្នុងឋានសួគ៌ក្តី ឬក្នុងទីលំនៅទាំងពួងក្តី កាលស្វែងរកនូវបុគ្គលនោះ ដែលមានគ្រឿងចងកាត់ផ្តាច់ហើយ គ្មានទុក្ខកង្វល់ គ្មានសេចក្តីប្រាថ្នា តែងរកមិនឃើញឡើយ។ ម្នាលយក្ស បើសិនជាអ្នកដឹង ចូរនិយាយមកមើល៍។»

‘‘Imassa [Pg.12] khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គយល់សេចក្តីនៃធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងដោយសង្ខេបនេះ ឲ្យពិស្តារយ៉ាងនេះថា៖»

‘‘Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā,Kāyena vā kiñcana sabbaloke;

Kāme pahāya satimā sampajāno,Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhita’’nti.

«បុគ្គលមិនគួរធ្វើអំពើបាបបន្តិចបន្តួចក្នុងលោកទាំងពួង ដោយវាចា ដោយចិត្ត ឬដោយកាយឡើយ។ បុគ្គលគួរលះបង់នូវកាមទាំងឡាយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈ មិនគួរសេពនូវសេចក្តីទុក្ខដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ។»

Nandanavaggo dutiyo.

«នន្ទនវគ្គ ទី២ ចប់។»

Tassuddānaṃ –

«ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖»

Nandanā nandati ceva, natthiputtasamena ca;

Khattiyo saṇamāno ca, niddātandī ca dukkaraṃ;

Hirī kuṭikā navamo, dasamo vutto samiddhināti.

«នន្ទនសូត្រ ១ នន្ទតិសូត្រ ១ នត្ថិបុត្តសមសូត្រ ១ ខត្តិយសូត្រ ១ សណមានសូត្រ ១ និទ្ទាតន្ទីសូត្រ ១ ទុក្ករសូត្រ ១ ហិរីសូត្រ ១ កុដិកសូត្រ ជាទី៩ និងសមិទ្ធិសូត្រ ជាទី១០ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ។»

3. Sattivaggo

៣. «សត្តិវគ្គ»

1. Sattisuttaṃ

១. «សត្តិសូត្រ»

21. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២១. «សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖»

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

«ភិក្ខុគួរមានសតិ វៀាកាម ដើម្បីលះបង់នូវកាមរាគៈ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវលំពែងចាក់ដោត ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងឆេះក្បាល ដូច្នោះឯង។»

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

«ភិក្ខុគួរមានសតិ វៀាកាម ដើម្បីលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវលំពែងចាក់ដោត ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងឆេះក្បាល ដូច្នោះឯង។»

2. Phusatisuttaṃ

២. «ផុសតិសូត្រ»

22.

២២.

‘‘Nāphusantaṃ phusati ca, phusantañca tato phuse;

Tasmā phusantaṃ phusati, appaduṭṭhapadosina’’nti.

«ផលកម្មមិនប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលដែលមិនបានធ្វើកម្មឡើយ តែតែងប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលដែលបានធ្វើកម្មនោះវិញ ហេតុនោះ ផលកម្មតែងប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលដែលបានធ្វើកម្ម គឺបុគ្គលដែលប្រទូស្តចំពោះបុគ្គលដែលមិនប្រទូស្តនោះឯង។»

‘‘Yo [Pg.13] appaduṭṭhassa narassa dussati,Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.

«បុគ្គលណាប្រទូស្តចំពោះនរជនដែលមិនប្រទូស្ត ជាបុគ្គលស្អាតស្អំ គ្មានកិលេសគ្រឿងហ្មងសៅ បាបកម្មតែងត្រឡប់មកគ្របដណ្តប់លើបុគ្គលពាលនោះវិញ ដូចជាធូលីដ៏ល្អិតដែលគេបាចទៅច្រាសខ្យល់ ដូច្នោះឯង។»

3. Jaṭāsuttaṃ

៣. «ជដាសូត្រ»

23.

២៣.

‘‘Anto jaṭā bahi jaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;

Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti.

«សេចក្តីស៊ប់សួនមានក្នុងខាងក្នុង សេចក្តីស៊ប់សួនមានក្នុងខាងក្រៅ ពពួកសត្វតែងជំពាក់ដោយសេចក្តីស៊ប់សួន។ បពិត្រព្រះគោតម ខ្ញុំព្រះអង្គសូមទូលសួរព្រះអង្គនូវសេចក្តីនោះ តើនរណាអាចដោះស្រាយសេចក្តីស៊ប់សួននេះបាន?»

‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.

«នរជនអ្នកមានប្រាជ្ញា ស្ថិតនៅក្នុងសីល ហើយចំរើនចិត្តនិងបញ្ញា ជាភិក្ខុមានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានប្រាជ្ញាស្មារតី ភិក្ខុនោះទើបអាចដោះស្រាយសេចក្តីស៊ប់សួននេះបាន។»

‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā.

«បុគ្គលទាំងឡាយណា មានរាគៈ ទោសៈ និងអវិជ្ជាខ្ចាត់បង់ហើយ ជាព្រះខីណាស្រព អរហន្ត បុគ្គលទាំងនោះឯង ឈ្មោះថាបានដោះស្រាយសេចក្តីស៊ប់សួនហើយ។»

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate jaṭā’’ti.

«នាមក្តី រូបក្តី បដិឃសញ្ញានិងរូបសញ្ញាក្តី រលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា សេចក្តីស៊ប់សួននេះ តែងដាច់ស្រឡះក្នុងទីនោះឯង។»

4. Manonivāraṇasuttaṃ

៤. «មនោនិវារណសូត្រ»

24. ‘‘Yato yato mano nivāraye,

២៤. «បុគ្គលហាមឃាត់ចិត្តចាកអារម្មណ៍ណាៗ»

Na dukkhameti naṃ tato tato;

Sa sabbato mano nivāraye,Sa sabbato dukkhā pamuccati’’.

«សេចក្តីទុក្ខតែងមិនមកដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះតែអារម្មណ៍នោះៗឡើយ។ បុគ្គលនោះគួរហាមឃាត់ចិត្តចាកអារម្មណ៍ទាំងពួង បុគ្គលនោះតែងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង។»

‘‘Na sabbato mano nivāraye,Na mano saṃyatattamāgataṃ;

Yato yato ca pāpakaṃ,Tato tato mano nivāraye’’ti.

«បុគ្គលមិនគួរហាមឃាត់ចិត្តចាកអារម្មណ៍ទាំងពួងឡើយ មិនគួរហាមឃាត់ចិត្តដែលសង្រួមល្អហើយនោះឡើយ ចិត្តកើតអកុសលព្រោះអារម្មណ៍ណាៗ គួរហាមឃាត់ចិត្តចាកអារម្មណ៍នោះៗវិញ។»

5. Arahantasuttaṃ

៥. «អរហន្តសូត្រ»

25.

២៥.

‘‘Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya,Mamaṃ vadantītipi so vadeyyā’’ti.

«ភិក្ខុណាជាព្រះអរហន្ត ធ្វើកិច្ចស្រេចហើយ មានអាសវៈអស់ហើយ ទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ភិក្ខុនោះគួរពោលថា "ខ្ញុំនិយាយ" ខ្លះដែរឬទេ? ឬគួរពោលថា "គេនិយាយនឹងខ្ញុំ" ខ្លះដែរឬទេ?»

‘‘Yo [Pg.14] hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya,Mamaṃ vadantītipi so vadeyya;

Loke samaññaṃ kusalo viditvā,Vohāramattena so vohareyyā’’ti.

«ភិក្ខុណាជាព្រះអរហន្ត ធ្វើកិច្ចស្រេចហើយ មានអាសវៈអស់ហើយ ទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ភិក្ខុនោះគួរពោលថា "ខ្ញុំនិយាយ" ខ្លះដែរ គួរពោលថា "គេនិយាយនឹងខ្ញុំ" ខ្លះដែរ ព្រោះភិក្ខុនោះជាអ្នកឈ្លាសវៃ ដឹងច្បាស់នូវសមញ្ញាញាណក្នុងលោក តែងពោលទៅតាមវោហារមត្តៈប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Mānaṃ nu kho so upagamma bhikkhu,Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya;

Mamaṃ vadantītipi so vadeyyā’’ti.

«ភិក្ខុណាជាព្រះអរហន្ត ធ្វើកិច្ចស្រេចហើយ មានអាសវៈអស់ហើយ ទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ភិក្ខុនោះចូលទៅជិតមានះឬទេ ទើបពោលថា "ខ្ញុំនិយាយ" ខ្លះ ឬពោលថា "គេនិយាយនឹងខ្ញុំ" ខ្លះ?»

‘‘Pahīnamānassa na santi ganthā,Vidhūpitā mānaganthassa sabbe;

Sa vītivatto maññataṃ sumedho,Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya.

«គ្រឿងចងទាំងឡាយ មិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកលះបង់មានះហើយឡើយ គ្រឿងចងគឺមានះទាំងអស់ ភិក្ខុនោះបានកម្ចាត់ចោលអស់ហើយ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាល្អ កន្លងផុតនូវការសម្គាល់ហើយ ភិក្ខុនោះគួរពោលថា "ខ្ញុំនិយាយ" ខ្លះដែរ»

‘‘Mamaṃ vadantītipi so vadeyya;

Loke samaññaṃ kusalo viditvā;

Vohāramattena so vohareyyā’’ti.

«គួរពោលថា "គេនិយាយនឹងខ្ញុំ" ខ្លះដែរ ព្រោះភិក្ខុនោះជាអ្នកឈ្លាសវៃ ដឹងច្បាស់នូវសមញ្ញាញាណក្នុងលោក តែងពោលទៅតាមវោហារមត្តៈប៉ុណ្ណោះ។»

6. Pajjotasuttaṃ

៦. «បជ្ជោតសូត្រ»

26.

២៦.

‘‘Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati ;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

«ពន្លឺទាំងឡាយក្នុងលោក ដែលញ៉ាំងលោកឲ្យភ្លឺស្វាង មានប៉ុន្មានយ៉ាង? ពួកយើងខ្ញុំមកដើម្បីទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើពួកយើងខ្ញុំគួរយល់សេចក្តីនោះយ៉ាងដូចម្តេច?»

‘‘Cattāro loke pajjotā, pañcamettha na vijjati;

Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā.

«ពន្លឺក្នុងលោកមាន ៤ យ៉ាង ពន្លឺទី ៥ មិនមានក្នុងលោកនេះឡើយ គឺព្រះអាទិត្យតែងភ្លឺស្វាងក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រះចន្ទតែងរុងរឿងក្នុងវេលាយប់»

‘‘Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati;

Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarā’’ti.

«មួយវិញទៀត ភ្លើងតែងភ្លឺស្វាងក្នុងទីនោះៗ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ចំណែកព្រះសម្ពុទ្ធជាបុគ្គលប្រសើរជាងពន្លឺទាំងឡាយ ពន្លឺរបស់ព្រះអង្គនោះឯង ជាពន្លឺដ៏ប្រសើរគ្មានពន្លឺដទៃក្រៃលែងជាងឡើយ។»

7. Sarasuttaṃ

៧. «សរសូត្រ»

27.

២៧.

‘‘Kuto [Pg.15] sarā nivattanti, kattha vaṭṭaṃ na vattati;

Kattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhatī’’ti.

«ខ្សែទឹកតែងត្រឡប់មកវិញចាកទីណា? វដ្តសង្សារមិនវិលទៅក្នុងទីណា? នាមនិងរូបរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា?»

‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;

Ato sarā nivattanti, ettha vaṭṭaṃ na vattati;

Ettha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhatī’’ti.

«ក្នុងទីណាដែលអាបោធាតុ បថវីធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ មិនអាចតាំងនៅបាន ខ្សែទឹកទាំងឡាយតែងត្រឡប់មកវិញចាកទីនោះ វដ្តសង្សារមិនវិលទៅក្នុងទីនោះឡើយ នាមនិងរូបរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីនោះឡើយ។»

8. Mahaddhanasuttaṃ

៨. «មហទ្ធនសូត្រ»

28.

២៨.

‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;

Aññamaññābhigijjhanti, kāmesu analaṅkatā.

«ស្តេចក្សត្រទាំងឡាយ ទោះបីជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន ជាម្ចាស់ដែនដីក្តី ក៏នៅតែមិនចេះឆ្អែតក្នុងកាមទាំងឡាយ តែងចង់បានរំលោភយកទ្រព្យរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក។»

‘‘Tesu ussukkajātesu, bhavasotānusārisu;

Kedha taṇhaṃ pajahiṃsu, ke lokasmiṃ anussukā’’ti.

«ក្នុងពួកមនុស្សដែលមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ អណ្តែតទៅតាមខ្សែទឹកនៃភពទាំងនោះ តើបុគ្គលណាខ្លះបានលះបង់តណ្ហាក្នុងលោកនេះ? តើបុគ្គលណាខ្លះគ្មានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងលោក?»

‘‘Hitvā agāraṃ pabbajitā, hitvā puttaṃ pasuṃ viyaṃ;

Hitvā rāgañca dosañca, avijjañca virājiya;

Khīṇāsavā arahanto, te lokasmiṃ anussukā’’ti.

«ព្រះអរហន្តទាំងឡាយណា លះបង់ផ្ទះសម្បែងហើយចេញបួស លះបង់កូនជាទីស្រឡាញ់និងសត្វចិញ្ចឹម លះបង់រាគៈនិងទោសៈ ខ្ចាត់បង់អវិជ្ជាហើយ ជាព្រះខីណាស្រព ព្រះអរហន្តទាំងនោះឯង ឈ្មោះថាគ្មានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយក្នុងលោកឡើយ។»

9. Catucakkasuttaṃ

៩. «ចតុចក្កសូត្រ»

29.

២៩.

‘‘Catucakkaṃ navadvāraṃ, puṇṇaṃ lobhena saṃyutaṃ;

Paṅkajātaṃ mahāvīra, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti.

«បពិត្រព្រះមហាវីរៈ រាងកាយនេះមានកង់ ៤ មានទ្វារ ៩ ពេញដោយវត្ថុមិនស្អាត ប្រកបដោយលោភៈ កើតក្នុងភក់ តើការចាកចេញពីរាងកាយនេះ នឹងមានបានដោយប្រការដូចម្តេច?»

‘‘Chetvā naddhiṃ varattañca, icchā lobhañca pāpakaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, evaṃ yātrā bhavissatī’’ti.

«បុគ្គលកាត់ផ្តាច់នូវការចងគំនុំផង នូវខ្សែតណ្ហាផង នូវសេចក្តីប្រាថ្នានិងលោភៈដ៏លាមកផង ដកតណ្ហាព្រមទាំងឫសគល់ចេញបានហើយ ទើបមានការចាកចេញរួចផុតបានយ៉ាងនេះឯង។»

10. Eṇijaṅghasuttaṃ

១០. «ឯណិជង្ឃសូត្រ»

30.

៣០.

‘‘Eṇijaṅghaṃ kisaṃ vīraṃ, appāhāraṃ alolupaṃ;

Sīhaṃ vekacaraṃ nāgaṃ, kāmesu anapekkhinaṃ;

Upasaṅkamma pucchāma, kathaṃ dukkhā pamuccatī’’ti.

«ពួកយើងខ្ញុំបានចូលមកជិតទូលសួរព្រះអង្គ ជាព្រះមហាវីរៈ មានស្មងរៀវដូចស្មងសត្វទ្រាយ មានព្រះកាយស្គម មានសេចក្តីព្យាយាម សោយអាហារតិច មិនលោភលន់ ត្រេកត្រអាល តែងយាងទៅតែមួយអង្គឯង ដូចជាសត្វសីហៈ ឬដូចជាដំរីដ៏ប្រសើរ គ្មានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកាមទាំងឡាយ តើបុគ្គលរួចផុតចាកទុក្ខបានដោយប្រការដូចម្តេច?»

‘‘Pañca [Pg.16] kāmaguṇā loke, manochaṭṭhā paveditā;

Ettha chandaṃ virājetvā, evaṃ dukkhā pamuccatī’’ti.

«កាមគុណ ៥ យ៉ាងក្នុងលោក មានចិត្តជាទី ៦ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ បុគ្គលខ្ចាត់បង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងនាមរូបនេះហើយ តែងរួចផុតចាកទុក្ខបានយ៉ាងនេះឯង។»

Sattivaggo tatiyo.

«សត្តិវគ្គ ទី៣ ចប់។»

Tassuddānaṃ –

«ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖»

Sattiyā phusati ceva, jaṭā manonivāraṇā;

Arahantena pajjoto, sarā mahaddhanena ca;

Catucakkena navamaṃ, eṇijaṅghena te dasāti.

«សូត្រទាំងឡាយគឺ សត្តិសូត្រ ១ ផុសតិសូត្រ ១ ជដាសូត្រ ១ មនោនិវារណសូត្រ ១ អរហន្តសូត្រ ១ បជ្ជោតសូត្រ ១ សរសូត្រ ១ មហទ្ធនសូត្រ ១ ចតុចក្កសូត្រ ជាទី៩ និងឯណិជង្ឃសូត្រ ជាទី១០ រួមជា ១០ សូត្រ។»

4. Satullapakāyikavaggo

៤. «សតុល្លបកាយិកវគ្គ»

1. Sabbhisuttaṃ

១. «សព្ភិសូត្រ»

31. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣១. «ខ្ញុំព្រះអង្គបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយិកាទេវតា មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ក្នុងវេលាកន្លងបឋមយាម ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាមួយអង្គឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖»

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo’’ti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបុគ្គលដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយហើយ តែងមានសេចក្តីចម្រើន មិនមានសេចក្តីសាបសូន្យឡើយ។»

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គដទៃទៀត ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖»

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, paññā labbhati nāññato’’ti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបុគ្គលដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយហើយ តែងបាននូវបញ្ញา មិនមែនបានចាកបុគ្គលដទៃឡើយ។»

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គដទៃទៀត ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖»

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sokamajjhe na socatī’’ti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបុគ្គលដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយហើយ តែងមិនសោកសៅក្នុងកណ្តាលនៃពួកជនអ្នកសោកសៅឡើយ។»

Atha [Pg.17] kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គដទៃទៀត ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖»

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, ñātimajjhe virocatī’’ti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបានដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម្មរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបជាអ្នករុងរឿងក្នុងកណ្តាលពួកញាតិ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sattā gacchanti suggati’’nti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបានដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម្មរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយរមែងទៅកាន់សុគតិ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sattā tiṭṭhanti sātata’’nti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបានដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម្មរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយរមែងរស់នៅជាសុខអស់កាលជានិច្ច»។

Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti? Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពាក្យរបស់ទេវតាណា ជាសុភាសិតហ្ន៎»? ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពាក្យរបស់អ្នកទាំងអស់គ្នា ជាសុភាសិតដោយបរិយាយ ប៉ុន្តែ ចូរអ្នករាល់គ្នាស្ដាប់ពាក្យរបស់យើងផងចុះ៖

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

«បុគ្គលគួរគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គួរធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះបានដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម្មរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ រមែងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង»។

Idamavoca bhagavā. Attamanā tā devatāyo bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsūti.

ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ។ ទេវតាទាំងនោះ មានចិត្តត្រេកអរ បានថ្វាយបង្គំលាព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

2. Maccharisuttaṃ

២. មច្ឆរិសូត្រ

32. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣២. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយ មានរស្មីដ៏ល្អស្អាត កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំលាព្រះមានព្រះភាគ ហើយឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាទាំងនោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ទេវតាមួយអង្គ បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati ;

Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā’’ti.

«ព្រោះតែសេចក្តីកំណាញ់ និងសេចក្តីប្រមាទ ទើបបុគ្គលមិនបានឲ្យទាន បុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់ កាលប្រាថ្នានូវបុណ្យ គួរតែឲ្យទាន»។

Atha [Pg.18] kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ;

Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī;

Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca.

«ជនកំណាញ់ខ្លាចភ័យព្រោះហេតុណា ក៏មិនឲ្យទាន ភ័យនោះឯង រមែងមកប៉ះពាល់ដល់ជនកំណាញ់ដែលមិនឲ្យទាននោះវិញ។ ជនកំណាញ់ខ្លាចសេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកណា សេចក្តីឃ្លាន និងសេចក្តីស្រេកនោះឯង រមែងបៀតបៀនបុគ្គលពាលនោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើមន្ទិល ហើយឲ្យទានចុះ ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្នុងលោកខាងមុខ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Te matesu na mīyanti, panthānaṃva sahabbajaṃ;

Appasmiṃ ye pavecchanti, esa dhammo sanantano.

«ពួកជនណា កាលបើមានរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏នៅតែចែករំលែកឲ្យ ដូចជាពួកអ្នករួមដំណើរជាមួយគ្នាតามផ្លូវ ពួកជននោះ ឈ្មោះថា មិនស្លាប់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកស្លាប់ឡើយ នេះជាធម៌បុរាណ។

‘‘Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare;

Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā’’ti.

ពួកជនខ្លះ មានរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ចែករំលែកឲ្យ ពួកជនខ្លះ មានរបស់ច្រើន តែមិនចង់ឲ្យ ទក្ខិណាទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច រមែងស្មើនឹងទានមួយពាន់»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;

Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo duranvayo.

«ពួកអសប្បុរស មិនអាចធ្វើតាមពួកសប្បុរស ដែលឲ្យនូវរបស់ដែលគេឲ្យបានដោយកម្រ ធ្វើនូវអំពើដែលគេធ្វើបានដោយកម្រឡើយ ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ពួកអសប្បុរសដឹងបានដោយកម្រ។

‘‘Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati;

Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā’’ti.

ព្រោះហេតុនោះ ដំណើរទៅកាន់បរលោក អំពីលោកនេះ របស់ពួកសប្បុរស និងពួកអសប្បុរស រមែងខុសគ្នា ពួកអសប្បុរស រមែងទៅកាន់នរក ពួកសប្បុរស រមែងមានសួគ៌ជាទីទៅក្នុងខាងមុខ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti?

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពាក្យរបស់ទេវតាណា ជាសុភាសិតហ្ន៎»?

‘‘Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena; api ca mamapi suṇātha –

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពាក្យរបស់អ្នកទាំងអស់គ្នា ជាសុភាសិតដោយបរិយាយ ប៉ុន្តែ ចូរអ្នករាល់គ្នាស្ដាប់ពាក្យរបស់យើងផងចុះ៖

‘‘Dhammaṃ care yopi samuñjakaṃ care,Dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ;

Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ,Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.

«បុគ្គលណា ប្រព្រឹត្តធម៌ផង ចិញ្ចឹមជីវិតដោយការរើសកម្ទេចស្រូវផង ចិញ្ចឹមបុត្រភរិយាផង កាលបើមានរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏នៅតែចែករំលែកឲ្យទានផង ទានរបស់ពួកជនមួយសែននាក់ ដែលបូជាដោយទ្រព្យមួយពាន់ ក៏មិនដល់មួយចំណិតនៃទានរបស់បុគ្គលបែបនោះឡើយ»។

Atha [Pg.19] kho aparā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថា ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Kenesa yañño vipulo mahaggato,Samena dinnassa na agghameti;

Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ,Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជាការបូជាដ៏ធំទូលាយ និងខ្ពង់ខ្ពស់នោះ មិនដល់តម្លៃនៃទានដែលបុគ្គលឲ្យដោយធម៌ស្មើគ្នា? ហេតុអ្វីបានជាទានរបស់ពួកជនមួយសែននាក់ ដែលបូជាដោយទ្រព្យមួយពាន់ ក៏មិនដល់មួយចំណិតនៃទានរបស់បុគ្គលបែបនោះ?»

‘‘Dadanti heke visame niviṭṭhā,Chetvā vadhitvā atha socayitvā;

Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā,Samena dinnassa na agghameti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពួកជនខ្លះ តាំងនៅក្នុងអំពើមិនស្មើ តែងឲ្យទាន ដោយការកាត់ ការសម្លាប់ និងការធ្វើឲ្យគេសោកសៅ ទក្ខិណាទានដែលជាទៅដោយទឹកភ្នែក ជាទៅដោយអាជ្ញានោះ មិនដល់តម្លៃនៃទានដែលបុគ្គលឲ្យដោយស្មើឡើយ។

‘‘Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ;

Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.

យ៉ាងនេះឯង ទានរបស់ពួកជនមួយសែននាក់ ដែលបូជាដោយទ្រព្យមួយពាន់ ក៏មិនដល់មួយចំណិតនៃទានរបស់បុគ្គលបែបនោះឡើយ»។

3. Sādhusuttaṃ

៣. សាធុសូត្រ

33. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

៣៣. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយ មានរស្មីដ៏ល្អស្អាត កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំលាព្រះមានព្រះភាគ ហើយឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាទាំងនោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ទេវតាមួយអង្គ បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati;

Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ ព្រោះតែសេចក្តីកំណាញ់ និងសេចក្តីប្រមាទ ទើបបុគ្គលមិនបានឲ្យទាន បុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់ កាលប្រាថ្នានូវបុណ្យ គួរតែឲ្យទាន»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

Api ca appakasmimpi sāhu dānaṃ’’.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ មួយវិញទៀត សូម្បីការឲ្យទានអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ជាការល្អដែរ»។

‘‘Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare;

Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā’’ti.

«ពួកជនខ្លះ មានរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ចែករំលែកឲ្យ ពួកជនខ្លះ មានរបស់ច្រើន តែមិនចង់ឲ្យ ទក្ខិណាទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច រមែងស្មើនឹងទានមួយពាន់»។

Atha [Pg.20] kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Api ca saddhāyapi sāhu dānaṃ’’.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ សូម្បីការឲ្យទានអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ជាការល្អដែរ មួយវិញទៀត សូម្បីការឲ្យទានដោយសទ្ធា ក៏ជាការល្អដែរ»។

‘‘Dānañca yuddhañca samānamāhu,Appāpi santā bahuke jinanti;

Appampi ce saddahāno dadāti,Teneva so hoti sukhī paratthā’’ti.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ពោលថា ការឲ្យទាន និងការធ្វើសង្គ្រាម មានសភាពស្មើគ្នា ពួកជនទោះបីមានគ្នាតិច តែជាអ្នកក្លាហាន តែងឈ្នះពួកសត្រូវដ៏ច្រើនបាន បើបុគ្គលមានសទ្ធា ទោះបីឲ្យទានបន្តិចបន្តួច គេរមែងជាអ្នកមានសុខក្នុងលោកខាងមុខ ព្រោះតែទាននោះឯង»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ;

api ca dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ’’.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ សូម្បីការឲ្យទានអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការឲ្យទានដោយសទ្ធា ក៏ជាការល្អដែរ មួយវិញទៀត សូម្បីការឲ្យទានដែលបានមកដោយធម៌ ក៏ជាការល្អដែរ»។

‘‘Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ,Uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu;

Atikkamma so vetaraṇiṃ yamassa,Dibbāni ṭhānāni upeti macco’’ti.

«សត្វលោកណា ឲ្យទានដែលបានមកដោយធម៌ ជាទ្រព្យដែលខ្លួនបានមកដោយសេចក្តីព្យាយាមប្រឹងប្រែង សត្វលោកនោះជាអ្នកមិនស្លាប់ រមែងកន្លងផុតនូវស្ទឹងវេតរណីរបស់យមរាជ ហើយទៅកាន់ឋានសួគ៌ដ៏ជាទិព្វ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ;

dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ;

Api ca viceyya dānampi sāhu dānaṃ’’.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ សូម្បីការឲ្យទានអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការឲ្យទានដោយសទ្ធា ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការឲ្យទានដែលបានមកដោយធម៌ ក៏ជាការល្អដែរ មួយវិញទៀត សូម្បីការជ្រើសរើសហើយឲ្យទាន ក៏ជាការល្អដែរ»។

‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ,Ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;

Etesu dinnāni mahapphalāni,Bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti.

«ការជ្រើសរើសហើយឲ្យទាន ព្រះសុគតទ្រង់សរសើរហើយ ពួកបុគ្គលណាជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ក្នុងលោកនេះ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយចំពោះទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងនោះ រមែងមានផលច្រើន ដូចជាពូជដែលគេព្រោះហើយក្នុងស្រែដ៏ល្អ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ;

dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ;

Viceyya dānampi sāhu dānaṃ;

api ca pāṇesupi sādhu saṃyamo’’.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការឲ្យទាន ជាការល្អពិតណាស់ សូម្បីការឲ្យទានអំពីរបស់បន្តិចបន្តួច ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការឲ្យទានដោយសទ្ធា ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការឲ្យទានដែលបានមកដោយធម៌ ក៏ជាការល្អដែរ សូម្បីការជ្រើសរើសហើយឲ្យទាន ក៏ជាការល្អដែរ មួយវិញទៀត សូម្បីការសង្រួមក្នុងសត្វទាំងឡាយ ក៏ជាការល្អដែរ»。

‘‘Yo [Pg.21] pāṇabhūtāni aheṭhayaṃ caraṃ,Parūpavādā na karonti pāpaṃ;

Bhīruṃ pasaṃsanti na hi tattha sūraṃ,Bhayā hi santo na karonti pāpa’’nti.

«បុគ្គលណា មិនបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ ប្រព្រឹត្តទៅ ពួកសប្បុរសរមែងមិនធ្វើបាប ព្រោះខ្លាចការតិះដៀលអំពីអ្នកដទៃ ពួកសប្បុរសរមែងសរសើរចំពោះបុគ្គលអ្នកខ្លាចបាប មិនសរសើរចំពោះបុគ្គលអ្នកហ៊ានធ្វើបាបក្នុងទីនោះឡើយ ព្រោះថា ពួកសប្បុរស តែងមិនធ្វើបាប ព្រោះតែសេចក្តីខ្លាច»។

Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti?

លំដាប់នោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពាក្យរបស់ទេវតាណា ជាសុភាសិតហ្ន៎»?

‘‘Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha –

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ពាក្យរបស់អ្នកទាំងអស់គ្នា ជាសុភាសិតដោយបរិយាយ ប៉ុន្តែ ចូរអ្នករាល់គ្នាស្ដាប់ពាក្យរបស់យើងផងចុះ៖

‘‘Saddhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ,Dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo;

Pubbe ca hi pubbatare ca santo,Nibbānamevajjhagamuṃ sapaññā’’ti.

«ការឲ្យទានដោយសទ្ធា ពួកអ្នកប្រាជ្ញសរសើរហើយដោយច្រើនប្រការ ប៉ុន្តែ ផ្លូវនៃធម៌វិសេសជាងការឲ្យទានទៅទៀត ព្រោះថា ពួកសប្បុរសមានប្រាជ្ញា ទាំងក្នុងកាលមុន ទាំងក្នុងកាលមុនៗទៅទៀត តែងបានដល់នូវព្រះនិព្វានពិតប្រាកដ»។

4. Nasantisuttaṃ

៤. នសន្តិសូត្រ

34. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣៤. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយ មានរស្មីដ៏ល្អស្អាត កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំលាព្រះមានព្រះភាគ ហើយឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាទាំងនោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ទេវតាមួយអង្គ បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Na santi kāmā manujesu niccā,Santīdha kamanīyāni yesu baddho;

Yesu pamatto apunāgamanaṃ,Anāgantā puriso maccudheyyā’’ti.

«កាមទាំងឡាយដែលទៀងទាត់ មិនមានក្នុងពួកមនុស្សឡើយ ក្នុងលោកនេះ មានតែវត្ថុជាទីគាប់ចិត្តទាំងឡាយ ដែលបុរសជាប់ជំពាក់ កាលបើបុរសនោះជាអ្នកប្រមាទក្នុងវត្ថុទាំងនោះ រមែងមិនអាចដល់នូវព្រះនិព្វាន ជាទីមិនត្រឡប់មកវិញ ចាកដែននៃមច្ចុបានឡើយ»។

‘‘Chandajaṃ aghaṃ chandajaṃ dukkhaṃ;

Chandavinayā aghavinayo;

Aghavinayā dukkhavinayo’’ti.

«ទោសកើតអំពីតណ្ហា សេចក្តីទុក្ខ ក៏កើតអំពីតណ្ហា ព្រោះកំចាត់បង់នូវតណ្ហា ទើបកំចាត់បង់នូវទោសបាន ព្រោះកំចាត់បង់នូវទោស ទើបកំចាត់បង់នូវសេចក្តីទុក្ខបាន»។

‘‘Na te kāmā yāni citrāni loke,Saṅkapparāgo purisassa kāmo;

Tiṭṭhanti citrāni tatheva loke,Athettha dhīrā vinayanti chandaṃ.

«វត្ថុដ៏វិចិត្រទាំងឡាយក្នុងលោក មិនមែនជាកាមឡើយ សេចក្តីត្រេកអរដោយការត្រិះរិះ ទើបជាកាមរបស់បុរស វត្ថុដ៏វិចិត្រទាំងឡាយ តែងតាំងនៅយ៉ាងនោះឯងក្នុងលោក ចំណែកឯពួកអ្នកប្រាជ្ញ តែងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីតម្រេកក្នុងវត្ថុទាំងនោះចេញ។

‘‘Kodhaṃ [Pg.22] jahe vippajaheyya mānaṃ,Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;

Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ,Akiñcanaṃ nānupatanti dukkhā.

បុគ្គលគួរលះបង់នូវសេចក្តីក្រោធ គួរលះបង់នូវសេចក្តីប្រកាន់ គួរកន្លងនូវសង្វោជនៈទាំងពួង សេចក្តីទុក្ខទាំងឡាយ តែងមិនធ្លាក់ទៅតាមបុគ្គលនោះ ដែលមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងនាមរូប ជាអ្នកមិនមានកង្វល់ឡើយ។

‘‘Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā,Acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe;

Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ,Pariyesamānā nājjhagamuṃ;

Devā manussā idha vā huraṃ vā,Saggesu vā sabbanivesanesū’’ti.

ព្រះខីណាស្រពណា លះបង់នូវការរាប់ហើយ មិនដល់នូវសេចក្តីប្រកាន់ឡើយ បានកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាក្នុងនាមរូបនេះហើយ ពួកទេវតា និងមនុស្ស កាលស្វែងរកនូវព្រះខីណាស្រពនោះ ដែលមានគ្រឿងចងក្រងកាត់ផ្តាច់ហើយ មិនមានសេចក្តីទុក្ខ មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា តែងរកមិនឃើញឡើយ មិនថាក្នុងលោកនេះ ឬលោកខាងមុខ ឬក្នុងឋានសួគ៌ ឬក្នុងទីលំនៅរបស់សត្វទាំងពួងឡើយ»។

‘‘Taṃ ce hi nāddakkhuṃ tathāvimuttaṃ (iccāyasmā mogharājā),Devā manussā idha vā huraṃ vā;

Naruttamaṃ atthacaraṃ narānaṃ,Ye taṃ namassanti pasaṃsiyā te’’ti.

«បើសិនជាពួកទេវតា និងមនុស្ស មិនឃើញនូវព្រះខីណាស្រព ដែលរួចផុតយ៉ាងនោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ ឬលោកខាងមុខទេ ពួកជនណា ថ្វាយបង្គំនូវព្រះខីណាស្រពនោះ ដែលជាបុរសដ៏ឧត្តម ជាអ្នកប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទាំងឡាយ ពួកជនទាំងនោះ គួរជាទីសរសើរដែរឬទេ?»

‘‘Pasaṃsiyā tepi bhavanti bhikkhū (mogharājāti bhagavā),Ye taṃ namassanti tathāvimuttaṃ;

Aññāya dhammaṃ vicikicchaṃ pahāya,Saṅgātigā tepi bhavanti bhikkhū’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលមោឃរាជ ពួកជនណា ថ្វាយបង្គំនូវព្រះខីណាស្រព ដែលរួចផុតយ៉ាងនោះ ពួកជនទាំងនោះ ក៏ជាទីសរសើរដែរ ម្នាលភិក្ខុ ពួកជនទាំងនោះ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ លះបង់នូវសេចក្តីសង្ស័យ ជាអ្នកកន្លងផុតនូវគ្រឿងជំពាក់ទាំងឡាយបាន»។

5. Ujjhānasaññisuttaṃ

៥. ឧជ្ឈានសញ្ញិសូត្រ

35. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā ujjhānasaññikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vehāsaṃ aṭṭhaṃsu. Vehāsaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣៥. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ដែលចូលចិត្តតិះដៀល មានរស្មីដ៏ល្អស្អាត កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរនៅក្នុងអាកាស។ លុះទេវតាទាំងនោះឈរនៅក្នុងអាកាសហើយ ទេវតាមួយអង្គ បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Aññathā santamattānaṃ, aññathā yo pavedaye;

Nikacca kitavasseva, bhuttaṃ theyyena tassa taṃ.

«បុគ្គលណា មានខ្លួនជាបែបផ្សេង តែប្រាប់ដល់អ្នកដទៃជាបែបផ្សេងវិញ ការបរិភោគរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា បរិភោគដោយការលួច ដូចជាព្រានបក្សីដែលបញ្ឆោតសត្វស្លាបយកមកស៊ីដូច្នោះ»។

‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;

Akarontaṃ bhāsamānānaṃ, parijānanti paṇḍitā’’ti.

«បុគ្គលធ្វើនូវអំពើណា គប្បីនិយាយនូវអំពើនោះ បុគ្គលមិនធ្វើនូវអំពើណា មិនគប្បីនិយាយនូវអំពើនោះឡើយ ពួកបណ្ឌិតរមែងដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលដែលមិនធ្វើ (តាមពាក្យ) តែនិយាយ (នោះ)»។

‘‘Na yidaṃ bhāsitamattena, ekantasavanena vā;

Anukkamitave sakkā, yāyaṃ paṭipadā daḷhā;

Yāya dhīrā pamuccanti, jhāyino mārabandhanā.

«បដិបទាដ៏មាំមួននេះ គឺបដិបទាណាដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញ ជាអ្នកចម្រើនឈាន រមែងរួចផុតចាកចំណងនៃមារ បុគ្គលមិនអាចនឹងឈានទៅកាន់បដិបទានោះបាន ដោយត្រឹមតែការនិយាយ ឬដោយត្រឹមតែការស្តាប់ម្យ៉ាងនោះឡើយ»។

‘‘Na [Pg.23] ve dhīrā pakubbanti, viditvā lokapariyāyaṃ;

Aññāya nibbutā dhīrā, tiṇṇā loke visattika’’nti.

«ពួកអ្នកប្រាជ្ញដឹងច្បាស់នូវសភាពនៃលោកហើយ តែងមិនធ្វើ (នូវពាក្យមិនពិត) ឡើយ ពួកអ្នកប្រាជ្ញដឹងច្បាស់ (នូវធម៌) ហើយ រមែងរលត់ទុក្ខ ឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក»។

Atha kho tā devatāyo pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘accayo no, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yā mayaṃ bhagavantaṃ āsādetabbaṃ amaññimhā. Tāsaṃ no, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. Atha kho bhagavā sitaṃ pātvākāsi. Atha kho tā devatāyo bhiyyosomattāya ujjhāyantiyo vehāsaṃ abbhuggañchuṃ. Ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយនោះ ឋិតនៅលើផែនដី ក្រាបក្បាលចុះទាបទាបទៀបព្រះបាទទាំងគូនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោសបានគ្របសង្កត់លើពួកយើងខ្ញុំ តាមសភាពនៃមនុស្សពាល តាមសភាពនៃមនុស្សវង្វេង តាមសភាពនៃមនុស្សមិនឈ្លាសវៃ ដែលពួកយើងខ្ញុំបានសម្គាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគប្បីប្រទូស្ត។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគទទួលនូវទោសរបស់ពួកយើងខ្ញុំ ដោយសេចក្តីជាទោស ដើម្បីសេចក្តីសង្រួមតទៅ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើការញញឹមឲ្យប្រាកដ។ លំដាប់នោះ ទេវតាទាំងឡាយនោះ កាលបើតិះដៀលក្រៃលែងជាងប្រមាណ ក៏ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស។ ទេវតាមួយអង្គ បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati;

Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimuñcatī’’ti.

«បុគ្គលណា កាលបើគេសម្តែងនូវទោស មិនទទួល (អត់ទោសឲ្យ) បុគ្គលនោះមានសេចក្តីក្រោធក្នុងចន្លោះ មានទោសៈជាធំ ឈ្មោះថាចងនូវពៀរទុក»។

‘‘Accayo ce na vijjetha, nocidhāpagataṃ siyā;

Verāni na ca sammeyyuṃ, kenīdha kusalo siyā’’ti.

«បើទោសមិនមានទេ សេចក្តីខុសឆ្គងក៏មិនមានក្នុងលោកនេះដែរ ហើយពៀរទាំងឡាយក៏មិនរម្ងាប់ទៅវិញ បើដូច្នោះ តើបុគ្គលនឹងក្លាយជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងលោកនេះដោយហេតុដូចម្តេច?»

‘‘Kassaccayā na vijjanti, kassa natthi apāgataṃ;

Ko na sammohamāpādi, ko ca dhīro sadā sato’’ti.

«តើទោសទាំងឡាយមិនមានដល់បុគ្គលណា? សេចក្តីខុសឆ្គងមិនមានដល់បុគ្គលណា? តើបុគ្គលណាដែលមិនដល់នូវសេចក្តីវង្វេង? ហើយតើបុគ្គលណាជាអ្នកប្រាជ្ញ មានស្មារតីសព្វៗ កាល?»

‘‘Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino;

Tassaccayā na vijjanti, tassa natthi apāgataṃ;

So na sammohamāpādi, sova dhīro sadā sato’’ti.

«ព្រះតថាគតជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកទាំងពួង ទោសទាំងឡាយមិនមានដល់ព្រះអង្គឡើយ សេចក្តីខុសឆ្គងក៏មិនមានដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គមិនដល់នូវសេចក្តីវង្វេង ព្រះអង្គនោះឯងជាអ្នកប្រាជ្ញ មានស្មារតីសព្វៗ កាល»។

‘‘Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati;

Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimuñcati;

Taṃ veraṃ nābhinandāmi, paṭiggaṇhāmi voccaya’’nti.

«បុគ្គលណា កាលបើគេសម្តែងនូវទោស មិនទទួល (អត់ទោសឲ្យ) បុគ្គលនោះមានសេចក្តីក្រោធក្នុងចន្លោះ មានទោសៈជាធំ ឈ្មោះថាចងនូវពៀរទុក តថាគតមិនត្រេកអរនឹងពៀរនោះឡើយ តថាគតទទួលអត់ទោសនូវកំហុសរបស់ពួកអ្នក»។

6. Saddhāsuttaṃ

៦. សទ្ធាសូត្រ

36. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ [Pg.24] obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៣៦. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយច្រើនអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងវត្តជេតពនជុំវិញទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាអង្គមួយ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Saddhā dutiyā purisassa hoti,No ce assaddhiyaṃ avatiṭṭhati;

Yaso ca kittī ca tatvassa hoti,Saggañca so gacchati sarīraṃ vihāyā’’ti.

«សទ្ធា តែងជាមិត្តសម្លាញ់របស់បុរស បើសេចក្តីមិនជឿមិនមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់បុរសនោះទេ យសសេចក្តីសរសើរ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរមែងមានដល់បុរសនោះ ព្រោះសទ្ធានោះ បុរសនោះលុះលះបង់រាងកាយនេះទៅហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ,Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;

Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ,Akiñcanaṃ nānupatanti saṅgā’’ti.

«បុគ្គលគប្បីលះបង់សេចក្តីក្រោធ គប្បីលះបង់សេចក្តីប្រកាន់មាំ គប្បីកន្លងនូវសង្វោជន៍ទាំងពួង សេចក្តីចំពាក់ទាំងឡាយ តែងមិនធ្លាក់ទៅតាមបុគ្គលនោះ ដែលមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងនាមរូប មិនមានកង្វល់ឡើយ»។

‘‘Pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā;

Appamādañca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.

«ពួកជនពាល មានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ តែងប្រកបនូវសេចក្តីប្រមាទ ចំណែកឯអ្នកប្រាជ្ញ តែងរក្សានូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ដូចជាទ្រព្យដ៏ប្រសើរ»។

‘‘Mā pamādamanuyuñjetha, mā kāmarati santhavaṃ;

Appamatto hi jhāyanto, pappoti paramaṃ sukha’’nti.

«អ្នកទាំងឡាយ កុំប្រកបនូវសេចក្តីប្រមាទ កុំប្រកបនូវការសេពគប់ដោយតម្រេកក្នុងកាម ព្រោះថាបុគ្គលអ្នកមិនប្រមាទ ពិចារណាធម៌ រមែងដល់នូវសេចក្តីសុខដ៏ក្រៃលែង»។

7. Samayasuttaṃ

៧. សមយសូត្រ

37. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghañca. Atha kho catunnaṃ suddhāvāsakāyikānaṃ devatānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghañca. Yaṃnūna mayampi yena bhagavā tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā bhagavato santike paccekaṃ gāthaṃ bhāseyyāmā’’ti.

៣៧. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងមហាវន ជិតក្រុងកបិលព័ស្តុ ក្នុងដែនសក្កៈ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃច្រើនរូប ប្រមាណប្រាំរយរូប ដែលសុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហន្តទាំងអស់។ ទេវតាទាំងឡាយ មកពីលោកធាតុទាំងដប់ ច្រើនតែមកប្រជុំគ្នា ដើម្បីគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងភិក្ខុសង្ឃ។ គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយបួនអង្គ ក្នុងពួកសុទ្ធាវាសកាយ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់គង់នៅក្នុងមហាវន ជិតក្រុងកបិលព័ស្តុ ក្នុងដែនសក្កៈ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃច្រើនរូប ប្រមាណប្រាំរយរូប ដែលសុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហន្តទាំងអស់។ ទេវតាទាំងឡាយ មកពីលោកធាតុទាំងដប់ ច្រើនតែមកប្រជុំគ្នា ដើម្បីគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងភិក្ខុសង្ឃ។ បើដូច្នោះ គួរតែពួកយើងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ គប្បីពោលគាថាម្នាក់មួយៗ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។

Atha [Pg.25] kho tā devatā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva – suddhāvāsesu devesu antarahitā bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

លំដាប់នោះ ទេវតាទាំងនោះ ក៏បាត់ខ្លួនចាកពួកទេវតាក្នុងជាន់សុទ្ធាវាស ទៅប្រាកដនៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាចេញ ដូច្នោះឯង។ គ្រានោះ ទេវតាទាំងនោះ ថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាមួយអង្គ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Mahāsamayo pavanasmiṃ, devakāyā samāgatā;

Āgatamha imaṃ dhammasamayaṃ, dakkhitāye aparājitasaṅgha’’nti.

«ការប្រជុំធំមាននៅក្នុងព្រៃធំ ពួកទេវតាបានមកជួបជុំគ្នាហើយ ពួកយើងខ្ញុំបានមកកាន់ធម្មសន្និបាតនេះ ដើម្បីមើលនូវព្រះសង្ឃដែលសត្រូវមិនអាចផ្ចាញ់បាន»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Tatra bhikkhavo samādahaṃsu, cittamattano ujukaṃ akaṃsu ;

Sārathīva nettāni gahetvā, indriyāni rakkhanti paṇḍitā’’ti.

«ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងទីនោះ បានតម្កល់ចិត្តមាំមួន ធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យត្រង់ ពួកលោកជាបណ្ឌិត តែងរក្សានូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ដូចជានាយសារថីកាន់ខ្សែបររថ ដូច្នោះ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Chetvā khīlaṃ chetvā palighaṃ, indakhīlaṃ ūhacca manejā;

Te caranti suddhā vimalā, cakkhumatā sudantā susunāgā’’ti.

«ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាត់ផ្តាច់នូវគោល កាត់ផ្តាច់នូវសសរខឿន ដកឡើងនូវសសរគោល មិនមានសេចក្តីញាប់ញ័រ តែងត្រាច់ទៅ ពួកលោកជាអ្នកស្អាតស្អំ មិនមានមន្ទិល ជាកូននាគដែលព្រះមានចក្ខុទ្រង់ទូន្មានល្អហើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ;

Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantī’’ti.

«ជនណាមួយ បានដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ជនទាំងនោះ នឹងមិនទៅកាន់អបាយភូមិឡើយ លុះលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សហើយ នឹងញ៉ាំងពួកទេវតាឲ្យពេញបរិបូណ៌»។

8. Sakalikasuttaṃ

៨. សកលិកាសូត្រ

38. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hoti. Bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā; tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.

៣៨. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងមទ្ទកុច្ឆិមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវអំបែងថ្មមុត។ វេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដ៏ខ្លាំងក្លា ជាទុក្ខ ក្លៀវក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត តែងប្រព្រឹត្តទៅដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងនោះ ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តម្រូវសង្ឃាដិជាបួនជាន់ ហើយទ្រង់សម្រាន្តដោយសីហសេយ្យា ដោយព្រះហង្សស្តាំ ទ្រង់ដាក់ព្រះបាទលើព្រះបាទ មានស្មារតី ដឹងខ្លួន។

Atha [Pg.26] kho sattasatā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ maddakucchiṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘nāgo vata, bho, samaṇo gotamo; nāgavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះឯង ទេវតាទាំងឡាយប្រាំពីររយអង្គ ក្នុងពួកសតុល្លបកាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងមទ្ទកុច្ឆិទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតាមួយអង្គ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ដូចជាដំរីដ៏ប្រសើរហ្ន៎ ព្រោះភាពជាដំរីដ៏ប្រសើរនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘sīho vata, bho, samaṇo gotamo; sīhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ដូចជាសីហៈហ្ន៎ ព្រោះភាពជាសីហៈនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘ājānīyo vata, bho, samaṇo gotamo; ājānīyavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ដូចជាសេះអាជានេយ្យហ្ន៎ ព្រោះភាពជាសេះអាជានេយ្យនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘nisabho vata, bho, samaṇo gotamo; nisabhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ដូចជាគោឧសភរាជហ្ន៎ ព្រោះភាពជាគោឧសភរាជនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘dhorayho vata, bho, samaṇo gotamo; dhorayhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ដូចជាគោនាំធួរហ្ន៎ ព្រោះភាពជាគោនាំធួរនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘danto vata, bho, samaṇo gotamo; dantavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ព្រះសមណគោតម ទ្រង់ជាអ្នកទូន្មានខ្លួនល្អហើយហ្ន៎ ព្រោះភាពជាអ្នកទូន្មានខ្លួនល្អនោះ ទើបទ្រង់មានស្មារតី ដឹងខ្លួន អត់ទ្រាំនូវវេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះវរកាយ ដែលកើតឡើងហើយ ដ៏ជាទុក្ខ ខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត ដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយឡើយ»។

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘passa samādhiṃ subhāvitaṃ cittañca suvimuttaṃ, na cābhinataṃ na cāpanataṃ na [Pg.27] ca sasaṅkhāraniggayhavāritagataṃ. Yo evarūpaṃ purisanāgaṃ purisasīhaṃ purisaājānīyaṃ purisanisabhaṃ purisadhorayhaṃ purisadantaṃ atikkamitabbaṃ maññeyya kimaññatra adassanā’’ti.

គ្រានោះ ទេវតាមួយអង្គទៀត បានបន្លឺនូវឧទាននេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ចូរមើលនូវសមាធិដែលទ្រង់ចម្រើនល្អហើយ និងព្រះហឫទ័យដែលរួចផុតល្អហើយ មិនលំអៀងទៅ មិនឃ្លាតចេញទៅ ទាំងមិនមែនជាចិត្តដែលសង្កត់សង្កិនទប់ទល់ដោយសសង្ខារឡើយ។ បុគ្គលណា គប្បីសម្គាល់នូវបុរសដ៏ប្រសើរដូចជាដំរី បុរសដ៏ប្រសើរដូចជាសីហៈ បុរសដ៏ប្រសើរដូចជាសេះអាជានេយ្យ បុរសដ៏ប្រសើរដូចជាគោឧសភរាជ បុរសដ៏ប្រសើរដូចជាគោនាំធួរ បុរសដ៏ប្រសើរដែលទូន្មានខ្លួនល្អហើយ បែបនេះ ថាជាបុគ្គលដែលខ្លួនគប្បីប្រទូស្តបាន តើមានហេតុអ្វីក្រៅពីសេចក្តីមិនដឹងមិនឃើញ?»

‘‘Pañcavedā sataṃ samaṃ, tapassī brāhmaṇā caraṃ;

Cittañca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.

«ពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកមានតបៈ ទោះបីរៀនចប់វេទទាំងប្រាំ ត្រាច់ទៅអស់មួយរយឆ្នាំក៏ដោយ ចិត្តរបស់ពួកគេក៏មិនរួចផុតល្អឡើយ ពួកគេមានសភាពថោកទាប មិនអាចដល់នូវត្រើយបានឡើយ។»

‘‘Taṇhādhipannā vatasīlabaddhā, lūkhaṃ tapaṃ vassasataṃ carantā;

Cittañca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.

«ពួកជនដែលត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ ជាប់ជំពាក់ដោយវ័តនិងសីល ប្រព្រឹត្តនូវតបៈដ៏សៅហ្មងអស់មួយរយឆ្នាំ ចិត្តរបស់ពួកគេក៏មិនរួចផុតល្អឡើយ ពួកគេមានសភាពថោកទាប មិនអាចដល់នូវត្រើយបានឡើយ»។

‘‘Na mānakāmassa damo idhatthi, na monamatthi asamāhitassa;

Eko araññe viharaṃ pamatto, na maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.

«ការទូន្មានខ្លួន មិនមានដល់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវមានៈក្នុងលោកនេះឡើយ សេចក្តីដឹងក៏មិនមានដល់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តមិនតម្កល់មាំឡើយ បុគ្គលទោះបីនៅក្នុងព្រៃម្នាក់ឯង តែជាអ្នកប្រមាទ ក៏មិនអាចឆ្លងផុតនូវត្រើយនៃដែនរបស់មច្ចុបានឡើយ»។

‘‘Mānaṃ pahāya susamāhitatto, sucetaso sabbadhi vippamutto;

Eko araññe viharamappamatto, sa maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.

«បុគ្គលលះបង់នូវមានៈ មានចិត្តតម្កល់មាំល្អ មានចិត្តល្អ រួចផុតចាកកិលេសក្នុងធម៌ទាំងពួង នៅក្នុងព្រៃម្នាក់ឯង ជាអ្នកមិនប្រមាទ បុគ្គលនោះឯង គប្បីឆ្លងផុតនូវត្រើយនៃដែនរបស់មច្ចុបាន»។

9. Paṭhamapajjunnadhītusuttaṃ

៩. បឋមបជ្ជុណ្ណធីតុសូត្រ

39. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho kokanadā pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā kokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

៣៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ក្នុងមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។ គ្រានោះឯង នាងកោកនទា ជាកូនស្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងព្រៃមហាវនជុំវិញទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះនាងកោកនទាទេវធីតា ជាកូនស្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Vesāliyaṃ vane viharantaṃ, aggaṃ sattassa sambuddhaṃ;

Kokanadāhamasmi abhivande, kokanadā pajjunnassa dhītā.

«ខ្ញុំជាទេវធីតាឈ្មោះកោកនទា ជាបុត្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ។ នាងកោកនទាខ្ញុំ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងសត្វលោកទាំងឡាយ ដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។»

‘‘Sutameva pure āsi, dhammo cakkhumatānubuddho;

Sāhaṃ dāni sakkhi jānāmi, munino desayato sugatassa.

«កាលពីមុន ខ្ញុំគ្រាន់តែបានឮមកថា ធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានចក្ខុបានត្រាស់ដឹងហើយ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនោះបានដឹងច្បាស់ចំពោះមុខ នូវធម៌ដែលព្រះមុនី ទ្រង់ជាព្រះសុគត កំពុងតែសម្តែង។»

‘‘Ye keci ariyaṃ dhammaṃ, vigarahantā caranti dummedhā;

Upenti roruvaṃ ghoraṃ, cirarattaṃ dukkhaṃ anubhavanti.

«ជនពាលទាំងឡាយណាដែលតិះដៀលធម៌របស់ព្រះអរិយបុគ្គល ហើយដើរទៅ ជនពាលទាំងនោះ តែងតែធ្លាក់ទៅក្នុងនរកឈ្មោះរោរុវៈដ៏គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់ ហើយរងទុក្ខវេទនាអស់រាត្រីដ៏យូរអង្វែង។»

‘‘Ye ca kho ariye dhamme, khantiyā upasamena upetā;

Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāya paripūressantī’’ti.

«ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយសេចក្តីអត់ធន់ និងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ក្នុងធម៌របស់ព្រះអរិយបុគ្គល ជនទាំងនោះ លុះលះបង់រូបកាយជារបស់មនុស្សនេះហើយ នឹងទៅបំពេញពួកទេវតាឲ្យពេញ។»

10. Dutiyapajjunnadhītusuttaṃ

១០. «ទុតិយបជ្ជុណ្ណធីតុសូត្រ»

40. Evaṃ [Pg.28] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho cūḷakokanadā pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā cūḷakokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

៤០. «ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងសាលាមានកំពូលស្រួច ក្នុងព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។ គ្រានោះឯង នាងចូឡកោកនទា ជាបុត្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ មានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ (ក្នុងវេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ) បានញ៉ាំងព្រៃមហាវនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះនាងចូឡកោកនទាទេវធីតា ជាបុត្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖»

‘‘Idhāgamā vijjupabhāsavaṇṇā, kokanadā pajjunnassa dhītā;

Buddhañca dhammañca namassamānā, gāthācimā atthavatī abhāsi.

«នាងកោកនទា ជាបុត្រីរបស់បជ្ជុណ្ណទេវរាជ មានពណ៌សម្បុរដូចជាពន្លឺផ្លេកបន្ទោរ បានមកក្នុងទីនេះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌ ហើយបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ដ៏ប្រកបដោយប្រយោជន៍។»

‘‘Bahunāpi kho taṃ vibhajeyyaṃ, pariyāyena tādiso dhammo;

Saṃkhittamatthaṃ lapayissāmi, yāvatā me manasā pariyattaṃ.

«ខ្ញុំចង់បកស្រាយធម៌នោះ ដោយអនេកបរិយាយ ព្រោះធម៌នោះមានសភាពបែបនោះ (គួរតែបកស្រាយដោយអនេកបរិយាយ) ប៉ុន្តែខ្ញុំនឹងពោលនូវសេចក្តីសង្ខេប ត្រឹមតែសេចក្តីដែលខ្ញុំបានរៀនចាំទុកដោយចិត្តប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā,Kāyena vā kiñcana sabbaloke;

Kāme pahāya satimā sampajāno,Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhita’’nti.

«បុគ្គលមិនគួរធ្វើអំពើបាបបន្តិចបន្តួចឡើយ ក្នុងលោកទាំងពួង ដោយកាយ វាចា ឬចិត្ត គួរលះបង់កាមទាំងឡាយ មានសតិ និងសម្បជញ្ញៈ មិនគួរសេពនូវទុក្ខដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ។»

Satullapakāyikavaggo catuttho.

«សតុល្លបកាយិកវគ្គ ទី៤ ចប់។»

Tassuddānaṃ –

«ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖»

Sabbhimaccharinā sādhu, na santujjhānasaññino;

Saddhā samayo sakalikaṃ, ubho pajjunnadhītaroti.

«សូត្រទាំងឡាយគឺ សព្វិសូត្រ មច្ឆរិសូត្រ សាធុសូត្រ នសន្តិសូត្រ ឧជ្ឈានសញ្ញីសូត្រ សទ្ធាសូត្រ សមយសូត្រ សកលិកសូត្រ និងបជ្ជុណ្ណធីតុសូត្រទាំងពីរ រួមជាដប់សូត្រ។»

5. Ādittavaggo

៥. «អាទិត្តវគ្គ»

1. Ādittasuttaṃ

១. «អាទិត្តសូត្រ»

41. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya [Pg.29] rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

៤១. «ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ទេវតាអង្គមួយ មានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ (ក្នុងវេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ) បានញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះទេវតានោះឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖»

‘‘Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ;

Taṃ tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati.

«កាលបើផ្ទះកំពុងត្រូវភ្លើងឆេះ របស់របរណាដែលម្ចាស់ផ្ទះជញ្ជូនចេញបាន របស់របរនោះ តែងមានប្រយោជន៍ដល់ម្ចាស់ផ្ទះនោះ ឯរបស់របរណាដែលនៅសល់ត្រូវភ្លើងឆេះក្នុងផ្ទះនោះ មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ យ៉ាងណាមិញ»

‘‘Evaṃ ādittako loko, jarāya maraṇena ca;

Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ.

«លោកគឺសត្វលោក ក៏ត្រូវភ្លើងគឺជរានិងមរណៈឆេះរោលរាលយ៉ាងនោះដែរ បុគ្គលគប្បីជញ្ជូនទ្រព្យចេញដោយការឲ្យទាន ព្រោះទ្រព្យដែលបុគ្គលបានឲ្យទានហើយ ឈ្មោះថាជាទ្រព្យដែលជញ្ជូនចេញបានល្អហើយ។»

‘‘Dinnaṃ sukhaphalaṃ hoti, nādinnaṃ hoti taṃ tathā;

Corā haranti rājāno, aggi ḍahati nassati.

«ទ្រព្យដែលបុគ្គលបានឲ្យទានហើយ តែងមានផលជាសុខ ឯទ្រព្យដែលមិនបានឲ្យទាន មិនមានផលជាសុខយ៉ាងនោះឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ទ្រព្យនោះ ពួកចោរតែងប្លន់យកទៅខ្លះ ស្តេចតែងរឹបអូសយកទៅខ្លះ ភ្លើងតែងឆេះបំផ្លាញទៅខ្លះ តែងវិនាសបាត់បង់ទៅខ្លះ។»

‘‘Atha antena jahati, sarīraṃ sapariggahaṃ;

Etadaññāya medhāvī, bhuñjetha ca dadetha ca;

Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ;

Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.

«លុះដល់ទីបំផុត បុគ្គលតែងលះបង់រូបកាយ ព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនហួងហែងទាំងអស់។ អ្នកមានប្រាជ្ញាដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ គប្បីប្រើប្រាស់ផង គប្បីឲ្យទានផង កាលដែលបានឲ្យទាន និងប្រើប្រាស់តាមសមគួរដល់អានុភាពហើយ តែងជាអ្នកមិនត្រូវគេតិះដៀលឡើយ ហើយទៅកាន់ឋានសួគ៌។»

2. Kiṃdadasuttaṃ

២. «កិំទសូត្រ»

42.

៤២.

‘‘Kiṃdado balado hoti, kiṃdado hoti vaṇṇado;

Kiṃdado sukhado hoti, kiṃdado hoti cakkhudo;

Ko ca sabbadado hoti, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) បុគ្គលឲ្យអ្វី ឈ្មោះថាឲ្យកម្លាំង បុគ្គលឲ្យអ្វី ឈ្មោះថាឲ្យពណ៌សម្បុរ បុគ្គលឲ្យអ្វី ឈ្មោះថាឲ្យសេចក្តីសុខ បុគ្គលឲ្យអ្វី ឈ្មោះថាឲ្យចក្ខុ ហើយបុគ្គលណា ឈ្មោះថាឲ្យរបស់សព្វគ្រប់ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមទូលសួរ ព្រះអង្គមេត្តាសម្តែងប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង។»

‘‘Annado balado hoti, vatthado hoti vaṇṇado;

Yānado sukhado hoti, dīpado hoti cakkhudo.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) បុគ្គលឲ្យបាយ ឈ្មោះថាឲ្យកម្លាំង បុគ្គលឲ្យសម្លៀកបំពាក់ ឈ្មោះថាឲ្យពណ៌សម្បុរ បុគ្គលឲ្យយានជំនិះ ឈ្មោះថាឲ្យសេចក្តីសុខ បុគ្គលឲ្យប្រទីបជ្វាលា ឈ្មោះថាឲ្យចក្ខុ។»

‘‘So ca sabbadado hoti, yo dadāti upassayaṃ;

Amataṃ dado ca so hoti, yo dhammamanusāsatī’’ti.

«ចំណែកបុគ្គលណាឲ្យទីស្នាក់អាស្រ័យ (មានវត្តអារាមជាដើម) បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យរបស់សព្វគ្រប់ ឯបុគ្គលណាប្រដៅធម៌ (សម្តែងធម៌) បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាឲ្យនូវធម៌មិនស្លាប់ (គឺព្រះនិព្វាន)។»

3. Annasuttaṃ

៣. «អន្នសូត្រ»

43.

៤៣.

‘‘Annamevābhinandanti, ubhaye devamānusā;

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ annaṃ nābhinandatī’’ti.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) ទាំងទេវតានិងមនុស្ស តែងតែត្រេកអរចំពោះតែអាហារប៉ុណ្ណោះ ចុះយក្ស (ទេវតា) ណាមួយ ដែលមិនត្រេកអរចំពោះអាហារនោះ តើមានឈ្មោះអ្វីទៅ?»

‘‘Ye [Pg.30] naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) ជនទាំងឡាយណាដែលឲ្យអាហារនោះ ដោយសទ្ធា ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា អាហារនោះឯង តែងតាមជួយឧបត្ថម្ភដល់ជននោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។»

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

«ព្រះហេតុនោះ បុគ្គលគួរកំចាត់បង់សេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើមន្ទិល (គឺសេចក្តីកំណាញ់) ហើយគប្បីឲ្យទាន ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងបង្អែករបស់សត្វលោក ក្នុងលោកខាងមុខ។»

4. Ekamūlasuttaṃ

៤. «ឯកមូលសូត្រ»

44.

៤៤.

‘‘Ekamūlaṃ dvirāvaṭṭaṃ, timalaṃ pañcapattharaṃ;

Samuddaṃ dvādasāvaṭṭaṃ, pātālaṃ atarī isī’’ti.

«ព្រះអរហន្តជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ បានឆ្លងផុតសមុទ្រគឺសង្សារវដ្ត ដែលមានឫសមួយ (គឺតណ្ហា) មានការវិលវល់ពីរ (គឺសស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ) មានមន្ទិលបី (គឺរាគៈ ទោសៈ មោហៈ) មានការផ្សាយចេញប្រាំ (គឺកាមគុណប្រាំ) មានទឹកវក់ដប់ពីរ (គឺអាយតនៈដប់ពីរ) និងមានជម្រៅរកបាតមិនឃើញ។»

5. Anomasuttaṃ

៥. «អនោមសូត្រ»

45.

៤៥.

‘‘Anomanāmaṃ nipuṇatthadassiṃ, paññādadaṃ kāmālaye asattaṃ;

Taṃ passatha sabbaviduṃ sumedhaṃ, ariye pathe kamamānaṃ mahesi’’nti.

«អ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះនាមមិនថោកថយ (គឺទ្រង់មានព្រះនាមដ៏ឧត្តម) ទ្រង់ឃើញនូវសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ ទ្រង់ប្រទាននូវប្រាជ្ញា មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងអាល័យគឺកាម ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌ទាំងពួង មានព្រះប្រាជ្ញាល្អ ជាព្រះមហេសី ទ្រង់យាងទៅក្នុងផ្លូវដ៏ប្រសើរ (គឺអរិយមគ្គ)។»

6. Accharāsuttaṃ

៦. «អច្ឆរាសូត្រ»

46.

៤៦.

‘‘Accharāgaṇasaṅghuṭṭhaṃ, pisācagaṇasevitaṃ;

Vanantaṃ mohanaṃ nāma, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) ព្រៃនន្ទវននេះ កងរំពងទៅដោយពួកទេវធីតា ជាទីសេពគប់នៃពួកទេវតា (ឬពួកបិសាច) មានឈ្មោះថា មោហនៈ (ព្រៃញ៉ាំងចិត្តឲ្យវង្វេង) តើការកន្លងផុត (ចាកព្រៃនោះ) នឹងមានបានដោយរបៀបណា?»

‘‘Ujuko nāma so maggo, abhayā nāma sā disā;

Ratho akūjano nāma, dhammacakkehi saṃyuto.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) ផ្លូវនោះឈ្មោះថា ផ្លូវត្រង់ ទិសនោះឈ្មោះថា ទិសគ្មានភ័យ រទេះនោះឈ្មោះថា រទេះគ្មានសំឡេង ប្រកបដោយកង់គឺធម៌។»

‘‘Hirī tassa apālambo, satyassa parivāraṇaṃ;

Dhammāhaṃ sārathiṃ brūmi, sammādiṭṭhipurejavaṃ.

«សេចក្តីខ្មាសបាប (ហិរិ) ជាបង្អែកនៃរទេះនោះ សតិជាគ្រឿងការពារ តថាគតហៅធម៌ (គឺអរិយមគ្គ) ថាជាសារថី ដែលមានសម្មាទិដ្ឋិជាអ្នកនាំមុខ។»

‘‘Yassa etādisaṃ yānaṃ, itthiyā purisassa vā;

Sa ve etena yānena, nibbānasseva santike’’ti.

«យានបែបនេះ មានដល់ស្ត្រី ឬបុរសណា ជននោះ តែងទៅដល់ជិតព្រះនិព្វាន ដោយយាននេះជាប្រាកដ។»

7. Vanaropasuttaṃ

៧. «វនរោបសូត្រ»

47.

៤៧.

‘‘Kesaṃ divā ca ratto ca, sadā puññaṃ pavaḍḍhati;

Dhammaṭṭhā sīlasampannā, ke janā saggagāmino’’ti.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) បុណ្យតែងចម្រើនដល់ជនទាំងឡាយណា ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ គ្រប់ពេលវេលា? ជនទាំងឡាយណា តាំងនៅក្នុងធម៌ ប្រកបដោយសីល ហើយជនទាំងឡាយណា តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌?»

‘‘Ārāmaropā vanaropā, ye janā setukārakā;

Papañca udapānañca, ye dadanti upassayaṃ.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) ជនទាំងឡាយណា ដាំសួនច្បារ (ដាំឈើហូបផ្លែ) ដាំព្រៃឈើ ជនទាំងឡាយណា សង់ស្ពាន ឲ្យកន្លែងផឹកទឹក និងអណ្តូងទឹក និងជនទាំងឡាយណា ឲ្យទីស្នាក់អាស្រ័យ»

‘‘Tesaṃ [Pg.31] divā ca ratto ca, sadā puññaṃ pavaḍḍhati;

Dhammaṭṭhā sīlasampannā, te janā saggagāmino’’ti.

«បុណ្យតែងចម្រើនដល់ជនទាំងនោះ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ គ្រប់ពេលវេលា ជនទាំងនោះ តាំងនៅក្នុងធម៌ ប្រកបដោយសីល តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌។»

8. Jetavanasuttaṃ

៨. «ជេតវនសូត្រ»

48.

៤៨.

‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.

«(អនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា) វត្តជេតពននេះឯង ជាទីសេពគប់នៃពួកព្រះអរហន្ត ជាទីដែលព្រះធម្មរាជទ្រង់គង់នៅ តែងញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរ (បីតិ) ឲ្យកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ។»

‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.

«សត្វលោកទាំងឡាយ តែងស្អាតបរិសុទ្ធដោយកម្ម វិជ្ជា ធម៌ សីល និងជីវិតដ៏ឧត្តម មិនមែនស្អាតបរិសុទ្ធដោយគោត្រ ឬដោយទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។»

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

«ព្រះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គប្បីពិចារណាធម៌ដោយឧបាយដ៏សមគួរ តែងស្អាតបរិសុទ្ធក្នុងធម៌នោះ ដោយការពិចារណាយ៉ាងនេះ។»

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.

«ព្រះសារីបុត្ត ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ដោយប្រាជ្ញា សីល និងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ភិក្ខុណាមួយ ទោះបីជាអ្នកបានដល់ត្រើយ (គឺព្រះនិព្វាន) ក៏ដោយ ក៏មានត្រឹមតែស្មើនឹងព្រះសារីបុត្តនោះប៉ុណ្ណោះ។»

9. Maccharisuttaṃ

៩. «មច្ឆរិសូត្រ»

49.

៤៩.

‘‘Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā;

Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) ជនទាំងឡាយណា ក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកកំណាញ់ ស្វិតស្វាញ ចូលចិត្តជេរប្រទេច និងជាអ្នកធ្វើអន្តរាយដល់ជនដទៃដែលកំពុងឲ្យទាន»

‘‘Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

«តើផលវិបាករបស់ជនទាំងនោះ ដូចម្តេចខ្លះ ហើយបរលោករបស់ពួកគេ ដូចម្តេចខ្លះ? ពួកយើងខ្ញុំបានមកដើម្បីទូលសួរព្រះមានព្រះភាគ តើធ្វើដូចម្តេចទើបពួកយើងខ្ញុំដឹងនូវសេចក្តីនោះបាន?»

‘‘Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā;

Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) ជនទាំងឡាយណា ក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកកំណាញ់ ស្វិតស្វាញ ចូលចិត្តជេរប្រទេច និងជាអ្នកធ្វើអន្តរាយដល់ជនដទៃដែលកំពុងឲ្យទាន»

‘‘Nirayaṃ tiracchānayoniṃ, yamalokaṃ upapajjare;

Sace enti manussattaṃ, dalidde jāyare kule.

«ជនទាំងនោះ តែងតែទៅកើតក្នុងនរក ក្នុងកំណើតសត្វតិរច្ឆាន ឬក្នុងយមលោក បើសិនជាបានមកកើតជាមនុស្សវិញ តែងតែកើតក្នុងត្រកូលក្រីក្រ»

‘‘Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yattha kicchena labbhati;

Parato āsīsare bālā, tampi tesaṃ na labbhati;

Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca duggatī’’ti.

«ជាត្រកូលដែលរកសម្លៀកបំពាក់ អាហារ សេចក្តីត្រេកអរ និងការលេងកម្សាន្តបានដោយលំបាក ជនពាលទាំងនោះ តែងតែប្រាថ្នាចង់បាន (ទ្រព្យ) ពីអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែទ្រព្យនោះ ក៏មិនបានដល់ពួកគេឡើយ នេះជាផលវិបាកក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ឯក្នុងបរលោក តែងតែទៅកាន់ទុគ្គតិ។»

‘‘Itihetaṃ vijānāma, aññaṃ pucchāma gotama;

Yedha laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā.

«(ទេវតាក្រាបបង្គំទូលថា) ពួកយើងខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះយ៉ាងនេះហើយ បពិត្រព្រះគោតម ពួកយើងខ្ញុំសូមទូលសួរនូវប្រស្នាមួយទៀត៖ ជនទាំងឡាយណា ក្នុងលោកនេះ បានកើតជាមនុស្សហើយ ជាអ្នកដឹងនូវពាក្យរបស់អ្នកសុំ (ដឹងការគួរឲ្យ) មិនមានសេចក្តីកំណាញ់»

‘‘Buddhe [Pg.32] pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā;

Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

«ជាអ្នកជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ និងមានសេចក្តីគោរពដ៏ខ្លាំងក្លា តើផលវិបាករបស់ជនទាំងនោះ ដូចម្តេចខ្លះ ហើយបរលោករបស់ពួកគេ ដូចម្តេចខ្លះ? ពួកយើងខ្ញុំបានមកដើម្បីទូលសួរព្រះមានព្រះភាគ តើធ្វើដូចម្តេចទើបពួកយើងខ្ញុំដឹងនូវសេចក្តីនោះបាន?»

‘‘Yedha laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā;

Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā;

Ete saggā pakāsanti, yattha te upapajjare.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) ជនទាំងឡាយណា បានកើតជាមនុស្សហើយ ជាអ្នកដឹងនូវពាក្យរបស់អ្នកសុំ មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ និងមានសេចក្តីគោរពដ៏ខ្លាំងក្លា ជនទាំងនោះ កាលបើទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ណា តែងតែញ៉ាំងឋានសួគ៌នោះឲ្យភ្លឺស្វាងដោយពន្លឺវិមានរបស់ខ្លួន។»

‘‘Sace enti manussattaṃ, aḍḍhe ājāyare kule;

Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yatthākicchena labbhati.

«បើសិនជាបានមកកើតជាមនុស្សវិញ តែងតែកើតក្នុងត្រកូលដ៏ស្តុកស្តម្ភ ជាត្រកូលដែលរកសម្លៀកបំពាក់ អាហារ សេចក្តីត្រេកអរ និងការលេងកម្សាន្តបានដោយមិនបាច់លំបាកឡើយ។»

‘‘Parasambhatesu bhogesu, vasavattīva modare;

Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca suggatī’’ti.

«ជនទាំងនោះ តែងតែរីករាយក្នុងភោគសម្បត្តិដែលអ្នកដទៃចាត់ចែងទុកឲ្យ ហាក់ដូចជាទេវតាដែលជាធំលើការប្រើប្រាស់ភោគៈ នេះជាផលវិបាកក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ឯក្នុងបរលោក តែងតែទៅកាន់សុគតិ។»

10. Ghaṭīkārasuttaṃ

១០. «ឃដីការសូត្រ»

50.

៥០.

‘‘Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattika’’nti.

«(ឃដីការទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា) ភិក្ខុប្រាំពីររូប បានទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា រួចផុតចាកកិលេស មានរាគៈនិងទោសៈអស់ហើយ បានឆ្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក។»

‘‘Ke ca te ataruṃ paṅkaṃ, maccudheyyaṃ suduttaraṃ;

Ke hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.

«(ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា) តើភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកណាខ្លះ ដែលបានឆ្លងផុតភក់ (គឺកិលេស) និងដែននៃមច្ចុដែលឆ្លងបានដោយកម្រក្រៃលែង? តើភិក្ខុណាខ្លះ លះបង់រូបកាយជារបស់មនុស្សហើយ បានកន្លងផុតនូវចំណងទិព្វ?»

‘‘Upako palagaṇḍo ca, pukkusāti ca te tayo;

Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca siṅgiyo ;

Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.

«(ឃដីការទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា) ភិក្ខុទាំងបីរូបគឺ ឧបកៈ ១ បលគណ្ឌៈ ១ បុក្កុសាតិ ១ និងភិក្ខុដទៃទៀតគឺ ភទ្ទិយៈ ១ ខណ្ឌទេវៈ ១ ពាហុរគ្គិ ១ សិង្គិយៈ ១ ភិក្ខុទាំងប្រាំពីររូបនោះ លះបង់រូបកាយជារបស់មនុស្សហើយ បានកន្លងផុតនូវចំណងទិព្វ។»

‘‘Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ;

Kassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «អ្នកពោលសរសើរនូវសេចក្តីមិនមានទោសរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ដែលជាអ្នកលះបង់នូវអន្ទាក់នៃមារ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់បុគ្គលណា ទើបកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន?»

‘‘Na aññatra bhagavatā, nāññatra tava sāsanā;

Yassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhanaṃ.

(ឃដិការទេវបុត្រក្រាបទូលថា) «មិនមែនក្រៅពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនមែនក្រៅពីសាសនារបស់ព្រះអង្គឡើយ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់ព្រះអង្គណា ហើយកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន។

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Taṃ te dhammaṃ idhaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.

នាម និងរូបរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះក្នុងសាសនានេះ ទើបកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន»។

‘‘Gambhīraṃ bhāsasī vācaṃ, dubbijānaṃ sudubbudhaṃ;

Kassa tvaṃ dhammamaññāya, vācaṃ bhāsasi īdisa’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «អ្នកពោលនូវវាចាដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដែលបុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ ត្រាស់ដឹងបានដោយក្រៃលែង។ អ្នកបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់បុគ្គលណា ទើបពោលនូវវាចាមានសភាពយ៉ាងនេះ?»

‘‘Kumbhakāro [Pg.33] pure āsiṃ, vekaḷiṅge ghaṭīkaro;

Mātāpettibharo āsiṃ, kassapassa upāsako.

(ឃដិការទេវបុត្រក្រាបទូលថា) «ក្នុងកាលមុន ទូលព្រះបង្គំជាជាងឆ្នាំង ឈ្មោះឃដិការៈ នៅក្នុងភូមិវេកឡិង្គៈ ជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា និងជាឧបាសករបស់ព្រះពុទ្ធកស្សបៈ។

‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā te sagāmeyyo, ahuvā te pure sakhā.

ទូលព្រះបង្គំជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមានអាមិសៈ ធ្លាប់ជាអ្នកនៅក្នុងភូមិជាមួយគ្នានឹងព្រះអង្គ និងធ្លាប់ជាសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គក្នុងកាលមុន។

‘‘Sohamete pajānāmi, vimutte satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇe, tiṇṇe loke visattika’’nti.

ទូលព្រះបង្គំនោះឯង ស្គាល់ច្បាស់នូវភិក្ខុទាំង ៧ អង្គនេះ ដែលជាអ្នករួចផុតចាកកិលេស មានរាគៈនិងទោសៈអស់ហើយ ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក»។

‘‘Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaggava;

Kumbhakāro pure āsi, vekaḷiṅge ghaṭīkaro;

Mātāpettibharo āsi, kassapassa upāsako.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «ម្នាលភគ្គវៈ រឿងនោះក្នុងកាលនោះ គឺយ៉ាងនោះមែន ដូចជាអ្នកពោលហើយ។ ក្នុងកាលមុន អ្នកជាជាងឆ្នាំង ឈ្មោះឃដិការៈ នៅក្នុងភូមិវេកឡិង្គៈ ជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា និងជាឧបាសករបស់ព្រះពុទ្ធកស្សបៈ។

‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā me sagāmeyyo, ahuvā me pure sakhā’’ti.

អ្នកជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមានអាមិសៈ ធ្លាប់ជាអ្នកនៅក្នុងភូមិជាមួយគ្នានឹងតថាគត និងធ្លាប់ជាសម្លាញ់របស់តថាគតក្នុងកាលមុន» Baltic

‘‘Evametaṃ purāṇānaṃ, sahāyānaṃ ahu saṅgamo;

Ubhinnaṃ bhāvitattānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.

«ការជួបជុំគ្នានៃសម្លាញ់ចាស់ទាំងពីរនាក់ ដែលជាអ្នកមានខ្លួនបានអប់រំហើយ ជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត គឺយ៉ាងនេះឯង»។

Ādittavaggo pañcamo.

អាទិត្តវគ្គ ទី៥ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Ādittaṃ kiṃdadaṃ annaṃ, ekamūlaanomiyaṃ;

Accharāvanaropajetaṃ, maccharena ghaṭīkaroti.

អាទិត្តសូត្រ ១ កិំទសូត្រ ១ អន្នសូត្រ ១ ឯកមូលសូត្រ ១ អនោមិយសូត្រ ១ អច្ឆរាសូត្រ ១ វនរោបសូត្រ ១ ជេតសូត្រ ១ មច្ឆរិយសូត្រ ១ ឃដិការសូត្រ ១ រួមជា ១០ សូត្រ។

6. Jarāvaggo

៦. ជរាវគ្គ ទី៦

1. Jarāsuttaṃ

១. ជរាសូត្រ ទី១

51.

៥១.

‘‘Kiṃsu yāva jarā sādhu, kiṃsu sādhu patiṭṭhitaṃ;

Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehi dūhara’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីល្អរហូតដល់ចាស់? តើអ្វីដែលតម្កល់មាំហើយទើបល្អ? តើអ្វីជាកែវរតនៈរបស់មនុស្សទាំងឡាយ? តើអ្វីដែលពួកចោរលួចយកបានដោយកម្រ?»

‘‘Sīlaṃ yāva jarā sādhu, saddhā sādhu patiṭṭhitā;

Paññā narānaṃ ratanaṃ, puññaṃ corehi dūhara’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «សីលល្អរហូតដល់ចាស់ ជំនឿ (សទ្ធា) ដែលតម្កល់មាំហើយទើបល្អ បញ្ញាជាកែវរតនៈរបស់មនុស្សទាំងឡាយ បុណ្យដែលពួកចោរលួចយកបានដោយកម្រ»

2. Ajarasāsuttaṃ

២. អជរទាសូត្រ ទី២

52.

៥២.

‘‘Kiṃsu [Pg.34] ajarasā sādhu, kiṃsu sādhu adhiṭṭhitaṃ;

Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehyahāriya’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីដែលមិនចេះទ្រុឌទ្រោមទើបល្អ? តើអ្វីដែលតម្កល់មាំហើយទើបល្អ? តើអ្វីជាកែវរតនៈរបស់មនុស្សទាំងឡាយ? តើអ្វីដែលពួកចោរមិនអាចលួចយកបាន?»

‘‘Sīlaṃ ajarasā sādhu, saddhā sādhu adhiṭṭhitā;

Paññā narānaṃ ratanaṃ, puññaṃ corehyahāriya’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «សីលដែលមិនចេះទ្រុឌទ្រោមទើបល្អ ជំនឿ (សទ្ធា) ដែលតម្កល់មាំហើយទើបល្អ បញ្ញាជាកែវរតនៈរបស់មនុស្សទាំងឡាយ បុណ្យដែលពួកចោរមិនអាចលួចយកបាន»

3. Mittasuttaṃ

៣. មិត្តសូត្រ ទី៣

53.

៥៣.

‘‘Kiṃsu pavasato mittaṃ, kiṃsu mittaṃ sake ghare;

Kiṃ mittaṃ atthajātassa, kiṃ mittaṃ samparāyika’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីជាមិត្តរបស់អ្នកដើរផ្លូវ? តើអ្វីជាមិត្តនៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន? តើអ្វីជាមិត្តរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីត្រូវការកើតឡើងហើយ? តើអ្វីជាមិត្តក្នុងបរលោក?»

‘‘Sattho pavasato mittaṃ, mātā mittaṃ sake ghare;

Sahāyo atthajātassa, hoti mittaṃ punappunaṃ;

Sayaṃkatāni puññāni, taṃ mittaṃ samparāyika’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «ពួកបនអ្នកដំណើរជាមិត្តរបស់អ្នកដើរផ្លូវ មាតាជាមិត្តនៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន គូកនជាមិត្តរឿយៗរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីត្រូវការកើតឡើងហើយ បុណ្យទាំងឡាយដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ នោះជាមិត្តក្នុងបរលោក»

4. Vatthusuttaṃ

៤. វត្ថុសូត្រ ទី៤

54.

៥៤.

‘‘Kiṃsu vatthu manussānaṃ, kiṃsūdha paramo sakhā;

Kiṃsu bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីជាទីពឹងរបស់មនុស្សទាំងឡាយ? តើអ្វីជាសម្លាញ់ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកនេះ? ពួកសត្វដែលមានជីវិតអាស្រ័យនៅលើផែនដី តើអាស្រ័យនូវអ្វីទើបចិញ្ចឹមជីវិតរស់នៅបាន?»

‘‘Puttā vatthu manussānaṃ, bhariyā ca paramo sakhā;

Vuṭṭhiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «កូនទាំងឡាយជាទីពឹងរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ភរិយាជាសម្លាញ់ដ៏ប្រសើរបំផុត ពួកសត្វដែលមានជីវិតអាស្រ័យនៅលើផែនដី តែងអាស្រ័យនូវទឹកភ្លៀងទើបចិញ្ចឹមជីវិតរស់នៅបាន»

5. Paṭhamajanasuttaṃ

៥. បឋមជនសូត្រ ទី៥

55.

៥៥.

‘‘Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa mahabbhaya’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីបង្កើតនូវបុរស? តើអ្វីរបស់បុរសនោះដែលរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក? តើអ្វីអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត? តើអ្វីជាភ័យដ៏ធំរបស់បុរសនោះ?»

‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, dukkhamassa mahabbhaya’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «តណ្ហាបង្កើតនូវបុរស ចិត្តរបស់បុរសនោះតែងរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក សត្វតែងអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត ទុក្ខជាភ័យដ៏ធំរបស់បុរសនោះ»

6. Dutiyajanasuttaṃ

៦. ទុតិយជនសូត្រ ទី៦

56.

៥៦.

‘‘Kiṃsu [Pg.35] janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kismā na parimuccatī’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីបង្កើតនូវបុរស? តើអ្វីរបស់បុរសនោះដែលរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក? តើអ្វីអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត? តើបុរសនោះមិនរួចផុតចាកអ្វី?»

‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, dukkhā na parimuccatī’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «តណ្ហាបង្កើតនូវបុរស ចិត្តរបស់បុរសនោះតែងរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក សត្វតែងអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត សត្វមិនរួចផុតចាកទុក្ខឡើយ»

7. Tatiyajanasuttaṃ

៧. តតិយជនសូត្រ ទី៧

57.

៥៧.

‘‘Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa parāyana’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីបង្កើតនូវបុរស? តើអ្វីរបស់បុរសនោះដែលរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក? តើអ្វីអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត? តើអ្វីជាទីពឹងផ្អែករបស់បុរសនោះ?»

‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, kammaṃ tassa parāyana’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «តណ្ហាបង្កើតនូវបុរស ចិត្តរបស់បុរសនោះតែងរត់ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក សត្វតែងអន្ទោលទៅកាន់សង្សារវដ្ត កម្មជាទីពឹងផ្អែករបស់សត្វនោះ»

8. Uppathasuttaṃ

៨. ឧប្បថសូត្រ ទី៨

58.

៥៨.

‘‘Kiṃsu uppatho akkhāto, kiṃsu rattindivakkhayo;

Kiṃ malaṃ brahmacariyassa, kiṃ sinānamanodaka’’nti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីដែលលោកហៅថាផ្លូវខុស? តើអ្វីដែលអស់ទៅទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ? តើអ្វីជាមន្ទិលនៃព្រហ្មចរិយៈ? តើអ្វីជាការងូតទឹកដែលមិនបាច់ប្រើទឹក?»

‘‘Rāgo uppatho akkhāto, vayo rattindivakkhayo;

Itthī malaṃ brahmacariyassa, etthāyaṃ sajjate pajā;

Tapo ca brahmacariyañca, taṃ sinānamanodaka’’nti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «រាគៈ លោកហៅថាផ្លូវខុស វ័យតែងអស់ទៅទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ស្ត្រីជាមន្ទិលនៃព្រហ្មចរិយៈ ពួកសត្វនេះតែងជាប់ជំពាក់ក្នុងស្ត្រីនេះ ឯតបៈនិងព្រហ្មចរិយៈ នោះឯងជាការងូតទឹកដែលមិនបាច់ប្រើទឹក»

9. Dutiyasuttaṃ

៩. ទុតិយសូត្រ ទី៩

59.

៥៩.

‘‘Kiṃsu dutiyā purisassa hoti, kiṃsu cenaṃ pasāsati;

Kissa cābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីជាគូកនរបស់បុរស? តើអ្វីតែងប្រដៅបុរសនោះ? សត្វដែលត្រេកអរក្នុងធម៌ណា ទើបរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង?»

‘‘Saddhā dutiyā purisassa hoti, paññā cenaṃ pasāsati;

Nibbānābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «សទ្ធាជាគូកនរបស់បុរស បញ្ញាតែងប្រដៅបុរសនោះ សត្វដែលត្រេកអរក្នុងព្រះនិព្វាន តែងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង»

10. Kavisuttaṃ

១០. កវិសូត្រ ទី១០

60.

៦០.

‘‘Kiṃsu nidānaṃ gāthānaṃ, kiṃsu tāsaṃ viyañjanaṃ;

Kiṃsu sannissitā gāthā, kiṃsu gāthānamāsayo’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីជាហេតុបង្កើតនូវគាថាទាំងឡាយ? តើអ្វីជាព្យញ្ជនៈនៃគាថាទាំងនោះ? តើគាថាទាំងឡាយអាស្រ័យនូវអ្វី? តើអ្វីជាទីតម្កល់នៃគាថាទាំងឡាយ?»

‘‘Chando [Pg.36] nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ;

Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «ឆន្ទៈជាហេតុបង្កើតនូវគាថាទាំងឡាយ អក្សរជាព្យញ្ជនៈនៃគាថាទាំងនោះ គាថាទាំងឡាយអាស្រ័យនូវនាម កវីជាទីតម្កល់នៃគាថាទាំងឡាយ»

Jarāvaggo chaṭṭho.

ជរាវគ្គ ទី៦ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Jarā ajarasā mittaṃ, vatthu tīṇi janāni ca;

Uppatho ca dutiyo ca, kavinā pūrito vaggoti.

ជរាសូត្រ ១ អជរទាសូត្រ ១ មិត្តសូត្រ ១ វត្ថុសូត្រ ១ ជនសូត្រ ៣ ឧប្បថសូត្រ ១ ទុតិយសូត្រ ១ កវិសូត្រ ១ រួមជា ១០ សូត្រ ពេញជាវគ្គមួយ។

7. Addhavaggo

៧. អទ្ធវគ្គ ទី៧

1. Nāmasuttaṃ

១. នាមសូត្រ ទី១

61.

៦១.

‘‘Kiṃsu sabbaṃ addhabhavi, kismā bhiyyo na vijjati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើអ្វីគ្របសង្កត់លើរបស់សព្វសារពើ? តើអ្វីដែលធំទូលាយជាងគេ? តើធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Nāmaṃ sabbaṃ addhabhavi, nāmā bhiyyo na vijjati;

Nāmassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «នាមគ្របសង្កត់លើរបស់សព្វសារពើ មិនមានអ្វីធំទូលាយជាងនាមឡើយ ធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខ គឺនាមនេះឯង»

2. Cittasuttaṃ

២. ចិត្តសូត្រ ទី២

62.

៦២.

‘‘Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើលោកតែងដឹកនាំទៅដោយអ្វី? តើលោកតែងកន្ត្រាក់ទៅដោយអ្វី? តើធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Cittena nīyati loko, cittena parikassati;

Cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «លោកតែងដឹកនាំទៅដោយចិត្ត លោកតែងកន្ត្រាក់ទៅដោយចិត្ត ធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខ គឺចិត្តនេះឯង»

3. Taṇhāsuttaṃ

៣. តណ្ហាសូត្រ ទី៣

63.

៦៣.

‘‘Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើលោកតែងដឹកនាំទៅដោយអ្វី? តើលោកតែងកន្ត្រាក់ទៅដោយអ្វី? តើធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Taṇhāya nīyati loko, taṇhāya parikassati;

Taṇhāya ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «លោកតែងដឹកនាំទៅដោយតណ្ហា លោកតែងកន្ត្រាក់ទៅដោយតណ្ហា ធម៌ទាំងពួងតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃធម៌តែមួយមុខ គឺតណ្ហានេះឯង»

4. Saṃyojanasuttaṃ

៤. សំយោជនសូត្រ ទី៤

64.

៦៤.

‘‘Kiṃsu [Pg.37] saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;

Kissassu vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti.

(ទេវបុត្រសួរថា) «តើលោកមានអ្វីជាគ្រឿងចង? តើអ្វីជាគ្រឿងត្រាច់ទៅរបស់លោកនោះ? តើព្រោះលះបង់នូវអ្វី ទើបលោកហៅថាព្រះនិព្វាន?»

‘‘Nandīsaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;

Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti.

(ព្រះភគវាត្រាស់ថា) «លោកមានសេចក្តីត្រេកអរជាគ្រឿងចង វិតក្កៈជាគ្រឿងត្រាច់ទៅរបស់លោកនោះ ព្រោះលះបង់នូវតណ្ហា ទើបលោកហៅថាព្រះនិព្វាន»

5. Bandhanasuttaṃ

៥. ពន្ធនសូត្រ

65.

៦៥.

‘‘Kiṃsu sambandhano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;

Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.

«តើលោកជំពាក់ជំពិនដោយសារអ្វី? អ្វីជាគ្រឿងត្រាច់ទៅរបស់លោកនោះ? ព្រោះលះបង់អ្វី ទើបកាត់ចំណងទាំងពួងបាន?»

‘‘Nandīsambandhano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;

Taṇhāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.

«លោកជំពាក់ជំពិនដោយសារសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីត្រិះរិះជាគ្រឿងត្រាច់ទៅរបស់លោកនោះ ព្រោះលះបង់តណ្ហា ទើបកាត់ចំណងទាំងពួងបាន។»

6. Attahatasuttaṃ

៦. អត្តហតសូត្រ

66.

៦៦.

‘‘Kenassubbhāhato loko, kenassu parivārito;

Kena sallena otiṇṇo, kissa dhūpāyito sadā’’ti.

«តើលោកត្រូវអ្វីបៀតបៀនហើយ? ត្រូវអ្វីចោមរោមហើយ? ត្រូវសរគឺអ្វីមុតហើយ? តែងឆេះរោលរាលជានិច្ចព្រោះអ្វី?»

‘‘Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito;

Taṇhāsallena otiṇṇo, icchādhūpāyito sadā’’ti.

«លោកត្រូវមច្ចុបៀតបៀនហើយ ត្រូវជរាចោមរោមហើយ ត្រូវសរគឺតណ្ហាមុតហើយ តែងឆេះរោលរាលជានិច្ចព្រោះសេចក្តីប្រាថ្នា។»

7. Uḍḍitasuttaṃ

៧. ឧឌ្ឍិតសូត្រ

67.

៦៧.

‘‘Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivārito;

Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhito’’ti.

«តើលោកត្រូវអ្វីទាក់ទាញហើយ? ត្រូវអ្វីចោមរោមហើយ? តើលោកត្រូវអ្វីបិទបាំងហើយ? លោកតាំងនៅក្នុងអ្វី?»

‘‘Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivārito;

Maccunā pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhito’’ti.

«លោកត្រូវតណ្ហាទាក់ទាញហើយ ត្រូវជរាចោមរោមហើយ លោកត្រូវមច្ចុបិទបាំងហើយ លោកតាំងនៅក្នុងទុក្ខ។»

8. Pihitasuttaṃ

៨. ពិហិតសូត្រ

68.

៦៨.

‘‘Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhito;

Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivārito’’ti.

«តើលោកត្រូវអ្វីបិទបាំងហើយ? លោកតាំងនៅក្នុងអ្វី? តើលោកត្រូវអ្វីទាក់ទាញហើយ? ត្រូវអ្វីចោមរោមហើយ?»

‘‘Maccunā [Pg.38] pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhito;

Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivārito’’ti.

«លោកត្រូវមច្ចុបិទបាំងហើយ លោកតាំងនៅក្នុងទុក្ខ លោកត្រូវតណ្ហាទាក់ទាញហើយ ត្រូវជរាចោមរោមហើយ។»

9. Icchāsuttaṃ

៩. ឥច្ឆាសូត្រ

69.

៦៩.

‘‘Kenassu bajjhatī loko, kissa vinayāya muccati;

Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.

«តើលោកត្រូវចងដោយសារអ្វី? ព្រោះកំចាត់អ្វីទើបរួចផុត? ព្រោះលះបង់អ្វី ទើបកាត់ចំណងទាំងពួងបាន?»

‘‘Icchāya bajjhatī loko, icchāvinayāya muccati;

Icchāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.

«លោកត្រូវចងដោយសារសេចក្តីប្រាថ្នា ព្រោះកំចាត់សេចក្តីប្រាថ្នាទើបរួចផុត ព្រោះលះបង់សេចក្តីប្រាថ្នា ទើបកាត់ចំណងទាំងពួងបាន។»

10. Lokasuttaṃ

១០. លោកសូត្រ

70.

៧០.

‘‘Kismiṃ loko samuppanno, kismiṃ kubbati santhavaṃ;

Kissa loko upādāya, kismiṃ loko vihaññatī’’ti.

«តើលោកកើតឡើងក្នុងអ្វី? តែងធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលក្នុងអ្វី? លោកប្រកាន់មាំនូវអ្វី ទើបក្តៅក្រហាយក្នុងអ្វី?»

‘‘Chasu loko samuppanno, chasu kubbati santhavaṃ;

Channameva upādāya, chasu loko vihaññatī’’ti.

«លោកកើតឡើងក្នុងធម៌ ៦ យ៉ាង តែងធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលក្នុងធម៌ ៦ យ៉ាង លោកប្រកាន់មាំនូវធម៌ ៦ យ៉ាងនោះឯង ទើបក្តៅក្រហាយក្នុងធម៌ ៦ យ៉ាង។»

Addhavaggo sattamo.

អទ្ធវគ្គ ទី ៧ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃអទ្ធវគ្គនោះគឺ៖

Nāmaṃ cittañca taṇhā ca, saṃyojanañca bandhanā;

Abbhāhatuḍḍito pihito, icchā lokena te dasāti.

និយាយពីនាមសូត្រ ១ ចិត្តសូត្រ ១ តណ្ហាសូត្រ ១ សំយោជនសូត្រ ១ ពន្ធនសូត្រ ១ អព្ភាហតសូត្រ ១ ឧឌ្ឍិតសូត្រ ១ ពិហិតសូត្រ ១ ឥច្ឆាសូត្រ ១ លោកសូត្រ ១ រួមជា ១០ សូត្រ។

8. Chetvāvaggo

៨. ឆេត្វាវគ្គ

1. Chetvāsuttaṃ

១. ឆេត្វាសូត្រ

71. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៧១. សម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅវត្តជេតពន ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ លុះទេវតានោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតម តើបុគ្គលសម្លាប់អ្វីបាន ទើបដេកជាសុខ? សម្លាប់អ្វីបាន ទើបមិនសោកស្តាយ? ព្រះអង្គតែងសរសើរការសម្លាប់ធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Kodhaṃ [Pg.39] chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa devate;

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.

«ម្នាលទេវតា បុគ្គលសម្លាប់សេចក្តីក្រោធបាន ទើបដេកជាសុខ សម្លាប់សេចក្តីក្រោធបាន ទើបមិនសោកស្តាយ។ ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែងសរសើរការសម្លាប់សេចក្តីក្រោធ ដែលមានឫសពុល មានចុងផ្អែម ព្រោះថា បុគ្គលសម្លាប់សេចក្តីក្រោធនោះបានហើយ តែងមិនសោកស្តាយឡើយ។»

2. Rathasuttaṃ

២. រថសូត្រ

72.

៧២.

‘‘Kiṃsu rathassa paññāṇaṃ, kiṃsu paññāṇamaggino;

Kiṃsu raṭṭhassa paññāṇaṃ, kiṃsu paññāṇamitthiyā’’ti.

«អ្វីជាគ្រឿងសម្គាល់របស់រថ? អ្វីជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ភ្លើង? អ្វីជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ប្រទេស? អ្វីជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ស្ត្រី?»

‘‘Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo paññāṇamaggino;

Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ, bhattā paññāṇamitthiyā’’ti.

«ទង់ជាគ្រឿងសម្គាល់របស់រថ ផ្សែងជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ភ្លើង ព្រះរាជាជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ប្រទេស ស្វាមីជាគ្រឿងសម្គាល់របស់ស្ត្រី។»

3. Vittasuttaṃ

៣. វិត្តសូត្រ

73.

៧៣.

‘‘Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃsu suciṇṇo sukhamāvahati;

Kiṃsu have sādutaraṃ rasānaṃ, kathaṃjīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.

«តើទ្រព្យអ្វីរបស់បុរសក្នុងលោកនេះជាទ្រព្យដ៏ប្រសើរ? ធម៌អ្វីដែលបុគ្គលសន្សំល្អហើយ តែងនាំមកនូវសុខ? រសអ្វីជាំរសដ៏ផ្អែមល្ហែមជាងរសទាំងឡាយ? បុគ្គលដែលរស់នៅបែបណា ទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថាមានជីវិតដ៏ប្រសើរ?»

‘‘Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahati;

Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.

«សទ្ធាជាទ្រព្យដ៏ប្រសើររបស់បុរសក្នុងលោកនេះ ធម៌ដែលបុគ្គលសន្សំល្អហើយ តែងនាំមកនូវសុខ សច្ចៈជាំរសដ៏ផ្អែមល្ហែមជាងរសទាំងឡាយ បុគ្គលដែលរស់នៅដោយបញ្ញា ទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថាមានជីវិតដ៏ប្រសើរ។»

4. Vuṭṭhisuttaṃ

៤. វុដ្ឋិសូត្រ

74.

៧៤.

‘‘Kiṃsu uppatataṃ seṭṭhaṃ, kiṃsu nipatataṃ varaṃ;

Kiṃsu pavajamānānaṃ, kiṃsu pavadataṃ vara’’nti.

«តើអ្វីជាប្រសើរជាងរបស់ដែលលូតលាស់ឡើង? អ្វីជាប្រសើរជាងរបស់ដែលធ្លាក់ចុះ? អ្វីជាប្រសើរជាងពួកអ្នកដើរទៅដោយជើង? នរណាជាប្រសើរជាងពួកអ្នកនិយាយ?»

‘‘Bījaṃ uppatataṃ seṭṭhaṃ, vuṭṭhi nipatataṃ varā;

Gāvo pavajamānānaṃ, putto pavadataṃ varoti.

«ពូជជាប្រសើរជាងរបស់ដែលលូតលាស់ឡើង ទឹកភ្លៀងជាប្រសើរជាងរបស់ដែលធ្លាក់ចុះ ហ្វូងគោជាប្រសើរជាងពួកអ្នកដើរទៅដោយជើង កូនជាប្រសើរជាងពួកអ្នកនិយាយ។»

‘‘Vijjā uppatataṃ seṭṭhā, avijjā nipatataṃ varā;

Saṅgho pavajamānānaṃ, buddho pavadataṃ varo’’ti.

«វិជ្ជាជាប្រសើរជាងរបស់ដែលលូតលាស់ឡើង អវិជ្ជាជាប្រសើរជាងរបស់ដែលធ្លាក់ចុះ ព្រះសង្ឃជាប្រសើរជាងពួកអ្នកដើរទៅដោយជើង ព្រះពុទ្ធជាប្រសើរជាងពួកអ្នកនិយាយ។»

5. Bhītāsuttaṃ

៥. ភីតាសូត្រ

75.

៧៥.

‘‘Kiṃsūdha bhītā janatā anekā,Maggo canekāyatanappavutto;

Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña,Kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជាពួកជនជាច្រើនក្នុងលោកនេះតែងភ័យខ្លាច ក្នុងកាលដែលផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយដោយហេតុច្រើនយ៉ាង? បពិត្រព្រះគោតម ព្រះអង្គមានបញ្ញាច្រើន ខ្ញុំព្រះករុណា សូមទូលសួរព្រះអង្គ បុគ្គលតាំងនៅក្នុងធម៌អ្វី ទើបមិនភ័យខ្លាចចំពោះបរលោក?»

‘‘Vācaṃ [Pg.40] manañca paṇidhāya sammā,Kāyena pāpāni akubbamāno;

Bavhannapānaṃ gharamāvasanto,Saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;

Etesu dhammesu ṭhito catūsu,Dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.

«បុគ្គលណាបានតម្កល់វាចានិងចិត្តដោយប្រពៃ មិនធ្វើបាបដោយកាយ គ្រប់គ្រងផ្ទះដែលមានបាយនិងទឹកច្រើន ជាអ្នកមានសទ្ធា មានចិត្តទន់ភ្លន់ ចូលចិត្តចែករំលែក ដឹងនូវពាក្យសុំ កាលបើបុគ្គលនោះតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំង ៤ យ៉ាងនេះ តាំងនៅក្នុងធម៌ហើយ តែងមិនភ័យខ្លាចចំពោះបរលោកឡើយ។»

6. Najīratisuttaṃ

៦. នជីរតិសូត្រ

76.

៧៦.

‘‘Kiṃ jīrati kiṃ na jīrati, kiṃsu uppathoti vuccati;

Kiṃsu dhammānaṃ paripantho, kiṃsu rattindivakkhayo;

Kiṃ malaṃ brahmacariyassa, kiṃ sinānamanodakaṃ.

«តើអ្វីតែងទ្រុឌទ្រោម? អ្វីមិនចេះទ្រុឌទ្រោម? អ្វីដែលហៅថាផ្លូវខុស? អ្វីជាគ្រឿងរារាំងដល់កុសលធម៌ទាំងឡាយ? អ្វីដែលអស់ទៅតាមយប់និងថ្ងៃ? អ្វីជាមន្ទិលនៃព្រហ្មចរិយធម៌? អ្វីជាការងូតទឹកដែលមិនមែនជាទឹក?»

‘‘Kati lokasmiṃ chiddāni, yattha vittaṃ na tiṭṭhati;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

«តើចន្លោះប្រហោងក្នុងលោកមានប៉ុន្មានយ៉ាង ដែលជាទីមិនតាំងនៅនៃទ្រព្យគឺកុសល? ពួកយើងខ្ញុំមកដើម្បីទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើធ្វើដូចម្តេចទើបពួកយើងខ្ញុំដឹងនូវសេចក្តីនោះបាន?»

‘‘Rūpaṃ jīrati maccānaṃ, nāmagottaṃ na jīrati;

Rāgo uppathoti vuccati.

«រូបរាងកាយរបស់សត្វទាំងឡាយតែងទ្រុឌទ្រោម តែថានាមនិងគោត្រមិនចេះទ្រុឌទ្រោមឡើយ រាគៈហៅថាផ្លូវខុស។»

‘‘Lobho dhammānaṃ paripantho, vayo rattindivakkhayo;

Itthī malaṃ brahmacariyassa, etthāyaṃ sajjate pajā;

Tapo ca brahmacariyañca, taṃ sinānamanodakaṃ.

«លោភៈជាគ្រឿងរារាំងដល់កុសលធម៌ទាំងឡាយ វ័យតែងអស់ទៅតាមយប់និងថ្ងៃ ស្ត្រីជាមន្ទិលនៃព្រហ្មចរិយធម៌ ពួកសត្វនេះតែងជំពាក់ក្នុងស្ត្រីនោះ សេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស និងព្រហ្មចរិយៈ នោះឯងជាការងូតទឹកដែលមិនមែនជាទឹក។»

‘‘Cha lokasmiṃ chiddāni, yattha vittaṃ na tiṭṭhati;

Ālasyañca pamādo ca, anuṭṭhānaṃ asaṃyamo;

Niddā tandī ca te chidde, sabbaso taṃ vivajjaye’’ti.

«ចន្លោះប្រហោងក្នុងលោក ដែលជាទីមិនតាំងនៅនៃទ្រព្យគឺកុសល មាន ៦ យ៉ាង គឺសេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ១ សេចក្តីប្រមាទ ១ ការមិនក្រោកប្រឹងប្រែង ១ សេចក្តីមិនសង្រួម ១ សេចក្តីងងុយដេកច្រើន ១ សេចក្តីធុញទ្រាន់ ១ បុគ្គលគួរវៀរចាកចន្លោះប្រហោងទាំងនោះដោយប្រការទាំងពួង។»

7. Issariyasuttaṃ

៧. ឥស្សរិយសូត្រ

77.

៧៧.

‘‘Kiṃsu issariyaṃ loke, kiṃsu bhaṇḍānamuttamaṃ;

Kiṃsu satthamalaṃ loke, kiṃsu lokasmimabbudaṃ.

«តើអ្វីជាភាពជាធំក្នុងលោក? អ្វីជាភណ្ឌៈដ៏ឧត្តមជាងភណ្ឌៈទាំងឡាយ? អ្វីជាមន្ទិលនៃគ្រឿងសាស្ត្រាវុធគឺបញ្ញាក្នុងលោក? អ្វីជាឧបទ្រពក្នុងលោក?»

‘‘Kiṃsu harantaṃ vārenti, haranto pana ko piyo;

Kiṃsu punappunāyantaṃ, abhinandanti paṇḍitā’’ti.

«កាលបុគ្គលនាំយកនូវអ្វីទៅ គេតែងហាមឃាត់? ចុះបុគ្គលកាលនាំយកនូវអ្វីទៅ ទើបជាទីស្រឡាញ់? ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងត្រេកអរចំពោះបុគ្គលណាដែលមកញឹកញយ?»

‘‘Vaso [Pg.41] issariyaṃ loke, itthī bhaṇḍānamuttamaṃ;

Kodho satthamalaṃ loke, corā lokasmimabbudā.

«អំណាចជាភាពជាធំក្នុងលោក ស្ត្រីជាភណ្ឌៈដ៏ឧត្តមជាងភណ្ឌៈទាំងឡាយ សេចក្តីក្រោធជាមន្ទិលនៃគ្រឿងសាស្ត្រាវុធគឺបញ្ញាក្នុងលោក ពួកចោរជាឧបទ្រពក្នុងលោក។»

‘‘Coraṃ harantaṃ vārenti, haranto samaṇo piyo;

Samaṇaṃ punappunāyantaṃ, abhinandanti paṇḍitā’’ti.

«គេតែងហាមឃាត់ចោរដែលនាំយកទ្រព្យទៅ ចំណែកព្រះសមណៈកាលនាំយកទៅ តែងជាទីស្រឡាញ់ ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងត្រេកអរចំពោះព្រះសមណៈដែលមកញឹកញយ។»

8. Kāmasuttaṃ

៨. កាមសូត្រ

78.

៧៨.

‘‘Kimatthakāmo na dade, kiṃ macco na pariccaje;

Kiṃsu muñceyya kalyāṇaṃ, pāpikaṃ na ca mocaye’’ti.

«តើអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍មិនគួរឲ្យនូវអ្វី? សត្វមិនគួរលះបង់នូវអ្វី? បុគ្គលគួរពោលវាចាដ៏ល្អបែបណា? ចុះវាចាដ៏អាក្រក់មិនគួរពោលបែបណា?»

‘‘Attānaṃ na dade poso, attānaṃ na pariccaje;

Vācaṃ muñceyya kalyāṇaṃ, pāpikañca na mocaye’’ti.

«បុរសមិនគួរឲ្យខ្លួនឡើយ មិនគួរលះបង់ខ្លួនឡើយ គួរពោលតែវាចាដ៏ល្អ មិនគួរពោលវាចាដ៏អាក្រក់ឡើយ។»

9. Pātheyyasuttaṃ

៩. បាថេយ្យសូត្រ

79.

៧៩.

‘‘Kiṃsu bandhati pātheyyaṃ, kiṃsu bhogānamāsayo;

Kiṃsu naraṃ parikassati, kiṃsu lokasmi dujjahaṃ;

Kismiṃ baddhā puthū sattā, pāsena sakuṇī yathā’’ti.

«តើអ្វីតែងចងក្រងនូវស្បៀង? អ្វីជាទីអាស្រ័យនៃភោគទ្រព្យទាំងឡាយ? អ្វីតែងអូសទាញបុរសទៅ? អ្វីដែលបុគ្គលលះបង់បានដោយកម្រក្នុងលោក? ពួកសត្វជាច្រើនត្រូវអ្វីចងទុកហើយ ដូចជាសត្វស្លាបដែលត្រូវអន្ទាក់ចងទុក?»

‘‘Saddhā bandhati pātheyyaṃ, sirī bhogānamāsayo;

Icchā naraṃ parikassati, icchā lokasmi dujjahā;

Icchābaddhā puthū sattā, pāsena sakuṇī yathā’’ti.

«សទ្ធាតែងចងក្រងនូវស្បៀង សិរីជាទីអាស្រ័យនៃភោគទ្រព្យទាំងឡាយ សេចក្តីប្រាថ្នាតែងអូសទាញបុរសទៅ សេចក្តីប្រាថ្នាជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលលះបង់បានដោយកម្រក្នុងលោក ពួកសត្វជាច្រើនត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាចងទុកហើយ ដូចជាសត្វស្លាបដែលត្រូវអន្ទាក់ចងទុក។»

10. Pajjotasuttaṃ

១០. បជ្ជោតសូត្រ

80.

៨០.

‘‘Kiṃsu lokasmi pajjoto, kiṃsu lokasmi jāgaro;

Kiṃsu kamme sajīvānaṃ, kimassa iriyāpatho.

«តើអ្វីជាពន្លឺក្នុងលោក? អ្វីជាគ្រឿងភ្ញាក់រលឹកក្នុងលោក? អ្វីជាគ្នារបស់ពួកសត្វដែលរស់នៅដោយការងារ? អ្វីជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិតរបស់សត្វនោះ?»

‘‘Kiṃsu alasaṃ analasañca, mātā puttaṃva posati;

Kiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.

«តើអ្វីតែងចិញ្ចឹមសត្វទាំងឡាយ ទោះបីខ្ជិលច្រអូសក្តី មិនខ្ជិលច្រអូសក្តី ដូចជាម្តាយចិញ្ចឹមកូន? ពួកសត្វដែលមានជីវិតអាស្រ័យនៅលើផែនដី តែងរស់នៅដោយអាស្រ័យនូវអ្វី?»

‘‘Paññā lokasmi pajjoto, sati lokasmi jāgaro;

Gāvo kamme sajīvānaṃ, sītassa iriyāpatho.

«បញ្ញាជាពន្លឺក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងភ្ញាក់រលឹកក្នុងលោក ហ្វូងគោជាគ្នារបស់ពួកសត្វដែលរស់នៅដោយការងារ នង្គ័លជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តទៅនៃជីវិតរបស់សត្វនោះ។»

‘‘Vuṭṭhi alasaṃ analasañca, mātā puttaṃva posati;

Vuṭṭhiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.

«ភ្លៀងរមែងចិញ្ចឹម (សត្វ) ខ្ជិលច្រអូស និងមិនខ្ជិលច្រអូស ដូចជាមាតាចិញ្ចឹមបុត្រ ដូច្នោះឯង សត្វទាំងឡាយណាដែលមានជីវិត អាស្រ័យនៅលើផែនដី សត្វទាំងឡាយនោះ រមែងរស់នៅអាស្រ័យនឹងភ្លៀង។»

11. Araṇasuttaṃ

១១. អរណសូត្រ

81.

៨១.

‘‘Kesūdha [Pg.42] araṇā loke, kesaṃ vusitaṃ na nassati;

Kedha icchaṃ parijānanti, kesaṃ bhojissiyaṃ sadā.

«ក្នុងលោកនេះ តើពួកណាជាអ្នកមិនមានពៀរ? មគ្គព្រហ្មចរិយៈដែលពួកណាប្រព្រឹត្តហើយ មិនវិនាសសាបសូន្យ? តើពួកណាដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងលោកនេះ? តើពួកណាមានភាពជាធំជានិច្ច?»

‘‘Kiṃsu mātā pitā bhātā, vandanti naṃ patiṭṭhitaṃ;

Kiṃsu idha jātihīnaṃ, abhivādenti khattiyā’’ti.

«តើមាតា បិតា និងបងប្អូន រមែងថ្វាយបង្គំបុគ្គលណា ដែលតាំងនៅមាំមួនហើយ? តើពួកក្សត្ររមែងថ្វាយបង្គំបុគ្គលណា ដែលមានជាតិថោកទាបក្នុងលោកនេះ?»

‘‘Samaṇīdha araṇā loke, samaṇānaṃ vusitaṃ na nassati;

Samaṇā icchaṃ parijānanti, samaṇānaṃ bhojissiyaṃ sadā.

«ក្នុងលោកនេះ ពួកសមណៈជាអ្នកមិនមានពៀរ មគ្គព្រហ្មចរិយៈដែលពួកសមណៈប្រព្រឹត្តហើយ មិនវិនាសសាបសូន្យឡើយ ពួកសមណៈរមែងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីប្រាថ្នា ពួកសមណៈរមែងមានភាពជាធំជានិច្ច។»

‘‘Samaṇaṃ mātā pitā bhātā, vandanti naṃ patiṭṭhitaṃ;

Samaṇīdha jātihīnaṃ, abhivādenti khattiyā’’ti.

«មាតា បិតា និងបងប្អូន រមែងថ្វាយបង្គំសមណៈ ដែលតាំងនៅមាំមួនហើយ ពួកក្សត្ររមែងថ្វាយបង្គំសមណៈ ទោះបីមានជាតិថោកទាបក្នុងលោកនេះ។»

Chetvāvaggo aṭṭhamo.

ឆេត្វាវគ្គ ទី៨។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃឆេត្វាវគ្គនោះគឺ៖

Chetvā rathañca cittañca, vuṭṭhi bhītā najīrati;

Issaraṃ kāmaṃ pātheyyaṃ, pajjoto araṇena cāti.

ឆេត្វាសូត្រ រថសូត្រ ចិត្តសូត្រ វុដ្ឋិសូត្រ ភីតសូត្រ នជីរតិសូត្រ ឥស្សរសូត្រ កាមសូត្រ បាថេយ្យសូត្រ បជ្ជោតសូត្រ និងអរណសូត្រ។

Devatāsaṃyuttaṃ samattaṃ.

ទេវតាសំយុត្ត ចប់បរិបូណ៌។

2. Devaputtasaṃyuttaṃ

២. ទេវបុត្តសំយុត្ត

1. Paṭhamavaggo

១. វគ្គទី១

1. Paṭhamakassapasuttaṃ

១. បឋមកស្សបសូត្រ

82. Evaṃ [Pg.43] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho kassapo devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhikkhuṃ bhagavā pakāsesi, no ca bhikkhuno anusāsa’’nti. ‘‘Tena hi kassapa, taññevettha paṭibhātū’’ti.

៨២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ កស្សបទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះកស្សបទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងតែអំពីភិក្ខុ ប៉ុន្តែមិនបានសម្តែងនូវឱវាទ (សេចក្តីប្រដៅ) ដល់ភិក្ខុឡើយ។» ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលកស្សប បើដូច្នោះ សេចក្តីប្រដៅនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ។»

‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca;

Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassa cā’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីសិក្សានូវវាចាដែលពោលល្អហើយផង នូវការចូលទៅអង្គុយជិតសមណៈផង នូវការត្រេកអរក្នុងទីអង្គុយម្នាក់ឯងក្នុងទីស្ងាត់ផង នូវការធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ផង។»

Idamavoca kassapo devaputto; samanuñño satthā ahosi. Atha kho kassapo devaputto ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

កស្សបទេវបុត្របានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះហើយ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យយល់ព្រម។ គ្រានោះ កស្សបទេវបុត្រដឹងថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យយល់ព្រមនឹងពាក្យអញហើយ» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

2. Dutiyakassapasuttaṃ

២. ទុតិយកស្សបសូត្រ

83. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៨៣. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះកស្សបទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Bhikkhu siyā jhāyī vimuttacitto,Ākaṅkhe ce hadayassānupattiṃ;

Lokassa ñatvā udayabbayañca,Sucetaso anissito tadānisaṃso’’ti.

«បើភិក្ខុប្រាថ្នានូវការសម្រេចផលគឺព្រះអរហត្ត គប្បីជាអ្នកចម្រើនឈាន មានចិត្តរួចផុត (ចាកកិលេស) ដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីកើត និងសេចក្តីរលត់នៃលោក មានចិត្តល្អ មិនអាស្រ័យ (ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ) មានព្រះអរហត្តផលនោះជាអានិសង្ស។»

3. Māghasuttaṃ

៣. មាឃសូត្រ

84. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho māgho devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi[Pg.44]. Ekamantaṃ ṭhito kho māgho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៨៤. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មាឃទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះមាឃទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតម ជនសម្លាប់ (កាត់ផ្តាច់) អ្វី ទើបដេកជាសុខ? សម្លាប់អ្វី ទើបមិនសោកសៅ? ព្រះអង្គរមែងសព្វព្រះហឫទ័យនឹងការសម្លាប់ធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa vatrabhū;

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.

«ម្នាលវត្រភូ (សក្កទេវរាជ) បុគ្គលសម្លាប់សេចក្តីក្រោធ ទើបដេកជាសុខ សម្លាប់សេចក្តីក្រោធ ទើបមិនសោកសៅ ព្រះអរិយភូមិន្ទទាំងឡាយ រមែងសរសើរការសម្លាប់សេចក្តីក្រោធ ដែលមានឫសពោរពេញដោយពិស មានចុងដ៏ផ្អែមល្ហែម ព្រោះថា បុគ្គលសម្លាប់សេចក្តីក្រោធនោះហើយ រមែងមិនសោកសៅឡើយ។»

4. Māgadhasuttaṃ

៤. មាគធសូត្រ

85. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho māgadho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៨៥. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះមាគធទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati;

Bhavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

«តើគ្រឿងបំភ្លឺក្នុងលោកមានប៉ុន្មានយ៉ាង ដែលញ៉ាំងលោកឲ្យភ្លឺស្វាង? យើងខ្ញុំទាំងឡាយមកដើម្បីទូលសួរព្រះមានព្រះភាគ តើយើងខ្ញុំគប្បីដឹងនូវសេចក្តីនោះដូចម្តេច?»

‘‘Cattāro loke pajjotā, pañcamettha na vijjati;

Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā.

«គ្រឿងបំភ្លឺក្នុងលោកមាន ៤ យ៉ាង គ្រឿងបំភ្លឺទី ៥ មិនមានក្នុងលោកនេះឡើយ គឺព្រះអាទិត្យរមែងភ្លឺស្វាងក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រះចន្ទរមែងរុងរឿងក្នុងវេលាយប់។»

‘‘Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati;

Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarā’’ti.

«មួយទៀត ភ្លើងរមែងភ្លឺស្វាងក្នុងទីនោះៗ ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ ចំណែកព្រះសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ប្រសើរជាងពន្លឺទាំងឡាយ ពន្លឺរបស់ព្រះអង្គនោះ ជាពន្លឺដ៏ប្រសើរគ្មានពន្លឺដទៃក្រៃលែងជាងឡើយ។»

5. Dāmalisuttaṃ

៥. ដាមលិសូត្រ

86. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho dāmali devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho dāmali devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៨៦. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី。គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ដាមលិទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះដាមលិទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Karaṇīyametaṃ brāhmaṇena, padhānaṃ akilāsunā;

Kāmānaṃ vippahānena, na tenāsīsate bhava’’nti.

«សេចក្តីព្យាយាមនេះ ព្រាហ្មណ៍ (ព្រះអរហន្ត) មិនខ្ជិលច្រអូស គប្បីធ្វើ ដោយការលះបង់នូវកាមទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រាហ្មណ៍រមែងមិនប្រាថ្នានូវភពឡើយ។»

‘‘Natthi kiccaṃ brāhmaṇassa (dāmalīti bhagavā),Katakicco hi brāhmaṇo.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលដាមលិ កិច្ច (ដែលត្រូវធ្វើ) របស់ព្រាហ្មណ៍មិនមានឡើយ ព្រោះព្រាហ្មណ៍បានធ្វើកិច្ចស្រេចហើយ។»

‘‘Yāva [Pg.45] na gādhaṃ labhati nadīsu,Āyūhati sabbagattebhi jantu;

Gādhañca laddhāna thale ṭhito yo,Nāyūhatī pāragato hi sova.

«សត្វកាលបើមិនទាន់បានទីពឹង (ទីឈរជើង) ក្នុងស្ទឹងទាំងឡាយ រមែងប្រឹងប្រែងហែលដោយអវយវៈទាំងអស់ កាលណាបានទីពឹងហើយ ឈរនៅលើគោក មិនបាច់ប្រឹងប្រែងហែលទៀតឡើយ ព្រោះគាត់បានដល់ត្រើយហើយ យ៉ាងណាមិញ។»

‘‘Esūpamā dāmali brāhmaṇassa,Khīṇāsavassa nipakassa jhāyino;

Pappuyya jātimaraṇassa antaṃ,Nāyūhatī pāragato hi so’’ti.

«ម្នាលដាមលិ ឧបមានេះ ដូចជាព្រាហ្មណ៍ មានអាសវៈអស់ហើយ មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា មានឈាន ដល់នូវទីបំផុតនៃជាតិនិងមរណៈហើយ មិនបាច់ប្រឹងប្រែងទៀតឡើយ ព្រោះលោកបានដល់ត្រើយ (គឺព្រះនិព្វាន) ហើយ។»

6. Kāmadasuttaṃ

៦. កាមទសូត្រ

87. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho kāmado devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘dukkaraṃ bhagavā, sudukkaraṃ bhagavā’’ti.

៨៧. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះកាមទទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ (សមណធម៌) ធ្វើបានដោយកម្រណាស់ បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែងណាស់។»

‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti (kāmadāti bhagavā),Sekhā sīlasamāhitā;

Ṭhitattā anagāriyupetassa,Tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលកាមទ ពួកសេក្ខបុគ្គល ដែលបរិបូណ៌ដោយសីល មានចិត្តតាំងមាំ មានខ្លួនតាំងនៅមាំមួនហើយ រមែងធ្វើនូវធម៌ដែលធ្វើបានដោយកម្រនោះបាន សេចក្តីត្រេកអរ (ក្នុងបច្ច័យ ៤) របស់បុគ្គលអ្នកចូលទៅកាន់ផ្នួស រមែងនាំមកនូវសុខ។»

‘‘Dullabhā bhagavā yadidaṃ tuṭṭhī’’ti.

កាមទទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ សេចក្តីត្រេកអរ (សន្តោស) នេះ រកបានដោយកម្រណាស់។»

‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti (kāmadāti bhagavā),Cittavūpasame ratā;

Yesaṃ divā ca ratto ca,Bhāvanāya rato mano’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលកាមទ ពួកបុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃចិត្ត មានចិត្តត្រេកអរក្នុងភាវនា ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ រមែងបាននូវសេចក្តីត្រេកអរដែលរកបានដោយកម្រនោះ។»

‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti.

កាមទទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ចិត្តនេះ តាំងមាំបានដោយកម្រណាស់។»

‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti (kāmadāti bhagavā),Indriyūpasame ratā;

Te chetvā maccuno jālaṃ,Ariyā gacchanti kāmadā’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលកាមទ ពួកបុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃឥន្ទ្រិយ រមែងតាំងចិត្តដែលតាំងមាំបានដោយកម្រនោះឲ្យមាំមួនបាន ម្នាលកាមទ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយនោះ កាត់ផ្តាច់នូវសំណាញ់នៃមច្ចុរាជ ហើយរមែងទៅ (កាន់ព្រះនិព្វាន)។»

‘‘Duggamo [Pg.46] bhagavā visamo maggo’’ti.

កាមទទេវបុត្រក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ផ្លូវវៀចវេរ ទៅបានដោយកម្រណាស់។»

‘‘Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada;

Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā;

Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលកាមទ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ រមែងទៅបាន ទោះបីក្នុងផ្លូវវៀចវេរដែលទៅបានដោយកម្រ ពួកអនរិយបុគ្គល (បុថុជ្ជន) រមែងធ្លាក់ចុះផ្កាប់មុខក្នុងផ្លូវវៀចវេរ ឯផ្លូវរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាផ្លូវត្រង់ ព្រោះព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាអ្នកត្រង់ ក្នុងពួកសត្វដែលវៀចវេរ។»

7. Pañcālacaṇḍasuttaṃ

៧. បញ្ចាលចណ្ឌសូត្រ

88. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho pañcālacaṇḍo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៨៨. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះបញ្ចាលចណ្ឌទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sambādhe vata okāsaṃ, avindi bhūrimedhaso;

Yo jhānamabujjhi buddho, paṭilīnanisabho munī’’ti.

«ព្រះពុទ្ធមានប្រាជ្ញាធំទូលាយដូចជាផែនដី ទ្រង់បាននូវឱកាស (គឺឈាន) ក្នុងទីដ៏ចង្អៀត (គឺនីវរណធម៌) ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងនូវឈាន ទ្រង់ជាមុនីដ៏ប្រសើរ ឈ្នះនូវមានៈហើយ។»

‘‘Sambādhe vāpi vindanti (pañcālacaṇḍāti bhagavā),Dhammaṃ nibbānapattiyā;

Ye satiṃ paccalatthaṃsu,Sammā te susamāhitā’’ti.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលបញ្ចាលចណ្ឌ ពួកបុគ្គលណាបាននូវសតិ ដើម្បីសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាបាននូវធម៌ក្នុងទីដ៏ចង្អៀត ពួកបុគ្គលនោះ តាំងចិត្តមាំមួនល្អហើយ ដោយសម្មាសមាធិ។»

8. Tāyanasuttaṃ

៨. តាយនសូត្រ

89. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho tāyano devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho tāyano devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

៨៩. ហេតុបច្ចុប្បន្ននៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ តាយនទេវបុត្រ ដែលជាអតីតម្ចាស់លទ្ធិ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះតាយនទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;

Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.

«នែព្រាហ្មណ៍ ចូរព្យាយាមកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹក ចូរកំចាត់បង់នូវកាមទាំងឡាយចេញ មុនីកាលបើមិនលះបង់នូវកាមទាំងឡាយ រមែងមិនដល់នូវសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ឡើយ។»

‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;

Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.

«បើបុគ្គលធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមនោះ គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមនោះឲ្យមាំមួន គប្បីបណ្តុះសេចក្តីព្យាយាមនោះឲ្យខ្លាំងក្លា ព្រោះថា បព្វជិតដែលធូររលុង រមែងរោយរាយនូវធូលីក្រៃលែងឡើង។»

‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ;

Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.

«អំពើអាក្រក់ មិនធ្វើវិញប្រសើរជាង ព្រោះអំពើអាក្រក់រមែងក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ អំពើល្អ ធ្វើហើយប្រសើរជាង ព្រោះធ្វើហើយ រមែងមិនក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយឡើយ។»

‘‘Kuso [Pg.47] yathā duggahito, hatthamevānukantati;

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati.

«ស្មៅស្បូវដែលបុគ្គលកាន់មិនល្អ រមែងមុតដៃនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ផ្នួសដែលបុគ្គលប្រតិបត្តិមិនល្អ រមែងទាញទៅកាន់នរក យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.

«ការងារណាមួយដែលធូររលុងផង វត្តណាមួយដែលសៅហ្មងផង ព្រហ្មចរិយៈណាមួយដែលគួររង្កៀសផង ធម៌ទាំងអស់នោះ រមែងមិនមានផលច្រើនឡើយ។»

Idamavoca tāyano devaputto; idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

តាយនទេវបុត្របានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះហើយ លុះពោលពាក្យនេះរួច ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ tāyano nāma devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, tāyano devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi –

លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងរាត្រីនេះ តាយនទេវបុត្រ ជាអតីតម្ចាស់លទ្ធិ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមករកតថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះតាយនទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់របស់តថាគតថា៖»

‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;

Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.

«“នែព្រាហ្មណ៍ ចូរព្យាយាមកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹក ចូរកំចាត់បង់នូវកាមទាំងឡាយចេញ មុនីកាលបើមិនលះបង់នូវកាមទាំងឡាយ រមែងមិនដល់នូវសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ឡើយ។»

‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;

Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.

«បើបុគ្គលធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមនោះ គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមនោះឲ្យមាំមួន គប្បីបណ្តុះសេចក្តីព្យាយាមនោះឲ្យខ្លាំងក្លា ព្រោះថា បព្វជិតដែលធូររលុង រមែងរោយរាយនូវធូលីក្រៃលែងឡើង។»

‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ;

Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.

«អំពើអាក្រក់ មិនធ្វើវិញប្រសើរជាង ព្រោះអំពើអាក្រក់រមែងក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ អំពើល្អ ធ្វើហើយប្រសើរជាង ព្រោះធ្វើហើយ រមែងមិនក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយឡើយ។»

‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati.

«ស្មៅស្បូវដែលបុគ្គលកាន់មិនល្អ រមែងមុតដៃនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ផ្នួសដែលបុគ្គលប្រតិបត្តិមិនល្អ រមែងទាញទៅកាន់នរក យ៉ាងនោះឯង។”»

‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.

«ការងារណាមួយដែលធូររលុងផង វត្ត (សីលវត្ត) ណាមួយដែលសៅហ្មងផង ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលគួររង្កៀស (សង្ស័យ) ផង ធម៌ទាំងអស់នោះ មិនមានផលច្រើនឡើយ»។

‘‘Idamavoca, bhikkhave, tāyano devaputto, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. Uggaṇhātha, bhikkhave, tāyanagāthā; pariyāpuṇātha, bhikkhave, tāyanagāthā; dhāretha, bhikkhave, tāyanagāthā. Atthasaṃhitā, bhikkhave, tāyanagāthā ādibrahmacariyikā’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តាយនទេវបុត្រ បានពោលពាក្យនេះ លុះពោលពាក្យនេះរួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូររៀននូវគាថារបស់តាយនទេវបុត្រចុះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរស្ទាត់ជំនាញនូវគាថារបស់តាយនទេវបុត្រចុះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរទ្រទ្រង់នូវគាថារបស់តាយនទេវបុត្រចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គាថារបស់តាយនទេវបុត្រ ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ជាខាងដើមនៃព្រហ្មចរិយធម៌»។

9. Candimasuttaṃ

៩. ចន្ទិមសូត្រ

90. Sāvatthinidānaṃ[Pg.48]. Tena kho pana samayena candimā devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho candimā devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩០. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង ចន្ទិមទេវបុត្រ ត្រូវរាហុអសុរិន្ទចាប់យកហើយ។ គ្រានោះ ចន្ទិមទេវបុត្រ កាលរលឹកដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi;

Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.

«បពិត្រព្រះពុទ្ធមានព្យាយាម ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គជាបុគ្គលរួចស្រឡះហើយក្នុងធម៌ទាំងពួង ខ្ញុំព្រះករុណាដល់នូវសេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ហើយ សូមព្រះអង្គជាទីពឹងនៃខ្ញុំព្រះករុណានោះផងចុះ»។

Atha kho bhagavā candimaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រារព្ភចន្ទិមទេវបុត្រ ហើយបានត្រាស់នឹងរាហុអសុរិន្ទដោយគាថាថា៖

‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, candimā saraṇaṃ gato;

Rāhu candaṃ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā’’ti.

«ម្នាលរាហុ ចន្ទិមទេវបុត្រ ដល់នូវព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្ត ជាទីពឹងហើយ អ្នកចូរលែងចន្ទិមទេវបុត្រចុះ ព្រោះព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងអនុគ្រោះដល់លោក»។

Atha kho rāhu asurindo candimaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ រាហុអសុរិន្ទ លែងចន្ទិមទេវបុត្រហើយ ក៏មានសេចក្ដីប្រញាប់ប្រញាល់ ចូលទៅរកវេបចិត្តិអសុរិន្ទ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏មានសេចក្ដីតក់ស្លុត ព្រឺរោម ឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បានពោលនឹងរាហុអសុរិន្ទ ដែលឈរនៅក្នុងទីសមគួរ ដោយគាថាថា៖

‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu candaṃ pamuñcasi;

Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti.

«ម្នាលរាហុ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកប្រញាប់ប្រញាល់លែងចន្ទិមទេវបុត្រចុះ អ្នកមានសភាពតក់ស្លុត ចូលមកឈរញាប់ញ័រ ដូចជាខ្លាចអ្វីខ្លាំងម្ល៉េះ»។

‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe;

Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya candima’’nti.

«ក្បាលរបស់ខ្ញុំនឹងធ្លាយជាប្រាំពីរភាគ ទោះបីរស់នៅ ក៏មិនបានសេចក្ដីសុខឡើយ ព្រោះខ្ញុំត្រូវគាថារបស់ព្រះពុទ្ធសូត្រសង្កត់សង្កិនហើយ បើប្រសិនបើខ្ញុំមិនលែងចន្ទិមទេវបុត្រទេ»។

10. Sūriyasuttaṃ

១០. សុរិយសូត្រ

91. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena sūriyo devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho sūriyo devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩១. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង សុរិយទេវបុត្រ ត្រូវរាហុអសុរិន្ទចាប់យកហើយ។ គ្រានោះ សុរិយទេវបុត្រ កាលរលឹកដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi;

Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.

«បពិត្រព្រះពុទ្ធមានព្យាយាម ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គជាបុគ្គលរួចស្រឡះហើយក្នុងធម៌ទាំងពួង ខ្ញុំព្រះករុណាដល់នូវសេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ហើយ សូមព្រះអង្គជាទីពឹងនៃខ្ញុំព្រះករុណានោះផងចុះ»។

Atha kho bhagavā sūriyaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រារព្ភសុរិយទេវបុត្រ ហើយបានត្រាស់នឹងរាហុអសុរិន្ទដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Tathāgataṃ [Pg.49] arahantaṃ, sūriyo saraṇaṃ gato;

Rāhu sūriyaṃ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā.

«ម្នាលរាហុ សុរិយទេវបុត្រ ដល់នូវព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្ត ជាទីពឹងហើយ អ្នកចូរលែងសុរិយទេវបុត្រចុះ ព្រោះព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងអនុគ្រោះដល់លោក»។

‘‘Yo andhakāre tamasi pabhaṅkaro,Verocano maṇḍalī uggatejo;

Mā rāhu gilī caramantalikkhe,Pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriya’’nti.

«ម្នាលរាហុ សុរិយទេវបុត្រណា ជាអ្នកធ្វើនូវពន្លឺក្នុងទីងងឹតដ៏ក្រាស់ មានរស្មីភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច មានមណ្ឌលមូល មានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា ដើរទៅក្នុងអាកាស អ្នកកុំលេបនូវសុរិយទេវបុត្រនោះឡើយ ម្នាលរាហុ អ្នកចូរលែងសុរិយទេវបុត្រ ដែលជាកូនរបស់តថាគតនោះចេញទៅ»។

Atha kho rāhu asurindo sūriyaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ រាហុអសុរិន្ទ លែងសុរិយទេវបុត្រហើយ ក៏មានសេចក្ដីប្រញាប់ប្រញាល់ ចូលទៅរកវេបចិត្តិអសុរិន្ទ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏មានសេចក្ដីតក់ស្លុត ព្រឺរោម ឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បានពោលនឹងរាហុអសុរិន្ទ ដែលឈរនៅក្នុងទីសមគួរ ដោយគាថាថា៖

‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu sūriyaṃ pamuñcasi;

Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti.

«ម្នាលរាហុ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកប្រញាប់ប្រញាល់លែងសុរិយទេវបុត្រចុះ អ្នកមានសភាពតក់ស្លុត ចូលមកឈរញាប់ញ័រ ដូចជាខ្លាចអ្វីខ្លាំងម្ល៉េះ»។

‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe;

Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya sūriya’’nti.

«ក្បាលរបស់ខ្ញុំនឹងធ្លាយជាប្រាំពីរភាគ ទោះបីរស់នៅ ក៏មិនបានសេចក្ដីសុខឡើយ ព្រោះខ្ញុំត្រូវគាថារបស់ព្រះពុទ្ធសូត្រសង្កត់សង្កិនហើយ បើប្រសិនបើខ្ញុំមិនលែងសុរិយទេវបុត្រទេ»។

Paṭhamo vaggo.

វគ្គទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Dve kassapā ca māgho ca, māgadho dāmali kāmado;

Pañcālacaṇḍo tāyano, candimasūriyena te dasāti.

ព្រះសូត្រពីរឈ្មោះកស្សបៈ ១ ម៉ាឃសូត្រ ១ មាគធសូត្រ ១ ទាមលិសូត្រ ១ កាមទសូត្រ ១ បញ្ចាលចណ្ឌសូត្រ ១ តាយនសូត្រ ១ ព្រមទាំងចន្ទិមសូត្រ និងសុរិយសូត្រ រួមជា ១០ ព្រះសូត្រ។

2. Anāthapiṇḍikavaggo

២. អនាថបិណ្ឌិកវគ្គ

1. Candimasasuttaṃ

១. ចន្ទិមសសូត្រ

92. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho candimaso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi[Pg.50]. Ekamantaṃ ṭhito kho candimaso devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩២. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ចន្ទិមសទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះចន្ទិមសទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Te hi sotthiṃ gamissanti, kacche vāmakase magā;

Jhānāni upasampajja, ekodi nipakā satā’’ti.

«ជនទាំងឡាយណា ចូលដល់នូវឈានទាំងឡាយ មានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា មានស្មារតី ជនទាំងឡាយនោះឯង នឹងទៅកាន់សេចក្ដីសុខ ដូចជាពួកម្រឹគនៅក្នុងព្រៃស្បាតដែលមិនមានរបោមនិងមូសដូច្នោះ»។

‘‘Te hi pāraṃ gamissanti, chetvā jālaṃva ambujo;

Jhānāni upasampajja, appamattā raṇañjahā’’ti.

«ជនទាំងឡាយណា ចូលដល់នូវឈានទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនប្រមាទ លះបង់នូវកិលេសគ្រឿងចម្បាំង ជនទាំងឡាយនោះឯង នឹងទៅដល់ត្រើយ (គឺព្រះនិព្វាន) ដូចជាត្រីដែលទម្លាយនូវសំណាញ់ទៅកាន់ទីសុខដូច្នោះ»។

2. Veṇḍusuttaṃ

២. វេណ្ឌុសូត្រ

93. Ekamantaṃ ṭhito kho veṇḍu devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩៣. លុះវេណ្ឌុទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Sukhitāva te manujā, sugataṃ payirupāsiya;

Yuñjaṃ gotamasāsane, appamattā nu sikkhare’’ti.

«មនុស្សទាំងឡាយណា ចូលទៅអង្គុយជិតព្រះសុគត ព្យាយាមក្នុងសាសនានៃព្រះគោតម សិក្សាដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទ មនុស្សទាំងឡាយនោះ តែងមានសេចក្ដីសុខពិតប្រាកដ»។

‘‘Ye me pavutte siṭṭhipade (veṇḍūti bhagavā),Anusikkhanti jhāyino;

Kāle te appamajjantā,Na maccuvasagā siyu’’nti.

«ម្នាលវេណ្ឌុ ពួកអ្នកចម្រើនឈានទាំងឡាយណា សិក្សាតាមធម៌ជាគ្រឿងប្រដៅដែលតថាគតបានពោលហើយ ពួកជនទាំងនោះ ជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងកាលដ៏គួរ មិនទៅកាន់អំណាចនៃសេចក្ដីស្លាប់ឡើយ»។

3. Dīghalaṭṭhisuttaṃ

៣. ទីឃលដ្ឋិសូត្រ

94. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho dīghalaṭṭhi devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho dīghalaṭṭhi devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩៤. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកន្លែងសម្រាប់ឲ្យចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ ទីឃលដ្ឋិទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ ញ៉ាំងវត្តវេឡុវនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះទីឃលដ្ឋិទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Bhikkhu siyā jhāyī vimuttacitto,Ākaṅkhe ce hadayassānupattiṃ;

Lokassa ñatvā udayabbayañca,Sucetaso anissito tadānisaṃso’’ti.

«បើភិក្ខុប្រាថ្នានូវការសម្រេចផលនៃចិត្ត (គឺអរហត្តផល) គប្បីជាអ្នកចម្រើនឈាន មានចិត្តរួចផុតហើយ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅនៃលោក មានចិត្តល្អ មិនអាស្រ័យនឹងតណ្ហានិងទិដ្ឋិ មានអរហត្តផលនោះជាអានិសង្ស»។

4. Nandanasuttaṃ

៤. នន្ទនសូត្រ

95. Ekamantaṃ [Pg.51] ṭhito kho nandano devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៩៥. លុះនន្ទនទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña,Anāvaṭaṃ bhagavato ñāṇadassanaṃ;

Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti,Kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;

Kathaṃvidho dukkhamaticca iriyati,Kathaṃvidhaṃ devatā pūjayantī’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតមមានប្រាជ្ញាធំទូលាយដូចជាផែនដី ខ្ញុំព្រះករុណាសូមទូលសួរព្រះអង្គ ព្រោះញាណទស្សនៈរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនមានការបិទបាំងឡើយ ជនមានសភាពបែបណា ដែលលោកហៅថាជាអ្នកមានសីល ជនមានសភាពបែបណា ដែលលោកហៅថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជនមានសភាពបែបណា ដែលកន្លងផុតនូវទុក្ខហើយរស់នៅ ជនមានសភាពបែបណា ដែលពួកទេវតាតែងបូជា»។

‘‘Yo sīlavā paññavā bhāvitatto,Samāhito jhānarato satīmā;

Sabbassa sokā vigatā pahīnā,Khīṇāsavo antimadehadhārī.

«បុគ្គលណាមានសីល មានប្រាជ្ញា មានចិត្តបានចម្រើនហើយ មានចិត្តតម្កល់មាំ ត្រេកអរក្នុងឈាន មានស្មារតី មានសេចក្ដីសោកទាំងពួងទៅប្រាសហើយ លះបង់កិលេសអស់ហើយ ជាព្រះខីណាស្រព ទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត។

‘‘Tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti,Tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;

Tathāvidho dukkhamaticca iriyati,Tathāvidhaṃ devatā pūjayantī’’ti.

«ជនទាំងឡាយ ហៅបុគ្គលមានសភាពបែបនោះឯងថាជាអ្នកមានសីល ហៅបុគ្គលមានសភាពបែបនោះឯងថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា បុគ្គលមានសភាពបែបនោះឯង តែងកន្លងផុតនូវទុក្ខហើយរស់នៅ ពួកទេវតាតែងបូជានូវបុគ្គលមានសភាពបែបនោះឯង»។

5. Candanasuttaṃ

៥. ចន្ទនសូត្រ

96. Ekamantaṃ ṭhito kho candano devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៩៦. លុះចន្ទនទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kathaṃsu tarati oghaṃ, rattindivamatandito;

Appatiṭṭhe anālambe, ko gambhīre na sīdatī’’ti.

«តើបុគ្គលឆ្លងនូវអន្លង់ (គឺសង្សារវដ្ត) យ៉ាងដូចម្ដេច ទើបមិនខ្ជិលច្រអូសទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ក្នុងអន្លង់ដ៏ជ្រៅ គ្មានទីឈរ គ្មានទីតោង តើបុគ្គលណាមិនលិចលង់»។

‘‘Sabbadā sīlasampanno, paññavā susamāhito;

Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttaraṃ.

«បុគ្គលណា បរិបូណ៌ដោយសីលសព្វៗកាល មានប្រាជ្ញា មានចិត្តតម្កល់មាំល្អ មានព្យាយាមប្រារព្ភហើយ មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះ តែងឆ្លងនូវអន្លង់ដែលឆ្លងបានដោយក្រ។

‘‘Virato kāmasaññāya, rūpasaṃyojanātigo;

Nandīrāgaparikkhīṇo, so gambhīre na sīdatī’’ti.

«បុគ្គលណា វៀរចាកកាមសញ្ញា កន្លងផុតនូវរូបសញ្ញោជនៈ មាននន្ទិរាគៈ (សេចក្ដីត្រេកអរនិងតម្រេក) អស់ហើយ បុគ្គលនោះ មិនលិចលង់ក្នុងអន្លង់ដ៏ជ្រៅឡើយ»។

6. Vāsudattasuttaṃ

៦. វាសុទត្តសូត្រ

97. Ekamantaṃ [Pg.52] ṭhito kho vāsudatto devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

៩៧. លុះវាសុទត្តទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីជាអ្នកមានស្មារតី ត្រេកត្រអាល (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដើម្បីលះបង់នូវកាមរាគៈ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេចាក់ដោយលំពែង ឬដូចជាបុគ្គលដែលមានភ្លើងឆេះលើក្បាលដូច្នោះ»។

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

«ភិក្ខុគប្បីជាអ្នកមានស្មារតី ត្រេកត្រអាល (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដើម្បីលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេចាក់ដោយលំពែង ឬដូចជាបុគ្គលដែលមានភ្លើងឆេះលើក្បាលដូច្នោះ»。

7. Subrahmasuttaṃ

៧. សុព្រហ្មសូត្រ

98. Ekamantaṃ ṭhito kho subrahmā devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

៩៨. លុះសុព្រហ្មទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Niccaṃ utrastamidaṃ cittaṃ, niccaṃ ubbiggamidaṃ mano;

Anuppannesu kicchesu, atho uppatitesu ca;

Sace atthi anutrastaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.

«ចិត្តនេះតែងតក់ស្លុតជានិច្ច គំនិតនេះតែងភ័យព្រួយជានិច្ច ចំពោះធម៌ជាគ្រឿងចង្អៀតចង្អល់ដែលមិនទាន់កើតឡើងផង ចំពោះធម៌ជាគ្រឿងចង្អៀតចង្អល់ដែលកើតឡើងហើយផង បើប្រសិនជាមានធម៌មិនតក់ស្លុត ខ្ញុំព្រះករុណាសូមទូលសួរហើយ សូមព្រះអង្គប្រាប់នូវធម៌នោះដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផង»។

‘‘Nāññatra bojjhā tapasā, nāññatrindriyasaṃvarā;

Nāññatra sabbanissaggā, sotthiṃ passāmi pāṇina’’nti.

«តថាគតមិនឃើញសេចក្ដីសុខរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្រៅពីពោធិបក្ខិយធម៌ និងតបធម៌ ក្រៅពីការសង្រួមឥន្ទ្រិយ និងក្រៅពីការលះបង់នូវធម៌ទាំងពួង (គឺព្រះនិព្វាន) ឡើយ»។

‘‘Idamavoca…pe… tatthevantaradhāyī’’ti.

«ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ពាក្យនេះហើយ...។ល។ ទេវបុត្រនោះ ក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង»។

8. Kakudhasuttaṃ

៨. កកុធសូត្រ

99. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati añjanavane migadāye. Atha kho kakudho devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ añjanavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho kakudho devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nandasi, samaṇā’’ti? ‘‘Kiṃ laddhā, āvuso’’ti? ‘‘Tena hi, samaṇa, socasī’’ti? ‘‘Kiṃ jīyittha, āvuso’’ti? ‘‘Tena hi, samaṇa, neva nandasi na ca socasī’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti.

៩៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃអញ្ជនវន ជាមិគទាយវន ជិតក្រុងសាកេត។ គ្រានោះ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ កកុធទេវបុត្រ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ ញ៉ាំងព្រៃអញ្ជនវនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះកកុធទេវបុត្រ ឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះសមណៈ ព្រះអង្គត្រេកអរដែរឬ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា៖ «ម្នាលអាវុសោ តថាគតបានអ្វី ទើបត្រូវត្រេកអរ»។ ទេវបុត្រសួរថា៖ «បពិត្រព្រះសមណៈ បើដូច្នោះ ព្រះអង្គសោកសៅដែរឬ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា៖ «ម្នាលអាវុសោ អ្វីដែលវិនាសទៅ ទើបតថាគតត្រូវសោកសៅ»។ ទេវបុត្រសួរថា៖ «បពិត្រព្រះសមណៈ បើដូច្នោះ ព្រះអង្គមិនត្រេកអរផង មិនសោកសៅផងទេឬ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលអាវុសោ យ៉ាងហ្នឹងហើយ»។

‘‘Kacci [Pg.53] tvaṃ anagho bhikkhu, kacci nandī na vijjati;

Kacci taṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.

«បពិត្រភិក្ខុ ព្រះអង្គមិនមានទុក្ខទេឬ សេចក្ដីត្រេកអរមិនមានដល់ព្រះអង្គទេឬ សេចក្ដីអផ្សុកមិនគ្របសង្កត់នូវព្រះអង្គដែលគង់នៅតែមួយអង្គឯងទេឬ»។

‘‘Anagho ve ahaṃ yakkha, atho nandī na vijjati;

Atho maṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.

«ម្នាលយក្ស តថាគតមិនមានទុក្ខពិតមែន មួយទៀត សេចក្ដីត្រេកអរក៏មិនមានដល់តថាគតឡើយ មួយវិញទៀត សេចក្ដីអផ្សុកក៏មិនគ្របសង្កត់នូវតថាគតដែលអង្គុយតែម្នាក់ឯងនោះឡើយ»。

‘‘Kathaṃ tvaṃ anagho bhikkhu, kathaṃ nandī na vijjati;

Kathaṃ taṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.

«បពិត្រភិក្ខុ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គមិនមានទុក្ខ ហេតុអ្វីបានជាសេចក្ដីត្រេកអរមិនមានដល់ព្រះអង្គ ហេតុអ្វីបានជាសេចក្ដីអផ្សុកមិនគ្របសង្កត់នូវព្រះអង្គដែលគង់នៅតែមួយអង្គឯង»。

‘‘Aghajātassa ve nandī, nandījātassa ve aghaṃ;

Anandī anagho bhikkhu, evaṃ jānāhi āvuso’’ti.

«ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីត្រេកអរ តែងមានដល់បុគ្គលដែលមានទុក្ខ សេចក្ដីទុក្ខ តែងមានដល់បុគ្គលដែលមានសេចក្ដីត្រេកអរ ភិក្ខុជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីត្រេកអរ មិនមានទុក្ខឡើយ អ្នកចូរដឹងយ៉ាងនេះចុះ»។

‘‘Cirassaṃ vata passāmi, brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ;

Anandiṃ anaghaṃ bhikkhuṃ, tiṇṇaṃ loke visattika’’nti.

«ឱ! យូរណាស់ហើយ ទើបតែថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានឃើញព្រះព្រាហ្មណ៍ (គឺព្រះអរហន្ត) ដ៏រលត់កិលេសហើយ ជាភិក្ខុមិនមានសេចក្ដីត្រេកអរ មិនមានទុក្ខ ឆ្លងផុតនូវតណ្ហាជាគ្រឿងផ្សាយទៅក្នុងលោក»។

9. Uttarasuttaṃ

៩. ឧត្តរសូត្រ

100. Rājagahanidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho uttaro devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១០០. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងរាជគ្រឹះ។ លុះឧត្តរទេវបុត្រឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.

«ជីវិតត្រូវបាននាំទៅជិត (សេចក្តីស្លាប់) អាយុមានប្រមាណតិច ទីពឹងទាំងឡាយមិនមានដល់បុគ្គលដែលជរានាំទៅជិតហើយឡើយ កាលបើបុគ្គលសម្លឹងឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ គប្បីធ្វើបុណ្យទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខ»។

‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.

«ជីវិតត្រូវបាននាំទៅជិត (សេចក្តីស្លាប់) អាយុមានប្រមាណតិច ទីពឹងទាំងឡាយមិនមានដល់បុគ្គលដែលជរានាំទៅជិតហើយឡើយ កាលបើបុគ្គលសម្លឹងឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នោះ អ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីស្ងប់ (ព្រះនិព្វាន) គប្បីលះបង់នូវលោកាមិសចេញ»។

10. Anāthapiṇḍikasuttaṃ

១០. អនាថបិណ្ឌិកសូត្រ

101. Ekamantaṃ ṭhito kho anāthapiṇḍiko devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

១០១. លុះអនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.

«ព្រះជេតពននេះឯង ជាទីអាស្រ័យនៅនៃពួកឥសីសង្ឃ ដែលព្រះធម្មរាជទ្រង់គង់នៅហើយ តែងញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។

‘‘Kammaṃ [Pg.54] vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.

កម្ម១ វិជ្ជា១ ធម៌១ សីល១ ជីវិតដ៏ឧត្តម១ សត្វទាំងឡាយតែងស្អាតស្អំដោយធម៌ទាំងនេះ មិនមែនស្អាតស្អំដោយគោត្រ ឬដោយទ្រព្យឡើយ។

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គប្បីជ្រើសរើសធម៌ដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ (យោនិសោមនសិការ) យ៉ាងនេះ ទើបស្អាតស្អំក្នុងធម៌នោះបាន។

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.

ព្រះសារីបុត្តមានប្រាជ្ញាផង មានសីលផង មានសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ផង ដ៏ឧត្តមបំផុត ទោះបីភិក្ខុណាមួយដល់នូវត្រើយ (ព្រះនិព្វាន) ក៏មានព្រះសារីបុត្តនេះជាទីបំផុត»។

Idamavoca anāthapiṇḍiko devaputto. Idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

អនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្របានពោលពាក្យនេះហើយ។ លុះពោលពាក្យនេះរួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ aññataro devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, so devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi –

លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងរាត្រីនេះ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានទេវបុត្រមួយអង្គ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងព្រះជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមករកតថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះទេវបុត្រនោះឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់តថាគតថា៖

‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.

«ព្រះជេតពននេះឯង ជាទីអាស្រ័យនៅនៃពួកឥសីសង្ឃ ដែលព្រះធម្មរាជទ្រង់គង់នៅហើយ តែងញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។

‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.

កម្ម១ វិជ្ជា១ ធម៌១ សីល១ ជីវិតដ៏ឧត្តម១ សត្វទាំងឡាយតែងស្អាតស្អំដោយធម៌ទាំងនេះ មិនមែនស្អាតស្អំដោយគោត្រ ឬដោយទ្រព្យឡើយ។

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គប្បីជ្រើសរើសធម៌ដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ (យោនិសោមនសិការ) យ៉ាងនេះ ទើបស្អាតស្អំក្នុងធម៌នោះបាន។

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.

ព្រះសារីបុត្តមានប្រាជ្ញាផង មានសីលផង មានសេចក្តីស្ងប់រំងាប់ផង ដ៏ឧត្តមបំផុត ទោះបីភិក្ខុណាមួយដល់នូវត្រើយ (ព្រះនិព្វាន) ក៏មានព្រះសារីបុត្តនេះជាទីបំផុត»។

‘‘Idamavoca, bhikkhave, so devaputto. Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទេវបុត្រនោះបានពោលពាក្យនេះហើយ។ លុះពោលពាក្យនេះរួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង»។

Evaṃ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘so hi nūna, bhante, anāthapiṇḍiko devaputto bhavissati. Anāthapiṇḍiko gahapati āyasmante sāriputte abhippasanno ahosī’’ti. ‘‘Sādhu [Pg.55] sādhu, ānanda, yāvatakaṃ kho, ānanda, takkāya pattabbaṃ anuppattaṃ taṃ tayā. Anāthapiṇḍiko hi so, ānanda, devaputto’’ti.

កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទេវបុត្រនោះ ប្រាកដជាអនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រមិនខាន ព្រោះថាអនាថបិណ្ឌិកគហបតី ធ្លាប់មានសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ «សាធុ សាធុ អានន្ទ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីយល់ណាដែលគប្បីដល់បានដោយការត្រិះរិះ សេចក្តីយល់នោះ អ្នកបានដល់ហើយ។ ម្នាលអានន្ទ ទេវបុត្រនោះ គឺអនាថបិណ្ឌិកទេវបុត្រពិតមែន»។

Anāthapiṇḍikavaggo dutiyo.

អនាថបិណ្ឌិកវគ្គ ទី២ ចប់។

Tassuddānaṃ –

បញ្ជីរឿងនៃវគ្គនោះគឺ៖

Candimaso ca veṇḍu ca, dīghalaṭṭhi ca nandano;

Candano vāsudatto ca, subrahmā kakudhena ca;

Uttaro navamo vutto, dasamo anāthapiṇḍikoti.

ចន្ទិមសសូត្រ១ វេណ្ឌុសូត្រ១ ទីឃលដ្ឋិសូត្រ១ នន្ទនសូត្រ១ ចន្ទនសូត្រ១ វាសុទត្តសូត្រ១ សុព្រហ្មសូត្រ១ កកុធសូត្រ១ ឧត្តរសូត្រជាទី៩ និងអនាថបិណ្ឌិកសូត្រជាទី១០។

3. Nānātitthiyavaggo

៣. នានាតិត្ថិយវគ្គ

1. Sivasuttaṃ

១. សិវសូត្រ

102. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sivo devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sivo devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

១០២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រះជេតពន វត្តរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង សិវទេវបុត្រ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អស្រស់ស្អាត ញ៉ាំងព្រះជេតពនទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមកគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសិវទេវបុត្រឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.

«បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបមានសេចក្តីចម្រើន មិនមានសេចក្តីសាបសូន្យឡើយ។

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, paññā labbhati nāññato.

បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបបាននូវប្រាជ្ញា មិនមែនបានអំពីបុគ្គលដទៃ (ពាលជន) ឡើយ។

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sokamajjhe na socati.

បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបមិនសោកសៅក្នុងកណ្តាលពួកជនដែលកំពុងសោកសៅ។

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, ñātimajjhe virocati.

បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបជាអ្នករុងរឿងក្នុងកណ្តាលពួកញាតិ។

‘‘Sabbhireva [Pg.56] samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sattā gacchanti suggatiṃ.

បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយតែងទៅកាន់សុគតិ។

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sattā tiṭṭhanti sātata’’nti.

បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយតែងរស់នៅជាសុខអស់កាលជានិច្ច»។

Atha kho bhagavā sivaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់តបនឹងសិវទេវបុត្រដោយគាថាវិញថា៖

‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

«បុគ្គលគប្បីគប់រកតែនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ ទើបរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង»។

2. Khemasuttaṃ

២. ខេមសូត្រ

103. Ekamantaṃ ṭhito kho khemo devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

១០៣. លុះខេមទេវបុត្រឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;

Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ.

«ពួកជនពាលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ តែងប្រព្រឹត្តទៅជាមួយនឹងខ្លួន ហាក់ដូចជាសត្រូវ កាលធ្វើនូវអំពើបាបណា ដែលមានផលដ៏ល្វីងជូរចត់។

‘‘Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;

Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevati.

អំពើណាដែលធ្វើហើយ តែងក្តៅក្រហាយតាមក្រោយ ត្រូវមានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែក យំសោក ទទួលរងផលនៃអំពើនោះ អំពើនោះដែលធ្វើហើយ មិនល្អឡើយ។

‘‘Tañca kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā nānutappati;

Yassa patīto sumano, vipākaṃ paṭisevati.

ចំណែកអំពើណាដែលធ្វើហើយ មិនក្តៅក្រហាយតាមក្រោយ ត្រូវមានសេចក្តីត្រេកអរ រីករាយចិត្ត ទទួលរងផលនៃអំពើនោះ អំពើនោះដែលធ្វើហើយ ទើបជាអំពើល្អ។

‘‘Paṭikacceva taṃ kayirā, yaṃ jaññā hitamattano;

Na sākaṭikacintāya, mantā dhīro parakkame.

បុគ្គលដឹងនូវអំពើណាថាជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន គប្បីធ្វើនូវអំពើនោះជាមុន (មុននឹងស្លាប់) បុគ្គលជាអ្នកប្រាជ្ញ មិនគប្បីព្យាយាមដោយការត្រិះរិះដូចជានាយបររទេះឡើយ។

‘‘Yathā sākaṭiko maṭṭhaṃ, samaṃ hitvā mahāpathaṃ;

Visamaṃ maggamāruyha, akkhacchinnova jhāyati.

នាយបររទេះ លះបង់នូវផ្លូវធំដ៏រាបស្មើល្អ ហើយបរឡើងកាន់ផ្លូវមិនរាបស្មើ តែងសោកសៅព្រោះរទេះបាក់ភ្លៅ យ៉ាងណា

‘‘Evaṃ dhammā apakkamma, adhammamanuvattiya;

Mando maccumukhaṃ patto, akkhacchinnova jhāyatī’’ti.

បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅ លះបង់ធម៌ (របស់សប្បុរស) ហើយប្រព្រឹត្តតាមអធម៌ កាលដល់នូវមាត់នៃសេចក្តីស្លាប់ តែងសោកសៅ ដូចជានាយបររទេះដែលបាក់ភ្លៅរទេះ យ៉ាងនោះឯង»។

3. Serīsuttaṃ

៣. សេរីសូត្រ

104. Ekamantaṃ ṭhito kho serī devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១០៤. លុះសេរីទេវបុត្រឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Annamevābhinandanti[Pg.57], ubhaye devamānusā;

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ annaṃ nābhinandatī’’ti.

«ពួកទេវតា និងមនុស្សទាំងពីរពួក តែងត្រេកអរចំពោះតែអាហារ (បាយ) ចុះយក្ស (ទេវតា) នោះឈ្មោះអ្វី ដែលមិនត្រេកអរចំពោះអាហារ»។

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.

«ជនទាំងឡាយណា ឲ្យនូវអាហារនោះដោយសទ្ធា ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា អាហារនោះឯង តែងតាមជួយឧបត្ថម្ភដល់ជននោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើមន្ទិល (កំណាញ់) ហើយគប្បីឲ្យទាន ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្នុងលោកខាងមុខ»។

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មិនធ្លាប់មានឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះធម៌នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ពិរោះណាស់ថា៖

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.

“ជនទាំងឡាយណា ឲ្យនូវអាហារនោះដោយសទ្ធា ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា អាហារនោះឯង តែងតាមជួយឧបត្ថម្ភដល់ជននោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើមន្ទិល (កំណាញ់) ហើយគប្បីឲ្យទាន ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្នុងលោកខាងមុខ” ដូច្នេះ។

‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, sirī nāma rājā ahosiṃ dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Tassa mayhaṃ, bhante, catūsu dvāresu dānaṃ dīyittha samaṇa-brāhmaṇa-kapaṇaddhika-vanibbakayācakānaṃ. Atha kho maṃ, bhante, itthāgāraṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ, bhante, paṭhamaṃ dvāraṃ itthāgārassa adāsiṃ. Tattha itthāgārassa dānaṃ dīyittha; mama dānaṃ paṭikkami.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលពីព្រេងនាយ ខ្ញុំព្រះករុណាបានកើតជាស្តេច ព្រះនាមសេរី ជាអ្នកឲ្យទាន ជាទានបតី ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃទាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានឲ្យទាននៅទ្វារទាំងបួនទិស ដល់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ជនកំសត់ អ្នកដំណើរ ពួកអ្នកចម្រៀងសរសើរ និងពួកស្មូម។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ពួកស្រីស្នំបានចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណា ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ទានរបស់ព្រះសម្មតិទេវ តែងតែឲ្យទៅហើយ ចំណែកទានរបស់ពួកខ្ញុំម្ចាស់ មិនទាន់បានឲ្យឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរតែពួកខ្ញុំម្ចាស់បានអាស្រ័យនឹងព្រះសម្មតិទេវ ដើម្បីនឹងបានឲ្យទានទាំងឡាយ និងធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែរ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ «យើងជាអ្នកឲ្យទាន ជាទានបតី ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃទាន កាលបើពួកជនពោលថា “ពួកយើងនឹងឲ្យទាន” តើយើងគួរពោលតបយ៉ាងណាទៅ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ក៏បានប្រគល់ទ្វារទីមួយ ឲ្យទៅពួកស្រីស្នំ។ ក្នុងទ្វារនោះ ពួកស្រីស្នំក៏បានឲ្យទាន ចំណែកទានរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក៏បានត្រឡប់មកវិញ (គឺផ្អាកឈប់ឲ្យនៅទ្វារនោះ)។

‘‘Atha kho maṃ, bhante, khattiyā anuyantā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti[Pg.58]? So khvāhaṃ, bhante, dutiyaṃ dvāraṃ khattiyānaṃ anuyantānaṃ adāsiṃ. Tattha khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ពួកក្សត្រជាបរិវារ បានចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណា ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ទានរបស់ព្រះសម្មតិទេវ តែងតែឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកស្រីស្នំ ក៏ឲ្យទៅហើយ ចំណែកទានរបស់ពួកខ្ញុំម្ចាស់ មិនទាន់បានឲ្យឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរតែពួកខ្ញុំម្ចាស់បានអាស្រ័យនឹងព្រះសម្មតិទេវ ដើម្បីនឹងបានឲ្យទានទាំងឡាយ និងធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែរ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ «យើងជាអ្នកឲ្យទាន ជាទានបតី ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃទាន កាលបើពួកជនពោលថា “ពួកយើងនឹងឲ្យទាន” តើយើងគួរពោលតបយ៉ាងណាទៅ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ក៏បានប្រគល់ទ្វារទីពីរ ឲ្យទៅពួកក្សត្រជាបរិវារ។ ក្នុងទ្វារនោះ ពួកក្សត្រជាបរិវារក៏បានឲ្យទាន ចំណែកទានរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក៏បានត្រឡប់មកវិញ។

‘‘Atha kho maṃ, bhante, balakāyo upasaṅkamitvā etadavoca – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ bhante, tatiyaṃ dvāraṃ balakāyassa adāsiṃ. Tattha balakāyassa dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ពួកយោធា (កងទ័ព) បានចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណា ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ទានរបស់ព្រះសម្មតិទេវ តែងតែឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកស្រីស្នំ ក៏ឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកក្សត្រជាបរិវារ ក៏ឲ្យទៅហើយ ចំណែកទានរបស់ពួកខ្ញុំម្ចាស់ មិនទាន់បានឲ្យឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរតែពួកខ្ញុំម្ចាស់បានអាស្រ័យនឹងព្រះសម្មតិទេវ ដើម្បីនឹងបានឲ្យទានទាំងឡាយ និងធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែរ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ «យើងជាអ្នកឲ្យទាន ជាទានបតី ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃទាន កាលបើពួកជនពោលថា “ពួកយើងនឹងឲ្យទាន” តើយើងគួរពោលតបយ៉ាងណាទៅ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ក៏បានប្រគល់ទ្វារទីបី ឲ្យទៅពួកយោធា។ ក្នុងទ្វារនោះ ពួកយោធាក៏បានឲ្យទាន ចំណែកទានរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក៏បានត្រឡប់មកវិញ។

‘‘Atha kho maṃ, bhante, brāhmaṇagahapatikā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyati; balakāyassa dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ, bhante, catutthaṃ dvāraṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ adāsiṃ. Tattha brāhmaṇagahapatikānaṃ dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី បានចូលមកជិតខ្ញុំព្រះករុណា ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ទានរបស់ព្រះសម្មតិទេវ តែងតែឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកស្រីស្នំ ក៏ឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកក្សត្រជាបរិវារ ក៏ឲ្យទៅហើយ ទានរបស់ពួកយោធា ក៏ឲ្យទៅហើយ ចំណែកទានរបស់ពួកខ្ញុំម្ចាស់ មិនទាន់បានឲ្យឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរតែពួកខ្ញុំម្ចាស់បានអាស្រ័យនឹងព្រះសម្មតិទេវ ដើម្បីនឹងបានឲ្យទានទាំងឡាយ និងធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែរ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថា៖ «យើងជាអ្នកឲ្យទាន ជាទានបតី ជាអ្នកពោលសរសើរគុណនៃទាន កាលបើពួកជនពោលថា “ពួកយើងនឹងឲ្យទាន” តើយើងគួរពោលតបយ៉ាងណាទៅ?» បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ក៏បានប្រគល់ទ្វារទីបួន ឲ្យទៅពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតី។ ក្នុងទ្វារនោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគហបតីក៏បានឲ្យទាន ចំណែកទានរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក៏បានត្រឡប់មកវិញ។

‘‘Atha kho maṃ, bhante, purisā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘na kho dāni devassa koci dānaṃ dīyatī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te purise etadavocaṃ – ‘tena hi, bhaṇe, yo bāhiresu janapadesu āyo sañjāyati tato upaḍḍhaṃ antepure pavesetha, upaḍḍhaṃ tattheva dānaṃ detha samaṇa-brāhmaṇa-kapaṇaddhika-vanibbaka-yācakāna’nti. So khvāhaṃ, bhante, evaṃ dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ evaṃ dīgharattaṃ katānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pariyantaṃ nādhigacchāmi – ettakaṃ puññanti vā ettako puññavipākoti vā ettakaṃ sagge ṭhātabbanti vāti. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលនោះ ពួកបុរស (រាជបុរស) បានចូលមកជិតខ្ញុំព្រះអង្គ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គមិនបានប្រទានទានណាមួយឡើយ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើពួកបុរសពោលយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏បានពោលទៅកាន់ពួកបុរសទាំងនោះយ៉ាងនេះថា «នែគ្នាយើង បើដូច្នោះ ផលចំណូលណាដែលកើតឡើងក្នុងជនបទខាងក្រៅ ចូរនាំយកផលចំណូលនោះពាក់កណ្តាលមកបញ្ចូលក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយពាក់កណ្តាលទៀត ចូរប្រទានទានក្នុងទីនោះឯង ដល់សមណព្រាហ្មណ៍ អ្នកកំសត់ អ្នកធ្វើដំណើរ អ្នកសូមទាន និងយាចកទាំងឡាយចុះ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ មិនដឹងនូវទីបំផុតនៃបុណ្យទាំងឡាយដែលបានធ្វើអស់កាលដ៏យូរអង្វែងយ៉ាងនេះ មិនដឹងនូវទីបំផុតនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយដែលបានធ្វើអស់កាលដ៏យូរអង្វែងយ៉ាងនេះថា «បុណ្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ឬថា «ផលវិបាកនៃបុណ្យមានប្រមាណប៉ុណ្េះ» ឬថា «ការដែលត្រូវស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មិនធ្លាប់មានឡើយ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកល្អណាស់ហើយថា–»

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.

«ជនទាំងឡាយណា តែងប្រទាន (បាយ) នោះ ដោយសទ្ធា ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា បាយនោះឯង តែងតាមជួយឧបត្ថម្ភដល់ជននោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងលោកខាងមុខ។»

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

«ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើមន្ទិល ហើយប្រទានទានចុះ ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយ ក្នុងលោកខាងមុខ»។

4. Ghaṭīkārasuttaṃ

៤. ឃដិការសូត្រ

105. Ekamantaṃ [Pg.59] ṭhito kho ghaṭīkāro devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១០៥. លុះឃដិការទេវបុត្រ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលនូវគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattika’’nti.

«ភិក្ខុ ៧ អង្គ បានទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា រួចផុតស្រឡះហើយ មានរាគៈ និងទោសៈអស់ហើយ ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក។»

‘‘Ke ca te ataruṃ paṅkaṃ, maccudheyyaṃ suduttaraṃ;

Ke hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.

«តើភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកណាខ្លះ ដែលបានឆ្លងផុតភក់ គឺកិលេស ជាដែននៃមច្ចុ ដែលឆ្លងបានដោយកម្រក្រៃលែង? តើភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកណាខ្លះ ដែលបានលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្ស ហើយកន្លងផុតនូវទិព្វយោគៈ (ចំណងជារបស់ទិព្វ)?»

‘‘Upako palagaṇḍo ca, pukkusāti ca te tayo;

Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca saṅgiyo ;

Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.

«ភិក្ខុទាំង ៣ អង្គ គឺឧបកៈ ១ ពលគណ្ឌៈ ១ បុក្កុសាតិ ១ និងភិក្ខុទាំងឡាយ គឺភទ្ទិយៈ ១ ខណ្ឌទេវៈ ១ ពាហុរគ្គិ ១ សង្គិយៈ ១ ភិក្ខុទាំងនោះ បានលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្ស ហើយកន្លងផុតនូវទិព្វយោគៈហើយ។»

‘‘Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ;

Kassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.

«អ្នកពោលសរសើរភិក្ខុទាំងនោះថាជាអ្នកមានកុសល ជាអ្នកលះបង់នូវអន្ទាក់នៃមារ។ តើភិក្ខុទាំងនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់បុគ្គលណា ហើយកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន?»

‘‘Na aññatra bhagavatā, nāññatra tava sāsanā;

Yassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhanaṃ.

«មិនមែនក្រៅពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនមែនក្រៅពីសាសនារបស់ព្រះអង្គឡើយ ដែលភិក្ខុទាំងនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់ព្រះអង្គ ហើយកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន។»

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Taṃ te dhammaṃ idhaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.

«នាម និងរូប រលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា ភិក្ខុទាំងនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌ (គឺព្រះនិព្វាន) នោះក្នុងសាសនានេះ ហើយកាត់ផ្តាច់នូវចំណងនៃភពបាន។»

‘‘Gambhīraṃ bhāsasī vācaṃ, dubbijānaṃ sudubbudhaṃ;

Kassa tvaṃ dhammamaññāya, vācaṃ bhāsasi īdisa’’nti.

«អ្នកពោលវាចាដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដែលបុគ្គលដឹងបានដោយកម្រ ត្រាស់ដឹងបានដោយក្រៃលែង។ តើអ្នកបានដឹងច្បាស់នូវធម៌របស់បុគ្គលណា ទើបពោលវាចាមានសភាពយ៉ាងនេះ?»

‘‘Kumbhakāro pure āsiṃ, vekaḷiṅge ghaṭīkaro;

Mātāpettibharo āsiṃ, kassapassa upāsako.

«ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំព្រះអង្គជាជាងឆ្នាំង ឈ្មោះឃដិការៈ នៅក្នុងភូមិវេកឡិង្គ ជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា ជាឧបាសករបស់ព្រះកស្សបពុទ្ធម្ចាស់។»

‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā te sagāmeyyo, ahuvā te pure sakhā.

«ខ្ញុំព្រះអង្គជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចារី) មិនមានអាមិស ធ្លាប់ជាអ្នកនៅក្នុងភូមិជាមួយគ្នានឹងព្រះអង្គ ធ្លាប់ជាសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គក្នុងកាលមុន។»

‘‘Sohamete pajānāmi, vimutte satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇe, tiṇṇe loke visattika’’nti.

«ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ ស្គាល់ច្បាស់នូវភិក្ខុទាំង ៧ អង្គនេះ ដែលរួចផុតស្រឡះហើយ មានរាគៈ និងទោសៈអស់ហើយ ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក។»

‘‘Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaggava;

Kumbhakāro pure āsi, vekaḷiṅge ghaṭīkaro.

«ម្នាលភគ្គវៈ រឿងនោះពិតជាមានយ៉ាងនោះ ក្នុងកាលនោះ ដូចអ្នកពោលហើយ ក្នុងកាលមុន អ្នកជាជាងឆ្នាំង ឈ្មោះឃដិការៈ នៅក្នុងភូមិវេកឡិង្គ។»

‘‘Mātāpettibharo [Pg.60] āsi, kassapassa upāsako;

Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā me sagāmeyyo, ahuvā me pure sakhā’’ti.

«ជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា ជាឧបាសករបស់ព្រះកស្សបពុទ្ធម្ចាស់ ជាអ្នកវៀរចាកមេថុនធម្ម ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមានអាមិស ធ្លាប់ជាអ្នកនៅក្នុងភូមិជាមួយគ្នានឹងតថាគត ធ្លាប់ជាសម្លាញ់របស់តថាគតក្នុងកាលមុន។»

‘‘Evametaṃ purāṇānaṃ, sahāyānaṃ ahu saṅgamo;

Ubhinnaṃ bhāvitattānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.

«ការជួបជុំគ្នានៃសម្លាញ់ចាស់ទាំងពីរនាក់ ដែលជាអ្នកមានខ្លួនអប់រំហើយ ទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត គឺមានយ៉ាងនេះឯង។»

5. Jantusuttaṃ

៥. ជន្តុសូត្រ

106. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ sambahulā bhikkhū, kosalesu viharanti himavantapasse araññakuṭikāya uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā.

១០៦. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ភិក្ខុជាច្រើនរូប កាលគង់នៅក្នុងកុដិក្នុងព្រៃ ក្បែរជើងភ្នំហិមពាន្ត ក្នុងដែនកោសល ជាអ្នកមានចិត្តរាយមាយ មានមានះខ្ពស់ មានចិត្តឃ្លេងឃ្លោង មានមាត់រឹង ពោលវាចាឥតប្រយោជន៍ ភ្លេចស្មារតី គ្មានសេចក្តីដឹងខ្លួន គ្មានចិត្តតម្កល់មាំ មានចិត្តវិលវល់ មានឥន្ទ្រិយមិនបានសង្រួមឡើយ។

Atha kho jantu devaputto tadahuposathe pannarase yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះឯង ជន្តុទេវបុត្រ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត ក៏បានចូលទៅរកភិក្ខុទាំងនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលទៅកាន់ភិក្ខុទាំងនោះដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Sukhajīvino pure āsuṃ, bhikkhū gotamasāvakā;

Anicchā piṇḍamesanā, anicchā sayanāsanaṃ;

Loke aniccataṃ ñatvā, dukkhassantaṃ akaṃsu te.

«ក្នុងកាលមុន ភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់ព្រះគោតម តែងរស់នៅជាសុខ មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា (លោភៈ) ក្នុងការស្វែងរកចង្ហាន់ មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងសេនាសនៈ ភិក្ខុទាំងនោះដឹងច្បាស់នូវភាពមិនទៀងក្នុងលោក ហើយបានធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ។»

‘‘Dupposaṃ katvā attānaṃ, gāme gāmaṇikā viya;

Bhutvā bhutvā nipajjanti, parāgāresu mucchitā.

«ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយធ្វើខ្លួនឲ្យគេចិញ្ចឹមបានដោយកម្រ ដូចជាមេស្រុកក្នុងភូមិ ឆាន់ហើយៗក៏ដេកលក់ ស្រវឹងវង្វេងនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ។»

‘‘Saṅghassa añjaliṃ katvā, idhekacce vadāmahaṃ ;

Apaviddhā anāthā te, yathā petā tatheva te.

«ខ្ញុំសូមធ្វើអញ្ជលីចំពោះព្រះសង្ឃ ហើយពោលសំដៅភិក្ខុខ្លះក្នុងទីនេះថា ភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកដែលគេបោះបង់ចោល មិនមានទីពឹង ប្រៀបដូចជាខ្មោចស្លាប់យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Ye kho pamattā viharanti, te me sandhāya bhāsitaṃ;

Ye appamattā viharanti, namo tesaṃ karomaha’’nti.

«ពាក្យដែលខ្ញុំពោលនេះ សំដៅចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលរស់នៅដោយសេចក្តីប្រហែសធ្វេស ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលរស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រហែសធ្វេស ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ»។

6. Rohitassasuttaṃ

៦. រោហិតស្សសូត្រ

107. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa [Pg.61] anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’’ti? ‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’ti.

១០៧. គ្រឿងប្រដាប់នៅក្រុងសាវត្ថី។ លុះរោហិតស្សទេវបុត្រ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទីណាដែលសត្វមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិ តើបុគ្គលអាចដើម្បីដឹង ដើម្បីឃើញ ឬដើម្បីទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកនោះ ដោយការដើរទៅបានដែរឬទេ ព្រះអង្គ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ទីណាដែលសត្វមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិ តថាគតមិនពោលថា បុគ្គលអាចដឹង អាចឃើញ ឬអាចទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកនោះ ដោយការដើរទៅបានឡើយ»។

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មិនធ្លាប់មានឡើយ! ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកល្អណាស់ហើយថា «ម្នាលអាវុសោ ទីណាដែលសត្វមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិ តថាគតមិនពោលថា បុគ្គលអាចដឹង អាចឃើញ ឬអាចទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកនោះ ដោយការដើរទៅបានឡើយ»។

‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi; seyyathāpi nāma daḷhadhammā dhanuggaho susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi; seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So khvāhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgato evarūpena ca padavītihārena aññatreva asita-pīta-khāyita-sāyitā aññatra uccāra-passāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāva kālaṅkato.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលពីព្រេងនាយ ខ្ញុំព្រះអង្គជាតាបសឈ្មោះរោហិតស្ស ជាកូនរបស់នាយភូមិ មានឫទ្ធិ អាចហោះហើរទៅលើអាកាសបាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ មានល្បឿនលឿនយ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាខ្មាន់ធ្នូដ៏មានកម្លាំង បានសិក្សាល្អហើយ មានដៃស្ទាត់ជំនាញ ធ្លាប់ហាត់សម ធ្លាប់ចូលកាន់ការប្រឡង អាចបាញ់ព្រួញស្រាលឲ្យកន្លងផុតស្រមោលដើមត្នោតទទឹងបានដោយងាយ មិនលំបាកឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជំហានរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គមានសភាពយ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាចម្ងាយពីសមុទ្រខាងកើតទៅសមុទ្រខាងលិច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះអង្គថា «អញនឹងទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកដោយការដើរទៅ»។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយល្បឿនយ៉ាងនោះ និងជំហានយ៉ាងនោះ វៀរលែងតែពេលស៊ី ផឹក ទំពា ជញ្ជក់ វៀរលែងតែពេលបន្ទោបង់ឧច្ចារៈបស្សាវៈ វៀរលែងតែពេលដេកលក់ និងពេលបន្ទោបង់សេចក្តីនឿយហត់ មានអាយុ ១០០ ឆ្នាំ រស់នៅអស់ ១០០ ឆ្នាំ បានដើរទៅអស់ ១០០ ឆ្នាំ ក៏នៅតែមិនដល់ទីបំផុតនៃលោកឡើយ ហើយបានធ្វើមរណកាលក្នុងរវាងកណ្តាលផ្លូវនោះឯង។

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មិនធ្លាប់មានឡើយ! ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកល្អណាស់ហើយថា «ម្នាលអាវុសោ ទីណាដែលសត្វមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិ តថាគតមិនពោលថា បុគ្គលអាចដឹង អាចឃើញ ឬអាចទៅដល់ទីបំផុតនៃលោកនោះ ដោយការដើរទៅបានឡើយ»។

‘‘Na kho panāhaṃ, āvuso, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api ca khvāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññapemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadanti.

«ម្នាលអាវុសោ ប៉ុន្តែតថាគតមិនពោលថា បុគ្គលមិនទៅដល់ទីបំផុតនៃលោក ហើយអាចធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ មួយវិញទៀត តថាគតតែងបញ្ញត្តនូវលោក ហេតុជាទីកើតឡើងនៃលោក ការរលត់នៃលោក និងបដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ការរលត់នៃលោក នៅក្នុងរាងកាយដែលមានប្រវែងមួយព្យាម មានសញ្ញា និងមានចិត្តនេះឯង។

‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;

Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.

«ទីបំផុតនៃលោក បុគ្គលមិនអាចទៅដល់បានដោយការដើរទៅក្នុងកាលណាឡើយ ហើយកាលបើមិនទាន់ទៅដល់ទីបំផុតនៃលោក ក៏មិនមានការរួចផុតចាកទុក្ខឡើយ។

‘‘Tasmā [Pg.62] have lokavidū sumedho,Lokantagū vusitabrahmacariyo;

Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,Nāsīsati lokamimaṃ parañcā’’ti.

«ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់នូវលោក មានប្រាជ្ញាល្អ ទៅដល់ទីបំផុតនៃលោក មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ ជាអ្នកមានបាបរលត់ហើយ ដឹងច្បាស់នូវទីបំផុតនៃលោក តែងមិនប្រាថ្នានូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខឡើយ»។

7. Nandasuttaṃ

៧. នន្ទសូត្រ

108. Ekamantaṃ ṭhito kho nando devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១០៨. លុះនន្ទទេវបុត្រ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលនូវគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.

«កាលទាំងឡាយតែងកន្លងទៅ យប់ទាំងឡាយតែងរំលងទៅ វ័យទាំងឡាយតែងលះបង់ (សត្វ) ទៅតាមលំដាប់ បុគ្គលកាលសម្លឹងឃើញភ័យនោះក្នុងសេចក្តីស្លាប់ គួរធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខចុះ។»

‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.

«កាលទាំងឡាយតែងកន្លងទៅ យប់ទាំងឡាយតែងរំលងទៅ វ័យទាំងឡាយតែងលះបង់ (សត្វ) ទៅតាមលំដាប់ បុគ្គលកាលសម្លឹងឃើញភ័យនោះក្នុងសេចក្តីស្លាប់ ជាអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីស្ងប់ (ព្រះនិព្វាន) គួរលះបង់នូវអាមិសក្នុងលោកចេញចុះ»។

8. Nandivisālasuttaṃ

៨. នន្ទិវិសាលសូត្រ

109. Ekamantaṃ ṭhito kho nandivisālo devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១០៩. លុះនន្ទិវិសាលទេវបុត្រ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Catucakkaṃ navadvāraṃ, puṇṇaṃ lobhena saṃyutaṃ;

Paṅkajātaṃ mahāvīra, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ កាយនេះមានកង់ ៤ មានទ្វារ ៩ ពេញដោយវត្ថុមិនស្អាត ប្រកបដោយលោភៈ កើតឡើងក្នុងភក់ (គឺផ្ទៃមាតា) តើការចេញចាកកាយនេះនឹងមានដូចម្តេចទៅ?»

‘‘Chetvā naddhiṃ varattañca, icchālobhañca pāpakaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, evaṃ yātrā bhavissatī’’ti.

«កាលបើបុគ្គលកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែចង និងខ្សែតី ព្រមទាំងសេចក្តីប្រាថ្នា និងលោភៈដ៏លាមក ដកតណ្ហាព្រមទាំងឫសចេញបានហើយ ការចេញចាកកាយនេះនឹងមានយ៉ាងនេះឯង»។

9. Susimasuttaṃ

៩. សុសិមសូត្រ

110. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘tuyhampi no, ānanda, sāriputto ruccatī’’ti?

១១០. គ្រឿងប្រដាប់នៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សួរព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ដែលអង្គុយក្នុងទីសមគួរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអានន្ទ សូម្បីអ្នកក៏ពេញចិត្តនឹងសារីបុត្តដែរឬ?»

‘‘Kassa [Pg.63] hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, bhante, āyasmā sāriputto. Mahāpañño, bhante, āyasmā sāriputto. Puthupañño, bhante, āyasmā sāriputto. Hāsapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Javanapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Tikkhapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Nibbedhikapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Appiccho, bhante, āyasmā sāriputto. Santuṭṭho, bhante, āyasmā sāriputto. Pavivitto, bhante, āyasmā sāriputto. Asaṃsaṭṭho, bhante, āyasmā sāriputto. Āraddhavīriyo, bhante, āyasmā sāriputto. Vattā, bhante, āyasmā sāriputto. Vacanakkhamo, bhante, āyasmā sāriputto. Codako, bhante, āyasmā sāriputto. Pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyyā’’ti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជនណាមួយដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស តើនឹងមិនពេញចិត្តនឹងព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុដូចម្តេចបាន? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធំ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាក្រាស់ (ទូលាយ)។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញារីករាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញារហ័ស។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធ្លុះធ្លាយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកសន្តោស។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកស្ងាត់កាយស្ងាត់ចិត្ត។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំដោយពួកក្រុម។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកពោលប្រដៅ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកពោលកែតម្រង់។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកតិះដៀលនូវអំពើបាប។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជនណាមួយដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស តើនឹងមិនពេញចិត្តនឹងព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុដូចម្តេចបាន?»

‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Kassa hi nāma, ānanda, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, ānanda, sāriputto. Mahāpañño, ānanda, sāriputto. Puthupañño, ānanda, sāriputto. Hāsapañño, ānanda, sāriputto. Javanapañño, ānanda, sāriputto. Tikkhapañño, ānanda, sāriputto. Nibbedhikapañño, ānanda, sāriputto. Appiccho, ānanda, sāriputto. Santuṭṭho, ānanda, sāriputto. Pavivitto, ānanda, sāriputto. Asaṃsaṭṭho, ānanda, sāriputto. Āraddhavīriyo, ānanda, sāriputto. Vattā, ānanda, sāriputto. Vacanakkhamo, ānanda, sāriputto. Codako, ānanda, sāriputto. Pāpagarahī, ānanda, sāriputto. Kassa hi nāma, ānanda, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa sāriputto na rucceyyā’’ti?

«ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះយ៉ាងនេះឯង ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះយ៉ាងនេះឯង! ម្នាលអានន្ទ ចុះបុគ្គលណាមួយ ដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស នឹងមិនគប្បីពេញចិត្តចំពោះសារីបុត្ត? ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទូលាយ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញារីករាយ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញារហ័ស។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធ្លុះធ្លាយ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកសន្តោស។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកស្ងាត់កំបាំង។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកនិយាយប្រដៅ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកចង្អុលបង្ហាញទោស។ ម្នាលអានន្ទ សារីបុត្តជាអ្នកតិះដៀលអំពើបាប។ ម្នាលអានន្ទ ចុះបុគ្គលណាមួយ ដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស នឹងមិនគប្បីពេញចិត្តចំពោះសារីបុត្ត?»

Atha kho susimo devaputto āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne mahatiyā devaputtaparisāya parivuto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho susimo devaputto bhagavantaṃ etadavoca –

គ្រានោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ សុសិមទេវបុត្រ ត្រូវពួកទេវបុត្រជាច្រើនចោមរោមហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះសុសិមទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Evametaṃ[Pg.64], bhagavā, evametaṃ, sugata. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, bhante, āyasmā sāriputto. Mahāpañño, bhante, puthupañño, bhante, hāsapañño, bhante, javanapañño, bhante, tikkhapañño, bhante, nibbedhikapañño, bhante, appiccho, bhante, santuṭṭho, bhante, pavivitto, bhante, asaṃsaṭṭho, bhante, āraddhavīriyo, bhante, vattā, bhante, vacanakkhamo, bhante, codako, bhante, pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya?

«បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ហេតុនោះយ៉ាងនេះឯង បពិត្រព្រះសុគត ហេតុនោះយ៉ាងនេះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបុគ្គលណាមួយ ដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស នឹងមិនគប្បីពេញចិត្តចំពោះព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទូលាយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញារីករាយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញារហ័ស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធ្លុះធ្លាយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកសន្តោស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកស្ងាត់កំបាំង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកនិយាយប្រដៅ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកចង្អុលបង្ហាញទោស បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាអ្នកតិះដៀលអំពើបាប។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបុគ្គលណាមួយ ដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស នឹងមិនគប្បីពេញចិត្តចំពោះព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ?»

‘‘Ahampi hi, bhante, yaññadeva devaputtaparisaṃ upasaṅkamiṃ, etadeva bahulaṃ saddaṃ suṇāmi – ‘paṇḍito āyasmā sāriputto; mahāpañño āyasmā, puthupañño āyasmā, hāsapañño āyasmā, javanapañño āyasmā, tikkhapañño āyasmā, nibbedhikapañño āyasmā, appiccho āyasmā, santuṭṭho āyasmā, pavivitto āyasmā, asaṃsaṭṭho āyasmā, āraddhavīriyo āyasmā, vattā āyasmā, vacanakkhamo āyasmā, codako āyasmā, pāpagarahī āyasmā sāriputto’ti. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyyā’’ti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះថា ទោះបីជាខ្ញុំព្រះអង្គចូលទៅកាន់ជំនុំនៃទេវបុត្រណាមួយ ក៏តែងតែឮសេចក្តីនេះជាភាគច្រើនថា “ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទូលាយ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញារីករាយ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញារហ័ស ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានប្រាជ្ញាធ្លុះធ្លាយ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកសន្តោស ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកស្ងាត់កំបាំង ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកនិយាយប្រដៅ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកចង្អុលបង្ហាញទោស ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុជាអ្នកតិះដៀលអំពើបាប”។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបុគ្គលណាមួយ ដែលមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តប្រទូស្ត មិនមែនជាមនុស្សវង្វេង មិនមែនជាមនុស្សមានចិត្តវិបល្លាស នឹងមិនគប្បីពេញចិត្តចំពោះព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ?»

Atha kho susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.

គ្រានោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ ពួកទេវបុត្រក្នុងបរិស័ទរបស់សុសិមទេវបុត្រ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស បានសម្តែងនូវពន្លឺពណ៌ផ្សេងៗ ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប។

‘‘Seyyathāpi nāma maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.

«ប្រៀបដូចជាកែវពិទូរ្យដ៏ល្អ មានជាតិដ៏បរិសុទ្ធ មានជ្រុង ៨ ដែលជាងបានច្នៃយ៉ាងល្អ ដាក់នៅលើសំពត់កម្ពលពណ៌លឿងទុំ តែងតែភ្លឺផង ច្រាលឆ្អៅផង ច្រឡកពណ៌ផង យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ ពួកទេវបុត្រក្នុងបរិស័ទរបស់សុសិមទេវបុត្រ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស បានសម្តែងនូវពន្លឺពណ៌ផ្សេងៗ ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប។»

‘‘Seyyathāpi nāma nikkhaṃ jambonadaṃ dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhaṃ paṇḍukambale nikkhittaṃ bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.

«ប្រៀបដូចជាមាសជម្ពោនទដ៏បរិសុទ្ធ ដែលកូនជាងមាសដ៏ឈ្លាសវៃ បានដុតខាត់យ៉ាងល្អក្នុងគុកភ្លើង រួចដាក់នៅលើសំពត់កម្ពលពណ៌លឿងទុំ តែងតែភ្លឺផង ច្រាលឆ្អៅផង ច្រឡកពណ៌ផង យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ ពួកទេវបុត្រក្នុងបរិស័ទរបស់សុសិមទេវបុត្រ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស បានសម្តែងនូវពន្លឺពណ៌ផ្សេងៗ ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប។»

‘‘Seyyathāpi [Pg.65] nāma saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve rattiyā paccūsasamayaṃ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.

«ប្រៀបដូចជាផ្កាយព្រឹក ក្នុងសរទសម័យ គឺរដូវរំហើយ កាលបើផ្ទៃមេឃស្រឡះ គ្មានពពក ក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី តែងតែភ្លឺផង ច្រាលឆ្អៅផង ច្រឡកពណ៌ផង យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ ពួកទេវបុត្រក្នុងបរិស័ទរបស់សុសិមទេវបុត្រ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស បានសម្តែងនូវពន្លឺពណ៌ផ្សេងៗ ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប។»

‘‘Seyyathāpi nāma saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṃ abbhussakkamāno sabbaṃ ākāsagataṃ tamagataṃ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.

«ប្រៀបដូចជាព្រះអាទិត្យ ក្នុងសរទសម័យ គឺរដូវរំហើយ កាលបើផ្ទៃមេឃស្រឡះ គ្មានពពក កាលដែលកំពុងរះឡើងកាន់អាកាស តែងកម្ចាត់បង់នូវងងឹតទាំងពួងក្នុងអាកាស ហើយភ្លឺផង ច្រាលឆ្អៅផង ច្រឡកពណ៌ផង យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលសេចក្តីសរសើរគុណរបស់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ត្រូវគេកំពុងពោលសរសើរ ពួកទេវបុត្រក្នុងបរិស័ទរបស់សុសិមទេវបុត្រ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ កើតបីតិនិងសោមនស្ស បានសម្តែងនូវពន្លឺពណ៌ផ្សេងៗ ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប។»

Atha kho susimo devaputto āyasmantaṃ sāriputtaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះឯង សុសិមទេវបុត្រ បានពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Paṇḍitoti samaññāto, sāriputto akodhano;

Appiccho sorato danto, satthuvaṇṇābhato isī’’ti.

«ព្រះសារីបុត្ត ដែលគេសន្មតថាជាបណ្ឌិត ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីក្រោធ មានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ទូន្មានខ្លួនហើយ ជាអ្នកស្វែងរកគុណធម៌ដ៏ប្រសើរ ដែលទទួលបានការសរសើរគុណពីព្រះសាស្តា។»

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ ārabbha susimaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ បានត្រាស់តបទៅនឹងសុសិមទេវបុត្រ ដោយគាថា ផ្ដើមចំពោះព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុថា៖

‘‘Paṇḍitoti samaññāto, sāriputto akodhano;

Appiccho sorato danto, kālaṃ kaṅkhati sudanto’’ ti.

«ព្រះសារីបុត្ត ដែលគេសន្មតថាជាបណ្ឌិត ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីក្រោធ មានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ទូន្មានខ្លួនហើយ ជាអ្នកទូន្មានខ្លួនបានយ៉ាងល្អហើយ តែងរង់ចាំកាល។»

10. Nānātitthiyasāvakasuttaṃ

១០. នានាតិត្ថិយសាវកសូត្រ

111. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho sambahulā nānātitthiyasāvakā devaputtā asamo ca sahali ca nīko ca ākoṭako ca vegabbhari ca māṇavagāmiyo ca abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā [Pg.66] ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhito kho asamo devaputto pūraṇaṃ kassapaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១១១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកន្លែងផ្តល់ចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះឯង ពួកទេវបុត្រជាច្រើន ដែលជាសាវករបស់អន្យតិត្ថិយ គឺអសមទេវបុត្រ សហលិទេវបុត្រ នីកទេវបុត្រ អាកោដកទេវបុត្រ វេគព្ភរិទេវបុត្រ និងមាណវគាមិយទេវបុត្រ កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងវត្តវេឡុវ័នទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយក៏ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួចឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ លុះអសមទេវបុត្រឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះបូរណៈកស្សបៈ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Idha chinditamārite, hatajānīsu kassapo;

Na pāpaṃ samanupassati, puññaṃ vā pana attano;

Sa ve vissāsamācikkhi, satthā arahati mānana’’nti.

«ក្នុងលោកនេះ ទោះបីជាមានការកាប់សម្លាប់ ការវាយដំ និងការធ្វើឲ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏កស្សបៈមិនយល់ឃើញថាជាបាប ឬយល់ឃើញថាជាបុណ្យរបស់ខ្លួនឡើយ។ គាត់ពិតជាបានប្រាប់នូវធម៌ជាទីទុកចិត្ត ព្រះសាស្តានោះ គប្បីទទួលបានការបូជា។»

Atha kho sahali devaputto makkhaliṃ gosālaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ សហលិទេវបុត្រ បានពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះមក្ខលិគោសាល ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Tapojigucchāya susaṃvutatto,Vācaṃ pahāya kalahaṃ janena;

Samosavajjā virato saccavādī,Na hi nūna tādisaṃ karoti pāpa’’nti.

«លោកជាអ្នកសង្រួមខ្លួនបានល្អ ដោយតបៈនិងការខ្ពើមអំពើបាប លះបង់វាចាដែលជាហេតុឈ្លោះប្រកែកជាមួយជនដទៃ វៀរចាកការនិយាយពាក្យមិនពិត ជាអ្នកនិយាយពាក្យពិត លោកពិតជាមិនធ្វើអំពើបាបបែបនោះឡើយ។»

Atha kho nīko devaputto nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ នីកទេវបុត្រ បានពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះនិគន្ថនាដបុត្ត ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Jegucchī nipako bhikkhu, cātuyāmasusaṃvuto;

Diṭṭhaṃ sutañca ācikkhaṃ, na hi nūna kibbisī siyā’’ti.

«ភិក្ខុជាអ្នកខ្ពើមអំពើបាប មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា សង្រួមល្អហើយដោយការសង្រួមក្នុងចតុយាម តែងប្រាប់នូវអ្វីដែលខ្លួនបានឃើញនិងបានឮ លោកពិតជាមិនមែនជាអ្នកមានបាបឡើយ។»

Atha kho ākoṭako devaputto nānātitthiye ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ អាកោដកទេវបុត្រ បានពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះអន្យតិត្ថិយទាំងឡាយ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Pakudhako kātiyāno nigaṇṭho,Ye cāpime makkhalipūraṇāse;

Gaṇassa satthāro sāmaññappattā,Na hi nūna te sappurisehi dūre’’ti.

«បកុធកច្ចាយនៈ និគន្ថ និងពួកមក្ខលិគោសាល ព្រមទាំងបូរណៈកស្សបៈទាំងនេះ ដែលជាគ្រូនៃគណៈ ដល់នូវភាពជាសមណៈ លោកទាំងនោះពិតជាមិនឆ្ងាយចាកសប្បុរសឡើយ។»

Atha kho vegabbhari devaputto ākoṭakaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –

គ្រានោះ វេគព្ភរិទេវបុត្រ បានពោលគាថាតបទៅនឹងអាកោដកទេវបុត្រវិញថា៖

‘‘Sahācaritena chavo sigālo,Na kotthuko sīhasamo kadāci;

Naggo musāvādī gaṇassa satthā,Saṅkassarācāro na sataṃ sarikkho’’ti.

«សត្វចចកដ៏ថោកទាប ទោះបីជាដើរតាមសត្វសីហៈ ក៏មិនដែលស្មើនឹងសត្វសីហៈឡើយ យ៉ាងណាមិញ គ្រូនៃគណៈដែលជាមនុស្សអាក្រាត និយាយពាក្យកុហក មានមារយាទគួរឲ្យសង្ស័យ ក៏មិនដូចជាសប្បុរសឡើយ។»

Atha [Pg.67] kho māro pāpimā begabbhariṃ devaputtaṃ anvāvisitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានចូលសណ្ឋិតក្នុងរូបកាយរបស់វេគព្ភរិទេវបុត្រ ហើយបានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Tapojigucchāya āyuttā, pālayaṃ pavivekiyaṃ;

Rūpe ca ye niviṭṭhāse, devalokābhinandino;

Te ve sammānusāsanti, paralokāya mātiyā’’ti.

«ពួកជនណាដែលប្រកបក្នុងតបៈនិងការខ្ពើមអំពើបាប រក្សានូវសេចក្តីស្ងាត់កំបាំង ជាប់ជំពាក់ក្នុងរូប និងត្រេកអរក្នុងទេវលោក ពួកជនទាំងនោះពិតជាប្រដៅត្រូវហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បរលោក នៃពួកសត្វលោក។»

Atha kho bhagavā, ‘māro ayaṃ pāpimā’ iti viditvā, māraṃ pāpimantaṃ gāthāya paccabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏បានត្រាស់តបទៅនឹងមារមានចិត្តបាប ដោយគាថាថា៖

‘‘Ye keci rūpā idha vā huraṃ vā,Ye cantalikkhasmiṃ pabhāsavaṇṇā;

Sabbeva te te namucippasatthā,Āmisaṃva macchānaṃ vadhāya khittā’’ti.

«រូបណាមួយ ទោះបីក្នុងលោកនេះក្តី ក្នុងលោកដទៃក្តី ឬរូបដែលមានពន្លឺរស្មីក្នុងអាកាសក្តី រូបទាំងអស់នោះ ដែលអ្នកឯងសរសើរហើយ ម្នាលនមុចិ តែងតែដូចជាចំណីដែលគេបោះទៅ ដើម្បីសម្លាប់សត្វត្រីទាំងឡាយ។»

Atha kho māṇavagāmiyo devaputto bhagavantaṃ ārabbha bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

គ្រានោះ មាណវគាមិយទេវបុត្រ បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ផ្ដើមចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Vipulo rājagahīyānaṃ, giriseṭṭho pavuccati;

Seto himavataṃ seṭṭho, ādicco aghagāminaṃ.

«ភ្នំវិបុលៈ គេហៅថាជាភ្នំដ៏ប្រសើរ ក្នុងចំណោមភ្នំទាំងឡាយនៃក្រុងរាជគ្រឹះ ភ្នំសេតៈជាភ្នំដ៏ប្រសើរ ក្នុងចំណោមភ្នំហិមពាន្ត ព្រះអាទិត្យជាតួដ៏ប្រសើរ ក្នុងចំណោមវត្ថុដែលធ្វើដំណើរទៅក្នុងអាកាស។»

‘‘Samuddo udadhinaṃ seṭṭho, nakkhattānañca candimā ;

Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccatī’’ti.

«មហាសមុទ្រជាប្រភពទឹកដ៏ប្រសើរ ព្រះចន្ទជាតួដ៏ប្រសើរ ក្នុងចំណោមផ្កាយទាំងឡាយ ព្រះពុទ្ធ គេហៅថាជាបុគ្គលដ៏កំពូល ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក។»

Nānātitthiyavaggo tatiyo.

នានាតិត្ថិយវគ្គ ទី៣។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Sivo khemo ca serī ca, ghaṭī jantu ca rohito;

Nando nandivisālo ca, susimo nānātitthiyena te dasāti.

សិវសូត្រ ខេមសូត្រ សេរីសូត្រ ឃដិការសូត្រ ជន្តុសូត្រ រោហិតសូត្រ នន្ទសូត្រ នន្ទិវិសាលសូត្រ សុសិមសូត្រ ព្រមទាំងនានាតិត្ថិយសូត្រ រួមជា ១០ សូត្រ។

Devaputtasaṃyuttaṃ samattaṃ.

ទេវបុត្តសំយុត្ត ចប់បរិបូណ៌។

3. Kosalasaṃyuttaṃ

៣. កោសលសំយុត្ត

1. Paṭhamavaggo

១. វគ្គទី ១

1. Daharasuttaṃ

១. ទហរសូត្រ

112. Evaṃ [Pg.68] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavampi no gotamo anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānātī’’ti? ‘‘Yañhi taṃ, mahārāja, sammā vadamāno vadeyya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti, mameva taṃ sammā vadamāno vadeyya. Ahañhi, mahārāja, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’ti.

១១២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏រីករាយជាមួយព្រះមានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកហើយ ក៏គង់នៅក្នុងទីសមគួរ。 លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់នៅក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន តែងប្តេជ្ញាខ្លួនថា “តថាគតបានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ” ដែរឬ?» ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «មហារាជ បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីពោលចំពោះបុគ្គលណាថា “បានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ” គប្បីពោលចំពោះតថាគតនោះឯង ទើបជាការត្រឹមត្រូវ។ ព្រោះថា មហារាជ តថាគតពិតជាបានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណមែន។»

‘‘Yepi te, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, nigaṇṭho nāṭaputto, sañcayo belaṭṭhaputto, pakudho kaccāyano, ajito kesakambalo; tepi mayā ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānāthā’ti puṭṭhā samānā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti na paṭijānanti. Kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā navo ca pabbajjāyā’’ti?

«បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយណា ដែលជាម្ចាស់ក្រុម ជាម្ចាស់គណៈ ជាអាចារ្យដឹកនាំគណៈ ជាបុគ្គលល្បីល្បាញ មានយសសក្ដិ ជាអ្នកបង្កើតលទ្ធិ ដែលមហាជនសន្មតថាជាសប្បុរស គឺពុរណៈកស្សបៈ មក្ខលិគោសាលៈ និគន្ថនាដបុត្តៈ សញ្ជ័យបេលដ្ឋិបុត្តៈ បកុធកច្ចាយនៈ និងអជិតកេសកម្ពលៈ សូម្បីតែពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាបានសួរថា "លោកទាំងឡាយ តើបានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណដែរឬទេ?" ក៏មិនប្ដេជ្ញាខ្លួនថា បានត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ដែលនៅក្មេងដោយព្រះជន្មផង ទើបតែនឹងបួសថ្មីផង បែរជាប្ដេជ្ញាខ្លួនយ៉ាងនេះ?»

‘‘Cattāro kho me, mahārāja, daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā. Katame cattāro? Khattiyo kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Urago kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Aggi kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Bhikkhu, kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Ime kho, mahārāja, cattāro daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā’’ti.

«បពិត្រមហារាជ វត្ថុទាំង ៤ យ៉ាងនេះ មិនគួរមើលងាយថាជាវត្ថុបន្តិចបន្តួច មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។ វត្ថុទាំង ៤ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? បពិត្រមហារាជ ក្សត្រ ទោះបីនៅក្មេង ក៏មិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ពស់ ទោះបីនៅតូច ក៏មិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ភ្លើង ទោះបីនៅតូច ក៏មិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ភិក្ខុ ទោះបីនៅក្មេងវស្សា ក៏មិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។ បពិត្រមហារាជ វត្ថុទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង ដែលមិនគួរមើលងាយថាជាវត្ថុបន្តិចបន្តួច មិនគួរមើលស្រាលឡើយ។»

Idamavoca [Pg.69] bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្ដីនេះ។ ព្រះសុគតជាព្រះសាស្តា លុះត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ ទើបត្រាស់គាថាពាក្យប្រដៅនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Khattiyaṃ jātisampannaṃ, abhijātaṃ yasassinaṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

«នរជនមិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលព្រះរាជកុមារ ដែលមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ មានយសសក្ដិ ដោយអាងថាទ្រង់នៅក្មេងឡើយ។

‘‘Ṭhānañhi so manujindo, rajjaṃ laddhāna khattiyo;

So kuddho rājadaṇḍena, tasmiṃ pakkamate bhusaṃ;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

ព្រោះថា ព្រះរាជកុមារនោះ កាលបើបានសោយរាជ្យជាម្ចាស់លើផែនដីហើយ ទ្រង់ក្រោធឡើង តែងតែដាក់រាជទណ្ឌយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បុគ្គលនោះ។ ហេតុនោះ កាលបើបុគ្គលចង់រក្សាជីវិតរបស់ខ្លួន គួរចៀសវាងទ្រង់ចេញ។

‘‘Gāme vā yadi vā raññe, yattha passe bhujaṅgamaṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

នរជនឃើញពស់ក្នុងភូមិក្ដី ក្នុងព្រៃក្ដី មិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលថាវាជាសត្វតូចឡើយ។

‘‘Uccāvacehi vaṇṇehi, urago carati tejasī ;

So āsajja ḍaṃse bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

ព្រោះថា ពស់ដែលមានពិសខ្លាំង តែងតែលូនទៅដោយពណ៌ផ្សេងៗ បើវាចូលទៅជិត ជួនកាលវានឹងខាំមនុស្សពាល ទោះបីជាបុរស ឬស្ត្រីក្ដី។ ហេតុនោះ កាលបើបុគ្គលចង់រក្សាជីវិតរបស់ខ្លួន គួរចៀសវាងវាចេញ។

‘‘Pahūtabhakkhaṃ jālinaṃ, pāvakaṃ kaṇhavattaniṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

នរជនមិនគួរមើលងាយ មិនគួរមើលស្រាលភ្លើង ដែលមានផ្សែងខ្មៅជាផ្លូវដើរ មានអណ្ដាតសន្ធោសន្ធៅ និងឆេះបំផ្លាញរបស់របរជាច្រើន ដោយអាងថាវាជាភ្លើងតូចឡើយ។

‘‘Laddhā hi so upādānaṃ, mahā hutvāna pāvako;

So āsajja ḍahe bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

ព្រោះថា ភ្លើងនោះ កាលបើបានអុសជាគ្រឿងឆេះហើយ ក៏ត្រឡប់ជាភ្លើងគំនរធំ ជួនកាលវាឆេះរោលរាលដល់មនុស្សពាល ទោះបីជាបុរស ឬស្ត្រីក្ដី។ ហេតុនោះ កាលបើបុគ្គលចង់រក្សាជីវិតរបស់ខ្លួន គួរចៀសវាងវាចេញ។

‘‘Vanaṃ yadaggi ḍahati, pāvako kaṇhavattanī;

Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccaye.

ភ្លើងដែលមានផ្សែងខ្មៅជាផ្លូវដើរ តែងតែឆេះព្រៃឈើឯណា ដើមឈើទាំងឡាយក្នុងព្រៃនោះ តែងដុះឡើងវិញបាន ដោយកន្លងទៅនៃយប់និងថ្ងៃ។

‘‘Yañca kho sīlasampanno, bhikkhu ḍahati tejasā;

Na tassa puttā pasavo, dāyādā vindare dhanaṃ;

Anapaccā adāyādā, tālāvatthū bhavanti te.

ចំណែកឯភិក្ខុអ្នកមានសីល បើដុតរោលបុគ្គលណាដោយតេជះហើយ កូនចៅ និងហ្វូងសត្វពាហនៈរបស់បុគ្គលនោះ តែងតែវិនាសទៅ ទាំងពួកទាយាទក៏មិនបានទទួលទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ បុគ្គលទាំងនោះនឹងទៅជាអ្នកគ្មានកូន គ្មានទាយាទ ដូចជាដើមត្នោតដែលគេកាត់ក្បាលចោល។

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Bhujaṅgamaṃ pāvakañca, khattiyañca yasassinaṃ;

Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare’’ti.

ហេតុនោះឯង បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលបើឃើញច្បាស់នូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន គួរប្រព្រឹត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ចំពោះពស់ ភ្លើង ក្សត្រដែលមានយសសក្ដិ និងភិក្ខុអ្នកមានសីល។»

Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya[Pg.70], paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះអង្គ! ច្បាស់ណាស់ ព្រះអង្គ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្ដែងហើយ ដោយអនេកបរិយាយ ហាក់ដូចជាផ្ងាររបស់ដែលផ្កាប់ ឬបើកបង្ហាញរបស់ដែលបិទបាំង ឬប្រាប់ផ្លូវដល់មនុស្សវង្វេងផ្លូវ ឬក៏ទ្រទ្រង់ប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា "មនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ នឹងមើលឃើញរូបទាំងឡាយបាន" ដូច្នោះឯង។ ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមយកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះធម៌ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក។ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

2. Purisasuttaṃ

២. បុរិសសូត្រ

113. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti?

១១៣. ជួបជុំគ្នានៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង កាលដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ?»

‘‘Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…

«បពិត្រមហារាជ ធម៌ ៣ យ៉ាង កាលដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ។ ធម៌ ៣ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? បពិត្រមហារាជ គឺលោភៈ ជាធម៌កើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ ទោសៈ ជាធម៌កើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ មោហៈ ជាធម៌កើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង កាលដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួនរបស់បុរស តែងតែកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ...

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.

«លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ដែលកើតឡើងអំពីខ្លួនឯង តែងតែបៀតបៀនបុរសដែលមានចិត្តអាក្រក់ ដូចជាផ្លែឫស្សី តែងតែសម្លាប់ដើមរបស់វាដូច្នោះឯង។»

3. Jarāmaraṇasuttaṃ

៣. ជរាមរណសូត្រ

114. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, jātassa aññatra jarāmaraṇā’’ti? ‘‘Natthi kho, mahārāja, jātassa aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā [Pg.71] pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, brāhmaṇamahāsālā…pe… gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññāvimuttā, tesaṃ pāyaṃ kāyo bhedanadhammo nikkhepanadhammo’’ti. Idamavoca…pe…

១១៤. ជួបជុំគ្នានៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើសត្វដែលកើតមកហើយ មានអ្វីក្រៅពីជរានិងមរណៈដែរឬទេ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «បពិត្រមហារាជ សត្វដែលកើតមកហើយ គ្មានអ្វីក្រៅពីជរានិងមរណៈឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ទោះបីពួកក្សត្រមហាសាល ដែលជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន មានមាសនិងប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបករណ៍គួរត្រេកអរច្រើន មានទ្រព្យនិងធញ្ញជាតិច្រើន សូម្បីតែក្សត្រទាំងនោះ កាលបើកើតមកហើយ ក៏គ្មានអ្វីក្រៅពីជរានិងមរណៈឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ទោះបីពួកព្រាហ្មណ៍មហាសាល... ពួកគហបតីមហាសាល ដែលជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន មានមាសនិងប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបករណ៍គួរត្រេកអរច្រើន មានទ្រព្យនិងធញ្ញជាតិច្រើន សូម្បីតែពួកជនទាំងនោះ កាលបើកើតមកហើយ ក៏គ្មានអ្វីក្រៅពីជរានិងមរណៈឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ទោះបីពួកភិក្ខុជាព្រះអរហន្ត ខីណាសព មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើបានធ្វើរួចហើយ មានដាក់ចុះនូវភារៈហើយ មានសម្រេចប្រយោជន៍របស់ខ្លួនហើយ មានអស់ទៅនូវសំយោជនៈក្នុងភពហើយ មានចិត្តរួចចាកទុក្ខដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ សូម្បីតែព្រះអរហន្តទាំងនោះ ក៏មានរូបកាយនេះជាធម្មជាតិត្រូវធ្លាយទៅ ជាធម្មជាតិត្រូវដាក់ចុះជាធម្មតាដែរ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ...

‘‘Jīranti ve rājarathā sucittā,Atho sarīrampi jaraṃ upeti;

Satañca dhammo na jaraṃ upeti,Santo have sabbhi pavedayantī’’ti.

«ព្រះរាជរថដែលគេតុបតែងយ៉ាងល្អ តែងតែទ្រុឌទ្រោមទៅជាប្រាកដ ឯរូបកាយក៏រមែងដល់នូវសេចក្ដីគ្រាំគ្រាដែរ ប៉ុន្តែធម៌របស់សប្បុរស មិនដែលដល់នូវសេចក្ដីគ្រាំគ្រាឡើយ ពួកសប្បុរសតែងតែសម្ដែងប្រាប់ធម៌នោះ ដល់ពួកសប្បុរសដូចគ្នា។»

4. Piyasuttaṃ

៤. បិយសូត្រ

115. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā’. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.

១១៥. ជួបជុំគ្នានៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ មនោសញ្ចេតនាយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងក្នុងចិត្តថា "តើខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលណាខ្លះ ហើយខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលណាខ្លះ?" បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ពួកជនណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកជននោះឡើយ"។ ទោះបីពួកជននោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏នៅតែមិនជាទីស្រឡាញ់ដដែល។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? ព្រោះថា បុគ្គលដែលមិនស្រឡាញ់គ្នា តែងធ្វើការខូចខាតដល់បុគ្គលដែលខ្លួនមិនស្រឡាញ់យ៉ាងណា ពួកជនទាំងនោះ ក៏ធ្វើការខូចខាតដល់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ ខ្លួនទើបមិនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេឡើយ។ ចំណែកពួកជនណាមួយដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកជននោះឯង។ ទោះបីពួកជននោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏នៅតែជាទីស្រឡាញ់ដដែល។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? ព្រោះថា បុគ្គលដែលស្រឡាញ់គ្នា តែងធ្វើការជាប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលដែលខ្លួនស្រឡាញ់យ៉ាងណា ពួកជនទាំងនោះ ក៏ធ្វើការជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ ខ្លួនទើបជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេឡើយ។»

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena [Pg.72] sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti. Idamavoca…pe…

«បពិត្រមហារាជ សេចក្ដីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ! បពិត្រមហារាជ សេចក្ដីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ! ពួកជនណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកជននោះឡើយ។ ទោះបីពួកជននោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏នៅតែមិនជាទីស្រឡាញ់ដដែល។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? បពិត្រមហារាជ ព្រោះថា បុគ្គលដែលមិនស្រឡាញ់គ្នា តែងធ្វើការខូចខាតដល់បុគ្គលដែលខ្លួនមិនស្រឡាញ់យ៉ាងណា ពួកជនទាំងនោះ ក៏ធ្វើការខូចខាតដល់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ ខ្លួនទើបមិនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេឡើយ។ ចំណែកពួកជនណាមួយដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកជននោះឯង។ ទោះបីពួកជននោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏នៅតែជាទីស្រឡាញ់ដដែល។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? បពិត្រមហារាជ ព្រោះថា បុគ្គលដែលស្រឡាញ់គ្នា តែងធ្វើការជាប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលដែលខ្លួនស្រឡាញ់យ៉ាងណា ពួកជនទាំងនោះ ក៏ធ្វើការជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងយ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ ខ្លួនទើបជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេឡើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ...

‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;

Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.

«បើបុគ្គលដឹងថាខ្លួនជាទីស្រឡាញ់ មិនគួរប្រឡូកប្រឡាក់ខ្លួននឹងអំពើបាបឡើយ ព្រោះថាសេចក្ដីសុខ មិនមែនជាវត្ថុដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ អាចបានដោយងាយនោះឡើយ។

‘‘Antakenādhipannassa, jahato mānusaṃ bhavaṃ;

Kiñhi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;

Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

កាលបើបុគ្គលត្រូវមច្ចុរាជគ្របសង្កត់ហើយ ត្រូវលះបង់ភពជាមនុស្សទៅ តើអ្វីទៅជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ? តើគេនឹងយកអ្វីទៅជាមួយបាន? ហើយតើអ្វីទៅដែលនឹងតាមដានគេទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ មិនដែលលះបង់នោះ?

‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;

Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca ādāya gacchati;

Tañcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

បុណ្យនិងបាបទាំងពីរយ៉ាង ដែលសត្វលោកបានធ្វើហើយក្នុងលោកនេះ របស់នោះឯងជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ គេតែងតែយករបស់នោះទៅជាមួយបាន ម្យ៉ាងទៀត បុណ្យនិងបាបនោះ តែងតែតាមដានគេទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ មិនដែលលះបង់ឡើយ។

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ហេតុនោះ បុគ្គលគួរធ្វើអំពើល្អ ដែលជាគ្រឿងសន្សំទុកសម្រាប់បរលោក ព្រោះថាបុណ្យទាំងឡាយ តែងតែជាទីពឹងបង្អែករបស់សត្វលោកក្នុងបរលោក។»

5. Attarakkhitasuttaṃ

៥. អត្តរក្ខិតសូត្រ

116. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho rakkhito attā, kesaṃ arakkhito attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ arakkhito attā. Kiñcāpi te hatthikāyo vā rakkheyya, assakāyo vā rakkheyya, rathakāyo vā rakkheyya, pattikāyo vā rakkheyya; atha kho tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya[Pg.73], na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’’ti.

១១៦. គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គទៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្ងំនៅម្នាក់ឯង សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងថា "តើខ្លួនរបស់បុគ្គលណាខ្លះ ដែលឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ តើខ្លួនរបស់បុគ្គលណាខ្លះ ដែលឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សាទេ?" បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សាឡើយ។ ទោះបីជាកងទ័ពដំរីក្តី កងទ័ពសេះក្តី កងទ័ពរថក្តី កងទ័ពថ្មើរជើងក្តី នឹងជួយរក្សាពួកបុគ្គលនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ក៏នៅតែឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សាដដែល។ ដំណើរនោះព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការរក្សានោះជាការរក្សាខាងក្រៅ មិនមែនជាការរក្សាខាងក្នុងឡើយ ហេតុនោះ ទើបខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សា។ ចំណែកពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ។ ទុកជាកងទ័ពដំរីមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពសេះមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពរថមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពថ្មើរជើងមិនជួយរក្សាក្តី ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ក៏ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ។ ដំណើរនោះព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការរក្សានោះជាការរក្សាខាងក្នុង មិនមែនជាការរក្សាខាងក្រៅឡើយ ហេតុនោះ ទើបខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ"»។

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti…pe… tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’ti. Idamavoca…pe…

«សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ! មហារាជ ព្រោះថា ពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ...បេ... ខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សាឡើយ។ ដំណើរនោះព្រោះហេតុអ្វី? មហារាជ ព្រោះថា ការរក្សានោះជាការរក្សាខាងក្រៅ មិនមែនជាការរក្សាខាងក្នុងឡើយ ហេតុនោះ ទើបខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនមិនបានរក្សា។ មហារាជ ចំណែកពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ។ ទុកជាកងទ័ពដំរីមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពសេះមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពរថមិនជួយរក្សាក្តី កងទ័ពថ្មើរជើងមិនជួយរក្សាក្តី ប៉ុន្តែខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ក៏ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ។ ដំណើរនោះព្រោះហេតុអ្វី? មហារាជ ព្រោះថា ការរក្សានោះជាការរក្សាខាងក្នុង មិនមែនជាការរក្សាខាងក្រៅឡើយ ហេតុនោះ ទើបខ្លួនរបស់ពួកបុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាខ្លួនបានរក្សាហើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...បេ...

‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;

Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;

Sabbattha saṃvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatī’’ti.

«ការសង្រួមដោយកាយ ជាការល្អ ការសង្រួមដោយវាចា ក៏ជាការល្អ ការសង្រួមដោយចិត្ត ជាការល្អ ការសង្រួមក្នុងទ្វារទាំងពួង ក៏ជាការល្អ បុគ្គលដែលសង្រួមក្នុងទ្វារទាំងពួង មានសេចក្តីខ្មាសបាប លោកហៅថា ជាអ្នករក្សាខ្លួន»។

6. Appakasuttaṃ

៦. អប្បកសូត្រ

117. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘appakā te sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti, ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’’ti.

១១៧. គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គទៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្ងំនៅម្នាក់ឯង សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងថា "ពួកសត្វក្នុងលោក ដែលបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលប់ហើយ មិនស្រវឹង មិនធ្វេសប្រហែស មិនដល់នូវការត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយ និងមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងសត្វទាំងឡាយ ពួកសត្វទាំងនោះមានចំនួនតិចណាស់។ ដោយឡែក ពួកសត្វក្នុងលោក ដែលបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលប់ហើយ តែងតែស្រវឹងផង ធ្វេសប្រហែសផង ដល់នូវការត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយផង ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងសត្វទាំងឡាយផង ពួកសត្វទាំងនេះឯង ទើបមានចំនួនច្រើនជាង"»។

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Appakā te, mahārāja, sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā [Pg.74] majjanti ceva pamajjanti ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’ti. Idamavoca…pe…

«សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ! មហារាជ ពួកសត្វក្នុងលោក ដែលបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលប់ហើយ មិនស្រវឹង មិនធ្វេសប្រហែស មិនដល់នូវការត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយ និងមិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងសត្វទាំងឡាយ ពួកសត្វទាំងនោះមានចំនួនតិចណាស់។ ដោយឡែក ពួកសត្វក្នុងលោក ដែលបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលប់ហើយ តែងតែស្រវឹងផង ធ្វេសប្រហែសផង ដល់នូវការត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយផង ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងសត្វទាំងឡាយផង ពួកសត្វទាំងនេះឯង ទើបមានចំនួនច្រើនជាង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...បេ...

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;

Atisāraṃ na bujjhanti, migā kūṭaṃva oḍḍitaṃ;

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.

«ពួកជនដែលត្រេកត្រអាលក្នុងកាមភោគៈ ជាប់ចិត្តក្នុងកាមទាំងឡាយ វង្វេងមោះមុត តែងមិនដឹងនូវការប្រព្រឹត្តកន្លងហួសប្រមាណ ដូចជាពួកម្រឹគដែលមិនដឹងនូវអន្ទាក់ដែលគេដាក់ពង្រាយទុកឡើយ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក សេចក្តីទុក្ខដ៏ក្តៅក្រហាយ តែងមានដល់ពួកជននោះ ព្រោះថា ផលនៃអំពើនោះ ជាផលដ៏លាមក»។

7. Aḍḍakaraṇasuttaṃ

៧. អឌ្ឍករណសូត្រ

118. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, aḍḍakaraṇe nisinno passāmi khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsante. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘alaṃ dāni me aḍḍakaraṇena, bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena paññāyissatī’’’ti.

១១៨. គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គអង្គុយក្នុងសាលាវិនិច្ឆ័យក្តី តែងតែឃើញពួកក្សត្រមហាសាលខ្លះ ព្រាហ្មណ៍មហាសាលខ្លះ គហបតីមហាសាលខ្លះ ដែលជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានមាសប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគច្រើន មានលុយកាក់និងស្រូវអង្ករច្រើន និយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួន ព្រោះតែហេតុនៃកាម ព្រោះតែហេតុដើមនៃកាម ព្រោះតែការទាក់ទងនឹងកាម។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឥឡូវនេះ កិច្ចការដោយការវិនិច្ឆ័យក្តី របស់អាត្មាអញ ល្មមសមគួរហើយ ឥឡូវនេះ សេនាបតីវិដូឌភៈ (អ្នកមានមុខដ៏ចម្រើន) នឹងលេចធ្លោឡើងដោយការវិនិច្ឆ័យក្តីវិញ"»។

‘‘(Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ mahārāja!) Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsanti; tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. Idamavoca…pe…

«(សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ!) មហារាជ ពួកក្សត្រមហាសាលក្តី ព្រាហ្មណ៍មហាសាលក្តី គហបតីមហាសាលក្តី ទោះបីជាអ្នកមានទ្រព្យច្រើន មានមាសប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគច្រើន មានលុយកាក់និងស្រូវអង្ករច្រើន តែងនិយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួន ព្រោះតែហេតុនៃកាម ព្រោះតែហេតុដើមនៃកាម ព្រោះតែការទាក់ទងនឹងកាម សេចក្តីកុហកនោះ នឹងនាំមកនូវសេចក្តីមិនជាប្រយោជន៍ និងសេចក្តីទុក្ខ ដល់ពួកជនទាំងនោះ អស់កាលជាអង្វែង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...បេ...

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;

Atisāraṃ na bujjhanti, macchā khippaṃva oḍḍitaṃ;

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.

«ពួកជនដែលត្រេកត្រអាលក្នុងកាមភោគៈ ជាប់ចិត្តក្នុងកាមទាំងឡាយ វង្វេងមោះមុត តែងមិនដឹងនូវការប្រព្រឹត្តកន្លងហួសប្រមាណ ដូចជាពួកត្រីដែលមិនដឹងនូវលប (ឬទ្រូ) ដែលគេដាក់ពង្រាយទុកឡើយ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក សេចក្តីទុក្ខដ៏ក្តៅក្រហាយ តែងមានដល់ពួកជននោះ ព្រោះថា ផលនៃអំពើនោះ ជាផលដ៏លាមក»។

8. Mallikāsuttaṃ

៨. មល្លិកាសូត្រ

119. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo mallikaṃ deviṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’’ti? ‘‘Natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño [Pg.75] koci attanā piyataro’’ti? ‘‘Mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.

១១៩. ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល យាងឡើងទៅកាន់ប្រាសាទដ៏ប្រសើរជាន់ខាងលើ ជាមួយព្រះនាងមល្លិកាទេវី។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានត្រាស់សួរព្រះនាងមល្លិកាទេវីដូច្នេះថា «មល្លិកា តើមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់អ្នកដែរឬទេ?» ព្រះនាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ គ្មាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ឡើយ។ ចុះព្រះអង្គវិញ មហារាជ តើមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់ព្រះអង្គដែរឬទេ?» ព្រះរាជាត្រាស់ថា «មល្លិកា សម្រាប់យើងវិញ ក៏គ្មាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់យើងដែរ»។

Atha kho rājā pasenadi kosalo pāsādā orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’ti? Evaṃ vutte, bhante, mallikā devī maṃ etadavoca – ‘natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño koci attanā piyataro’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.

គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល យាងចុះពីប្រាសាទ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះគង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គឡើងទៅកាន់ប្រាសាទដ៏ប្រសើរជាន់ខាងលើ ជាមួយព្រះនាងមល្លិកាទេវី បានសួរព្រះនាងមល្លិកាទេវីដូច្នេះថា "មល្លិកា តើមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់អ្នកដែរឬទេ?" បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើខ្ញុំព្រះអង្គសួរយ៉ាងនេះហើយ ព្រះនាងមល្លិកាទេវី បានពោលនឹងខ្ញុំព្រះអង្គដូច្នេះថា "បពិត្រមហារាជ គ្មាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ឡើយ។ ចុះព្រះអង្គវិញ មហារាជ តើមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់ព្រះអង្គដែរឬទេ?" បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើព្រះនាងសួរយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏បានឆ្លើយតបនឹងព្រះនាងមល្លិកាទេវីវិញដូច្នេះថា "មល្លិកា សម្រាប់យើងវិញ ក៏គ្មាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនរបស់យើងដែរ"»។

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ក៏ទ្រង់សម្ដែងនូវគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā,Nevajjhagā piyataramattanā kvaci;

Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ,Tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti.

«បុគ្គលទោះបីយកចិត្តស្វែងរកគ្រប់ទិសទាំងពួង ក៏មិនបានជួបប្រទះនឹងនរណាម្នាក់ ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនឡើយ។ ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់បំផុតរបស់សត្វដទៃទាំងឡាយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ហេតុនោះ បុគ្គលដែលស្រឡាញ់ខ្លួន មិនគួរញ៉ាំងសត្វដទៃឱ្យក្តៅក្រហាយឡើយ»។

9. Yaññasuttaṃ

៩. យញ្ញសូត្រ

120. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.

១២០. ក្នុងសម័យនោះឯង ពិធីបូជាយញ្ញដ៏ធំ របស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រូវបានរៀបចំឡើង មានគោឧសភប្រាំរយ គោស្ទើរប្រាំរយ គោញីក្រមុំប្រាំរយ ពពែប្រាំរយ និងចៀមប្រាំរយ ដែលគេដឹកនាំមកចងភ្ជាប់នឹងបង្គោលយញ្ញ ដើម្បីបូជាយញ្ញ។ សូម្បីតែពួកជនណា ដែលជាទាសៈក្តី ជាអ្នកបម្រើក្តី ជាកម្មករក្តី របស់ព្រះរាជានោះ ពួកជនទាំងនោះ ក៏ត្រូវគេគំរាមកំហែងដោយអាជ្ញា គំរាមកំហែងដោយភ័យ មានមុខជោកជាំដោយទឹកភ្នែក យំសោក បំពេញការងារបូជាយញ្ញទាំងឡាយ។

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito [Pg.76] hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karontī’’ti.

គ្រានោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូប ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់ចីវរក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ និមន្តចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះគង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ភិក្ខុទាំងនោះ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ពិធីបូជាយញ្ញដ៏ធំ របស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រូវបានរៀបចំឡើង មានគោឧសភប្រាំរយ គោស្ទើរប្រាំរយ គោញីក្រមុំប្រាំរយ ពពែប្រាំរយ និងចៀមប្រាំរយ ដែលគេដឹកនាំមកចងភ្ជាប់នឹងបង្គោលយញ្ញ ដើម្បីបូជាយញ្ញ។ សូម្បីតែពួកជនណា ដែលជាទាសៈក្តី ជាអ្នកបម្រើក្តី ជាកម្មករក្តី របស់ព្រះរាជានោះ ពួកជនទាំងនោះ ក៏ត្រូវគេគំរាមកំហែងដោយអាជ្ញា គំរាមកំហែងដោយភ័យ មានមុខជោកជាំដោយទឹកភ្នែក យំសោក បំពេញការងារបូជាយញ្ញទាំងឡាយ»។

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ក៏ទ្រង់សម្ដែងនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷhaṃ;

Mahāyaññā mahārambhā, na te honti mahapphalā.

«ពិធីបូជាយញ្ញទាំងឡាយដ៏ធំ ដែលមានកិច្ចការចាត់ចែងច្រើន គឺ អស្សមេធយញ្ញ បុរិសមេធយញ្ញ សម្មាបាសយញ្ញ វាជបេយ្យយញ្ញ និរគ្គឡយញ្ញ យញ្ញទាំងនោះ មិនមានផលច្រើនឡើយ។

‘‘Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā yattha haññare;

Na taṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.

ពួកពពែ ចៀម និងគោទាំងឡាយផ្សេងៗ តែងត្រូវគេសម្លាប់ក្នុងយញ្ញណា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ ប្រព្រឹត្តល្អហើយ តែងមិនចូលទៅជិតយញ្ញនោះឡើយ។

‘‘Ye ca yaññā nirārambhā, yajanti anukulaṃ sadā;

Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā nettha haññare;

Etaṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.

ចំណែកឯយញ្ញណា ដែលមិនមានកិច្ចការចាត់ចែងសម្លាប់សត្វ តែងបូជាតាមត្រកូលអស់កាលជានិច្ច ពួកពពែ ចៀម និងគោទាំងឡាយផ្សេងៗ មិនត្រូវគេសម្លាប់ក្នុងយញ្ញនោះឡើយ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ ប្រព្រឹត្តល្អហើយ តែងចូលទៅជិតយញ្ញនោះ។

‘‘Etaṃ yajetha medhāvī, eso yañño mahapphalo;

Etañhi yajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo;

Yañño ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatā’’ti.

បុគ្គលមានប្រាជ្ញា គប្បីបូជានូវយញ្ញនោះ ព្រោះយញ្ញនោះមានផលច្រើន កាលបើបុគ្គលបូជានូវយញ្ញនោះ សេចក្តីល្អរមែងមាន មិនមានសេចក្តីអាក្រក់ឡើយ យញ្ញនោះរមែងធំទូលាយ ហើយទេវតាទាំងឡាយ ក៏រមែងជ្រះថ្លាដែរ»។

10. Bandhanasuttaṃ

១០. ពន្ធនសូត្រ

121. Tena kho pana samayena raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito hoti, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhi.

១២១. ក្នុងសម័យនោះឯង ពួកមហាជន ត្រូវព្រះបាទបសេនទិកោសល ឱ្យគេចងទុកហើយ ខ្លះត្រូវចងដោយខ្សែ ខ្លះត្រូវចងដោយខ្នោះ ខ្លះត្រូវចងដោយច្រវាក់។

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhī’’ti.

គ្រានោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូប ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់ចីវរក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ និមន្តចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះគង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ភិក្ខុទាំងនោះ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ពួកមហាជន ត្រូវព្រះបាទបសេនទិកោសល ឱ្យគេចងទុកហើយ ខ្លះត្រូវចងដោយខ្សែ ខ្លះត្រូវចងដោយខ្នោះ ខ្លះត្រូវចងដោយច្រវាក់»។

Atha [Pg.77] kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

លំដាប់នោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់នូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,Yadāyasaṃ dārujaṃ pabbajañca;

Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,Puttesu dāresu ca yā apekkhā.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ មិនពោលនូវគ្រឿងចង ដែលធ្វើដោយដែក ដោយឈើ ឬដោយស្មៅយីហៅនោះ ថាជាគ្រឿងចងដ៏មាំមួនឡើយ, ចំណែកឯការត្រេកត្រអាលយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលក្តី សេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកូន និងភរិយាក្តី (នេះឯងជាគ្រឿងចងដ៏មាំ)។

‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;

Etampi chetvāna paribbajanti,Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.

អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ពោលនូវគ្រឿងចងនោះ ថាជាគ្រឿងចងដ៏មាំមួន អាចនាំសត្វឲ្យធ្លាក់ចុះ ជាគ្រឿងចងធូរៗ តែរលាស់ចេញបានដោយកម្រ, ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ កាត់ផ្តាច់នូវគ្រឿងចងសូម្បីនោះហើយ ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ លះបង់នូវកាមសុខ ហើយចេញទៅសាងផ្នួស»។

Paṭhamo vaggo.

វគ្គទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Daharo puriso jarā, piyaṃ attānarakkhito;

Appakā aḍḍakaraṇaṃ, mallikā yaññabandhananti.

ទហរសូត្រ ១ បុរិសសូត្រ ១ ជរាសូត្រ ១ បិយសូត្រ ១ អត្តរក្ខិតសូត្រ ១ អប្បកសូត្រ ១ អឌ្ឍករណសូត្រ ១ មល្លិកាសូត្រ ១ យញ្ញសូត្រ ១ ពន្ធនសូត្រ ១។

2. Dutiyavaggo

២. វគ្គទី ២

1. Sattajaṭilasuttaṃ

១. សត្តជដិលសូត្រ

122. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bahidvārakoṭṭhake nisinno hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.

១២២. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងបុព្វារាម ប្រាសាទរបស់នាងវិសាខាជាមាតាមិគារៈ ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ក្នុងវេលាព្រលប់ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចេញពីទីសម្ងំ ហើយគង់នៅខាងក្រៅខ្លោងទ្វារប្រាសាទ។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ។

Tena kho pana samayena satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā parūḷhakacchanakhalomā khārivividhamādāya bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ [Pg.78] pathaviyaṃ nihantvā yena te satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāvesi – ‘‘rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo…pe… rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo’’ti.

សម័យនោះឯង មានជដិល ៧ នាក់ និគ្រន្ថ ៧ នាក់ អចេលកៈ ៧ នាក់ ឯកសដកៈ ៧ នាក់ និងបរិព្វាជក ៧ នាក់ មានរោមឃ្លៀក ក្រចក និងរោមខ្លួនដុះវែងៗ កាន់យកនូវគ្រឿងបរិក្ខារផ្សេងៗ ដើរកន្លងទៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ទ្រង់ក្រោកពីកន្លែងគង់ រួចទ្រង់ធ្វើស្បង់ចីពរឆៀងស្មាម្ខាង ហើយទ្រង់លុតព្រះជានុខាងស្តាំចុះលើផែនដី ប្រណម្យអញ្ជលីតម្រង់ទៅរកពួកជដិល ៧ នាក់ និគ្រន្ថ ៧ នាក់ អចេលកៈ ៧ នាក់ ឯកសដកៈ ៧ នាក់ និងបរិព្វាជក ៧ នាក់នោះ រួចទ្រង់ប្រកាសព្រះនាមបីដងថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំព្រះករុណាគឺស្តេចបសេនទិកោសល... បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំព្រះករុណាគឺស្តេចបសេនទិកោសល»។

Atha kho rājā pasenadi kosalo acirapakkantesu tesu sattasu ca jaṭilesu sattasu ca nigaṇṭhesu sattasu ca acelakesu sattasu ca ekasāṭakesu sattasu ca paribbājakesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ye te, bhante, loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā ete tesaṃ aññatarā’’ti.

លុះពួកជដិល ៧ នាក់ និគ្រន្ថ ៧ នាក់ អចេលកៈ ៧ នាក់ ឯកសដកៈ ៧ នាក់ និងបរិព្វាជក ៧ នាក់នោះ ដើរចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូច្នេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកជនណាដែលជាព្រះអរហន្ត ឬជាអ្នកដល់នូវអរហត្តមគ្គក្នុងលោក ពួកលោកម្ចាស់ទាំងនោះ ប្រាកដជាជាបុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងនោះជាមិនខាន»។

‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ‘ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’’’ti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «មហារាជ ដំណើរនេះជាសេចក្តីដែលមហារាជជាគ្រហស្ថ ជាអ្នកបរិភោគកាម នៅគ្រប់គ្រងផ្ទះដ៏ចង្អៀតដោយកូនចៅ ប្រើប្រាស់នូវខ្លឹមចន្ទន៍ដែលនាំមកពីស្រុកកាសី ទ្រទ្រង់នូវផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាប ត្រេកអរចំពោះមាសនិងប្រាក់ យល់ដឹងបានដោយកម្រណាស់ថា "លោកទាំងនេះជាព្រះអរហន្ត ឬលោកទាំងនេះជាអ្នកដល់នូវអរហត្តមគ្គ"។

‘‘Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho, mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya, kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.

មហារាជ សីល ត្រូវដឹងបានដោយការនៅរួមគ្នា ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ សេចក្តីស្អាត ត្រូវដឹងបានដោយការចរចា ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ កម្លាំងចិត្ត ត្រូវដឹងបានក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ ប្រាជ្ញា ត្រូវដឹងបានដោយការសាកសួរ ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ»។

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’ti. Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho mahārāja[Pg.79], soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.

ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចម្លែកណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងបានយ៉ាងល្អណាស់ថា "មហារាជ ដំណើរនេះជាសេចក្តីដែលមហារាជជាគ្រហស្ថ ជាអ្នកបរិភោគកាម នៅគ្រប់គ្រងផ្ទះដ៏ចង្អៀតដោយកូនចៅ ប្រើប្រាស់នូវខ្លឹមចន្ទន៍ដែលនាំមកពីស្រុកកាសី ទ្រទ្រង់នូវផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូប និងគ្រឿងលាប ត្រេកអរចំពោះមាសនិងប្រាក់ យល់ដឹងបានដោយកម្រណាស់ថា លោកទាំងនេះជាព្រះអរហន្ត ឬលោកទាំងនេះជាអ្នកដល់នូវអរហត្តមគ្គ។ មហារាជ សីល ត្រូវដឹងបានដោយការនៅរួមគ្នា ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ សេចក្តីស្អាត ត្រូវដឹងបានដោយការចរចា ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ កម្លាំងចិត្ត ត្រូវដឹងបានក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ។ មហារាជ ប្រាជ្ញា ត្រូវដឹងបានដោយការសាកសួរ ហើយការដឹងនោះ ត្រូវដឹងដោយកាលជាអង្វែង មិនមែនដោយកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនដោយអ្នកមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ, ត្រូវដឹងដោយអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនមែនដោយអ្នកឥតប្រាជ្ញាឡើយ"»。

‘‘Ete, bhante, mama purisā carā ocarakā janapadaṃ ocaritvā āgacchanti. Tehi paṭhamaṃ ociṇṇaṃ ahaṃ pacchā osāpayissāmi. Idāni te, bhante, taṃ rajojallaṃ pavāhetvā sunhātā suvilittā kappitakesamassū odātavatthā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāressantī’’ti.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកបុរសទាំងនោះ ជាអ្នកស៊ើបការណ៍ ជាចារបុរសរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ដើរស៊ើបការណ៍ក្នុងជនបទ រួចត្រឡប់មកវិញ។ ព័ត៌មានដែលពួកចារបុរសទាំងនោះស៊ើបដឹងមុនហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងវិនិច្ឆ័យជាក្រោយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ពួកបុរសទាំងនោះ ជម្រះធូលីនិងញើសស្រឡះហើយ ងូតទឹកស្អាត លាបគ្រឿងក្រអូប កាត់សក់និងកោរពុកមាត់ពុកចង្ការួចរាល់ ស្លៀកពាក់សំពត់សស្អាត ជាអ្នកឆ្អែតឆ្អន់ ព្រមព្រៀងដោយកាមគុណទាំង ៥ ហើយនឹងបម្រើ»។

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

លំដាប់នោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់នូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Na vaṇṇarūpena naro sujāno,Na vissase ittaradassanena;

Susaññatānañhi viyañjanena,Asaññatā lokamimaṃ caranti.

«បុគ្គលមិនមែនដឹងបានដោយងាយ ដោយសារតែពណ៌សម្បុរ និងរូបរាងឡើយ ហើយក៏មិនគួរទុកចិត្ត ដោយសារតែការឃើញត្រឹមមួយរំពេចនោះដែរ, ព្រោះថា ពួកជនដែលមិនសង្រួម តែងតែប្រើប្រាស់នូវគ្រឿងសម្គាល់របស់ពួកជនដែលសង្រួមយ៉ាងល្អ ហើយដើរទៅក្នុងលោកនេះ។

‘‘Patirūpako mattikākuṇḍalova,Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;

Caranti loke parivārachannā,Anto asuddhā bahi sobhamānā’’ti.

ជនខ្លះ ខាងក្នុងមិនស្អាត ខាងក្រៅល្អឆើតឆាយ មានបរិវារហែហម ដើរទៅក្នុងលោក ដូចជាកុណ្ឌលដីឥដ្ឋដែលគេធ្វើតម្រាប់តាមកុណ្ឌលមាស ឬដូចជាកាក់លង្ហិនកន្លះមាសៈដែលគេស្រោបដោយទឹកមាស»។

2. Pañcarājasuttaṃ

២. បញ្ចរាជសូត្រ

123. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena pañcannaṃ rājūnaṃ pasenadipamukhānaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’’nti? Tatrekacce evamāhaṃsu – ‘‘rūpā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu [Pg.80] – ‘‘saddā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘gandhā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘rasā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’’nti. Yato kho te rājāno nāsakkhiṃsu aññamaññaṃ saññāpetuṃ.

១២៣. គ្រឿងរំលឹកនៅក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង កាលស្តេចទាំង ៥ អង្គ មានព្រះបាទបសេនទិជាប្រធាន ជាអ្នកឆ្អែតឆ្អន់ ព្រមព្រៀងដោយកាមគុណទាំង ៥ កំពុងសោយសុខ ក៏កើតមានអន្តរាកថានេះឡើងថា៖ «តើអ្វីទៅជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ?» ក្នុងស្តេចទាំងនោះ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «រូប ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ»។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «សម្លេង ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ»។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ក្លិន ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ»។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «រស ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ»។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា៖ «ផោដ្ឋព្វៈ ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ»។ កាលណាព្រះរាជាទាំងនោះ មិនអាចធ្វើឲ្យយល់ស្របគ្នាទៅវិញទៅមកបានឡើយ។

Atha kho rājā pasenadi kosalo te rājāno etadavoca – ‘‘āyāma, mārisā, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etamatthaṃ paṭipucchissāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, mārisā’’ti kho te rājāno rañño pasenadissa kosalassa paccassosuṃ.

គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការទៅកាន់ព្រះរាជាទាំងនោះថា៖ «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ មកចុះ យើងនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ យើងនឹងទូលសួរនូវសេចក្តីនេះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដល់យើងយ៉ាងណា យើងនឹងចាំទុកនូវសេចក្តីនោះយ៉ាងនោះ»។ ព្រះរាជាទាំងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសលថា៖ «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស»។

Atha kho te pañca rājāno pasenadipamukhā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pañcannaṃ rājūnaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’nti? Ekacce evamāhaṃsu – ‘rūpā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘saddā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘gandhā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘rasā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’nti. Kiṃ nu kho, bhante, kāmānaṃ agga’’nti?

គ្រានោះ ព្រះរាជាទាំង ៥ អង្គ មានព្រះបាទបសេនទិជាប្រធាន ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូច្នេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលពួកយើងជាស្តេចទាំង ៥ អង្គ ជាអ្នកឆ្អែតឆ្អន់ ព្រមព្រៀងដោយកាមគុណទាំង ៥ កំពុងសោយសុខ ក៏កើតមានអន្តរាកថានេះឡើងថា "តើអ្វីទៅជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ?" ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា "រូប ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ"។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា "សម្លេង ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ"។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា "ក្លិន ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ"។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា "រស ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ"។ ស្តេចខ្លះពោលយ៉ាងនេះថា "ផោដ្ឋព្វៈ ជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើអ្វីទៅជាកំពូលនៃកាមទាំងឡាយ?»

‘‘Manāpapariyantaṃ khvāhaṃ, mahārāja, pañcasu kāmaguṇesu agganti vadāmi. Teva, mahārāja, rūpā ekaccassa manāpā honti, teva rūpā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rūpehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rūpehi aññaṃ rūpaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rūpā paramā honti. Te tassa rūpā anuttarā honti.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «មហារាជ តថាគតពោលថា ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នេះ អ្វីដែលជាទីគាប់ចិត្តបំផុត នោះឯងជាកំពូល។ មហារាជ រូបទាំងឡាយនោះឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ តែរូបទាំងឡាយនោះឯង មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឡើយ។ បុគ្គលណា ពេញចិត្ត មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយរូបទាំងឡាយណា បុគ្គលនោះ មិនចង់បានរូបដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងរូបទាំងឡាយនោះឡើយ។ រូបទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលរបស់បុគ្គលនោះ។ រូបទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងមិនមានរូបដទៃក្រៃលែងជាង របស់បុគ្គលនោះ។

‘‘Teva, mahārāja, saddā ekaccassa manāpā honti, teva saddā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo saddehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi saddehi aññaṃ saddaṃ uttaritaraṃ vā [Pg.81] paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa saddā paramā honti. Te tassa saddā anuttarā honti.

មហារាជ សម្លេងទាំងឡាយនោះឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ តែសម្លេងទាំងឡាយនោះឯង មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឡើយ។ បុគ្គលណា ពេញចិត្ត មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយសម្លេងទាំងឡាយណា បុគ្គលនោះ មិនចង់បានសម្លេងដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងសម្លេងទាំងឡាយនោះឡើយ។ សម្លេងទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលរបស់បុគ្គលនោះ។ សម្លេងទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងមិនមានសម្លេងដទៃក្រៃលែងជាង របស់បុគ្គលនោះ។

‘‘Teva, mahārāja, gandhā ekaccassa manāpā honti, teva gandhā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo gandhehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi gandhehi aññaṃ gandhaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa gandhā paramā honti. Te tassa gandhā anuttarā honti.

មហារាជ ក្លិនទាំងឡាយនោះឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ តែក្លិនទាំងឡាយនោះឯង មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឡើយ។ បុគ្គលណា ពេញចិត្ត មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយក្លិនទាំងឡាយណា បុគ្គលនោះ មិនចង់បានក្លិនដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងក្លិនទាំងឡាយនោះឡើយ។ ក្លិនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលរបស់បុគ្គលនោះ。 ក្លិនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងមិនមានក្លិនដទៃក្រៃលែងជាង របស់បុគ្គលនោះ។

‘‘Teva, mahārāja, rasā ekaccassa manāpā honti, teva rasā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rasehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rasehi aññaṃ rasaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rasā paramā honti. Te tassa rasā anuttarā honti.

មហារាជ រសទាំងឡាយនោះឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ តែរសទាំងឡាយនោះឯង មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឡើយ។ បុគ្គលណា ពេញចិត្ត មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយរសទាំងឡាយណា បុគ្គលនោះ មិនចង់បានរសដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងរសទាំងឡាយនោះឡើយ។ រសទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលរបស់បុគ្គលនោះ។ រសទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងមិនមានរសដទៃក្រៃលែងជាង របស់បុគ្គលនោះ។

‘‘Teva, mahārāja, phoṭṭhabbā ekaccassa manāpā honti, teva phoṭṭhabbā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo phoṭṭhabbehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi phoṭṭhabbehi aññaṃ phoṭṭhabbaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa phoṭṭhabbā paramā honti. Te tassa phoṭṭhabbā anuttarā hontī’’ti.

មហារាជ ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយនោះឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ តែផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយនោះឯង មិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឡើយ។ បុគ្គលណា ពេញចិត្ត មានតម្រិះពេញបរិបូណ៌ដោយផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយណា បុគ្គលនោះ មិនចង់បានផោដ្ឋព្វៈដទៃដែលក្រៃលែងជាង ឬថ្លៃថ្លាជាងផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយនោះឡើយ។ ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាកំពូលរបស់បុគ្គលនោះ។ ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាគ្រឿងមិនមានផោដ្ឋព្វៈដទៃក្រៃលែងជាង របស់បុគ្គលនោះ»។

Tena kho pana samayena candanaṅgaliko upāsako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho candanaṅgaliko upāsako uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ candanaṅgalikā’’ti bhagavā avoca.

សម័យនោះឯង ឧបាសកឈ្មោះចន្ទនង្គលិកៈ អង្គុយនៅក្នុងបរិស័ទនោះ។ គ្រានោះ ចន្ទនង្គលិកឧបាសក ក្រោកឡើងពីអាសនៈ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈ (ស្បៃ) ឆៀងស្មាម្ខាង ផ្ងារប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្តីញ៉ាំងប្រាជ្ញាឲ្យភ្លឺច្បាស់ តែងប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសុគត សេចក្តីញ៉ាំងប្រាជ្ញាឲ្យភ្លឺច្បាស់ តែងប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលចន្ទនង្គលិកៈ សេចក្តីញ៉ាំងប្រាជ្ញាឲ្យភ្លឺច្បាស់ ចូរប្រាកដដល់អ្នកចុះ»។

Atha kho candanaṅgaliko upāsako bhagavato sammukhā tadanurūpāya gāthāya abhitthavi –

គ្រានោះ ចន្ទនង្គលិកឧបាសក បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាដ៏សមគួរ (នឹងហេតុនោះ) ថា៖

‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ,Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti.

«ផ្កាឈូកក្រហម ឈ្មោះកោកនទៈ មានក្លិនក្រអូប រីកក្នុងវេលាព្រឹក មិនទាន់ប្រាសចាកក្លិន យ៉ាងណាមិញ សូមព្រះអង្គទតមើលព្រះអង្គីរសៈ ដែលមានរស្មីភ្លឺផ្លេក ផ្សាយចេញពីព្រះកាយ ទ្រង់រុងរឿង ដូចព្រះអាទិត្យកំពុងបញ្ចេញកំដៅលើអាកាស យ៉ាងនោះឯង»។

Atha [Pg.82] kho te pañca rājāno candanaṅgalikaṃ upāsakaṃ pañcahi uttarāsaṅgehi acchādesuṃ. Atha kho candanaṅgaliko upāsako tehi pañcahi uttarāsaṅgehi bhagavantaṃ acchādesīti.

គ្រានោះ ស្តេចទាំង ៥ ព្រះអង្គនោះ បានប្រទានសំពត់ឧត្តរាសង្គៈ ៥ ផ្ទាំង ដល់ចន្ទនង្គលិកឧបាសក។ លំដាប់នោះ ចន្ទនង្គលិកឧបាសក បានយកសំពត់ឧត្តរាសង្គៈ ទាំង ៥ ផ្ទាំងនោះ ទៅបូជា (ថ្វាយ) ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

3. Doṇapākasuttaṃ

៣. ដោណបាកសូត្រ

124. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo doṇapākakuraṃ bhuñjati. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhuttāvī mahassāsī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.

១២៤. រឿងកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល សោយព្រះស្ងោយមានប្រមាណមួយទោណៈ (មួយតៅ)។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល សោយព្រះស្ងោយរួចហើយ មានព្រះកាយធ្ងន់ ដកដង្ហើមធំៗ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំបង្គំទ្រង់ ហើយគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ។

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhuttāviṃ mahassāsiṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា ព្រះបាទបសេនទិកោសល សោយព្រះស្ងោយរួចហើយ មានព្រះកាយធ្ងន់ ដកដង្ហើមធំៗ ទើបទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Manujassa sadā satīmato,Mattaṃ jānato laddhabhojane;

Tanukassa bhavanti vedanā,Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.

«កាលបើមនុស្សមានស្មារតីសព្វៗ កាល ដឹងប្រមាណក្នុងភោជនាហារដែលខ្លួនបានហើយ វេទនាទាំងឡាយរបស់មនុស្សនោះ តែងមានតិច អាហារនោះ តែងរលាយទៅសន្សឹមៗ ជួយរក្សាអាយុជីវិតទុក»។

Tena kho pana samayena sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa piṭṭhito ṭhito hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sudassanaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, tāta sudassana, bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā mama bhattābhihāre (bhattābhihāre) bhāsa. Ahañca te devasikaṃ kahāpaṇasataṃ (kahāpaṇasataṃ) niccaṃ bhikkhaṃ pavattayissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā rañño pasenadissa kosalassa bhattābhihāre sudaṃ bhāsati –

សម័យនោះឯង មាណពឈ្មោះសុទស្សនៈ ឈរនៅខាងក្រោយព្រះបាទបសេនទិកោសល។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ទ្រង់ហៅសុទស្សនមាណពមកត្រាស់ថា «នែសុទស្សនៈដ៏ជាទីស្រឡាញ់ ចូរអ្នកមកនេះ ចូររៀនគាថានេះក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយសូត្រក្នុងពេលដែលយើងបរិភោគអាហាររាល់ៗ លើក។ យើងនឹងផ្តល់ប្រាក់មួយរយៗ កហាបណៈ ដល់អ្នករាល់ៗ ថ្ងៃ ជាស្បៀងប្រចាំ»។ សុទស្សនមាណព ទទួលព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសលថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ហើយក៏ទៅរៀនគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះរៀនហើយ តែងសូត្រក្នុងពេលដែលព្រះបាទបសេនទិកោសល សោយព្រះស្ងោយថា៖

‘‘Manujassa sadā satīmato,Mattaṃ jānato laddhabhojane;

Tanukassa bhavanti vedanā,Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.

«កាលបើមនុស្សមានស្មារតីសព្វៗ កាល ដឹងប្រមាណក្នុងភោជនាហារដែលខ្លួនបានហើយ វេទនាទាំងឡាយរបស់មនុស្សនោះ តែងមានតិច អាហារនោះ តែងរលាយទៅសន្សឹមៗ ជួយរក្សាអាយុជីវិតទុក»។

Atha [Pg.83] kho rājā pasenadi kosalo anupubbena nāḷikodanaparamatāya saṇṭhāsi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi – diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cā’’ti.

លំដាប់នោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់សោយព្រះស្ងោយថយចុះជាលំដាប់ រហូតដល់ត្រឹមតែមួយនាឡិការាល់លើក។ ក្នុងសម័យតមកទៀត ព្រះបាទបសេនទិកោសល មានព្រះវរកាយស្រឡូនស្អាតល្អ ទ្រង់យកព្រះហស្តអង្អែលព្រះកាយ ហើយទ្រង់បន្លឺឧទានគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា «ឱហ្ន៎ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះ ទ្រង់អនុគ្រោះខ្ញុំដោយប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកផង»។

4. Paṭhamasaṅgāmasuttaṃ

៤. បឋមសង្គាមសូត្រ

125. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsi.

១២៥. រឿងកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ (ចតុរង្គសេនា) ហើយលើកទៅច្បាំងនឹងព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រង់ស្រុកកាសី។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឮព័ត៌មានថា «ឮថា ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកមកច្បាំងនឹងយើង ត្រង់ស្រុកកាសី»។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅទទួលច្បាំងនឹងព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ត្រង់ស្រុកកាសី។ លំដាប់នោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈផង ព្រះបាទបសេនទិកោសលផង ក៏បានធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា។ ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ បានឈ្នះព្រះបាទបសេនទិកោសល។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល កាលបើចាញ់សង្គ្រាមហើយ ក៏ដកថយត្រឡប់មកកាន់ព្រះនគរសាវត្ថីរបស់ព្រះអង្គវិញ។

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –

គ្រានោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូប ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់បាត្រនិងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ រួចថ្វាយបង្គំបង្គំទ្រង់ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះភិក្ខុទាំងនោះ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo [Pg.84] caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsī’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅច្បាំងនឹងព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រង់ស្រុកកាសី។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឮព័ត៌មានថា 'ឮថា ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកមកច្បាំងនឹងយើង ត្រង់ស្រុកកាសី'។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅទទួលច្បាំងនឹងព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ត្រង់ស្រុកកាសី។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លំដាប់នោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈផង ព្រះបាទបសេនទិកោសលផង ក៏បានធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ បានឈ្នះព្រះបាទបសេនទិកោសល។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះបាទបសេនទិកោសល កាលបើចាញ់សង្គ្រាមហើយ ក៏ដកថយត្រឡប់មកកាន់ព្រះនគរសាវត្ថីរបស់ព្រះអង្គវិញ»។

‘‘Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko; rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ajjeva, bhikkhave, rājā pasenadi kosalo imaṃ rattiṃ dukkhaṃ seti parājito’’ti. Idamavoca…pe…

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ មានមិត្តអាក្រក់ មានសំឡាញ់អាក្រក់ មានចិត្តលំអៀងទៅរកមនុស្សអាក្រក់ ចំណែកឯព្រះបាទបសេនទិកោសល ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មានមិត្តល្អ មានសំឡាញ់ល្អ មានចិត្តលំអៀងទៅរកមនុស្សល្អ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងថ្ងៃនេះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ចាញ់សង្គ្រាមហើយ នឹងសម្រាន្តលក់ជាទុក្ខអស់មួយរាត្រីនេះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។

‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājaya’’nti.

«អ្នកឈ្នះ តែងបង្កើតពៀរ អ្នកចាញ់ តែងដេកជាទុក្ខ ចំណែកអ្នកមានចិត្តស្ងប់ រមែងរស់នៅជាសុខ ព្រោះលះបង់នូវការឈ្នះនិងការចាញ់ចេញបាន»។

5. Dutiyasaṅgāmasuttaṃ

៥. ទុតិយសង្គាមសូត្រ

126. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘‘kiñcāpi kho myāyaṃ [Pg.85] rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’nti.

១២៦. គ្រានោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅច្បាំងនឹងព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រង់ស្រុកកាសី។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឮព័ត៌មានថា «ឮថា ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកមកច្បាំងនឹងយើង ត្រង់ស្រុកកាសី»។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅទទួលច្បាំងនឹងព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ត្រង់ស្រុកកាសី។ លំដាប់នោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈផង ព្រះបាទបសេនទិកោសលផង ក៏បានធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា។ ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឈ្នះព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយបានចាប់ខ្លួនស្តេចនោះទាំងរស់។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ទោះបីព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈនេះ ព្យាបាទយើង ដែលជាអ្នកមិនបានព្យាបាទតបក៏ដោយ តែស្តេចនោះ ត្រូវជាក្មួយរបស់យើង។ បើដូច្នោះ មានតែយើងរឹបអូសយកដំរីទាំងអស់ សេះទាំងអស់ រថទាំងអស់ និងពលថ្មើរជើងទាំងអស់ របស់ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយដោះលែងស្តេចនោះឲ្យមានជីវិតរស់ត្រឡប់ទៅវិញចុះ»។

Atha kho rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajji.

លំដាប់នោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រឹបអូសយកដំរីទាំងអស់ សេះទាំងអស់ រថទាំងអស់ និងពលថ្មើរជើងទាំងអស់ របស់ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយទ្រង់ដោះលែងស្តេចនោះឲ្យមានជីវិតរស់ត្រឡប់ទៅវិញ។

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –

គ្រានោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូប ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់បាត្រនិងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ រួចថ្វាយបង្គំបង្គំទ្រង់ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះភិក្ខុទាំងនោះ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho, bhante, rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’’nti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅច្បាំងនឹងព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រង់ស្រុកកាសី។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឮព័ត៌មានថា 'ឮថា ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកមកច្បាំងនឹងយើង ត្រង់ស្រុកកាសី'។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រៀបចំកងទ័ពមានអង្គ ៤ ហើយលើកទៅទទួលច្បាំងនឹងព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ត្រង់ស្រុកកាសី។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លំដាប់នោះ ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈផង ព្រះបាទបសេនទិកោសលផង ក៏បានធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានឈ្នះព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយបានចាប់ខ្លួនស្តេចនោះទាំងរស់។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា 'ទោះបីព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈនេះ ព្យាបាទយើង ដែលជាអ្នកមិនបានព្យាបាទតបក៏ដោយ តែស្តេចនោះ ត្រូវជាក្មួយរបស់យើង។ បើដូច្នោះ មានតែយើងរឹបអូសយកដំរីទាំងអស់ សេះទាំងអស់ រថទាំងអស់ និងពលថ្មើរជើងទាំងអស់ របស់ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយដោះលែងស្តេចនោះឲ្យមានជីវិតរស់ត្រឡប់ទៅវិញចុះ'»។

‘‘Atha [Pg.86] kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjī’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លំដាប់នោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏ទ្រង់រឹបអូសយកដំរីទាំងអស់ សេះទាំងអស់ រថទាំងអស់ និងពលថ្មើរជើងទាំងអស់ របស់ព្រះបាទអជាតសត្តុ វេទេហីបុត្រ ជាស្តេចដែនមគធៈ ហើយទ្រង់ដោះលែងស្តេចនោះឲ្យមានជីវិតរស់ត្រឡប់ទៅវិញ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;

Yadā caññe vilumpanti, so vilutto viluppati.

«បុរសតែងតែប្លន់គេ ដរាបណាការប្លន់នោះនៅតែផ្តល់ផលដល់ខ្លួន ប៉ុន្តែ កាលណាពួកអ្នកដទៃប្លន់បុរសនោះវិញ បុរសអ្នកប្លន់នោះ ក៏ត្រឡប់ជាត្រូវគេប្លន់វិញ។»

‘‘Ṭhānañhi maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.

«មនុស្សល្ងង់ តែងតែគិតថា អំពើបាបនោះជាការល្អ ដរាបណាអំពើបាបមិនទាន់ហុចផលឲ្យ តែដល់កាលណាអំពើបាបហុចផលឲ្យ កាលនោះ មនុស្សល្ងង់តែងតែដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ។»

‘‘Hantā labhati hantāraṃ, jetāraṃ labhate jayaṃ;

Akkosako ca akkosaṃ, rosetārañca rosako;

Atha kammavivaṭṭena, so vilutto viluppatī’’ti.

«អ្នកសម្លាប់ (គេ) តែងបានជួបនឹងអ្នកសម្លាប់ (ខ្លួន) វិញ អ្នកឈ្នះ (គេ) តែងបានជួបនឹងអ្នកឈ្នះ (ខ្លួន) វិញ អ្នកជេរប្រទេច (គេ) តែងបានជួបនឹងការជេរប្រទេចវិញ អ្នកធ្វើឲ្យខឹងក្រោធ (គេ) តែងបានជួបនឹងអ្នកធ្វើឲ្យខឹងក្រោធវិញ។ ដោយសារការវិលវល់នៃកម្ម បុរសអ្នកប្លន់នោះ តែងត្រូវគេប្លន់វិញដោយពិត។»

6. Mallikāsuttaṃ

៦. មល្លិកាសូត្រ

127. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho aññataro puriso yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pasenadissa kosalassa upakaṇṇake ārocesi – ‘‘mallikā, deva, devī dhītaraṃ vijātā’’ti. Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo anattamano ahosi.

១២៧. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់បានចូលទៅជិតព្រះបាទបសេនទិកោសល លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលខ្សឹបជិតព្រះកាណ៌នៃព្រះបាទបសេនទិកោសលថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះនាងមល្លិកាទេវី ប្រសូតបានព្រះរាជបុត្រីហើយ។» កាលបើបុរសនោះក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏មានព្រះទ័យមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យឡើយ។

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ anattamanataṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា ព្រះបាទបសេនទិកោសល មានព្រះទ័យមិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យ ទើបក្នុងវេលានោះ ព្រះអង្គបានត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះថា៖

‘‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;

Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.

«បពិត្រព្រះរាជាជាធំលើជនទាំងឡាយ ស្រីខ្លះដែលមានប្រាជ្ញា មានសីល គោរពម្តាយក្មេកដូចជាទេវតា មានភក្តីភាពចំពោះស្វាមី តែងជាបុគ្គលប្រសើរជាងបុរសទៅទៀត សូមព្រះអង្គចិញ្ចឹមរក្សានាងចុះ។

‘‘Tassā yo jāyati poso, sūro hoti disampati;

Tādisā subhagiyā putto, rajjampi anusāsatī’’ti.

កូនប្រុសដែលកើតអំពីនាងនោះ តែងជាអ្នកក្លាហាន បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃទិស កូនប្រុសរបស់ស្រីល្អមានលក្ខណៈបែបនោះ តែងអាចគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិបានទៀតផង។»

7. Appamādasuttaṃ

៧. អប្បមាទសូត្រ

128. Sāvatthinidānaṃ[Pg.87]. Ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?

១២៨. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើមានធម៌មួយយ៉ាង ដែលអាចកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក បានដែរឬទេ?»

‘‘Atthi kho, mahārāja, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti.

«បពិត្រមហារាជ មានធម៌មួយយ៉ាង ដែលអាចកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក បានពិតមែន។»

‘‘Katamo pana, bhante, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះធម៌មួយយ៉ាង ដែលអាចកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក បាននោះ តើជាអ្វី?»

‘‘Appamādo kho, mahārāja, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcāti. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati – yadidaṃ mahantattena; evameva kho, mahārāja, appamādo eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti. Idamavoca…pe…

«បពិត្រមហារាជ ធម៌មួយយ៉ាងនោះ គឺសេចក្តីមិនប្រមាថ (អប្បមាទ) នេះឯង ដែលអាចកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក បាន។ បពិត្រមហារាជ ដូចជាស្នាមជើងនៃសត្វទាំងឡាយណាមួយ ដែលត្រាច់ទៅលើដី ស្នាមជើងទាំងអស់នោះ តែងរួមចុះក្នុងស្នាមជើងដំរី ស្នាមជើងដំរី គេហៅថាជាកំពូលនៃស្នាមជើងទាំងនោះ ព្រោះមានទំហំធំ យ៉ាងណាមិញ បពិត្រមហារាជ សេចក្តីមិនប្រមាថ ក៏ជាធម៌មួយយ៉ាង ដែលអាចកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរ គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក បានយ៉ាងនោះឯង។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ...។

‘‘Āyuṃ arogiyaṃ vaṇṇaṃ, saggaṃ uccākulīnataṃ;

Ratiyo patthayantena, uḷārā aparāparā.

«បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវអាយុ សេចក្តីមិនមានរោគ ពណ៌សម្បុរ ស្ថានសួគ៌ ត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ និងសេចក្តីត្រេកត្រអាលដ៏ឧត្តមជាបន្តបន្ទាប់

‘‘Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.

ពួកបណ្ឌិតតែងសរសើរនូវសេចក្តីមិនប្រមាថ ក្នុងបុណ្យកិរិយាទាំងឡាយ។ បណ្ឌិតអ្នកមិនប្រមាថ តែងកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរបាន គឺ

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.

ប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកផង។ ព្រោះបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរនោះ ទើបអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី ហៅថា បណ្ឌិត។»

8. Kalyāṇamittasuttaṃ

៨. កល្យាណមិត្តសូត្រ

129. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassā’’’ti.

១២៩. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ កាលដែលទូលព្រះបង្គំនៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្ងំនៅតែម្នាក់ឯង សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងថា៖ “ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយនោះ គឺសម្រាប់តែបុគ្គលដែលមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់បុគ្គលដែលមានបាបមិត្ត មានបាបសហាយ មានបាបសម្បវង្កៈឡើយ។”»

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Svākkhāto[Pg.88], mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.

«បពិត្រមហារាជ សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ បពិត្រមហារាជ សេចក្តីនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ។ បពិត្រមហារាជ ធម៌ដែលតថាគតសម្តែងទុកល្អហើយនោះ គឺសម្រាប់តែបុគ្គលដែលមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់បុគ្គលដែលមានបាបមិត្ត មានបាបសហាយ មានបាបសម្បវង្កៈឡើយ។

‘‘Ekamidāhaṃ, mahārāja, samayaṃ sakkesu viharāmi nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṃ etadavoca – ‘upaḍḍhamidaṃ, bhante, brahmacariyassa – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’’ti.

«បពិត្រមហារាជ សម័យមួយ តថាគតនៅក្នុងដែនសក្កៈ មាននិគមមួយរបស់ពួកសក្យៈ ឈ្មោះនគរកៈ។ គ្រានោះឯង បពិត្រមហារាជ ភិក្ខុអានន្ទ បានចូលមកជិតតថាគត លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ បពិត្រមហារាជ លុះភិក្ខុអានន្ទ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលតថាគតយ៉ាងនេះថា៖ “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសហាយ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសម្បវង្កៈ នេះជាពាក់កណ្តាលនៃព្រហ្មចរិយធម៌ហើយ។”»

‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, mahārāja, ānandaṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – ‘mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānanda! Sakalameva hidaṃ, ānanda, brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā. Kalyāṇamittassetaṃ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkarissati’’’.

«កាលបើភិក្ខុអានន្ទក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ បពិត្រមហារាជ តថាគតក៏បាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុអានន្ទវិញថា៖ “ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ! ម្នាលអានន្ទ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសហាយ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសម្បវង្កៈ នេះជាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលតែម្តង។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ តែងសង្ឃឹមទុកបាននូវការចម្រើនឡើង នូវការធ្វើឲ្យច្រើនឡើង នូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។”

‘‘Kathañca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti? Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, sammāsaṅkappaṃ bhāveti…pe… sammāvācaṃ bhāveti…pe… sammākammantaṃ bhāveti…pe… sammāājīvaṃ bhāveti…pe… sammāvāyāmaṃ bhāveti…pe… sammāsatiṃ bhāveti…pe… sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti. Tadamināpetaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.

«ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុដែលមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ តែងចម្រើន តែងធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចម្រើននូវសម្មាទិដ្ឋិ ដែលអាស្រ័យសេចក្តីវិវេក អាស្រ័យសេចក្តីប្រាសចាករាគៈ អាស្រ័យសេចក្តីរលត់ បង្អោនទៅរកការលះបង់ តែងចម្រើននូវសម្មាសង្កប្បៈ... តែងចម្រើននូវសម្មាវាចា... តែងចម្រើននូវសម្មាកម្មន្តៈ... តែងចម្រើននូវសម្មាអាជីវៈ... តែងចម្រើននូវសម្មាវាយាមៈ... តែងចម្រើននូវសម្មាសតិ... តែងចម្រើននូវសម្មាសមាធិ ដែលអាស្រ័យសេចក្តីវិវេក អាស្រ័យសេចក្តីប្រាសចាករាគៈ អាស្រ័យសេចក្តីរលត់ បង្អោនទៅរកការលះបង់។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ តែងចម្រើន តែងធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ យ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីនេះ គb្បីដឹងតាមបរិយាយនេះចុះ ថាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលនេះ គឺភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសហាយ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសម្បវង្កៈ នេះឯង។»

‘‘Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti. Iminā kho etaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ [Pg.89] brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.

«ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយដែលមានជាតិជាធម្មតា អាស្រ័យតថាគតជាកល្យាណមិត្ត ក៏រួចផុតពីជាតិ សត្វទាំងឡាយដែលមានជរាជាធម្មតា ក៏រួចផុតពីជរា សត្វទាំងឡាយដែលមានព្យាធិជាធម្មតា ក៏រួចផុតពីព្យាធិ សត្វទាំងឡាយដែលមានមរណៈជាធម្មតា ក៏រួចផុតពីមរណៈ សត្វទាំងឡាយដែលមានសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្សៈ និងឧបាយាសៈជាធម្មតា ក៏រួចផុតពីសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្សៈ និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ។ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីនេះ គប្បីដឹងតាមបរិយាយនេះចុះ ថាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលនេះ គឺភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសហាយ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណសម្បវង្កៈ នេះឯង។»

‘‘Tasmātiha te, mahārāja, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko’ti. Evañhi te, mahārāja, sikkhitabbaṃ.

«បពិត្រមហារាជ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះថា៖ “យើងនឹងទៅជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈ។” បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង。

‘‘Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṃ eko dhammo upanissāya vihātabbo – appamādo kusalesu dhammesu.

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមានកល្យាណមិត្ត មានកល្យាណសហាយ មានកល្យាណសម្បវង្កៈហើយ គប្បីអាស្រ័យនូវធម៌មួយយ៉ាងនេះហើយគង់នៅ គឺសេចក្តីមិនប្រមាថក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ។

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ ពួកស្រីស្នំម៉ៅម៉ែតនឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ “ព្រះរាជាទ្រង់មិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ។ មកចុះ ពួកយើងក៏នឹងមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយរស់នៅដែរ។”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṃ evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ ពួកក្សត្រដែលជាបរិវារ ក៏នឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ “ព្រះរាជាទ្រង់មិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ។ មកចុះ ពួកយើងក៏នឹងមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយរស់នៅដែរ។”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, balakāyassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ ពួកយោធា (កងទ័ព) ក៏នឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ “ព្រះរាជាទ្រង់មិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ។ មកចុះ ពួកយើងក៏នឹងមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយរស់នៅដែរ។”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, negamajānapadassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti?

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ ពួកអ្នកនិគម និងអ្នកជនបទ ក៏នឹងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ “ព្រះរាជាទ្រង់មិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ។ មកចុះ ពួកយើងក៏នឹងមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយរស់នៅដែរ។”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati – itthāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissatī’’ti. Idamavoca…pe…

បពិត្រមហារាជ កាលដែលព្រះអង្គមិនប្រមាថ អាស្រ័យនូវសេចក្តីមិនប្រមាថហើយគង់នៅ សូម្បីព្រះអង្គផ្ទាល់ ក៏ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រង បានរក្សាហើយ សូម្បីពួកស្រីស្នំ ក៏ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រង បានរក្សាហើយ សូម្បីឃ្លាំង និងជង្រុក ក៏ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រង បានរក្សាហើយដែរ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ...។

‘‘Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;

Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā.

«បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវភោគសម្បត្តិដ៏ឧត្តមជាបន្តបន្ទាប់ ពួកបណ្ឌិតតែងសរសើរនូវសេចក្តីមិនប្រមាថ ក្នុងបុណ្យកិរិយាទាំងឡាយ។

‘‘Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito;

Diṭṭhe [Pg.90] dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.

បណ្ឌិតអ្នកមិនប្រមាថ តែងកាន់យកនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរបាន គឺប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកផង។ ព្រោះបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍ទាំងពីរនោះ ទើបអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី ហៅថា បណ្ឌិត។»

9. Paṭhamaaputtakasuttaṃ

៩. បឋមអបុត្តកសូត្រ

130. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?

១៣០. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សួរព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលគង់ក្នុងទីសមគួរហើយនោះ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រមហារាជ ចុះព្រះអង្គយាងមកពីណា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់យ៉ាងនេះ?»

‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Asīti, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះ មានសេដ្ឋីជាគហបតីម្នាក់ បានធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ ទូលព្រះបង្គំបាននាំយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនមានកូនជាអ្នកទទួលមរតករបស់សេដ្ឋីនោះ ទៅទុកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង រួចទើបមកគាល់។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រាន់តែមាសសុទ្ធ មានចំនួនដល់ទៅ ៨០ សែន (ប្រាំបីលាន) ទៅហើយ ចំណែកប្រាក់វិញ មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប៉ុន្តែ សេដ្ឋីជាគហបតីនោះ មានការបរិភោគអាហារបែបនេះ គឺបរិភោគបាយចុងអង្ករលាយទឹកជ្រក់ផ្សំគ្រឿងជាគម្រប់ពីរ។ មានការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់បែបនេះ គឺស្លៀកសំពត់ធ្មៃដែលដេរភ្ជាប់គ្នាបីផ្ទាំង។ មានការប្រើប្រាស់យានជំនិះបែបនេះ គឺជិះរទេះចាស់ទ្រុឌទ្រោម បាំងឆត្រស្លឹករឹតយាងទៅ។»

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Asappuriso kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.

«បពិត្រមហារាជ រឿងនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ បពិត្រមហារាជ រឿងនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ។ បពិត្រមហារាជ អសប្បុរស កាលបើបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលុបហើយ តែងមិនធ្វើខ្លួនឯងឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ឡើយ មិនធ្វើមាតាបិតាឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើកូននិងប្រពន្ធឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើពួកខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរសបម្រើឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើពួកមិត្តនិងអាមាត្យឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនតម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសួគ៌ មានសុខជាវិបាក នាំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឡើយ។ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ របស់គាត់ មិនបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ ពួកស្តេចក្តី តែងរឹបអូសយកទៅ ពួកចោរក្តី តែងប្លន់យកទៅ ភ្លើងក្តី តែងឆេះបំផ្លាញ ទឹកក្តី តែងហូរនាំយកទៅ ឬពួកញាតិដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ក្តី តែងរឹបអូសយកទៅ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ មិនបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការវិនាសសាបសូន្យទៅ មិនបានដល់នូវការប្រើប្រាស់ឡើយ។»

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, amanussaṭṭhāne pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taṃ jano neva hareyya na piveyya na nahāyeyya na yathāpaccayaṃ vā kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā aparibhuñjiyamānaṃ parikkhayaṃ gaccheyya[Pg.91], no paribhogaṃ. Evameva kho, mahārāja, asappuriso uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាស្រះបោក្ខរណី នៅក្នុងទីដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ មានទឹកថ្លា មានទឹកត្រជាក់ មានទឹកផ្អែម មានទឹកស មានកំពង់ដ៏ល្អ គួរជាទីរីករាយ។ តែមនុស្សទាំងឡាយ មិននាំយកទឹកនោះទៅឡើយ មិនផឹក មិនងូត ឬមិនធ្វើកិច្ចការទៅតាមសេចក្តីត្រូវការឡើយ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើទឹកនោះ មិនបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការរីងស្ងួតអស់ទៅ មិនបានដល់នូវការប្រើប្រាស់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ បពិត្រមហារាជ អសប្បុរស កាលបើបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលុបហើយ ក៏មិនធ្វើខ្លួនឯងឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ឡើយ មិនធ្វើមាតាបិតាឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើកូននិងប្រពន្ធឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើពួកខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរសបម្រើឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនធ្វើពួកមិត្តនិងអាមាត្យឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ មិនតម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសួគ៌ មានសុខជាវិបាក នាំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឡើយ។ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ របស់គាត់ មិនបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ ពួកស្តេចក្តី តែងរឹបអូសយកទៅ ពួកចោរក្តី តែងប្លន់យកទៅ ភ្លើងក្តី តែងឆេះបំផ្លាញ ទឹកក្តី តែងហូរនាំយកទៅ ឬពួកញាតិដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ក្តី តែងរឹបអូសយកទៅ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ មិនបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការវិនាសសាបសូន្យទៅ មិនបានដល់នូវការប្រើប្រាស់ឡើយ យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Sappuriso ca kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayaṃ.

«បពិត្រមហារាជ ចំណែកឯសប្បុរស កាលបើបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលុបហើយ តែងធ្វើខ្លួនឯងឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើមាតាបិតាឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើកូននិងប្រពន្ធឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើពួកខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរសបម្រើឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើពួកមិត្តនិងអាមាត្យឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ តម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសួគ៌ មានសុខជាវិបាក នាំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ របស់គាត់ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ ពួកស្តេចមិនរឹបអូសយកទៅឡើយ ពួកចោរមិនប្លន់យកទៅឡើយ ភ្លើងមិនឆេះបំផ្លាញឡើយ ទឹកមិនហូរនាំយកទៅឡើយ ពួកញាតិដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ ក៏មិនរឹបអូសយកទៅឡើយ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ មិនដល់នូវការវិនាសសាបសូន្យឡើយ។»

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Tañca udakaṃ jano hareyyapi piveyyapi nahāyeyyapi yathāpaccayampi kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā paribhuñjiyamānaṃ paribhogaṃ gaccheyya, no parikkhayaṃ. Evameva kho, mahārāja, sappuriso uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhaya’’nti.

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាស្រះបោក្ខរណី នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយអំពីស្រុក ឬនិគម មានទឹកថ្លា មានទឹកត្រជាក់ មានទឹកផ្អែម មានទឹកស មានកំពង់ដ៏ល្អ គួរជាទីរីករាយ។ មនុស្សទាំងឡាយ តែងនាំយកទឹកនោះទៅខ្លះ ផឹកខ្លះ ងូតខ្លះ ឬធ្វើកិច្ចការទៅតាមសេចក្តីត្រូវការខ្លះ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើទឹកនោះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ មិនដល់នូវការរីងស្ងួតអស់ទៅឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ បពិត្រមហារាជ សប្បុរស កាលបើបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏លើសលុបហើយ ក៏ធ្វើខ្លួនឯងឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើមាតាបិតាឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើកូននិងប្រពន្ធឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើពួកខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរសបម្រើឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ធ្វើពួកមិត្តនិងអាមាត្យឲ្យបានសុខ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ តម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ដែលមានផលខ្ពង់ខ្ពស់ នាំឲ្យកើតក្នុងសួគ៌ មានសុខជាវិបាក នាំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីឋានសួគ៌ ក្នុងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ របស់គាត់ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ ពួកស្តេចមិនរឹបអូសយកទៅឡើយ ពួកចោរមិនប្លន់យកទៅឡើយ ភ្លើងមិនឆេះបំផ្លាញឡើយ ទឹកមិនហូរនាំយកទៅឡើយ ពួកញាតិដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ ក៏មិនរឹបអូសយកទៅឡើយ។ បពិត្រមហារាជ កាលបើភោគសម្បត្តិទាំងនោះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រពៃយ៉ាងនេះហើយ តែងដល់នូវការប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ មិនដល់នូវការវិនាសសាបសូន្យឡើយ យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘Amanussaṭṭhāne [Pg.92] udakaṃva sītaṃ,Tadapeyyamānaṃ parisosameti;

Evaṃ dhanaṃ kāpuriso labhitvā,Nevattanā bhuñjati no dadāti.

«ទឹកត្រជាក់ក្នុងទីដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ កាលបើគ្មាននរណាផឹក តែងតែរីងស្ងួតទៅទទេ យ៉ាងណាមិញ បុរសថោកទាប កាលបើបានទ្រព្យសម្បត្តិហើយ មិនប្រើប្រាស់ដោយខ្លួនឯង ទាំងមិនចែករំលែកដល់អ្នកដទៃ ក៏យ៉ាងនោះឯង។»

Dhīro ca viññū adhigamma bhoge,So bhuñjati kiccakaro ca hoti;

So ñātisaṅghaṃ nisabho bharitvā,Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.

«ចំណែកឯអ្នកមានប្រាជ្ញា ជាវិញ្ញូជន កាលបើបានភោគសម្បត្តិហើយ តែងប្រើប្រាស់ផង ធ្វើកិច្ចការដែលគួរធ្វើផង។ បុគ្គលនោះ ជាអ្នកប្រសើរ តែងចិញ្ចឹមពួកញាតិ មិនមាននរណាត្មះតិះដៀលបានឡើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌។»

10. Dutiyaaputtakasuttaṃ

១០. «ទុតិយអបុត្តកសូត្រ»

131. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?

១៣១. «គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់ក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សួរព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលគង់ក្នុងទីសមគួរនោះ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រមហារាជ ចុះព្រះអង្គយាងមកពីណា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់យ៉ាងនេះ?»»

‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Sataṃ, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.

««បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះ មានសេដ្ឋីជាគហបតីម្នាក់ បានធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សេដ្ឋីនោះ មិនមានកូនជាអ្នកទទួលមរតកឡើយ ខ្ញុំព្រះអង្គទើបតែនឹងដឹកជញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិនោះ ចូលទៅទុកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង រួចហើយទើបមកកាន់ទីនេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រាន់តែមាសសុទ្ធ មានចំនួនដល់ទៅមួយរយសែន (ដប់លាន) ទៅហើយ ចាំបាច់និយាយថ្វីដល់ទៅប្រាក់នោះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេដ្ឋីគហបតីនោះ មានការបរិភោគអាហារបែបនេះគឺ បរិភោគបាយចុងអង្ករ មានទឹកជ្រក់ផ្សំជាទីពីរ។ មានការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់បែបនេះគឺ ស្លៀកសំពត់ធ្មៃ ដែលដេរភ្ជាប់គ្នាបីផ្ទាំង។ មានការប្រើប្រាស់យានបែបនេះគឺ ជិះរទេះចាស់ទ្រុឌទ្រោម ដែលបាំងដោយឆត្រស្លឹកឈើ។»»

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. ‘Detha samaṇassa piṇḍa’nti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti. Bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi.

««បពិត្រមហារាជ រឿងនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ បពិត្រមហារាជ រឿងនោះយ៉ាងហ្នឹងហើយ។ បពិត្រមហារាជ កាលពីព្រេងនាយ សេដ្ឋីគហបតីនោះ បានបង្គាប់ឲ្យគេប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះនាមតគ្គរសិខី។ គាត់បាននិយាយថា "ចូរប្រគេនចង្ហាន់ដល់សមណៈចុះ" រួចហើយក៏ក្រោកពីអាសនៈដើរចេញទៅ។ លុះប្រគេនរួចហើយ ក្រោយមក ក៏កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយថា "ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បើពួកខ្ញុំបម្រើ ឬកម្មករ បរិភោគវិញ នោះប្រសើរជាង"។ ម្យ៉ាងទៀត គាត់បានសម្លាប់កូនប្រុសតែមួយរបស់បងប្រុសខ្លួនឯង ព្រោះតែហេតុនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។»

‘‘Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, tassa kammassa vipākena sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji. Tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā [Pg.93] sattakkhattuṃ seṭṭhittaṃ kāresi. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya yānabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namati. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi, tassa kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha. Tasseva kammassa vipākāvasesena idaṃ sattamaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājakosaṃ paveseti. Tassa kho, mahārāja, seṭṭhissa gahapatissa purāṇañca puññaṃ parikkhīṇaṃ, navañca puññaṃ anupacitaṃ. Ajja pana, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruve niraye paccatī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. ‘‘Evaṃ, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. Idamavoca…pe….

«បពិត្រមហារាជ ព្រោះហេតុតែសេដ្ឋីគហបតីនោះ បានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះនាមតគ្គរសិខី ដោយផលនៃកម្មនោះ គាត់បានទៅកើតក្នុងសុគតិភពសួគ៌ អស់ប្រាំពីរដង។ ដោយសេសសល់នៃផលកម្មនោះឯង គាត់បានធ្វើជាសេដ្ឋីដ៏លើសលុប ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះ អស់ប្រាំពីរដង។ បពិត្រមហារាជ ព្រោះហេតុតែសេដ្ឋីគហបតីនោះ លុះប្រគេនរួចហើយ ក្រោយមក ក៏កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយថា "ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បើពួកខ្ញុំបម្រើ ឬកម្មករ បរិភោគវិញ នោះប្រសើរជាង" ដោយផលនៃកម្មនោះ ចិត្តរបស់គាត់មិនបង្អោនទៅដើម្បីបរិភោគអាហារដ៏ឧត្តមឡើយ មិនបង្អោនទៅដើម្បីប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ឧត្តមឡើយ មិនបង្អោនទៅដើម្បីប្រើប្រាស់យានដ៏ឧត្តមឡើយ មិនបង្អោនទៅដើម្បីប្រើប្រាស់កាមគុណទាំងប្រាំដ៏ឧត្តមឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ព្រោះហេតុតែសេដ្ឋីគហបតីនោះ បានសម្លាប់កូនប្រុសតែមួយរបស់បងប្រុសខ្លួនឯង ព្រោះតែហេតុនៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយផលនៃកម្មនោះ គាត់បានឆ្អិន (រងទុក្ខ) នៅក្នុងនរក អស់ច្រើនឆ្នាំ ច្រើនរយឆ្នាំ ច្រើនពាន់ឆ្នាំ ច្រើនសែនឆ្នាំ។ ដោយសេសសល់នៃផលកម្មនោះឯង ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគ្មានកូនទទួលមរតកនេះ ក៏ត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនចូលទៅក្នុងព្រះរាជទ្រព្យ ជាលើកទីប្រាំពីរ។ បពិត្រមហារាជ ក៏ប៉ុន្តែ បុណ្យចាស់របស់សេដ្ឋីគហបតីនោះ អស់រលីងហើយ ឯបុណ្យថ្មីក៏មិនបានសន្សំទុកឡើយ។ បពិត្រមហារាជ ក្នុងថ្ងៃនេះ សេដ្ឋីគហបតីនោះ កំពុងតែឆ្អិននៅក្នុងមហារោរុវនរកហើយ។» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះសេដ្ឋីគហបតីនោះ ទៅកើតក្នុងមហារោរុវនរកមែនឬ?» «បពិត្រមហារាជ យ៉ាងហ្នឹងហើយ សេដ្ឋីគហបតីនោះ ទៅកើតក្នុងមហារោរុវនរកមែន។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ...។»

‘‘Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, pariggahaṃ vāpi yadatthi kiñci;

Dāsā kammakarā pessā, ye cassa anujīvino.

«ស្រូវ ស្រែ ទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រាក់ មាស ឬគ្រឿងបរិក្ខារឯណានីមួយដែលមាន ព្រមទាំងពួកខ្ញុំបម្រើ កម្មករ អ្នកបម្រើការងារ និងអ្នកដែលរស់នៅអាស្រ័យនឹងបុគ្គលនោះ។»

‘‘Sabbaṃ nādāya gantabbaṃ, sabbaṃ nikkhippagāminaṃ ;

Yañca karoti kāyena, vācāya uda cetasā.

«ទ្រព្យទាំងអស់នោះ បុគ្គលមិនអាចយកទៅជាមួយបានឡើយ ត្រូវតែលះបង់ចោលទាំងអស់ មុននឹងទៅ (ស្លាប់)។ ចំណែកឯកម្មណា ដែលបុគ្គលបានធ្វើដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត។»

‘‘Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca ādāya gacchati;

Tañcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

«កម្មនោះឯង ទើបជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលនោះ បុគ្គលនោះតែងនាំយកកម្មនោះទៅជាមួយ កម្មនោះតែងតែតាមដានបុគ្គលនោះទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ មិនដែលលះបង់ឡើយ។»

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

«ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីធ្វើនូវអំពើល្អ ដែលជាការសន្សំទុកសម្រាប់បរលោក។ ព្រោះថា បុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងបង្អែករបស់សត្វលោក ក្នុងបរលោក។»

Dutiyo vaggo.

«វគ្គទី២ ចប់។»

Tassuddānaṃ –

«ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖»

Jaṭilā pañca rājāno, doṇapākakurena ca;

Saṅgāmena dve vuttāni, mallikā dve appamādena ca;

Aputtakena dve vuttā, vaggo tena pavuccatīti.

«និយាយអំពីសូត្រដែលទាក់ទងនឹងជដិល១ ព្រះរាជាប្រាំព្រះអង្គ១ ដោណបាកកុរៈ១ សង្គ្រាមពីរលើក១ នាងമല്ലិកា១ សេចក្តីមិនប្រមាទពីរលើក១ អបុត្តកៈពីរលើក១ វគ្គនោះ លោកហៅថា វគ្គទី២ ដោយហេតុនោះឯង។»

3. Tatiyavaggo

៣. «វគ្គទី៣»

1. Puggalasuttaṃ

១. «បុគ្គលសូត្រ»

132. Sāvatthinidānaṃ[Pg.94]. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘cattārome, mahārāja, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamotamaparāyano, tamojotiparāyano, jotitamaparāyano, jotijotiparāyano’’.

១៣២. «គង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចគង់ក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សួរព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលគង់ក្នុងទីសមគួរនោះ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រមហារាជ បុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ មានប្រាកដក្នុងលោក។ បុគ្គល ៤ ពួក តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ បុគ្គលងងឹតហើយមានងងឹតទៅខាងមុខ១ បុគ្គលងងឹតហើយមានពន្លឺទៅខាងមុខ១ បុគ្គលភ្លឺហើយមានងងឹតទៅខាងមុខ១ បុគ្គលភ្លឺហើយមានពន្លឺទៅខាងមុខ១។»

‘‘Kathañca, mahārāja puggalo tamotamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

«បពិត្រមហារាជ ចុះបុគ្គលងងឹតហើយមានងងឹតទៅខាងមុខ តើដូចម្តេច? បពិត្រមហារាជ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលទាប គឺត្រកូលចណ្ឌាលក្តី ត្រកូលជាងត្បាញកន្ត្រកក្តី ត្រកូលព្រានព្រៃក្តី ត្រកូលជាងរទេះក្តី ត្រកូលអ្នកបោសសំរាមក្តី ជាត្រកូលក្រីក្រ មានបាយទឹកនិងភោជនាហារតិចតួច រស់នៅដោយលំបាកលំបិន ជាទីដែលរកអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់បានដោយក្រ។ បុគ្គលនោះទៀតសោត ជាអ្នកមានរូបអាក្រក់ មិនគួររមិលមើល ទាបតឿ មានជំងឺច្រើន ជាអ្នកខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងក្តី ដៃកោងក្តី ជើងខ្វិនក្តី ស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួនក្តី ទាំងមិនសូវបាននូវបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ យាន កម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ និងគ្រឿងប្រទីបឡើយ។ បុគ្គលនោះ តែងប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត។ លុះបុគ្គលនោះ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្តហើយ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក។»

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṃ gaccheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamotamaparāyano hoti.

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលដើរចេញពីទីងងឹត ទៅកាន់ទីងងឹត ឬដើរចេញពីស្រមោល ទៅកាន់ស្រមោល ឬដើរចេញពីកន្លែងប្រឡាក់ឈាម ទៅកាន់កន្លែងប្រឡាក់ឈាម យ៉ាងណាមិញ។ បពិត្រមហារាជ តថាគតពោលថា បុគ្គលនេះមានឧបមាដូច្នោះឯង។ បពិត្រមហារាជ បុគ្គលងងឹតហើយមានងងឹតទៅខាងមុខ យ៉ាងនេះឯង។»

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko [Pg.95] okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

«បពិត្រមហារាជ ចុះបុគ្គលជាអ្នកងងឹតហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ តើដូចម្តេច? បពិត្រមហារាជ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលទាប គឺត្រកូលចណ្ឌាលក្តី ត្រកូលជាងត្បាញក្តី ត្រកូលព្រានព្រៃក្តី ត្រកូលជាងរទេះក្តី ត្រកូលអ្នកបោសសំរាមក្តី ជាត្រកូលក្រខ្សត់ មានទឹក និងបាយតិចតួច មានជីវភាពលំបាកលំបិន ជាត្រកូលដែលរកអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់បានដោយក្រ។ បុគ្គលនោះឯង ជាអ្នកមានសម្បុរអាក្រក់ មិនគួរពិនិត្យមើល ជាមនុស្សតឿ មានជំងឺច្រើន ជាមនុស្សខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងក្តី ក្រញីងក្រញង់ក្តី ជើងខ្វិនក្តី ស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួនក្តី ជាអ្នកមិនសូវបានបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ យានជំនិះ កម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ និងគ្រឿងប្រទីបឡើយ។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលនោះ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត។ លុះបុគ្គលនោះ បានប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្តហើយ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងសុគតិភពគឺឋានសួគ៌»។

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṃ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṃ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṃ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṃ āroheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti.

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាបុរសឡើងពីដីទៅកាន់បល្ល័ង្ក ឬឡើងពីបល្ល័ង្កទៅកាន់ខ្នងសេះ ឬឡើងពីខ្នងសេះទៅកាន់កញ្ចរដំរី ឬឡើងពីកញ្ចរដំរីទៅកាន់ប្រាសាទ យ៉ាងណាមិញ បពិត្រមហារាជ តថាគតពោលថា បុគ្គលនេះមានឧបមាដូច្នោះឯង។ បពិត្រមហារាជ បុគ្គលជាអ្នកងងឹតហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ យ៉ាងនេះឯង»។

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

«បពិត្រមហារាជ ចុះបុគ្គលជាអ្នកមានពន្លឺហើយ មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ តើដូចម្តេច? បពិត្រមហារាជ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ គឺត្រកូលក្សត្រមហាសាលក្តី ត្រកូលព្រាហ្មណ៍មហាសាលក្តី ត្រកូលគហបតីមហាសាលក្តី ដែលជាត្រកូលស្តុកស្តម្ភ មានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន មានមាសនិងប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបករណ៍គួរជាទីគាប់ចិត្តច្រើន មានធនធាននិងធញ្ញជាតិច្រើន។ បុគ្គលនោះ ជាអ្នកមានរូបល្អ គួរពិនិត្យមើល គួរជាទីជ្រះថ្លា ប្រកបដោយស្បែកសម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ជាអ្នកបានបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ យានជំនិះ កម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ និងគ្រឿងប្រទីប។ ប៉ុន្តែ បុគ្គលនោះ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត។ លុះបុគ្គលនោះ បានប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្តហើយ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក»។

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthikkhandhaṃ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṃ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṃ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṃ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṃ paviseyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti.

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាបុរសចុះពីប្រាសាទទៅកាន់កញ្ចរដំរី ឬចុះពីកញ្ចរដំរីទៅកាន់ខ្នងសេះ ឬចុះពីខ្នងសេះទៅកាន់បល្ល័ង្ក ឬចុះពីបល្ល័ង្កទៅកាន់ដី ឬចុះពីដីហើយចូលទៅកាន់ទីងងឹត យ៉ាងណាមិញ បពិត្រមហារាជ តថាគតពោលថា បុគ្គលនេះមានឧបមាដូច្នោះឯង។ បពិត្រមហារាជ បុគ្គលជាអ្នកមានពន្លឺហើយ មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ យ៉ាងនេះឯង»។

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule [Pg.96] vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

«បពិត្រមហារាជ ចុះបុគ្គលជាអ្នកមានពន្លឺហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ តើដូចម្តេច? បពិត្រមហារាជ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ គឺត្រកូលក្សត្រមហាសាលក្តី ត្រកូលព្រាហ្មណ៍មហាសាលក្តី ត្រកូលគហបតីមហាសាលក្តី ដែលជាត្រកូលស្តុកស្តម្ភ មានទ្រព្យច្រើន មានភោគៈច្រើន មានមាសនិងប្រាក់ច្រើន មានគ្រឿងឧបករណ៍គួរជាទីគាប់ចិត្តច្រើន មានធនធាននិងធញ្ញជាតិច្រើន។ បុគ្គលនោះ ជាអ្នកមានរូបល្អ គួរពិនិត្យមើល គួរជាទីជ្រះថ្លា ប្រកបដោយស្បែកសម្បុរដ៏ល្អក្រៃលែង ជាអ្នកបានបាយ ទឹក សម្លៀកបំពាក់ យានជំនិះ កម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប ទីដេក ទីអាស្រ័យ និងគ្រឿងប្រទីប។ បុគ្គលនោះ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត។ លុះបុគ្គលនោះ បានប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្តហើយ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងសុគតិភពគឺឋានសួគ៌»។

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṃ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṃ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti. Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Idamavoca…pe…

«បពិត្រមហារាជ ប្រៀបដូចជាបុរសឈានពីបល្ល័ង្កមួយទៅកាន់បល្ល័ង្កមួយ ឬឈានពីខ្នងសេះមួយទៅកាន់ខ្នងសេះមួយ ឬឈានពីកញ្ចរដំរីមួយទៅកាន់កញ្ចរដំរីមួយ ឬឈានពីប្រាសាទមួយទៅកាន់ប្រាសាទមួយ យ៉ាងណាមិញ បពិត្រមហារាជ តថាគតពោលថា បុគ្គលនេះមានឧបមាដូច្នោះឯង។ បពិត្រមហារាជ បុគ្គលជាអ្នកមានពន្លឺហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ យ៉ាងនេះឯង។ បពិត្រមហារាជ បុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះឯង តែងមានប្រាកដក្នុងលោក»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។

‘‘Daliddo puriso rāja, assaddho hoti maccharī;

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.

«បពិត្រព្រះរាជា បុរសក្រខ្សត់ គ្មានសទ្ធា ជាអ្នកកំណាញ់ ស្វិតស្វាញ មានតម្រិះអាក្រក់ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនមានសេចក្តីគោរព

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.

តែងជេរប្រមាថ គម្រាមកំហែង ដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬក៏អ្នកសូមទានដទៃទៀត ជាអ្នកមិនជឿផលកម្ម ចូលចិត្តបៀតបៀន

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, tamotamaparāyano.

តែងហាមឃាត់អ្នកដទៃដែលកំពុងឲ្យអាហារដល់ពួកអ្នកសូម។ បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃជន បុរសដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទៅ តែងទៅកាន់នរកដ៏គួរឲ្យខ្លាច ជាបុគ្គលងងឹតហើយ មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ»។

‘‘Daliddo puriso rāja, saddho hoti amaccharī;

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.

«បពិត្រព្រះរាជា ចំណែកបុរសក្រខ្សត់ ជាអ្នកមានសទ្ធា មិនកំណាញ់ តែងធ្វើទាន មានតម្រិះដ៏ប្រសើរ មានចិត្តមិនរាយមាយ

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.

តែងក្រោកឈរទទួល ថ្វាយបង្គំសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬក៏អ្នកសូមទានដទៃទៀត តែងសិក្សាក្នុងការប្រព្រឹត្តស្មើ

‘‘Dadamānaṃ na vāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, tamojotiparāyano.

មិនហាមឃាត់អ្នកដទៃដែលកំពុងឲ្យអាហារដល់ពួកអ្នកសូមឡើយ។ បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃជន បុរសដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទៅ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ ជាបុគ្គលងងឹតហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ»។

‘‘Aḍḍho [Pg.97] ce puriso rāja, assaddho hoti maccharī;

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.

«បពិត្រព្រះរាជា បើបុរសជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ តែគ្មានសទ្ធា ជាអ្នកកំណាញ់ ស្វិតស្វាញ មានតម្រិះអាក្រក់ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនមានសេចក្តីគោរព

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.

តែងជេរប្រមាថ គម្រាមកំហែង ដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬក៏អ្នកសូមទានដទៃទៀត ជាអ្នកមិនជឿផលកម្ម ចូលចិត្តបៀតបៀន

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, jotitamaparāyano.

តែងហាមឃាត់អ្នកដទៃដែលកំពុងឲ្យអាហារដល់ពួកអ្នកសូម។ បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃជន បុរសដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទៅ តែងទៅកាន់នរកដ៏គួរឲ្យខ្លាច ជាបុគ្គលមានពន្លឺហើយ មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ»។

‘‘Aḍḍho ce puriso rāja, saddho hoti amaccharī;

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.

«បពិត្រព្រះរាជា ចំណែកបុរសជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ មានសទ្ធា មិនកំណាញ់ តែងធ្វើទាន មានតម្រិះដ៏ប្រសើរ មានចិត្តមិនរាយមាយ

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.

តែងក្រោកឈរទទួល ថ្វាយបង្គំសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬក៏អ្នកសូមទានដទៃទៀត តែងសិក្សាក្នុងការប្រព្រឹត្តស្មើ

‘‘Dadamānaṃ na vāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, jotijotiparāyano’’ti.

មិនហាមឃាត់អ្នកដទៃដែលកំពុងឲ្យអាហារដល់ពួកអ្នកសូមឡើយ។ បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃជន បុរសដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទៅ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ ជាបុគ្គលមានពន្លឺហើយ មានពន្លឺទៅខាងមុខ»។

2. Ayyikāsuttaṃ

២. អយ្យិកាសូត្រ

133. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassā’’ti?

១៣៣. រឿងកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សួរព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលគង់នៅក្នុងទីសមគួរថា៖ «បពិត្រមហារាជ ចុះព្រះអង្គយាងមកពីណា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់នេះ?»

‘‘Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā. Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā. Hatthiratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, hatthiratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Assaratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, assaratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Gāmavarena cepāhaṃ bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, gāmavarampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Janapadapadesena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ [Pg.98] ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, janapadapadesampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. ‘Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’ti. ‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអយ្យិកា (យាយ) របស់ខ្ញុំព្រះករុណា សោយទិវង្គតទៅហើយ គាត់ជាស្ត្រីចាស់ជរា មានអាយុច្រើន មានអាយុរវាង ១២០ ឆ្នាំហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអយ្យិកានោះ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាណាស់។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាអាចលោះព្រះអយ្យិកា ដោយដំរីរតនៈ ដើម្បីកុំឲ្យគាត់សោយទិវង្គតបាន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងថ្វាយដំរីរតនៈនោះជាមិនខាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាអាចលោះព្រះអយ្យិកា ដោយសេះរតនៈ ដើម្បីកុំឲ្យគាត់សោយទិវង្គតបាន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងថ្វាយសេះរតនៈនោះជាមិនខាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាអាចលោះព្រះអយ្យិកា ដោយស្រុកដ៏ប្រសើរ ដើម្បីកុំឲ្យគាត់សោយទិវង្គតបាន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងប្រគល់ស្រុកដ៏ប្រសើរនោះជាមិនខាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាអាចលោះព្រះអយ្យិកា ដោយដែនដី ដើម្បីកុំឲ្យគាត់សោយទិវង្គតបាន ខ្ញុំព្រះករុណានឹងប្រគល់ដែនដីនោះជាមិនខាន»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «បពិត្រមហារាជ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត មិនអាចកន្លងផុតសេចក្តីស្លាប់បានឡើយ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចម្លែកណាស់ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងទុកល្អណាស់ថា សត្វទាំងឡាយទាំងពួង មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត មិនអាចកន្លងផុតសេចក្តីស្លាប់បានឡើយ»។

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṃ anatītāni; evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’ti. Idamavoca…pe…

«បពិត្រមហារាជ សេចក្តីនេះយ៉ាងនោះឯង បពិត្រមហារាជ សេចក្តីនេះយ៉ាងនោះឯង។ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត មិនអាចកន្លងផុតសេចក្តីស្លាប់បានឡើយ។ បពិត្រមហារាជ គ្រឿងភាជន៍ដីដុតរបស់ជាងឆ្នាំងណាមួយ ទោះបីឆៅក្តី ឆ្អិនក្តី គ្រឿងភាជន៍ទាំងអស់នោះ តែងមានការបែកបាក់ជាធម្មតា មានការបែកបាក់ជាទីបំផុត មិនអាចកន្លងផុតការបែកបាក់ទៅបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ បពិត្រមហារាជ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង ក៏មានសេចក្តីស្លាប់ជាធម្មតា មានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត មិនអាចកន្លងផុតសេចក្តីស្លាប់បានឡើយ យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។

‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantañhi jīvitaṃ;

Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;

Nirayaṃ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṃ.

«សត្វទាំងឡាយទាំងពួងនឹងត្រូវស្លាប់ ព្រោះថាជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត សត្វទាំងឡាយនឹងទៅតាមយថាកម្ម ជាអ្នកទទួលផលនៃបុណ្យនិងបាប គឺពួកអ្នកមានកម្មជាបាប តែងទៅកាន់នរក ចំណែកពួកអ្នកមានកម្មជាបុណ្យ តែងទៅកាន់សុគតិភព។

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរធ្វើអំពើល្អ ដែលជាស្បៀងសម្រាប់បរលោក ព្រោះថាបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងបរលោក»។

3. Lokasuttaṃ

៣. លោកសូត្រ

134. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti? ‘‘Tayo kho, mahārāja, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…

១៣៤. រឿងកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះបាទបសេនទិកោសល គង់នៅក្នុងទីសមគួរ ហើយបានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដូច្នេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង កាលដែលកើតឡើងដល់សត្វលោក តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ?» ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «បពិត្រមហារាជ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ កាលដែលកើតឡើងដល់សត្វលោក តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ។ ធម៌ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? បពិត្រមហារាជ គឺលោភៈ ជាធម៌របស់សត្វលោក កាលដែលកើតឡើង តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ ទោសៈ ជាធម៌របស់សត្វលោក កាលដែលកើតឡើង តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ មោហៈ ជាធម៌របស់សត្វលោក កាលដែលកើតឡើង តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ ១។ បពិត្រមហារាជ ធម៌ ៣ យ៉ាងនេះឯង កាលដែលកើតឡើងដល់សត្វលោក តែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ ដើម្បីការរស់នៅមិនសប្បាយ»។ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។

‘‘Lobho [Pg.99] doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.

«លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ កើតឡើងអំពីខ្លួនឯង តែងបៀតបៀនបុរសដែលមានចិត្តអាក្រក់ ដូចជាផ្លែឫស្សី តែងសម្លាប់ដើមរបស់វាដូច្នោះឯង»។

4. Issattasuttaṃ

៤. ឥស្សត្តសូត្រ

135. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabba’’nti? ‘‘Yattha kho, mahārāja, cittaṃ pasīdatī’’ti. ‘‘Kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphala’’nti? ‘‘Aññaṃ kho etaṃ, mahārāja, kattha dānaṃ dātabbaṃ, aññaṃ panetaṃ kattha dinnaṃ mahapphalanti? Sīlavato kho, mahārāja, dinnaṃ mahapphalaṃ, no tathā dussīle. Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā, te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho. Atha āgaccheyya khattiyakumāro asikkhito akatahattho akatayoggo akatūpāsano bhīru chambhī utrāsī palāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bhante, bhareyyaṃ taṃ purisaṃ, na ca me attho tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya vessakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya suddakumāro asikkhito…pe… na ca me attho tādisena purisenā’’ti.

១៣៥. សាវត្ថីនិទាន។ ព្រះបាទបសេនទិកោសល កាលដែលគង់នៅក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដូច្នេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើបុគ្គលគួរឲ្យទានក្នុងទីណា?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «មហារាជ គួរឲ្យទានក្នុងទីដែលចិត្តជ្រះថ្លាចុះ»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយក្នុងទីណា ទើបមានផលច្រើន?»។ «មហារាជ សំណួរថា គួរឲ្យទានក្នុងទីណា នោះផ្សេង សំណួរថា ទានដែលឲ្យហើយក្នុងទីណា មានផលច្រើន នោះផ្សេង។ មហារាជ ទានដែលបុគ្គលឲ្យដល់បុគ្គលមានសីល ទើបមានផលច្រើន ឲ្យដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីល មិនមានផលច្រើនយ៉ាងនោះទេ។ មហារាជ បើដូច្នោះ អាត្មាភាពនឹងសួរត្រឡប់ទៅមហារាជវិញក្នុងរឿងនេះ មហារាជយល់ព្រមយ៉ាងណា គួរដោះស្រាយយ៉ាងនោះចុះ។ មហារាជ មហារាជសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ក្នុងលោកនេះ បើមានសង្គ្រាមកើតឡើង ចម្បាំងប្រកៀកគ្នាហើយ។ លំដាប់នោះ មានក្សត្រកុមារម្នាក់ មិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ មិនទាន់ធ្វើការហ្វឹកហាត់ដៃ មិនទាន់បានយល់ដឹងការប្រើប្រាស់ធ្នូ មិនទាន់បានធ្វើការបាញ់សាកល្បង ជាអ្នកខ្លាច ញាប់ញ័រ តក់ស្លុត រត់គេច មកដល់។ តើមហារាជនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះឬទេ ហើយមហារាជត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនចិញ្ចឹមបុរសនោះទេ ហើយខ្ញុំព្រះអង្គក៏គ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរ»។ «លំដាប់នោះ បើមានព្រាហ្មណកុមារមិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ...។ល។ លំដាប់នោះ បើមានវេស្សកុមារមិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ...។ល។ លំដាប់នោះ បើមានសុទ្ទកុមារមិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ...។ល។ មកដល់ តើមហារាជនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះឬទេ ហើយមហារាជត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនចិញ្ចឹមបុរសនោះទេ ហើយខ្ញុំព្រះអង្គក៏គ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរ»។

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho. Atha āgaccheyya khattiyakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro…pe… atha āgaccheyya vessakumāro…pe… atha āgaccheyya suddakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti.

«មហារាជ មហារាជសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ក្នុងលោកនេះ បើមានសង្គ្រាមកើតឡើង ចម្បាំងប្រកៀកគ្នាហើយ។ លំដាប់នោះ មានក្សត្រកុមារម្នាក់ បានរៀនសិល្បសាស្ត្រល្អហើយ ធ្វើការហ្វឹកហាត់ដៃហើយ បានយល់ដឹងការប្រើប្រាស់ធ្នូហើយ បានធ្វើការបាញ់សាកល្បងហើយ ជាអ្នកមិនខ្លាច មិនញាប់ញ័រ មិនតក់ស្លុត មិនរត់គេច មកដល់។ តើមហារាជនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះឬទេ ហើយមហារាជត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះ ហើយខ្ញុំព្រះអង្គក៏ត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរ»។ «លំដាប់នោះ បើមានព្រាហ្មណកុមារ...។ល។ លំដាប់នោះ បើមានវេស្សកុមារ...។ល។ លំដាប់នោះ បើមានសុទ្ទកុមារ បានរៀនសិល្បសាស្ត្រល្អហើយ ធ្វើការហ្វឹកហាត់ដៃហើយ បានយល់ដឹងការប្រើប្រាស់ធ្នូហើយ បានធ្វើការបាញ់សាកល្បងហើយ ជាអ្នកមិនខ្លាច មិនញាប់ញ័រ មិនតក់ស្លុត មិនរត់គេច មកដល់។ តើមហារាជនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះឬទេ ហើយមហារាជត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងចិញ្ចឹមបុរសនោះ ហើយខ្ញុំព្រះអង្គក៏ត្រូវការដោយបុរសបែបនោះដែរ»។

‘‘Evameva kho, mahārāja, yasmā kasmā cepi kulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti, so ca hoti pañcaṅgavippahīno pañcaṅgasamannāgato, tasmiṃ [Pg.100] dinnaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamāni pañcaṅgāni pahīnāni honti? Kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Imāni pañcaṅgāni pahīnāni honti. Katamehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti? Asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena paññākkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Imehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti. Iti pañcaṅgavippahīne pañcaṅgasamannāgate dinnaṃ mahapphala’’nti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –

«មហារាជ សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង បុគ្គលចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស មិនមានផ្ទះ ពីត្រកូលណាមួយក៏ដោយ បើបុគ្គលនោះជាអ្នកលះបង់អង្គ ៥ បានហើយ ជាអ្នកប្រកបដោយអង្គ ៥ ហើយ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយក្នុងបុគ្គលនោះ រមែងមានផលច្រើន។ អង្គ ៥ ដែលបុគ្គលនោះលះបង់ហើយ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាមច្ឆន្ទៈ លះបង់ហើយ ១ ព្យាបាទៈ លះបង់ហើយ ១ ថីនមិទ្ធៈ លះបង់ហើយ ១ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ លះបង់ហើយ ១ វិចិកិច្ឆា លះបង់ហើយ ១។ អង្គ ៥ ទាំងនេះ បុគ្គលនោះលះបង់ហើយ។ ចុះបុគ្គលនោះ ប្រកបដោយអង្គ ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺប្រកបដោយសីលក្ខន្ធរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ ប្រកបដោយសមាធិក្ខន្ធរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ ប្រកបដោយបញ្ញាក្ខន្ធរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ ប្រកបដោយវិមុត្តិក្ខន្ធរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១ ប្រកបដោយវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធរបស់ព្រះអសេក្ខៈ ១។ បុគ្គលនោះ ប្រកបដោយអង្គ ៥ ទាំងនេះ។ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយក្នុងបុគ្គលដែលលះបង់អង្គ ៥ បានហើយ ប្រកបដោយអង្គ ៥ យ៉ាងនេះ រមែងមានផលច្រើន»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។ល។ ព្រះសាស្តាបានត្រាស់ជាគាថាទៀតថា៖

‘‘Issattaṃ balavīriyañca, yasmiṃ vijjetha māṇave;

Taṃ yuddhattho bhare rājā, nāsūraṃ jātipaccayā.

«ស្តេចដែលត្រូវការដោយចម្បាំង គប្បីចិញ្ចឹមយុវជនណាដែលមានសិល្បៈធ្នូ មានកម្លាំង និងមានព្យាយាម មិនគប្បីចិញ្ចឹមមនុស្សដែលមិនក្លាហាន ដោយអាងតែជាតិត្រកូលឡើយ។

‘‘Tatheva khantisoraccaṃ, dhammā yasmiṃ patiṭṭhitā;

Ariyavuttiṃ medhāviṃ, hīnajaccampi pūjaye.

សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង ធម៌ទាំងឡាយ គឺសេចក្តីអត់ធន់ និងសេចក្តីសង្រួម រមែងតម្កល់នៅក្នុងបុគ្គលណា គប្បីបូជាបុគ្គលនោះ ដែលជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មានការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏ប្រសើរ ទោះបីជាអ្នកមានកំណើតទាបថោកក៏ដោយ។

‘‘Kāraye assame ramme, vāsayettha bahussute;

Papañca vivane kayirā, dugge saṅkamanāni ca.

គប្បីធ្វើអាស្រមទាំងឡាយដ៏គួរជាទីរីករាយ គប្បីញ៉ាំងពួកបុគ្គលអ្នកជាពហុស្សូតឲ្យនៅក្នុងអាស្រមនោះ គប្បីធ្វើកន្លែងទឹកផឹកក្នុងព្រៃស្ងាត់ និងធ្វើស្ពានក្នុងទីលំបាកទាំងឡាយ។

‘‘Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

គប្បីប្រគេនបាយ ទឹក បង្អែម ចម្អាប គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងសេនាសនៈ ដល់ពួកបុគ្គលអ្នកមានចិត្តត្រង់ ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លា។

‘‘Yathā hi megho thanayaṃ, vijjumālī satakkaku;

Thalaṃ ninnañca pūreti, abhivassaṃ vasundharaṃ.

ព្រោះថា ដូចជាមេឃដែលគគ្រហឹម មានពន្លឺផ្លេកបន្ទោរព័ទ្ធជុំវិញ មានកំពូលរាប់រយ កាលបង្អុរភ្លៀងចុះមកលើផែនដី រមែងញ៉ាំងទីទួល និងទីទំនាបឲ្យពេញប្រៀប យ៉ាងណាមិញ

‘‘Tatheva saddho sutavā, abhisaṅkhacca bhojanaṃ;

Vanibbake tappayati, annapānena paṇḍito.

យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលជាបណ្ឌិត មានសទ្ធា ជាពហុស្សូត កាលចាត់ចែងភោជនាហារហើយ រមែងញ៉ាំងពួកស្មូមឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ដោយបាយ និងទឹក។

‘‘Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati;

Taṃ hissa gajjitaṃ hoti, devasseva pavassato;

Sā puññadhārā vipulā, dātāraṃ abhivassatī’’ti.

បណ្ឌិតនោះ កាលរីករាយ រមែងលះបង់ទាន តែងពោលថា "ចូរឲ្យ ចូរឲ្យ" ពាក្យនោះឯង ជាសម្រែកគគ្រហឹមរបស់បណ្ឌិតនោះ ដូចជាសម្រែកនៃមេឃដែលកំពុងបង្អុរភ្លៀងចុះមក ធារៈនៃបុណ្យដ៏ធំទូលាយនោះ រមែងបង្អុរស្រោចស្រពនូវអ្នកឲ្យទាននោះឯង»។

5. Pabbatūpamasuttaṃ

៥. បព្វតូបមសូត្រ

136. Sāvatthinidānaṃ[Pg.101]. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṃ, etarahi ussukkamāpanno’’ti.

១៣៦. សាវត្ថីនិទាន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សួរព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលគង់នៅក្នុងទីសមគួរហើយ ដូច្នេះថា «មហារាជ ចុះមហារាជមកពីណា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់នេះ?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កិច្ចការទាំងឡាយណា របស់ពួកស្តេចក្សត្រិយ៍ ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ ជាអ្នកស្រវឹងដោយអំណាចនៃឥស្សរិយយស ជាអ្នកត្រូវសេចក្តីត្រេកត្រអាលក្នុងកាមគ្របដណ្តប់ហើយ ជាអ្នកបានដល់នូវសេចក្តីមាំមួនក្នុងជនបទ គ្រប់គ្រងផែនដីដ៏ធំទូលាយ ដោយការឈ្នះ រមែងមាន ខ្ញុំព្រះអង្គរវល់ខ្លាំងដោយកិច្ចការទាំងនោះ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ»។

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi puratthimāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ, taṃ karohī’ti. Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya…pe… atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya…pe… atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ taṃ karohī’ti. Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīya’’nti?

«មហារាជ មហារាជសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ក្នុងលោកនេះ បើមានបុរសម្នាក់ ជាអ្នកគួរជឿបាន ជាអ្នកគួរទុកចិត្តបាន មកពីទិសខាងកើត។ បុរសនោះ ចូលមកជិតមហារាជហើយ ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា "សូមទ្រង់ជ្រាប មហារាជ ខ្ញុំព្រះអង្គមកពីទិសខាងកើត បានឃើញភ្នំដ៏ធំមួយ ខ្ពស់ស្មើដោយពពក កំពុងរមៀលមកកិនសត្វមានជីវិតទាំងអស់ឲ្យម៉ត់រាប។ កិច្ចការណាដែលមហារាជត្រូវធ្វើ សូមទ្រង់ធ្វើនូវកិច្ចការនោះចុះ"។ លំដាប់នោះ មានបុរសទីពីរ មកពីទិសខាងលិច...។ល។ លំដាប់នោះ មានបុរសទីបី មកពីទិសខាងជើង...។ល។ លំដាប់នោះ មានបុរសទីបួន ជាអ្នកគួរជឿបាន ជាអ្នកគួរទុកចិត្តបាន មកពីទិសខាងត្បូង។ បុរសនោះ ចូលមកជិតមហារាជហើយ ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា "សូមទ្រង់ជ្រាប មហារាជ ខ្ញុំព្រះអង្គមកពីទិសខាងត្បូង បានឃើញភ្នំដ៏ធំមួយ ខ្ពស់ស្មើដោយពពក កំពុងរមៀលមកកិនសត្វមានជីវិតទាំងអស់ឲ្យម៉ត់រាប។ កិច្ចការណាដែលមហារាជត្រូវធ្វើ សូមទ្រង់ធ្វើនូវកិច្ចការនោះចុះ"។ មហារាជ កាលបើភ័យធំ គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំង ដល់នូវការវិនាសនៃមនុស្សដ៏កាចសាហាវ កើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ កាលបើជាតិជាមនុស្សដែលបុគ្គលក្រឡេកបានដោយក្រ តើមហារាជត្រូវធ្វើកិច្ចការដូចម្តេច?»។

‘‘Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā’’ti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើភ័យធំ គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំង ដល់នូវការវិនាសនៃមនុស្សដ៏កាចសាហាវ កើតឡើងហើយយ៉ាងនេះ កាលបើជាតិជាមនុស្សដែលបុគ្គលក្រឡេកបានដោយក្រ តើខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវធ្វើកិច្ចការអ្វី ក្រៅពីការប្រព្រឹត្តធម៌ ក្រៅពីការប្រព្រឹត្តស្មើ ក្រៅពីការធ្វើកុសល ក្រៅពីការធ្វើបុណ្យនោះ?»។

‘‘Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṃ, mahārāja, jarāmaraṇaṃ. Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīya’’nti? ‘‘Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya? Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ [Pg.102] kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ hatthiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Yānipi tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ…pe… ajjhāvasantānaṃ assayuddhāni bhavanti…pe… rathayuddhāni bhavanti …pe… pattiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, pattiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti āgate paccatthike mantehi bhedayituṃ. Tesampi, bhante, mantayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Saṃvijjati kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṃ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṃ. Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti?

«មហារាជ អាត្មាភាពសូមប្រាប់មហារាជ អាត្មាភាពសូមឲ្យមហារាជដឹងច្បាស់ថា ជរានិងមរណៈ កំពុងគ្របដណ្តប់លើមហារាជហើយ។ មហារាជ កាលបើជរានិងមរណៈកំពុងគ្របដណ្តប់ហើយ តើមហារាជត្រូវធ្វើកិច្ចការដូចម្តេច?»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈកំពុងគ្របដណ្តប់លើខ្ញុំព្រះអង្គហើយ តើខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវធ្វើកិច្ចការអ្វី ក្រៅពីការប្រព្រឹត្តធម៌ ការប្រព្រឹត្តស្មើ ការធ្វើកុសល និងការធ្វើបុណ្យ? បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការចម្បាំងដោយដំរីទាំងឡាយណា របស់ពួកស្តេចក្សត្រិយ៍ ដែលបានមុទ្ធាភិសេកហើយ...។ល។ គ្រប់គ្រងផែនដីដ៏ធំទូលាយ ដោយការឈ្នះ រមែងមាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈគ្របដណ្តប់ហើយ ទីទៅមិនមាន ទីពឹងមិនមាន ដល់ការចម្បាំងដោយដំរីទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការចម្បាំងដោយសេះទាំងឡាយណា...។ល។ ការចម្បាំងដោយរថទាំងឡាយណា...។ល។ ការចម្បាំងដោយថ្មើរជើងទាំងឡាយណា រមែងមាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈគ្របដណ្តប់ហើយ ទីទៅមិនមាន ទីពឹងមិនមាន ដល់ការចម្បាំងដោយថ្មើរជើងទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងរាជត្រកូលនេះ មានពួកអាមាត្យជាអ្នកប្រឹក្សា ដែលអាចនឹងបំបែកពួកសត្រូវដែលមកដល់ ដោយឧបាយកលបាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈគ្របដណ្តប់ហើយ ទីទៅមិនមាន ទីពឹងមិនមាន ដល់ការចម្បាំងដោយឧបាយកលទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ក្នុងរាជត្រកូលនេះ មានប្រាក់និងមាសជាច្រើន ដែលកប់ទុកក្នុងដីខ្លះ តម្កល់ទុកក្នុងទីវាលខ្លះ ដែលយើងខ្ញុំអាចនឹងលួងលោមពួកសត្រូវដែលមកដល់ ដោយទ្រព្យសម្បត្តិបាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈគ្របដណ្តប់ហើយ ទីទៅមិនមាន ទីពឹងមិនមាន ដល់ការចម្បាំងដោយទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើជរានិងមរណៈកំពុងគ្របដណ្តប់លើខ្ញុំព្រះអង្គហើយ តើខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវធ្វើកិច្ចការអ្វី ក្រៅពីការប្រព្រឹត្តធម៌ ការប្រព្រឹត្តស្មើ ការធ្វើកុសល និងការធ្វើបុណ្យ?»។

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti? Idamavoca bhagavā…pe… satthā –

«មហារាជ សេចក្តីនោះ យ៉ាងហ្នឹងហើយ មហារាជ សេចក្តីនោះ យ៉ាងហ្នឹងហើយ! កាលបើជរានិងមរណៈកំពុងគ្របដណ្តប់ហើយ តើត្រូវធ្វើកិច្ចការអ្វី ក្រៅពីការប្រព្រឹត្តធម៌ ការប្រព្រឹត្តស្មើ ការធ្វើកុសល និងការធ្វើបុណ្យ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ...។ល។ ព្រះសាស្តាបានត្រាស់ជាគាថាទៀតថា៖

‘‘Yathāpi selā vipulā, nabhaṃ āhacca pabbatā;

Samantānupariyāyeyyuṃ, nippothento catuddisā.

«ភ្នំថ្មទាំងឡាយដ៏ធំទូលាយ ខ្ពស់ត្រដែតដល់មេឃ គប្បីរមៀលមកពីទិសទាំងបួន ព័ទ្ធជុំវិញ កិនសត្វទាំងឡាយឲ្យម៉ត់រាប យ៉ាងណាមិញ

‘‘Evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine ;

Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;

Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddati.

យ៉ាងណាមិញ ជរានិងមរណៈ រមែងគ្របដណ្តប់លើសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ គឺក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ វេស្សៈ សុទ្ទៈ ចណ្ឌាល និងអ្នកបោសសំរាម មិនវៀរចៀសបុគ្គលណាមួយឡើយ តែងតែជាន់ឈ្លីទាំងអស់គ្នា។

‘‘Na tattha hatthīnaṃ bhūmi, na rathānaṃ na pattiyā;

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanena vā.

ក្នុងទីនោះ មិនមែនជាទីចម្បាំងនៃដំរីទាំងឡាយ មិនមែនជាទីចម្បាំងនៃរថទាំងឡាយ មិនមែនជាទីចម្បាំងនៃថ្មើរជើងទាំងឡាយឡើយ ហើយក៏មិនអាចនឹងឈ្នះបាន ដោយការចម្បាំងដោយឧបាយកល ឬដោយទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.

ព្រោះហេតុនោះ បុរសជាបណ្ឌិត កាលយល់ឃើញនូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ជាអ្នកមានចិត្តនឹងធឹង គប្បីតម្កល់សទ្ធាក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។

‘‘Yo [Pg.103] dhammaṃ cari kāyena, vācāya uda cetasā;

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.

បុគ្គលណា ប្រព្រឹត្តធម៌ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ពួកជនតែងសរសើរបុគ្គលនោះក្នុងលោកនេះ លុះលះលោកនេះទៅហើយ បុគ្គលនោះរមែងរីករាយក្នុងឋានសួគ៌»។

Tatiyo vaggo.

វគ្គទី ៣។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះ គឺ៖

Puggalo ayyikā loko, issattaṃ pabbatūpamā;

Desitaṃ buddhaseṭṭhena, imaṃ kosalapañcakanti.

សូត្រទាំង ៥ នេះ គឺ បុគ្គលសូត្រ ១ អយ្យិកាសូត្រ ១ លោកសូត្រ ១ ឥស្សត្តសូត្រ ១ បព្វតូបមសូត្រ ១ ក្នុងកោសលសំយុត្តនេះ ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ ទ្រង់សម្តែងហើយ។

Kosalasaṃyuttaṃ samattaṃ.

កោសលសំយុត្ត ចប់។

4. Mārasaṃyuttaṃ

៤. មារសំយុត្ត

1. Paṭhamavaggo

១. វគ្គទី ១

1. Tapokammasuttaṃ

១. តបោកម្មសូត្រ

137. Evaṃ [Pg.104] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘mutto vatamhi tāya dukkarakārikāya. Sādhu mutto vatamhi tāya anatthasaṃhitāya dukkarakārikāya. Sādhu vatamhi mutto bodhiṃ samajjhaga’’nti.

១៣៧. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបនឹងបានត្រាស់ដឹងជាដំបូង គង់នៅក្រោមដើមពោធិ៍បាយង់ (អជបាលនិគ្រោធ) ក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងស្រុកឧរុវេលា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្រាកព្រះកាយ ស្រាប់តែមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងព្រះហឫទ័យកើតឡើងយ៉ាងនេះថា៖ «អាត្មាអញ រួចចាកទុក្ករកិរិយានោះហើយតើ! អាត្មាអញ រួចចាកទុក្ករកិរិយា ដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍នោះ ជាការប្រពៃណាស់ហើយតើ! អាត្មាអញ រួចចាកទុក្ករកិរិយានោះ ហើយបានសម្រេចនូវពោធិញ្ញាណ ជាការប្រពៃណាស់ហើយតើ!»។

Atha kho māro pāpimā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយក៏ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ពោលគាថានេះនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Tapokammā apakkamma, yena na sujjhanti māṇavā;

Asuddho maññasi suddho, suddhimaggā aparaddho’’ ti.

«អ្នកចៀសចេញពីតបោកម្ម ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យពួកមាណពស្អាតបរិសុទ្ធ ខ្លួនឯងមិនទាន់បរិសុទ្ធសោះ តែសំគាល់ខ្លួនថាបរិសុទ្ធ អ្នកឈ្មោះថាឃ្លាតចាកផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធហើយ»។

Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះ ទៅនឹងមារមានចិត្តបាបថា៖

‘‘Anatthasaṃhitaṃ ñatvā, yaṃ kiñci amaraṃ tapaṃ ;

Sabbaṃ natthāvahaṃ hoti, phiyārittaṃva dhammani.

«តបោកម្មណាមួយ ដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីមិនស្លាប់ តបោកម្មទាំងអស់នោះ មិននាំមកនូវប្រយោជន៍ឡើយ ដូចជាចែវ និងចង្កូតដែលគេច្រានទៅលើគោក ដូច្នោះឯង។

‘‘Sīlaṃ samādhi paññañca, maggaṃ bodhāya bhāvayaṃ;

Pattosmi paramaṃ suddhiṃ, nihato tvamasi antakā’’ti.

តថាគតចម្រើននូវសីល សមាធិ និងបញ្ញា ដែលជាផ្លូវដើម្បីត្រាស់ដឹង បានដល់នូវសេចក្តីបរិសុទ្ធយ៉ាងក្រៃលែងហើយ នែមារធ្វើនូវទីបំផុត អ្នកឯងត្រូវតថាគតកំចាត់ចេញហើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti, dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

2. Hatthirājavaṇṇasuttaṃ

២. ហត្ថិរាជវណ្ណសូត្រ

138. Evaṃ [Pg.105] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Seyyathāpi nāma mahāariṭṭhako maṇi, evamassa sīsaṃ hoti. Seyyathāpi nāma suddhaṃ rūpiyaṃ, evamassa dantā honti. Seyyathāpi nāma mahatī naṅgalīsā, evamassa soṇḍo hoti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៣៨. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបនឹងបានត្រាស់ដឹងជាដំបូង គង់នៅក្រោមដើមពោធិ៍បាយង់ (អជបាលនិគ្រោធ) ក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងស្រុកឧរុវេលា។ ក៏សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីវាលហាលវាល ក្នុងវេលាយប់ងងឹតសូន្យសុង ហើយភ្លៀងក៏ស្រក់ចុះមកម្តងមួយតំណក់ៗ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចង់ឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគ កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត រោមព្រឺស្រើប ទើបនិម្មិតខ្លួនជាស្តេចដំរីដ៏ធំ ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្បាលរបស់ដំរីនោះ ធំដូចជាដុំថ្មខ្មៅដ៏ធំ (ថ្មមណីខ្មៅ)។ ភ្លុកទាំងឡាយរបស់ដំរីនោះ ដូចជាប្រាក់ដ៏បរិសុទ្ធ។ ប្រមោយរបស់ដំរីនោះ ធំដូចជាយាមនង្គ័លដ៏ធំ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់គាថានេះ ទៅនឹងមារមានចិត្តបាបថា៖

‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, vaṇṇaṃ katvā subhāsubhaṃ;

Alaṃ te tena pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti.

«នែមារមានចិត្តបាប អ្នកអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តអស់កាលដ៏យូរ បាននិម្មិតពណ៌សម្បុរល្អខ្លះ មិនល្អខ្លះ ការធ្វើបែបនោះរបស់អ្នកល្មមហើយ នែមារធ្វើនូវទីបំផុត អ្នកឯងត្រូវតថាគតកំចាត់ចេញហើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

3. Subhasuttaṃ

៣. សុភសូត្រ

139. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā, bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti, subhā ceva asubhā ca. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

១៣៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបនឹងបានត្រាស់ដឹងជាដំបូង គង់នៅក្រោមដើមពោធិ៍បាយង់ (អជបាលនិគ្រោធ) ក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងស្រុកឧរុវេលា។ ក៏សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីវាលហាលវាល ក្នុងវេលាយប់ងងឹតសូន្យសុង ហើយភ្លៀងក៏ស្រក់ចុះមកម្តងមួយតំណក់ៗ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចង់ឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគ កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត រោមព្រឺស្រើប ទើបចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏បង្ហាញពណ៌សម្បុរផ្សេងៗ ទាំងល្អទាំងអាក្រក់ ទាំងថោកទាបទាំងឧត្តម ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះ ទៅនឹងមារមានចិត្តបាបថា៖

‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, vaṇṇaṃ katvā subhāsubhaṃ;

Alaṃ te tena pāpima, nihato tvamasi antaka.

«នែមារមានចិត្តបាប អ្នកអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តអស់កាលដ៏យូរ បាននិម្មិតពណ៌សម្បុរល្អខ្លះ មិនល្អខ្លះ ការធ្វើបែបនោះរបស់អ្នកល្មមហើយ នែមារធ្វើនូវទីបំផុត អ្នកឯងត្រូវតថាគតកំចាត់ចេញហើយ។

‘‘Ye [Pg.106] ca kāyena vācāya, manasā ca susaṃvutā;

Na te māravasānugā, na te mārassa baddhagū’’ ti.

ជនទាំងឡាយណា ដែលសង្រួមល្អហើយ ដោយកាយ វាចា និងចិត្ត ជនទាំងនោះ មិនលុះក្នុងអំណាចរបស់អ្នកឡើយ ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកបម្រើរបស់មារឡើយ»។

Atha kho māro…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។ប។ បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

4. Paṭhamamārapāsasuttaṃ

៤. បឋមមារបាសសូត្រ

140. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១៤០. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងពារាណសី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Mayhaṃ kho, bhikkhave, yoniso manasikārā yoniso sammappadhānā anuttarā vimutti anuppattā, anuttarā vimutti sacchikatā. Tumhepi, bhikkhave, yoniso manasikārā yoniso sammappadhānā anuttaraṃ vimuttiṃ anupāpuṇātha, anuttaraṃ vimuttiṃ sacchikarothā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតបានសម្រេច បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ នូវអនុត្តរវិមុត្តិ (ការរួចផុតដ៏ប្រសើររកគ្មានពីរ) ព្រោះតែការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ (យោនិសោមនសិការ) ព្រោះតែការតស៊ូព្យាយាមដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ (យោនិសោសម្មប្បធាន)។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះបីអ្នកទាំងឡាយ ក៏ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ចូរតស៊ូព្យាយាមដោយឧបាយដ៏ត្រឹមត្រូវ ហើយសម្រេច ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ នូវអនុត្តរវិមុត្តិចុះ»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Baddhosi mārapāsena, ye dibbā ye ca mānusā;

Mārabandhanabaddhosi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.

«លោកឯងត្រូវកងអន្ទាក់របស់មារ ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្ស ជំពាក់ហើយ លោកឯងត្រូវចំណងរបស់មារចងទុកហើយ នែសមណៈ លោកមិនរួចផុតពីកណ្តាប់ដៃរបស់ខ្ញុំឡើយ»។

‘‘Muttāhaṃ mārapāsena, ye dibbā ye ca mānusā;

Mārabandhanamuttomhi, nihato tvamasi antakā’’ti.

«តថាគតរួចផុតចាកកងអន្ទាក់របស់មារ ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្សហើយ តថាគតរួចផុតចាកចំណងរបស់មារហើយ នែមារធ្វើនូវទីបំផុត អ្នកឯងត្រូវតថាគតកំចាត់ចេញហើយ»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។ប។ បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

5. Dutiyamārapāsasuttaṃ

៥. ទុតិយមារបាសសូត្រ

141. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១៤១. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងពារាណសី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Muttāhaṃ, bhikkhave, sabbapāsehi ye dibbā ye ca mānusā. Tumhepi, bhikkhave, muttā sabbapāsehi ye dibbā ye ca mānusā. Caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Mā ekena dve agamittha. Desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ [Pg.107] kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti. Bhavissanti dhammassa aññātāro. Ahampi, bhikkhave, yena uruvelā senānigamo tenupasaṅkamissāmi dhammadesanāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតរួចផុតហើយ ចាកកងអន្ទាក់ទាំងពួង ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្ស។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះបីអ្នកទាំងឡាយ ក៏រួចផុតហើយ ចាកកងអន្ទាក់ទាំងពួង ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្សដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរដើរទៅកាន់ចារិក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនច្រើន ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់លោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ កុំដើរទៅពីររូបតាមផ្លូវជាមួយគ្នាតែមួយឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយសម្តែងធម៌ មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ ឲ្យបរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់ ចូរប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត។ សត្វទាំងឡាយ ដែលមានធូលីគឺកិលេសតិចក្នុងភ្នែក មាននៅឡើយ តែងសាបសូន្យចាកធម៌ ព្រោះមិនបានស្តាប់ធម៌ ជនទាំងឡាយដែលជាអ្នកដឹងធម៌ គង់នឹងមានជាមិនខាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកតថាគត ក៏នឹងចូលទៅកាន់សេនានិគម ក្នុងស្រុកឧរុវេលា ដើម្បីសម្តែងធម៌ដែរ»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Baddhosi sabbapāsehi, ye dibbā ye ca mānusā;

Mahābandhanabaddhosi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.

«លោកឯងត្រូវកងអន្ទាក់ទាំងពួង ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្ស ជំពាក់ហើយ លោកឯងត្រូវមហាចំណងចងទុកហើយ នែសមណៈ លោកមិនរួចផុតពីកណ្តាប់ដៃរបស់ខ្ញុំឡើយ»។

‘‘Muttāhaṃ sabbapāsehi, ye dibbā ye ca mānusā;

Mahābandhanamuttomhi, nihato tvamasi antakā’’ti.

«តថាគតរួចផុតចាកកងអន្ទាក់ទាំងពួង ទាំងជាទិព្វ ទាំងជារបស់មនុស្សហើយ តថាគតរួចផុតចាកមហាចំណងហើយ នែមារធ្វើនូវទីបំផុត អ្នកឯងត្រូវតថាគតកំចាត់ចេញហើយ»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។ប។ បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

6. Sappasuttaṃ

៦. សប្បសូត្រ

142. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati.

១៤២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីវាលហាលវាល ក្នុងវេលាយប់ងងឹតសូន្យសុង ហើយភ្លៀងក៏ស្រក់ចុះមកម្តងមួយតំណក់ៗ។

Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Seyyathāpi nāma mahatī ekarukkhikā nāvā, evamassa kāyo hoti. Seyyathāpi nāma mahantaṃ soṇḍikākiḷañjaṃ, evamassa phaṇo hoti. Seyyathāpi nāma mahatī kosalikā kaṃsapāti, evamassa akkhīni bhavanti. Seyyathāpi nāma deve gaḷagaḷāyante vijjullatā niccharanti, evamassa mukhato jivhā niccharati. Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya saddo hoti, evamassa assāsapassāsānaṃ saddo hoti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចង់ឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគ កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត រោមព្រឺស្រើប ទើបនិម្មិតខ្លួនជាស្តេចពស់ដ៏ធំ ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ កាយរបស់ស្តេចពស់នោះ ធំដូចជាទូកចម្លងដែលគេលុងដោយឈើតែមួយដើមដ៏ធំ។ ពពាររបស់ស្តេចពស់នោះ ធំដូចជាកន្ទេលហាលម្សៅស្រារបស់អ្នកលក់ស្រាដ៏ធំ។ ភ្នែកទាំងឡាយរបស់ស្តេចពស់នោះ ធំដូចជាភាជន៍សំរិទ្ធដ៏ធំរបស់ស្តេចកោសល។ អណ្តាតរបស់ស្តេចពស់នោះ លៀនចេញពីមាត់ ដូចជាផ្លេកបន្ទោរដែលភ្លឺផ្លេកៗ ក្នុងកាលដែលមេឃកំពុងគគ្រហឹម។ សំឡេងដកដង្ហើមចេញចូលរបស់ស្តេចពស់នោះ ដូចជាសំឡេងស្នប់របស់ជាងដែកដែលគេកំពុងសប់ ដូច្នោះឯង។

Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់គាថាទាំងឡាយនេះ ទៅនឹងមារមានចិត្តបាបថា៖

‘‘Yo suññagehāni sevati,Seyyo so muni attasaññato;

Vossajja careyya tattha so,Patirūpañhi tathāvidhassa taṃ.

«មុនីណា សេពនូវផ្ទះដ៏ស្ងាត់ស្ងៀម មុនីនោះជាអ្នកសង្រួមខ្លួន មានការរស់នៅដ៏ប្រសើរ មុនីនោះ គួរលះបង់នូវសេចក្តីអាល័យក្នុងកាយនោះ ហើយប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះការប្រព្រឹត្តលះបង់បែបនោះ របស់មុនីបែបនោះ ជាការសមគួរពិតណាស់។

‘‘Carakā [Pg.108] bahū bheravā bahū,Atho ḍaṃsasarīsapā bahū;

Lomampi na tattha iñjaye,Suññāgāragato mahāmuni.

ពួកសត្វសាហាវដែលដើរទៅមកក៏ច្រើន ពួកភ័យតក់ស្លុតក៏ច្រើន មួយវិញទៀត ពួករបោម មូស និងពស់ទាំងឡាយក៏ច្រើន តែព្រះមហាមុនី ដែលចូលទៅកាន់ផ្ទះស្ងាត់ហើយ មិនមានញាប់ញ័រ សូម្បីតែរោមមួយសរសៃឡើយ ក្នុងទីនោះ។

‘‘Nabhaṃ phaleyya pathavī caleyya,Sabbepi pāṇā uda santaseyyuṃ;

Sallampi ce urasi pakappayeyyuṃ,Upadhīsu tāṇaṃ na karonti buddhā’’ti.

ទោះបីមេឃធ្លាយ ដីកម្រើក ឬសត្វទាំងពួងតក់ស្លុតក្តី ទោះបីគេយកលំពែងមកចាក់ចំទ្រូងក្តី ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនធ្វើនូវទីពឹងពំនាក់ក្នុងឧបធិ (កាយ) ឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

7. Supatisuttaṃ

៧. សុបតិសូត្រ

143. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho bhagavā bahudevarattiṃ abbhokāse caṅkamitvā rattiyā paccūsasamayaṃ pāde pakkhāletvā vihāraṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៤៣. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចង្ក្រមក្នុងទីវាលហាលវាល អស់យប់ដ៏ច្រើន លុះដល់វេលាជិតភ្លឺ ក៏ទ្រង់លាងព្រះបាទ រួចយាងចូលទៅកាន់ព្រះវិហារ ទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យា (គេងដូចជាស្តេចសីហៈ) ដោយព្រះកាយចំហៀងខាងស្តាំ ដាក់ព្រះបាទជាន់លើព្រះបាទ មានព្រះសតិ និងសេចក្តីដឹងខ្លួន (សម្បជញ្ញៈ) ទ្រង់ធ្វើទុកក្នុងព្រះហឫទ័យនូវការក្រោកឡើងជាកំណត់។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kiṃ soppasi kiṃ nu soppasi,Kimidaṃ soppasi dubbhago viya;

Suññamagāranti soppasi,Kimidaṃ soppasi sūriye uggate’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជាលោកដេកលក់ លោកដេកលក់ធ្វើអ្វី ហេតុអ្វីបានជាលោកដេកលក់ ដូចជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅយ៉ាងនេះ លោកដេកលក់ព្រោះគិតថា ផ្ទះស្ងាត់ឬ ហេតុអ្វីបានជាលោកនៅតែដេកលក់ ក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យរះឡើងហើយយ៉ាងនេះ?»។

‘‘Yassa jālinī visattikā,Taṇhā natthi kuhiñci netave;

Sabbūpadhiparikkhayā buddho,Soppati kiṃ tavettha mārā’’ti.

«តណ្ហាដូចជាសំណាញ់ ផ្សាយទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធអង្គណា ដើម្បីនាំទៅកាន់ភពណាមួយឡើយ ព្រះពុទ្ធនោះ ទ្រង់ដេកលក់ ព្រោះអស់ទៅនៃឧបធិទាំងពួងហើយ នែមារ ការដេកលក់នោះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នកឯង ក្នុងទីនេះ?»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។ប។ បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

8. Nandatisuttaṃ

៨. នន្ទតិសូត្រ

144. Evaṃ [Pg.109] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៤៤. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Nandati puttehi puttimā, gomā gobhi tatheva nandati;

Upadhīhi narassa nandanā, na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti.

«អ្នកមានកូន តែងរីករាយព្រោះកូនទាំងឡាយ អ្នកមានគោ ក៏រីករាយព្រោះហ្វូងគោ ដូច្នោះឯង សេចក្តីរីករាយរបស់មនុស្ស តែងមានព្រោះឧបធិទាំងឡាយ ជនណាគ្មានឧបធិទេ ជននោះមិនដែលរីករាយឡើយ»។

‘‘Socati puttehi puttimā, gomā gobhi tatheva socati;

Upadhīhi narassa socanā, na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.

«អ្នកមានកូន តែងសោកសៅព្រោះកូនទាំងឡាយ អ្នកមានគោ ក៏សោកសៅព្រោះហ្វូងគោ ដូច្នោះឯង សេចក្តីសោកសៅរបស់មនុស្ស តែងមានព្រោះឧបធិទាំងឡាយ ជនណាគ្មានឧបធិទេ ជននោះមិនដែលសោកសៅឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

9. Paṭhamaāyusuttaṃ

៩. បឋមអាយុសូត្រ

145. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១៤៥. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះថា៖

‘‘Appamidaṃ, bhikkhave, manussānaṃ āyu. Gamanīyo samparāyo, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ. Natthi jātassa amaraṇaṃ. Yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាយុរបស់មនុស្សទាំងឡាយនេះ តិចណាស់។ បរលោកជាទីទៅខាងមុខ គប្បីធ្វើកុសល គប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ការមិនស្លាប់នៃសត្វដែលកើតមកហើយ មិនមានឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកណារស់នៅបានយូរ អ្នកនោះរស់នៅបានត្រឹមមួយរយឆ្នាំ ឬលើសជាងមួយរយឆ្នាំបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ»។

Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ នឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Dīghamāyu manussānaṃ, na naṃ hīḷe suporiso;

Careyya khīramattova, natthi maccussa āgamo’’ti.

«អាយុរបស់មនុស្សទាំងឡាយ វែងណាស់ សប្បុរសមិនគប្បីមើលងាយអាយុនោះឡើយ គប្បីប្រព្រឹត្តដូចជាក្មេងដែលឆ្អែតដោយទឹកដោះ ព្រោះការមកដល់នៃសេចក្ដីស្លាប់ មិនទាន់មានឡើយ»។

‘‘Appamāyu manussānaṃ, hīḷeyya naṃ suporiso;

Careyyādittasīsova, natthi maccussa nāgamo’’ti.

«អាយុរបស់មនុស្សទាំងឡាយ តិចណាស់ សប្បុរសគប្បីមើលងាយអាយុនោះ គប្បីប្រព្រឹត្តដូចជាអ្នកដែលមានភ្លើងឆេះក្បាល ព្រោះការមិនមកដល់នៃសេចក្ដីស្លាប់ មិនមានឡើយ»។

Atha kho māro…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប... បានបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

10. Dutiyaāyusuttaṃ

១០. ទុតិយអាយុសូត្រ

146. Evaṃ [Pg.110] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā…pe… etadavoca –

១៤៦. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ... ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះថា៖

‘‘Appamidaṃ, bhikkhave, manussānaṃ āyu. Gamanīyo samparāyo, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ. Natthi jātassa amaraṇaṃ. Yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាយុរបស់មនុស្សទាំងឡាយនេះ តិចណាស់។ បរលោកជាទីទៅខាងមុខ គប្បីធ្វើកុសល គប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ការមិនស្លាប់នៃសត្វដែលកើតមកហើយ មិនមានឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកណារស់នៅបានយូរ អ្នកនោះរស់នៅបានត្រឹមមួយរយឆ្នាំ ឬលើសជាងមួយរយឆ្នាំបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ»។

Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ នឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Nāccayanti ahorattā, jīvitaṃ nūparujjhati;

Āyu anupariyāyati, maccānaṃ nemīva rathakubbara’’nti.

«ថ្ងៃនិងយប់ទាំងឡាយ មិនរំលងទៅឡើយ ជីវិតក៏មិនរលត់ទៅឡើយ អាយុរបស់សត្វទាំងឡាយ តែងតែដេញតាមដូចជាកង់រទេះវិលតាមដងនឹមរទេះដូច្នោះ»។

‘‘Accayanti ahorattā, jīvitaṃ uparujjhati;

Āyu khīyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odaka’’nti.

«ថ្ងៃនិងយប់ទាំងឡាយ តែងតែរំលងទៅ ជីវិតក៏រលត់ទៅ អាយុរបស់សត្វទាំងឡាយ តែងតែអស់ទៅ ដូចជាទឹកក្នុងស្ទឹងតូចៗដូច្នោះ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

Paṭhamo vaggo.

វគ្គទី ១

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Tapokammañca nāgo ca, subhaṃ pāsena te duve;

Sappo supati nandanaṃ, āyunā apare duveti.

តបោកម្មសូត្រ ១ នាគសូត្រ ១ សុភសូត្រ ១ បាសសូត្រ ២ សប្បសូត្រ ១ សុបតិសូត្រ ១ នន្ទនសូត្រ ១ និងអាយុសូត្រ ២ ទៀត។

2. Dutiyavaggo

២. វគ្គទី ២

1. Pāsāṇasuttaṃ

១. បាសាណសូត្រ

147. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo yena bhagavā [Pg.111] tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre mahante pāsāṇe padālesi.

១៤៧. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីវាលហាលខ្យល់ ក្នុងរាត្រីដ៏ងងឹតសូន្យសុង ហើយភ្លៀងក៏ធ្លាក់ស្រក់ចុះមកម្ដងមួយតំណក់ៗ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគ កើតសេចក្ដីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត រន្ធត់ព្រឺរោម ទើបចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើឲ្យបែកធ្លាយនូវថ្មដាធំៗ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ទើបត្រាស់នឹងមារមានចិត្តបាប ដោយគាថាថា៖

‘‘Sacepi kevalaṃ sabbaṃ, gijjhakūṭaṃ calessasi ;

Neva sammāvimuttānaṃ, buddhānaṃ atthi iñjita’’nti.

«ទោះបីអ្នកធ្វើឲ្យភ្នំគិជ្ឈកូដទាំងមូលនេះ កម្រើកញាប់ញ័រទៅ ក៏ការញាប់ញ័រមិនមានឡើយ ដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលទ្រង់រួចផុតស្រឡះដោយប្រពៃហើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

2. Kinnusīhasuttaṃ

២. កិន្នុសីហសូត្រ

148. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti.

១៤៨. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានបរិស័ទច្រើនចោមរោម ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌។

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ មានបរិស័ទច្រើនចោមរោម ហើយសម្ដែងធម៌។ បើដូច្នោះ គួរតែអញចូលទៅជិតព្រះសមណគោតម ដើម្បីធ្វើឲ្យខូចភ្នែក (គឺបញ្ញាចក្ខុរបស់បរិស័ទ)»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kinnu sīhova nadasi, parisāyaṃ visārado;

Paṭimallo hi te atthi, vijitāvī nu maññasī’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជាលោកក្លាហាន មកបន្លឺវាចាដូចជាសត្វសីហៈ ក្នុងកណ្ដាលជំនុំជន? តើលោកមានគូប្រកួតដែរឬទេ បានជាលោកសំគាល់ខ្លួនថាជាអ្នកឈ្នះ?»

‘‘Nadanti ve mahāvīrā, parisāsu visāradā;

Tathāgatā balappattā, tiṇṇā loke visattika’’nti.

«ព្រះមហាវីរបុរសទាំងឡាយ ទ្រង់មានសេចក្ដីក្លាហាន តែងតែបន្លឺវាចាក្នុងកណ្ដាលជំនុំជនពិតមែន ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ទ្រង់ដល់នូវកម្លាំង រមែងឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោក»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង。

3. Sakalikasuttaṃ

៣. សកលិកសូត្រ

149. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya [Pg.112] khato hoti, bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā. Tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៤៩. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងមទ្ទកុច្ឆិមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវអំបែងថ្មមុត វេទនាទាំងឡាយក្នុងព្រះកាយ ក៏កើតឡើងដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាទុក្ខវេទនាខ្លាំងក្លា គ្រោតគ្រាត ក្ដៅក្រហាយ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះសតិ និងព្រះសម្បជញ្ញៈ ទ្រង់អត់ទ្រាំនឹងវេទនាទាំងនោះ ដោយមិនមានការចង្អៀតចង្អល់ព្រះហឫទ័យឡើយ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ក្រាលសង្ឃាដិជាបួនជាន់ ហើយទ្រង់សម្រាន្តលក់ដោយសីហសេយ្យា ដាក់ព្រះបាទលើព្រះបាទ ទ្រង់មានព្រះសតិ និងព្រះសម្បជញ្ញៈ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Mandiyā nu kho sesi udāhu kāveyyamatto,Atthā nu te sampacurā na santi;

Eko vivitte sayanāsanamhi,Niddāmukho kimidaṃ soppase vā’’ti.

«លោកសម្រាន្តលក់ព្រោះសេចក្ដីវង្វេង ឬមួយលោកស្រវឹងនឹងការតែងកាព្យ? តើប្រយោជន៍របស់លោកមិនមានច្រើនទេឬ? លោកសម្រាន្តតែម្នាក់ឯង ក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ បែរមុខទៅរកការដេកលក់ ហេតុអ្វីបានជាលោកសម្រាន្តលក់យ៉ាងនេះ?»

‘‘Na mandiyā sayāmi nāpi kāveyyamatto,Atthaṃ sameccāhamapetasoko;

Eko vivitte sayanāsanamhi,Sayāmahaṃ sabbabhūtānukampī.

«តថាគតមិនមែនសម្រាន្តលក់ព្រោះសេចក្ដីវង្វេងឡើយ ទាំងមិនមែនស្រវឹងនឹងការតែងកាព្យដែរ តថាគតបានដល់នូវប្រយោជន៍ មានសេចក្ដីសោកទៅប្រាសហើយ សម្រាន្តតែម្នាក់ឯង ក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ ជាអ្នកមានសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកទាំងពួង។

‘‘Yesampi sallaṃ urasi paviṭṭhaṃ,Muhuṃ muhuṃ hadayaṃ vedhamānaṃ;

Tepīdha soppaṃ labhare sasallā,Tasmā ahaṃ na supe vītasallo.

«ពួកជនណាដែលមានសរមុតចូលទៅក្នុងទ្រូង ញ៉ាំងបេះដូងឲ្យញាប់ញ័ររឿយៗ ជនទាំងនោះ សូម្បីតែមានសរមុតនៅឡើយ ក៏នៅតែដេកលក់បានក្នុងលោកនេះ ចុះហេតុអ្វីបានជាតថាគត ដែលមានសរដកចេញហើយ មិនសម្រាន្តលក់?»

‘‘Jaggaṃ na saṅke napi bhemi sottuṃ,Rattindivā nānutapanti māmaṃ;

Hāniṃ na passāmi kuhiñci loke,Tasmā supe sabbabhūtānukampī’’ti.

«តថាគតភ្ញាក់រលឹក ក៏មិនមានសេចក្ដីសង្ស័យ ទាំងមិនខ្លាចក្នុងការសម្រាន្តលក់ យប់និងថ្ងៃទាំងឡាយ មិនធ្វើឲ្យតថាគតក្ដៅក្រហាយឡើយ តថាគតមិនឃើញការសាបសូន្យណាមួយក្នុងលោកឡើយ ព្រោះហេតុនោះ តថាគតទើបសម្រាន្តលក់ ជាអ្នកមានសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកទាំងពួង»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

4. Patirūpasuttaṃ

៤. បដិរូបសូត្រ

150. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati ekasālāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā gihiparisāya parivuto dhammaṃ deseti.

១៥០. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់ដែនកោសល ហើយគង់នៅក្នុងភូមិព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះឯកសាលា។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានគ្រហស្ថបរិស័ទច្រើនចោមរោម ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌。

Atha [Pg.113] kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā gihiparisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ មានគ្រហស្ថបរិស័ទច្រើនចោមរោម ហើយសម្ដែងធម៌។ បើដូច្នោះ គួរតែអញចូលទៅជិតព្រះសមណគោតម ដើម្បីធ្វើឲ្យខូចភ្នែក (គឺបញ្ញាចក្ខុរបស់បរិស័ទ)»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Netaṃ tava patirūpaṃ, yadaññamanusāsasi;

Anurodhavirodhesu, mā sajjittho tadācara’’nti.

«ការដែលលោកប្រដៅជនដទៃ នោះមិនសមគួរដល់លោកឡើយ កាលបើលោកធ្វើនូវការប្រដៅនោះ សូមកុំជំពាក់ក្នុងសេចក្ដីត្រេកអរ និងសេចក្ដីថ្នាំងថ្នាក់ឡើយ»។

‘‘Hitānukampī sambuddho, yadaññamanusāsati;

Anurodhavirodhehi, vippamutto tathāgato’’ti.

«ព្រះសម្ពុទ្ធ ទ្រង់មានសេចក្ដីអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ តែងតែប្រដៅជនដទៃ ព្រះតថាគត រួចផុតស្រឡះហើយ ចាកសេចក្ដីត្រេកអរ និងសេចក្ដីថ្នាំងថ្នាក់»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

5. Mānasasuttaṃ

៥. មានសសូត្រ

151. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៥១. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Antalikkhacaro pāso, yvāyaṃ carati mānaso;

Tena taṃ bādhayissāmi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.

«អន្ទាក់ណាដែលត្រេចទៅក្នុងអាកាស គឺអន្ទាក់ចិត្តនេះ តែងតែត្រេចទៅ តថាគតនឹងចងលោកដោយអន្ទាក់នោះ ម្នាលសមណៈ លោកមិនរួចផុតពីអញឡើយ»។

‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phoṭṭhabbā ca manoramā;

Ettha me vigato chando, nihato tvamasi antakā’’ti.

«រូប សំឡេង រស ក្លិន និងផោដ្ឋព្វៈ ទាំងឡាយ ជាទីគាប់ចិត្ត សេចក្ដីពេញចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ តថាគតបានលះបង់ហើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប អ្នកឯងត្រូវយើងកម្ចាត់ចោលហើយ»。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

6. Pattasuttaṃ

៦. បត្តសូត្រ

152. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi [Pg.114] katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.

១៥២. សេចក្ដីផ្ដើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ដ៏ប្រកបដោយឧបាទានក្ខន្ធ ៥។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព យកចិត្តទុកដាក់ ផ្ដុំចិត្តទាំងពួងមកស្ដាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌»。

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ ពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ដ៏ប្រកបដោយឧបាទានក្ខន្ធ ៥។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព យកចិត្តទុកដាក់ ផ្ដុំចិត្តទាំងពួងមកស្ដាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌។ បើដូច្នោះ គួរតែអញចូលទៅជិតព្រះសមណគោតម ដើម្បីធ្វើឲ្យខូចភ្នែក (គឺបញ្ញាចក្ខុរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ)»។

Tena kho pana samayena sambahulā pattā abbhokāse nikkhittā honti. Atha kho māro pāpimā balībaddavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena te pattā tenupasaṅkami. Atha kho aññataro bhikkhu aññataraṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhikkhu, bhikkhu, eso balībaddo patte bhindeyyā’’ti. Evaṃ vutte bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na so, bhikkhu, balībaddo. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

សម័យនោះឯង ភាជន៍ (បាត្រ) ជាច្រើន ត្រូវបានគេដាក់ហាលថ្ងៃនៅទីវាល។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បាននិម្មិតខ្លួនជាគោបា ដើរចូលទៅរកបាត្រទាំងនោះ។ គ្រានោះ ភិក្ខុមួយរូប បាននិយាយនឹងភិក្ខុមួយរូបទៀតថា «លោកប្អូន លោកប្អូន គោបានោះ នឹងជាន់បំបែកបាត្រទាំងឡាយហើយ»។ កាលបើភិក្ខុនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់នឹងភិក្ខុនោះថា «ម្នាលភិក្ខុ នោះមិនមែនជាគោបាឡើយ នោះគឺមារមានចិត្តបាប មកដើម្បីធ្វើឲ្យខូចភ្នែក (គឺបញ្ញាចក្ខុ) របស់ពួកអ្នកទេ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ទើបត្រាស់នឹងមារមានចិត្តបាប ដោយគាថាថា៖

‘‘Rūpaṃ vedayitaṃ saññā, viññāṇaṃ yañca saṅkhataṃ;

Nesohamasmi netaṃ me, evaṃ tattha virajjati.

«រូប វេទនា សញ្ញា វិញ្ញាណ និងសង្ខារទាំងឡាយណា របស់ទាំងនោះមិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ កាលបើបុគ្គលឃើញយ៉ាងនេះ តែងតែនឿយណាយក្នុងខន្ធទាំងនោះ។

‘‘Evaṃ virattaṃ khemattaṃ, sabbasaṃyojanātigaṃ;

Anvesaṃ sabbaṭṭhānesu, mārasenāpi nājjhagā’’ti.

«កាលបើបុគ្គលនឿយណាយ មានចិត្តក្សេមក្សាន្ត ឆ្លងផុតសញ្ញោជនៈទាំងពួងហើយ សូម្បីតែកងទ័ពមារ ស្វែងរកក្នុងទីទាំងពួង ក៏មិនអាចជួបប្រទះឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះឯង មារមានចិត្តបាប... បានបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

7. Chaphassāyatanasuttaṃ

៧. ឆផស្សាយតនសូត្រ

153. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā channaṃ phassāyatanānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.

១៥៣. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវ័ន ជិតក្រុងវេសាលី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ដ៏ប្រកបដោយផស្សាយតនៈ ៦។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព យកចិត្តទុកដាក់ ផ្ដុំចិត្តទាំងពួងមកស្ដាប់ ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌។

Atha [Pg.115] kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo channaṃ phassāyatanānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sappahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre mahantaṃ bhayabheravaṃ saddamakāsi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyati. Atha kho aññataro bhikkhu aññataraṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhikkhu, bhikkhu, esā pathavī maññe undrīyatī’’ti. Evaṃ vutte, bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘nesā bhikkhu pathavī undrīyati. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ តែងសំដែង ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា អាស្រ័យផស្សាយតនៈទាំង ៦។ ឯភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏ធ្វើសេចក្តីអើពើ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ផ្ដុំចិត្តទាំងពួង ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ ចូលទៅជិតព្រះសមណគោតម ដើម្បីបំផ្លាញភ្នែកគឺបញ្ញារបស់ភិក្ខុទាំងនោះ»។ លំដាប់នោះ មារមានចិត្តបាប ក៏ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ធ្វើនូវសំឡេងគួរឲ្យខ្លាច គួរឲ្យព្រឺរោមជាខ្លាំង ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហាក់ដូចជាផែនដីនឹងស្រុតចុះ។ គ្រានោះ ភិក្ខុមួយរូប បាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុមួយរូបទៀតយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុ ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុ ផែនដីនេះ ហាក់ដូចជាស្រុតចុះហើយ»។ កាលបើភិក្ខុនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់ទៅកាន់ភិក្ខុនោះយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ ផែនដីនេះមិនមែនស្រុតចុះទេ នោះគឺមារមានចិត្តបាប មកដើម្បីបំផ្លាញភ្នែកគឺបញ្ញារបស់អ្នកទាំងឡាយទេតើ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ទើបត្រាស់ទៅកាន់មារមានចិត្តបាប ដោយគាថាថា៖

‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phassā dhammā ca kevalā;

Etaṃ lokāmisaṃ ghoraṃ, ettha loko vimucchito.

«រូប សំឡេង រស ក្លិន ផស្សៈ និងធម្មារម្មណ៍ទាំងឡាយទាំងពួង នេះជាអាមិសៈដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្នុងលោក សត្វលោកតែងលង់ស៊ប់ក្នុងអាយតនៈទាំងនេះ។

‘‘Etañca samatikkamma, sato buddhassa sāvako;

Māradheyyaṃ atikkamma, ādiccova virocatī’’ti.

លុះកន្លងផុតនូវអាយតនៈទាំងនេះហើយ សាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលមានសតិ តែងកន្លងផុតនូវដែននៃមារ ហើយរុងរឿង ដូចជាព្រះអាទិត្យដូច្នោះ»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។បេ... ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

8. Piṇḍasuttaṃ

៨. បិណ្ឌសូត្រ

154. Ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati pañcasālāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena pañcasālāyaṃ brāhmaṇagāme kumārikānaṃ pāhunakāni bhavanti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena pañcasāleyyakā brāhmaṇagahapatikā mārena pāpimatā anvāviṭṭhā bhavanti – mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti.

១៥៤. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនមគធៈ នាស្រុកព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះបញ្ចសាលា។ សម័យនោះឯង នៅក្នុងស្រុកព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះបញ្ចសាលា មានពិធីជូនជំនូនដល់ពួកកុមារី។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រនិងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅកាន់ស្រុកព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះបញ្ចសាលា ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ សម័យនោះឯង ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីអ្នកស្រុកបញ្ចសាលា ត្រូវមារមានចិត្តបាបចូលសណ្ឋិត ដោយគិតថា «កុំឲ្យព្រះសមណគោតមបានបិណ្ឌបាតឡើយ»។

Atha kho bhagavā yathādhotena pattena pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pāvisi tathādhotena pattena paṭikkami. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api [Pg.116] tvaṃ, samaṇa, piṇḍamalatthā’’ti? ‘‘Tathā nu tvaṃ, pāpima, akāsi yathāhaṃ piṇḍaṃ na labheyya’’nti. ‘‘Tena hi, bhante, bhagavā dutiyampi pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisatu. Tathāhaṃ karissāmi yathā bhagavā piṇḍaṃ lacchatī’’ti.

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្តេចចូលទៅកាន់ស្រុកព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះបញ្ចសាលា ដើម្បីបិណ្ឌបាត ដោយបាត្រដែលលាងស្អាតយ៉ាងណា ក៏ស្តេចត្រឡប់មកវិញ ដោយបាត្រដែលលាងស្អាតយ៉ាងនោះដដែល។ លំដាប់នោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសមណៈ លោកបានបិណ្ឌបាតខ្លះដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប អ្នកឯងបានធ្វើមិនឲ្យតថាគតបានបិណ្ឌបាត មែនដែរឬ?»។ មារក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចចូលទៅកាន់ស្រុកព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះបញ្ចសាលា ដើម្បីបិណ្ឌបាតជាគម្រប់ពីរដងទៀតចុះ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងធ្វើឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគបានបិណ្ឌបាតជាមិនខាន»។

‘‘Apuññaṃ pasavi māro, āsajja naṃ tathāgataṃ;

Kiṃ nu maññasi pāpima, na me pāpaṃ vipaccati.

«មារប៉ះពាល់តថាគតហើយ ឈ្មោះថាបង្កើតបាបដ៏ច្រើន ម្នាលមារមានចិត្តបាប អ្នកឯងសំគាល់ថា បាបមិនហុចផលឲ្យតថាគតឬអ្វី?

‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ;

Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā’’ti.

យើងទាំងឡាយ មិនមានកង្វល់ (កិលេសគ្រឿងកង្វល់) ណាមួយឡើយ រស់នៅជាសុខណាស់តើ យើងនឹងមានបីតិជាអាហារ ដូចជាពួកទេវតាក្នុងជាន់អាភស្សរៈដូច្នោះ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

9. Kassakasuttaṃ

៩. កស្សកសូត្រ

155. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhūnaṃ nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.

១៥៥. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដែង ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ប្រកបដោយព្រះនិព្វាន។ ឯភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏ធ្វើសេចក្តីអើពើ ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ផ្ដុំចិត្តទាំងពួង ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌។

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo bhikkhūnaṃ nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya…pe… yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā kassakavaṇṇaṃ abhinimminitvā mahantaṃ naṅgalaṃ khandhe karitvā dīghapācanayaṭṭhiṃ gahetvā haṭahaṭakeso sāṇasāṭinivattho kaddamamakkhitehi pādehi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api, samaṇa, balībadde addasā’’ti? ‘‘Kiṃ pana, pāpima, te balībaddehī’’ti? ‘‘Mameva, samaṇa, cakkhu, mama rūpā, mama cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ. Kuhiṃ me, samaṇa, gantvā mokkhasi? Mameva, samaṇa, sotaṃ, mama saddā…pe… mameva, samaṇa, ghānaṃ, mama gandhā; mameva, samaṇa, jivhā, mama rasā; mameva, samaṇa, kāyo, mama phoṭṭhabbā; mameva, samaṇa, mano, mama dhammā, mama manosamphassaviññāṇāyatanaṃ. Kuhiṃ me, samaṇa, gantvā mokkhasī’’ti?

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ តែងសំដែង ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យសង្វាត ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ប្រកបដោយព្រះនិព្វាន... បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ ចូលទៅជិតព្រះសមណគោតម ដើម្បីបំផ្លាញភ្នែកគឺបញ្ញារបស់ភិក្ខុទាំងនោះ»។ លំដាប់នោះ មារមានចិត្តបាប ក៏និម្មិតខ្លួនជាលក្ខណៈកសិករ ទ្រែកនង្គ័លដ៏ធំលើស្មា កាន់រំពាត់ដេញគោដ៏វែង មានសក់កញ្រ្ជោល ស្លៀកសំពត់ធ្មៃ មានជើងប្រឡាក់ដោយភក់ ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសមណៈ លោកបានឃើញគោទាំងឡាយខ្លះដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប តើអ្នកមានប្រយោជន៍អ្វីដោយគោទាំងឡាយនោះ?»។ មារក្រាបទូលថា «ម្នាលសមណៈ ភ្នែកជារបស់ខ្ញុំ រូបទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ ចក្ខុសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់ខ្ញុំ ម្នាលសមណៈ លោកនឹងទៅណាឲ្យរួចពីខ្ញុំបាន? ម្នាលសមណៈ ត្រចៀកជារបស់ខ្ញុំ សំឡេងទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ... ម្នាលសមណៈ ច្រមុះជារបស់ខ្ញុំ ក្លិនទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ ម្នាលសមណៈ អណ្តាតជារបស់ខ្ញុំ រសទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ ម្នាលសមណៈ កាយជារបស់ខ្ញុំ ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ ម្នាលសមណៈ ចិត្តជារបស់ខ្ញុំ ធម៌ទាំងឡាយជារបស់ខ្ញុំ មនោសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់ខ្ញុំ ម្នាលសមណៈ លោកនឹងទៅណាឲ្យរួចពីខ្ញុំបាន?» Packs

‘‘Taveva[Pg.117], pāpima, cakkhu, tava rūpā, tava cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, sotaṃ, tava saddā, tava sotasamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi sotaṃ, natthi saddā, natthi sotasamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, ghānaṃ, tava gandhā, tava ghānasamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi ghānaṃ, natthi gandhā, natthi ghānasamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, jivhā, tava rasā, tava jivhāsamphassaviññāṇāyatanaṃ…pe… taveva, pāpima, kāyo, tava phoṭṭhabbā, tava kāyasamphassaviññāṇāyatanaṃ…pe… taveva, pāpima, mano, tava dhammā, tava manosamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi mano, natthi dhammā, natthi manosamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpimā’’ti.

«ម្នាលមារមានចិត្តបាប ភ្នែកជារបស់អ្នកឯងពិតមែន រូបទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង ចក្ខុសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង ប៉ុន្តែ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ក្នុងទីណាដែលមិនមានភ្នែក មិនមានរូប មិនមានចក្ខុសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈ ទីនោះមិនមែនជាផ្លូវទៅរបស់អ្នកឡើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប។ ត្រចៀកជារបស់អ្នកឯង សំឡេងទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង សោតសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង ប៉ុន្តែ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ក្នុងទីណាដែលមិនមានត្រចៀក មិនមានសំឡេង មិនមានសោតសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈ ទីនោះមិនមែនជាផ្លូវទៅរបស់អ្នកឡើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប។ ច្រមុះជារបស់អ្នកឯង ក្លិនទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង ឃានសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង ប៉ុន្តែ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ក្នុងទីណាដែលមិនមានច្រមុះ មិនមានក្លិន មិនមានឃានសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈ ទីនោះមិនមែនជាផ្លូវទៅរបស់អ្នកឡើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប។ អណ្តាតជារបស់អ្នកឯង រសទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង ជិវ្ហាសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង...។បេ... កាយជារបស់អ្នកឯង ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង កាយសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង...។បេ... ចិត្តជារបស់អ្នកឯង ធម៌ទាំងឡាយជារបស់អ្នកឯង មនោសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈជារបស់អ្នកឯង ប៉ុន្តែ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ក្នុងទីណាដែលមិនមានចិត្ត មិនមានធម៌ មិនមានមនោសម្ផស្សវិញ្ញាណាយតនៈ ទីនោះមិនមែនជាផ្លូវទៅរបស់អ្នកឡើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប»

‘‘Yaṃ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;

Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.

«ពួកជនណា តែងនិយាយចំពោះវត្ថុណាថា "នេះជារបស់អញ" និងពួកជនណា តែងនិយាយថា "អញ" បើមនោរបស់អ្នកនៅមានក្នុងវត្ថុទាំងនោះ ម្នាលសមណៈ លោកនឹងមិនរួចផុតពីខ្ញុំឡើយ»។

‘‘Yaṃ vadanti na taṃ mayhaṃ, ye vadanti na te ahaṃ;

Evaṃ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī’’ti.

«វត្ថុណាដែលពួកជននិយាយថា "ជារបស់អញ" វត្ថុនោះមិនមែនជារបស់តថាគតឡើយ ពួកជនណាដែលនិយាយយ៉ាងនោះ តថាគតមិនមែនជាពួកជននោះទេ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ចូរដឹងយ៉ាងនេះចុះ អ្នកនឹងមិនឃើញសូម្បីតែផ្លូវរបស់តថាគតឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប...។បេ... ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

10. Rajjasuttaṃ

១០. រជ្ជសូត្រ

156. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati himavantapadese araññakuṭikāyaṃ. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘sakkā nu kho rajjaṃ kāretuṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti?

១៥៦. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនកោសល នាគុហាព្រៃក្នុងតំបន់ហិមពាន្ត។ គ្រានោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពួនសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងព្រះហឫទ័យ កើតឡើងយ៉ាងនេះថា «តើអាត្មាអញអាចនឹងសោយរាជ្យដោយធម៌ ដោយមិនសម្លាប់ខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសម្លាប់ មិនបង្ខូចទ្រព្យគេដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យបង្ខូចទ្រព្យ មិនសោកសៅដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសោកសៅ បានដែរឬទេ?»។

Atha kho māro pāpimā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṃ, kāretu, sugato, rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti. ‘‘Kiṃ pana me tvaṃ, pāpima, passasi yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesi – ‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṃ, kāretu sugato, rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ [Pg.118] dhammenā’’’ti? ‘‘Bhagavatā kho, bhante, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno ca, bhante, bhagavā himavantaṃ pabbatarājaṃ suvaṇṇaṃ tveva adhimucceyya suvaṇṇañca panassā’’ti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន ក៏ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគសោយរាជ្យចុះ សូមព្រះសុគតសោយរាជ្យដោយធម៌ ដោយមិនសម្លាប់ខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសម្លាប់ មិនបង្ខូចទ្រព្យគេដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យបង្ខូចទ្រព្យ មិនសោកសៅដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសោកសៅឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប តើអ្នកឃើញហេткуអ្វី ទើបនិយាយនឹងតថាគតយ៉ាងនេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគសោយរាជ្យចុះ សូមព្រះសុគតសោយរាជ្យដោយធម៌ ដោយមិនសម្លាប់ខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសម្លាប់ មិនបង្ខូចទ្រព្យគេដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យបង្ខូចទ្រព្យ មិនសោកសៅដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យសោកសៅឡើយ" ដូច្នេះ?»។ មារក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានចម្រើន បានធ្វើឲ្យរឿយៗ ធ្វើឲ្យដូចជាយាន ធ្វើឲ្យជាទីតាំង ឲ្យតាំងនៅរឿយៗ សន្សំទុកល្អ ផ្ដើមឡើងល្អ នូវឥទ្ធិបាទទាំង ៤។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រាថ្នា គួរតែអធិដ្ឋានស្តេចភ្នំហិមពាន្តឲ្យទៅជាមាសសុទ្ធ ក៏ភ្នំនោះនឹងក្លាយទៅជាមាសសុទ្ធបាន»។

‘‘Pabbatassa suvaṇṇassa, jātarūpassa kevalo;

Dvittāva nālamekassa, iti vidvā samañcare.

«ភ្នំមាសសុទ្ធទាំងមូល សូម្បីតែភ្នំពីរស្មើគ្នាក៏ដោយ ក៏មិនល្មមដល់សេចក្តីប្រាថ្នារបស់បុគ្គលម្នាក់ឡើយ បុគ្គលដឹងយ៉ាងនេះហើយ គួរប្រព្រឹត្តស្មើ (ប្រព្រឹត្តធម៌)។

‘‘Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ,Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;

Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke,Tasseva jantu vinayāya sikkhe’’ti.

ជនណាបានឃើញទុក្ខថាមានកាមជាហេតុ តើជននោះនឹងបង្អោនចិត្តទៅក្នុងកាមទាំងឡាយដូចម្តេចកើត ជនដឹងច្បាស់នូវឧបធិថាជាគ្រឿងចំពាក់ក្នុងលោកហើយ គួរតែសិក្សាដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវឧបធិនោះឯង»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់អញ ព្រះសុគត ទ្រង់ស្គាល់អញ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

Dutiyo vaggo.

វគ្គទី ២ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Pāsāṇo sīho sakalikaṃ, patirūpañca mānasaṃ;

Pattaṃ āyatanaṃ piṇḍaṃ, kassakaṃ rajjena te dasāti.

សូត្រទាំង ១០ គឺ បាសាណសូត្រ សីហសូត្រ សកលិកសូត្រ បដិរូបសូត្រ មានសសូត្រ បត្តសូត្រ អាយតនសូត្រ បិណ្ឌសូត្រ កស្សកសូត្រ និងរជ្ជសូត្រ។

3. Tatiyavaggo

៣. វគ្គទី ៣

1. Sambahulasuttaṃ

១. សម្ពហុលសូត្រ

157. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati silāvatiyaṃ. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato avidūre appamattā ātāpino pahitattā viharanti. Atha kho māro pāpimā brāhmaṇavaṇṇaṃ abhinimminitvā mahantena jaṭaṇḍuvena ajinakkhipanivattho jiṇṇo gopānasivaṅko ghurughurupassāsī udumbaradaṇḍaṃ gahetvā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca – ‘‘daharā bhavanto [Pg.119] pabbajitā susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikkīḷitāvino kāmesu. Bhuñjantu bhavanto mānusake kāme. Mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvitthā’’ti. ‘‘Na kho mayaṃ, brāhmaṇa, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāma. Kālikañca kho mayaṃ, brāhmaṇa, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāma. Kālikā hi, brāhmaṇa, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti. Evaṃ vutte, māro pāpimā sīsaṃ okampetvā jivhaṃ nillāletvā tivisākhaṃ nalāṭe nalāṭikaṃ vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmi.

១៥៧. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនសក្កៈ នាស្រុកសិលាវតី។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុជាច្រើនរូប គង់នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកមិនប្រមាថ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប និម្មិតខ្លួនជាលក្ខណៈព្រាហ្មណ៍ មានជដាដ៏ធំ ស្លៀកដណ្តប់ស្បែកខ្លាឃ្មុំ មានកាយគ្រាំគ្រា កោងខ្នងដូចជាបង្កង់ផ្ទះ ដកដង្ហើមខ្សឺតៗ កាន់ឈើច្រត់ល្វា ចូលទៅជិតភិក្ខុទាំងឡាយនោះ លុះចូលទៅជិតហើយ បាននិយាយទៅកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះយ៉ាងនេះថា «លោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ លោកបួសនៅក្មេងនៅឡើយ ជាកុមារ មានសក់ខ្មៅស្រស់ ប្រកបដោយវ័យក្មេងដ៏ល្អ ជាបឋមវ័យ មិនទាន់បានលេងកំសាន្តក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ។ សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ បរិភោគនូវកាមជារបស់មនុស្សចុះ កុំលះបង់នូវធម៌ដែលឃើញច្បាស់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន (សន្ទិដ្ឋិកធម៌) ហើយរត់ទៅរកធម៌ដែលត្រូវរង់ចាំកាល (កាលិកធម៌) ឡើយ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយតបថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ យើងមិនមែនលះបង់នូវធម៌ដែលឃើញច្បាស់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរត់ទៅរកធម៌ដែលត្រូវរង់ចាំកាលនោះទេ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តាមពិត យើងលះបង់នូវធម៌ដែលត្រូវរង់ចាំកាល ហើយរត់ទៅរកធម៌ដែលឃើញច្បាស់ក្នុងបច្ចុប្បន្នវិញតើ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះកាមទាំងឡាយដែលត្រូវរង់ចាំកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់។ ចំណែកឯធម៌នេះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងហើយ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង (សន្ទិដ្ឋិកោ) មិនរង់ចាំកាល (អកាលិកោ) គួរហៅឲ្យចូលមកមើលបាន (ឯហិបស្សិកោ) គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន (ឱបនយិកោ) ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានជាក់ច្បាស់ក្នុងចិត្តរៀងៗខ្លួន (បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ)»។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះហើយ មារមានចិត្តបាប ក៏គ្រវីក្បាល លៀនអណ្តាត ធ្វើឲ្យកើតស្នាមជ្រួញបីជាន់លើថ្ងាស ច្រត់ឈើច្រត់ដើរចេញទៅ។

Atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha mayaṃ, bhante, bhagavato avidūre appamattā ātāpino pahitattā viharāma. Atha kho, bhante, aññataro brāhmaṇo mahantena jaṭaṇḍuvena ajinakkhipanivattho jiṇṇo gopānasivaṅko ghurughurupassāsī udumbaradaṇḍaṃ gahetvā yena mayaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā amhe etadavoca – ‘daharā bhavanto pabbajitā susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikkīḷitāvino kāmesu. Bhuñjantu bhavanto mānusake kāme. Mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvitthā’ti. Evaṃ vutte, mayaṃ, bhante, taṃ brāhmaṇaṃ etadavocumha – ‘na kho mayaṃ, brāhmaṇa, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāma. Kālikañca kho mayaṃ, brāhmaṇa, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāma. Kālikā hi, brāhmaṇa, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Evaṃ vutte, bhante, so brāhmaṇo sīsaṃ okampetvā jivhaṃ nillāletvā tivisākhaṃ nalāṭe nalāṭikaṃ vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkanto’’ti.

គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីកន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះភិក្ខុទាំងឡាយនោះ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងខ្ញុំនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ មានជដាដ៏ធំ ស្លៀកដណ្តប់ស្បែកសត្វ គ្រាំគ្រា មានឆ្អឹងជំនីរកោងដូចជាបង្កង់ផ្ទះ មានដង្ហើមចេញចូលឮសូរខ្សឺតៗ កាន់ឈើច្រត់ដើមល្វា ដើរចូលមកជិតពួកយើងខ្ញុំ លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏និយាយនឹងពួកយើងខ្ញុំយ៉ាងនេះថា "លោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ នៅក្មេងខ្ចីនៅឡើយ ជាអ្នកបួសថ្មីថ្មោង មានសក់ខ្មៅរលោង ប្រកបដោយវ័យក្មេងខ្ចីដ៏ល្អ ជាអ្នកមិនទាន់លះបង់ការលេងសប្បាយក្នុងកាមទាំងឡាយក្នុងបឋមវ័យនៅឡើយទេ។ សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ បរិភោគនូវកាមជារបស់មនុស្សចុះ។ សូមកុំលះបង់នូវកាមដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរត់ទៅតាមកាមដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរឡើយ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើព្រាហ្មណ៍នោះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ពួកយើងខ្ញុំក៏បាននិយាយតបទៅព្រាហ្មណ៍នោះវិញថា "នែព្រាហ្មណ៍ ពួកយើងមិនបានលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយរត់ទៅតាមធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរនោះឡើយ។ នែព្រាហ្មណ៍ តាមពិត ពួកយើងលះបង់នូវធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរ ហើយរត់ទៅតាមធម៌ដែលឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នវិញ។ នែព្រាហ្មណ៍ ព្រោះថា កាមទាំងឡាយដែលឲ្យផលក្នុងកាលគួរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា មានទុក្ខច្រើន មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ច្រើន ទោសក្នុងកាមនោះមានច្រើនណាស់។ ចំណែកឯធម៌នេះ គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងថា ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឲ្យចូលមកមើល គួរបង្អោនចូលមកទុកក្នុងខ្លួន ជារបស់ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹងបានដោយឡែកៗខ្លួន"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើពួកយើងខ្ញុំនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ងក់ក្បាល លៀនអណ្តាត ធ្វើឲ្យថ្ងាសជ្រួញជាបីស្នាម រួចច្រត់ឈើច្រត់ដើរចេញទៅ»។

‘‘Neso, bhikkhave, brāhmaṇo. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នោះមិនមែនជាព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ នោះគឺមារមានចិត្តបាប មកដើម្បីបំផ្លាញភ្នែកគឺបញ្ញារបស់អ្នកទាំងឡាយ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសេចក្តីនេះហើយ ទើបទ្រង់សម្តែងនូវគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Yo [Pg.120] dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ,Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;

Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke,Tasseva jantu vinayāya sikkhe’’ti.

«សត្វណាបានឃើញទុក្ខ ដែលមានកាមនោះជាហេតុហើយ សត្វនោះនឹងបង្អោនចិត្តទៅក្នុងកាមទាំងឡាយដូចម្តេចបាន។ បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវឧបធិថាជាគ្រឿងចំពាក់ក្នុងលោកហើយ គប្បីសិក្សាដើម្បីកំចាត់បង់នូវឧបធិនោះឯង»។

2. Samiddhisuttaṃ

២. សមិទ្ធិសូត្រ

158. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati silāvatiyaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā samiddhi bhagavato avidūre appamatto ātāpī pahitatto viharati. Atha kho āyasmato samiddhissa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me satthā arahaṃ sammāsambuddho. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajito. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me sabrahmacārino sīlavanto kalyāṇadhammā’’ti. Atha kho māro pāpimā āyasmato samiddhissa cetasā cetoparivitakkamaññāya yenāyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato samiddhissa avidūre mahantaṃ bhayabheravaṃ saddamakāsi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyati.

១៥៨. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនសក្កៈ ក្នុងសិលាវតី។ សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ គ្រានោះ កាលដែលព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ទៅសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ ស្រាប់តែមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តកើតឡើងយ៉ាងនេះថា៖ «ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលព្រះសាស្តារបស់អាត្មាអញ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលអាត្មាអញបានបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកល្អហើយយ៉ាងនេះ។ ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញ ជាអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ចូលទៅរកព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើនូវសំឡេងដ៏គួរឲ្យខ្លាច គួរឲ្យព្រឺរោមជាខ្លាំង ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ហាក់ដូចជាផែនដីនេះនឹងស្រុតចុះទៅ។

Atha kho āyasmā samiddhi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, bhagavato avidūre appamatto ātāpī pahitatto viharāmi. Tassa mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me satthā arahaṃ sammāsambuddho. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajito. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me sabrahmacārino sīlavanto kalyāṇadhammā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, avidūre mahābhayabheravasaddo ahosi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyatī’’ti.

គ្រានោះ ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាទៅសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ ស្រាប់តែមានសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តកើតឡើងយ៉ាងនេះថា "ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលព្រះសាស្តារបស់អាត្មាអញ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលអាត្មាអញបានបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកល្អហើយយ៉ាងនេះ។ ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញ ជាអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ស្រាប់តែមានសំឡេងដ៏គួរឲ្យខ្លាច គួរឲ្យព្រឺរោមជាខ្លាំង កើតឡើងក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីខ្ញុំព្រះករុណា ហាក់ដូចជាផែនដីនេះនឹងស្រុតចុះទៅ»។

‘‘Nesā, samiddhi, pathavī undrīyati. Māro eso pāpimā tuyhaṃ vicakkhukammāya āgato. Gaccha tvaṃ, samiddhi, tattheva appamatto ātāpī pahitatto viharāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā samiddhi bhagavato paṭissutvā [Pg.121] uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Dutiyampi kho āyasmā samiddhi tattheva appamatto ātāpī pahitatto vihāsi. Dutiyampi kho āyasmato samiddhissa rahogatassa paṭisallīnassa…pe… dutiyampi kho māro pāpimā āyasmato samiddhissa cetasā cetoparivitakkamaññāya…pe… apissudaṃ pathavī maññe undrīyati. Atha kho āyasmā samiddhi māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«ម្នាលសមិទ្ធិ ផែនដីនោះមិនមែនស្រុតចុះទេ នោះគឺមារមានចិត្តបាប មកដើម្បីបំផ្លាញភ្នែកគឺបញ្ញារបស់អ្នកឡើយ។ ម្នាលសមិទ្ធិ អ្នកចូរទៅវិញចុះ ហើយចូរជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន នៅក្នុងទីនោះដដែលចុះ»។ ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន» រួចក្រោកពីអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយដើរចេញទៅ។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ក៏នៅក្នុងទីនោះដដែល ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង កាលដែលព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ទៅសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់...។ល។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង មារមានចិត្តបាប ដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយ...។ល។ ហាក់ដូចជាផែនដីនេះនឹងស្រុតចុះទៅ។ គ្រានោះ ព្រះអាយស្មាសមិទ្ធិ បានពោលគាថានឹងមារមានចិត្តបាប យ៉ាងនេះថា៖

‘‘Saddhāyāhaṃ pabbajito, agārasmā anagāriyaṃ;

Sati paññā ca me buddhā, cittañca susamāhitaṃ;

Kāmaṃ karassu rūpāni, neva maṃ byādhayissasī’’ti.

«អាត្មាមានសទ្ធា ចេញចាកផ្ទះ ចូលមកកាន់ផ្នួសហើយ។ ស្មារតី និងបញ្ញា អាត្មាបានដឹងច្បាស់ហើយ ទាំងចិត្តក៏តម្កល់មាំល្អហើយ។ អ្នកចូរធ្វើនូវរូបដ៏គួរឲ្យខ្លាចទាំងឡាយតាមចិត្តចុះ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យអាត្មាតក់ស្លុតបានឡើយ»

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ samiddhi bhikkhū’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ភិក្ខុសមិទ្ធិ ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

3. Godhikasuttaṃ

៣. គោធិកសូត្រ

159. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā godhiko isigilipasse viharati kāḷasilāyaṃ. Atha kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Atha kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Dutiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Dutiyampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Tatiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Tatiyampi kho āyasmā godhiko tamhā…pe… parihāyi. Catutthampi kho āyasmā godhiko appamatto…pe… vimuttiṃ phusi. Catutthampi kho āyasmā godhiko tamhā…pe… parihāyi. Pañcamampi kho āyasmā godhiko…pe… cetovimuttiṃ phusi. Pañcamampi kho āyasmā…pe… vimuttiyā parihāyi. Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Sattamampi [Pg.122] kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi.

១៥៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកន្លែងសម្រាប់ឲ្យចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ គង់នៅលើថ្មខ្មៅ ក្បែរឆ្នេរភ្នំឥសិគិលិ។ គ្រានោះ ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កាលដែលគង់នៅ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ។ ក្រោយមក ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាកចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយនោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កាលដែលគង់នៅ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាកចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយនោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់បីដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កាលដែលគង់នៅ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ។ សូម្បីជាគម្រប់បីដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាក...។ល។ នោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់បួនដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ...។ល។ បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ។ សូម្បីជាគម្រប់បួនដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាក...។ល។ នោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់ប្រាំដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ...។ល។ បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ។ សូម្បីជាគម្រប់ប្រាំដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ...។ល។ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាកវិមុត្តិនោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់ប្រាំមួយដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កាលដែលគង់នៅ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ។ សូម្បីជាគម្រប់ប្រាំមួយដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ក៏ស៊ុតធ្លាក់ចាកចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយនោះវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់ប្រាំពីរដង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន កាលដែលគង់នៅ ក៏បានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ។

Atha kho āyasmato godhikassa etadahosi – ‘‘yāva chaṭṭhaṃ khvāhaṃ sāmayikāya cetovimuttiyā parihīno. Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyya’’nti. Atha kho māro pāpimā āyasmato godhikassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «អញស៊ុតធ្លាក់ចាកចេតោវិមុត្តិដ៏ជាលោកិយ អស់វារៈប្រាំមួយដងហើយ។ បើដូច្នោះ គួរតែអញយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកសម្លាប់ខ្លួនឯងទៅវិញប្រសើរជាង»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Mahāvīra mahāpañña, iddhiyā yasasā jala;

Sabbaverabhayātīta, pāde vandāmi cakkhuma.

«បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ មានបញ្ញាច្រើន ទ្រង់រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយសសក្តិ ទ្រង់កន្លងផុតនូវពៀរ និងភ័យទាំងពួង បពិត្រព្រះអង្គមានចក្ខុប្រាំ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយបង្គំព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះអង្គ។

‘‘Sāvako te mahāvīra, maraṇaṃ maraṇābhibhū;

Ākaṅkhati cetayati, taṃ nisedha jutindhara.

បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ សាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ត្រូវសេចក្តីស្លាប់គ្របសង្កត់ហើយ តែងប្រាថ្នា តែងគិតចង់សម្លាប់ខ្លួន បពិត្រព្រះអង្គមានរស្មីរុងរឿង សូមព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់សាវ័កនោះផងចុះ។

‘‘Kathañhi bhagavā tuyhaṃ, sāvako sāsane rato;

Appattamānaso sekkho, kālaṃ kayirā janesutā’’ti.

បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសាសនា ជាអ្នកល្បីល្បាញក្នុងពួកជន តែជាសេក្ខបុគ្គល មិនទាន់បានសម្រេចអរហត្តផលនៅឡើយ ហេតុដូចម្តេចក៏មកធ្វើមរណកាលយ៉ាងនេះ?»

Tena kho pana samayena āyasmato godhikena satthaṃ āharitaṃ hoti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មាគោធិកៈ បានយកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកសម្លាប់ខ្លួនរួចទៅហើយ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបថា «នេះគឺមារមានចិត្តបាប» ទើបទ្រង់សម្តែងគាថានឹងមារមានចិត្តបាបនោះថា៖

‘‘Evañhi dhīrā kubbanti, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto’’ti.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ តែងធ្វើយ៉ាងនេះឯង ពួកលោកមិនអាឡោះអាល័យចំពោះជីវិតឡើយ។ ព្រះគោធិកៈ បានដកតណ្ហាព្រមទាំងឫសគល់ចេញហើយ ក៏បានបរិនិព្វានទៅហើយ»

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘āyāma, bhikkhave, yena isigilipassaṃ kāḷasilā tenupasaṅkamissāma yattha godhikena kulaputtena satthaṃ āharita’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកត្រាស់ថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មកចុះ ពួកយើងនឹងទៅកាន់ថ្មខ្មៅ ក្បែរឆ្នេរភ្នំឥសិគិលិ ដែលជាកន្លែងគោធិកកុលបុត្រ យកគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមកសម្លាប់ខ្លួន»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។

Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena isigilipassaṃ kāḷasilā tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ godhikaṃ dūratova mañcake vivattakkhandhaṃ semānaṃ. Tena kho pana samayena dhūmāyitattaṃ timirāyitattaṃ gacchateva purimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati adho, gacchati anudisaṃ.

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រមដោយភិក្ខុជាច្រើនរូប ក៏ស្តេចទៅកាន់ថ្មខ្មៅ ក្បែរឆ្នេរភ្នំឥសិគិលិ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញព្រះអាយស្មាគោធិកៈ ដេកផ្ងារលើគ្រែ មានក្បាលបែរទៅម្ខាង ពីចម្ងាយ។ សម័យនោះឯង មានផ្សែង និងងងឹតអ័ព្ទអួ រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងកើត រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងលិច រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងជើង រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងត្បូង រសាត់ទៅខាងលើ រសាត់ទៅខាងក្រោម និងរសាត់ទៅកាន់ទិសតូចៗ។

Atha [Pg.123] kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, etaṃ dhūmāyitattaṃ timirāyitattaṃ gacchateva purimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati adho, gacchati anudisa’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Eso kho, bhikkhave, māro pāpimā godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ samanvesati – ‘kattha godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ patiṭṭhita’nti? Appatiṭṭhitena ca, bhikkhave, viññāṇena godhiko kulaputto parinibbuto’’ti. Atha kho māro pāpimā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកត្រាស់ថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយឃើញផ្សែង និងងងឹតអ័ព្ទអួ ដែលរសាត់ទៅកាន់ទិសខាងកើត រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងលិច រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងជើង រសាត់ទៅកាន់ទិសខាងត្បូង រសាត់ទៅខាងលើ រសាត់ទៅខាងក្រោម និងរសាត់ទៅកាន់ទិសតូចៗនោះដែរឬទេ?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលថា៖ «ឃើញ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នោះគឺមារមានចិត្តបាប កំពុងស្វែងរកវិញ្ញាណរបស់គោធិកកុលបុត្រ ដោយគិតថា "តើវិញ្ញាណរបស់គោធិកកុលបុត្រ ទៅតម្កល់នៅក្នុងទីណា?" ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គោធិកកុលបុត្រ មានវិញ្ញាណមិនបានតម្កល់ ហើយក៏បានបរិនិព្វានទៅហើយ»។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប កាន់យកពិណពណ៌លឿងដូចផ្លែព្នៅទុំ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាថា៖

‘‘Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, disā anudisā svahaṃ;

Anvesaṃ nādhigacchāmi, godhiko so kuhiṃ gato’’ti.

«ខ្ញុំព្រះករុណា ស្វែងរកទាំងខាងលើ ទាំងខាងក្រោម ទាំងទទឹង ទាំងទិសធំ និងទិសតូច ក៏មិនបានជួបប្រទះឡើយ តើព្រះគោធិកៈនោះ និមន្តទៅកាន់ទីណា?»

‘‘Yo dhīro dhitisampanno, jhāyī jhānarato sadā;

Ahorattaṃ anuyuñjaṃ, jīvitaṃ anikāmayaṃ.

«ព្រះគោធិកៈណា ជាអ្នកប្រាជ្ញ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្ជាប់ខ្ជួន ជាអ្នកចម្រើនឈាន ត្រេកអរក្នុងឈានសព្វៗកាល មានព្យាយាមប្រឹងប្រែងអស់ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងជីវិតឡើយ។

‘‘Jetvāna maccuno senaṃ, anāgantvā punabbhavaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto’’ti.

ព្រះគោធិកៈនោះ ឈ្នះសេនារបស់មច្ចុរាជហើយ មិនត្រឡប់មកកាន់ភពថ្មីទៀតឡើយ បានដកតណ្ហាព្រមទាំងឫសគល់ចេញហើយ ក៏បានបរិនិព្វានទៅហើយ»

‘‘Tassa sokaparetassa, vīṇā kacchā abhassatha;

Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathā’’ti.

ពិណបានធ្លាក់ចុះអំពីក្លៀក នៃមារនោះ ដែលត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ហើយ។ លំដាប់នោះ យក្ស (មារ) នោះ មានចិត្តតូចចិត្ត ក៏បាត់កំបាំងទៅក្នុងទីនោះឯង។

4. Sattavassānubandhasuttaṃ

៤. សត្តវស្សានុពន្ធសូត្រ

160. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe. Tena kho pana samayena māro pāpimā sattavassāni bhagavantaṃ anubandho hoti otārāpekkho otāraṃ alabhamāno. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦០. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្រោមដើមជ្រៃរបស់គង្វាលពពែ (អជបាលនិគ្រោធ) ក្បែរឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងឧរុវេលាប្រទេស។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង មារមានចិត្តបាប តាមដានព្រះដ៏មានព្រះភាគ អស់ប្រាំពីរឆ្នាំ ដើម្បីស្វែងរកចន្លោះ (ឱកាស) តែមិនបានចន្លោះសោះ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានេះ នឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi,Vittaṃ nu jīno uda patthayāno;

Āguṃ nu gāmasmimakāsi kiñci,Kasmā janena na karosi sakkhiṃ;

Sakkhī na sampajjati kenaci te’’ti.

«លោកជាអ្នកត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ហើយ ទើបមកសម្ងំសញ្ជប់សញ្ជឹងក្នុងព្រៃឬ ឬមួយលោកបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬក៏ប្រាថ្នាទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបមកសញ្ជប់សញ្ជឹង លោកបានធ្វើអំពើអាក្រក់ណាមួយក្នុងស្រុកឬ ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនធ្វើជាមិត្តនឹងជនទាំងឡាយ មិត្តភាពរបស់លោកជាមួយនឹងនរណាម្នាក់ មិនមានឬអ្វី?»

‘‘Sokassa [Pg.124] mūlaṃ palikhāya sabbaṃ,Anāgu jhāyāmi asocamāno;

Chetvāna sabbaṃ bhavalobhajappaṃ,Anāsavo jhāyāmi pamattabandhū’’ti.

«ម្នាលមិត្តនៃអ្នកប្រមាទ តថាគតបានជីករំលើងឫសគល់នៃសេចក្តីសោកទាំងអស់ហើយ ជាអ្នកមិនមានទោស មិនមានសេចក្តីសោក ទើបសម្ងំសញ្ជឹង តថាគតបានកាត់ផ្តាច់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងភពទាំងអស់ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ទើបសម្ងំសញ្ជឹង។»

‘‘Yaṃ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;

Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.

«ជនទាំងឡាយពោលនូវវត្ថុណាថា "វត្ថុនេះជារបស់យើង" និងជនទាំងឡាយណា ពោលថា "យើង" បើចិត្តរបស់លោកមាននៅក្នុងវត្ថុទាំងនោះ ម្នាលសមណៈ លោកមិនរួចផុតពីយើងឡើយ។»

‘‘Yaṃ vadanti na taṃ mayhaṃ, ye vadanti na te ahaṃ;

Evaṃ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī’’ti.

«វត្ថុណាដែលជនទាំងឡាយពោល វត្ថុនោះមិនមែនជារបស់តថាគតទេ ជនទាំងឡាយណាដែលពោល តថាគតមិនមែនជាជនទាំងឡាយនោះឡើយ ម្នាលមារមានចិត្តបាប ចូរអ្នកដឹងយ៉ាងនេះចុះ អ្នកសូម្បីតែផ្លូវរបស់តថាគត ក៏មើលមិនឃើញដែរ។»

‘‘Sace maggaṃ anubuddhaṃ, khemaṃ amatagāminaṃ;

Apehi gaccha tvameveko, kimaññamanusāsasī’’ti.

«បើលោកបានត្រាស់ដឹងនូវផ្លូវដ៏មានសេចក្តីក្សេម ជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វានមិនស្លាប់ហើយ ចូរលោកចៀសចេញទៅម្នាក់ឯងចុះ ហេតុអ្វីបានជាលោកមកប្រដៅជនដទៃទៀត?»

‘‘Amaccudheyyaṃ pucchanti, ye janā pāragāmino;

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, yaṃ saccaṃ taṃ nirūpadhi’’nti.

«ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នាទៅកាន់ត្រើយម្ខាង សួររកផ្លូវមិនមែនជាដែននៃមច្ចុ កាលដែលគេសួរហើយ តថាគតរមែងប្រាប់នូវសេចក្តីពិត គឺព្រះនិព្វានដែលមិនមានឧបធិគ្រឿងក្ដៅក្រហាយដល់ជនទាំងនោះ។»

‘‘Seyyathāpi, bhante, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī. Tatrassa kakkaṭako. Atha kho, bhante, sambahulā kumārakā vā kumārikāyo vā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā yena sā pokkharaṇī tenupasaṅkameyyuṃ; upasaṅkamitvā taṃ kakkaṭakaṃ udakā uddharitvā thale patiṭṭhapeyyuṃ. Yaṃ yadeva hi so, bhante, kakkaṭako aḷaṃ abhininnāmeyya taṃ tadeva te kumārakā vā kumārikāyo vā kaṭṭhena vā kathalāya vā sañchindeyyuṃ sambhañjeyyuṃ sampalibhañjeyyuṃ. Evañhi so, bhante, kakkaṭako sabbehi aḷehi sañchinnehi sambhaggehi sampalibhaggehi abhabbo taṃ pokkharaṇiṃ otarituṃ. Evameva kho, bhante, yāni kānici visūkāyikāni visevitāni vipphanditāni, sabbāni tāni bhagavatā sañchinnāni sambhaggāni sampalibhaggāni. Abhabbo dānāhaṃ, bhante, puna bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ yadidaṃ otārāpekkho’’ti. Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsi –

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាស្រះឈូកមួយនៅមិនឆ្ងាយអំពីស្រុក ឬនិគម។ ក្នុងស្រះនោះ មានក្តាមមួយរស់នៅ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ មានក្មេងប្រុស ឬក្មេងស្រីជាច្រើន ចេញពីស្រុក ឬនិគមនោះ ដើរទៅកាន់ស្រះឈូកនោះ លុះទៅដល់ហើយ ក៏ស្រង់ក្តាមនោះចេញពីទឹក យកមកដាក់លើគោក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលណាក្តាមនោះលូកកង (ដង្កៀប) ណាមួយចេញមក ក្មេងប្រុស ឬក្មេងស្រីទាំងនោះ ក៏កាត់ បំបាក់ ឬកម្ទេចកងនោះៗ ដោយឈើ ឬអំបែងក្បឿង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើកងទាំងអស់ត្រូវបានកាត់ បំបាក់ និងកម្ទេចអស់ហើយ ក្តាមនោះមិនអាចនឹងចុះទៅក្នុងស្រះនោះវិញបានឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យ៉ាងណាមិញ ឧបាយកល គ្រឿងញាប់ញ័រ និងការរេរារបស់ទូលបង្គំទាំងអស់ ត្រូវបានព្រះដ៏មានព្រះភាគកាត់ផ្តាច់ បំផ្លាញ និងកម្ទេចចោលអស់ហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ទូលបង្គំមិនអាចនឹងចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីស្វែងរកចន្លោះ (ឱកាស) ទៀតបានឡើយ។» គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប បានពោលគាថាដ៏គួរឲ្យនឿយណាយទាំងនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Medavaṇṇañca pāsāṇaṃ, vāyaso anupariyagā;

Apettha muduṃ vindema, api assādanā siyā.

«សត្វក្អែកហើរក្រវែលថ្មមួយដុំ ដែលមានពណ៌ដូចជាដុំខ្លាញ់ ដោយគិតថា "យើងនឹងបានអាហារដ៏ទន់ក្នុងទីនេះ ឬមួយក៏មានរសជាតិឆ្ងាញ់ខ្លះមិនខាន"។

‘‘Aladdhā [Pg.125] tattha assādaṃ, vāyasetto apakkame;

Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamā’’ti.

លុះក្អែកនោះមិនបានរសជាតិឆ្ងាញ់ក្នុងទីនោះ ក៏ហើរចេញពីថ្មនោះទៅ យ៉ាងណាមិញ យើងខ្ញុំក៏ដូចជាក្អែកដែលចឹកថ្ម ត្រូវតែលះបង់ព្រះគោតម ដោយសេចក្តីនឿយណាយទៅ យ៉ាងនោះឯង។»

5. Māradhītusuttaṃ

៥. មារଧីតុសូត្រ

161. Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsitvā tamhā ṭhānā apakkamma bhagavato avidūre pathaviyaṃ pallaṅkena nisīdi tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno kaṭṭhena bhūmiṃ vilikhanto. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsiṃsu –

១៦១. គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប លុះពោលគាថាដ៏គួរឲ្យនឿយណាយទាំងនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគរួចហើយ ក៏ចៀសចេញពីទីនោះ ទៅអង្គុយពត់ភ្នែននៅលើផែនដី ក្នុងទីមិនឆ្ងាយអំពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកស្ងៀមស្ងាត់ ស្រងូតស្រងាត់ ធ្លាក់ស្មា ឱនមុខចុះ សញ្ជប់សញ្ជឹង មិនមានបដិភាណ (គំនិតឆ្លើយតប) ហើយយកឈើឆ្កូតដី។ គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ដែលជាកូនស្រីរបស់មារ ចូលទៅរកមារមានចិត្តបាប លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងមារមានចិត្តបាបថា៖

‘‘Kenāsi dummano tāta, purisaṃ kaṃ nu socasi;

Mayaṃ taṃ rāgapāsena, āraññamiva kuñjaraṃ;

Bandhitvā ānayissāma, vasago te bhavissatī’’ti.

«បពិត្របិតា ហេតុអ្វីបានជាលោកមានចិត្តតូចចិត្ត លោកកំពុងសោកស្តាយចំពោះបុរសណាម្នាក់ឬ យើងខ្ញុំនឹងចងបុរសនោះដោយអន្ទាក់គឺរាគៈ ដូចជាព្រានព្រៃចងដំរីព្រៃ ហើយនាំយកមកជូនលោក បុរសនោះនឹងស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់លោកមិនខាន។»

‘‘Arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo;

Māradheyyaṃ atikkanto, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti.

«ព្រះអង្គជាព្រះអរហន្ត ជាព្រះសុគតក្នុងលោក នរណាម្នាក់មិនងាយនឹងនាំទៅដោយរាគៈបានឡើយ ព្រះអង្គបានកន្លងផុតដែនរបស់មារហើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាយើងសោកស្តាយជាខ្លាំង។»

Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Atha kho bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.

គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រសមណៈ យើងខ្ញុំសូមបម្រើបាទារបស់ព្រះអង្គ។» គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានយកព្រះទ័យទុកដាក់ឡើយ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។

Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā. Yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ kumārivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmā’’ti. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṃ ekasataṃ kumārivaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.

គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ គេចចេញទៅក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយគិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «តម្រេករបស់បុរសទាំងឡាយមានផ្សេងៗគ្នា បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីក្រមុំមួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារទាំងបីនាក់ ក៏និម្មិតខ្លួនជាស្រីក្រមុំម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រសមណៈ យើងខ្ញុំសូមបម្រើបាទារបស់ព្រះអង្គ។» សូម្បីតែពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មិនបានយកព្រះទ័យទុកដាក់ឡើយ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។

Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā. Yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ avijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmā’’ti. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṃ ekasataṃ [Pg.126] avijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.

គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ គេចចេញទៅក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយគិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «តម្រេករបស់បុរសទាំងឡាយមានផ្សេងៗគ្នា បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមិនទាន់មានកូនមួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារទាំងបីនាក់ ក៏និម្មិតខ្លួនជាស្រីមិនទាន់មានកូនម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រសមណៈ យើងខ្ញុំសូមបម្រើបាទារបស់ព្រះអង្គ។» សូម្បីតែពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មិនបានយកព្រះទ័យទុកដាក់ឡើយ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។

Atha kho taṇhā ca…pe… yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ sakiṃ vijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… sakiṃ vijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.

គ្រានោះ នាងតណ្ហា...។ប។ គិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានកូនម្តងមួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារ...។ប។ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានកូនម្តងម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រសមណៈ យើងខ្ញុំសូមបម្រើបាទារបស់ព្រះអង្គ។» សូម្បីតែពាក្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មិនបានយកព្រះទ័យទុកដាក់ឡើយ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។

Atha kho taṇhā ca…pe… yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ duvijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… duvijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā…pe… yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Atha kho taṇhā ca…pe… majjhimitthivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… majjhimitthivaṇṇasataṃ abhinimminitvā…pe… anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.

គ្រានោះ នាងតណ្ហា...។ប។ គិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានកូនពីរដងមួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារ...។ប។ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានកូនពីរដងម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ...។ប។ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។ គ្រានោះ នាងតណ្ហា...។ប។ គិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានវ័យកណ្តាលមួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារ...។ប។ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានវ័យកណ្តាលម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់...។ប។ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។

Atha kho taṇhā ca…pe… mahitthivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… mahitthivaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā…pe… anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma etadavocuṃ – saccaṃ kira no pitā avoca –

គ្រានោះ នាងតណ្ហា...។ប$. គិតគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «បើដូច្នោះ គួរតែយើងម្នាក់ៗ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានវ័យចាស់មួយរយៗ នាក់។» លំដាប់នោះ កូនស្រីរបស់មារ...។ប។ និម្មិតខ្លួនជាស្រីមានវ័យចាស់ម្នាក់ៗ មួយរយៗ នាក់ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ...។ប។ ក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិដ៏ប្រសើរគ្មានលើសលុប។ គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ គេចចេញទៅក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយនិយាយគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «បិតារបស់យើង បាននិយាយពិតមែនថា៖

‘‘Arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo;

Māradheyyaṃ atikkanto, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti.

«ព្រះអង្គជាព្រះអរហន្ត ជាព្រះសុគតក្នុងលោក នរណាម្នាក់មិនងាយនឹងនាំទៅដោយរាគៈបានឡើយ ព្រះអង្គបានកន្លងផុតដែនរបស់មារហើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាយើងសោកស្តាយជាខ្លាំង»។

‘‘Yañhi mayaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā avītarāgaṃ iminā upakkamena upakkameyyāma hadayaṃ vāssa phaleyya, uṇhaṃ lohitaṃ vā mukhato uggaccheyya, ummādaṃ vā pāpuṇeyya cittakkhepaṃ vā. Seyyathā vā pana naḷo harito luto ussussati visussati milāyati; evameva ussusseyya visusseyya milāyeyyā’’ti.

«ព្រោះថា បើយើងខ្ញុំព្យាយាមចំពោះសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ ដោយឧបាយកលយ៉ាងនេះ បេះដូងរបស់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ មុខជាធ្លាយ ឬឈាមក្តៅមុខជាហូរចេញពីមាត់ ឬក៏ដល់នូវសេចក្តីឆ្កួត វង្វេងស្មារតីជាមិនខាន។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាដើមបបុសខ្ចី ដែលគេច្រូតហើយ តែងស្ងួត ក្រៀម ស្រពោនទៅ យ៉ាងណាមិញ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏មុខជាស្ងួត ក្រៀម ស្រពោនទៅ យ៉ាងនោះឯង។»

Atha [Pg.127] kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho taṇhā māradhītā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ កាលដែលឈរនៅក្នុងទីសមគួរហើយ នាងតណ្ហាជាកូនស្រីរបស់មារ ក៏ពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi,Vittaṃ nu jīno uda patthayāno;

Āguṃ nu gāmasmimakāsi kiñci,Kasmā janena na karosi sakkhiṃ;

Sakkhī na sampajjati kenaci te’’ti.

«លោកជាអ្នកត្រូវសេចក្តីសោកគ្របសង្កត់ហើយ ទើបមកសម្ងំសញ្ជប់សញ្ជឹងក្នុងព្រៃឬ ឬមួយលោកបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬក៏ប្រាថ្នាទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបមកសញ្ជប់សញ្ជឹង លោកបានធ្វើអំពើអាក្រក់ណាមួយក្នុងស្រុកឬ ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនធ្វើជាមិត្តនឹងជនទាំងឡាយ មិត្តភាពរបស់លោកជាមួយនឹងនរណាម្នាក់ មិនមានឬអ្វី?»

‘‘Atthassa pattiṃ hadayassa santiṃ,Jetvāna senaṃ piyasātarūpaṃ;

Ekohaṃ jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ,Tasmā janena na karomi sakkhiṃ;

Sakkhī na sampajjati kenaci me’’ti.

«តថាគតបានឈ្នះសេនា (កិលេស) ដែលមានសភាពជាទីស្រឡាញ់ និងជាទីគាប់ចិត្តហើយ ជាអ្នកម្នាក់ឯង សម្ងំសញ្ជឹង បានត្រាស់ដឹងនូវសេចក្តីសុខ គឺការសម្រេចប្រយោជន៍ និងសេចក្តីស្ងប់នៃចិត្ត ព្រោះហេតុនោះ តថាគតមិនធ្វើជាមិត្តនឹងជនទាំងឡាយឡើយ មិត្តភាពរបស់តថាគតជាមួយនឹងនរណាម្នាក់ ក៏មិនមានដែរ។»

Atha kho arati māradhītā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ នាងអរតីជាកូនស្រីរបស់មារ ក៏ពោលគាថានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kathaṃ vihārībahulodha bhikkhu,Pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṃ;

Kathaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā,Paribāhirā honti aladdha yo ta’’nti.

«ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ច្រើនតែនៅដោយវិហារធម៌ដូចម្តេច ទើបឆ្លងផុតឱឃៈទាំងប្រាំ និងឆ្លងផុតឱឃៈទីប្រាំមួយក្នុងលោកនេះបាន ភិក្ខុនោះច្រើនតែសញ្ជឹងគិតដូចម្តេច ទើបកាមសញ្ញាទាំងឡាយមិនបានឱកាស ស្ថិតនៅខាងក្រៅភិក្ខុនោះបាន?»

‘‘Passaddhakāyo suvimuttacitto,Asaṅkharāno satimā anoko;

Aññāya dhammaṃ avitakkajhāyī,Na kuppati na sarati na thino.

«ភិក្ខុមានកាយស្ងប់រំងាប់ មានចិត្តរួចផុតស្រឡះហើយ មិនមានការតាក់តែង (កម្ម) មានសតិ មិនមានអាល័យ ដឹងច្បាស់នូវធម៌ សញ្ជឹងគិតដោយឈានមិនមានវិតក្ក មិនខឹងក្រោធ មិនរលឹក (ដោយរាគៈ) មិនមានចិត្តរួញរា (ថីនៈ)។»

‘‘Evaṃvihārībahulodha bhikkhu,Pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṃ;

Evaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā,Paribāhirā honti aladdha yo ta’’nti.

«ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ច្រើនតែនៅដោយវិហារធម៌យ៉ាងនេះ ទើបឆ្លងផុតឱឃៈទាំងប្រាំ និងឆ្លងផុតឱឃៈទីប្រាំមួយក្នុងលោកនេះបាន ភិក្ខុនោះច្រើនតែសញ្ជឹងគិតយ៉ាងនេះ ទើបកាមសញ្ញាទាំងឡាយមិនបានឱកាស ស្ថិតនៅខាងក្រៅភិក្ខុនោះបាន។»

Atha [Pg.128] kho ragā māradhītā bhagavato santike gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ នាងរគាជាកូនស្រីរបស់មារ ក៏ពោលគាថាក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Acchejja taṇhaṃ gaṇasaṅghacārī,Addhā carissanti bahū ca saddhā;

Bahuṃ vatāyaṃ janataṃ anoko,Acchejja nessati maccurājassa pāra’’nti.

«ព្រះអង្គជាអ្នកត្រេកអរក្នុងពួកក្រុម បានកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហាហើយ ពួកជនជាច្រើនដែលមានសទ្ធា នឹងប្រព្រឹត្តតាមពិតប្រាកដ ព្រះអង្គមិនមានអាល័យ នឹងដណ្តើមយកពួកជនដ៏ច្រើន ឲ្យរួចផុតពីកណ្តាប់ដៃនៃស្តេចមច្ចុរាជ ហើយនាំទៅកាន់ត្រើយម្ខាង (ព្រះនិព្វាន) ជាមិនខាន។»

‘‘Nayanti ve mahāvīrā, saddhammena tathāgatā;

Dhammena nayamānānaṃ, kā usūyā vijānata’’nti.

«ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ជាអ្នកមានព្យាយាមធំ រមែងដឹកនាំ (សត្វ) ដោយព្រះសទ្ធម៌ពិតប្រាកដ កាលដែលព្រះតថាគតដឹកនាំដោយធម៌ សេចក្តីច្រណែនរបស់ជនទាំងឡាយដែលដឹងច្បាស់ តើមានប្រយោជន៍អ្វី?»

Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṃsu. Addasā kho māro pāpimā taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro dūratova āgacchantiyo. Disvāna gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ ចូលទៅរកមារមានចិត្តបាប។ មារមានចិត្តបាប បានឃើញនាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា ជាកូនស្រីរបស់មារ ដើរមកពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Bālā kumudanāḷehi, pabbataṃ abhimatthatha ;

Giriṃ nakhena khanatha, ayo dantehi khādatha.

«នាងទាំងឡាយជាស្រីពាល តែងញាំញីភ្នំដោយធាងឈូក តែងកាយភ្នំដោយក្រចក តែងខាំដែកដោយធ្មេញ។»

‘‘Selaṃva sirasūhacca, pātāle gādhamesatha;

Khāṇuṃva urasāsajja, nibbijjāpetha gotamā’’ti.

«នាងទាំងឡាយលើកថ្មភ្នំដោយក្បាល ហើយស្វែងរកទីពឹងក្នុងទីជ្រៅដែលគ្មានទីពឹង ឬមួយក៏ដូចជាដើរជល់បង្គោលដោយទ្រូង នាងទាំងឡាយចូរនឿយណាយ ហើយចៀសចេញពីព្រះគោតមទៅចុះ។»

‘‘Daddallamānā āgañchuṃ, taṇhā ca aratī ragā;

Tā tattha panudī satthā, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto’’ti.

«នាងតណ្ហា នាងអរតី និងនាងរគា មានរូបរាងដ៏រុងរឿង បានមកដល់ហើយ ព្រះសាស្តាទ្រង់កម្ចាត់នាងទាំងនោះក្នុងទីនោះឯង ដូចជាខ្យល់បក់ផាត់នូវសំឡីដែលធ្លាក់ចុះ យ៉ាងនោះឯង។»

Tatiyo vaggo.

វគ្គទី ៣ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Sambahulā samiddhi ca, godhikaṃ sattavassāni;

Dhītaraṃ desitaṃ buddha, seṭṭhena imaṃ mārapañcakanti.

សម្ពហុលាសូត្រ សមិន្ធិសូត្រ គោធិកសូត្រ សត្តវស្សសូត្រ និងធីតរសូត្រ ទាំង ៥ នេះ ហៅថា មារបញ្ចកៈ ដែលព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ ទ្រង់សម្តែងហើយ។

Mārasaṃyuttaṃ samattaṃ.

មារសំយុត្ត ចប់ហើយ។

5. Bhikkhunīsaṃyuttaṃ

៥. ភិក្ខុនីសំយុត្ត

1. Āḷavikāsuttaṃ

១. អាឡវិកាសូត្រ

162. Evaṃ [Pg.129] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āḷavikā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena andhavanaṃ tenupasaṅkami vivekatthinī. Atha kho māro pāpimā āḷavikāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo vivekamhā cāvetukāmo yena āḷavikā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āḷavikaṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង អាឡវិកាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាឡវិកាភិក្ខុនី កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យនាងឃ្លាតចាកសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ក៏ចូលទៅរកអាឡវិកាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងអាឡវិកាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Natthi nissaraṇaṃ loke, kiṃ vivekena kāhasi;

Bhuñjassu kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’ti.

«ការរំដោះខ្លួនក្នុងលោក មិនមានឡើយ នាងនឹងធ្វើអ្វីដោយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ចូរនាងរីករាយនឹងកាមគុណទាំងឡាយចុះ កុំឲ្យមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយឡើយ»។

Atha kho āḷavikāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho āḷavikāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo vivekamhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho āḷavikā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ អាឡវិកាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើនរណាហ្ន៎ ពោលគាថានេះ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?» ទើបអាឡវិកាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាញ់កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យឃ្លាតចាកសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ទើបពោលគាថានេះ»។ លុះអាឡវិកាភិក្ខុនី ដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបទៅមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Atthi nissaraṇaṃ loke, paññāya me suphussitaṃ ;

Pamattabandhu pāpima, na tvaṃ jānāsi taṃ padaṃ.

«នែហៃមារមានចិត្តបាប ជាផៅពង្សនៃបុគ្គលអ្នកប្រមាទ ការរំដោះខ្លួនក្នុងលោក មានពិតមែន ខ្ញុំបានប៉ះពាល់យ៉ាងល្អហើយដោយប្រាជ្ញា អ្នកឯងមិនស្គាល់នូវផ្លូវនោះឡើយ។

‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā;

Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, arati mayha sā ahū’’ti.

«កាមទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាលំពែង និងឈើស្រួច ខន្ធទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាជ្រញ់សម្រាប់កាប់សម្លាប់ សេចក្តីត្រេកអរក្នុងកាមណា ដែលអ្នកឯងពោល សេចក្តីត្រេកអរនោះ មិនមានដល់ខ្ញុំឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ āḷavikā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «អាឡវិកាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

2. Somāsuttaṃ

២. សោមាសូត្រ

163. Sāvatthinidānaṃ[Pg.130]. Atha kho somā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena andhavanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya. Andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā somāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo yena somā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā somaṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦៣. ព័ត៌មានកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ សោមាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ លុះចូលទៅក្នុងព្រៃអន្ធវនហើយ ក៏អង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យសោមាភិក្ខុនី កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យនាងឃ្លាតចាកសមាធិ ក៏ចូលទៅរកសោមាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងសោមាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ, ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ;

Na taṃ dvaṅgulapaññāya, sakkā pappotumitthiyā’’ti.

«ឋានៈណា ដែលពួកឥសីគប្បីសម្រេចបាន ជាឋានៈដែលបុគ្គលសម្រេចបានដោយកម្រ ឋានៈនោះ ស្រ្តីដែលមានប្រាជ្ញាប្រមាណពីរធ្នាប់ មិនអាចនឹងសម្រេចបានឡើយ»។

Atha kho somāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho somāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho somā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ សោមាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើនរណាហ្ន៎ ពោលគាថានេះ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?» ទើបសោមាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាញ់កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»។ លុះសោមាភិក្ខុនី ដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបទៅមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Itthibhāvo kiṃ kayirā, cittamhi susamāhite;

Ñāṇamhi vattamānamhi, sammā dhammaṃ vipassato.

«កាលបើចិត្តបានតាំងមាំល្អហើយ កាលបើញាណកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើបុគ្គលឃើញច្បាស់នូវធម៌ដោយប្រពៃ ភាពជាស្រ្តី នឹងធ្វើអ្វីបាន?

‘‘Yassa nūna siyā evaṃ, itthāhaṃ purisoti vā;

Kiñci vā pana aññasmi, taṃ māro vattumarahatī’’ti.

«សេចក្តីត្រិះរិះថា "អាញ់ជាស្រ្តី" ឬថា "អាញ់ជាបុរស" ឬក៏ថា "អាញ់ជាអ្វីមួយផ្សេងទៀត" មានដល់បុគ្គលណា មារគួរតែពោលពាក្យនឹងបុគ្គលនោះឯង»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ somā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «សោមាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

3. Kisāgotamīsuttaṃ

៣. កិសាគោតមីសូត្រ

164. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho kisāgotamī bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena andhavanaṃ tenupasaṅkami[Pg.131], divāvihārāya. Andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā kisāgotamiyā bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo yena kisāgotamī bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kisāgotamiṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦៤. ព័ត៌មានកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ កិសាគោតមីភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ。 លុះចូលទៅក្នុងព្រៃអន្ធវនហើយ ក៏អង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យកិសាគោតមីភិក្ខុនី កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យនាងឃ្លាតចាកសមាធិ ក៏ចូលទៅរកកិសាគោតមីភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងកិសាគោតមីភិក្ខុនីថា៖

‘‘Kiṃ nu tvaṃ mataputtāva, ekamāsi rudammukhī;

Vanamajjhagatā ekā, purisaṃ nu gavesasī’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជាអ្នកឯង មានមុខហូរទឹកភ្នែក ដូចជាស្រ្តីដែលស្លាប់កូន អង្គុយតែម្នាក់ឯង ចូលមកក្នុងកណ្តាលព្រៃតែម្នាក់ឯង តើអ្នកឯងស្វែងរកបុរសឬ?»

Atha kho kisāgotamiyā bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho kisāgotamiyā bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti.

គ្រានោះ កិសាគោតមីភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើនរណាហ្ន៎ ពោលគាថានេះ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?» ទើបកិសាគោតមីភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាញ់កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»।

Atha kho kisāgotamī bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

លុះកិសាគោតមីភិក្ខុនី ដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបទៅមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Accantaṃ mataputtāmhi, purisā etadantikā;

Na socāmi na rodāmi, na taṃ bhāyāmi āvuso.

«ខ្ញុំមានកូនស្លាប់ទៅអស់ហើយ សូម្បីការស្វែងរកបុរស ក៏មានត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំមិនសោកស្តាយ មិនយំយែកឡើយ នែហៃមារ ខ្ញុំមិនខ្លាចអ្នកឯងឡើយ។

‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito;

Jetvāna maccuno senaṃ, viharāmi anāsavā’’ti.

«សេចក្តីរីករាយក្នុងធម៌ទាំងពួង ខ្ញុំបានកម្ចាត់ចោលហើយ គំនរនៃងងឹត ខ្ញុំបានទម្លាយហើយ ខ្ញុំឈ្នះសេនានៃមច្ចុរាជហើយ ជាបុគ្គលមិនមានអាសវៈ រស់នៅឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ kisāgotamī bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «កិសាគោតមីភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

4. Vijayāsuttaṃ

៤. វិជយាសូត្រ

165. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho vijayā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā…pe… aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā vijayāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo yena vijayā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vijayaṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦៥. ព័ត៌មានកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ វិជយាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ។ល។ អង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យវិជយាភិក្ខុនី កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យនាងឃ្លាតចាកសមាធិ ក៏ចូលទៅរកវិជយាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងវិជយាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Daharā [Pg.132] tvaṃ rūpavatī, ahañca daharo susu;

Pañcaṅgikena turiyena, ehayyebhiramāmase’’ti.

«នាងនៅក្មេង មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អឯក ទោះបីខ្ញុំក៏នៅក្មេង មានសក់ខ្មៅរលោងដែរ មកចុះនាង យើងនឹងរីករាយដោយតូរ្យតន្ត្រីមានអង្គប្រាំ»។

Atha kho vijayāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho vijayāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho vijayā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ វិជយាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើនរណាហ្ន៎ ពោលគាថានេះ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?» ទើបវិជយាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាញ់កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»។ លុះវិជយាភិក្ខុនី ដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបទៅមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phoṭṭhabbā ca manoramā;

Niyyātayāmi tuyheva, māra nāhaṃ tenatthikā.

«រូប សំឡេង រស ក្លិន និងផោដ្ឋព្វៈ ទាំងឡាយ ជាទីគាប់ចិត្ត ខ្ញុំប្រគល់ឲ្យអ្នកឯងទាំងអស់ចុះ នែហៃមារ ខ្ញុំមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយអារម្មណ៍ទាំងនោះឡើយ។

‘‘Iminā pūtikāyena, bhindanena pabhaṅgunā;

Aṭṭīyāmi harāyāmi, kāmataṇhā samūhatā.

«ខ្ញុំធុញទ្រាន់ ខ្ពើមរអើម ដោយរាងកាយស្អុយរលួយនេះ ដែលមានសភាពបែកធ្លាយ វិនាសទៅជាធម្មតា កាមតណ្ហា ខ្ញុំបានដកចោលអស់ហើយ។

‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino ;

Yā ca santā samāpatti, sabbattha vihato tamo’’ti.

«ពួកសត្វណា ដែលចូលទៅកាន់រូបភពក្តី ពួកសត្វណា ដែលស្ថិតនៅក្នុងអរូបភពក្តី សមាបត្តិទាំងឡាយណា ដែលស្ងប់រម្ងាប់ក្តី ងងឹតក្នុងភព និងសមាបត្តិទាំងពួងនោះ ខ្ញុំបានកម្ចាត់ចោលហើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ vijayā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «វិជយាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

5. Uppalavaṇṇāsuttaṃ

៥. ឧប្បលវណ្ណាសូត្រ

166. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho uppalavaṇṇā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā…pe… aññatarasmiṃ supupphitasālarukkhamūle aṭṭhāsi. Atha kho māro pāpimā uppalavaṇṇāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo yena uppalavaṇṇā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā uppalavaṇṇaṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៦៦. ព័ត៌មានកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី。 គ្រានោះ ឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ។ល។ ឈរនៅទៀបគល់ឈើសាលព្រឹក្ស ដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យនាងឃ្លាតចាកសមាធិ ក៏ចូលទៅរកឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថានឹងឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Supupphitaggaṃ upagamma bhikkhuni,Ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sālamūle;

Na catthi te dutiyā vaṇṇadhātu,Bāle na tvaṃ bhāyasi dhuttakāna’’nti.

«នែភិក្ខុនី នាងចូលមកកាន់ដើមសាលព្រឹក្ស ដែលមានចុងរីកផ្កាស្គុះស្គាយ ហើយឈរតែម្នាក់ឯង ទៀបគល់សាលព្រឹក្ស នាងគ្មានស្រ្តីជាគម្រប់ពីរដែលមានរូបសម្បត្តិប្រហែលគ្នានោះឡើយ នែនាងល្ងង់ នាងមិនខ្លាចពួកអ្នកលេងទេឬ?»

Atha [Pg.133] kho uppalavaṇṇāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho uppalavaṇṇāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho uppalavaṇṇā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ ឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «តើនរណាហ្ន៎ ពោលគាថានេះ ជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្ស?» ទើបឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះទៀតថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប មានបំណងចង់ឲ្យអាញ់កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ព្រឺរោម និងចង់ឲ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»។ លុះឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី ដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបទៅមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Sataṃ sahassānipi dhuttakānaṃ,Idhāgatā tādisakā bhaveyyuṃ;

Lomaṃ na iñjāmi na santasāmi,Na māra bhāyāmi tamekikāpi.

«ទោះបីពួកអ្នកលេងមានសភាពដូចជាអ្នកឯង មួយរយ ឬមួយពាន់នាក់ មកក្នុងទីនេះ ក៏ខ្ញុំមិនព្រឺរោម មិនតក់ស្លុតឡើយ នែហៃមារ ទោះបីខ្ញុំនៅម្នាក់ឯង ក៏មិនខ្លាចអ្នកឯងដែរ។

‘‘Esā antaradhāyāmi, kucchiṃ vā pavisāmi te;

Pakhumantarikāyampi, tiṭṭhantiṃ maṃ na dakkhasi.

«ខ្ញុំនេះនឹងបាត់ខ្លួនទៅ ឬនឹងចូលទៅក្នុងពោះរបស់អ្នកឯង ឬក៏ឈរនៅចន្លោះចិញ្ចើមរបស់អ្នកឯង អ្នកឯងក៏មើលមិនឃើញខ្ញុំឡើយ។

‘‘Cittasmiṃ vasībhūtāmhi, iddhipādā subhāvitā;

Sabbabandhanamuttāmhi, na taṃ bhāyāmi āvuso’’ti.

«...»

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ uppalavaṇṇā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ឧប្បលវណ្ណាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

6. Cālāsuttaṃ

៦. ចាលាសូត្រ

167. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho cālā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā…pe… aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā yena cālā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā cālaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu tvaṃ, bhikkhuni, na rocesī’’ti? ‘‘Jātiṃ khvāhaṃ, āvuso, na rocemī’’ti.

១៦៧. ព័ត៌មានកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ចាលាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ។ល។ អង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅរកចាលាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យនេះនឹងចាលាភិក្ខុនីថា «នែភិក្ខុនី នាងមិនពេញចិត្តនឹងអ្វីហ្ន៎?» ចាលាភិក្ខុនីតបថា «នែហៃមារ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងជាតិឡើយ»។

‘‘Kiṃ nu jātiṃ na rocesi, jāto kāmāni bhuñjati;

Ko nu taṃ idamādapayi, jātiṃ mā roca bhikkhunī’’ti.

«ហេតុអ្វីបានជានាងមិនពេញចិត្តនឹងជាតិ ព្រោះថាកាលបើកើតមកហើយ តែងបានរីករាយនឹងកាមទាំងឡាយ តើនរណាឲ្យនាងកាន់យកសេចក្តីយល់នេះ នែភិក្ខុនី នាងកុំមិនពេញចិត្តនឹងជាតិឡើយ»។

‘‘Jātassa maraṇaṃ hoti, jāto dukkhāni phussati ;

Bandhaṃ vadhaṃ pariklesaṃ, tasmā jātiṃ na rocaye.

«កាលបើកើតមកហើយ តែងមានសេចក្តីស្លាប់ កាលបើកើតមកហើយ តែងជួបប្រទះនឹងទុក្ខទាំងឡាយ មានការជាប់ចំណង ការសម្លាប់ និងសេចក្តីលំបាកផ្សេងៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងជាតិឡើយ។

‘‘Buddho [Pg.134] dhammamadesesi, jātiyā samatikkamaṃ;

Sabbadukkhappahānāya, so maṃ sacce nivesayi.

«ព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងធម៌ ជាគ្រឿងកន្លងផុតចាកជាតិ ដើម្បីលះបង់នូវទុក្ខទាំងពួង ព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងខ្ញុំឲ្យតាំងនៅក្នុងសច្ចៈ។»

‘‘Ye ca rūpūpagā sattā, ye ca arūpaṭṭhāyino;

Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhava’’nti.

«ពួកសត្វណា ដែលចូលទៅកាន់រូបភពក្តី ពួកសត្វណា ដែលស្ថិតនៅក្នុងអរូបភពក្តី កាលបើមិនដឹងច្បាស់នូវការរលត់ទុក្ខ តែងតែត្រឡប់មកកាន់ភពថ្មីទៀតជាប្រាកដ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ cālā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ដឹងថា «ចាលាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

7. Upacālāsuttaṃ

៧. ឧបចាលាសូត្រ

168. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho upacālā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā…pe… aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā yena upacālā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā upacālaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘kattha nu tvaṃ, bhikkhuni, uppajjitukāmā’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, katthaci uppajjitukāmā’’ti.

១៦៨. រឿងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ឧបចាលាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ... ចូលទៅអង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅរកឧបចាលាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ បានពោលពាក្យនេះនឹងឧបចាលាភិក្ខុនីថា «នែភិក្ខុនី នាងចង់ទៅកើតក្នុងទីណា?»។ ឧបចាលាភិក្ខុនីតបថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិនចង់ទៅកើតក្នុងទីណាមួយឡើយ»។

‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;

Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino;

Tattha cittaṃ paṇidhehi, ratiṃ paccanubhossasī’’ti.

«ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ជាន់យាមា ជាន់តុសិត ជាន់និម្មានរតី និងពួកទេវតាជាន់វសវត្តី មាននៅឡើយ នាងចូរតម្កល់ចិត្តក្នុងទេវលោកនោះចុះ នាងនឹងបានសោយនូវសេចក្តីត្រេកអរ»។

‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;

Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino;

Kāmabandhanabaddhā te, enti māravasaṃ puna.

«ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ជាន់យាមា ជាន់តុសិត ជាន់និម្មានរតី និងពួកទេវតាជាន់វសវត្តី ទេវតាទាំងនោះ នៅតែជាប់ចំណងគឺកាម ត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្តាប់ដៃនៃមារម្តងទៀត។

‘‘Sabbo ādīpito loko, sabbo loko padhūpito;

Sabbo pajjalito loko, sabbo loko pakampito.

លោកទាំងពួងត្រូវភ្លើងឆេះរោលរាល លោកទាំងពួងត្រូវផ្សែងហុយត្រឡប់ លោកទាំងពួងត្រូវភ្លើងឆេះសន្ធោសន្ធៅ លោកទាំងពួងត្រូវញាប់ញ័រ។

‘‘Akampitaṃ apajjalitaṃ, aputhujjanasevitaṃ;

Agati yattha mārassa, tattha me nirato mano’’ti.

ចិត្តរបស់ខ្ញុំត្រេកអរក្នុងព្រះនិព្វានណា ជាធម្មជាតិមិនញាប់ញ័រ មិនឆេះសន្ធោសន្ធៅ ជាទីដែលពួកបុថុជ្ជនមិនធ្លាប់សេពគប់ ជាទីដែលមារទៅមិនដល់»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ upacālā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាបដឹងថា «ឧបចាលាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

8. Sīsupacālāsuttaṃ

៨. សីសុបចាលាសូត្រ

169. Sāvatthinidānaṃ[Pg.135]. Atha kho sīsupacālā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā …pe… aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā yena sīsupacālā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sīsupacālaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘kassa nu tvaṃ, bhikkhuni, pāsaṇḍaṃ rocesī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, kassaci pāsaṇḍaṃ rocemī’’ti.

១៦៩. រឿងសាវត្ថី។ គ្រានោះ សីសុបចាលាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ... ចូលទៅអង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចូលទៅរកសីសុបចាលាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ បានពោលពាក្យនេះនឹងសីសុបចាលាភិក្ខុនីថា «នែភិក្ខុនី នាងពេញចិត្តនឹងលទ្ធិរបស់បុគ្គលណា?»។ សីសុបចាលាភិក្ខុនីតបថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងលទ្ធិរបស់បុគ្គលណាមួយឡើយ»។

‘‘Kaṃ nu uddissa muṇḍāsi, samaṇī viya dissasi;

Na ca rocesi pāsaṇḍaṃ, kimiva carasi momūhā’’ti.

«នាងកោរសក់ឧទ្ទិសចំពោះបុគ្គលណា នាងមានរូបរាងដូចជាសមណី តែមិនពេញចិត្តនឹងលទ្ធិណាមួយឡើយ ហេតុអ្វីបានជានាងដើរទៅមក ដូចជាមនុស្សវង្វេងស្មារតីដូច្នេះ?»។

‘‘Ito bahiddhā pāsaṇḍā, diṭṭhīsu pasīdanti te;

Na tesaṃ dhammaṃ rocemi, te dhammassa akovidā.

«លទ្ធិទាំងឡាយខាងក្រៅសាសនានេះ តែងជ្រះថ្លាកក្នុងទិដ្ឋិផ្សេងៗ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងធម៌របស់ពួកជនទាំងនោះទេ ព្រោះពួកជនទាំងនោះ មិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ឡើយ។

‘‘Atthi sakyakule jāto, buddho appaṭipuggalo;

Sabbābhibhū māranudo, sabbatthamaparājito.

ព្រះពុទ្ធមានពិតប្រាកដ ទ្រង់ប្រសូតក្នុងសក្យត្រកូល ជាបុគ្គលរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ទ្រង់គ្របសង្កត់លើធម៌ទាំងពួង ទ្រង់កំចាត់បង់នូវមារ ទ្រង់មិនចាញ់ក្នុងទីទាំងពួង។

‘‘Sabbattha mutto asito, sabbaṃ passati cakkhumā;

Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhisaṅkhaye;

So mayhaṃ bhagavā satthā, tassa rocemi sāsana’’nti.

ទ្រង់រួចផុតចាកកិលេសក្នុងធម៌ទាំងពួង មិនអាស្រ័យនឹងតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ទ្រង់មានចក្ខុទិព្វ ទ្រង់ឃើញធម៌ទាំងពួង ដល់នូវការអស់ទៅនៃកម្មទាំងពួង រួចផុតហើយក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃឧបធិ ព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ជាគ្រូរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំពេញចិត្តនឹងសាសនារបស់ព្រះអង្គនោះ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ sīsupacālā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាបដឹងថា «សីសុបចាលាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

9. Selāsuttaṃ

៩. សេលាសូត្រ

170. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho selā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā…pe… aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā selāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo…pe… selaṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៧០. រឿងសាវត្ថី។ គ្រានោះ សេលាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ... ចូលទៅអង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចង់ឱ្យកើតសេចក្តីខ្លាច សេចក្តីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោម ដល់សេលាភិក្ខុនី... ក៏បានពោលគាថានឹងសេលាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Kenidaṃ pakataṃ bimbaṃ, kvanu bimbassa kārako;

Kvanu bimbaṃ samuppannaṃ, kvanu bimbaṃ nirujjhatī’’ti.

«តើរូប (អត្តភាព) នេះ នរណាបង្កើតឡើង? នរណាជាអ្នកធ្វើរូបនេះ? រូបនេះកើតឡើងពីណា? រូបនេះរលត់ទៅក្នុងទីណា?»។

Atha kho selāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho selāya bhikkhuniyā [Pg.136] etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho selā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ សេលាភិក្ខុនីមានសេចក្តីត្រិះរិះថា «តើនរណាហ្ន៎ ជាមនុស្ស ឬមិនមែនមនុស្ស មកពោលគាថានេះ?»។ ទើបសេលាភិក្ខុនីមានសេចក្តីត្រិះរិះទៀតថា «មារមានចិត្តបាបនេះឯង ចង់ឱ្យកើតសេចក្តីខ្លាច សេចក្តីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមដល់អាត្មាអញ ចង់ឱ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»។ លំដាប់នោះ សេលាភិក្ខុនីដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបនឹងមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Nayidaṃ attakataṃ bimbaṃ, nayidaṃ parakataṃ aghaṃ;

Hetuṃ paṭicca sambhūtaṃ, hetubhaṅgā nirujjhati.

«រូបនេះ ខ្លួនឯងមិនបានធ្វើឡើយ គំនរទុក្ខនេះ អ្នកដទៃក៏មិនបានធ្វើដែរ រូបនេះកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ កាលបើអស់ហេតុ ក៏រលត់ទៅវិញ។

‘‘Yathā aññataraṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhati;

Pathavīrasañcāgamma, sinehañca tadūbhayaṃ.

ពូជណាមួយដែលគេព្រោះចុះក្នុងស្រែ តែងដុះឡើងបាន ព្រោះអាស្រ័យរសនៃផែនដីផង ព្រោះអាស្រ័យជាតិជ័រ (ទឹក) ផង ទាំងពីរយ៉ាងនោះ។

‘‘Evaṃ khandhā ca dhātuyo, cha ca āyatanā ime;

Hetuṃ paṭicca sambhūtā, hetubhaṅgā nirujjhare’’ti.

យ៉ាងណាមិញ ពួកខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំង ៦ នេះ ក៏កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ កាលបើអស់ហេតុ ក៏រលត់ទៅវិញ យ៉ាងនោះឯង»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ selā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាបដឹងថា «សេលាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

10. Vajirāsuttaṃ

១០. វជិរាសូត្រ

171. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho vajirā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena andhavanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya. Andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā vajirāya bhikkhuniyā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo yena vajirā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vajiraṃ bhikkhuniṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៧១. រឿងសាវត្ថី។ គ្រានោះ វជិរាភិក្ខុនី ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់បាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្រោយពេលភត្តហើយ ក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន ដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ លុះចូលទៅដល់ព្រៃអន្ធវនហើយ ក៏អង្គុយសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ទៀបគល់ឈើមួយដើម។ គ្រានោះ មារមានចិត្តបាប ចង់ឱ្យកើតសេចក្តីខ្លាច សេចក្តីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមដល់វជិរាភិក្ខុនី ចង់ឱ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ក៏ចូលទៅរកវជិរាភិក្ខុនី លុះចូលទៅដល់ហើយ បានពោលគាថានឹងវជិរាភិក្ខុនីថា៖

‘‘Kenāyaṃ pakato satto, kuvaṃ sattassa kārako;

Kuvaṃ satto samuppanno, kuvaṃ satto nirujjhatī’’ti.

«តើសត្វនេះ នរណាបង្កើតឡើង? នរណាជាអ្នកធ្វើសត្វនេះ? សត្វនេះកើតឡើងពីណា? សត្វនេះរលត់ទៅក្នុងទីណា?»។

Atha kho vajirāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘ko nu khvāyaṃ manusso vā amanusso vā gāthaṃ bhāsatī’’ti? Atha kho vajirāya bhikkhuniyā etadahosi – ‘‘māro kho ayaṃ pāpimā mama bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo samādhimhā cāvetukāmo gāthaṃ bhāsatī’’ti. Atha kho [Pg.137] vajirā bhikkhunī ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā, māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi paccabhāsi –

គ្រានោះ វជិរាភិក្ខុនីមានសេចក្តីត្រិះរិះថា «តើនរណាហ្ន៎ ជាមនុស្ស ឬមិនមែនមនុស្ស មកពោលគាថានេះ?»។ ទើបវជិរាភិក្ខុនីមានសេចក្តីត្រិះរិះទៀតថា «មារមានចិត្តបាបនេះឯង ចង់ឱ្យកើតសេចក្តីខ្លាច សេចក្តីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមដល់អាត្មាអញ ចង់ឱ្យឃ្លាតចាកសមាធិ ទើបពោលគាថានេះ»។ លំដាប់នោះ វជិរាភិក្ខុនីដឹងថា «នេះជាមារមានចិត្តបាប» ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយតបនឹងមារមានចិត្តបាបវិញថា៖

‘‘Kiṃ nu sattoti paccesi, māra diṭṭhigataṃ nu te;

Suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, nayidha sattupalabbhati.

«នែមារ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកយល់ថាជាសត្វ? នេះជាទិដ្ឋិរបស់អ្នកឬ? នេះគ្រាន់តែជាគំនរនៃសង្ខារសុទ្ធសាធ ក្នុងលោកនេះ មិនមានសត្វពិតប្រាកដឡើយ។

‘‘Yathā hi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;

Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.

ព្រោះការប្រជុំនៃគ្រឿងរាជរថ ទើបមានពាក្យសន្មតថា «រថ» យ៉ាងណាមិញ កាលបើខន្ធទាំងឡាយមាននៅ ការសន្មតថា «សត្វ» ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ។

‘‘Dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti ca;

Nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhatī’’ti.

ព្រោះមានតែទុក្ខប៉ុណ្ណោះដែលកើតឡើង មានតែទុក្ខប៉ុណ្ណោះដែលតាំងនៅ និងវិនាសទៅ ក្រៅពីទុក្ខ គ្មានអ្វីកើតឡើង ក្រៅពីទុក្ខ គ្មានអ្វីរលត់ទៅឡើយ»។

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ vajirā bhikkhunī’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ មារមានចិត្តបាបដឹងថា «វជិរាភិក្ខុនី ស្គាល់អញហើយ» ក៏មានសេចក្តីទុក្ខ តូចចិត្ត ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

Bhikkhunīsaṃyuttaṃ samattaṃ.

ចប់ ភិក្ខុនីសំយុត្ត។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃភិក្ខុនីសំយុត្តនោះគឺ៖

Āḷavikā ca somā ca, gotamī vijayā saha;

Uppalavaṇṇā ca cālā, upacālā sīsupacālā ca;

Selā vajirāya te dasāti.

អាឡវិកាសូត្រ ១ សោមាសូត្រ ១ កីសាកោតមីសូត្រ ១ វិជយាសូត្រ ១ ឧប្បលវណ្ណាសូត្រ ១ ចាលាសូត្រ ១ ឧបចាលាសូត្រ ១ សីសុបចាលាសូត្រ ១ សេលាសូត្រ ១ វជិរាសូត្រ ១ រួមត្រូវជា ១០ សូត្រ។

6. Brahmasaṃyuttaṃ

៦. ព្រហ្មសំយុត្ត

1. Paṭhamavaggo

១. វគ្គទី ១

1. Brahmāyācanasuttaṃ

១. ព្រហ្មយាចនសូត្រ

172. Evaṃ [Pg.138] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ; pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’’ti. Apissu bhagavantaṃ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –

១៧២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ទើបនឹងបានត្រាស់ដឹងជាដំបូង គង់នៅទៀបគល់ឈើអជបាលនិគ្រោធ ជិតឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងស្រុកឧរុវេលា។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្រាកព្រះកាយ ស្រាប់តែមានព្រះតម្រិះក្នុងព្រះហឫទ័យកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ធម៌ដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងនេះ ជាធម៌ជ្រាលជ្រៅ ឃើញបានដោយកម្រ ដឹងបានដោយកម្រ ជាធម៌ស្ងប់រម្ងាប់ ឧត្តុង្គឧត្តម មិនមែនជាវិស័យនៃតក្កវិទ្យាឡើយ ជាធម៌ល្អិត សុខុម ពួកបណ្ឌិតទើបដឹងបាន។ ចំណែកពួកសត្វលោកនេះ តែងត្រេកអរក្នុងអាល័យ (កាមគុណ) ត្រេកត្រអាលក្នុងអាល័យ រីករាយក្នុងអាល័យ។ សម្រាប់ពួកសត្វលោកដែលត្រេកអរក្នុងអាល័យ ត្រេកត្រអាលក្នុងអាល័យ រីករាយក្នុងអាល័យ ធម៌នេះជាទីដែលឃើញបានដោយកម្រ គឺច្បាប់អិទប្បច្ចយតា និងបដិច្ចសមុប្បាទ។ ទោះបីធម៌នេះ ក៏ជាទីដែលឃើញបានដោយកម្រដែរ គឺការរម្ងាប់សង្ខារទាំងពួង ការលះបង់នូវឧបធិទាំងពួង ការអស់ទៅនៃតណ្ហា ការប្រាសចាកតម្រេក ការរលត់ទុក្ខ គឺព្រះនិព្វាន។ បើតថាគតនឹងសម្តែងធម៌ ហើយអ្នកដទៃមិនយល់ធម៌របស់តថាគត ការសម្តែងធម៌នោះ ក៏នឹងនាំមកនូវសេចក្តីលំបាកដល់តថាគត នាំមកនូវសេចក្តីនឿយហត់ដល់តថាគត»។ ជាងនេះទៅទៀត គាថាដ៏អស្ចារ្យទាំងឡាយនេះ ដែលព្រះអង្គមិនធ្លាប់បានឮពីមុនមក ក៏ប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;

Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.

«ធម៌ដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងដោយកម្រ មិនគួរនឹងសម្តែងក្នុងកាលឥឡូវនេះឡើយ ព្រោះធម៌នេះ ពួកសត្វដែលត្រូវរាគៈនិងទោសៈគ្របសង្កត់ហើយ មិនងាយនឹងត្រាស់ដឹងបានឡើយ។

‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;

Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti.

ពួកសត្វដែលត្រេកអរដោយរាគៈ ត្រូវគំនរនៃអវិជ្ជាបិទបាំងហើយ តែងមើលមិនឃើញនូវធម៌ដែលបញ្រ្ចាសខ្សែទឹក (សង្សារវដ្ត) ជាធម៌ល្អិត ជ្រាលជ្រៅ ឃើញបានដោយកម្រ ឆ្ងាញ់ពិសាឡើយ»។

Itiha bhagavato paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ namati, no dhammadesanāya.

កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ព្រះហឫទ័យក៏បង្អោនទៅដើម្បីការខ្វល់ខ្វាយតិច (មិនសម្តែងធម៌) មិនបង្អោនទៅដើម្បីសម្តែងធម៌ឡើយ។

Atha kho brahmuno sahampatissa bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṃ namati, no dhammadesanāyā’’ti. Atha [Pg.139] kho brahmā sahampati – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti. Bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti. Idamavoca brahmā sahampati, idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –

គ្រានោះ មហាព្រហ្មឈ្មោះសហម្បតិ ដឹងនូវព្រះតម្រិះក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួនហើយ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ឱហ្ន៎ លោកនឹងវិនាសហើយ ឱហ្ន៎ លោកនឹងសូន្យបង់ហើយ ព្រោះព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ បង្អោនទៅដើម្បីការខ្វល់ខ្វាយតិច មិនបង្អោនទៅដើម្បីសម្តែងធម៌ឡើយ»។ លំដាប់នោះ មហាព្រហ្មឈ្មោះសហម្បតិ ក៏បាត់ខ្លួនពីព្រហ្មលោក មកប្រាកដច្បាស់នៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះមានព្រះភាគ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាតចេញ យ៉ាងនោះឯង។ ទើបមហាព្រហ្មឈ្មោះសហម្បតិ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង ហើយបញ្ឈរជង្គង់ខាងស្តាំលើផែនដី លើកក្ដាប់ដៃថ្វាយបង្គំឆ្ពោះទៅរកព្រះមានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគសម្តែងធម៌ សូមព្រះសុគតសម្តែងធម៌ចុះ។ ពួកសត្វដែលមានធូលីគឺកិលេសតិចក្នុងភ្នែក មាននៅឡើយ ពួកសត្វទាំងនោះ តែងសាបសូន្យចាកធម៌ ព្រោះមិនបានស្តាប់ធម៌ ពួកជនអ្នកដឹងធម៌ នឹងមានជាប្រាកដ»។ មហាព្រហ្មឈ្មោះសហម្បតិ បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះ លុះពោលពាក្យនេះរួចហើយ ទើបពោលពាក្យនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Pāturahosi magadhesu pubbe,Dhammo asuddho samalehi cintito;

Apāpuretaṃ amatassa dvāraṃ,Suṇantu dhammaṃ vimalenānubuddhaṃ.

«ក្នុងកាលមុន ធម៌មិនស្អាតដែលពួកជនមានមន្ទិលគិតហើយ ធ្លាប់មានប្រាកដក្នុងដែនមគធៈ សូមព្រះអង្គបើកទ្វារនៃព្រះនិព្វានដ៏មិនស្លាប់នេះចុះ សូមពួកសត្វស្តាប់នូវធម៌ដែលព្រះអង្គជាបុគ្គលឥតមន្ទិលបានត្រាស់ដឹងហើយ។

‘‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,Yathāpi passe janataṃ samantato;

Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha,Pāsādamāruyha samantacakkhu;

Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko,Avekkhassu jātijarābhibhūtaṃ.

បពិត្រព្រះអង្គមានប្រាជ្ញាល្អ មានចក្ខុជុំវិញ ដូចជាបុរសឈរនៅលើកំពូលភ្នំថ្ម អាចមើលឃើញពួកជនជុំវិញបាន យ៉ាងណាមិញ សូមព្រះអង្គឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ គ្មានសេចក្តីសោក ក្រឡេកមើលពួកជនដែលលិចចុះក្នុងសេចក្តីសោក ត្រូវជាតិនិងជរាគ្របសង្កត់ហើយ យ៉ាងនោះឯង។

‘‘Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,Satthavāha anaṇa vicara loke;

Desassu bhagavā dhammaṃ,Aññātāro bhavissantī’’ti.

បពិត្រព្រះអង្គជាវីរបុរស ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម ជាមគ្គុទ្ទេសក៍ដឹកនាំពួកសត្វ មិនមានបំណុល សូមព្រះអង្គក្រោកឡើង យាងទៅក្នុងលោកចុះ បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គសម្តែងធម៌ចុះ ពួកជនអ្នកដឹងធម៌ នឹងមានជាប្រាកដ»។

Atha kho bhagavā brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā sattesu ca kāruññataṃ paṭicca buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine [Pg.140] viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena; evameva bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante. Disvāna brahmānaṃ sahampatiṃ gāthāya paccabhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបការអារាធនារបស់ព្រហ្មផង ទ្រង់អាស្រ័យសេចក្ដីករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងឡាយផង ទើបទ្រង់ត្រួតមើលលោកដោយព្រះពុទ្ធចក្ខុ។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រួតមើលលោកដោយព្រះពុទ្ធចក្ខុ ក៏បានឃើញសត្វទាំងឡាយ ខ្លះមានធូលីក្នុងភ្នែកតិច (មានកិលេសតិច) ខ្លះមានធូលីក្នុងភ្នែកច្រើន ខ្លះមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ ខ្លះមានឥន្ទ្រិយទន់ ខ្លះមានអាការៈល្អ ខ្លះមានអាការៈអាក្រក់ ខ្លះងាយនឹងប្រដៅ ខ្លះពិបាកនឹងប្រដៅ ខ្លះជាអ្នកឃើញទោស និងភ័យក្នុងបរលោកដោយប្រក្រតី ខ្លះជាអ្នកមិនឃើញទោស និងភ័យក្នុងបរលោកដោយប្រក្រតី។ ប្រៀបដូចជាក្នុងស្រះផ្កាឈូកខៀវ ឬស្រះផ្កាឈូកក្រហម ឬស្រះផ្កាឈូកស ផ្កាឈូកខៀវ ឬផ្កាឈូកក្រហម ឬផ្កាឈូកសខ្លះ ដុះក្នុងទឹក ចម្រើនក្នុងទឹក លិចនៅក្នុងទឹក មិនទាន់ផុសឡើងផុតពីទឹក រមែងលូតលាស់ទៅបាន ផ្កាឈូកខៀវ ឬផ្កាឈូកក្រហម ឬផ្កាឈូកសខ្លះ ដុះក្នុងទឹក ចម្រើនក្នុងទឹក ឋិតនៅស្មើនឹងទឹក ផ្កាឈូកខៀវ ឬផ្កាឈូកក្រហម ឬផ្កាឈូកសខ្លះ ដុះក្នុងទឹក ចម្រើនក្នុងទឹក ដុះផុសឡើងផុតពីទឹក មិនទទឹកដោយទឹក យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ត្រួតមើលលោកដោយព្រះពុទ្ធចក្ខុ ក៏ទ្រង់បានឃើញសត្វទាំងឡាយ ខ្លះមានធូលីក្នុងភ្នែកតិច ខ្លះមានធូលីក្នុងភ្នែកច្រើន ខ្លះមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ ខ្លះមានឥន្ទ្រិយទន់ ខ្លះមានអាការៈល្អ ខ្លះមានអាការៈអាក្រក់ ខ្លះងាយនឹងប្រដៅ ខ្លះពិបាកនឹងប្រដៅ ខ្លះជាអ្នកឃើញទោស និងភ័យក្នុងបរលោកដោយប្រក្រតី ខ្លះជាអ្នកមិនឃើញទោស និងភ័យក្នុងបរលោកដោយប្រក្រតី យ៉ាងនោះឯង។ លុះទ្រង់ឃើញហើយ ទើបត្រាស់តបនឹងសហម្បតីព្រហ្មដោយគាថាថា៖

‘‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;

Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’’ti.

«ម្នាលព្រហ្ម ទ្វារនៃអមតធម៌ (ព្រះនិព្វាន) យើងបានបើកហើយ ចំពោះសត្វទាំងឡាយណាដែលមានត្រចៀក (ចង់ស្ដាប់) សត្វទាំងឡាយនោះ ចូរដោះលែងនូវសេចក្ដីជំនឿ (បង្អោនចិត្តជឿ) ចុះ។ ម្នាលព្រហ្ម ព្រោះយើងសំគាល់ឃើញសេចក្ដីលំបាក ទើបយើងមិនបានសម្ដែងធម៌ដ៏ឧត្តម ដែលយើងបានស្ទាត់ជំនាញហើយ ក្នុងពួកមនុស្ស។»

Atha kho brahmā sahampati ‘‘katāvakāso khomhi bhagavatā dhammadesanāyā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

លំដាប់នោះ សហម្បតីព្រហ្ម ដឹងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើឱកាសដើម្បីសម្ដែងធម៌ដល់យើងហើយ» ក៏ថ្វាយបង្គំបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។

2. Gāravasuttaṃ

២. គារវសូត្រ

173. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘dukkhaṃ kho agāravo viharati appatisso, kaṃ nu khvāhaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyya’’nti?

១៧៣. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលត្រាស់ដឹងដំបូង ទ្រង់គង់នៅក្រោមដើមជ្រៃអជបាល ទៀបឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ក្នុងឧរុវេលាប្រទេស។ គ្រានោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្រាកព្រះកាយ ព្រះតម្រិះក្នុងព្រះហឫទ័យ ក៏កើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ការរស់នៅដោយគ្មានសេចក្ដីគោរព គ្មានសេចក្ដីកោតក្រែង រមែងជាទុក្ខ តើយើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាណាមួយ ហើយរស់នៅហ្ន៎?»

Atha [Pg.141] kho bhagavato etadahosi – ‘‘aparipuṇṇassa kho sīlakkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya attanā sīlasampannataraṃ aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā, yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ.

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះទៀតថា «យើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ហើយរស់នៅ ដើម្បីបំពេញសីលក្ខន្ធដែលមិនទាន់ពេញលេញ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតា និងមនុស្ស ដែលមានសីលបរិបូណ៌ជាងយើង ដែលយើងត្រូវគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យរស់នៅនោះឡើយ។

‘‘Aparipuṇṇassa kho samādhikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke…pe… attanā samādhisampannataraṃ aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā, yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ.

ដើម្បីបំពេញសមាធិក្ខន្ធដែលមិនទាន់ពេញលេញ យើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ហើយរស់នៅ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងលោក...។ល។ ដែលមានសមាធិបរិបូណ៌ជាងយើង ដែលយើងត្រូវគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យរស់នៅនោះឡើយ។

‘‘Aparipuṇṇassa paññākkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Na kho panāhaṃ passāmi sadevake…pe… attanā paññāsampannataraṃ aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā, yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ.

ដើម្បីបំពេញបញ្ញាខន្ធដែលមិនទាន់ពេញលេញ យើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ហើយរស់នៅ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងលោក...។ល។ ដែលមានបញ្ញាបរិបូណ៌ជាងយើង ដែលយើងត្រូវគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យរស់នៅនោះឡើយ។

‘‘Aparipuṇṇassa kho vimuttikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Na kho panāhaṃ passāmi sadevake…pe… attanā vimuttisampannataraṃ aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā, yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ.

ដើម្បីបំពេញវិមុត្តិក្ខន្ធដែលមិនទាន់ពេញលេញ យើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ហើយរស់នៅ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងលោក...។ល។ ដែលមានវិមុត្តិបរិបូណ៌ជាងយើង ដែលយើងត្រូវគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យរស់នៅនោះឡើយ។

‘‘Aparipuṇṇassa kho vimuttiñāṇadassanakkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya attanā vimuttiñāṇadassanasampannataraṃ aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā, yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ yvāyaṃ dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyya’’nti.

ដើម្បីបំពេញវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធដែលមិនទាន់ពេញលេញ យើងគួរគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃ ហើយរស់នៅ។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានឃើញសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតា និងមនុស្ស ដែលមានវិមុត្តិញាណទស្សនៈបរិបូណ៌ជាងយើង ដែលយើងត្រូវគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យរស់នៅនោះឡើយ។ បើដូច្នោះ មានតែយើងគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវធម៌នេះឯង ដែលយើងបានត្រាស់ដឹងហើយ ហើយរស់នៅចុះ»

Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata! Yepi te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tepi [Pg.142] bhagavanto dhammaññeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihariṃsu; yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto dhammaññeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho dhammaññeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharatū’’ti. Idamavoca brahmā sahampati, idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –

គ្រានោះ សហម្បតីព្រហ្ម ដឹងព្រះតម្រិះក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយចិត្តរបស់ខ្លួន ប្រៀបដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាតចេញ យ៉ាងណាមិញ ក៏បាត់ខ្លួនពីព្រហ្មលោក មកលេចឡើងនៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនោះឯង។ លំដាប់នោះ សហម្បតីព្រហ្ម ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហេតុនោះ យ៉ាងនោះឯង បពិត្រព្រះសុគត ហេតុនោះ យ៉ាងនោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលមានក្នុងអតីតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ ក៏ទ្រង់គោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវធម៌តែម្យ៉ាង ហើយគង់នៅដែរ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ដែលនឹងមានក្នុងអនាគតកាល ព្រះដ៏មានព្រះភាគទាំងនោះ ក៏នឹងគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវធម៌តែម្យ៉ាង ហើយគង់នៅដែរ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ ក៏សូមគោរព កោតក្រែង និងអាស្រ័យនូវធម៌តែម្យ៉ាង ហើយគង់នៅចុះ»។ សហម្បតីព្រហ្ម បានពោលពាក្យនេះ លុះពោលពាក្យនេះរួចហើយ ទើបពោលពាក្យនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Ye ca atītā sambuddhā, ye ca buddhā anāgatā;

Yo cetarahi sambuddho, bahūnaṃ sokanāsano.

«ព្រះសម្ពុទ្ធទាំងឡាយណា ក្នុងអតីតកាលផង ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយណា ក្នុងអនាគតកាលផង ព្រះសម្ពុទ្ធអង្គណា ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះផង ដែលជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីសោករបស់សត្វទាំងឡាយជាច្រើន។

‘‘Sabbe saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;

Tathāpi viharissanti, esā buddhāna dhammatā.

ព្រះពុទ្ធទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែគោរពធម៌ដ៏ល្អ ទ្រង់ធ្លាប់គង់នៅហើយ ទ្រង់កំពុងគង់នៅផង និងនឹងគង់នៅយ៉ាងនោះផង នេះជាធម្មតារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។

‘‘Tasmā hi attakāmena, mahattamabhikaṅkhatā;

Saddhammo garukātabbo, saraṃ buddhāna sāsana’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកស្រឡាញ់ខ្លួន ប្រាថ្នានូវភាពជាធំ កាលរលឹកនឹកដល់ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គួរធ្វើសេចក្ដីគោរពចំពោះព្រះសទ្ធម៌»។

3. Brahmadevasuttaṃ

៣. ព្រហ្មទេវសូត្រ

174. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññatarissā brāhmaṇiyā brahmadevo nāma putto bhagavato santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti.

១៧៤. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង កូនប្រុសរបស់នាងព្រាហ្មណីម្នាក់ ឈ្មោះព្រហ្មទេវៈ បានចេញសាងផ្នួស មិនគ្របគ្រងផ្ទះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho āyasmā brahmadevo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā brahmadevo arahataṃ ahosi.

គ្រានោះ ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ គង់នៅតែម្នាក់ឯង ឆ្ងាយពីពួក មិនធ្វេសប្រហែស មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តមដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅដោយផលនៃព្រហ្មចរិយាដ៏ប្រសើរ ដែលជាទីបំផុត ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយ ចេញសាងផ្នួសដោយប្រពៃ ប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍នោះ។ លោកបានដឹងច្បាស់ថា «ជាតិអស់ហើយ ព្រហ្មចរិយាបាននៅរួចហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្ដីយ៉ាងនេះទៀត មិនមានឡើយ»។ ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ ក៏បានជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។

Atha kho āyasmā brahmadevo pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena sakamātu nivesanaṃ tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmato brahmadevassa mātā brāhmaṇī brahmuno āhutiṃ niccaṃ paggaṇhāti[Pg.143]. Atha kho brahmuno sahampatissa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmato brahmadevassa mātā brāhmaṇī brahmuno āhutiṃ niccaṃ paggaṇhāti. Yaṃnūnāhaṃ taṃ upasaṅkamitvā saṃvejeyya’’nti. Atha kho brahmā sahampati – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – brahmaloke antarahito āyasmato brahmadevassa mātu nivesane pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati vehāsaṃ ṭhito āyasmato brahmadevassa mātaraṃ brāhmaṇiṃ gāthāya ajjhabhāsi –

លំដាប់នោះ ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់បាត្រនិងចីវរ និមន្តចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ កាលលោកកំពុងត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតតាមលំដាប់ផ្ទះ ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក៏បាននិមន្តទៅដល់ផ្ទះមាតារបស់ខ្លួន។ សម័យនោះឯង នាងព្រាហ្មណីជាមាតារបស់ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ តែងតែរៀបចំគ្រឿងសក្ការៈបូជា (បាយយាគូ) ថ្វាយដល់ព្រហ្មជានិច្ច។ គ្រានោះ សហម្បតីព្រហ្ម មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «នាងព្រាហ្មណីជាមាតារបស់ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុនេះ តែងតែរៀបចំគ្រឿងសក្ការៈបូជាថ្វាយដល់ព្រហ្មជានិច្ច បើដូច្នោះ គួរតែយើងចូលទៅជិតនាង ហើយធ្វើឲ្យនាងមានសេចក្ដីសង្វេគចុះ»។ លំដាប់នោះ សហម្បតីព្រហ្ម ប្រៀបដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាតចេញ យ៉ាងណាមិញ ក៏បាត់ខ្លួនពីព្រហ្មលោក មកលេចឡើងក្នុងផ្ទះមាតារបស់ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ យ៉ាងនោះឯង។ គ្រានោះ សហម្បតីព្រហ្ម ឋិតនៅលើអាកាស ហើយពោលនឹងនាងព្រាហ្មណីជាមាតារបស់ព្រះព្រហ្មទេវៈដ៏មានអាយុ ដោយគាថាថា៖

‘‘Dūre ito brāhmaṇi brahmaloko,Yassāhutiṃ paggaṇhāsi niccaṃ;

Netādiso brāhmaṇi brahmabhakkho,Kiṃ jappasi brahmapathaṃ ajānaṃ.

«ម្នាលនាងព្រាហ្មណី ព្រហ្មលោកដែលនាងតែងតែរៀបចំគ្រឿងសក្ការៈបូជាថ្វាយជានិច្ចនោះ នៅឆ្ងាយពីទីនេះណាស់។ ម្នាលនាងព្រាហ្មណី គ្រឿងសក្ការៈបូជាមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមែនជាអាហាររបស់ព្រហ្មឡើយ នាងមិនស្គាល់ផ្លូវទៅកាន់ព្រហ្មលោកទេ តើហេតុអ្វីបានជានាងមកពោលរអ៊ូរទាំយ៉ាងនេះ?

‘‘Eso hi te brāhmaṇi brahmadevo,Nirūpadhiko atidevapatto;

Akiñcano bhikkhu anaññaposī,Yo te so piṇḍāya gharaṃ paviṭṭho.

ម្នាលនាងព្រាហ្មណី ព្រះព្រហ្មទេវៈនេះឯង ជាកូនរបស់នាង ជាអ្នកមិនមានឧបធិ (កិលេស) បានដល់នូវភាពជាទេវតាដ៏ក្រៃលែង (ព្រះអរហន្ត) ជាភិក្ខុអ្នកមិនមានកង្វល់ មិនចិញ្ចឹមអ្នកដទៃ លោកបានចូលមកដល់ផ្ទះរបស់នាងដើម្បីបិណ្ឌបាតហើយ។

‘‘Āhuneyyo vedagu bhāvitatto,Narānaṃ devānañca dakkhiṇeyyo;

Bāhitvā pāpāni anūpalitto,Ghāsesanaṃ iriyati sītibhūto.

លោកជាអ្នកគួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈបូជា ជាអ្នកដល់នូវត្រើយនៃវេទ មានខ្លួនបានអប់រំហើយ ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលរបស់មនុស្ស និងទេវតាទាំងឡាយ លោកបានកម្ចាត់បង់នូវបាបទាំងឡាយ មិនប្រឡាក់ដោយកិលេស ជាអ្នកមានចិត្តត្រជាក់ស្រួល ត្រាច់ទៅស្វែងរកអាហារ។

‘‘Na tassa pacchā na puratthamatthi,Santo vidhūmo anigho nirāso;

Nikkhittadaṇḍo tasathāvaresu,So tyāhutiṃ bhuñjatu aggapiṇḍaṃ.

លោកមិនមានកង្វល់ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ មិនមានកង្វល់ក្នុងកាលជាខាងមុខ ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ មិនមានផ្សែង (គឺកំហឹង) មិនមានទុក្ខ មិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នា បានដាក់ចុះនូវអាវុធ (គ្រឿងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ) ក្នុងសត្វទាំងឡាយដែលមានសេចក្ដីតក់ស្លុត និងសត្វដែលមានចិត្តមាំមួន សូមលោកឆាន់នូវគ្រឿងសក្ការៈបូជា ដែលជាចង្ហាន់ដ៏ប្រសើររបស់នាងចុះ។

‘‘Visenibhūto upasantacitto,Nāgova danto carati anejo;

Bhikkhu susīlo suvimuttacitto,So tyāhutiṃ bhuñjatu aggapiṇḍaṃ.

ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តស្ងប់រំងាប់ មិនមានសត្រូវ (កិលេស) ត្រាច់ទៅដោយមិនមានសេចក្ដីញាប់ញ័រ ប្រៀបដូចជាដំរីដ៏ប្រសើរដែលគេបង្ហាត់ហើយ ជាអ្នកមានសីលល្អ មានចិត្តរួចផុតស្រឡះហើយ សូមលោកឆាន់នូវគ្រឿងសក្ការៈបូជា ដែលជាចង្ហាន់ដ៏ប្រសើររបស់នាងចុះ។

‘‘Tasmiṃ [Pg.144] pasannā avikampamānā,Patiṭṭhapehi dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyye;

Karohi puññaṃ sukhamāyatikaṃ,Disvā muniṃ brāhmaṇi oghatiṇṇa’’nti.

នាងចូរមានចិត្តជ្រះថ្លា មិនញាប់ញ័រ តម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ក្នុងលោកដែលជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គលចុះ ម្នាលនាងព្រាហ្មណី នាងបានឃើញព្រះមុនីអ្នកឆ្លងផុតអន្លង់ (កិលេស) ហើយ ចូរធ្វើនូវបុណ្យដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខក្នុងអនាគតចុះ»។

‘‘Tasmiṃ pasannā avikampamānā,Patiṭṭhapesi dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyye;

Akāsi puññaṃ sukhamāyatikaṃ,Disvā muniṃ brāhmaṇī oghatiṇṇa’’nti.

នាងព្រាហ្មណីនោះ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា មិនញាប់ញ័រ បានតម្កល់ទុកនូវទក្ខិណាទាន ក្នុងលោកដែលជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល នាងបានឃើញព្រះមុនីអ្នកឆ្លងផុតអន្លង់ហើយ ក៏បានធ្វើនូវបុណ្យដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខក្នុងអនាគត។

4. Bakabrahmasuttaṃ

៤. ពកព្រហ្មសូត្រ

175. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bakassa brahmuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti – ‘‘idaṃ niccaṃ, idaṃ dhuvaṃ, idaṃ sassataṃ, idaṃ kevalaṃ, idaṃ acavanadhammaṃ, idañhi na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, ito ca panaññaṃ uttariṃ nissaraṇaṃ natthī’’ti.

១៧៥. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ពកព្រហ្ម កើតមានទិដ្ឋិដ៏លាមកមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ព្រហ្មលោកនេះទៀងទាត់ ព្រហ្មលោកនេះជាប់មាំ ព្រហ្មលោកនេះស្ថិតស្ថេរ ព្រហ្មលោកនេះមានសភាពពេញលេញ ព្រហ្មលោកនេះមិនមានសេចក្ដីច្យុតឡើយ ព្រោះថា ទីនេះមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញឡើយ ហើយធម៌ជាគ្រឿងរំដោះខ្លួនដទៃ ដែលក្រៃលែងជាងនេះ មិនមានឡើយ»។

Atha kho bhagavā bakassa brahmuno cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Addasā kho bako brahmā bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ehi kho mārisa, svāgataṃ te, mārisa! Cirassaṃ kho mārisa! Imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Idañhi, mārisa, niccaṃ, idaṃ dhuvaṃ, idaṃ sassataṃ, idaṃ kevalaṃ, idaṃ acavanadhammaṃ, idañhi na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati. Ito ca panaññaṃ uttari nissaraṇaṃ natthī’’ti.

គ្រានោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបការត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ពកព្រហ្មដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏ទ្រង់បាត់ព្រះកាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតចេញនូវដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ចូលនូវដៃដែលលាតចេញ ដូច្នោះឯង។ ពកព្រហ្មបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកអំពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «សូមយាងមកចុះ លោកម្ចាស់ ការយាងមករបស់លោកម្ចាស់ ជាការមកល្អហើយ លោកម្ចាស់អើយ អស់កាលជាយូរណាស់ហើយ ដែលលោកម្ចាស់បានធ្វើនូវការមកដល់ទីនេះ។ លោកម្ចាស់អើយ ព្រហ្មលោកនេះ ជារបស់ទៀងទាត់ ជារបស់ជាប់ធន់ ជារបស់ស្ថិតស្ថេរ ជារបស់ពេញបរិបូរណ៍ មានសភាវៈមិនឃ្លាតចាក ព្រោះថា ទីនេះមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ទីរំដោះដទៃដែលក្រៃលែងជាងនេះ មិនមានឡើយ»។

Evaṃ vutte, bhagavā bakaṃ brahmānaṃ etadavoca – ‘‘avijjāgato vata, bho, bako brahmā; avijjāgato vata, bho, bako brahmā. Yatra [Pg.145] hi nāma aniccaṃyeva samānaṃ niccanti vakkhati, adhuvaṃyeva samānaṃ dhuvanti vakkhati, asassataṃyeva samānaṃ sassatanti vakkhati, akevalaṃyeva samānaṃ kevalanti vakkhati, cavanadhammaṃyeva samānaṃ acavanadhammanti vakkhati. Yattha ca pana jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca, tañca tathā vakkhati – ‘idañhi na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati’. Santañca panaññaṃ uttari nissaraṇaṃ, ‘natthaññaṃ uttari nissaraṇa’nti vakkhatī’’ti.

កាលបើពកព្រហ្មក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទៅកាន់ពកព្រហ្មយ៉ាងនេះថា៖ «នែអ្នកទាំងឡាយ ពកព្រហ្មជាអ្នកធ្លាក់ទៅក្នុងអវិជ្ជាហើយតើ! នែអ្នកទាំងឡាយ ពកព្រហ្មជាអ្នកធ្លាក់ទៅក្នុងអវិជ្ជាហើយតើ! ព្រោះថា ព្រហ្មលោកដែលមិនទៀងទាត់សោះ ក៏ពោលថាជាទីទៀងទាត់ ព្រហ្មលោកដែលមិនជាប់ធន់សោះ ក៏ពោលថាជាទីជាប់ធន់ ព្រហ្មលោកដែលមិនស្ថិតស្ថេរសោះ ក៏ពោលថាជាទីស្ថិតស្ថេរ ព្រហ្មលោកដែលមិនពេញបរិបូរណ៍សោះ ក៏ពោលថាជាទីពេញបរិបូរណ៍ ព្រហ្មលោកដែលមានសភាវៈឃ្លាតចាកសោះ ក៏ពោលថាជាទីមិនឃ្លាតចាក។ មួយវិញទៀត ទីណាដែលសត្វនៅតែកើត នៅតែចាស់ នៅតែស្លាប់ នៅតែច្យុត នៅតែចាប់បដិសន្ធិ ក៏ត្រឡប់ជាពោលយ៉ាងនេះថា "ទីនេះមិនកើត មិនចាស់ មិនស្លាប់ មិនច្យុត មិនចាប់បដិសន្ធិឡើយ"។ កាលបើទីរំដោះដទៃដែលក្រៃលែងជាងនេះមានពិតមែន ក៏ត្រឡប់ជាពោលថា "ទីរំដោះដទៃដែលក្រៃលែងជាងនេះ មិនមានឡើយ" ដូច្នោះទៅវិញ»។

‘‘Dvāsattati gotama puññakammā,Vasavattino jātijaraṃ atītā;

Ayamantimā vedagū brahmupapatti,Asmābhijappanti janā anekā’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតម យើងទាំងឡាយ ៧២ នាក់ ជាអ្នកមានបុណ្យកិរិយា បានមកកើតក្នុងទីនេះ ជាអ្នកញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យលុះក្នុងអំណាច កន្លងផុតនូវជាតិនិងជរាហើយ។ ការកើតក្នុងព្រហ្មលោកនេះ ជាការកើតចុងក្រោយបង្អស់ ជាទីដល់នូវត្រើយនៃវេទ ជនទាំងឡាយជាច្រើនតែងប្រាថ្នាចង់បានយើង»។

‘‘Appañhi etaṃ na hi dīghamāyu,Yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ;

Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ,Āyuṃ pajānāmi tavāhaṃ brahme’’ti.

«ម្នាលពកព្រហ្ម អាយុដែលអ្នកសំគាល់ថាវែងនោះ ជារបស់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាអាយុវែងឡើយ។ ម្នាលព្រហ្ម តថាគតដឹងច្បាស់នូវអាយុរបស់អ្នកថាមានប្រមាណមួយសែននិរព្វុទៈ»។

‘‘Anantadassī bhagavāhamasmi,Jātijaraṃ sokamupātivatto;

Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ,Ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññā’’ti.

«ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "តថាគតជាអ្នកមានការឃើញមិនមានទីបំផុត កន្លងផុតនូវជាតិ ជរា និងសេចក្តីសោកហើយ"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើវត្តសីលធម៌ចាស់របស់ខ្ញុំព្រះអង្គមានដូចម្តេចខ្លះ? សូមព្រះអង្គប្រាប់នូវវត្តសីលធម៌នោះដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដើម្បីឲ្យខ្ញុំព្រះអង្គបានដឹងផងចុះ»។

‘‘Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse,Pipāsite ghammani samparete;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ,Suttappabuddhova anussarāmi.

«អ្នកបានឲ្យទឹកផឹកដល់មនុស្សទាំងឡាយជាច្រើន ដែលត្រូវកំដៅថ្ងៃបៀតបៀន ស្រេកទឹកក្នុងរដូវក្តៅ នោះជាវត្តសីលធម៌ចាស់របស់អ្នក តថាគតរលឹកឃើញច្បាស់ ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក ដូច្នោះឯង»។

‘‘Yaṃ eṇikūlasmiṃ janaṃ gahītaṃ,Amocayī gayhakaṃ nīyamānaṃ;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ,Suttappabuddhova anussarāmi.

«អ្នកបានជួយដោះលែងពួកជនដែលត្រូវគេចាប់ចង នាំយកទៅជាឈ្លើយ នៅទៀបឆ្នេរស្ទឹងឯណិកៈ នោះជាវត្តសីលធម៌ចាស់របស់អ្នក តថាគតរលឹកឃើញច្បាស់ ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក ដូច្នោះឯង»។

‘‘Gaṅgāya [Pg.146] sotasmiṃ gahītanāvaṃ,Luddena nāgena manussakamyā;

Pamocayittha balasā pasayha,Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ,Suttappabuddhova anussarāmi.

«កាលដែលទូកត្រូវនាគដ៏សាហាវចាប់យកក្នុងខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គា ព្រោះប្រាថ្នានឹងស៊ីសាច់មនុស្ស អ្នកបានជួយដោះលែងទូកនោះដោយកម្លាំងនិងសេចក្តីក្លាហាន នោះជាវត្តសីលធម៌ចាស់របស់អ្នក តថាគតរលឹកឃើញច្បាស់ ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក ដូច្នោះឯង»។

‘‘Kappo ca te baddhacaro ahosiṃ,Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññi;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ,Suttappabuddhova anussarāmī’’ti.

«តថាគតធ្លាប់ជាសិស្សរបស់អ្នកឈ្មោះកប្បៈ ជាអ្នកសំគាល់អ្នកថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញាល្អ មានវត្តប្រតិបត្តិ នោះជាវត្តសីលធម៌ចាស់របស់អ្នក តថាគតរលឹកឃើញច្បាស់ ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក ដូច្នោះឯង»។

‘‘Addhā pajānāsi mametamāyuṃ,Aññepi jānāsi tathā hi buddho;

Tathā hi tyāyaṃ jalitānubhāvo,Obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmaloka’’nti.

«ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវអាយុនេះរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបនូវហេតុដទៃទៀតផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គព្រះនាមថាព្រះពុទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបព្រះអានុភាពដ៏រុងរឿងនេះរបស់ព្រះអង្គ ញ៉ាំងព្រហ្មលោកទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាងស្ថិតនៅ»។

5. Aññatarabrahmasuttaṃ

៥. អញ្ញតរព្រហ្មសូត្រ

176. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena aññatarassa brahmuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti – ‘‘natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo idha āgaccheyyā’’ti. Atha kho bhagavā tassa brahmuno cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho bhagavā tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā.

១៧៦. រឿងកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ទិដ្ឋិដ៏លាមកមានសភាពយ៉ាងនេះ កើតឡើងដល់ព្រហ្មម្នាក់ថា៖ «សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ដែលអាចមកដល់ទីនេះបាន មិនមានឡើយ»។ គ្រានោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបការត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ព្រហ្មនោះដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏ទ្រង់បាត់ព្រះកាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង...បេ... ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ហើយទ្រង់ចូលតេជោធាតុកសិណ។

Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi – ‘‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’’ti? Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisinnaṃ tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno [Pg.147] puratthimaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.

គ្រានោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីណាណ៎?» ព្រះមហាមោគ្គល្លានបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ចូលតេជោធាតុកសិណ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្សធម្មតា។ លុះឃើញហើយ ក៏បាត់កាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតចេញនូវដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ចូលនូវដៃដែលលាតចេញ ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លាន អាស្រ័យទិសខាងកើត ហើយអង្គុយភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ចូលតេជោធាតុកសិណ ក្នុងទីទាបជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi – ‘‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’’ti? Addasā kho āyasmā mahākassapo bhagavantaṃ dibbena cakkhunā…pe… disvāna – seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva – jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahākassapo dakkhiṇaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.

គ្រានោះ ព្រះមហាកស្សបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីណាណ៎?» ព្រះមហាកស្សបបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយទិព្វចក្ខុ...បេ... លុះឃើញហើយ ក៏បាត់កាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង...បេ... ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកស្សប អាស្រ័យទិសខាងត្បូង ហើយអង្គុយភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ចូលតេជោធាតុកសិណ ក្នុងទីទាបជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho āyasmato mahākappinassa etadahosi – ‘‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’’ti? Addasā kho āyasmā mahākappino bhagavantaṃ dibbena cakkhunā…pe… tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna – seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva – jetavane antarahito tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā mahākappino pacchimaṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.

គ្រានោះ ព្រះមហាកប្ពីនមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីណាណ៎?» ព្រះមហាកប្ពីនបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយទិព្វចក្ខុ...បេ... ចូលតេជោធាតុកសិណ។ លុះឃើញហើយ ក៏បាត់កាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង...បេ... ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះមហាកប្ពីន អាស្រ័យទិសខាងលិច ហើយអង្គុយភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ចូលតេជោធាតុកសិណ ក្នុងទីទាបជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi – ‘‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharatī’’ti? Addasā kho āyasmā anuruddho…pe… tejodhātuṃ samāpannaṃ. Disvāna – seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… tasmiṃ brahmaloke pāturahosi. Atha kho āyasmā anuruddho uttaraṃ disaṃ nissāya tassa brahmuno upari vehāsaṃ pallaṅkena nisīdi tejodhātuṃ samāpajjitvā nīcataraṃ bhagavato.

គ្រានោះ ព្រះអនុរុទ្ធមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទីណាណ៎?» ព្រះអនុរុទ្ធបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ...បេ... ចូលតេជោធាតុកសិណ។ លុះឃើញហើយ ក៏បាត់កាយពីវត្តជេតពន ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង...បេ... ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះអនុរុទ្ធ អាស្រ័យទិសខាងជើង ហើយអង្គុយភ្នែនលើអាកាស ខាងលើព្រហ្មនោះ ចូលតេជោធាតុកសិណ ក្នុងទីទាបជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ brahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានបានពោលគាថាទៅកាន់ព្រហ្មនោះថា៖

‘‘Ajjāpi te āvuso sā diṭṭhi, yā te diṭṭhi pure ahu;

Passasi vītivattantaṃ, brahmaloke pabhassara’’nti.

«ម្នាលអាវុសោព្រហ្ម ទិដ្ឋិណាដែលអ្នកធ្លាប់មានក្នុងកាលមុន ក្នុងថ្ងៃនេះ ទិដ្ឋិនោះរបស់អ្នកនៅមានដដែលឬ? តើអ្នកឃើញនូវពន្លឺដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ដែលកន្លងហួសពន្លឺក្នុងព្រហ្មលោកដែរឬទេ?»

‘‘Na me mārisa sā diṭṭhi, yā me diṭṭhi pure ahu;

Passāmi vītivattantaṃ, brahmaloke pabhassaraṃ;

Svāhaṃ ajja kathaṃ vajjaṃ, ahaṃ niccomhi sassato’’ti.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ ទិដ្ឋិណាដែលខ្ញុំធ្លាប់មានក្នុងកាលមុន ក្នុងថ្ងៃនេះ ទិដ្ឋិនោះរបស់ខ្ញុំមិនមានទៀតឡើយ ខ្ញុំឃើញនូវពន្លឺដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ដែលកន្លងហួសពន្លឺក្នុងព្រហ្មលោក។ ថ្ងៃនេះ ធ្វើម្តេចឡើយឲ្យខ្ញុំពោលថា "ខ្ញុំជាអ្នកទៀងទាត់ ខ្ញុំជាអ្នកស្ថិតស្ថេរ" ដូច្នោះកើត?»

Atha [Pg.148] kho bhagavā taṃ brahmānaṃ saṃvejetvā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – tasmiṃ brahmaloke antarahito jetavane pāturahosi. Atha kho so brahmā aññataraṃ brahmapārisajjaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, mārisa, yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ evaṃ vadehi – ‘atthi nu kho, mārisa moggallāna, aññepi tassa bhagavato sāvakā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā; seyyathāpi bhavaṃ moggallāno kassapo kappino anuruddho’’’ti? ‘‘Evaṃ, mārisā’’ti kho so brahmapārisajjo tassa brahmuno paṭissutvā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, mārisa moggallāna, aññepi tassa bhagavato sāvakā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā; seyyathāpi bhavaṃ moggallāno kassapo kappino anuruddho’’ti? Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ brahmapārisajjaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងព្រហ្មនោះឲ្យកើតសេចក្តីសង្វេគហើយ ក៏ទ្រង់បាត់ព្រះកាយពីព្រហ្មលោកនោះ ទៅប្រាកដក្នុងវត្តជេតពន ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាតចេញនូវដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ចូលនូវដៃដែលលាតចេញ ដូច្នោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រហ្មនោះបានហៅព្រហ្មជាបរិស័ទម្នាក់មកថា៖ «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកមកទីនេះ ចូរអ្នកចូលទៅរកព្រះមហាមោគ្គល្លាន លុះចូលទៅដល់ហើយ ចូរនិយាយនឹងព្រះមហាមោគ្គល្លានយ៉ាងនេះថា "បពិត្រលោកម្ចាស់មោគ្គល្លាន តើនៅមានសាវ័កដទៃទៀតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលមានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពច្រើន ដូចជាលោកម្ចាស់មោគ្គល្លាន លោកម្ចាស់កស្សប លោកម្ចាស់កប្ពីន លោកម្ចាស់អនុរុទ្ធ ដែរឬទេ?"»។ ព្រហ្មជាបរិស័ទនោះ ទទួលពាក្យរបស់ព្រហ្មនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ យ៉ាងនោះចុះ» ហើយក៏ចូលទៅរកព្រះមហាមោគ្គល្លាន លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បាននិយាយនឹងព្រះមហាមោគ្គល្លានយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់មោគ្គល្លាន តើនៅមានសាវ័កដទៃទៀតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលមានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពច្រើន ដូចជាលោកម្ចាស់មោគ្គល្លាន លោកម្ចាស់កស្សប លោកម្ចាស់កប្ពីន លោកម្ចាស់អនុរុទ្ធ ដែរឬទេ?»។ គ្រានោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លាន បានពោលគាថាទៅកាន់ព្រហ្មជាបរិស័ទនោះថា៖

‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakā’’ti.

«សាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលជាអ្នកបានសម្រេចវិជ្ជាបី សម្រេចឫទ្ធិ ឈ្លាសវៃក្នុងការដឹងចិត្តអ្នកដទៃ ជាព្រះខីណាស្រព ជាព្រះអរហន្ត មានច្រើនណាស់»

Atha kho so brahmapārisajjo āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā yena so brahmā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ brahmānaṃ etadavoca – ‘‘āyasmā mārisa, mahāmoggallāno evamāha –

គ្រានោះ ព្រហ្មជាបរិស័ទនោះ បានត្រេកអរ អនុមោទនានូវភាសិតរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានហើយ ក៏ចូលទៅរកមហាព្រហ្មនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បាននិយាយនឹងព្រហ្មនោះយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះមហាមោគ្គល្លានបានពោលយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakā’’ti.

«សាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលជាអ្នកបានសម្រេចវិជ្ជាបី សម្រេចឫទ្ធិ ឈ្លាសវៃក្នុងការដឹងចិត្តអ្នកដទៃ ជាព្រះខីណាស្រព ជាព្រះអរហន្ត មានច្រើនណាស់» យ៉ាងនេះឯង។

Idamavoca so brahmapārisajjo. Attamano ca so brahmā tassa brahmapārisajjassa bhāsitaṃ abhinandīti.

ព្រហ្មជាបរិស័ទនោះ បាននិយាយពាក្យនេះហើយ។ មហាព្រហ្មនោះ ក៏មានចិត្តរីករាយ ត្រេកអរនឹងភាសិតរបស់ព្រហ្មជាបរិស័ទនោះ ដូច្នោះឯង។

6. Brahmalokasuttaṃ

៦. ព្រហ្មលោកសូត្រ

177. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā divāvihāragato hoti paṭisallīno. Atha kho subrahmā ca paccekabrahmā suddhāvāso [Pg.149] ca paccekabrahmā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paccekaṃ dvārabāhaṃ upanissāya aṭṭhaṃsu. Atha kho subrahmā paccekabrahmā suddhāvāsaṃ paccekabrahmānaṃ etadavoca – ‘‘akālo kho tāva, mārisa, bhagavantaṃ payirupāsituṃ; divāvihāragato bhagavā paṭisallīno ca. Asuko ca brahmaloko iddho ceva phīto ca, brahmā ca tatra pamādavihāraṃ viharati. Āyāma, mārisa, yena so brahmaloko tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā taṃ brahmānaṃ saṃvejeyyāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, mārisā’’ti kho suddhāvāso paccekabrahmā subrahmuno paccekabrahmuno paccassosi.

១៧៧. រឿងកើតឡើងក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់សម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងទីស្ងាត់។ គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរផ្អែកបង្គោលទ្វារម្នាក់មួយចំហៀង។ ខណៈនោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម បាននិយាយនឹងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្មយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ពេលនេះមិនទាន់ជាកាលគួរនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំពុងសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងទីស្ងាត់នៅឡើយ។ ព្រហ្មលោកឈ្មោះឯណោះ ជាទីស្តុកស្តម្ភផង ចម្រើនលូតលាស់ផង ហើយព្រហ្មនៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះ កំពុងរស់នៅដោយសេចក្តីប្រមាទ។ ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន មកចុះ យើងនឹងទៅកាន់ព្រហ្មលោកនោះ លុះទៅដល់ហើយ យើងនឹងញ៉ាំងព្រហ្មនោះឲ្យកើតសេចក្តីសង្វេគ»។ សុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម ទទួលពាក្យរបស់សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្មថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ យ៉ាងនោះចុះ»។

Atha kho subrahmā ca paccekabrahmā suddhāvāso ca paccekabrahmā – seyyathāpi nāma balavā puriso…pe… evameva – bhagavato purato antarahitā tasmiṃ brahmaloke pāturahesuṃ. Addasā kho so brahmā te brahmāno dūratova āgacchante. Disvāna te brahmāno etadavoca – ‘‘handa kuto nu tumhe, mārisā, āgacchathā’’ti? ‘‘Āgatā kho mayaṃ, mārisa, amha tassa bhagavato santikā arahato sammāsambuddhassa. Gaccheyyāsi pana tvaṃ, mārisa, tassa bhagavato upaṭṭhānaṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti?

គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម បាត់ខ្លួនពីចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ បីដូចជាបុរសមានកម្លាំង... យ៉ាងនោះឯង។ ព្រហ្មនោះបានឃើញព្រហ្មទាំងឡាយនោះ ដើរមកអំពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏ពោលពាក្យនេះនឹងព្រហ្មទាំងឡាយនោះថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ អ្នកទាំងឡាយអញ្ជើញមកអំពីណា?»។ ព្រហ្មទាំងនោះឆ្លើយថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ យើងខ្ញុំមកអំពីសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះ។ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ចុះអ្នកគួរទៅបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះដែរឬទេ?»។

Evaṃ vutto kho so brahmā taṃ vacanaṃ anadhivāsento sahassakkhattuṃ attānaṃ abhinimminitvā subrahmānaṃ paccekabrahmānaṃ etadavoca – ‘‘passasi me no tvaṃ, mārisa, evarūpaṃ iddhānubhāva’’nti? ‘‘Passāmi kho tyāhaṃ, mārisa, evarūpaṃ iddhānubhāva’’nti. ‘‘So khvāhaṃ, mārisa, evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo kassa aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā upaṭṭhānaṃ gamissāmī’’ti?

កាលបើព្រហ្មទាំងនោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រហ្មនោះមិនទទួលយកពាក្យនោះឡើយ ក៏និម្មិតខ្លួនជាពាន់ដង រួចពោលពាក្យនេះនឹងសុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្មថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកឃើញឫទ្ធានុភាពមានសភាពយ៉ាងនេះរបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?»។ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្មឆ្លើយថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ខ្ញុំឃើញឫទ្ធានុភាពមានសភាពយ៉ាងនេះរបស់អ្នកហើយ»។ ព្រហ្មនោះពោលថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ខ្ញុំមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ មានអានុភាពធំយ៉ាងនេះ តើខ្ញុំនឹងទៅបម្រើសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃណាទៀត?»។

Atha kho subrahmā paccekabrahmā dvisahassakkhattuṃ attānaṃ abhinimminitvā taṃ brahmānaṃ etadavoca – ‘‘passasi me no tvaṃ, mārisa, evarūpaṃ iddhānubhāva’’nti? ‘‘Passāmi kho tyāhaṃ, mārisa, evarūpaṃ iddhānubhāva’’nti. ‘‘Tayā ca kho, mārisa, mayā ca sveva bhagavā mahiddhikataro ceva mahānubhāvataro ca. Gaccheyyāsi tvaṃ, mārisa, tassa bhagavato upaṭṭhānaṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti? Atha kho so brahmā subrahmānaṃ paccekabrahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និម្មិតខ្លួនជាពីរពាន់ដង រួចពោលពាក្យនេះនឹងព្រហ្មនោះថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកឃើញឫទ្ធានុភាពមានសភាពយ៉ាងនេះរបស់ខ្ញុំដែរឬទេ?»។ ព្រហ្មនោះឆ្លើយថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ខ្ញុំឃើញឫទ្ធានុភាពមានសភាពយ៉ាងនេះរបស់អ្នកហើយ»។ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្មពោលថា «ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគអង្គនោះឯង មានឫទ្ធិច្រើនជាងផង មានអានុភាពច្រើនជាងផង ជាងអ្នក និងជាងខ្ញុំទៅទៀត។ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកគួរទៅបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះចុះ»។ គ្រានោះ ព្រហ្មនោះបានពោលគាថានឹងសុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្មថា៖

‘‘Tayo [Pg.150] supaṇṇā caturo ca haṃsā,Byagghīnisā pañcasatā ca jhāyino;

Tayidaṃ vimānaṃ jalate ca brahme,Obhāsayaṃ uttarassaṃ disāya’’nti.

«ម្នាលព្រហ្ម វិមានរបស់ខ្ញុំដែលជាអ្នកចម្រើនឈាននេះ មានរូបគ្រុឌបីរយ រូបហង្សបួនរយ និងរូបខ្លាធំប្រាំរយ វិមាននេះរមែងភ្លឺរន្ទាល ញ៉ាំងទិសឧត្តរឲ្យភ្លឺស្វាង»។

‘‘Kiñcāpi te taṃ jalate vimānaṃ,Obhāsayaṃ uttarassaṃ disāyaṃ;

Rūpe raṇaṃ disvā sadā pavedhitaṃ,Tasmā na rūpe ramatī sumedho’’ti.

«ទោះបីវិមានរបស់អ្នកនោះភ្លឺរន្ទាល ញ៉ាំងទិសឧត្តរឲ្យភ្លឺស្វាងយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះសព្វញ្ញូ កាលបើឃើញទោសក្នុងរូប និងការញាប់ញ័រជានិច្ចក្នុងរូបហើយ ហេតុនោះ ទើបមិនត្រេកអរក្នុងរូបឡើយ»។

Atha kho subrahmā ca paccekabrahmā suddhāvāso ca paccekabrahmā taṃ brahmānaṃ saṃvejetvā tatthevantaradhāyiṃsu. Agamāsi ca kho so brahmā aparena samayena bhagavato upaṭṭhānaṃ arahato sammāsambuddhassāti.

គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម ញ៉ាំងព្រហ្មនោះឲ្យសង្វេគហើយ ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។ សម័យតមក ព្រហ្មនោះក៏បានទៅបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ យ៉ាងនោះឯង។

7. Kokālikasuttaṃ

៧. កោកាលិកសូត្រ

178. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā divāvihāragato hoti paṭisallīno. Atha kho subrahmā ca paccekabrahmā suddhāvāso ca paccekabrahmā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paccekaṃ dvārabāhaṃ nissāya aṭṭhaṃsu. Atha kho subrahmā paccekabrahmā kokālikaṃ bhikkhuṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៧៨. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពួនសម្ងំនៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរផ្អែកបង្គោលទ្វារម្នាក់មួយ។ គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម ផ្ដើមចំពោះកោកាលិកភិក្ខុ ហើយបានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Appameyyaṃ paminanto, kodha vidvā vikappaye;

Appameyyaṃ pamāyinaṃ, nivutaṃ taṃ maññe puthujjana’’nti.

«បុគ្គលណាវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលគេមិនគួរវាស់វែង តើអ្នកប្រាជ្ញណាឡើយក្នុងលោកនេះនឹងគប្បីត្រិះរិះ? យើងខ្ញុំសម្គាល់នូវបុថុជ្ជននោះ ដែលវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលគេមិនគួរវាស់វែង ថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញាត្រូវបិទបាំងហើយ»។

8. Katamodakatissasuttaṃ

៨. កតមោទកតិស្សសូត្រ

179. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā divāvihāragato hoti paṭisallīno. Atha kho subrahmā ca paccekabrahmā suddhāvāso ca paccekabrahmā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paccekaṃ dvārabāhaṃ nissāya aṭṭhaṃsu. Atha kho suddhāvāso paccekabrahmā katamodakatissakaṃ bhikkhuṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៧៩. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពួនសម្ងំនៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ គ្រានោះ សុព្រហ្មបច្ចេកព្រហ្ម និងសុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរផ្អែកបង្គោលទ្វារម្នាក់មួយ។ គ្រានោះ សុទ្ធាវាសបច្ចេកព្រហ្ម ផ្ដើមចំពោះកតមោទកតិស្សកភិក្ខុ ហើយបានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Appameyyaṃ [Pg.151] paminanto, kodha vidvā vikappaye;

Appameyyaṃ pamāyinaṃ, nivutaṃ taṃ maññe akissava’’nti.

«បុគ្គលណាវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលគេមិនគួរវាស់វែង តើអ្នកប្រាជ្ញណាឡើយក្នុងលោកនេះនឹងគប្បីត្រិះរិះ? យើងខ្ញុំសម្គាល់នូវបុគ្គលដែលគ្មានប្រាជ្ញា មានការយល់ឃើញត្រូវបិទបាំងនោះ ដែលវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលគេមិនគួរវាស់វែង»។

9. Turūbrahmasuttaṃ

៩. ទុរូព្រហ្មសូត្រ

180. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena kokāliko bhikkhu ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho turū paccekabrahmā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena kokāliko bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhito kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti. ‘‘Kosi tvaṃ, āvuso’’ti? ‘‘Ahaṃ turū paccekabrahmā’’ti. ‘‘Nanu tvaṃ, āvuso, bhagavatā anāgāmī byākato, atha kiñcarahi idhāgato? Passa, yāvañca te idaṃ aparaddha’’nti.

១៨០. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង កោកាលិកភិក្ខុមានជំងឺ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ឈឺធ្ងន់។ គ្រានោះ ទុរូប្រច្ចេកព្រហ្ម កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងสิ้นឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅរកកោកាលិកភិក្ខុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរនៅលើអាកាស ពោលពាក្យនេះនឹងកោកាលិកភិក្ខុថា «ម្នាលកោកាលិក អ្នកចូរធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានចុះ ព្រោះព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ជាអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់»។ កោកាលិកភិក្ខុសួរថា «ម្នាលអាវុសោ តើអ្នកជាអ្នកណា?»។ ព្រហ្មឆ្លើយថា «ខ្ញុំជាទុរូប្រច្ចេកព្រហ្ម»។ កោកាលិកភិក្ខុពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្យាករអ្នកថាជាអនាគាមីមិនមែនឬ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងទីនេះវិញ? ចូរមើលកំហុសរបស់អ្នកចុះ ថាវាធំធេងកម្រិតណា»។

‘‘Purisassa hi jātassa, kuṭhārī jāyate mukhe;

Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.

«ព្រោះថា កាលបើបុរសកើតមកហើយ ពូថៅរមែងកើតក្នុងមាត់ ដែលជនពាលប្រើប្រាស់សម្រាប់កាប់សម្លាប់ខ្លួនឯង ដោយសារពោលពាក្យទ្រុស្តសាសន៍។

‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati,Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo;

Vicināti mukhena so kaliṃ,Kalinā tena sukhaṃ na vindati.

បុគ្គលណា សរសើរអ្នកដែលគួរនិន្ទា ឬនិន្ទាអ្នកដែលគួរសរសើរ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រមូលនូវទោសដោយមាត់ បុគ្គលនោះរមែងមិនបាននូវសេចក្តីសុខ ព្រោះទោសនោះឡើយ។

‘‘Appamattako ayaṃ kali,Yo akkhesu dhanaparājayo;

Sabbassāpi sahāpi attanā,Ayameva mahantataro kali;

Yo sugatesu manaṃ padosaye.

ការចាញ់ល្បែងភ្នាល់បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ព្រមទាំងខ្លួនឯងផង នេះជាទោសបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯបុគ្គលណាដែលមានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះសុគតទាំងឡាយ នេះទើបជាទោសធំជាង។

‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ,Chattiṃsati pañca ca abbudāni;

Yamariyagarahī nirayaṃ upeti,Vācaṃ manañca paṇidhāya pāpaka’’nti.

បុគ្គលណាដែលនិន្ទាព្រះអរិយបុគ្គល ដោយតាំងវាចានិងចិត្តដ៏លាមក រមែងទៅកាន់នរក អស់រយៈពេលមួយសែនសាមសិបប្រាំមួយនិរព្វុទៈ និងប្រាំអព្វុទៈទៀត»។

10. Kokālikasuttaṃ

១០. កោកាលិកសូត្រ

181. Sāvatthinidānaṃ[Pg.152]. Atha kho kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pāpicchā, bhante, sāriputtamoggallānā pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti. Evaṃ vutte, bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ, kokālika, avaca; mā hevaṃ, kokālika, avaca. Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti. Dutiyampi kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiñcāpi me, bhante, bhagavā saddhāyiko paccayiko; atha kho pāpicchāva bhante, sāriputtamoggallānā pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti. Dutiyampi kho bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ, kokālika, avaca; mā hevaṃ, kokālika, avaca. Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti. Tatiyampi kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiñcāpi…pe… icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti. Tatiyampi kho bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘mā hevaṃ…pe… pesalā sāriputtamoggallānā’’ti.

១៨១. សេចក្តីផ្តើមនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ កោកាលិកភិក្ខុ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ កាលបើអង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ កោកាលិកភិក្ខុបានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក លុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកហើយ»។ កាលបើកោកាលិកភិក្ខុក្រាបទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់នឹងកោកាលិកភិក្ខុថា «ម្នាលកោកាលិក អ្នកកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ ម្នាលកោកាលិក អ្នកកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ ចូរធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានចុះ ព្រោះព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ជាអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់»។ ទោះបីជាលើកទីពីរ កោកាលិកភិក្ខុក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាទីគួរជឿ គួរទុកចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ពិតជាមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក លុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកមែន»។ លើកទីពីរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏បានត្រាស់នឹងកោកាលិកភិក្ខុថា «ម្នាលកោកាលិក អ្នកកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ ម្នាលកោកាលិក អ្នកកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ ចូរធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានចុះ ព្រោះព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ជាអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់»។ ទោះបីជាលើកទីបី កោកាលិកភិក្ខុក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបី... លុះក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកមែន»។ លើកទីបី ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏បានត្រាស់នឹងកោកាលិកភិក្ខុថា «ម្នាលកោកាលិក អ្នកកុំនិយាយយ៉ាងនេះឡើយ... ព្រោះព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន ជាអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់»។

Atha kho kokāliko bhikkhu uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Acirapakkantassa ca kokālikassa bhikkhuno sāsapamattīhi pīḷakāhi sabbo kāyo phuṭo ahosi. Sāsapamattiyo hutvā muggamattiyo ahesuṃ, muggamattiyo hutvā kalāyamattiyo ahesuṃ, kalāyamattiyo hutvā kolaṭṭhimattiyo ahesuṃ, kolaṭṭhimattiyo hutvā kolamattiyo ahesuṃ, kolamattiyo hutvā āmalakamattiyo ahesuṃ, āmalakamattiyo hutvā beluvasalāṭukamattiyo ahesuṃ, beluvasalāṭukamattiyo hutvā billamattiyo ahesuṃ, billamattiyo hutvā pabhijjiṃsu. Pubbañca lohitañca pagghariṃsu. Atha kho kokāliko bhikkhu teneva ābādhena kālamakāsi. Kālaṅkato ca kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapajji sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā.

គ្រានោះ កោកាលិកភិក្ខុ ក្រោកចាកអាសនៈ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចចៀសចេញទៅ។ កាលដែលកោកាលិកភិក្ខុចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ស្រាប់តែមានពងបែកប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ កើតឡើងពេញរាងកាយទាំងមូល។ ពងបែកទាំងនោះ លុះប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកបាយ លុះប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកបាយហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកឡៅ លុះប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកឡៅហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនគ្រាប់ទ្រមាំង លុះប៉ុនគ្រាប់ទ្រមាំងហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនផ្លែទ្រមាំង លុះប៉ុនផ្លែទ្រមាំងហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនផ្លែកន្ទួតព្រៃ លុះប៉ុនផ្លែកន្ទួតព្រៃហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនផ្លែព្នៅខ្ចី លុះប៉ុនផ្លែព្នៅខ្ចីហើយ ក៏ធំឡើងប៉ុនផ្លែព្នៅទុំ លុះប៉ុនផ្លែព្នៅទុំហើយ ក៏បែកធ្លាយចេញមក។ ខ្ទុះនិងឈាមក៏ហូរចេញ។ គ្រានោះ កោកាលិកភិក្ខុ ក៏បានធ្វើមរណកាលដោយជំងឺនោះឯង។ លុះកោកាលិកភិក្ខុធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងបទុមនរក ព្រោះមានចិត្តចងគំនុំក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន។

Atha [Pg.153] kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sahampati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kokāliko, bhante, bhikkhu kālaṅkato. Kālaṅkato ca, bhante, kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca brahmā sahampati, idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

គ្រានោះ សហម្បតីព្រហ្ម កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងสิ้นឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសហម្បតីព្រហ្មឈរក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កោកាលិកភិក្ខុ ធ្វើមរណកាលហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កោកាលិកភិក្ខុដែលធ្វើមរណកាលទៅនោះ បានទៅកើតក្នុងបទុមនរកហើយ ព្រោះមានចិត្តចងគំនុំក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន»។ សហម្បតីព្រហ្មបានពោលពាក្យនេះ លុះពោលយ៉ាងនេះរួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ រួចបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, brahmā sahampati maṃ etadavoca – ‘kokāliko, bhante, bhikkhu kālaṅkato. Kālaṅkato ca, bhante, kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’ti. Idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī’’ti.

លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងរាត្រីនេះ សហម្បតីព្រហ្ម កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ មានរស្មីដ៏ល្អ ញ៉ាំងវត្តជេតពនទាំងสิ้นឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលមកគាល់តថាគត ដល់ទីគង់នៅ លុះចូលមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះសហម្បតីព្រហ្មឈរក្នុងទីសមគួរហើយ បានពោលពាក្យនេះនឹងតថាគតថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កោកាលិកភិក្ខុ ធ្វើមរណកាលហើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កោកាលិកភិក្ខុដែលធ្វើមរណកាលទៅនោះ បានទៅកើតក្នុងបទុមនរកហើយ ព្រោះមានចិត្តចងគំនុំក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សហម្បតីព្រហ្មបានពោលពាក្យនេះ លុះពោលយ៉ាងនេះរួចហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំតថាគត ធ្វើប្រទក្សិណ រួចបាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង»។

Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīghaṃ nu kho, bhante, padume niraye āyuppamāṇa’’nti? ‘‘Dīghaṃ kho, bhikkhu, padume niraye āyuppamāṇaṃ. Taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ – ettakāni vassāni iti vā, ettakāni vassasatāni iti vā, ettakāni vassasahassāni iti vā, ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti. ‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca –

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុមួយរូបបានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះអាយុកាលក្នុងបទុមនរក តើយូរអង្វែងប៉ុនណា?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ អាយុកាលក្នុងបទុមនរកនោះ យូរអង្វែងណាស់។ អាយុកាលនោះ មិនងាយនឹងរាប់បានឡើយថា ប៉ុណ្ណេះឆ្នាំ ឬប៉ុណ្ណេះរយឆ្នាំ ឬប៉ុណ្ណេះពាន់ឆ្នាំ ឬក៏ប៉ុណ្ណេះសែនឆ្នាំឡើយ»។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះលោកអាចធ្វើសេចក្តីឧបមាបានដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ អាចធ្វើបាន» រួចទ្រង់ត្រាស់ថា៖

‘‘Seyyathāpi, bhikkhu vīsatikhāriko kosalako tilavāho. Tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ tilaṃ uddhareyya; khippataraṃ kho so, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudanirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko [Pg.154] aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalanirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalā nirayā, evameko puṇḍariko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarikā nirayā, evameko padumo nirayo. Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

«ម្នាលភិក្ខុ ឧបមាដូចជា រទេះផ្ទុកល្ងមានចំណុះ ២០ ខារីកៈ របស់ពួកអ្នកដែនកោសល។ បុរសម្នាក់ យកគ្រាប់ល្ងមួយគ្រាប់ៗ ចេញពីរទេះនោះ ដោយកន្លងទៅមួយរយឆ្នាំៗ។ ម្នាលភិក្ខុ រទេះផ្ទុកល្ងមានចំណុះ ២០ ខារីកៈ របស់ពួកអ្នកដែនកោសលនោះ នឹងដល់នូវការអស់ទៅ វិនាសទៅ ដោយការព្យាយាមនេះ ឆាប់រហ័សជាងចំណែកឯអព្វុទនរកមួយ មិនទាន់អស់ទៅឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អព្វុទនរក ស្មើនឹងមួយនិរព្វុទនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ និរព្វុទនរក ស្មើនឹងមួយអពពនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អពពនរក ស្មើនឹងមួយអដដនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អដដនរក ស្មើនឹងមួយអហហនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អហហនរក ស្មើនឹងមួយកុមុទនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ កុមុទនរក ស្មើនឹងមួយសោគន្ធិកនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ សោគន្ធិកនរក ស្មើនឹងមួយឧប្បលនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ ឧប្បលនរក ស្មើនឹងមួយបុណ្ឌរិកនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ បុណ្ឌរិកនរក ស្មើនឹងមួយបទុមនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ក៏កោកាលិកភិក្ខុ បានទៅកើតក្នុងបទុមនរកហើយ ព្រោះមានចិត្តចងគំនុំក្នុងព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លាន។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះ លុះព្រះសុគតជាសាស្ត្រា បានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ ទើបត្រាស់សេចក្តីនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Purisassa hi jātassa,Kuṭhārī jāyate mukhe;

Yāya chindati attānaṃ,Bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.

«ព្រោះថា កាលដែលបុរសកើតមកហើយ ដាវតែងកើតក្នុងមាត់ ជនពាលកាលពោលពាក្យទុព្វាសិត តែងកាត់សម្លាប់ខ្លួនឯង ដោយដាវនោះ។

‘‘Yo nindiyaṃ pasaṃsati,Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo;

Vicināti mukhena so kaliṃ,Kalinā tena sukhaṃ na vindati.

បុគ្គលណា ដើររសរសើរអ្នកដែលគួរនិន្ទា ឬនិន្ទាអ្នកដែលគួររសរសើរ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាប្រមូលនូវទោសកំហុសដោយមាត់ ព្រោះទោសកំហុសនោះ គាត់តែងមិនបានជួបប្រទះនូវសេចក្តីសុខឡើយ។

‘‘Appamattako ayaṃ kali,Yo akkhesu dhanaparājayo;

Sabbassāpi sahāpi attanā,Ayameva mahantaro kali;

Yo sugatesu manaṃ padosaye.

ការចាញ់ល្បែងភ្នាល់ ព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ និងខ្លួនឯងផង នេះជាទោសកំហុសបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯបុគ្គលណា មានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះសុគតទាំងឡាយ នេះទើបជាទោសកំហុសដ៏ធំធេងជាង។

‘‘Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ,Chattiṃsati pañca ca abbudāni;

Yamariyagarahī nirayaṃ upeti,Vācaṃ manañca paṇidhāya pāpaka’’nti.

បុគ្គលអ្នកតិះដៀលព្រះអរិយបុគ្គល តាំងវាចានិងចិត្តដ៏លាមកទុក តែងទៅកាន់នរក អស់រយៈពេលមួយសែននិរព្វុទៈ និង ៣៦ អព្វុទៈ ព្រមទាំង ៥ អព្វុទៈទៀត។»

Paṭhamo vaggo.

វគ្គទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Āyācanaṃ [Pg.155] gāravo brahmadevo,Bako ca brahmā aparā ca diṭṭhi;

Pamādakokālikatissako ca,Turū ca brahmā aparo ca kokālikoti.

និយាយអំពីសូត្រទាំងឡាយគឺ អាស្យាចនសូត្រ ១ គារវសូត្រ ១ ព្រហ្មទេវសូត្រ ១ ពកព្រហ្មសូត្រ ១ ទិដ្ឋិសូត្រមួយទៀត ១ បមាទសូត្រ ១ កោកាលិកសូត្រ ១ តិស្សកសូត្រ ១ តុរូព្រហ្មសូត្រ ១ និងកោកាលិកសូត្រមួយទៀត ១ រួមជា ១០ សូត្រ។

2. Dutiyavaggo

២. វគ្គទី ២

1. Sanaṅkumārasuttaṃ

១. សនង្កុមារសូត្រ

182. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati sappinītīre. Atha kho brahmā sanaṅkumāro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ sappinītīraṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sanaṅkumāro bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៨២. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ទៀបឆ្នេរស្ទឹងសប្បិនី។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ សនង្កុមារព្រហ្ម មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងឆ្នេរស្ទឹងសប្បិនីទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ。 លុះសនង្កុមារព្រហ្មឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;

Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’’ti.

«ក្នុងចំណោមជនទាំងឡាយ ដែលនៅប្រកាន់ពូជអម្បូរ ក្សត្រជាបុគ្គលប្រសើរបំផុត ប៉ុន្តែបុគ្គលណាដែលបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះ ទើបជាអ្នកប្រសើរបំផុត ក្នុងចំណោមទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។»

Idamavoca brahmā sanaṅkumāro. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho brahmā sanaṅkumāro ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

សនង្កុមារព្រហ្ម បានពោលពាក្យនេះហើយ។ ព្រះសាស្ត្រា ទ្រង់យល់ព្រម។ គ្រានោះ សនង្កុមារព្រហ្ម ដឹងថា «ព្រះសាស្ត្រា ទ្រង់យល់ព្រមនឹងយើងហើយ» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធ្វើប្រទក្សិណ ហើយក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។

2. Devadattasuttaṃ

២. ទេវទត្តសូត្រ

183. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate acirapakkante devadatte. Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sahampati devadattaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

១៨៣. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ក្នុងកាលដែលទេវទត្តចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ សហម្បតីព្រហ្ម មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងភ្នំគិជ្ឈកូដទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសហម្បតីព្រហ្មឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ ផ្ដើមចំពោះទេវទត្ត ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Phalaṃ [Pg.156] ve kadaliṃ hanti, phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;

Sakkāro kāpurisaṃ hanti, gabbho assatariṃ yathā’’ti.

«ផ្លែចេក តែងសម្លាប់ដើមចេក ផ្លែឫស្សី តែងសម្លាប់ដើមឫស្សី ផ្លែបបុស តែងសម្លាប់ដើមបបុស យ៉ាងណាមិញ សក្ការៈ តែងសម្លាប់បុរសអាក្រក់ ដូចជាកូនក្នុងផ្ទៃ សម្លាប់មេស្ពាយ យ៉ាងនោះឯង។»

3. Andhakavindasuttaṃ

៣. អន្ធកវិន្ទសូត្រ

184. Ekaṃ samayaṃ bhagavā māgadhesu viharati andhakavinde. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ andhakavindaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho brahmā sahampati bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

១៨៤. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងភូមិអន្ធកវិន្ទ ក្នុងដែនមគធៈ។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងទីវាលកណ្តាលវាល ក្នុងវេលារាត្រីដ៏ងងឹតសូន្យសុង ហើយភ្លៀងក៏ធ្លាក់ស្រក់ចុះមកមួយតំណក់ៗ។ គ្រានោះឯង កាលដែលរាត្រីកន្លងទៅហើយ សហម្បតីព្រហ្ម មានរស្មីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងភូមិអន្ធកវិន្ទទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសហម្បតីព្រហ្មឈរក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Sevetha pantāni senāsanāni,Careyya saṃyojanavippamokkhā;

Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha,Saṅghe vase rakkhitatto satīmā.

«ភិក្ខុគួរគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ គួរប្រព្រឹត្តដើម្បីរួចផុតចាកសញ្ញោជនៈទាំងឡាយ បើសិនជាមិនបានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសេនាសនៈនោះទេ គួររស់នៅក្នុងសង្ឃ ដោយជាអ្នកមានខ្លួនរក្សាហើយ មានស្មារតី។

‘‘Kulākulaṃ piṇḍikāya caranto,Indriyagutto nipako satīmā;

Sevetha pantāni senāsanāni,Bhayā pamutto abhaye vimutto.

ភិក្ខុកាលត្រាច់ទៅកាន់ត្រកូលតូចធំដើម្បីបិណ្ឌបាត ជាអ្នកគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រិយ មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា មានស្មារតី គួរគប់រកសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់ ជាអ្នករួចផុតចាកភ័យ ផុតស្រឡះក្នុងធម៌ដែលគ្មានភ័យ (គឺព្រះនិព្វាន)។

‘‘Yattha bheravā sarīsapā,Vijju sañcarati thanayati devo;

Andhakāratimisāya rattiyā,Nisīdi tattha bhikkhu vigatalomahaṃso.

ក្នុងទីណាដែលមានភ័យគួរឲ្យខ្លាច មានសត្វលូនវារ ផ្លេកបន្ទោរញាក់ញ័រ ផ្គរលាន់គ្រហឹម ក្នុងរាត្រីដ៏ងងឹតសូន្យសុង ភិក្ខុក៏គង់នៅក្នុងទីនោះ ដោយគ្មានសេចក្តីព្រឺរោមឡើយ。

‘‘Idañhi jātu me diṭṭhaṃ, nayidaṃ itihītihaṃ;

Ekasmiṃ brahmacariyasmiṃ, sahassaṃ maccuhāyinaṃ.

សេចក្តីនេះ ខ្ញុំបានឃើញដោយខ្លួនឯងពិតប្រាកដ មិនមែនជាពាក្យឮតៗគ្នាមកឡើយ ក្នុងព្រហ្មចរិយធម៌តែមួយនេះ មានភិក្ខុមួយពាន់រូប ដែលបានលះបង់មច្ចុរាជហើយ។

‘‘Bhiyyo pañcasatā sekkhā, dasā ca dasadhā dasa;

Sabbe sotasamāpannā, atiracchānagāmino.

និងមានព្រះសេក្ខបុគ្គលជាងប្រាំរយរូប ព្រមទាំងដប់ដងនៃដប់ដងដប់ដង (គឺ ១១០ រូប) ទាំងអស់សុទ្ធតែជាព្រះសោតាបន្ន មិនទៅកាន់អបាយភូមិឡើយ។

‘‘Athāyaṃ [Pg.157] itarā pajā, puññabhāgāti me mano;

Saṅkhātuṃ nopi sakkomi, musāvādassa ottapa’’nti.

ចំណែកឯពួកសត្វក្រៅពីនេះ តែងជាអ្នកមានចំណែកនៃបុណ្យ ខ្ញុំមិនអាចនឹងរាប់ចំនួនបានឡើយ ព្រោះខ្លាចពោលពាក្យមុសាវាទ។»

4. Aruṇavatīsuttaṃ

៤. អរុណវតីសូត្រ

185. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati…pe… tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

១៨៥. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី... ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, rājā ahosi aruṇavā nāma. Rañño kho pana, bhikkhave, aruṇavato aruṇavatī nāma rājadhānī ahosi. Aruṇavatiṃ kho pana, bhikkhave, rājadhāniṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho upanissāya vihāsi. Sikhissa kho pana, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Atha kho, bhikkhave, sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘āyāma, brāhmaṇa, yena aññataro brahmaloko tenupasaṅkamissāma, yāva bhattassa kālo bhavissatī’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho bhikkhave, abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paccassosi. Atha kho, bhikkhave, sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhū ca bhikkhu – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – aruṇavatiyā rājadhāniyā antarahitā tasmiṃ brahmaloke pāturahesuṃ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ មានស្តេចមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមអរុណវា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏រាជធានីរបស់ព្រះបាទអរុណវានោះ ឈ្មោះអរុណវតី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់អាស្រ័យនឹងរាជធានីអរុណវតីនោះ គង់នៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏សាវ័កមួយគូរបស់ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះនាមអភិភូ និងសម្ភវៈ ជាគូដ៏ប្រសើរ ជាគូដ៏ល្អ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ហៅអភិភូភិក្ខុថា "មកចុះ ព្រាហ្មណ៍ យើងនឹងទៅកាន់ព្រហ្មលោកណាមួយ រហូតដល់វេលាភត្ត"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា "ព្រះករុណា ព្រះអង្គ"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអភិភូភិក្ខុ ក៏បាត់ខ្លួនពីរាជធានីអរុណវតី ទៅប្រាកដក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង លាដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាចេញ យ៉ាងនោះឯង។

‘‘Atha kho, bhikkhave, sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘paṭibhātu, brāhmaṇa, taṃ brahmuno ca brahmaparisāya ca brahmapārisajjānañca dhammī kathā’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā, brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā ca ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘acchariyaṃ vata[Pg.158], bho, abbhutaṃ vata bho, kathañhi nāma satthari sammukhībhūte sāvako dhammaṃ desessatī’’’ti!

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ហៅអភិភូភិក្ខុថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចូរធម៌កថាប្រាកដដល់អ្នក ដើម្បីសម្តែងដល់ព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើចុះ"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា "ព្រះករុណា ព្រះអង្គ" ហើយក៏សម្តែងធម៌កថា ញ៉ាំងព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើ ឲ្យឃើញច្បាស់ ឲ្យកាន់យក ឲ្យអាចហាន ឲ្យរីករាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ ព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើ តែងតិះដៀល បង្អាប់បង្អោន និយាយទម្លាយថា "ឱ! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់តើ ឱ! មិនធ្លាប់មានសោះ ហេតុអ្វីបានជាសាវ័កមកសម្តែងធម៌ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្ត្រាដូច្នេះ!"

‘‘Atha kho, bhikkhave, sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhuṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘ujjhāyanti kho te, brāhmaṇa, brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā ca – acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho, kathañhi nāma satthari sammukhībhūte sāvako dhammaṃ desessatīti! Tena hi tvaṃ brāhmaṇa, bhiyyosomattāya brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca saṃvejehī’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā dissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi, adissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi, dissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena adissamānena uparimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi, dissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena adissamānena heṭṭhimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, brahmā ca brahmaparisā ca brahmapārisajjā ca acchariyabbhutacittajātā ahesuṃ – ‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho, samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā’’’ti!

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ហៅអភិភូភិក្ខុថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើ តែងតិះដៀលអ្នកថា 'ឱ! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់តើ ឱ! មិនធ្លាប់មានសោះ ហេតុអ្វីបានជាសាវ័កមកសម្តែងធម៌ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្ត្រាដូច្នេះ!' ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកញ៉ាំងព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើ ឲ្យរឹតតែសង្វេគខ្លាំងឡើងទៅទៀតចុះ"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា "ព្រះករុណា ព្រះអង្គ" ហើយក៏សម្តែងធម៌ បង្ហាញកាយឲ្យឃើញខ្លះ មិនឲ្យឃើញកាយខ្លះ បង្ហាញកាយពាក់កណ្តាលផ្នែកខាងក្រោម មិនឲ្យឃើញផ្នែកខាងលើខ្លះ បង្ហាញកាយពាក់កណ្តាលផ្នែកខាងលើ មិនឲ្យឃើញផ្នែកខាងក្រោមខ្លះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងទីនោះ ព្រហ្ម ព្រហ្មបរិស័ទ និងពួកព្រហ្មអ្នកបម្រើ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យប្លែកមិនធ្លាប់មាន កើតឡើងថា "ឱ! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់តើ ឱ! មិនធ្លាប់មានសោះ ព្រះសមណៈមានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំធេងយ៉ាងនេះ!"

‘‘Atha kho abhibhū bhikkhu sikhiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘abhijānāmi khvāhaṃ, bhante, bhikkhusaṅghassa majjhe evarūpiṃ vācaṃ bhāsitā – pahomi khvāhaṃ āvuso, brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpetu’nti. ‘Etassa, brāhmaṇa, kālo, etassa, brāhmaṇa, kālo; yaṃ tvaṃ, brāhmaṇa, brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpeyyāsī’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, abhibhū bhikkhu sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā brahmaloke ṭhito imā gāthāyo abhāsi –

គ្រានោះ អភិភូភិក្ខុ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ដូច្នេះថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គរំលឹកបានថា ធ្លាប់បានពោលវាចាបែបនេះ ក្នុងកណ្តាលជំនុំភិក្ខុសង្ឃថា 'ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ខ្ញុំស្ថិតនៅក្នុងព្រហ្មលោក អាចញ៉ាំងសហស្សីលោកធាតុ (លោកធាតុមួយពាន់) ឲ្យឮច្បាស់ដោយសំឡេងបាន'"។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះជាកាលគួរហើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះជាកាលគួរហើយ ដើម្បីឲ្យអ្នកស្ថិតនៅក្នុងព្រហ្មលោក ហើយញ៉ាំងសហស្សីលោកធាតុឲ្យឮច្បាស់ដោយសំឡេង"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អភិភូភិក្ខុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះសិខីភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធថា "ព្រះករុណា ព្រះអង្គ" ហើយក៏ឈរនៅក្នុងព្រហ្មលោក ពោលគាថាទាំងឡាយនេះថា៖

‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane;

Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.

«អ្នកទាំងឡាយចូរចាប់ផ្ដើមប្រឹងប្រែង ចូរចេញទៅ (ចាកធម៌ខ្ជិលច្រអូស) ចូរប្រកបព្យាយាមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរញាំញីនូវសេនានៃមច្ចុរាជ ដូចជាដំរីញាំញីនូវផ្ទះបបុស ដូច្នោះចុះ។»

‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati;

Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti.

«បុគ្គលណាជាអ្នកមិនប្រមាទ នឹងប្រព្រឹត្តនៅក្នុងធម្មវិន័យនេះ បុគ្គលនោះនឹងលះបង់នូវជាតិសង្សារ ហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។»

‘‘Atha [Pg.159] kho, bhikkhave, sikhī ca bhagavā arahaṃ sammāsambuddho abhibhū ca bhikkhu brahmānañca brahmaparisañca brahmapārisajje ca saṃvejetvā – seyyathāpi nāma…pe… tasmiṃ brahmaloke antarahitā aruṇavatiyā rājadhāniyā pāturahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhikkhū āmantesi – ‘assuttha no, tumhe, bhikkhave, abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā’ti? ‘Assumha kho mayaṃ, bhante, abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā’ti. ‘Yathā kathaṃ pana tumhe, bhikkhave, assuttha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā’’’ti? Evaṃ kho mayaṃ, bhante, assumha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassa –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវាជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ និងអភិភូភិក្ខុ បានញ៉ាំងព្រហ្មផង ព្រហ្មបរិស័ទផង ពួកព្រហ្មដែលជាអ្នកបម្រើផង ឲ្យមានសេចក្ដីសង្វេគ... ប្រៀបដូចជា... ក៏បាត់ខ្លួនពីព្រហ្មលោកនោះ ទៅប្រាកដក្នុងអរុណវតីរាជធានី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះសិខីភគវាជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោកដែរឬទេ?" ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោកហើយ។" "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអ្នកទាំងឡាយបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោក ដោយរបៀបណា?" "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោក យ៉ាងនេះថា៖"»

‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane;

Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.

«អ្នកទាំងឡាយចូរចាប់ផ្ដើមប្រឹងប្រែង ចូរចេញទៅ (ចាកធម៌ខ្ជិលច្រអូស) ចូរប្រកបព្យាយាមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរញាំញីនូវសេនានៃមច្ចុរាជ ដូចជាដំរីញាំញីនូវផ្ទះបបុស ដូច្នោះចុះ។»

‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati;

Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti.

«បុគ្គលណាជាអ្នកមិនប្រមាទ នឹងប្រព្រឹត្តនៅក្នុងធម្មវិន័យនេះ បុគ្គលនោះនឹងលះបង់នូវជាតិសង្សារ ហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។»

‘‘‘Evaṃ kho mayaṃ, bhante, assumha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā’ti. ‘Sādhu sādhu, bhikkhave; sādhu kho tumhe, bhikkhave! Assuttha abhibhussa bhikkhuno brahmaloke ṭhitassa gāthāyo bhāsamānassā’’’ti.

«"បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោក យ៉ាងនេះឯង។" "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សាធុ សាធុ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលអ្នកទាំងឡាយបានឮគាថាទាំងឡាយរបស់អភិភូភិក្ខុ ដែលឈរពោលនៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ជាការប្រពៃណាស់ហើយ។"»

Idamavoca bhagavā, attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

«ព្រះភគវាបានត្រាស់ពាក្យនេះហើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយនឹងភាសិតរបស់ព្រះភគវា។»

5. Parinibbānasuttaṃ

៥. «បរិនិព្វានសូត្រ»

186. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kusinārāyaṃ viharati upavattane mallānaṃ sālavane antarena yamakasālānaṃ parinibbānasamaye. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo – ‘vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādethā’ti. Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācā’’.

១៨៦. «សម័យមួយ ព្រះភគវាទ្រង់គង់នៅក្នុងចន្លោះដើមរាំងទាំងគូ នាឧបវត្តនសាលវ័ន របស់ពួកមល្លក្សត្រ ជិតក្រុងកុសិនារា ក្នុងសម័យជាទីបរិនិព្វាន។ គ្រានោះ ព្រះភគវាទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមដាស់តឿនអ្នកទាំងឡាយថា សង្ខារទាំងឡាយ មានសេចក្ដីវិនាសទៅជាធម្មតា អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងកិច្ចទាំងពួងឲ្យសម្រេចដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទចុះ។" នេះជាព្រះវាចាចុងក្រោយបង្អស់របស់ព្រះតថាគត។»

Atha [Pg.160] kho bhagavā paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji. Paṭhamā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji. Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji. Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji. Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji. Nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṃ samāpajji.

«លំដាប់នោះ ព្រះភគវាទ្រង់ចូលបឋមជ្ឈាន។ ចេញចាកបឋមជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលទុតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកទុតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលតតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកតតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលចតុត្ថជ្ឈាន។ ចេញចាកចតុត្ថជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលសញ្ញាវេទយិតនិរោធ។»

Saññāvedayitanirodhā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji. Nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji. Ākiñcaññāyatanā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji. Viññāṇañcāyatanā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji. Ākāsānañcāyatanā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji. Paṭhamā jhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Dutiyā jhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Tatiyā jhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Catutthā jhānā vuṭṭhahitvā samanantaraṃ bhagavā parinibbāyi. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmā sahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ចេញចាកសញ្ញាវេទយិតនិរោធហើយ ទ្រង់ចូលនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកអាកិញ្ចញ្ញាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈាន。ចេញចាកវិញ្ញាណញ្ចាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈាន។ ចេញចាកអាកាសានញ្ចាយតនជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលចតុត្ថជ្ឈាន។ ចេញចាកចតុត្ថជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលតតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកតតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលទុតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកទុតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលបឋមជ្ឈាន។ ចេញចាកបឋមជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលទុតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកទុតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលតតិយជ្ឈាន។ ចេញចាកតតិយជ្ឈានហើយ ទ្រង់ចូលចតុត្ថជ្ឈាន។ ចេញចាកចតុត្ថជ្ឈានក្នុងលំដាប់នោះភ្លាម ព្រះភគវាក៏ទ្រង់បរិនិព្វានទៅ។ កាលព្រះភគវាទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រហ្មសហម្បតិ បានពោលគាថានេះ ក្នុងខណៈជាទីបរិនិព្វាននោះភ្លាមថា៖»

‘‘Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṃ;

Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo;

Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto’’ti.

«"សត្វទាំងឡាយទាំងអស់ក្នុងលោក នឹងត្រូវលះបង់ចោលនូវរាងកាយ (បញ្ចក្ខន្ធ) ព្រោះសូម្បីតែព្រះសាស្តា មានសភាពយ៉ាងនេះ ជាបុគ្គលរកបុគ្គលដទៃប្រៀបផ្ទឹមគ្មានក្នុងលោក ជាព្រះតថាគត ទ្រង់ដល់នូវកម្លាំង (ទសពលញ្ញាណ) ជាព្រះសម្ពុទ្ធ ក៏ទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយដែរ។"»

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«កាលព្រះភគវាទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះសក្កទេវរាជ ជាធំជាងពួកទេវតា បានពោលគាថានេះ ក្នុងខណៈជាទីបរិនិព្វាននោះភ្លាមថា៖»

‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti.

«"សង្ខារទាំងឡាយ មិនទៀងទាល់តែសោះ មានការកើតឡើង និងការវិនាសទៅជាធម្មតា កើតឡើងហើយ តែងរលត់ទៅវិញ ការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំងនោះ ទើបជាសុខ។"»

Parinibbute [Pg.161] bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«កាលព្រះភគវាទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានពោលគាថានេះ ក្នុងខណៈជាទីបរិនិព្វាននោះភ្លាមថា៖»

‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;

Sabbākāravarūpete, sambuddhe parinibbute’’ti.

«"ក្នុងគ្រានោះ សេចក្ដីតក់ស្លុតជាខ្លាំងក៏កើតមាន ក្នុងគ្រានោះ ការព្រឺរោមសរសើរក៏កើតមាន ក្នុងកាលដែលព្រះសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយគុណសម្បត្តិដ៏ប្រសើរគ្រប់យ៉ាង ទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ។"»

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi –

«កាលព្រះភគវាទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងខណៈជាទីបរិនិព្វាននោះភ្លាមថា៖»

‘‘Nāhu assāsapassāso, ṭhitacittassa tādino;

Anejo santimārabbha, cakkhumā parinibbuto.

«"ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល មិនមានដល់ព្រះមុនី ដែលមានព្រះទ័យនឹងធឹង មានសភាពនឹងធឹង (មិនញាប់ញ័រដោយលោកធម៌) ព្រះអង្គមានចក្ខុ (ចក្ខុ៥) មិនមានតណ្ហា ទ្រង់ធ្វើនូវសេចក្ដីស្ងប់ (ព្រះនិព្វាន) ឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយបរិនិព្វានទៅហើយ។"»

‘‘Asallīnena cittena, vedanaṃ ajjhavāsayi;

Pajjotasseva nibbānaṃ, vimokkho cetaso ahū’’ti.

«"ព្រះអង្គទ្រង់អត់សង្កត់នូវវេទនា ដោយព្រះទ័យមិនរួញរា ការរួចផុតនៃព្រះទ័យ (ចាកសង្ខារធម៌) បានមានហើយ ដូចជាការរលត់ទៅនៃប្រទីប ដូច្នោះឯង។"»

Dutiyo vaggo.

«ចប់ វគ្គទី២។»

Tassuddānaṃ –

«បញ្ជីរឿងនៃវគ្គនោះគឺ៖»

Brahmāsanaṃ devadatto, andhakavindo aruṇavatī;

Parinibbānena ca desitaṃ, idaṃ brahmapañcakanti.

«ព្រហ្មាសនសូត្រ ទេវទត្តសូត្រ អន្ធកវិន្ទសូត្រ អរុណវតីសូត្រ និងបរិនិព្វានសូត្រ ទាំងប្រាំនេះ ហៅថា ព្រហ្មបញ្ចកៈ។»

Brahmasaṃyuttaṃ samattaṃ.

«ចប់ ព្រហ្មសំយុត្ត។»

7. Brāhmaṇasaṃyuttaṃ

៧. «ព្រាហ្មណសំយុត្ត»

1. Arahantavaggo

១. «អរហន្តវគ្គ»

1. Dhanañjānīsuttaṃ

១. «ធនញ្ជានីសូត្រ»

187. Evaṃ [Pg.162] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa dhanañjānī nāma brāhmaṇī abhippasannā hoti buddhe ca dhamme ca saṅghe ca. Atha kho dhanañjānī brāhmaṇī bhāradvājagottassa brāhmaṇassa bhattaṃ upasaṃharantī upakkhalitvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –

១៨៧. «ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះភគវាទ្រង់គង់នៅក្នុងវេឡុវនមហាវីហារ ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ ធនញ្ជានី ជាភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ជាស្រីមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។ គ្រានោះ នាងធនញ្ជានីព្រាហ្មណី កាលកំពុងនាំយកភោជនាហារទៅជូនព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ក៏រអិលជើងដួល ហើយបានបន្លឺនូវឧទាន ៣ ដងថា៖»

‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.

«"ក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។ ក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ。ក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។"»

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo dhanañjāniṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇassa vaṇṇaṃ bhāsati. Idāni tyāhaṃ, vasali, tassa satthuno vādaṃ āropessāmī’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo tassa bhagavato vādaṃ āropeyya arahato sammāsambuddhassa. Api ca tvaṃ, brāhmaṇa, gaccha, gantvā vijānissasī’’ti.

«កាលបើដូច្នោះ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ បាននិយាយទៅកាន់នាងធនញ្ជានីព្រាហ្មណី យ៉ាងនេះថា "នាងស្រីកំឡៅនេះ តែងតែពោលសរសើរគុណរបស់សមណៈក្បាលកោរនោះ ក្នុងទីទាំងពួងយ៉ាងនេះឯង។ នាងស្រីកំឡៅ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងទៅចោទប្រកាន់វាទៈ (លើកទោស) ចំពោះព្រះសាស្តារបស់នាង។" នាងធនញ្ជានីតបថា "នែព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងមនុស្ស និងទេវតា ដែលអាចទៅចោទប្រកាន់វាទៈ ចំពោះព្រះភគវា ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះបានឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នែព្រាហ្មណ៍ ចូរអ្នកទៅចុះ កាលបើទៅដល់ហើយ គង់តែនឹងដឹងមិនខាន។"»

Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«គ្រានោះ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ មានសេចក្ដីខឹងសម្បារ មិនសប្បាយចិត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះភគវា លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាល គួរឲ្យរំលឹកនឹកដល់គ្នា រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ កាលអង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះភគវា ដោយគាថាថា៖»

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.

«"បពិត្រព្រះគោតម បុគ្គលសម្លាប់ (កាត់ផ្ដាច់) នូវអ្វី ទើបដេកជាសុខ? សម្លាប់នូវអ្វី ទើបមិនសោកសៅ? ព្រះអង្គពេញព្រះទ័យនឹងការសម្លាប់នូវធម៌តែមួយមុខណា?"»

‘‘Kodhaṃ [Pg.163] chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.

«"នែព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលសម្លាប់សេចក្ដីក្រោធ ទើបដេកជាសុខ សម្លាប់សេចក្ដីក្រោធ ទើបមិនសោកសៅ ពួកព្រះអរិយបុគ្គល តែងសរសើរការសម្លាប់សេចក្ដីក្រោធ ដែលមានឫសជាពិស មានចុងដ៏ផ្អែមល្ហែម ព្រោះថា បុគ្គលសម្លាប់សេចក្ដីក្រោធនោះហើយ តែងមិនសោកសៅឡើយ។"»

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.

«កាលបើព្រះភគវាទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះភគវា យ៉ាងនេះថា "ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន! បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សម្ដែងហើយ ដោយអនេកបរិយាយ ភ្លឺច្បាស់ណាស់ ប្រៀបដូចជាផ្ងាររបស់ដែលផ្កាប់ បើកបង្ហាញរបស់ដែលលាក់កំបាំង ប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ឬទ្រទ្រង់ប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា 'មនុស្សមានចក្ខុ នឹងឃើញរូបទាំងឡាយបាន' ដូច្នោះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រមទាំងព្រះធម៌ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក។ សូមខ្ញុំព្រះករុណា បាននូវការបួស បាននូវការឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើនចុះ។"»

Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.

«ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ ក៏បាននូវការបួស បាននូវការឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់នៃព្រះភគវា។ លុះបានឧបសម្បទារួចហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះភារទ្វាជដ៏មានអាយុ ជាអ្នកនៅតែម្នាក់ឯង មិនប្រមាទ មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវគុណធម៌ដ៏ប្រសើរលើសលប់ ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈ ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ត្រូវការនោះ ដោយញាណដ៏ឧត្តម ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយចូលទៅសម្រាកនៅ។ ព្រះអង្គបានដឹងច្បាស់ថា "ជាតិអស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈបានប្រព្រឹត្តចប់ហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃទៀតដើម្បីសេចក្ដីបរិសុទ្ធិយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ។" ព្រះភារទ្វាជដ៏មានអាយុ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។»

2. Akkosasuttaṃ

២. «អក្កោសសូត្រ»

188. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati.

១៨៨. «សម័យមួយ ព្រះភគវាទ្រង់គង់នៅក្នុងវេឡុវនមហាវីហារ ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ អក្កោសកភារទ្វាជ បានឮថា "ឮថា ព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ក្នុងសំណាក់របស់ព្រះសមណគោតមហើយ។" ព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏មានសេចក្ដីខឹងសម្បារ មិនសប្បាយចិត្ត ក៏ចូលទៅរកព្រះភគវា លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ជេរប្រទេច គំរាមកំហែងព្រះភគវា ដោយវាចាដ៏អសុរោះ គ្រោតគ្រាតជាខ្លាំង។»

Evaṃ vutte, bhagavā akkosakabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu kho te āgacchanti mittāmaccā ñātisālohitā atithiyo ’’ti? ‘‘Appekadā me, bho gotama, āgacchanti mittāmaccā [Pg.164] ñātisālohitā atithiyo’’ti. ‘‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu tesaṃ anuppadesi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti? ‘‘‘Appekadā nesāhaṃ, bho gotama, anuppademi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti. ‘‘‘Sace kho pana te, brāhmaṇa, nappaṭiggaṇhanti, kassa taṃ hotī’’’ti? ‘‘‘Sace te, bho gotama, nappaṭiggaṇhanti, amhākameva taṃ hotī’’’ti. ‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, yaṃ tvaṃ amhe anakkosante akkosasi, arosente rosesi, abhaṇḍante bhaṇḍasi, taṃ te mayaṃ nappaṭiggaṇhāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti’’.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទៅកាន់អក្កោសកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍យ៉ាងនេះថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ពួកមិត្តអាមាត្យ ញាតិសាលោហិត និងភ្ញៀវរបស់អ្នក តែងមកលេងខ្លះដែរឬទេ?»។ អក្កោសកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជួនកាលពួកមិត្តអាមាត្យ ញាតិសាលោហិត និងភ្ញៀវរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា តែងមកលេងដែរ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តើអ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច តើអ្នកតែងរៀបចំបង្អែម ឬអាហារ ឬភោជនីយាហារ ជូនពួកភ្ញៀវទាំងនោះខ្លះដែរឬទេ?»។ «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជួនកាលខ្ញុំព្រះករុណាតែងរៀបចំបង្អែម ឬអាហារ ឬភោជនីយាហារ ជូនពួកភ្ញៀវទាំងនោះដែរ»។ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចុះបើពួកភ្ញៀវទាំងនោះមិនទទួលយកទេ តើរបស់ទាំងនោះបានទៅអ្នកណា?»។ «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បើពួកភ្ញៀវទាំងនោះមិនទទួលយកទេ របស់ទាំងនោះក៏នៅជាជារបស់ពួកខ្ញុំព្រះករុណាដដែល»។ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង ការដែលអ្នកជេរប្រទេចពួកតថាគតដែលមិនជេរប្រទេច ការដែលអ្នកខឹងនឹងពួកតថាគតដែលមិនខឹង ការដែលអ្នកឈ្លោះប្រកែកនឹងពួកតថាគតដែលមិនឈ្លោះប្រកែក ពួកតថាគតមិនទទួលយកការជេរប្រទេចជាដើមនោះរបស់អ្នកឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ របស់នោះក៏នៅជាជារបស់អ្នកដដែល ម្នាលព្រាហ្មណ៍ របស់នោះក៏នៅជាជារបស់អ្នកដដែល»។

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, akkosantaṃ paccakkosati, rosentaṃ paṭiroseti, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati, ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, sambhuñjati vītiharatīti. Te mayaṃ tayā neva sambhuñjāma na vītiharāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hotī’’ti. ‘‘Bhavantaṃ kho gotamaṃ sarājikā parisā evaṃ jānāti – ‘arahaṃ samaṇo gotamo’ti. Atha ca pana bhavaṃ gotamo kujjhatī’’ti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលណាជេរតបបុគ្គលដែលជេរ ខឹងតបបុគ្គលដែលខឹង ឈ្លោះតបបុគ្គលដែលឈ្លោះ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះហៅថា បរិភោគរួមគ្នា ឆ្លើយឆ្លងគ្នា ពួកតថាគតមិនបរិភោគរួមគ្នា មិនឆ្លើយឆ្លងគ្នាជាមួយអ្នកឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ របស់នោះក៏នៅជាជារបស់អ្នកដដែល ម្នាលព្រាហ្មណ៍ របស់នោះក៏នៅជាជារបស់អ្នកដដែល»។ ព្រាហ្មណ៍ក្រាបទូលថា «ពួកបរិស័ទព្រមទាំងព្រះរាជា តែងដឹងនូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនយ៉ាងនេះថា "ព្រះសមណគោតម ជាព្រះអរហន្ត" តែចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះគោតមដ៏ចម្រើននៅតែខឹងក្រោធទៀត?»

‘‘Akkodhassa kuto kodho, dantassa samajīvino;

Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.

«សេចក្តីក្រោធ នឹងមានមកពីណា ចំពោះបុគ្គលដែលមិនខឹងក្រោធ មានចិត្តទូន្មានហើយ រស់នៅដោយធម៌ស្មើ រួចផុតស្រឡះព្រោះដឹងដោយប្រពៃ មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ មានចិត្តនឹងធឹង។»

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

«បុគ្គលណាខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង បុគ្គលនោះឈ្មោះថាថោកទាបជាងបុគ្គលនោះដោយសារតែការខឹងតបនោះឯង ចំណែកបុគ្គលដែលមិនខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។»

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

«បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងហើយ មានស្មារតីស្ងប់រម្ងាប់បាន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។»

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.

«ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងសំគាល់នូវបុគ្គលដែលព្យាបាលអ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃនោះថាជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ។»

Evaṃ vutte, akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អក្កោសកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ជាទីពឹងទីរលឹក បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមខ្ញុំព្រះករុណាទទួលបាននូវការបួសជាសាមណេរ ទទួលបាននូវការឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះគោតមដ៏ចម្រើន»។

Alattha kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā akkosakabhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto [Pg.165] nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.

អក្កោសកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ក៏បានទទួលការបួស បានទទួលការឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លុះលោកម្ចាស់អក្កោសកភារទ្វាជៈ បានឧបសម្បទារួចហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏គេចចេញទៅនៅតែម្នាក់ឯង ជាអ្នកមិនប្រហែសធ្វេស មានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវគុណធម៌ដ៏ប្រសើរជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយៈ ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ត្រូវការនោះ ដោយញាណដ៏ឧត្តម ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ លោកបានដឹងច្បាស់ថា «ជាតិអស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈបានប្រព្រឹត្តចប់ហើយ សេចក្តីព្យាយាមដែលគួរធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិយ៉ាងនេះ មិនមានទៀតឡើយ»។ លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។

3. Asurindakasuttaṃ

៣. សូត្រទី៣ អសុរិន្ទកសូត្រ

189. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto brāhmaṇo kira samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati. Evaṃ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi. Atha kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jitosi, samaṇa, jitosi, samaṇā’’ti.

១៨៩. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ អសុរិន្ទកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឮថា «ឮថា ព្រាហ្មណ៍ក្នុងត្រកូលភារទ្វាជៈ បានចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ក្នុងសំណាក់ព្រះសមណគោតមហើយ» ក៏មានសេចក្តីខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ជេរប្រទេច គំរាមកំហែងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយវាចាដ៏អសុរោះ គ្រោតគ្រាត។ កាលបើព្រាហ្មណ៍ជេរយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់ស្ងៀម។ គ្រានោះ អសុរិន្ទកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «លោកសមណៈ លោកចាញ់ខ្ញុំហើយ លោកសមណៈ លោកចាញ់ខ្ញុំហើយ»។

‘‘Jayaṃ ve maññati bālo, vācāya pharusaṃ bhaṇaṃ;

Jayañcevassa taṃ hoti, yā titikkhā vijānato.

«មនុស្សល្ងង់ខ្លៅ កាលពោលពាក្យអសុរោះ តែងសំគាល់ថាខ្លួនឈ្នះ ប៉ុន្តែការអត់ធន់របស់បុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់ នោះឯង ទើបជាជ័យជម្នះដ៏ពិតប្រាកដ។»

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

««បុគ្គលណាខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង បុគ្គលនោះឈ្មោះថាថោកទាបជាងបុគ្គលនោះដោយសារតែការខឹងតបនោះឯង ចំណែកបុគ្គលដែលមិនខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។»

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

«បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងហើយ មានស្មារតីស្ងប់រម្ងាប់បាន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។»

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.

«ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងសំគាល់នូវបុគ្គលដែលព្យាបាលអ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃនោះថាជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ។»

Evaṃ vutte, asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អសុរិន្ទកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ»។

4. Bilaṅgikasuttaṃ

៤. សូត្រទី៤ ពិលង្គិកសូត្រ

190. Ekaṃ [Pg.166] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho bilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā bilaṅgikassa bhāradvājassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya bilaṅgikaṃ bhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៩០. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ពិលង្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឮថា «ឮថា ព្រាហ្មណ៍ក្នុងត្រកូលភារទ្វាជៈ បានចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ក្នុងសំណាក់ព្រះសមណគោតមហើយ» ក៏មានសេចក្តីខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរស្ងៀមនៅទីសមគួរ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបការត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់ពិលង្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ដោយព្រះហឫទ័យហើយ ទ្រង់ត្រាស់ទៅកាន់ពិលង្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ដោយគាថាយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.

«បុគ្គលណា ប្រទូស្តចំពោះនរជនដែលមិនប្រទូស្ត ជាបុគ្គលស្អាតស្អំ មិនមានកិលេសគ្រឿងហ្មងសៅ សេចក្តីអាក្រក់តែងត្រឡប់មករកបុគ្គលពាលនោះវិញ ដូចជាធូលីដ៏ល្អិត ដែលគេបាចសាចទៅកាន់ទីបញ្ច្រាសខ្យល់។»

Evaṃ vutte, vilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពិលង្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ»។

5. Ahiṃsakasuttaṃ

៥. សូត្រទី៥ អហិង្សកសូត្រ

191. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahiṃsakāhaṃ, bho gotama, ahiṃsakāhaṃ, bho gotamā’’ti.

១៩១. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ អហិង្សកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះអហិង្សកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ អហិង្សកៈ (អ្នកមិនបៀតបៀន) បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ អហិង្សកៈ»។

‘‘Yathā nāmaṃ tathā cassa, siyā kho tvaṃ ahiṃsako;

Yo ca kāyena vācāya, manasā ca na hiṃsati;

Sa ve ahiṃsako hoti, yo paraṃ na vihiṃsatī’’ti.

«បើអ្នកមានឈ្មោះយ៉ាងណា ក៏គួរតែជាអ្នកមិនបៀតបៀនយ៉ាងនោះដែរ បុគ្គលណា មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ ដោយកាយ វាចា ចិត្ត បុគ្គលនោះឯង ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនបៀតបៀន ព្រោះមិនបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ។»

Evaṃ vutte, ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā ahiṃsakabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អហិង្សកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... លោកម្ចាស់អហិង្សកភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ»។

6. Jaṭāsuttaṃ

៦. សូត្រទី៦ ជដាសូត្រ

192. Sāvatthinidānaṃ[Pg.167]. Atha kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៩២. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ជដាភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះជដាភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;

Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti.

«សំបុកស្មុគស្មាញខាងក្នុង សំបុកស្មុគស្មាញខាងក្រៅ ពួកសត្វលោកនេះ ជំពាក់ជំពិនដោយសំបុកស្មុគស្មាញហើយ បពិត្រព្រះគោតម ខ្ញុំព្រះករុណាសួរនូវសេចក្តីនោះចំពោះព្រះអង្គ តើនរណាអាចដោះស្រាយសំបុកស្មុគស្មាញនេះបាន?»

‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.

«នរជនអ្នកមានប្រាជ្ញា តម្កល់ខ្លួននៅក្នុងសីល ហើយចំរើនចិត្ត និងប្រាជ្ញា ជាភិក្ខុមានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានប្រាជ្ញាស្មារតី ភិក្ខុនោះទើបអាចដោះស្រាយសំបុកស្មុគស្មាញនេះបាន។»

‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā.

«បុគ្គលទាំងឡាយណា មានរាគៈ ទោសៈ និងអវិជ្ជាខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ហើយ ជាព្រះខីណាស្រពឆ្ងាយចាកកិលេស សំបុកស្មុគស្មាញរបស់បុគ្គលទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាដោះស្រាយបានហើយ។»

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate jaṭā’’ti.

«នាមក្តី រូបក្តី បដិឃសញ្ញាក្តី រូបសញ្ញាក្តី រលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា សំបុកស្មុគស្មាញនេះ តែងដាច់ស្រឡះក្នុងទីនោះឯង។»

Evaṃ vutte, jaṭābhāradvājo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ជដាភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ»។

7. Suddhikasuttaṃ

៧. សូត្រទី៧ សុទ្ធិកសូត្រ

193. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike imaṃ gāthaṃ ajjhabhāsi –

១៩៣. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ សុទ្ធិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះសុទ្ធិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Na brāhmaṇo sujjhati koci, loke sīlavāpi tapokaraṃ;

Vijjācaraṇasampanno, so sujjhati na aññā itarā pajā’’ti.

«ព្រាហ្មណ៍ណាមួយក្នុងលោក ទោះបីជាអ្នកមានសីល ឬមានតបៈធម៌ ក៏មិនឈ្មោះថាស្អាតស្អំឡើយ លុះត្រាតែជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ទើបឈ្មោះថាស្អាតស្អំ ចំណែកពួកសត្វក្រៅពីនេះ មិនឈ្មោះថាស្អាតស្អំឡើយ។»

‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;

Antokasambu saṅkiliṭṭho, kuhanaṃ upanissito.

«ទោះបីជាពោលពាក្យរាយមាយជាច្រើន ក៏មិនឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ដោយសារជាតិកំណើតឡើយ បើខាងក្នុងនៅតែស្អុយរលួយ មានសេចក្តីសៅហ្មង និងអាស្រ័យការបោកប្រាស់។»

‘‘Khattiyo [Pg.168] brāhmaṇo vesso, suddo caṇḍālapukkuso;

Āraddhavīriyo pahitatto, niccaṃ daḷhaparakkamo;

Pappoti paramaṃ suddhiṃ, evaṃ jānāhi brāhmaṇā’’ti.

«ទោះជាក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ វេស្សៈ សុទ្ទៈ ចណ្ឌាល ឬអ្នកបោសសំរាមក្តី បើជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មានសេចក្តីអត់ធន់ដ៏មាំមួនជានិច្ច តែងដល់នូវសេចក្តីស្អាតស្អំដ៏ឧត្តម ម្នាលព្រាហ្មណ៍ អ្នកចូរដឹងយ៉ាងនេះចុះ។»

Evaṃ vutte, suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ សុទ្ធិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...បេ... លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ ក៏បានក្លាយជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ»។

8. Aggikasuttaṃ

៨. សូត្រទី៨ អគ្គិកសូត្រ

194. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa sappinā pāyaso sannihito hoti – ‘‘aggiṃ juhissāmi, aggihuttaṃ paricarissāmī’’ti.

១៩៤. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង អគ្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានរៀបចំភោជនីយាហារលាយដោយទឹកដោះថ្លា ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបូជាភ្លើង នឹងបម្រើភ្លើង»។

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvāna bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ស្ពាយបាត្រចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រេកត្រអាលនឹងការបិណ្ឌបាតតាមលំដាប់ផ្ទះ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ក៏ស្តេចចូលទៅជិតលំនៅដ្ឋានរបស់អគ្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ លុះស្តេចទៅដល់ហើយ ក៏គង់ឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ អគ្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឈរបិណ្ឌបាត លុះឃើញហើយ ក៏ក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Tīhi vijjāhi sampanno, jātimā sutavā bahū;

Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.

«បុគ្គលណា បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជាទាំងឡាយ៣ មានជាតិកំណើតដ៏ល្អ មានការចេះដឹងច្រើន ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះទើបគួរឆាន់នូវភោជនីយាហារលាយដោយទឹកដោះថ្លានេះ។»

‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;

Antokasambu saṃkiliṭṭho, kuhanāparivārito.

«ទោះបីជាពោលពាក្យរាយមាយជាច្រើន ក៏មិនឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ដោយសារជាតិកំណើតឡើយ បើខាងក្នុងនៅតែស្អុយរលួយ មានសេចក្តីសៅហ្មង និងព័ទ្ធជុំវិញដោយការបោកប្រាស់។»

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.

«មុនីណា ដឹងច្បាស់នូវខន្ធដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅកាលពីមុន ឃើញច្បាស់នូវស្ថានសួគ៌ និងអបាយភូមិ មួយវិញទៀត ជាអ្នកដល់នូវការអស់ទៅនៃជាតិកំណើត ជាអ្នកសម្រេចកិច្ចដោយញាណដ៏ឧត្តម។»

‘‘Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo;

Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.

«ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះថាជាអ្នកមានវិជ្ជា៣ ដោយសារវិជ្ជាទាំងឡាយ៣ នេះឯង ព្រាហ្មណ៍អ្នកបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈនោះ ទើបគួរឆាន់នូវភោជនីយាហារលាយដោយទឹកដោះថ្លានេះ។»

‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.

«សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើនសោយចុះ ព្រោះព្រះអង្គជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដ។»

‘‘Gāthābhigītaṃ [Pg.169] me abhojaneyyaṃ,Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;

Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ភោជនដែលបានមកព្រោះការសូត្រគាថា មិនគួរដល់តថាគតឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះមិនមែនជាធម៌របស់បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញ (នូវហេតុនិងផល) ឡើយ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែច្រានចោលនូវភោជនដែលបានមកព្រោះការសូត្រគាថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ កាលបើធម៌ (របស់ព្រះអរិយៈ) មាននៅ នេះជាការចិញ្ចឹមជីវិត (របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ)។

‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;

Annena pānena upaṭṭhahassu,Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.

ចូរអ្នកបម្រើព្រះខីណាសព ដែលជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ មានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយរម្ងាប់ហើយ មានធម៌គ្រប់គ្រាន់ហើយ ដោយបាយនិងទឹកដទៃវិញ ព្រោះថា ព្រះខីណាសពនោះ ជាស្រែបុណ្យរបស់បុគ្គលអ្នកចង់បានបុណ្យ។»

Evaṃ vutte, aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā aggikabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អគ្គិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... ពិរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...» ។ល។ ហើយព្រះអគ្គិកភារទ្វាជៈដ៏មានអាយុ ក៏បានជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។

9. Sundarikasuttaṃ

៩. សុន្ទរិកសូត្រ

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ. Disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo ‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti; yaṃnūnāhaṃ taṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’nti.

១៩៥. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនកោសល ទៀបឆ្នេរស្ទឹងសុន្ទរិកា។ សម័យនោះឯង សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បូជាភ្លើង ធ្វើការបម្រើភ្លើង នៅទៀបឆ្នេរស្ទឹងសុន្ទរិកា។ គ្រានោះ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បូជាភ្លើង ធ្វើការបម្រើភ្លើងរួចហើយ ក៏ក្រោកពីអាសនៈ ក្រឡេកមើលទិសទាំង ៤ ជុំវិញ ដោយគិតថា៖ «តើនរណាហ្ន៎ គួរភុញ្ជនូវភោជនដែលសល់ពីការបូជា (ហព្យសេសៈ) នេះ?» សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឃើញព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់គ្របព្រះសិរ្ស (ក្បាល) នៅទៀបគល់ឈើមួយ។ លុះឃើញហើយ ក៏យកភោជនដែលសល់ពីការបូជាដោយដៃឆ្វេង យកក្អមទឹកដោយដៃស្តាំ ហើយចូលទៅជិតព្រះមានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បើកព្រះសិរ្ស ដោយសារឮសំឡេងជើងរបស់សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍។ ពេលនោះ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ គិតថា៖ «លោកដ៏ចម្រើននេះ ជាអ្នកកោរសក់ លោកដ៏ចម្រើននេះ ជាអ្នកកោរក្បាលទេតើ» ក៏ចង់ត្រឡប់ទៅវិញពីទីនោះឯង។ ទើបសុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ពួកព្រាហ្មណ៍ខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ដែលជាអ្នកកោរក្បាល ក៏មានដែរ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញចូលទៅជិតគាត់ ហើយសួររកជាតិ (ត្រកូល) មើលទៅ។»

Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘kiṃjacco bhava’nti?

គ្រានោះ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅជិតព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «លោកដ៏ចម្រើន មានជាតិ (ត្រកូល) អ្វី?»

‘‘Mā [Pg.170] jātiṃ puccha caraṇañca puccha,Kaṭṭhā have jāyati jātavedo;

Nīcākulīnopi muni dhitimā,Ājānīyo hoti hirīnisedho.

«អ្នកកុំសួររកជាតិឡើយ ចូរសួររកសេចក្តីប្រព្រឹត្ត (ចរណៈ) វិញចុះ ភ្លើងតែងកើតអំពីឈើពិតមែន ទោះបីមុនី (អ្នកប្រាជ្ញ) កើតក្នុងត្រកូលទាប ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមខ្ជាប់ខ្ជួន ដឹងនូវហេតុនិងមិនមែនហេតុ មានហិរិជាគ្រឿងឃាត់វៀរ (នូវបាប) បាន។»

‘‘Saccena danto damasā upeto,Vedantagū vusitabrahmacariyo;

Yaññopanīto tamupavhayetha,Kālena so juhati dakkhiṇeyye’’ti.

«មុនីណាដែលទូន្មានខ្លួនដោយសច្ចៈ ប្រកបដោយការទូន្មានឥន្ទ្រិយ ដល់នូវទីបំផុតនៃវេទ (មគ្គញ្ញាណ) មានព្រហ្មចរិយៈប្រព្រឹត្តរួចហើយ មានយ័ញ្ញដែលគេរៀបចំទុកហើយ បុគ្គលគួរអញ្ជើញមុនីនោះតាមកាលវេលា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា បូជាចំពោះទក្ខិណេយ្យបុគ្គល។»

‘‘Addhā suyiṭṭhaṃ suhutaṃ mama yidaṃ,Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāmi;

Tumhādisānañhi adassanena,Añño jano bhuñjati habyasesa’’nti.

«ការបូជា ការសែនព្រេនរបស់ខ្ញុំព្រះករុណានេះ ពិតជាបានធ្វើល្អហើយ ព្រោះបានជួបព្រះអង្គអ្នកដល់នូវត្រើយនៃវេទបែបនេះ ព្រោះថាកាលពីមុន ដោយសារមិនបានជួបព្រះអង្គទាំងឡាយដូចជាព្រះអង្គ ទើបជនដទៃ (ដែលមិនមែនជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល) ភុញ្ជនូវភោជនដែលសល់ពីការបូជានេះ។»

‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.

«សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើនសោយចុះ ព្រោះព្រះអង្គជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដ។»

‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;

Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ភោជនដែលបានមកព្រោះការសូត្រគាថា មិនគួរដល់តថាគតឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះមិនមែនជាធម៌របស់បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញ (នូវហេតុនិងផល) ឡើយ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែច្រានចោលនូវភោជនដែលបានមកព្រោះការសូត្រគាថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ កាលបើធម៌ (របស់ព្រះអរិយៈ) មាននៅ នេះជាការចិញ្ចឹមជីវិត (របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ)។»

‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;

Annena pānena upaṭṭhahassu,Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.

ចូរអ្នកបម្រើព្រះខីណាសព ដែលជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ មានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយរម្ងាប់ហើយ មានធម៌គ្រប់គ្រាន់ហើយ ដោយបាយនិងទឹកដទៃវិញ ព្រោះថា ព្រះខីណាសពនោះ ជាស្រែបុណ្យរបស់បុគ្គលអ្នកចង់បានបុណ្យ។»

‘‘Atha kassa cāhaṃ, bho gotama, imaṃ habyasesaṃ dammī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yasseso habyaseso bhutto sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatra, brāhmaṇa, tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā. Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, taṃ habyasesaṃ appaharite vā chaḍḍehi appāṇake vā udake opilāpehī’’ti.

«ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ តើខ្ញុំព្រះករុណាគួរប្រគេនភោជនដែលសល់ពីការបូជានេះដល់នរណា?» «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្សនេះ តថាគតមិនឃើញនរណាម្នាក់ ដែលភុញ្ជនូវភោជនដែលសល់ពីការបូជានេះហើយ អាចរំលាយបានដោយស្រួលឡើយ វៀរលែងតែតថាគត ឬសាវករបស់តថាគតចេញ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកចាក់ភោជនដែលសល់ពីការបូជានោះ ចោលក្នុងទីដែលគ្មានស្មៅស្រស់ ឬក៏លិចចុះទៅក្នុងទឹកដែលគ្មានសត្វមានជីវិតចុះ។»

Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo taṃ habyasesaṃ appāṇake udake opilāpesi. Atha kho so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati [Pg.171] ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati. Seyyathāpi nāma phālo divasaṃsantatto udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati; evameva so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.

គ្រានោះ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ក៏លិចភោជនដែលសល់ពីការបូជានោះ ទៅក្នុងទឹកដែលគ្មានសត្វមានជីវិត។ គ្រានោះ ភោជនដែលសល់ពីការបូជានោះ កាលដែលគេដាក់ទៅក្នុងទឹក ក៏លាន់ឮសូរស្អិតៗ ឮសូរជ្រឹបៗ ហុយផ្សែងទ្រលោម ហុយផ្សែងខ្លាំងឡើង។ ដូចជាផាលដែក ដែលគេដុតក្តៅពេញមួយថ្ងៃ កាលដែលគេបោះទៅក្នុងទឹក តែងលាន់ឮសូរស្អិតៗ ឮសូរជ្រឹបៗ ហុយផ្សែងទ្រលោម ហុយផ្សែងខ្លាំងឡើង យ៉ាងណាមិញ ភោជនដែលសល់ពីការបូជានោះ កាលដែលគេដាក់ទៅក្នុងទឹក ក៏លាន់ឮសូរស្អិតៗ ឮសូរជ្រឹបៗ ហុយផ្សែងទ្រលោម ហុយផ្សែងខ្លាំងឡើង យ៉ាងនោះឯង។

Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā gāthāhi ajjhabhāsi –

គ្រានោះ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ មានសេចក្តីតក់ស្លុត ព្រឺរោមស្រើប ក៏ចូលទៅជិតព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅជិតហើយ ក៏ឈរនៅក្នុងទីសមគួរ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់នឹងសុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ដែលឈរនៅក្នុងទីសមគួរនោះ ដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Mā brāhmaṇa dāru samādahāno,Suddhiṃ amaññi bahiddhā hi etaṃ;

Na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti,Yo bāhirena parisuddhimicche.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ អ្នកកាលបង្កាត់ឧស (បូជាភ្លើង) កុំសំគាល់ថា ខ្លួនមានសេចក្តីបរិសុទ្ធឡើយ ព្រោះការបូជានេះ ជាការខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ ពួកអ្នកឈ្លាសវៃ មិនពោលថា សេចក្តីបរិសុទ្ធកើតមានព្រោះការបូជានោះឡើយ ចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយការខាងក្រៅ។»

‘‘Hitvā ahaṃ brāhmaṇa dārudāhaṃAjjhattamevujjalayāmi jotiṃ;

Niccagginī niccasamāhitatto,Arahaṃ ahaṃ brahmacariyaṃ carāmi.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតលះបង់ការដុតឧសហើយ ក៏ញ៉ាំងភ្លើង (គឺញាណ) ខាងក្នុងឲ្យរុងរឿងជានិច្ច តថាគតមានភ្លើងរុងរឿងជានិច្ច មានចិត្តតាំងមាំជានិច្ច ជាព្រះអរហន្ត ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ។»

‘‘Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro,Kodho dhumo bhasmani mosavajjaṃ;

Jivhā sujā hadayaṃ jotiṭhānaṃ,Attā sudanto purisassa joti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះថាមានះរបស់អ្នកប្រៀបដូចជាអម្រែក កំហឹងប្រៀបដូចជាផ្សែង ពាក្យកុហកប្រៀបដូចជាផេះ អណ្តាតប្រៀបដូចជាវែកបូជា ចិត្តប្រៀបដូចជាកន្លែងបង្កាត់ភ្លើង ចំណែកឯខ្លួន (ចិត្ត) ដែលទូន្មានល្អហើយ ជាពន្លឺរបស់បុរស។»

‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;

Yattha have vedaguno sinātā,Anallagattāva taranti pāraṃ.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ធម៌ប្រៀបដូចជាស្រះទឹក មានសីលជាកំពង់ទឹក មិនល្អក់កករ ជាទីសរសើររបស់សប្បុរសទាំងឡាយ ចំពោះសប្បុរសទាំងឡាយ ពួកអ្នកដល់នូវត្រើយនៃវេទ (ព្រះអរហន្ត) តែងតែងូតក្នុងស្រះទឹកនោះ ហើយឆ្លងទៅកាន់ត្រើយម្ខាង (និព្វាន) ដោយមានខ្លួនមិនទទឹកឡើយ។»

‘‘Saccaṃ dhammo saṃyamo brahmacariyaṃ,Majjhe sitā brāhmaṇa brahmapatti;

Sa tujjubhūtesu namo karohi,Tamahaṃ naraṃ dhammasārīti brūmī’’ti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ សច្ចៈ ធម៌ សញ្ញមៈ (ការសង្រួម) និងព្រហ្មចរិយៈ នេះជាការសម្រេចនូវព្រហ្មញ្ញភាពដ៏ប្រសើរ ដែលអាស្រ័យក្នុងកណ្តាល (មជ្ឈិមាปฏิปទា) អ្នកចូរធ្វើការថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះខីណាសពទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកត្រង់ទៅចុះ តថាគតហៅបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តយ៉ាងនោះថា ជាអ្នកមានធម៌ជាសារៈ។»

Evaṃ [Pg.172] vutte, sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.

កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ សុន្ទរិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... ពិរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន...» ។ល។ ហើយព្រះភារទ្វាជៈដ៏មានអាយុ ក៏បានជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។

10. Bahudhītarasuttaṃ

១០. ពហុធីតរសូត្រ

196. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa catuddasa balībaddā naṭṭhā honti. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo te balībadde gavesanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –

១៩៦. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃមួយកន្លែង ក្នុងដែនកោសល។ សម័យនោះឯង គោឈ្មោល ១៤ ក្បាល របស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ក្នុងត្រកូលភារទ្វាជៈ បានបាត់។ គ្រានោះ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ កាលស្វែងរកគោទាំងនោះ ក៏ដើរចូលទៅក្នុងព្រៃនោះ លុះចូលទៅដល់ ក៏បានឃើញព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ពត់ភ្នែន តម្រង់ព្រះកាយឲ្យត្រង់ ផ្ដំស្មារតីចំពោះមុខ ក្នុងព្រៃនោះ។ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅជិតព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, balībaddā catuddasa;

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«គោឈ្មោល ១៤ ក្បាល របស់សមណៈនេះ មិនបានបាត់អស់រយៈពេល ៦ ថ្ងៃមកហើយទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tilākhettasmi pāpakā;

Ekapaṇṇā dupaṇṇā ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«ដើមល្ងអាក្រក់ៗ ដែលមានស្លឹកតែមួយ ឬពីរសន្លឹក ក្នុងចម្ការល្ង របស់សមណៈនេះ មិនមានទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;

Ussoḷhikāya naccanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«ពួកកណ្តុរមិនបាននាំគ្នារត់លោតកញ្ឆេងលេង ក្នុងជង្រុកដ៏ទទេ របស់សមណៈនេះទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, santhāro sattamāsiko;

Uppāṭakehi sañchanno, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«កម្រាលស្មៅដែលមិនបានបោសសម្អាតអស់រយៈពេល ៧ ខែមកហើយ ហើយពេញទៅដោយសត្វល្អិតចង្រៃ របស់សមណៈនេះ មិនមានទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, vidhavā satta dhītaro;

Ekaputtā duputtā ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«កូនស្រីមេម៉ាយ ៧ នាក់ ដែលមានកូនមួយ ឬកូនពីរ របស់សមណៈនេះ មិនមានទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, piṅgalā tilakāhatā;

Sottaṃ pādena bodheti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.

«ប្រពន្ធភ្នែកស្រឡេវ មានប្រជ្រុយខ្មៅពាសពេញខ្លួន មិនបានយកជើងធាក់ដាស់សមណៈនេះ កាលកំពុងដេកលក់ទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, paccūsamhi iṇāyikā;

Detha dethāti codenti, tenāyaṃ samaṇo sukhī’’ti.

«ពួកម្ចាស់បំណុល មិនបានមកទារបំណុលនៅពេលព្រលឹមស្រាងៗ ថា «ចូរឲ្យបំណុលមក ចូរឲ្យបំណុលមក» ដល់សមណៈនេះទេដឹង ព្រោះហេតុនោះ បានជាសមណៈនេះមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na [Pg.173] hi mayhaṃ brāhmaṇa, balībaddā catuddasa;

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ គោឈ្មោល ១៤ ក្បាល របស់តថាគត មិនបានបាត់អស់រយៈពេល ៦ ថ្ងៃមកហើយពិតមែន ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tilākhettasmi pāpakā;

Ekapaṇṇā dupaṇṇā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«ដើមល្ងអាក្រក់ៗ ដែលមានស្លឹកតែមួយ ឬពីរសន្លឹក ក្នុងចម្ការល្ង របស់តថាគត មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;

Ussoḷhikāya naccanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«ពួកកណ្តុរមិនបាននាំគ្នារត់លោតកញ្ឆេងលេង ក្នុងជង្រុកដ៏ទទេ របស់តថាគតឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, santhāro sattamāsiko;

Uppāṭakehi sañchanno, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«កម្រាលស្មៅដែលមិនបានបោសសម្អាតអស់រយៈពេល ៧ ខែមកហើយ ហើយពេញទៅដោយសត្វល្អិតចង្រៃ របស់តថាគត មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, vidhavā satta dhītaro;

Ekaputtā duputtā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«កូនស្រីមេម៉ាយ ៧ នាក់ ដែលមានកូនមួយ ឬកូនពីរ របស់តថាគត មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, piṅgalā tilakāhatā;

Sottaṃ pādena bodheti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.

«ប្រពន្ធភ្នែកស្រឡេវ មានប្រជ្រុយខ្មៅពាសពេញខ្លួន មិនបានយកជើងធាក់ដាស់តថាគត កាលកំពុងដេកលក់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, paccūsamhi iṇāyikā;

Detha dethāti codenti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī’’ti.

«ពួកម្ចាស់បំណុល មិនបានមកទារបំណុលនៅពេលព្រលឹមស្រាងៗ ថា «ចូរឲ្យបំណុលមក ចូរឲ្យបំណុលមក» ដល់តថាគតឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បានជាតថាគតមានសេចក្តីសុខ។»

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.

កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពិរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន! ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះគោតមដ៏ចម្រើនទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអនេកបរិយាយ យ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាគេផ្ងាររបស់ដែលផ្កាប់ ឬបើកបង្ហាញរបស់ដែលលាក់កំបាំង ឬប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ឬក៏ទ្រទ្រង់ប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា "មនុស្សមានចក្ខុទាំងឡាយ នឹងឃើញរូបបាន" យ៉ាងណាមិញ ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ជាទីពឹងទីរលឹក។ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមទទួលបាននូវការបួសជាសាមណេរ និងការឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ក្នុងសំណាក់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន។»

Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ [Pg.174] itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.

ភារទ្វាជគោត្រព្រាហ្មណ៍ ក៏ទទួលបាននូវការបួសជាសាមណេរ និងការឧបសម្បទាជាភិក្ខុ ក្នុងសំណាក់ព្រះមានព្រះភាគ។ លុះបានឧបសម្បទារួចហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះភារទ្វាជៈដ៏មានអាយុ ក៏ចៀសចេញទៅតែម្នាក់ឯង ជាអ្នកមិនធ្វេសប្រហែស មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯង នូវគុណធម៌ដ៏ប្រសើរ គឺព្រហ្មចរិយៈជាទីបំផុត ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួសដោយត្រឹមត្រូវ ត្រូវការនោះ ដោយញាណដ៏ឧត្តម ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រះអង្គបានដឹងច្បាស់ថា៖ «ជាតិអស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈបានប្រព្រឹត្តរួចហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើ បានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធនេះ មិនមានទៀតឡើយ។» ហើយព្រះភារទ្វាជៈដ៏មានអាយុ ក៏បានជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។

Arahantavaggo paṭhamo.

អរហន្តវគ្គ ទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Dhanañjānī ca akkosaṃ, asurindaṃ bilaṅgikaṃ;

Ahiṃsakaṃ jaṭā ceva, suddhikañceva aggikā;

Sundarikaṃ bahudhītarena ca te dasāti.

និយាយអំពីសូត្រទាំង ១០ គឺ ធនញ្ជានីសូត្រ ១ អក្កោសសូត្រ ១ អសុរិន្ទសូត្រ ១ ពលិង្គិកសូត្រ ១ អហិំសកសូត្រ ១ ជដាសូត្រ ១ សុទ្ធិកសូត្រ ១ អគ្គិកសូត្រ ១ សុន្ទរិកសូត្រ ១ និងពហុធីតរសូត្រ ១។

2. Upāsakavaggo

២. ឧបាសកវគ្គ

1. Kasibhāradvājasuttaṃ

១. កសិភារទ្វាជសូត្រ

197. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṃ ekanāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami.

១៩៧. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងដែនមគធៈ នាទក្ខិណគិរិជនបទ ក្នុងឯកនាឡាព្រាហ្មណគ្រាម។ សម័យនោះឯង ជាកាលសាបព្រោះ នង្គ័លប្រមាណប្រាំរយគ្រឿង ដែលកសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍បានទឹមទុកហើយ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយទ្រង់យាងទៅកាន់កន្លែងធ្វើការងាររបស់កសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍។

Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati. Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi. Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū’’ti. ‘‘Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Na kho mayaṃ passāma bhoto gotamassa yugaṃ vā naṅgalaṃ vā phālaṃ vā pācanaṃ vā balībadde vā, atha ca pana bhavaṃ gotamo evamāha – ‘‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti[Pg.175]. Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

សម័យនោះឯង ការចែកអាហាររបស់កសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់កន្លែងចែកអាហារនោះ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ទ្រង់គង់ឈរក្នុងទីសមគួរមួយ។ កសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ឈរបិណ្ឌបាត។ លុះឃើញហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលសមណៈ ខ្ញុំតែងភ្ជួរផង សាបព្រោះផង លុះភ្ជួរ និងសាបព្រោះហើយ ទើបបរិភោគ។ ម្នាលសមណៈ ទោះបីលោក ក៏ត្រូវភ្ជួរផង សាបព្រោះផង លុះភ្ជួរ និងសាបព្រោះហើយ សឹមបរិភោគចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតក៏ភ្ជួរផង សាបព្រោះផង លុះភ្ជួរ និងសាបព្រោះហើយ ទើបបរិភោគដែរ»។ ព្រាហ្មណ៍ទូលថា៖ «យើងខ្ញុំមិនដែលឃើញនឹម ឬនង្គ័ល ឬផាល ឬរំពាត់ ឬគោទាំងឡាយរបស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើនឡើយ តែព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បែរជាមានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះថា៖ “ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតក៏ភ្ជួរផង សាបព្រោះផង លុះភ្ជួរ និងសាបព្រោះហើយ ទើបបរិភោគដែរ”»។ គ្រានោះ កសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានពោលគាថានេះ នឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kassako paṭijānāsi, na ca passāmi te kasiṃ;

Kassako pucchito brūhi, kathaṃ jānemu taṃ kasi’’nti.

«លោកតែងប្តេជ្ញាខ្លួនថាជាអ្នកភ្ជួររាស់ តែយើងខ្ញុំមិនដែលឃើញការភ្ជួររាស់របស់លោកឡើយ។ កាលដែលយើងខ្ញុំសួរហើយ សូមលោកជាអ្នកភ្ជួររាស់ ប្រាប់មកចុះ ធ្វើដូចម្តេច ទើបយើងខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវការភ្ជួររាស់របស់លោកនោះបាន?»

‘‘Saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṃ;

Hirī īsā mano yottaṃ, sati me phālapācanaṃ.

«សទ្ធាជាពូជ សេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស (តបៈ) ជាទឹកភ្លៀង បញ្ញារបស់តថាគតជានឹម និងនង្គ័ល ហិរិ (សេចក្តីខ្មាសបាប) ជាយួរនង្គ័ល ចិត្តជាខ្សែទឹម សតិរបស់តថាគតជាផាល និងរំពាត់។

‘‘Kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato;

Saccaṃ karomi niddānaṃ, soraccaṃ me pamocanaṃ.

តថាគតជាអ្នកគ្រប់គ្រងកាយ គ្រប់គ្រងវាចា ជាអ្នកសង្រួមក្នុងអាហារ និងក្នុងផ្ទៃ តថាគតធ្វើនូវសច្ចៈឲ្យជាគ្រឿងជម្រះស្មៅ សោរច្ចៈ (សេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់) ជាគ្រឿងដោះទឹមរបស់តថាគត។

‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ;

Gacchati anivattantaṃ, yattha gantvā na socati.

វីរិយៈរបស់តថាគត ជាសត្វពាហនៈនាំទៅនូវធុរៈ នាំទៅកាន់ធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈ តែងដើរទៅមិនត្រឡប់ក្រោយឡើយ ជាទីដែលបុគ្គលទៅដល់ហើយ មិនតែងសោកសៅ។

‘‘Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;

Etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.

ការភ្ជួររាស់នេះ តថាគតបានភ្ជួររាស់យ៉ាងនេះ ការភ្ជួររាស់នោះ តែងមានផលជាអមតៈ បុគ្គលកាលបើភ្ជួររាស់នូវការភ្ជួររាស់នេះហើយ តែងរួចចាកទុក្ខទាំងពួង»។

‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Kassako bhavaṃ. Yañhi bhavaṃ gotamo amatapphalampi kasiṃ kasatī’’ti.

«សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ទទួលសោយចុះ ព្រះអង្គពិតជាអ្នកភ្ជួររាស់មែន ព្រោះព្រះគោតមដ៏ចម្រើន តែងភ្ជួររាស់នូវការភ្ជួររាស់ដែលមានផលជាអមតៈ»។

‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;

Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ភោជនដែលបានមកព្រោះការច្រៀងគាថា តថាគតមិនគួរឆាន់ឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ នេះមិនមែនជាធម៌របស់បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញត្រូវនោះទេ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងច្រានចោលនូវភោជនដែលបានមកព្រោះការច្រៀងគាថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ កាលបើធម៌មាននៅ នេះជាការចិញ្ចឹមជីវិត (របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ)។

‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;

Annena pānena upaṭṭhahassu,Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.

សូមអ្នកបម្រើព្រះខីណាសព ដែលជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ មានកិច្ចស្រេចហើយ មានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយរម្ងាប់ហើយ ដោយបាយ និងទឹកដទៃវិញ ព្រោះថា ព្រះខីណាសពនោះ ជាបុញ្ញក្ខេត្តរបស់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវបុណ្យ»។

Evaṃ vutte, kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ កសិភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ ស្មើដោយជីវិត ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

2. Udayasuttaṃ

២. ឧទយសូត្រ

198. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Atha [Pg.176] kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūresi. Dutiyampi kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami…pe… tatiyampi kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūretvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pakaṭṭhakoyaṃ samaṇo gotamo punappunaṃ āgacchatī’’ti.

១៩៨. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយទ្រង់យាងទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់ឧទយព្រាហ្មណ៍។ គ្រានោះ ឧទយព្រាហ្មណ៍ បានដាក់ចង្ហាន់ពេញបាត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ហើយទ្រង់យាងទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់ឧទយព្រាហ្មណ៍... សូម្បីជាគម្រប់បីដង ឧទយព្រាហ្មណ៍ បានដាក់ចង្ហាន់ពេញបាត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះសមណគោតមនេះ ជាអ្នកជាប់ចិត្តក្នុងរសជាតិ តែងយាងមកញយៗ»។

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

«ពួកជនតែងសាបព្រោះពូជញយៗ ស្ដេចទេវតា តែងបង្អុរភ្លៀងចុះមកញយៗ ពួកអ្នកភ្ជួររាស់តែងភ្ជួរស្រែញយៗ ស្រូវតែងកើតឡើងដល់ដែនដីញយៗ។

‘‘Punappunaṃ yācakā yācayanti, punappunaṃ dānapatī dadanti;

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

ពួកស្មូមតែងសូមញយៗ ពួកទាយកតែងឲ្យទានញយៗ ពួកទាយកលុះឲ្យទានញយៗហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ញយៗ។

‘‘Punappunaṃ khīranikā duhanti, punappunaṃ vaccho upeti mātaraṃ;

Punappunaṃ kilamati phandati ca, punappunaṃ gabbhamupeti mando.

ពួកអ្នកចង្រ្កឹះទឹកដោះតែងចង្រ្កឹះញយៗ កូនគោតែងចូលទៅរកមេញយៗ បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅតែងលំបាក និងញាប់ញ័រញយៗ តែងចូលទៅកាន់គភ៌ញយៗ។

‘‘Punappunaṃ jāyati mīyati ca, punappunaṃ sivathikaṃ haranti;

Maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṃ jāyati bhūripañño’’ti.

តែងកើត និងស្លាប់ញយៗ គេតែងសែងទៅកាន់ទីស្មសានញយៗ ចំណែកឯបុគ្គលមានប្រាជ្ញាធំ លុះបានសម្រេចផ្លូវដើម្បីមិនឲ្យមានភពថ្មីទៀតហើយ តែងមិនកើតញយៗឡើយ»។

Evaṃ vutte, udayo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ឧទយព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ ស្មើដោយជីវិត ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

3. Devahitasuttaṃ

៣. ទេវហិតសូត្រ

199. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā vātehābādhiko hoti; āyasmā ca upavāṇo bhagavato upaṭṭhāko hoti. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, upavāṇa, uṇhodakaṃ jānāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā upavāṇo bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya yena devahitassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho devahito brāhmaṇo āyasmantaṃ upavāṇaṃ tuṇhībhūtaṃ ekamantaṃ ṭhitaṃ. Disvāna āyasmantaṃ upavāṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

១៩៩. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានអាពាធកើតអំពីខ្យល់។ ព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុ ជាឧបដ្ឋាករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុថា៖ «ម្នាលឧបវាណៈ ចូរអ្នករកទឹកក្តៅថ្វាយតថាគតផង»។ ព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា៖ «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ» រួចហើយក៏ស្បង់ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ យាងទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ លុះទៅដល់ហើយ ក៏ឈរស្ងៀមនៅក្នុងទីសមគួរមួយ។ ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ បានឃើញព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុ ឈរស្ងៀមនៅក្នុងទីសមគួរមួយ។ លុះឃើញហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ នឹងព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុថា៖

‘‘Tuṇhībhūto [Pg.177] bhavaṃ tiṭṭhaṃ, muṇḍo saṅghāṭipāruto;

Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kiṃ nu yācitumāgato’’ti.

«លោកដ៏ចម្រើន ជាអ្នកកោរសក់ គ្រងសង្ឃាដិ ឈរស្ងៀមនៅ តើលោកប្រាថ្នាអ្វី ស្វែងរកអ្វី ឬមកដើម្បីសុំអ្វី?»

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រះមុនីជាព្រះអរហន្ត ជាព្រះសុគតក្នុងលោក ទ្រង់មានអាពាធកើតអំពីខ្យល់ បើទឹកក្តៅមាននៅ សូមលោកប្រគេនព្រះមុនីចុះ។

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;

Apacito apaceyyānaṃ, tassa icchāmi hātave’’ti.

ព្រះអង្គជាបុគ្គលដែលពួកបុគ្គលគួរជាទីបូជា តែងបូជា ជាបុគ្គលដែលពួកបុគ្គលគួរធ្វើសក្ការៈ តែងធ្វើសក្ការៈ ជាបុគ្គលដែលពួកបុគ្គលគួរគោរព តែងគោរព អាត្មាភាពប្រាថ្នានាំយកទឹកក្តៅនោះ ទៅថ្វាយព្រះអង្គ»

Atha kho devahito brāhmaṇo uṇhodakassa kājaṃ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṃ āyasmato upavāṇassa pādāsi. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ uṇhodakena nhāpetvā uṇhodakena phāṇitaṃ āloletvā bhagavato pādāsi. Atha kho bhagavato ābādho paṭippassambhi.

គ្រានោះ ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ បានប្រើបុរសម្នាក់ឲ្យរែកទឹកក្តៅមួយអម្រែក និងប្រគេនស្ករអំពៅមួយកញ្ចប់ ដល់ព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុ។ គ្រានោះ ព្រះឧបវាណៈដ៏មានអាយុ យាងទៅកាន់ទីដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ស្រង់ព្រះកាយព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយទឹកក្តៅ ហើយកូរស្ករអំពៅនឹងទឹកក្តៅ ថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ អាពាធរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏បានស្ងប់រម្ងាប់ទៅ។

Atha kho devahito brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានរីករាយជាមួយនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ។ លុះទេវហិតព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានពោលគាថានេះ នឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ;

Kathañhi yajamānassa, kathaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.

«បុគ្គលគួរប្រគេនទេយ្យធម៌ក្នុងទីណា ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងទីណា ទើបមានផលច្រើន ម្យ៉ាងទៀត កាលបើបុគ្គលអ្នកបូជា ធ្វើដូចម្តេច ទើបទក្ខិណាទានសម្រេចផល?»

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.

«ព្រះមុនីអង្គណា ជ្រាបច្បាស់នូវបុព្វេនិវាស ឃើញច្បាស់នូវឋានសួគ៌ និងអបាយភូមិ មួយវិញទៀត ព្រះមុនីនោះ បានដល់នូវការអស់ទៅនៃជាតិ មានកិច្ចសម្រេចហើយដោយអភិញ្ញា។

‘‘Ettha dajjā deyyadhammaṃ, ettha dinnaṃ mahapphalaṃ;

Evañhi yajamānassa, evaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.

បុគ្គលគួរប្រគេនទេយ្យធម៌ក្នុងព្រះមុនីនោះ ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងព្រះមុនីនោះ តែងមានផលច្រើន កាលបើបុគ្គលអ្នកបូជា ធ្វើសក្ការៈយ៉ាងនេះ ទក្ខិណាទានតែងសម្រេចផលយ៉ាងនេះឯង»

Evaṃ vutte, devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

Kាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖ «ច្បាស់ណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ ស្មើដោយជីវិត ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

4. Mahāsālasuttaṃ

៤. មហាសាលសូត្រ

200. Sāvatthinidānaṃ[Pg.178]. Atha kho aññataro brāhmaṇamahāsālo lūkho lūkhapāvuraṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ brāhmaṇamahāsālaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kinnu tvaṃ, brāhmaṇa, lūkho lūkhapāvuraṇo’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama, cattāro puttā. Te maṃ dārehi saṃpuccha gharā nikkhāmentī’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu bhāsassu –

២០០. ព័ត៌មានកើតឡើងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍មហាសាលម្នាក់ មានសរីរាង្គសៅហ្មង ស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់សៅហ្មង ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានរីករាយជាមួយនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សួរព្រាហ្មណ៍មហាសាលនោះ ដែលអង្គុយក្នុងទីសមគួរ យ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមានសរីរាង្គសៅហ្មង ស្លៀកដណ្តប់សម្លៀកបំពាក់សៅហ្មងយ៉ាងនេះ?» ព្រាហ្មណ៍ក្រាបទូលថា៖ «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមានកូនប្រុសបួននាក់នៅក្នុងទីនេះ កូនទាំងនោះបានពិភាក្សាគ្នាជាមួយនឹងភរិយារបស់ពួកគេ ហើយបណ្តេញខ្ញុំចេញពីផ្ទះ» Parsed ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើដូច្នោះ អ្នកចូររៀនគាថាទាំងឡាយនេះ លុះដល់ទីប្រជុំជនដែលមនុស្សជាច្រើនមកជួបជុំគ្នា ហើយកូនទាំងឡាយរបស់អ្នកក៏អង្គុយនៅក្នុងទីនោះដែរ ចូរអ្នកសូត្រគាថាទាំងនេះចុះ៖

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.

កូនទាំងឡាយណា ដែលកើតមកហើយ ខ្ញុំធ្លាប់ត្រេកអរ និងប្រាថ្នានូវសេចក្តីចម្រើនដល់កូនទាំងឡាយនោះ កូនទាំងនោះបានពិភាក្សាគ្នាជាមួយនឹងភរិយារបស់ពួកគេ ហើយបណ្តេញខ្ញុំចេញ ដូចជាហ្វូងឆ្កែព្រុសដេញជ្រូកដូច្នោះ។

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.

កូនទាំងឡាយនោះ ជាមនុស្សមិនល្អ ជាមនុស្សថោកទាប តែងហៅខ្ញុំថា “លោកឪពុក លោកឪពុក” កូនទាំងនោះជាយក្សក្នុងរូបភាពជាកូន តែងលះបង់ខ្ញុំចោលក្នុងកាលដែលខ្ញុំចាស់ជរាហើយ។

‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.

ដូចជាសេះចាស់ដែលគេលែងប្រើប្រាស់ គេតែងដកហូតចំណីចេញ យ៉ាងណាមិញ ឪពុកចាស់របស់កូនល្ងង់ខ្លៅទាំងឡាយ ក៏ត្រូវដើរសុំទានតាមផ្ទះអ្នកដទៃ យ៉ាងនោះឯង។

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.

ឈើច្រត់របស់ខ្ញុំនេះឯង ប្រសើរជាងកូនមិនស្តាប់បង្គាប់ទាំងឡាយ ព្រោះឈើច្រត់អាចឃាត់គោសាហាវបាន ទាំងអាចឃាត់ឆ្កែសាហាវបានទៀតផង។

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.

ក្នុងទីងងឹត ឈើច្រត់តែងទៅមុន ក្នុងទីទឹកជ្រៅ ឈើច្រត់តែងជាទីពឹងផ្អែក ដោយអានុភាពនៃឈើច្រត់ ទោះបីជំពប់ដួល ក៏គង់នឹងក្រោកឈរឡើងវិញបាន»

Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavato santike imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu abhāsi –

គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍មហាសាលនោះ បានរៀនគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះដល់ទីប្រជុំជនដែលមនុស្សជាច្រើនមកជួបជុំគ្នា ហើយកូនទាំងឡាយក៏អង្គុយនៅក្នុងទីនោះដែរ ក៏បានសូត្រគាថាទាំងនេះថា៖

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.

«កូនទាំងឡាយណា ដែលកើតមកហើយ ខ្ញុំធ្លាប់ត្រេកអរ និងប្រាថ្នានូវសេចក្តីចម្រើនដល់កូនទាំងឡាយនោះ កូនទាំងនោះបានពិភាក្សាគ្នាជាមួយនឹងភរិយារបស់ពួកគេ ហើយបណ្តេញខ្ញុំចេញ ដូចជាហ្វូងឆ្កែព្រុសដេញជ្រូកដូច្នោះ។

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.

កូនទាំងឡាយនោះ ជាមនុស្សមិនល្អ ជាមនុស្សថោកទាប តែងហៅខ្ញុំថា “លោកឪពុក លោកឪពុក” កូនទាំងនោះជាយក្សក្នុងរូបភាពជាកូន តែងលះបង់ខ្ញុំចោលក្នុងកាលដែលខ្ញុំចាស់ជរាហើយ។

‘‘Assova [Pg.179] jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.

ដូចជាសេះចាស់ដែលគេលែងប្រើប្រាស់ គេតែងដកហូតចំណីចេញ យ៉ាងណាមិញ ឪពុកចាស់របស់កូនល្ងង់ខ្លៅទាំងឡាយ ក៏ត្រូវដើរសុំទានតាមផ្ទះអ្នកដទៃ យ៉ាងនោះឯង។

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.

ឈើច្រត់របស់ខ្ញុំនេះឯង ប្រសើរជាងកូនមិនស្តាប់បង្គាប់ទាំងឡាយ ព្រោះឈើច្រត់អាចឃាត់គោសាហាវបាន ទាំងអាចឃាត់ឆ្កែសាហាវបានទៀតផង។

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.

ក្នុងទីងងឹត ឈើច្រត់តែងទៅមុន ក្នុងទីទឹកជ្រៅ ឈើច្រត់តែងជាទីពឹងផ្អែក ដោយអានុភាពនៃឈើច្រត់ ទោះបីជំពប់ដួល ក៏គង់នឹងក្រោកឈរឡើងវិញបាន»

Atha kho naṃ brāhmaṇamahāsālaṃ puttā gharaṃ netvā nhāpetvā paccekaṃ dussayugena acchādesuṃ. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo ekaṃ dussayugaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇā nāma ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesāma. Paṭiggaṇhatu me bhavaṃ gotamo ācariyadhana’’nti. Paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

គ្រានោះឯង ពួកកូនប្រុសបាននាំព្រាហ្មណ៍មហាសាលនោះទៅកាន់ផ្ទះ ឲ្យងូតទឹក ហើយបានស្លៀកដណ្តប់សំពត់មួយគូៗ ម្នាក់ៗ។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍មហាសាលនោះ ក៏កាន់យកសំពត់មួយគូ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានរីករាយជាមួយនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និងពាក្យគួររលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រាហ្មណ៍មហាសាល អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពួកយើងដែលឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ តែងស្វែងរកទ្រព្យជាចំណែកគ្រូ (អាចរិយធន) ជូនដល់គ្រូ។ សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន មេត្តាទទួលនូវទ្រព្យជាចំណែកគ្រូរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាផងចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានទទួលដោយព្រះទ័យអនុគ្រោះ។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍មហាសាលនោះ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

5. Mānatthaddhasuttaṃ

៥. មាណត្ថទ្ធសូត្រ

201. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena mānatthaddho nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Atha kho mānatthaddhassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Sace maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi taṃ ālapissāmi. No ce maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi nālapissāmī’’ti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā taṃ nālapi. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘nāyaṃ samaṇo [Pg.180] gotamo kiñci jānātī’ti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho bhagavā mānatthaddhassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២០១. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ មាណត្ថទ្ធៈ រស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ ព្រាហ្មណ៍នោះ មិនសំពះមាតា មិនសំពះបិតា មិនសំពះអាចារ្យ មិនសំពះបងប្រុសច្បងឡើយ។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានបរិស័ទកុះករចោមរោម ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌។ គ្រានោះ មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសមណគោតមនេះ មានបរិស័ទកុះករចោមរោម ហើយសម្ដែងធម៌។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ ចូលទៅរកព្រះសមណគោតម។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតម និយាយរកអញ អញក៏នឹងនិយាយរកព្រះអង្គវិញ។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតម មិននិយាយរកអញទេ អញក៏នឹងមិននិយាយរកព្រះអង្គដែរ»។ គ្រានោះ មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរស្ងៀមនៅក្នុងទីសមគួរ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានត្រាស់រកព្រាហ្មណ៍នោះឡើយ។ ទើបមាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ គិតថា «ព្រះសមណគោតមនេះ មិនដឹងអ្វីបន្តិចសោះឡើយ» ហើយចង់ត្រឡប់ទៅវិញពីទីនោះឯង។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបសេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងចិត្តរបស់មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ ដោយព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានត្រាស់នឹងមាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ ដោយគាថាថា៖

‘‘Na mānaṃ brāhmaṇa sādhu, atthikassīdha brāhmaṇa;

Yena atthena āgacchi, tamevamanubrūhaye’’ti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ការធ្វើមានះរឹងត្អឹង មិនល្អឡើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ សម្រាប់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលមកព្រោះប្រយោជន៍ណា គួរតែចម្រើននូវប្រយោជន៍នោះឯង»។

Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘‘cittaṃ me samaṇo gotamo jānātī’’ti tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘mānatthaddhāhaṃ, bho gotama, mānatthaddhāhaṃ, bho gotamā’’ti. Atha kho sā parisā abbhutacittajātā ahosi – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Ayañhi mānatthaddho brāhmaṇo neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti; atha ca pana samaṇe gotame evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karotī’ti. Atha kho bhagavā mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhehi, sake āsane nisīda. Yato te mayi cittaṃ pasanna’’nti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ គិតថា «ព្រះសមណគោតម ជ្រាបចិត្តរបស់អញហើយ» ក៏ក្រាបចុះទៀបព្រះបាទទាំងគូនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយក្បាលក្នុងទីនោះឯង ហើយថើបព្រះបាទទាំងគូនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយមាត់ផង ច្របាច់អង្អែលដោយដៃទាំងឡាយផង ហើយប្រកាសឈ្មោះថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ មាណត្ថទ្ធៈ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ មាណត្ថទ្ធៈ»។ គ្រានោះ បរិស័ទនោះ ក៏មានសេចក្ដីអស្ចារ្យ និងចម្លែកក្នុងចិត្តកើតឡើងថា «ឱហ្ន៎ អស្ចារ្យណាស់ ឱហ្ន៎ ចម្លែកណាស់! ព្រោះថា មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍នេះ មិនដែលសំពះមាតា មិនដែលសំពះបិតា មិនដែលសំពះអាចារ្យ មិនដែលសំពះបងប្រុសច្បងឡើយ តែបែរជាមកធ្វើការគោរពយ៉ាងក្រៃលែង មានសភាពយ៉ាងនេះ ចំពោះព្រះសមណគោតមទៅវិញ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានត្រាស់នឹងមាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍យ៉ាងនេះថា «ល្មមហើយ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចូរក្រោកឡើង អង្គុយលើអាសនៈរបស់ខ្លួនចុះ ព្រោះចិត្តរបស់អ្នក ជ្រះថ្លាក្នុងតថាគតហើយ»។ គ្រានោះ មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ ក៏អង្គុយលើអាសនៈរបស់ខ្លួន ហើយបានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាថា៖

‘‘Kesu na mānaṃ kayirātha, kesu cassa sagāravo;

Kyassa apacitā assu, kyassu sādhu supūjitā’’ti.

«តើបុគ្គលមិនគួរធ្វើមានះចំពោះបុគ្គលណាខ្លះ? តើបុគ្គលគួរមានសេចក្ដីគោរពចំពោះបុគ្គលណាខ្លះ? តើបុគ្គលណាខ្លះ ដែលបុគ្គលគួរធ្វើសេចក្ដីកោតក្រែង? តើបុគ្គលណាខ្លះ ដែលបុគ្គលគប្បីបូជាយ៉ាងល្អ?»

‘‘Mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari;

Ācariye catutthamhi,Tesu na mānaṃ kayirātha;

Tesu assa sagāravo,Tyassa apacitā assu;

Tyassu sādhu supūjitā.

«បុគ្គលមិនគួរធ្វើមានះចំពោះមាតាផង ចំពោះបិតាផង ចំពោះបងប្រុសច្បងផង ចំពោះអាចារ្យជាគម្រប់បួនផង។ បុគ្គលគួរមានសេចក្ដីគោរពចំពោះបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងនោះឯង ជាអ្នកដែលបុគ្គលគួរធ្វើសេចក្ដីកោតក្រែង បុគ្គលទាំងនោះឯង ជាអ្នកដែលបុគ្គលគប្បីបូជាយ៉ាងល្អ។

‘‘Arahante sītībhūte, katakicce anāsave;

Nihacca mānaṃ athaddho, te namasse anuttare’’ti.

បុគ្គលគប្បីកម្ចាត់បង់នូវមានះ ជាអ្នកមិនរឹងត្អឹង ហើយសំពះនូវព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកត្រជាក់រលត់ មានកិច្ចធ្វើរួចហើយ មិនមានអាសវៈ ជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរគ្មានបុគ្គលដទៃក្រៃលែងជាងឡើយ»។

Evaṃ [Pg.181] vutte, mānatthaddho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ មាណត្ថទ្ធព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

6. Paccanīkasuttaṃ

៦. បច្ចនីកសូត្រ

202. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena paccanīkasāto nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. Atha kho paccanīkasātassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Yaṃ yadeva samaṇo gotamo bhāsissati taṃ tadevassāhaṃ paccanīkāssa’’nti. Tena kho pana samayena bhagavā abbhokāse caṅkamati. Atha kho paccanīkasāto brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ caṅkamantaṃ etadavoca – ‘bhaṇa samaṇadhamma’nti.

២០២. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ ក៏សម័យនោះឯង មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ បច្ចនីកសាតៈ រស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ បច្ចនីកសាតព្រាហ្មណ៍ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ ចូលទៅរកព្រះសមណគោតម។ ព្រះសមណគោតម នឹងពោលនូវពាក្យណាៗ អញនឹងនិយាយទាស់នឹងពាក្យនោះៗ របស់ព្រះអង្គ»។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំពុងយាងចង្ក្រមក្នុងទីវាលស្រឡះ។ គ្រានោះ បច្ចនីកសាតព្រាហ្មណ៍ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលកំពុងយាងចង្ក្រមយ៉ាងនេះថា «នែសមណៈ ចូរពោលធម៌មកមើល»។

‘‘Na paccanīkasātena, suvijānaṃ subhāsitaṃ;

Upakkiliṭṭhacittena, sārambhabahulena ca.

«ធម៌ដែលតថាគតសម្ដែងល្អហើយ បុគ្គលអ្នកចូលចិត្តនិយាយទាស់ មានចិត្តសៅហ្មង និងមានសេចក្ដីប្រណាំងប្រជែងជាប្រក្រតី មិនងាយនឹងដឹងច្បាស់ឡើយ។

‘‘Yo ca vineyya sārambhaṃ, appasādañca cetaso;

Āghātaṃ paṭinissajja, sa ve jaññā subhāsita’’nti.

លុះតែបុគ្គលណា កម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រណាំងប្រជែងផង នូវសេចក្ដីមិនជ្រះថ្លានៃចិត្តផង លះបង់នូវសេចក្ដីគុំកួនផង បុគ្គលនោះឯង ទើបអាចដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលតថាគតសម្ដែងល្អហើយ»។

Evaṃ vutte, paccanīkasāto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ បច្ចនីកសាតព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

7. Navakammikasuttaṃ

៧. នវកម្មិកសូត្រ

203. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena navakammikabhāradvājo brāhmaṇo tasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpeti. Addasā kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ sālarukkhamūle nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvānassa etadahosi – ‘‘ahaṃ kho imasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpento ramāmi. Ayaṃ samaṇo gotamo kiṃ kārāpento ramatī’’ti? Atha [Pg.182] kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២០៣. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល។ សម័យនោះឯង នវកម្មិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ កំពុងឲ្យគេធ្វើការងារនៅក្នុងព្រៃនោះ។ នវកម្មិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្រោមដើមរាំងភ្នំមួយ ផ្អែនភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខ។ លុះឃើញហើយ ក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អញកាលដែលឲ្យគេធ្វើការងារនៅក្នុងព្រៃនេះ តែងត្រេកអរ។ ចុះព្រះសមណគោតមនេះ កាលឲ្យគេធ្វើការងារអ្វី ទើបត្រេកអរ?»។ គ្រានោះ នវកម្មិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាថា៖

‘‘Ke nu kammantā karīyanti, bhikkhu sālavane tava;

Yadekako araññasmiṃ, ratiṃ vindati gotamo’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុ ការងារអ្វីខ្លះដែលលោកត្រូវធ្វើក្នុងព្រៃរាំងភ្នំនេះ? ព្រោះហេតុអ្វីបានជាព្រះគោតម ត្រេកអរតែម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃស្ងាត់?»

‘‘Na me vanasmiṃ karaṇīyamatthi,Ucchinnamūlaṃ me vanaṃ visūkaṃ;

Svāhaṃ vane nibbanatho visallo,Eko rame aratiṃ vippahāyā’’ti.

«ការងារដែលតថាគតត្រូវធ្វើក្នុងព្រៃ មិនមានឡើយ ព្រៃរបស់តថាគត ត្រូវបានកាត់ឫសគល់អស់ហើយ ស្ងួតស្វិតហើយ។ តថាគតនោះ ជាអ្នកមិនមានព្រៃកិលេស មិនមានសរ លះបង់នូវសេចក្ដីមិនត្រេកអរហើយ តែងត្រេកអរតែម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃ»។

Evaṃ vutte, navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ នវកម្មិកភារទ្វាជព្រាហ្មណ៍ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

8. Kaṭṭhahārasuttaṃ

៨. កដ្ឋហារសូត្រ

204. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yena vanasaṇḍo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā addasaṃsu bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhāradvājagotto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhāradvājagottaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yagghe, bhavaṃ jāneyyāsi! Asukasmiṃ vanasaṇḍe samaṇo nisinno pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២០៤. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល។ សម័យនោះឯង ពួកមាណពជាសិស្សជាច្រើននាក់ របស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ដែលជាអ្នករកអុស បានចូលទៅកាន់ព្រៃនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងព្រៃនោះ ផ្អែនភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខ។ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅរកព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បាននិយាយនឹងព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រយ៉ាងនេះថា «សូមលោកដ៏ចម្រើនជ្រាប មានព្រះសមណៈមួយព្រះអង្គ គង់ផ្អែនភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខ នៅក្នុងព្រៃឯណោះ»។ គ្រានោះ ព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ ក៏បានទៅកាន់ព្រៃនោះ ជាមួយនឹងពួកមាណពទាំងនោះ។ ព្រាហ្មណ៍នោះ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងព្រៃនោះ ផ្អែនភ្នែន តម្រង់កាយឲ្យត្រង់ តម្កល់ស្មារតីចំពោះមុខ។ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយថា៖

‘‘Gambhīrarūpe bahubherave vane,Suññaṃ araññaṃ vijanaṃ vigāhiya;

Aniñjamānena ṭhitena vaggunā,Sucārurūpaṃ vata bhikkhu jhāyasi.

«លោកម្ចាស់បានចូលមកកាន់ព្រៃស្ងាត់ គ្មានមនុស្សកុះករ ជាព្រៃជ្រៅ មានភ័យគួរឲ្យខ្លាចជាច្រើន ហើយគង់ចម្រើនឈាន ដោយព្រះកាយមិនញាប់ញ័រ នឹងធឹង ស្រស់បស់ គួរឲ្យជ្រះថ្លាក្រៃលែង ឱ! ភិក្ខុ លោកចម្រើនឈានល្អណាស់តើ។

‘‘Na [Pg.183] yattha gītaṃ napi yattha vāditaṃ,Eko araññe vanavassito muni;

Accherarūpaṃ paṭibhāti maṃ idaṃ,Yadekako pītimano vane vase.

ក្នុងព្រៃដែលគ្មានការច្រៀង គ្មានការប្រគំតន្ត្រី ព្រះមុនីគង់នៅតែម្នាក់ឯង អាស្រ័យនឹងព្រៃស្ងាត់ ការដែលលោកម្ចាស់គង់នៅតែម្នាក់ឯង មានចិត្តរីករាយក្នុងព្រៃនេះ តែងប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថាជាការអស្ចារ្យក្រៃលែង។

‘‘Maññāmahaṃ lokādhipatisahabyataṃ,Ākaṅkhamāno tidivaṃ anuttaraṃ;

Kasmā bhavaṃ vijanamaraññamassito,Tapo idha kubbasi brahmapattiyā’’ti.

ខ្ញុំព្រះករុណាស្មានថា លោកម្ចាស់ប្រាថ្នានូវស្ថានសួគ៌ជាន់ខ្ពស់ គឺការទៅកើតរួមជាមួយនឹងព្រះព្រហ្មជាធំក្នុងលោក ទើបបានជាលោកម្ចាស់មកអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃស្ងាត់ គ្មានមនុស្ស ហើយធ្វើតបៈក្នុងទីនេះ ដើម្បីសម្រេចនូវព្រហ្មលោកឬ?»

‘‘Yā kāci kaṅkhā abhinandanā vā,Anekadhātūsu puthū sadāsitā;

Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,Sabbā mayā byantikatā samūlikā.

«សេចក្ដីប្រាថ្នា ឬសេចក្ដីត្រេកអរណាមួយ ដែលអាស្រ័យនឹងធាតុទាំងឡាយដ៏ច្រើនជាប្រក្រតី សេចក្ដីរវើរវាយដែលមានអវិជ្ជាជាឫសគល់ សេចក្ដីប្រាថ្នាទាំងអស់នោះ តថាគតបានកម្ចាត់បង់ព្រមទាំងឫសគល់អស់ហើយ។

‘‘Svāhaṃ akaṅkho asito anūpayo,Sabbesu dhammesu visuddhadassano;

Pappuyya sambodhimanuttaraṃ sivaṃ,Jhāyāmahaṃ brahma raho visārado’’ti.

តថាគតនោះ ជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នា មិនអាស្រ័យ មិនចូលទៅជិត មានសេចក្ដីឃើញដ៏បរិសុទ្ធក្នុងធម៌ទាំងពួង បានសម្រេចនូវព្រះសម្ពោធិញ្ញាណដ៏ប្រសើរ ជាធម៌ក្សេមចាកយោគៈ ជាអ្នកក្លាហាន តែងចម្រើនឈានតែម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃស្ងាត់»

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍ក្នុងភារទ្វាជគោត្រ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចងចាំនូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ»។

9. Mātuposakasuttaṃ

៩. មាតុបោសកសូត្រ

205. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho mātuposako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahañhi, bho gotama, dhammena bhikkhaṃ pariyesāmi, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro posemi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃkārī kiccakārī homī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, brāhmaṇa, evaṃkārī kiccakārī hosi. Yo kho, brāhmaṇa, dhammena bhikkhaṃ pariyesati, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro poseti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti.

២០៥. គ្រឿងផ្ដើមរឿងនៅក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ មាតុបោសកព្រាហ្មណ៍ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានរីករាយជាមួយនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និងពាក្យគួររលឹកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះមាតុបោសកព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាស្វែងរកអាហារដោយធម៌ លុះស្វែងរកអាហារដោយធម៌បានហើយ តែងចិញ្ចឹមមាតានិងបិតា។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើការងារយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើដែរឬទេ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពិតណាស់ អ្នកធ្វើការងារយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើហើយ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលណា ស្វែងរកអាហារដោយធម៌ លុះស្វែងរកអាហារដោយធម៌បានហើយ តែងចិញ្ចឹមមាតានិងបិតា បុគ្គលនោះ តែងបង្កើតនូវបុណ្យជាច្រើន»។

‘‘Yo [Pg.184] mātaraṃ pitaraṃ vā, macco dhammena posati;

Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.

«បុគ្គលណា ចិញ្ចឹមមាតា ឬបិតាដោយធម៌ ព្រោះការបម្រើមាតាបិតានោះ ពួកបណ្ឌិតតែងសរសើរបុគ្គលនោះក្នុងលោកនេះ លុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងរីករាយក្នុងឋានសួគ៌។»

Evaṃ vutte, mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ មាតុបោសកព្រាហ្មណ៍បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបច្បាស់នូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

10. Bhikkhakasuttaṃ

១០. ភិក្ខកសូត្រ

206. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhikkhako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahampi kho, bho gotama, bhikkhako, bhavampi bhikkhako, idha no kiṃ nānākaraṇa’’nti?

២០៦. សាវត្ថីនិទាន។ គ្រានោះឯង ភិក្ខកព្រាហ្មណ៍ បានចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយព្រះមានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះភិក្ខកព្រាហ្មណ៍អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ជាអ្នកសូម ព្រះអង្គក៏ជាអ្នកសូមដែរ ក្នុងរឿងនេះ តើមានសេចក្តីប្លែកគ្នាយ៉ាងណា រវាងយើងទាំងពីរ?»

‘‘Na tena bhikkhako hoti, yāvatā bhikkhate pare;

Vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.

«បុគ្គលមិនឈ្មោះថាជាភិក្ខុ ព្រោះហេតុតែដើរសុំបុគ្គលដទៃឡើយ បុគ្គលសមាទានធម៌ដ៏ធុំក្លិន មិនឈ្មោះថាជាភិក្ខុ ដោយហេតុប៉ុណ្ណោះទេ។

‘‘Yodha puññañca pāpañca, bāhitvā brahmacariyaṃ;

Saṅkhāya loke carati, sa ve bhikkhūti vuccatī’’ti.

«បុគ្គលណា ក្នុងលោកនេះ បានលះបង់ទាំងបុណ្យនិងបាប ហើយប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ពិចារណាដោយប្រាជ្ញាហើយត្រាច់ទៅក្នុងលោក បុគ្គលនោះឯង ទើបតថាគតហៅថា ភិក្ខុ។»

Evaṃ vutte, bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខកព្រាហ្មណ៍បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបច្បាស់នូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

11. Saṅgāravasuttaṃ

១១. សង្គារវសូត្រ

207. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko, udakena parisuddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko[Pg.185], udakena suddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Sādhu, bhante, bhagavā yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

២០៧. សាវត្ថីនិទាន។ សម័យនោះឯង មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ សង្គារវៈ រស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ជាអ្នកនិយមជម្រះកាយដោយទឹក តែងជឿជាក់លើសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារទឹក តែងប្រព្រឹត្តចុះងូតទឹកទាំងពេលល្ងាចទាំងពេលព្រឹក។ គ្រានោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយកាន់បាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាព្រឹក។ លុះត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ហើយត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុអង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ សង្គារវៈ ជាអ្នកនិយមជម្រះកាយដោយទឹក តែងជឿជាក់លើសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារទឹក តែងប្រព្រឹត្តចុះងូតទឹកទាំងពេលល្ងាចទាំងពេលព្រឹក។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគ យាងទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់សង្គារវព្រាហ្មណ៍ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់គាត់ផងចុះ។» ព្រះមានព្រះភាគ ក៏បានទទួលដោយតុណ្ហីភាព។

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho saṅgāravaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, brāhmaṇa, udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, brāhmaṇa, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakasuddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama, yaṃ divā pāpakammaṃ kataṃ hoti, taṃ sāyaṃ nhānena pavāhemi, yaṃ rattiṃ pāpakammaṃ kataṃ hoti taṃ pātaṃ nhānena pavāhemi. Imaṃ khvāhaṃ, bho gotama, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccemi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharāmī’’ti.

គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយកាន់បាត្រនិងចីវរក្នុងវេលាព្រឹក យាងទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់សង្គារវព្រាហ្មណ៍ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកថ្វាយ។ គ្រានោះ សង្គារវព្រាហ្មណ៍ បានចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលពាក្យរាក់ទាក់ សំណេះសំណាលជាមួយព្រះមានព្រះភាគ។ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួរឲ្យរីករាយ និងគួរឲ្យរលឹកនឹកដល់គ្នាហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះសង្គារវព្រាហ្មណ៍អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់សួរយ៉ាងនេះថា៖ «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ឮថាអ្នកជាអ្នកនិយមជម្រះកាយដោយទឹក តែងជឿជាក់លើសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារទឹក តែងប្រព្រឹត្តចុះងូតទឹកទាំងពេលល្ងាចទាំងពេលព្រឹក ពិតមែនឬ?» «ពិតមែនហើយ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន។» «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ចុះអ្នកយល់ឃើញនូវអានិសង្សដូចម្តេច ទើបជាអ្នកនិយមជម្រះកាយដោយទឹក តែងជឿជាក់លើសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារទឹក តែងប្រព្រឹត្តចុះងូតទឹកទាំងពេលល្ងាចទាំងពេលព្រឹកយ៉ាងនេះ?» «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ អំពើបាបណាដែលខ្ញុំបានធ្វើក្នុងពេលថ្ងៃ ខ្ញុំតែងលាងជម្រះអំពើបាបនោះដោយការងូតទឹកក្នុងពេលល្ងាច អំពើបាបណាដែលខ្ញុំបានធ្វើក្នុងពេលយប់ ខ្ញុំតែងលាងជម្រះអំពើបាបនោះដោយការងូតទឹកក្នុងពេលព្រឹក។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំយល់ឃើញនូវអានិសង្សនេះឯង ទើបជាអ្នកនិយមជម្រះកាយដោយទឹក តែងជឿជាក់លើសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារទឹក តែងប្រព្រឹត្តចុះងូតទឹកទាំងពេលល្ងាចទាំងពេលព្រឹកយ៉ាងនេះ។»

‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;

Yattha have vedaguno sinātā,Anallagattāva taranti pāra’’nti.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ធម៌ប្រៀបដូចជាស្រះទឹក មានសីលជាកំពង់ទឹក មិនល្អក់កករ ជាទីសរសើរនៃពួកសប្បុរសចំពោះសប្បុរសផងគ្នា ពួកអ្នកដល់នូវវេទតែងងូតទឹកក្នុងស្រះណា លុះងូតរួចហើយ ក៏មានខ្លួនមិនទទឹក ឆ្លងទៅកាន់ត្រើយម្ខាងបាន។»

Evaṃ vutte, saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

កាលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ សង្គារវព្រាហ្មណ៍បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន... សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបច្បាស់នូវខ្ញុំព្រះករុណាថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

12. Khomadussasuttaṃ

១២. ខោមទុស្សសូត្រ

208. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati khomadussaṃ nāmaṃ sakyānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā [Pg.186] pattacīvaramādāya khomadussaṃ nigamaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena khomadussakā brāhmaṇagahapatikā sabhāyaṃ sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho bhagavā yena sā sabhā tenupasaṅkami. Addasaṃsu khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna etadavocuṃ – ‘‘ke ca muṇḍakā samaṇakā, ke ca sabhādhammaṃ jānissantī’’ti? Atha kho bhagavā khomadussake brāhmaṇagahapatike gāthāya ajjhabhāsi –

២០៨. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងដែនសក្កៈ ក្នុងនិគមរបស់ពួកសាក្យៈ ឈ្មោះ ខោមទុស្សៈ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយកាន់បាត្រនិងចីវរក្នុងវេលាព្រឹក យាងចូលទៅកាន់ខោមទុស្សនិគមដើម្បីបិណ្ឌបាត។ សម័យនោះឯង ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីអ្នកស្រុកខោមទុស្សៈ បានជួបជុំគ្នាក្នុងសាលាប្រជុំ ដោយកិច្ចការណាមួយ ហើយភ្លៀងក៏បង្អុរចុះមកស្រក់ៗ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ យាងចូលទៅកាន់សាលាប្រជុំនោះ។ ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីអ្នកស្រុកខោមទុស្សៈ បានក្រឡេកឃើញព្រះមានព្រះភាគយាងមកអំពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏និយាយគ្នាយ៉ាងនេះថា៖ «ពួកសមណៈក្បាលត្រងោលទាំងនេះជាអ្វី ហើយពួកសមណៈក្បាលត្រងោលទាំងនេះ នឹងដឹងនូវធម៌របស់សាលាប្រជុំដូចម្តេចបាន?» គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគ បានត្រាស់នឹងពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីអ្នកស្រុកខោមទុស្សៈ ដោយគាថាយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Nesā sabhā yattha na santi santo,Santo na te ye na vadanti dhammaṃ;

Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,Dhammaṃ vadantā ca bhavanti santo’’ti.

«ទីប្រជុំណា មិនមានពួកសប្បុរស ទីប្រជុំនោះ មិនឈ្មោះថាសាលាប្រជុំឡើយ ជនទាំងឡាយណា មិនពោលនូវធម៌ ជនទាំងនោះ មិនឈ្មោះថាជាសប្បុរសឡើយ ជនទាំងឡាយណា លះបង់រាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ហើយពោលនូវធម៌ ជនទាំងនោះឯង ទើបឈ្មោះថាជាសប្បុរស។»

Evaṃ vutte, khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama; seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.

កាលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីអ្នកស្រុកខោមទុស្សៈ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សម្តែងហើយដោយអនេកបរិយាយ ភ្លឺច្បាស់ណាស់ ប្រៀបដូចជាផ្ងារនូវរបស់ដែលផ្កាប់ បើកបង្ហាញនូវរបស់ដែលបិទបាំង ប្រាប់ផ្លូវដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ឬទ្រទ្រង់ប្រទីបប្រេងក្នុងទីងងឹត ដោយគិតថា "មនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ នឹងឃើញនូវរូបទាំងឡាយបាន" យ៉ាងនោះឯង។ ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយនេះ សូមដល់នូវព្រះគោតមដ៏ចម្រើនផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ជាសរណៈ។ សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ជ្រាបច្បាស់នូវខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយថាជាឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណគមន៍ស្មើដោយជីវិត ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។»

Upāsakavaggo dutiyo.

ឧបាសកវគ្គ ទី២ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Kasi udayo devahito, aññataramahāsālaṃ;

Mānathaddhaṃ paccanīkaṃ, navakammikakaṭṭhahāraṃ;

Mātuposakaṃ bhikkhako, saṅgāravo ca khomadussena dvādasāti.

និយាយអំពី កសិសូត្រ ឧទយសូត្រ ទេវហិតសូត្រ អញ្ញតរមហាសាលសូត្រ មានត្ថទ្ធសូត្រ បច្ចនីកសូត្រ នវកម្មិកសូត្រ កដ្ឋហារសូត្រ មាតុបោសកសូត្រ ភិក្ខកសូត្រ សង្គារវសូត្រ និងខោមទុស្សសូត្រ រួមត្រូវជា ១២ សូត្រ។

Brāhmaṇasaṃyuttaṃ samattaṃ.

ព្រាហ្មណសំយុត្ត ចប់បរិបូណ៌។

8. Vaṅgīsasaṃyuttaṃ

៨. វង្គីសសំយុត្ត

1. Nikkhantasuttaṃ

១. និក្ខន្តសូត្រ

209. Evaṃ [Pg.187] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena āyasmā vaṅgīso navako hoti acirapabbajito ohiyyako vihārapālo. Atha kho sambahulā itthiyo samalaṅkaritvā yena aggāḷavako ārāmo tenupasaṅkamiṃsu vihārapekkhikāyo. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa tā itthiyo disvā anabhirati uppajjati, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti, taṃ kutettha labbhā, yaṃ me paro anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya. Yaṃnūnāhaṃ attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya’’nti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២០៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងអគ្គាឡវចេតិយ ជិតក្រុងអាឡវី ជាមួយព្រះនិគ្រោធកប្បៈដ៏មានអាយុ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ សម័យនោះឯង ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ នៅជាភិក្ខុថ្មី ទើបនឹងបួសមិនយូរប៉ុន្មាន ជាអ្នកនៅចាំវត្ត ថែរក្សាវិហារ។ គ្រានោះ មានស្ត្រីជាច្រើននាក់ តែងខ្លួនយ៉ាងល្អស្អាត ចូលមកកាន់អារាមអគ្គាឡវៈ ដើម្បីមើលវិហារ។ គ្រានោះ កាលព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានឃើញស្ត្រីទាំងនោះហើយ សេចក្តីមិនត្រេកអរ ក៏កើតឡើង រាគៈក៏ញាំញីចិត្ត។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «មិនជាលាភរបស់អាត្មាអញឡើយ អាត្មាអញមិនបានលាភល្អឡើយ អាត្មាអញបានការបួសមិនល្អឡើយ អាត្មាអញមិនបានការបួសល្អឡើយ ព្រោះសេចក្តីមិនត្រេកអរកើតឡើងដល់អាត្មាអញ រាគៈក៏ញាំញីចិត្ត។ ក្នុងរឿងនេះ តើអាត្មាអញនឹងបានបុគ្គលដទៃពីណា មកជួយបន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរ ហើយធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដល់អាត្មាអញបាន? បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ បន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរដោយខ្លួនឯង ហើយធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដោយខ្លួនឯងវិញ។» គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ កាលដែលបន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរដោយខ្លួនឯង ធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដោយខ្លួនឯងហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Nikkhantaṃ vata maṃ santaṃ, agārasmānagāriyaṃ;

Vitakkā upadhāvanti, pagabbhā kaṇhato ime.

«អាត្មាអញចេញចាកផ្ទះ មកបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ហើយហ្ន៎ ប៉ុន្តែសេចក្តីត្រិះរិះទាំងឡាយដ៏គឃ្លើន ជារបស់មារមានធម៌ខ្មៅទាំងនេះ នៅតែដេញតាមអាត្មាអញ។

‘‘Uggaputtā mahissāsā, sikkhitā daḷhadhammino;

Samantā parikireyyuṃ, sahassaṃ apalāyinaṃ.

ទោះបីពួកកូនស្តេចមានឫទ្ធិ ជាអ្នកបាញ់ធ្នូដ៏ពូកែ បានសិក្សាល្អ មានធ្នូដ៏មាំមួន ចំនួនមួយពាន់នាក់ មិនរត់ថយក្រោយ មកចោមរោមបាញ់អាត្មាអញជុំវិញក្តី

‘‘Sacepi etato bhiyyo, āgamissanti itthiyo;

Neva maṃ byādhayissanti, dhamme samhi patiṭṭhitaṃ.

ឬទោះបីពួកស្ត្រីមានចំនួនច្រើនជាងនោះ នឹងមកកាន់ទីនេះក្តី ក៏មិនអាចធ្វើអាត្មាអញឲ្យញាប់ញ័របានឡើយ ព្រោះអាត្មាអញបានតាំងនៅមាំក្នុងធម៌របស់ខ្លួនហើយ។

‘‘Sakkhī hi me sutaṃ etaṃ, buddhassādiccabandhuno;

Nibbānagamanaṃ maggaṃ, tattha me nirato mano.

អាត្មាអញបានស្តាប់ធម៌នេះផ្ទាល់ ពីព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចពន្ធុ នូវផ្លូវជាគ្រឿងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ចិត្តរបស់អាត្មាអញ តែងត្រេកអរក្នុងផ្លូវនោះ។

‘‘Evañce maṃ viharantaṃ, pāpima upagacchasi;

Tathā maccu karissāmi, na me maggampi dakkhasī’’ti.

នែ មារមានចិត្តបាប បើអ្នកឯងចូលមកជិតអាត្មាអញ ដែលកំពុងរស់នៅយ៉ាងនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើដោយប្រការដែលអ្នកឯង ជាមច្ចុ មិនអាចមើលឃើញសូម្បីតែផ្លូវរបស់អាត្មាអញឡើយ។»

2. Aratisuttaṃ

២. អរតិសូត្រ

210. Ekaṃ [Pg.188] samayaṃ…pe… āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena āyasmā nigrodhakappo pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṃ pavisati, sāyaṃ vā nikkhamati aparajju vā kāle. Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti; taṃ kutettha labbhā, yaṃ me paro anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya. Yaṃnūnāhaṃ attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādeyya’’nti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṃ vinodetvā abhiratiṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២១០. សម័យមួយ... ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងអគ្គាឡវចេតិយ ជិតក្រុងអាឡវី ជាមួយព្រះនិគ្រោធកប្បៈដ៏មានអាយុ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ សម័យនោះឯង ព្រះនិគ្រោធកប្បៈដ៏មានអាយុ ត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ក៏ចូលទៅកាន់វិហារ ហើយចេញមកវិញក្នុងវេលាល្ងាច ឬក្នុងវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃបន្ទាប់។ សម័យនោះឯង សេចក្តីមិនត្រេកអរ កើតឡើងដល់ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ រាគៈក៏ញាំញីចិត្ត។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «មិនជាលាភរបស់អាត្មាអញឡើយ អាត្មាអញមិនបានលាភល្អឡើយ អាត្មាអញបានការបួសមិនល្អឡើយ អាត្មាអញមិនបានការបួសល្អឡើយ ព្រោះសេចក្តីមិនត្រេកអរកើតឡើងដល់អាត្មាអញ រាគៈក៏ញាំញីចិត្ត។ ក្នុងរឿងនេះ តើអាត្មាអញនឹងបានបុគ្គលដទៃពីណា មកជួយបន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរ ហើយធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដល់អាត្មាអញបាន? បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ បន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរដោយខ្លួនឯង ហើយធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដោយខ្លួនឯងវិញ។» គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ កាលដែលបន្ទោបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរដោយខ្លួនឯង ធ្វើសេចក្តីត្រេកអរឲ្យកើតឡើងដោយខ្លួនឯងហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Aratiñca ratiñca pahāya, sabbaso gehasitañca vitakkaṃ;

Vanathaṃ na kareyya kuhiñci, nibbanatho arato sa hi bhikkhu.

«បុគ្គលណា លះបង់សេចក្តីមិនត្រេកអរ និងសេចក្តីត្រេកអរ ព្រមទាំងសេចក្តីត្រិះរិះដែលអាស្រ័យផ្ទះ ដោយប្រការទាំងពួង មិនធ្វើនូវព្រៃកិលេសក្នុងអារម្មណ៍ណាមួយ បុគ្គលនោះឯង ជាអ្នកមិនមានព្រៃកិលេស មិនមានសេចក្តីត្រេកអរដោយតណ្ហា ទើបឈ្មោះថាជាភិក្ខុ។

‘‘Yamidha pathaviñca vehāsaṃ, rūpagatañca jagatogadhaṃ;

Kiñci parijīyati sabbamaniccaṃ, evaṃ samecca caranti mutattā.

រូបារម្មណ៍ណាមួយក្នុងលោកនេះ ទោះបីស្ថិតនៅលើផែនដីក្តី ក្នុងអាកាសក្តី ឬរូបារម្មណ៍ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងលោកក្តី រូបារម្មណ៍ទាំងអស់នោះ តែងទ្រុឌទ្រោមទៅជាធម្មតា មិនទៀងទាត់ឡើយ ពួកសប្បុរសដែលដឹងច្បាស់នូវអត្តភាពយ៉ាងនេះ តែងត្រាច់ទៅដោយបញ្ញា។

‘‘Upadhīsu janā gadhitāse, diṭṭhasute paṭighe ca mute ca;

Ettha vinodaya chandamanejo, yo ettha na limpati taṃ munimāhu.

ពួកជនតែងជាប់ជំពាក់ក្នុងឧបធិទាំងឡាយ ក្នុងរូបដែលបានឃើញ ក្នុងសំឡេងដែលបានឮ ក្នុងក្លិននិងរសដែលបានហិតនិងបានលិទ្ធ និងក្នុងផោដ្ឋព្វៈដែលបានពាល់ត្រូវ។ បុគ្គលណាជាអ្នកមិនញាប់ញ័រ បន្ទោបង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាកក្នុងឧបធិទាំងនេះ បុគ្គលណា មិនប្រឡាក់ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិក្នុងឧបធិទាំងនេះ ពួកបណ្ឌិតហៅបុគ្គលនោះថាជា មុនី។»

‘‘Atha saṭṭhinissitā savitakkā, puthū janatāya adhammā niviṭṭhā;

Na ca vaggagatassa kuhiñci, no pana duṭṭhullabhāṇī sa bhikkhu.

«ម្យ៉ាងទៀត ជនទាំងឡាយជាច្រើន តែងអាស្រ័យនូវទិដ្ឋិ ៦០ (ឬអារម្មណ៍ទាំង ៦) មានសេចក្ដីត្រិះរិះ (ខុស) ជ្រកកោនក្នុងអធម៌។ ភិក្ខុណា មិនចូលទៅក្នុងពួក (កិលេស) ក្នុងទីណាមួយឡើយ ទាំងមិននិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ភិក្ខុនោះឯង ឈ្មោះថាជាភិក្ខុ។

‘‘Dabbo cirarattasamāhito, akuhako nipako apihālu;

Santaṃ padaṃ ajjhagamā muni paṭicca, parinibbuto kaṅkhati kāla’’nti.

ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មានចិត្តតម្កល់មាំអស់រាត្រីជាយូរអង្វែង មិនមាយាទ មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា មិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នាឡើយ។ មុនីនោះ អាស្រ័យនូវសន្តិបទ (ព្រះនិព្វាន) ហើយបានសម្រេច (ធម៌) ជាអ្នករលត់កិលេសហើយ តែងរង់ចាំកាល (បរិនិព្វាន)។»

3. Pesalasuttaṃ

៣. បេសលសូត្រ

211. Ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṃ. Tena kho pana samayena [Pg.189] āyasmā vaṅgīso attano paṭibhānena aññe pesale bhikkhū atimaññati. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ; yvāhaṃ attano paṭibhānena aññe pesale bhikkhū atimaññāmī’’ti. Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano vippaṭisāraṃ uppādetvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២១១. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ គង់នៅក្នុងអគ្គាឡវចេតិយ ជិតក្រុងអាឡវី ជាមួយនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ព្រះនាមនិគ្រោធកប្បៈដ៏មានអាយុ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ តែងមើលងាយភិក្ខុដទៃទៀតដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់ ដោយសារបដិភាណ (ប្រាជ្ញាស្មារតី) របស់ខ្លួន។ គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ឱហ្ន៎! មិនមែនជាលាភរបស់អាត្មាអញទេ អាត្មាអញមិនបានលាភល្អទេ ឱហ្ន៎! អាត្មាអញបានដោយក្រ មិនមែនបានដោយងាយឡើយ ព្រោះអាត្មាអញមើលងាយភិក្ខុដទៃទៀតដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់ ដោយសារបដិភាណរបស់ខ្លួន»។ លំដាប់នោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ កាលធ្វើសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្តឲ្យកើតឡើងដល់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង ក្នុងវេលានោះ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះថា៖

‘‘Mānaṃ pajahassu gotama, mānapathañca pajahassu;

Asesaṃ mānapathasmiṃ, samucchito vippaṭisārīhuvā cirarattaṃ.

«ម្នាលគោតម (វង្គីសៈ) អ្នកចូរលះបង់នូវមានៈផង ចូរលះបង់នូវផ្លូវនៃមានៈកុំឲ្យមានសេសសល់ផង ព្រោះអ្នកជាអ្នកវង្វេងក្នុងផ្លូវនៃមានៈ ទើបបានជាក្តៅក្រហាយចិត្តអស់រាត្រីជាយូរអង្វែង។

‘‘Makkhena makkhitā pajā, mānahatā nirayaṃ papatanti;

Socanti janā cirarattaṃ, mānahatā nirayaṃ upapannā.

«ពួកសត្វដែលប្រឡាក់ដោយលុបគុណគេ ត្រូវមានៈកម្ចាត់បង់ហើយ តែងធ្លាក់ទៅក្នុងនរក។ ជនទាំងឡាយដែលត្រូវមានៈកម្ចាត់បង់ហើយ ទៅកើតក្នុងនរក តែងសោកសៅអស់រាត្រីជាយូរអង្វែង។

‘‘Na hi socati bhikkhu kadāci, maggajino sammāpaṭipanno;

Kittiñca sukhañca anubhoti, dhammadasoti tamāhu pahitattaṃ.

«ចំណែកភិក្ខុអ្នកឈ្នះកិលេសដោយមគ្គ ប្រតិបត្តិត្រូវហើយ មិនដែលសោកសៅក្នុងកាលណាមួយឡើយ តែងទទួលនូវកិត្តិយស និងសេចក្ដីសុខ ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងហៅភិក្ខុអ្នកមានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាននោះថា ជាអ្នកឃើញធម៌។

‘‘Tasmā akhilodha padhānavā, nīvaraṇāni pahāya visuddho;

Mānañca pahāya asesaṃ, vijjāyantakaro samitāvī’’ti.

«ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គួរជាអ្នកមិនមានធម៌គ្រឿងចាក់ដោត (គឺទោសៈ) មានសេចក្ដីព្យាយាម លះបង់នីវរណធម៌ទាំងឡាយ ជាអ្នកបរិសុទ្ធ លះបង់មានៈកុំឲ្យមានសេសសល់ ជាអ្នកមានកិលេសរលត់ហើយ ធ្វើនូវទីបំផុត (of ទុក្ខ) ដោយវិជ្ជា។»

4. Ānandasuttaṃ

៤. អានន្ទសូត្រ

212. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi āyasmatā vaṅgīsena pacchāsamaṇena. Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṃ anuddhaṃseti. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ ānandaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២១២. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មៅអានន្ទ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅអានន្ទ ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីបិណ្ឌបាត មានព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ជាបច្ឆាសមណៈ (ភិក្ខុដើរតាមក្រោយ)។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង សេចក្ដីមិនត្រេកអរ (ក្នុងសាសនា) កើតឡើងដល់ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ រាគៈក៏ញាំញីចិត្តរបស់លោក។ លំដាប់នោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ បានពោលគាថានឹងព្រះអាយស្មៅអានន្ទថា៖

‘‘Kāmarāgena ḍayhāmi, cittaṃ me pariḍayhati;

Sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotamā’’ti.

«ខ្ញុំព្រះករុណាកំពុងឆេះដោយកាមរាគ ចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាកំពុងឆេះសព្វទិសទី សូមលោកម្ចាស់គោតម (អានន្ទ) មេត្តាប្រាប់ធម៌ជាគ្រឿងរលត់ (រាគៈ) ដោយសេចក្ដីអនុគ្រោះផងចុះ។»

‘‘Saññāya vipariyesā, cittaṃ te pariḍayhati;

Nimittaṃ parivajjehi, subhaṃ rāgūpasaṃhitaṃ.

«ចិត្តរបស់អ្នកឆេះសព្វទិសទី ព្រោះតែសញ្ញាវិបល្លាស (ការចាំខុស) អ្នកចូរវៀរចាកសុភនិមិត្ត (អារម្មណ៍ល្អ) ដែលប្រកបដោយរាគៈចេញ។

‘‘Saṅkhāre parato passa, dukkhato mā ca attato;

Nibbāpehi mahārāgaṃ, mā ḍayhittho punappunaṃ.

«ចូរមើលសង្ខារទាំងឡាយ ដោយភាពជាជារបស់ដទៃ (អនិច្ចៈ) ដោយភាពជាទុក្ខ កុំមើលដោយភាពជាខ្លួនប្រាណ (អត្តា) ឡើយ ចូររំលត់នូវមហារាគៈ កុំឲ្យឆេះរឿយៗឡើយ។

‘‘Asubhāya [Pg.190] cittaṃ bhāvehi, ekaggaṃ susamāhitaṃ;

Sati kāyagatā tyatthu, nibbidābahulo bhava.

«ចូរចម្រើនចិត្តក្នុងអសុភៈ ឲ្យមានអារម្មណ៍តែមួយ តម្កល់មាំល្អ ចូរឲ្យកាយគតាសតិមានដល់អ្នក ចូរជាអ្នកច្រើនដោយសេចក្ដីនឿយណាយចុះ។

‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;

Tato mānābhisamayā, upasanto carissasī’’ti.

«ចូរចម្រើននូវអនិមិត្តវិបស្សនា ចូរលះបង់នូវមានានុស័យ (កិលេសដេកសម្ងំគឺមានៈ) ព្រោះការលះបង់និងត្រាស់ដឹងនូវមានៈនោះ អ្នកនឹងជាអ្នកស្ងប់រំលត់កិលេស ហើយត្រាច់ទៅ។»

5. Subhāsitasuttaṃ

៥. សុភាសិតសូត្រ

213. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

២១៣. គង់នៅក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះថា៖

‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā; anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វាចាដែលប្រកបដោយអង្គ ៤ ឈ្មោះថាជាវាចាសុភាសិត (ពោលល្អហើយ) មិនមែនជាទុព្ភាសិត (ពោលអាក្រក់) ឡើយ ទាំងមិនមានទោស ទាំងអ្នកប្រាជ្ញមិនតិះដៀលបានឡើយ។ តើប្រកបដោយអង្គ ៤ ដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងពោលតែវាចាដែលជាសុភាសិតប៉ុណ្ណោះ មិនពោលវាចាជាទុព្ភាសិតឡើយ ១ តែងពោលតែពាក្យជាធម៌ប៉ុណ្ណោះ មិនពោលពាក្យមិនមែនជាធម៌ឡើយ ១ តែងពោលតែពាក្យជាទីស្រឡាញ់ប៉ុណ្ណោះ មិនពោលពាក្យមិនជាទីស្រឡាញ់ឡើយ ១ តែងពោលតែពាក្យពិតប៉ុណ្ណោះ មិនពោលពាក្យកុហកឡើយ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វាចាដែលប្រកបដោយអង្គ ៤ នេះឯង ឈ្មោះថាជាវាចាសុភាសិត មិនមែនជាទុព្ភាសិតឡើយ ទាំងមិនមានទោស ទាំងអ្នកប្រាជ្ញមិនតិះដៀលបានឡើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះរួចហើយ ព្រះសុគតជាសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Subhāsitaṃ uttamamāhu santo,Dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ;

Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ,Saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.

«ពួកសប្បុរស តែងពោលថា វាចាសុភាសិត ជាវាចាដ៏ឧត្តមបំផុត (ទី១) ភិក្ខុគួរពោលពាក្យជាធម៌ មិនគួរពោលពាក្យមិនមែនជាធម៌ឡើយ នេះជាទី២ គួរពោលពាក្យជាទីស្រឡាញ់ មិនគួរពោលពាក្យមិនជាទីស្រឡាញ់ឡើយ នេះជាទី៣ គួរពោលពាក្យពិត មិនគួរពោលពាក្យកុហកឡើយ នេះជាទី៤។»

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ។» លំដាប់នោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក៏បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye;

Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.

«បុគ្គលគួរពោលតែវាចាណា ដែលមិនធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ ទាំងមិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ វាចានោះឯង ឈ្មោះថាជាវាចាសុភាសិតពិតប្រាកដ។

‘‘Piyavācaṃva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;

Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.

«បុគ្គលគួរពោលតែវាចាជាទីស្រឡាញ់ ដែលជាវាចាគេទទួលត្រេកអរ ព្រោះកាលបើមិនកាន់យកពាក្យអាក្រក់របស់ជនដទៃហើយ តែងពោលតែពាក្យជាទីស្រឡាញ់។

‘‘Saccaṃ [Pg.191] ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;

Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.

«ពាក្យពិត ជាវាចាមិនស្លាប់ (អមតវាចា) នេះជាធម៌បុរាណ ពួកសប្បុរសតែងពោលថា ពួកសប្បុរស តែងតម្កល់នៅក្នុងពាក្យពិត ក្នុងប្រយោជន៍ និងក្នុងធម៌។

‘‘Yaṃ buddho bhāsate vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā;

Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.

«ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់វាចាណា ដែលជាវាចាដ៏ក្សេម ដើម្បីសម្រេចព្រះនិព្វាន និងដើម្បីធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ វាចានោះឯង ជាវាចាដ៏ឧត្តមជាងវាចាទាំងឡាយ។»

6. Sāriputtasuttaṃ

៦. សារីបុត្តសូត្រ

214. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā sāriputto bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.

២១៤. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត តែងពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ដែលជាវាចាគួរឲ្យយល់សេចក្ដីបាន ជារបស់អ្នកក្រុង (វាចាថ្លៃថ្នូរ) មិនរដិបរដុប មិនមានទោស អាចឲ្យដឹងនូវសេចក្ដីបាន។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌ ដោយចិត្តទាំងពួង។ គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះអាយស្មៅសារីបុត្តនេះ តែងពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថា ដែលជាវាចាគួរឲ្យយល់សេចក្ដីបាន ជារបស់អ្នកក្រុង មិនរដិបរដុប មិនមានទោស អាចឲ្យដឹងនូវសេចក្ដីបាន។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ធម៌ ដោយចិត្តទាំងពួង។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ សរសើរព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត ចំពោះមុខ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរ។»

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāyasmā sāriputto tenañjaliṃ paṇāmetvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, āvuso sāriputta, paṭibhāti maṃ, āvuso sāriputtā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, āvuso vaṅgīsā’’ti. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ sāriputtaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

លំដាប់នោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត ហើយបានពោលពាក្យនេះនឹងព្រះអាយស្មៅសារីបុត្តថា៖ «ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំ ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំហើយ។» ព្រះសារីបុត្តតបថា៖ «ម្នាលអាវុសោវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ។» គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក៏បានសរសើរព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត ចំពោះមុខ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Gambhīrapañño medhāvī, maggāmaggassa kovido;

Sāriputto mahāpañño, dhammaṃ deseti bhikkhunaṃ.

«ព្រះសារីបុត្ត មានប្រាជ្ញាជ្រៅជ្រះ មានប្រាជ្ញាស្មារតី ឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវនិងមិនមែនផ្លូវ មានប្រាជ្ញាធំធេង តែងសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។

‘‘Saṃkhittenapi deseti, vitthārenapi bhāsati;

Sāḷikāyiva nigghoso, paṭibhānaṃ udīrayi.

«លោកសម្តែងដោយសង្ខេបខ្លះ សម្តែងដោយពិស្តារខ្លះ មានសំឡេងពីរោះដូចជាសំឡេងសត្វសារិកា ញ៉ាំងបដិភាណឲ្យកើតឡើង។

‘‘Tassa [Pg.192] taṃ desayantassa, suṇanti madhuraṃ giraṃ;

Sarena rajanīyena, savanīyena vaggunā;

Udaggacittā muditā, sotaṃ odhenti bhikkhavo’’ti.

«កាលលោកកំពុងសម្តែងធម៌នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយតែងស្តាប់នូវវាចាដ៏ពីរោះ ដោយសំឡេងគួរឲ្យត្រេកអរ គួរឲ្យចង់ស្តាប់ ដ៏ពីរោះក្រៃលែង ភិក្ខុទាំងឡាយមានចិត្តរីករាយ ត្រេកអរ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់។»

7. Pavāraṇāsuttaṃ

៧. បវារណាសូត្រ

215. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, pavāremi vo. Na ca me kiñci garahatha kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti.

២១៥. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា ជាមាតាមិគារៈ ក្នុងបុព្វារាម ជិតក្រុងសាវត្ថី ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន ប្រមាណ ៥០០ រូប ដែលសុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហន្តទាំងអស់។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅកណ្តាលវាល ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ ដើម្បីធ្វើបវារណា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ក្រឡេកមើលភិក្ខុសង្ឃដែលស្ងប់ស្ងៀម ហើយត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមបវារណា (បើកឱកាស) ចំពោះអ្នកទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់តថាគតទេឬ?»

Evaṃ vutte, āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘na kho mayaṃ, bhante, bhagavato kiñci garahāma kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Bhagavā hi, bhante, anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido. Maggānugā ca, bhante, etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā; ahañca kho, bhante, bhagavantaṃ pavāremi. Na ca me bhagavā kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអាយស្មៅសារីបុត្ត ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ មិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាអ្នកញ៉ាំងមគ្គដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើង ជាអ្នកធ្វើមគ្គដែលមិនទាន់ដឹងឲ្យដឹងច្បាស់ ជាអ្នកសម្តែងមគ្គដែលមិនទាន់សម្តែង ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវមគ្គ ស្គាល់មគ្គ ឈ្លាសវៃក្នុងមគ្គ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឯសាវ័កទាំងឡាយក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជាអ្នកដើរតាមមគ្គ ជាអ្នកបានសម្រេចធម៌ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏សូមបវារណាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគដែរ តើព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទេឬ?»

‘‘Na khvāhaṃ te, sāriputta, kiñci garahāmi kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Paṇḍito tvaṃ, sāriputta, mahāpañño tvaṃ, sāriputta, puthupañño tvaṃ, sāriputta, hāsapañño tvaṃ, sāriputta, javanapañño tvaṃ, sāriputta, tikkhapañño tvaṃ, sāriputta, nibbedhikapañño tvaṃ, sāriputta. Seyyathāpi, sāriputta, rañño cakkavattissa jeṭṭhaputto pitarā pavattitaṃ cakkaṃ sammadeva anuppavatteti; evameva kho tvaṃ, sāriputta, mayā anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ sammadeva anuppavattesī’’ti.

«ម្នាលសារីបុត្ត តថាគតមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់អ្នកឡើយ។ ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកជាអ្នកប្រាជ្ញ ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញាក្រាស់ (ដូចផែនដី) ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញារីករាយ ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញារហ័ស ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកមានប្រាជ្ញាធ្លុះធ្លាយ។ ម្នាលសារីបុត្ត ប្រៀបដូចជាកូនច្បងរបស់ស្តេចចក្រពត្តិ តែងបង្វិលកង់ (អាណាចក្រ) ដែលព្រះបិតាបង្វិលទៅហើយ ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមដោយប្រពៃ យ៉ាងណាមិញ ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកក៏ញ៉ាំងធម្មចក្រដ៏ប្រសើរ ដែលតថាគតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមដោយប្រពៃ យ៉ាងនោះឯង។»

‘‘No ce kira me, bhante, bhagavā kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Imesaṃ pana, bhante, bhagavā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ na kiñci garahati kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā’’ti. ‘‘Imesampi khvāhaṃ, sāriputta, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ na [Pg.193] kiñci garahāmi kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā. Imesañhi, sāriputta, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ saṭṭhi bhikkhū tevijjā, saṭṭhi bhikkhū chaḷabhiññā, saṭṭhi bhikkhū ubhatobhāgavimuttā, atha itare paññāvimuttā’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទេ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះភិក្ខុទាំង ៥០០ រូបនេះ តើព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយឡើយឬ?» «ម្នាលសារីបុត្ត តថាគតមិនតិះដៀលនូវកាយកម្ម ឬវចីកម្មណាមួយរបស់ភិក្ខុទាំង ៥០០ រូបនេះឡើយ។ ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំង ៥០០ រូបនេះ មានភិក្ខុ ៦០ រូប ជាអ្នកបានវិជ្ជា ៣ ភិក្ខុ ៦០ រូប ជាអ្នកបានអភិញ្ញា ៦ ភិក្ខុ ៦០ រូប ជាអ្នករួចផុតទាំងពីរចំណែក (ឧភតោភាគវិមុត្ត) ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនោះ ជាអ្នករួចផុតដោយប្រាជ្ញា (បញ្ញាវិមុត្ត)។»

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត (សេចក្ដីនេះ) ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ។» លំដាប់នោះ ព្រះអាយស្មៅវង្គីសៈ ក៏បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Ajja pannarase visuddhiyā, bhikkhū pañcasatā samāgatā;

Saṃyojanabandhanacchidā, anīghā khīṇapunabbhavā isī.

«ក្នុងថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃឧបោសថ ១៥ កើត ដើម្បីសេចក្ដីបរិសុទ្ធ ភិក្ខុទាំង ៥០០ រូប បានមកជួបជុំគ្នាហើយ ភិក្ខុទាំងនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកកាត់ផ្តាច់នូវសង្វារនិងចំណង (គឺកិលេស) មិនមានទុក្ខ មានភពថ្មីអស់ហើយ ជាអ្នកស្វែងរកគុណដ៏ធំ (ព្រះអរហន្ត)។»

‘‘Cakkavattī yathā rājā, amaccaparivārito;

Samantā anupariyeti, sāgarantaṃ mahiṃ imaṃ.

«ព្រះរាជាចក្រពត្តិ ដែលមានពួកអាមាត្យហែហមអមដំណើរ តែងយាងត្រេចទៅកាន់ផែនដីនេះ ដែលមានមហាសមុទ្រជាទីបំផុត ជុំវិញយ៉ាងណាមិញ»

‘‘Evaṃ vijitasaṅgāmaṃ, satthavāhaṃ anuttaraṃ;

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.

«យ៉ាងនោះដែរ ពួកសាវ័កអ្នកបានសម្រេចវិជ្ជាបី លះបង់មច្ចុរាជហើយ តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះសាស្តាដ៏ប្រសើរ គ្មានបុគ្គលណាស្មើ ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម ជាមគ្គុទ្ទេសក៍ដឹកនាំសត្វ»

‘‘Sabbe bhagavato puttā, palāpettha na vijjati;

Taṇhāsallassa hantāraṃ, vande ādiccabandhuna’’nti.

«ពួកសាវ័កទាំងអស់ សុទ្ធតែជាបុត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងទីនេះ មិនមានបុគ្គលឥតខ្លឹមសារឡើយ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចពន្ធុ ព្រះអង្គអ្នកកម្ចាត់បង់នូវសរគឺតណ្ហា»

8. Parosahassasuttaṃ

៨. បរោសហស្សសូត្រ

216. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhatelasehi bhikkhusatehi. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.

២១៦. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន មានភិក្ខុប្រមាណដប់ពីររយហាសិបអង្គ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពន្យល់ណែនាំ ឲ្យកាន់យក ឲ្យអាចហាន ឲ្យរីករាយ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយធម្មីកថា ទាក់ទងនឹងព្រះនិព្វាន។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព យកចិត្តទុកដាក់ ប្រមូលចិត្តទាំងអស់មកផ្ដុំគ្នា ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់ពន្យល់ណែនាំ ឲ្យកាន់យក ឲ្យអាចហាន ឲ្យរីករាយ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយធម្មីកថា ទាក់ទងនឹងព្រះនិព្វាន។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព យកចិត្តទុកដាក់ ប្រមូលចិត្តទាំងអស់មកផ្ដុំគ្នា ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ គួរតែសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរ»។

Atha [Pg.194] kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Parosahassaṃ bhikkhūnaṃ, sugataṃ payirupāsati;

Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ akutobhayaṃ.

«ភិក្ខុទាំងឡាយជាងមួយពាន់អង្គ តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះសុគត ព្រះអង្គកំពុងសម្ដែងធម៌ដ៏ប្រាសចាកធូលី គឺព្រះនិព្វាន គ្មានភ័យអំពីទីណាឡើយ។

‘‘Suṇanti dhammaṃ vimalaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;

Sobhati vata sambuddho, bhikkhusaṅghapurakkhato.

ភិក្ខុទាំងឡាយ តែងស្ដាប់ធម៌ដ៏ស្អាតស្អំ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងហើយ ព្រះសម្ពុទ្ធ ដែលមានភិក្ខុសង្ឃហែហមអមជុំវិញ តែងរុងរឿងល្អណាស់តើ។

‘‘Nāganāmosi bhagavā, isīnaṃ isisattamo;

Mahāmeghova hutvāna, sāvake abhivassati.

បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះអង្គមានព្រះនាមថា នាគ ទ្រង់ជាឥសីទីប្រាំពីរ ក្នុងចំណោមពួកឥសី ព្រះអង្គប្រៀបដូចជាមហាមេឃ បង្អុរធម៌ទឹកភ្លៀងស្រោចស្រពលើពួកសាវ័ក។

‘‘Divāvihārā nikkhamma, satthudassanakamyatā ;

Sāvako te mahāvīra, pāde vandati vaṅgīso’’ti.

ព្រះវង្គីសៈជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ចេញអំពីទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រោះប្រាថ្នានឹងគាល់ព្រះសាស្តា បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះអង្គ»។

‘‘Kiṃ nu te, vaṅgīsa, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, udāhu ṭhānasova taṃ paṭibhantī’’ti? ‘Na kho me, bhante, imā gāthāyo pubbe parivitakkitā, atha kho ṭhānasova maṃ paṭibhantī’ti. ‘Tena hi taṃ, vaṅgīsa, bhiyyosomattāya pubbe aparivitakkitā gāthāyo paṭibhantū’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho āyasmā vaṅgīso bhagavato paṭissutvā bhiyyosomattāya bhagavantaṃ pubbe aparivitakkitāhi gāthāhi abhitthavi –

«ម្នាលវង្គីសៈ គាថាទាំងឡាយនេះ អ្នកបានត្រិះរិះទុកមុន ឬក៏ភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកភ្លាមៗ ក្នុងខណៈនេះឯង?»។ ព្រះវង្គីសៈក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គាថាទាំងឡាយនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានត្រិះរិះទុកមុនទេ តែភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាភ្លាមៗ ក្នុងខណៈនេះឯង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ បើដូច្នោះ ចូរឲ្យគាថាទាំងឡាយ ដែលអ្នកមិនបានត្រិះរិះទុកមុន ភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នករឹតតែខ្លាំងឡើងថែមទៀតចុះ»។ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាថា៖ «ព្រះករុណា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន» ហើយក៏បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយ ដែលមិនបានត្រិះរិះទុកមុន រឹតតែខ្លាំងឡើងថែមទៀតថា៖

‘‘Ummaggapathaṃ mārassa abhibhuyya, carati pabhijja khilāni;

Taṃ passatha bandhapamuñcakaraṃ, asitaṃ bhāgaso pavibhajaṃ.

«ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គ្របសង្កត់នូវផ្លូវវង្វេងរបស់មារ ហើយទ្រង់ទម្លាយនូវគោលទាំងឡាយ យាងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន សូមអ្នកទាំងឡាយមើលព្រះអង្គចុះ ព្រះអង្គជាអ្នកដោះសត្វឲ្យរួចចាកចំណង មិនអាស្រ័យដោយតណ្ហា ទ្រង់ចែកធម៌ជាចំណែកៗ។

‘‘Oghassa nittharaṇatthaṃ, anekavihitaṃ maggaṃ akkhāsi;

Tasmiñce amate akkhāte, dhammaddasā ṭhitā asaṃhīrā.

ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងផ្លូវមានប្រការច្រើន ដើម្បីឆ្លងឱឃៈទាំងឡាយ កាលបើព្រះអង្គសម្ដែងធម៌មិនស្លាប់នោះហើយ ពួកអ្នកឃើញធម៌ តែងតាំងនៅមាំមួន មិនរំភើបញាប់ញ័រឡើយ។

‘‘Pajjotakaro ativijjha, sabbaṭṭhitīnaṃ atikkamamaddasa;

Ñatvā ca sacchikatvā ca, aggaṃ so desayi dasaddhānaṃ.

ព្រះអង្គជាអ្នកធ្វើពន្លឺ ទ្រង់ចាក់ធ្លុះឃើញការកន្លងផុតនូវទីតាំងទាំងពួង ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់ និងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះអង្គឯង ហើយទ្រង់សម្ដែងធម៌ដ៏ប្រសើរ ដល់ពួកភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍។

‘‘Evaṃ [Pg.195] sudesite dhamme,Ko pamādo vijānataṃ dhammaṃ ;

Tasmā hi tassa bhagavato sāsane;

Appamatto sadā namassamanusikkhe’’ti.

កាលបើធម៌ដែលព្រះអង្គសម្ដែងទុកល្អយ៉ាងនេះហើយ ពួកអ្នកដឹងធម៌ តើគួរមានសេចក្ដីប្រមាទដូចម្ដេចកើត ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរតែជាអ្នកមិនប្រមាទ ថ្វាយបង្គំ និងសិក្សាតាមក្នុងសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ គ្រប់ពេលវេលាចុះ»។

9. Koṇḍaññasuttaṃ

៩. កោណ្ឌញ្ញសូត្រ

217. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā aññāsikoṇḍañño sucirasseva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘koṇḍaññohaṃ, bhagavā, koṇḍaññohaṃ, sugatā’’ti. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā aññāsikoṇḍañño sucirasseva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘koṇḍaññohaṃ, bhagavā, koṇḍaññohaṃ, sugatā’ti. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ aññāsikoṇḍaññaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.

២១៧. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ ព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈដ៏មានអាយុ បានមកគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយកម្រ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបក្បាលចុះទាបទៀបព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថើបព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយមាត់ផង ច្របាច់អង្អែលដោយដៃទាំងពីរផង ហើយប្រកាសនាមរបស់ខ្លួនថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ បពិត្រព្រះសុគត ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ»។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈដ៏មានអាយុនេះ បានមកគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយកម្រ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបក្បាលចុះទាបទៀបព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថើបព្រះបាទាទាំងគូរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយមាត់ផង ច្របាច់អង្អែលដោយដៃទាំងពីរផង ហើយប្រកាសនាមរបស់ខ្លួនថា 'បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ បពិត្រព្រះសុគត ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ'។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ គួរតែសរសើរព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈដ៏មានអាយុ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរ»។

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ aññāsikoṇḍaññaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានសរសើរព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈដ៏មានអាយុ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Buddhānubuddho so thero, koṇḍañño tibbanikkamo;

Lābhī sukhavihārānaṃ, vivekānaṃ abhiṇhaso.

«ព្រះថេរៈឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ នោះ បានត្រាស់ដឹងតាមព្រះពុទ្ធ មានព្យាយាមដ៏មុတ်មាំ តែងបាននូវការនៅជាសុខ និងការស្ងប់ស្ងាត់ជានិច្ច។

‘‘Yaṃ sāvakena pattabbaṃ, satthusāsanakārinā;

Sabbassa taṃ anuppattaṃ, appamattassa sikkhato.

គុណធម៌ណាដែលសាវ័កអ្នកធ្វើតាមពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា គួរសម្រេចបាន គុណធម៌ទាំងអស់នោះ ព្រះកោណ្ឌញ្ញៈជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងការសិក្សា បានសម្រេចហើយ。

‘‘Mahānubhāvo tevijjo, cetopariyāyakovido;

Koṇḍañño buddhadāyādo, pāde vandati satthuno’’ti.

ព្រះកោណ្ឌញ្ញៈ ជាអ្នកមានអានុភាពធំ មានវិជ្ជាបី ឈ្លាសវៃក្នុងចេតោបរិយញ្ញាណ ជាទាយាទរបស់ព្រះពុទ្ធ តែងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបាទារបស់ព្រះសាស្តា»។

10. Moggallānasuttaṃ

១០. មោគ្គល្លានសូត្រ

218. Ekaṃ [Pg.196] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati isigilipasse kāḷasilāyaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tesaṃ sudaṃ āyasmā mahāmoggallāno cetasā cittaṃ samannesati vippamuttaṃ nirupadhiṃ. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā rājagahe viharati isigilipasse kāḷasilāyaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi. Tesaṃ sudaṃ āyasmā mahāmoggallāno cetasā cittaṃ samannesati vippamuttaṃ nirupadhiṃ. Yaṃnūnāhaṃ āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti.

២១៨. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅលើផ្ទាំងថ្មខ្មៅ ក្បែរឆ្នេរភ្នំឥសិគិលិ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន មានភិក្ខុប្រមាណប្រាំរយអង្គ ដែលសុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហន្តទាំងអស់។ ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ តែងកំណត់ដឹងនូវចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលរួចផុតស្រឡះហើយ មិនមានឧបធិ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់គង់នៅលើផ្ទាំងថ្មខ្មៅ ក្បែរឆ្នេរភ្នំឥសិគិលិ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន មានភិក្ខុប្រមាណប្រាំរយអង្គ ដែលសុទ្ធសឹងតែជាព្រះអរហន្តទាំងអស់។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុនេះ ក៏កំណត់ដឹងនូវចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលរួចផុតស្រឡះហើយ មិនមានឧបធិ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ គួរតែសរសើរព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរ»។

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ bhagavato sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានសរសើរព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាទាំងឡាយដ៏សមគួរថា៖

‘‘Nagassa passe āsīnaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.

«ពួកសាវ័កអ្នកបានសម្រេចវិជ្ជាបី លះបង់មច្ចុរាជហើយ តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះមុនី ព្រះអង្គគង់នៅលើឆ្នេរភ្នំ ទ្រង់ដល់នូវត្រើយនៃទុក្ខ។

‘‘Te cetasā anupariyeti, moggallāno mahiddhiko;

Cittaṃ nesaṃ samannesaṃ, vippamuttaṃ nirūpadhiṃ.

ព្រះមោគ្គល្លានមានឫទ្ធិធំ តែងកំណត់ដឹងនូវចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដោយចិត្តរបស់ខ្លួន កាលដែលលោកពិចារណាមើលចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលរួចផុតស្រឡះហើយ មិនមានឧបធិ។

‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;

Anekākārasampannaṃ, payirupāsanti gotama’’nti.

ពួកសាវ័ក តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះគោតម ព្រះមុនីទ្រង់បរិបូណ៌ដោយអង្គទាំងពួងយ៉ាងនេះ ទ្រង់ដល់នូវត្រើយនៃទុក្ខ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយគុណសម្បត្តិមានប្រការច្រើន»

11. Gaggarāsuttaṃ

១១. គគ្គរាសូត្រ

219. Ekaṃ samayaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sattahi ca upāsakasatehi sattahi ca upāsikāsatehi anekehi ca devatāsahassehi. Tyāssudaṃ bhagavā atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho [Pg.197] bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sattahi ca upāsakasatehi sattahi ca upāsikāsatehi anekehi ca devatāsahassehi. Tyāssudaṃ bhagavā atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthaveyya’’nti.

២១៩. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្បែរឆ្នេរស្រះបោក្ខរណីឈ្មោះ គគ្គរា ក្នុងក្រុងចម្បា ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន មានភិក្ខុប្រមាណប្រាំរយអង្គ ឧបាសកប្រាំពីររយនាក់ ឧបាសិកាប្រាំពីររយនាក់ និងទេវតាជាច្រើនពាន់អង្គ។ ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់រុងរឿងលើសលប់ជាងពួកជនទាំងនោះ ដោយព្រះវណ្ណៈផង ដោយយសស័ក្តិផង។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា៖ «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ទ្រង់គង់នៅក្បែរឆ្នេរស្រះបោក្ខរណីឈ្មោះ គគ្គរា ក្នុងក្រុងចម្បា ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន មានភិក្ខុប្រមាណប្រាំរយអង្គ ឧបាសកប្រាំពីររយនាក់ ឧបាសិកាប្រាំពីររយនាក់ និងទេវតាជាច្រើនពាន់អង្គ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ក៏រុងរឿងលើសលប់ជាងពួកជនទាំងនោះ ដោយព្រះវណ្ណៈផង ដោយយសស័ក្តិផង។ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញ គួរតែសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាដ៏សមគួរ»។

Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthavi –

គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងអំពីអាសនៈ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា បពិត្រព្រះសុគត សេចក្ដីនេះ ភ្លឺច្បាស់ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ «ម្នាលវង្គីសៈ សេចក្ដីនោះ ចូរភ្លឺច្បាស់ដល់អ្នកចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានសរសើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ចំពោះព្រះភក្ត្រ ដោយគាថាដ៏សមគួរថា៖

‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe,Virocati vigatamalova bhāṇumā;

Evampi aṅgīrasa tvaṃ mahāmuni,Atirocasi yasasā sabbaloka’’nti.

«ព្រះចន្ទ្ររះឡើងក្នុងផ្ទៃមេឃដ៏ប្រាសចាកពពក តែងរុងរឿងយ៉ាងណាមិញ ព្រះអាទិត្យដ៏ប្រាសចាកមន្ទិល តែងរុងរឿងយ៉ាងណាមិញ បពិត្រព្រះអង្គមានរស្មីផ្សាយចេញពីព្រះកាយ ព្រះអង្គជាមហាមុនី ក៏រុងរឿងកន្លងផុតលោកទាំងពួង ដោយយសស័ក្តិយ៉ាងនោះឯង»

12. Vaṅgīsasuttaṃ

១២. វង្គីសសូត្រ

220. Ekaṃ samayaṃ āyasmā vaṅgīso sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā vaṅgīso aciraarahattappatto hutvā vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedī tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២២០. សម័យមួយ ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះវង្គីសៈដ៏មានអាយុ បានសម្រេចព្រះអរហត្តផលមិនយូរប៉ុន្មាន កំពុងទទួលសោយវិមុត្តិសុខ ក្នុងវេលានោះ លោកបានពោលគាថាទាំងឡាយនេះថា៖

‘‘Kāveyyamattā vicarimha pubbe, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;

Athaddasāma sambuddhaṃ, saddhā no upapajjatha.

«ក្នុងកាលមុន យើងខ្ញុំជាអ្នកស្រវឹងនឹងកាព្យឃ្លោង តែងត្រេចទៅពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីក្រុងមួយទៅក្រុងមួយ លុះយើងខ្ញុំបានជួបនឹងព្រះសម្ពុទ្ធ សេចក្ដីជំនឿ ក៏កើតឡើងដល់យើងខ្ញុំ។

‘‘So me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo ;

Tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់ខ្ញុំ គឺខន្ធ អាយតនៈ និងធាតុ ខ្ញុំបានស្ដាប់ធម៌របស់ព្រះអង្គហើយ ក៏បានចេញសាងផ្នួស មិនមានផ្ទះសម្បែងឡើយ។

‘‘Bahunnaṃ vata atthāya, bodhiṃ ajjhagamā muni;

Bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca, ye niyāmagataddasā.

ព្រះមុនីទ្រង់បានសម្រេចពោធិញ្ញាណ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនជាច្រើនពិតមែន គឺដើម្បីភិក្ខុ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ ពួកអ្នកដល់នូវអរិយមគ្គ និងឃើញធម៌ដ៏ទៀងទាត់。

‘‘Svāgataṃ [Pg.198] vata me āsi, mama buddhassa santike;

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ការមករបស់ខ្ញុំក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធ ជាការមកល្អហើយហ្ន៎ វិជ្ជាបីខ្ញុំបានសម្រេចហើយ ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយ។

‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhuṃ visodhitaṃ;

Tevijjo iddhipattomhi, cetopariyāyakovido’’ti.

ខ្ញុំដឹងនូវជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅពីមុន ទិព្វចក្ខុខ្ញុំបានជម្រះស្អាតហើយ ខ្ញុំជាអ្នកមានវិជ្ជាបី សម្រេចឫទ្ធិផ្សេងៗ និងឈ្លាសវៃក្នុងចេតោបរិយញ្ញាណ»។

Vaṅgīsasaṃyuttaṃ samattaṃ.

វង្គីសសំយុត្ត ចប់ហើយ។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវង្គីសសំយុត្តនោះគឺ៖

Nikkhantaṃ arati ceva, pesalā atimaññanā;

Ānandena subhāsitā, sāriputtapavāraṇā;

Parosahassaṃ koṇḍañño, moggallānena gaggarā;

Vaṅgīsena dvādasāti.

ព្រះសូត្រទាំងឡាយ ១២ គឺ៖ និក្ខន្តសូត្រ ១ អរតិសូត្រ ១ បេសលាអតិមញ្ញនាសូត្រ ១ អានន្ទសូត្រ ១ សុភាសិតសូត្រ ១ សារីបុត្តសូត្រ ១ បវារណាសូត្រ ១ បរោសហស្សសូត្រ ១ កោណ្ឌញ្ញសូត្រ ១ មោគ្គល្លានសូត្រ ១ គគ្គរាសូត្រ ១ និងវង្គីសសូត្រ ១។

9. Vanasaṃyuttaṃ

៩. វនសំយុត្ត

1. Vivekasuttaṃ

១. វិវេកសូត្រ

221. Evaṃ [Pg.199] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu divāvihāragato pāpake akusale vitakke vitakketi gehanissite. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២២១. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ សម័យមួយ ភិក្ខុមួយរូប កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយត្រិះរិះនូវអកុសលវិតក្កដ៏លាមក ដែលអាស្រ័យដោយផ្ទះ (កាមគុណ)។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Vivekakāmosi vanaṃ paviṭṭho,Atha te mano niccharatī bahiddhā;

Jano janasmiṃ vinayassu chandaṃ,Tato sukhī hohisi vītarāgo.

«លោកមានបំណងប្រាថ្នាសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ (វិវេក) ទើបចូលមកកាន់ព្រៃ តែចិត្តរបស់លោកបែរជាហូរទៅខាងក្រៅវិញ។ លោកជាមនុស្ស ចូរលះបង់សេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងមនុស្សដទៃចេញ ពីនោះទៅ លោកនឹងមានសេចក្ដីសុខ មានរាគៈទៅប្រាសហើយ។

‘‘Aratiṃ pajahāsi sato, bhavāsi sataṃ taṃ sārayāmase;

Pātālarajo hi duttaro, mā taṃ kāmarajo avāhari.

ចូរលោកលះបង់សេចក្ដីមិនត្រេកអរ (អរតី) ចេញ ហើយជាអ្នកមានសតិចុះ យើងទាំងឡាយសូមរំលឹកលោក ដែលជាអ្នកមានសតិ។ ព្រោះថាកិលេសធូលីដូចជាជ្រោះជ្រៅ (បាតាលរជៈ) គឺបុគ្គលឆ្លងបានដោយកម្រ ធូលីគឺកាម កុំនាំលោកទៅកាន់អបាយឡើយ។

‘‘Sakuṇo yathā paṃsukunthito, vidhunaṃ pātayati sitaṃ rajaṃ;

Evaṃ bhikkhu padhānavā satimā, vidhunaṃ pātayati sitaṃ raja’’nti.

សត្វស្លាបដែលប្រឡាក់ដោយធូលីដី រលាស់ខ្លួនជម្រុះធូលីដែលជាប់នឹងខ្លួនចេញយ៉ាងណា ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្ដីព្យាយាម មានសតិ ក៏រលាស់ជម្រុះធូលីគឺកិលេសដែលជាប់នឹងខ្លួនចេញយ៉ាងនោះដែរ»។

Atha kho so bhikkhu tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះឯង ភិក្ខុនោះដែលទេវតាធ្វើឲ្យតក់ស្លុតហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

2. Upaṭṭhānasuttaṃ

២. ឧបដ្ឋានសូត្រ

222. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu divāvihāragato supati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២២២. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយរូប កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយដេកលក់ទៅ។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Uṭṭhehi bhikkhu kiṃ sesi, ko attho supitena te;

Āturassa hi kā niddā, sallaviddhassa ruppato.

«បពិត្រភិក្ខុ ចូរក្រោកឡើង លោកដេកធ្វើអ្វី សេចក្ដីដេកលក់នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដល់លោក។ ព្រោះថាសេចក្ដីដេកលក់ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដល់បុគ្គលដែលរងទុក្ខដោយកិលេស ត្រូវសរគឺតណ្ហាមុតហើយ កំពុងតែឈឺចាប់នោះ។

‘‘Yāya [Pg.200] saddhāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;

Tameva saddhaṃ brūhehi, mā niddāya vasaṃ gamī’’ti.

លោកចេញចាកផ្ទះមកបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ ដោយសទ្ធាណា ចូរលោកធ្វើសទ្ធានោះឯងឲ្យចម្រើនឡើង កុំចូលទៅក្នុងអំណាចនៃសេចក្ដីដេកលក់ឡើយ»។

‘‘Aniccā addhuvā kāmā, yesu mandova mucchito;

Baddhesu muttaṃ asitaṃ, kasmā pabbajitaṃ tape.

«កាមទាំងឡាយមិនទៀង មិនជាប់ធន់ឡើយ មានតែមនុស្សល្ងង់ខ្លៅប៉ុណ្ណោះដែលវង្វេងសប់សល់ក្នុងកាមទាំងនោះ។ ចុះសេចក្ដីដេកលក់ក្នុងវេលាថ្ងៃ នឹងធ្វើឲ្យអ្នកបួសដែលរួចផុតចាកចំណង មិនអាស្រ័យដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ក្តៅក្រហាយដោយហេតុអ្វី។

‘‘Chandarāgassa vinayā, avijjāsamatikkamā;

Taṃ ñāṇaṃ paramodānaṃ, kasmā pabbajitaṃ tape.

ព្រោះតែការកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគៈ ព្រោះការកន្លងផុតនូវអវិជ្ជា ញាណណាដែលស្អាតវិសេសបំផុត (ចតុសច្ចញាណ) មានដល់អ្នកបួសនោះ ចុះសេចក្ដីដេកលក់ក្នុងវេលាថ្ងៃ នឹងធ្វើឲ្យអ្នកបួសនោះ ក្តៅក្រហាយដោយហេតុអ្វី។

‘‘Chetvā avijjaṃ vijjāya, āsavānaṃ parikkhayā;

Asokaṃ anupāyāsaṃ, kasmā pabbajitaṃ tape.

ព្រោះការកាត់ផ្តាច់នូវអវិជ្ជាដោយវិជ្ជា ព្រោះការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ អ្នកបួសនោះជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីសោក មិនមានសេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ចុះសេចក្ដីដេកលក់ក្នុងវេលាថ្ងៃ នឹងធ្វើឲ្យអ្នកបួសនោះ ក្តៅក្រហាយដោយហេតុអ្វី។

‘‘Āraddhavīriyaṃ pahitattaṃ, niccaṃ daḷhaparakkamaṃ;

Nibbānaṃ abhikaṅkhantaṃ, kasmā pabbajitaṃ tape’’ti.

អ្នកបួសនោះមានសេចក្ដីព្យាយាមប្រារព្ធហើយ មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មានការតស៊ូដ៏មាំមួនជានិច្ច ប្រាថ្នាចង់បានព្រះនិព្វាន ចុះសេចក្ដីដេកលក់ក្នុងវេលាថ្ងៃ នឹងធ្វើឲ្យអ្នកបួសនោះ ក្តៅក្រហាយដោយហេតុអ្វីឡើយ»។

3. Kassapagottasuttaṃ

៣. កស្សបគោត្តសូត្រ

223. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kassapagotto kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena āyasmā kassapagotto divāvihāragato aññataraṃ chetaṃ ovadati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā āyasmantaṃ kassapagottaṃ saṃvejetukāmā yenāyasmā kassapagotto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ kassapagottaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២២៣. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្ត កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្ត ចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយទូន្មានប្រដៅព្រានព្រៃម្នាក់។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ ចង់ឲ្យព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្តកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្តដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្តថា៖

‘‘Giriduggacaraṃ chetaṃ, appapaññaṃ acetasaṃ;

Akāle ovadaṃ bhikkhu, mandova paṭibhāti maṃ.

«បពិត្រភិក្ខុ លោកទូន្មានព្រានព្រៃដែលត្រេចចរទៅក្នុងចន្លោះភ្នំ ជាមនុស្សមានប្រាជ្ញាតិច មិនមានចិត្តដឹងខុសត្រូវ ក្នុងកាលមិនគួរ នេះប្រៀបដូចជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅបំផុត ក្នុងញាណរបស់ខ្ញុំ។

‘‘Suṇāti na vijānāti, āloketi na passati;

Dhammasmiṃ bhaññamānasmiṃ, atthaṃ bālo na bujjhati.

ព្រានព្រៃនោះស្តាប់ដែរ តែមិនដឹងសេចក្ដី សម្លឹងមើលដែរ តែមិនឃើញ កាលបើធម៌ដែលលោកកំពុងសម្តែង ជនពាលនោះក៏មិនយល់ដឹងនូវអត្ថឡើយ។

‘‘Sacepi dasa pajjote, dhārayissasi kassapa;

Neva dakkhati rūpāni, cakkhu hissa na vijjatī’’ti.

បពិត្រព្រះកស្សប ទោះបីលោកទ្រទ្រង់នូវប្រទីបដប់ (ម្រាមដៃទាំងដប់ដែលភ្លឺចិញ្ចាច) ក៏ដោយ ក៏ព្រានព្រៃនោះមិនអាចមើលឃើញរូបទាំងឡាយបានឡើយ ព្រោះភ្នែក (គឺបញ្ញាចក្ខុ) របស់គេមិនមានឡើយ»។

Atha kho āyasmā kassapagotto tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះឯង ព្រះអាយស្មាកស្សបគោត្ត ដែលទេវតាធ្វើឲ្យតក់ស្លុតហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

4. Sambahulasuttaṃ

៤. សម្ពហុលសូត្រ

224. Ekaṃ [Pg.201] samayaṃ sambahulā bhikkhū kosalesu viharanti aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Atha kho te bhikkhū vassaṃvuṭṭhā temāsaccayena cārikaṃ pakkamiṃsu. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā te bhikkhū apassantī paridevamānā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២២៤. សម័យមួយ ភិក្ខុជាច្រើនរូប កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះចាំវស្សាអស់បីខែកន្លងទៅហើយ ក៏បានចេញទៅកាន់ចារិក។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ កាលមិនបានឃើញភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ខ្សឹកខ្សួលយំ ហើយបានពោលគាថានេះក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Arati viya mejja khāyati,Bahuke disvāna vivitte āsane;

Te cittakathā bahussutā,Kome gotamasāvakā gatā’’ti.

«ថ្ងៃនេះ សេចក្ដីមិនត្រេកអរហាក់ដូចជាប្រាកដដល់ខ្ញុំ ព្រោះបានឃើញអាសនៈស្ងាត់ជ្រងំជាច្រើន។ ព្រះសាវ័ករបស់ព្រះគោតមទាំងនោះ ជាអ្នកមានវាចាដ៏វិចិត្រ ជាពហុស្សូត តើនិមន្តទៅកាន់ទីណាអស់ទៅហើយហ្ន៎»។

Evaṃ vutte, aññatarā devatā taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsi –

កាលបើទេវតានោះពោលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតាមួយរូបទៀត ក៏បានពោលគាថាឆ្លើយតបទៅកាន់ទេវតានោះវិញថា៖

‘‘Māgadhaṃ gatā kosalaṃ gatā, ekacciyā pana vajjibhūmiyā;

Magā viya asaṅgacārino, aniketā viharanti bhikkhavo’’ti.

«ភិក្ខុទាំងឡាយ ខ្លះនិមន្តទៅកាន់ដែនមគធៈ ខ្លះទៅកាន់ដែនកោសល ខ្លះទៀតទៅកាន់ដែនវជ្ជី។ ភិក្ខុទាំងឡាយជាអ្នកមិនមានអាល័យ ត្រេចទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាសត្វម្រឹគ មិនមានទីលំនៅឡើយ»។

5. Ānandasuttaṃ

៥. អានន្ទសូត្រ

225. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena āyasmā ānando ativelaṃ gihisaññattibahulo viharati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā āyasmato ānandassa anukampikā atthakāmā āyasmantaṃ ānandaṃ saṃvejetukāmā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២២៥. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មាអានន្ទ កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មាអានន្ទ ចំណាយពេលច្រើនហួសប្រមាណក្នុងការទូន្មានណែនាំគ្រហស្ថ។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ព្រះអាយស្មាអានន្ទ ចង់ឲ្យព្រះអាយស្មាអានន្ទកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកព្រះអាយស្មាអានន្ទដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះព្រះអាយស្មាអានន្ទថា៖

‘‘Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya, nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya;

Jhā gotama mā pamādo, kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti.

«បពិត្រព្រះគោតម លោកចូលទៅកាន់ព្រៃស្ងាត់ទៀបគល់ឈើ ហើយបង្កប់ព្រះនិព្វានទុកក្នុងចិត្ត ចូរចម្រើនឈានចុះ កុំធ្វេសប្រហែសឡើយ ការនិយាយរាយមាយជាមួយគ្រហស្ថ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដល់លោក»។

Atha kho āyasmā ānando tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះឯង ព្រះអាយស្មាអានន្ទ ដែលទេវតាធ្វើឲ្យតក់ស្លុតហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

6. Anuruddhasuttaṃ

៦. អនុរុទ្ធសូត្រ

226. Ekaṃ samayaṃ āyasmā anuruddho kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Atha kho aññatarā tāvatiṃsakāyikā devatā jālinī [Pg.202] nāma āyasmato anuruddhassa purāṇadutiyikā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ anuruddhaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២២៦. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មាអនុរុទ្ធ កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ គ្រានោះ ទេវតាក្នុងជាន់តាវតឹង្សមួយអង្គ នាមជាលិនី ដែលជាអតីតមហេសីរបស់ព្រះអាយស្មាអនុរុទ្ធក្នុងជាតិមុន បានចូលទៅរកព្រះអាយស្មាអនុរុទ្ធដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះព្រះអាយស្មាអនុរុទ្ធថា៖

‘‘Tattha cittaṃ paṇidhehi, yattha te vusitaṃ pure;

Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu;

Purakkhato parivuto, devakaññāhi sobhasī’’ti.

«សូមលោកតាំងចិត្តទុកក្នុងទីនោះ ដែលលោកធ្លាប់គង់នៅកាលពីមុន គឺក្នុងឋានទេវតាតាវតឹង្ស ដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណទាំងពួង លោកធ្លាប់មានពួកទេវកញ្ញាចោមរោមព័ទ្ធជុំវិញ តែងរុងរឿង»។

‘‘Duggatā devakaññāyo, sakkāyasmiṃ patiṭṭhitā;

Te cāpi duggatā sattā, devakaññāhi patthitā’’ti.

«ពួកទេវកញ្ញាជាអ្នកមានដំណើរទៅកាន់ទុគ្គតិ ព្រោះតាំងនៅក្នុងសក្កាយទិដ្ឋិ ទោះបីសត្វទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នានូវពួកទេវកញ្ញា សត្វទាំងនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកមានដំណើរទៅកាន់ទុគ្គតិដែរ»។

‘‘Na te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandanaṃ;

Āvāsaṃ naradevānaṃ, tidasānaṃ yasassina’’nti.

«ជនទាំងឡាយណាដែលមិនទាន់ឃើញសួននន្ទវ័ន ដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកទេវបុត្រជាន់តាវតឹង្សដ៏មានយសសក្តិ ជនទាំងនោះមិនទាន់ស្គាល់សេចក្ដីសុខឡើយ»

‘‘Na tvaṃ bāle vijānāsi, yathā arahataṃ vaco;

Aniccā sabbasaṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho.

«នាងជាស្រីល្ងង់ខ្លៅ នាងមិនដឹងនូវពាក្យរបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយឡើយ សង្ខារទាំងពួងមិនទៀង មានសភាវៈកើតឡើងនិងវិនាសទៅជាធម្មតា លុះកើតឡើងហើយតែងរលត់ទៅវិញ ការរលត់ទៅនៃសង្ខារទាំងនោះ ជាសុខ។

‘‘Natthi dāni punāvāso, devakāyasmi jālini;

Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti.

ម្នាលនាងជាលិនី ការរស់នៅជាថ្មីក្នុងពួកទេវតារបស់ខ្ញុំ មិនមានទៀតឡើយ សំសារវដ្តនៃការកើតក៏អស់ហើយ ភពថ្មីក៏មិនមានទៀតឡើយ»។

7. Nāgadattasuttaṃ

៧. នាគទត្តសូត្រ

227. Ekaṃ samayaṃ āyasmā nāgadatto kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena āyasmā nāgadatto atikālena gāmaṃ pavisati, atidivā paṭikkamati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā āyasmato nāgadattassa anukampikā atthakāmā āyasmantaṃ nāgadattaṃ saṃvejetukāmā yenāyasmā nāgadatto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgadattaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២២៧. សម័យមួយ ព្រះអាយស្មានាគទត្ត កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ព្រះអាយស្មានាគទត្ត ចូលទៅកាន់ស្រុកតាំងពីព្រលឹមពេក ហើយត្រឡប់មកវិញក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រេខ្លាំង។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ព្រះអាយស្មានាគទត្ត ចង់ឲ្យព្រះអាយស្មានាគទត្តកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកព្រះអាយស្មានាគទត្តដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះព្រះអាយស្មានាគទត្តថា៖

‘‘Kāle pavisa nāgadatta, divā ca āgantvā ativelacārī;

Saṃsaṭṭho gahaṭṭhehi, samānasukhadukkho.

«បពិត្រព្រះនាគទត្ត លោកចូរចូលទៅកាន់ស្រុកក្នុងកាលដ៏គួរចុះ ការដែលលោកមកវិញក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រេ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តហួសវេលា លោកជាអ្នកច្រឡូកច្រឡំដោយគ្រហស្ថ មានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នាជាមួយពួកគេ។

‘‘Bhāyāmi nāgadattaṃ suppagabbhaṃ, kulesu vinibaddhaṃ;

Mā heva maccurañño balavato, antakassa vasaṃ upesī’’ti.

ខ្ញុំខ្លាចចំពោះព្រះនាគទត្ត ដែលជាអ្នកមានសេចក្ដីក្លាហានហួសហេតុ ជាប់ជំពាក់ក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ លោកកុំចូលទៅក្នុងអំណាចនៃមច្ចុរាជដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង ដែលជាអ្នកធ្វើនូវទីបំផុតឡើយ»។

Atha [Pg.203] kho āyasmā nāgadatto tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះឯង ព្រះអាយស្មានាគទត្ត ដែលទេវតាធ្វើឲ្យតក់ស្លុតហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

8. Kulagharaṇīsuttaṃ

៨. កុលឃរណីសូត្រ

228. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu aññatarasmiṃ kule ativelaṃ ajjhogāḷhappatto viharati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yā tasmiṃ kule kulagharaṇī, tassā vaṇṇaṃ abhinimminitvā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២២៨. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយរូប កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះចូលទៅជិតស្និទ្ធខ្លាំងពេកក្នុងត្រកូលមួយ។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏បាននិមិត្តរូបជាស្រីមេផ្ទះក្នុងត្រកូលនោះ ហើយចូលទៅរកភិក្ខុនោះដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Nadītīresu saṇṭhāne, sabhāsu rathiyāsu ca;

Janā saṅgamma mantenti, mañca tañca kimantara’’nti.

«នៅទៀបឆ្នេរទន្លេក្តី នៅកន្លែងសម្រាកក្តី ក្នុងសាលាប្រជុំក្តី តាមច្រកផ្លូវក្តី មនុស្សទាំងឡាយតែងមកជួបជុំគ្នា ហើយនិយាយខ្សឹបខ្សៀវអំពីខ្ញុំនិងលោក តើមានរឿងអ្វីរវាងយើងទាំងពីរនាក់ហ្ន៎»។

‘‘Bahūhi saddā paccūhā, khamitabbā tapassinā;

Na tena maṅku hotabbaṃ, na hi tena kilissati.

«សំឡេងទាំងឡាយដែលជាសត្រូវ (ពាក្យនិន្ទា) មានច្រើនណាស់ ភិក្ខុអ្នកមានធម៌កំចាត់កិលេស (តបស្សី) គប្បីអត់ធន់ ភិក្ខុមិនត្រូវអាក់អន់ចិត្តដោយសារពាក្យនោះឡើយ ព្រោះថាលោកមិនសៅហ្មងដោយសារពាក្យនោះទេ។

‘‘Yo ca saddaparittāsī, vane vātamigo yathā;

Lahucittoti taṃ āhu, nāssa sampajjate vata’’nti.

បុគ្គលណាដែលតក់ស្លុតនឹងសំឡេង ដូចជាសត្វម្រឹគខ្លាចខ្យល់នៅក្នុងព្រៃ ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមានចិត្តស្រាល វត្ត (សីលវត្ត) របស់បុគ្គលនោះ មិនបរិបូណ៌ឡើយ»។

9. Vajjiputtasuttaṃ

៩. វជ្ជីបុត្តសូត្រ

229. Ekaṃ samayaṃ aññataro vajjiputtako bhikkhu vesāliyaṃ viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena vesāliyaṃ vajjiputtako sabbaratticāro hoti. Atha kho so bhikkhu vesāliyā tūriya-tāḷita-vādita-nigghosasaddaṃ sutvā paridevamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២២៩. សម័យមួយ ភិក្ខុជាបុត្រនៃស្តេចវជ្ជីមួយរូប គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង ជិតក្រុងវេសាលី។ សម័យនោះឯង ក្នុងក្រុងវេសាលី មានការលេងកម្សាន្តពេញមួយរាត្រីរបស់ពួកវជ្ជី។ គ្រានោះ ភិក្ខុនោះបានឮសំឡេងតូរ្យតន្ត្រី ការទះស្រឡៃ ការប្រគំ និងសំឡេងគឹកកងចេញពីក្រុងវេសាលី ក៏ខ្សឹកខ្សួលយំ ហើយបានពោលគាថានេះក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Ekakā mayaṃ araññe viharāma,Apaviddhaṃva vanasmiṃ dārukaṃ;

Etādisikāya rattiyā,Ko su nāmamhehi pāpiyo’’ti.

«យើងទាំងឡាយគង់នៅក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង ដូចជាដុំឈើដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ ក្នុងរាត្រីដ៏រុងរឿងបែបនេះ តើមានអ្នកណាដែលថោកទាបជាងយើងទៀតហ្ន៎»។

Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāya ajjhabhāsi –

គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Ekakova [Pg.204] tvaṃ araññe viharasi, apaviddhaṃva vanasmiṃ dārukaṃ;

Tassa te bahukā pihayanti, nerayikā viya saggagāmina’’nti.

«លោកគង់នៅក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង ដូចជាដុំឈើដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃពិតមែន តែមនុស្សជាច្រើនតែងប្រាថ្នាចង់បានដូចលោក ដូចជាពួកសត្វនរកប្រាថ្នាចង់បានដូចអ្នកទៅកាន់ឋានសួគ៌ដូច្នោះដែរ»

Atha kho so bhikkhu tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះឯង ភិក្ខុនោះដែលទេវតាធ្វើឲ្យតក់ស្លុតហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

10. Sajjhāyasuttaṃ

១០. សជ្ឈាយសូត្រ

230. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu yaṃ sudaṃ pubbe ativelaṃ sajjhāyabahulo viharati so aparena samayena appossukko tuṇhībhūto saṅkasāyati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno dhammaṃ asuṇantī yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៣០. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយរូប កាលនៅក្នុងដែនកោសល គង់នៅក្នុងដងព្រៃមួយកន្លែង។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះ កាលពីមុនតែងតែសូត្រធម៌ (សជ្ឈាយៈ) ច្រើនហួសប្រមាណ តែសម័យតមក លោកក៏ជាអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយ ស្ងៀមស្ងាត់ មិនសូត្រធម៌ឡើយ។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងដងព្រៃនោះ កាលមិនបានឮធម៌របស់ភិក្ខុនោះ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះដល់ទីកន្លែង លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Kasmā tuvaṃ dhammapadāni bhikkhu, nādhīyasi bhikkhūhi saṃvasanto;

Sutvāna dhammaṃ labhatippasādaṃ, diṭṭheva dhamme labhatippasaṃsa’’nti.

«បពិត្រភិក្ខុ ហេតុអ្វីបានជាលោកមិនសូត្រធម៌ទាំងឡាយ កាលដែលរស់នៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដទៃ បុគ្គលកាលបើបានស្តាប់ធម៌ហើយ តែងបាននូវសេចក្ដីជ្រះថ្លា និងបាននូវសេចក្ដីសរសើរក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង»

‘‘Ahu pure dhammapadesu chando, yāva virāgena samāgamimha;

Yato virāgena samāgamimha, yaṃ kiñci diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vā;

Aññāya nikkhepanamāhu santo’’ti.

«ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំមានសេចក្ដីពេញចិត្តក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ដរាបដល់យើងបានសម្រេចធម៌ជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ (អរិយមគ្គ)។ តាំងពីយើងបានសម្រេចធម៌ជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈមក ពួកសប្បុរសតែងពោលសរសើរនូវការលះបង់ចោលនូវអារម្មណ៍ណាមួយ ដែលបានឃើញ ឮ ឬប៉ះពាល់ហើយ ដោយការដឹងច្បាស់»។

11. Akusalavitakkasuttaṃ

១១. អកុសលវិតក្កសូត្រ

231. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu divāvihāragato pāpake akusale vitakke vitakketi, seyyathidaṃ – kāmavitakkaṃ, byāpādavitakkaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២៣១. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយអង្គគង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយត្រិះរិះនូវអកុសលវិតក្កដ៏លាមកទាំងឡាយ គឺកាមវិតក្ក ព្យាបាទវិតក្ក និងវិហិង្សាវិតក្ក។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Ayoniso manasikārā, so vitakkehi khajjasi;

Ayoniso paṭinissajja, yoniso anucintaya.

«ព្រោះតែការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយមិនឧបាយ (អយោនិសោមនសិការ) ទើបអ្នកត្រូវវិតក្កទាំងឡាយញាំញី។ ចូរអ្នកលះបង់អយោនិសោមនសិការចេញ ហើយចូរត្រិះរិះដោយឧបាយដ៏ត្រូវ (យោនិសោមនសិការ) ចុះ។

‘‘Satthāraṃ [Pg.205] dhammamārabbha, saṅghaṃ sīlāni attano;

Adhigacchasi pāmojjaṃ, pītisukhamasaṃsayaṃ;

Tato pāmojjabahulo, dukkhassantaṃ karissasī’’ti.

«កាលបើអ្នកប្រារព្ធនូវព្រះសាស្តា ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ និងសីលទាំងឡាយរបស់ខ្លួន អ្នកមុខជានឹងបាននូវសេចក្ដីរីករាយ ព្រមទាំងសេចក្ដីឆ្អែតចិត្ត និងសេចក្ដីសុខដោយមិនបាច់សង្ស័យឡើយ។ លំដាប់នោះ កាលបើអ្នកមានសេចក្ដីរីករាយច្រើនហើយ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន»។

Atha kho so bhikkhu tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះ ភិក្ខុនោះដែលទេវតានោះធ្វើឲ្យសង្វេគហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

12. Majjhanhikasuttaṃ

១២. មជ្ឈន្ហិកសូត្រ

232. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Atha kho tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tassa bhikkhuno santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៣២. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយអង្គគង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងព្រៃនោះ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានេះក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu;

Saṇateva brahāraññaṃ, taṃ bhayaṃ paṭibhāti maṃ.

«ក្នុងកាលដែលវេលាថ្ងៃត្រង់ឈរត្រង់ ពួកសត្វស្លាបសម្រាកស្ងៀមស្ងាត់ ព្រៃធំតែងលាន់ឮសូរហាក់ដូចជាសន្ធឹកធំ សេចក្ដីភ័យនោះតែងប្រាកដដល់ខ្ញុំ»

‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu;

Saṇateva brahāraññaṃ, sā rati paṭibhāti ma’’nti.

«ក្នុងកាលដែលវេលាថ្ងៃត្រង់ឈរត្រង់ ពួកសត្វស្លាបសម្រាកស្ងៀមស្ងាត់ ព្រៃធំតែងលាន់ឮសូរហាក់ដូចជាសន្ធឹកធំ សេចក្ដីត្រេកអរនោះតែងប្រាកដដល់ខ្ញុំ»។

13. Pākatindriyasuttaṃ

១៣. បាកតិន្ទ្រិយសូត្រ

233. Ekaṃ samayaṃ sambahulā bhikkhū kosalesu viharanti aññatarasmiṃ vanasaṇḍe uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tesaṃ bhikkhūnaṃ anukampikā atthakāmā te bhikkhū saṃvejetukāmā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū gāthāhi ajjhabhāsi –

២៣៣. សម័យមួយ ភិក្ខុច្រើនរូបគង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល ជាអ្នករាយមាយ ក្រអឺតក្រទម ឃ្លេងឃ្លោង មានមាត់រឹង និយាយពាក្យរាត់រាយ ភ្លេចស្មារតី គ្មានសេចក្ដីដឹងខ្លួន មិនមានចិត្តតាំងមាំ មានចិត្តវិលវល់ មានឥន្ទ្រិយលេចធ្លោ (មិនបានសង្រួម)។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុទាំងនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុទាំងនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយចំពោះភិក្ខុទាំងនោះថា៖

‘‘Sukhajīvino pure āsuṃ, bhikkhū gotamasāvakā;

Anicchā piṇḍamesanā, anicchā sayanāsanaṃ;

Loke aniccataṃ ñatvā, dukkhassantaṃ akaṃsu te.

«ក្នុងកាលមុន ពួកភិក្ខុជាសាវករបស់ព្រះគោតម តែងរស់នៅជាសុខ ស្វែងរកចង្ហាន់ដោយមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នា ប្រើប្រាស់សេនាសនៈដោយមិនមានសេចក្ដីប្រាថ្នា។ ភិក្ខុទាំងនោះដឹងច្បាស់នូវភាពមិនទៀងក្នុងលោក ហើយបានធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ។

‘‘Dupposaṃ katvā attānaṃ, gāme gāmaṇikā viya;

Bhutvā bhutvā nipajjanti, parāgāresu mucchitā.

«តែឥឡូវនេះ ភិក្ខុខ្លះធ្វើខ្លួនឲ្យគេចិញ្ចឹមបានដោយក្រ ដូចជាមេស្រុកក្នុងភូមិ បរិភោគហើយៗ ក៏ដេកលក់ ស្រវឹងវង្វេងនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ។

‘‘Saṅghassa [Pg.206] añjaliṃ katvā, idhekacce vadāmahaṃ;

Apaviddhā anāthā te, yathā petā tatheva te.

«ខ្ញុំសូមធ្វើអញ្ជលីចំពោះព្រះសង្ឃ ហើយពោលសំដៅភិក្ខុខ្លះក្នុងទីនេះថា ភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកដែលគេបោះបង់ចោល គ្មានទីពឹង ដូចជាពួកប្រេត យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុទាំងនោះក៏យ៉ាងនោះដែរ។

‘‘Ye kho pamattā viharanti, te me sandhāya bhāsitaṃ;

Ye appamattā viharanti, namo tesaṃ karomaha’’nti.

«ពាក្យដែលខ្ញុំពោលនេះ សំដៅទៅលើពួកភិក្ខុដែលរស់នៅដោយសេចក្ដីប្រមាទ ចំណែកពួកភិក្ខុណាដែលរស់នៅដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទ ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ»។

Atha kho te bhikkhū tāya devatāya saṃvejitā saṃvegamāpādunti.

គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងនោះដែលទេវតានោះធ្វើឲ្យសង្វេគហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

14. Gandhatthenasuttaṃ

១៤. គន្ធត្ថេនសូត្រ

234. Ekaṃ samayaṃ aññataro bhikkhu kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena so bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pokkharaṇiṃ ogāhetvā padumaṃ upasiṅghati. Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៣៤. សម័យមួយ ភិក្ខុមួយអង្គគង់នៅក្នុងព្រៃមួយ ក្នុងដែនកោសល។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុនោះត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាក្រោយភត្ត ហើយចុះទៅកាន់ស្រះឈូក ហិតផ្កាឈូក។ គ្រានោះ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងព្រៃនោះ មានសេចក្ដីអនុគ្រោះ ប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ភិក្ខុនោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុនោះកើតសេចក្ដីសង្វេគ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថាចំពោះភិក្ខុនោះថា៖

‘‘Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi;

Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhatthenosi mārisā’’ti.

«ផ្កាឈូកដែលដុះក្នុងទឹកនេះ គេមិនបានប្រគេនទេ តែលោកមកហិត នេះជាចំណែកមួយនៃការលួច ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ លោកឈ្មោះថាជាអ្នកលួចក្លិនក្រអូបហើយ»។

‘‘Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ;

Atha kena nu vaṇṇena, gandhatthenoti vuccati.

«អាត្មាមិនបានយកទៅ មិនបានកាច់ឡើយ គ្រាន់តែហិតផ្កាឈូកពីចម្ងាយប៉ុណ្ណោះ ចុះហេតុអ្វីបានជាហៅអាត្មាថាជាអ្នកលួចក្លិនក្រអូបទៅវិញ?

‘‘Yvāyaṃ bhisāni khanati, puṇḍarīkāni bhañjati;

Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccatī’’ti.

«ចុះបុគ្គលណាដែលជីកក្រអៅឈូក កាច់ផ្កាឈូកស មានការងារច្របូកច្របល់ (មិនស្អាត) យ៉ាងនេះ ហេតុអ្វីបានជាមិនហៅបុគ្គលនោះថាជាអ្នកលួចផ្កាឈូក?»

‘‘Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito;

Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tvañcārahāmi vattave.

«បុគ្គលដែលមានការងារច្របូកច្របល់ដោយអំពើដ៏លាមក ប្រឡាក់ប្រឡូកដូចជាសំពត់របស់មេដោះ ខ្ញុំមិនមានពាក្យត្រូវនិយាយនឹងបុគ្គលនោះឡើយ តែខ្ញុំគួរនិយាយចំពោះតែលោកប៉ុណ្ណោះ។

‘‘Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino;

Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyatī’’ti.

«ចំពោះបុគ្គលដែលមិនមានកិឡេសគ្រឿងហ្មងសៅ តែងស្វែងរកសេចក្ដីស្អាតជានិច្ច សូម្បីតែបាបប៉ុនចុងរោមសត្វ ក៏ប្រាកដដូចជាពពកដ៏ធំដែរ»។

‘‘Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho me anukampasi;

Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisa’’nti.

«ម្នាលយក្ស អ្នកស្គាល់អាត្មាច្បាស់មែន ហើយអ្នកក៏មានសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់អាត្មាដែរ ម្នាលយក្ស បើអ្នកឃើញកាលណា ចូរប្រាប់អាត្មាម្ដងទៀតចុះ»

‘‘Neva [Pg.207] taṃ upajīvāma, napi te bhatakāmhase;

Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggati’’nti.

«ម្នាលភិក្ខុ យើងមិនបានអាស្រ័យលោកចិញ្ចឹមជីវិតទេ ហើយក៏មិនមែនជាឈ្នួលរបស់លោកដែរ ម្នាលភិក្ខុ លោកខ្លួនឯងគប្បីដឹងនូវធម៌ដែលជាហេតុនាំឲ្យទៅកាន់សុគតិចុះ»

Atha kho so bhikkhu tāya devatāya saṃvejito saṃvegamāpādīti.

គ្រានោះ ភិក្ខុនោះដែលទេវតានោះធ្វើឲ្យសង្វេគហើយ ក៏បានដល់នូវសេចក្ដីសង្វេគ។

Vanasaṃyuttaṃ samattaṃ.

វនសំយុត្ត ចប់ហើយ។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវនសំយុត្តនោះគឺ៖

Vivekaṃ upaṭṭhānañca, kassapagottena sambahulā;

Ānando anuruddho ca, nāgadattañca kulagharaṇī.

និយាយអំពីវិវេកសូត្រ ១ ឧបដ្ឋានសូត្រ ១ កស្សបគោត្តសូត្រ ១ សម្ពហុលាសូត្រ ១ អានន្ទសូត្រ ១ អនុរុទ្ធសូត្រ ១ នាគទត្តសូត្រ ១ កុលឃរណីសូត្រ ១

Vajjiputto ca vesālī, sajjhāyena ayoniso;

Majjhanhikālamhi pākatindriya, padumapupphena cuddasa bhaveti.

វជ្ជីបុត្តសូត្រ ១ វេសាលីសូត្រ ១ សជ្ឈាយសូត្រ ១ អយោនិសោសូត្រ ១ មជ្ឈន្ហិកសូត្រ ១ បាកតិន្ទ្រិយសូត្រ ១ ព្រមទាំងបទុមបុប្ផសូត្រ (គន្ធត្ថេនសូត្រ) ១ រួមត្រូវជា ១៤ សូត្រ។

10. Yakkhasaṃyuttaṃ

១០. យក្ខសំយុត្ត

1. Indakasuttaṃ

១. ឥន្ទកសូត្រ

235. Evaṃ [Pg.208] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati indakūṭe pabbate, indakassa yakkhassa bhavane. Atha kho indako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៣៥. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅលើភ្នំឥន្ទកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ ក្នុងវិមានរបស់ឥន្ទកយក្ស។ គ្រានោះ ឥន្ទកយក្សចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Rūpaṃ na jīvanti vadanti buddhā, kathaṃ nvayaṃ vindatimaṃ sarīraṃ;

Kutassa aṭṭhīyakapiṇḍameti, kathaṃ nvayaṃ sajjati gabbharasmi’’nti.

«ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងត្រាស់ថា រូបមិនមែនជាជីវៈ (ព្រលឹង) ទេ ចុះហេតុអ្វីបានជាសត្វនេះបាននូវរាងកាយនេះ? ឆ្អឹង និងដុំសាច់របស់សត្វនេះបានមកពីណា? ចុះហេតុអ្វីបានជាសត្វនេះមកជាប់ជំពាក់នៅក្នុងផ្ទៃមាតា?»

‘‘Paṭhamaṃ kalalaṃ hoti, kalalā hoti abbudaṃ;

Abbudā jāyate pesi, pesi nibbattatī ghano;

Ghanā pasākhā jāyanti, kesā lomā nakhāpi ca.

«ម្នាលយក្ស ដំបូងបង្អស់កើតជាទឹកថ្លា (កលលៈ) មុន សូន្យពីកលលៈនោះ កើតជាពពុះ (អព្វុទៈ) ពីអព្វុទៈនោះ កើតជាដុំសាច់ (បេសិ) ពីបេសិនោះ កើតជាដុំរឹង (ឃនៈ) ពីឃនៈនោះ កើតជាមែកទាំងប្រាំ (បញ្ចសាខា) គឺដៃពីរ ជើងពីរ ក្បាលមួយ ព្រមទាំងសក់ រោម និងក្រចកទាំងឡាយក៏កើតឡើងដែរ។

‘‘Yañcassa bhuñjatī mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ;

Tena so tattha yāpeti, mātukucchigato naro’’ti.

«ម្យ៉ាងទៀត មាតារបស់សត្វនោះ បរិភោគនូវបាយ ទឹក និងភោជនណា សត្វដែលនៅក្នុងផ្ទៃមាតានោះ តែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យរស់នៅដោយអាហារនោះក្នុងផ្ទៃមាតានោះ»។

2. Sakkanāmasuttaṃ

២. សក្កនាមសូត្រ

236. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho sakkanāmako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៣៦. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះ យក្សឈ្មោះសក្កៈ ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Sabbaganthappahīnassa, vippamuttassa te sato;

Samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusāsasī’’ti.

«ព្រះអង្គជាសមណៈ លះបង់នូវគ្រឿងចាក់ស្រែះ (គន្ថៈ) ទាំងពួងរួចហើយ ជាអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ មានស្មារតី ការដែលព្រះអង្គប្រដៅជនដទៃ នោះមិនសមគួរឡើយ»

‘‘Yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati;

Na taṃ arahati sappañño, manasā anukampituṃ.

«ម្នាលសក្កៈ ការនៅរួមគ្នាតែងកើតឡើងដោយហេតុណាមួយ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនគួរនឹងមិនអនុគ្រោះដល់បុគ្គលនោះដោយចិត្តឡើយ។

‘‘Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati;

Na tena hoti saṃyutto, yānukampā anuddayā’’ti.

«ប្រសិនបើបុគ្គលមានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយប្រដៅជនដទៃ បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថាជំពាក់ដោយសារការប្រដៅនោះឡើយ ព្រោះការនោះកើតឡើងដោយសេចក្ដីអនុគ្រោះ និងសេចក្ដីអាណិតអាសូរ»

3. Sūcilomasuttaṃ

៣. សូសិលោមសូត្រ

237. Ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati ṭaṅkitamañce sūcilomassa yakkhassa bhavane. Tena kho pana samayena kharo ca yakkho sūcilomo [Pg.209] ca yakkho bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho kharo yakkho sūcilomaṃ yakkhaṃ etadavoca – ‘‘eso samaṇo’’ti! ‘‘Neso samaṇo, samaṇako eso’’. ‘‘Yāva jānāmi yadi vā so samaṇo yadi vā pana so samaṇako’’ti.

២៣៧. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងលំនៅរបស់សូសិលោមយក្ស លើគ្រែថ្ម (តង្កិតមញ្ចៈ) ជិតភូមិគយា។ សម័យនោះឯង ខរយក្ស និងសូសិលោមយក្ស ដើរកាត់ទៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះមានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ខរយក្សបាននិយាយនឹងសូសិលោមយក្សថា៖ «នោះជាសមណៈ»។ សូសិលោមយក្សឆ្លើយថា៖ «នោះមិនមែនជាសមណៈទេ នោះជាសមណៈក្លែងក្លាយ (សមណកៈ) ទេតើ ចាំអញទៅមើលសិន ទើបដឹងថាជាសមណៈពិត ឬជាសមណៈក្លែងក្លាយ»។

Atha kho sūcilomo yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kāyaṃ upanāmesi. Atha kho bhagavā kāyaṃ apanāmesi. Atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhāyasi maṃ samaṇā’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, bhāyāmi; api ca te samphasso pāpako’’ti. ‘‘Pañhaṃ taṃ, samaṇa pucchissāmi. Sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya; api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadā kaṅkhasī’’ti. Atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi – ( )

គ្រានោះ សូសិលោមយក្សចូលទៅជិតព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ផ្អៀងកាយទៅជិតព្រះកាយព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគក៏គេចព្រះកាយចេញបន្តិច។ គ្រានោះ សូសិលោមយក្សបានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគថា៖ «ម្នាលសមណៈ លោកខ្លាចខ្ញុំឬ?» ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនខ្លាចអ្នកឡើយ តែថាការប៉ះពាល់របស់អ្នកនោះលាមកណាស់»។ យក្សពោលថា៖ «ម្នាលសមណៈ អញនឹងសួរប្រស្នានឹងលោក បើលោកមិនឆ្លើយប្រាប់អញទេ អញនឹងធ្វើចិត្តរបស់លោកឲ្យរាយមាយ ឬនឹងហែកបេះដូងរបស់លោក ឬនឹងចាប់ជើងទាំងពីររបស់លោកគ្រវែងទៅត្រើយម្ខាងនៃទន្លេគង្គា»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនឃើញនរណាម្នាក់ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក និងក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស ដែលអាចធ្វើចិត្តរបស់តថាគតឲ្យរាយមាយ ឬហែកបេះដូងរបស់តថាគត ឬចាប់ជើងទាំងពីរគ្រវែងទៅត្រើយម្ខាងនៃទន្លេគង្គាបានឡើយ ម្នាលអាវុសោ តែបើអ្នកចង់សួរ ចូរសួរតាមដែលប្រាថ្នាចុះ»។ គ្រានោះ សូសិលោមយក្សបានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Rāgo ca doso ca kutonidānā,Aratī ratī lomahaṃso kutojā;

Kuto samuṭṭhāya manovitakkā,Kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti.

«រាគៈ និងទោសៈ មានអ្វីជាហេតុ? សេចក្ដីមិនត្រេកអរ សេចក្ដីត្រេកអរ និងការព្រឺរោម កើតមកពីណា? ម្យ៉ាងទៀត សេចក្ដីត្រិះរិះនៃចិត្ត កើតឡើងពីណា ហើយលែងចិត្តចោល ដូចជាពួកក្មេងៗ ចាប់ក្អែកចងខ្សែហើយលែងទៅ?»

‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā,Aratī ratī lomahaṃso itojā;

Ito samuṭṭhāya manovitakkā,Kumārakā dhaṅkamivossajanti.

«ម្នាលយក្ស រាគៈ និងទោសៈ មានអត្តភាព (រាងកាយ) នេះជាហេតុ សេចក្ដីមិនត្រេកអរ សេចក្ដីត្រេកអរ និងការព្រឺរោម កើតមកពីអត្តភាពនេះឯង សេចក្ដីត្រិះរិះនៃចិត្ត កើតឡើងពីអត្តភាពនេះ ហើយលែងចិត្តចោល ដូចជាពួកក្មេងៗ ចាប់ក្អែកចងខ្សែហើយលែងទៅ។

‘‘Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā;

Puthū visattā kāmesu, māluvāva vitatā vane.

«សេចក្ដីត្រិះរិះទាំងនោះ កើតឡើងពីតណ្ហាស្នេហា កើតឡើងអំពីខ្លួន ដូចជាឫសជ្រោយដែលដុះចេញពីមែកជ្រៃ តែងជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយយ៉ាងច្រើន ដូចជាវល្លិ៍ផ្អែម (មាលុវល្លិ៍) រុំព័ទ្ធដើមឈើក្នុងព្រៃ។

‘‘Ye [Pg.210] naṃ pajānanti yatonidānaṃ,Te naṃ vinodenti suṇohi yakkha;

Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti,Atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti.

«ម្នាលយក្ស ចូរអ្នកស្ដាប់ចុះ ជនទាំងឡាយណាដឹងច្បាស់នូវអត្តភាពនោះ និងហេតុជាទីកើតនៃអត្តភាពនោះ ជនទាំងនោះតែងកំចាត់បង់នូវអត្តភាពនោះបាន ជនទាំងនោះឈ្មោះថាឆ្លងផុតនូវអូឃៈ (ជំនន់កិលេស) ដ៏ឆ្លងបានដោយក្រនេះ ដែលខ្លួនមិនដែលឆ្លងផុតពីមុនមក ដើម្បីមិនមានភពថ្មីទៀតឡើយ»

4. Maṇibhaddasuttaṃ

៤. មណិភទ្ទសូត្រ

238. Ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati maṇimālike cetiye maṇibhaddassa yakkhassa bhavane. Atha kho maṇibhaddo yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៣៨. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងដែនមគធៈ ក្នុងមណិមាលិកចេតិយ ជាលំនៅរបស់មណិភទ្ទយក្ស។ គ្រានោះ មណិភទ្ទយក្សចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានពោលគាថានេះក្នុងសំណាក់នៃព្រះមានព្រះភាគថា៖

‘‘Satīmato sadā bhaddaṃ, satimā sukhamedhati;

Satīmato suve seyyo, verā ca parimuccatī’’ti.

«សេចក្ដីចម្រើនតែងមានដល់អ្នកមានស្មារតីសព្វៗ កាល អ្នកមានស្មារតីតែងបាននូវសេចក្ដីសុខ ថ្ងៃស្អែកតែងតែប្រសើរជាងសម្រាប់អ្នកមានស្មារតី ហើយអ្នកមានស្មារតីតែងរួចផុតចាកពៀរ»

‘‘Satīmato sadā bhaddaṃ, satimā sukhamedhati;

Satīmato suve seyyo, verā na parimuccati.

«សេចក្ដីចម្រើនតែងមានដល់អ្នកមានស្មារតីសព្វៗ កាល អ្នកមានស្មារតីតែងបាននូវសេចក្ដីសុខ ថ្ងៃស្អែកតែងតែប្រសើរជាងសម្រាប់អ្នកមានស្មារតី ប៉ុន្តែអ្នកមានស្មារតីមិនទាន់រួចផុតចាកពៀរឡើយ។

‘‘Yassa sabbamahorattaṃ, ahiṃsāya rato mano;

Mettaṃ so sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacī’’ti.

«បុគ្គលណាមានចិត្តត្រេកអរក្នុងអវិហិង្សា (ការមិនបៀតបៀន) អស់ថ្ងៃនិងយប់ទាំងពួង ហើយមានមេត្តាចំពោះសត្វទាំងពួង ពៀររបស់បុគ្គលនោះមិនមានជាមួយនឹងនរណាមួយឡើយ»

5. Sānusuttaṃ

៥. សានុសូត្រ

239. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññatarissā upāsikāya sānu nāma putto yakkhena gahito hoti. Atha kho sā upāsikā paridevamānā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២៣៩. សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង កូនប្រុសរបស់ឧបាសិកាម្នាក់ឈ្មោះសានុ ត្រូវយក្សចូលសណ្ឋិត (ចាប់បង្ខំ)។ គ្រានោះ ឧបាសិកានោះកាលយំសោក ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.

«ជនទាំងឡាយណា រក្សានូវឧបោសថប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដ៏បរិបូណ៌ ក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើត ឬរនោច ថ្ងៃ ១៥ កើត ឬរនោច និងថ្ងៃ ៨ កើត ឬរនោច នៃបក្ខ និងក្នុងបក្ខជាបាដិហារិយៈ

‘‘Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye;

Na tehi yakkhā kīḷanti, iti me arahataṃ sutaṃ;

Sā dāni ajja passāmi, yakkhā kīḷanti sānunā’’ti.

«ហើយប្រព្រឹត្តនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចរិយៈ) ពួកយក្សតែងមិនលេងសើច (មិនបៀតបៀន) នឹងជនទាំងនោះឡើយ អាត្មាអញបានឮពាក្យនេះអំពីព្រះអរហន្តទាំងឡាយមកហើយ តែឥឡូវនេះ ក្នុងថ្ងៃនេះ អាត្មាអញបែរជាឃើញពួកយក្សលេងសើចនឹងសានុទៅវិញ»

‘‘Cātuddasiṃ [Pg.211] pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;

Uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye.

«ជនទាំងឡាយណា តែងរក្សានូវឧបោសថសីល ដ៏ប្រកបព្រមដោយអង្គ ៨ ក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើត ឬរលត់ (១៤ រោច) ថ្ងៃ ១៥ កើត ឬរលត់ (១៥ រោច) និងថ្ងៃ ៨ នៃបក្ខផង ក្នុងបាដិហារិយបក្ខផង តែងប្រព្រឹត្តនូវព្រហ្មចរិយធម៌។

‘‘Na tehi yakkhā kīḷanti, sāhu te arahataṃ sutaṃ;

Sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi, yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ;

Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.

យក្សទាំងឡាយ មិនលេងសើច (មិនបៀតបៀន) នឹងជនទាំងនោះឡើយ ពាក្យដែលនាងបានឮពីព្រះអរហន្តទាំងឡាយនោះ ល្អណាស់។ នាងចូរប្រាប់ដល់សានុសាមណេរដែលភ្ញាក់រលឹកឡើងវិញ នូវពាក្យរបស់យក្សទាំងឡាយនេះថា៖ "អ្នកកុំធ្វើអំពើបាប ទាំងក្នុងទីចំហ ឬក្នុងទីកំបាំងឡើយ។

‘‘Sace ca pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā;

Na te dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyato’’ti.

ប្រសិនបើអ្នកនឹងធ្វើ ឬកំពុងធ្វើនូវអំពើបាប ទោះបីអ្នកហោះហើររត់ទៅលើអាកាសក៏ដោយ ក៏មិនមានការរួចផុតពីទុក្ខឡើយ"»។

‘‘Mataṃ vā amma rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati;

Jīvantaṃ amma passantī, kasmā maṃ amma rodasī’’ti.

«បពិត្រមាតា ជនទាំងឡាយតែងយំសោកចំពោះបុគ្គលដែលស្លាប់ទៅហើយក្ដី ឬចំពោះបុគ្គលដែលនៅរស់តែមិនបានជួបឃើញក្ដី។ បពិត្រមាតា នាងកំពុងឃើញខ្ញុំនៅរស់នៅឡើយ តើហេតុអ្វីបានជាមាតាយំសោកចំពោះខ្ញុំ?»

‘‘Mataṃ vā putta rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati;

Yo ca kāme cajitvāna, punarāgacchate idha;

Taṃ vāpi putta rodanti, puna jīvaṃ mato hi so.

«កូនប្រុស ជនទាំងឡាយតែងយំសោកចំពោះបុគ្គលដែលស្លាប់ទៅហើយក្ដី ឬចំពោះបុគ្គលដែលនៅរស់តែមិនបានជួបឃើញក្ដី។ ចំណែកជនណា លះបង់កាមទាំងឡាយហើយ ត្រឡប់មកកាន់គ្រហស្ថ (លោកនេះ) វិញ ជនទាំងឡាយក៏តែងយំសោកចំពោះជននោះដែរ កូនប្រុសអើយ ព្រោះថា ជននោះទោះបីរស់នៅ ក៏ទុកដូចជាស្លាប់ទៅហើយដែរ។

‘‘Kukkuḷā ubbhato tāta, kukkuḷaṃ patitumicchasi;

Narakā ubbhato tāta, narakaṃ patitumicchasi.

កូនអើយ អ្នកឡើងរួចពីគំនរភក់ក្ដៅ (រងើកភ្លើង) ហើយ បែរជាចង់ធ្លាក់ទៅក្នុងគំនរភក់ក្ដៅវិញ។ កូនអើយ អ្នកឡើងរួចពីនរកហើយ បែរជាចង់ធ្លាក់ទៅក្នុងនរកវិញ។

‘‘Abhidhāvatha bhaddante, kassa ujjhāpayāmase;

Ādittā nīhataṃ bhaṇḍaṃ, puna ḍayhitumicchasī’’ti.

«សូមអ្នកទាំងឡាយរត់មកជួយចុះ សូមសេចក្ដីចម្រើនមានដល់អ្នក តើយើងនឹងប្ដឹងតវ៉ាចំពោះនរណា? ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេស្រង់ចេញពីផ្ទះកំពុងឆេះហើយ អ្នកបែរជាចង់យកទៅដុតចោលម្ដងទៀត»។

6. Piyaṅkarasuttaṃ

៦. ពិយង្ករសូត្រ

240. Ekaṃ samayaṃ āyasmā anuruddho sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā anuruddho rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya dhammapadāni bhāsati. Atha kho piyaṅkaramātā yakkhinī puttakaṃ evaṃ tosesi –

២៤០. សម័យមួយ ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ហើយសូត្រធម៌ជាធម្មបទទាំងឡាយ។ គ្រានោះ នាងយក្ខិនីជាមាតារបស់ពិយង្ករយក្ស បានលួងលោមកូនតូចយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Mā saddaṃ kari piyaṅkara, bhikkhu dhammapadāni bhāsati;

Api ca dhammapadaṃ vijāniya, paṭipajjema hitāya no siyā.

«នែពិយង្ករ កុំធ្វើសំឡេងឡើយ ព្រះភិក្ខុកំពុងសូត្រធម៌ជាធម្មបទទាំងឡាយ។ មួយសោត បើយើងដឹងច្បាស់នូវធម្មបទ ហើយប្រតិបត្តិតាម នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់យើងរាល់គ្នា។

‘‘Pāṇesu ca saṃyamāmase, sampajānamusā na bhaṇāmase;

Sikkhema susīlyamattano, api muccema pisācayoniyā’’ti.

យើងរាល់គ្នានឹងសង្រួមក្នុងសត្វទាំងឡាយផង មិននិយាយពាក្យកុហកទាំងដឹងខ្លួនផង នឹងសិក្សានូវសីលដ៏ល្អរបស់ខ្លួនផង ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ យើងនឹងរួចផុតពីកំណើតពិសាច (យក្ស) នេះបាន»។

7. Punabbasusuttaṃ

៧. បុនព្វសូត្រ

241. Ekaṃ [Pg.212] samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Atha kho punabbasumātā yakkhinī puttake evaṃ tosesi –

២៤១. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ពន្យល់ ណែនាំ ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្លាហាន ឲ្យរីករាយ ដោយធម្មីកថាដ៏ប្រកបដោយព្រះនិព្វាន។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយគោរព ផ្ទៀងត្រចៀកស្ដាប់ធម៌ ដោយយកចិត្តទុកដាក់ទាំងស្រុង។ គ្រានោះ នាងយក្ខិនីជាមាតារបស់បុនព្វសុយក្ស បានលួងលោមកូនទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា៖

‘‘Tuṇhī uttarike hohi, tuṇhī hohi punabbasu;

Yāvāhaṃ buddhaseṭṭhassa, dhammaṃ sossāmi satthuno.

«នែឧត្តរិកា ចូរស្ងៀមទៅ នែបុនព្វសុ ចូរស្ងៀមទៅ ក្នុងខណៈដែលម៉ែស្ដាប់ធម៌របស់ព្រះសាស្តា ជាព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ។

‘‘Nibbānaṃ bhagavā āha, sabbaganthappamocanaṃ;

Ativelā ca me hoti, asmiṃ dhamme piyāyanā.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងនូវព្រះនិព្វាន ជាគ្រឿងរួចផុតពីកិលេសគ្រឿងចងទាំងពួង សេចក្ដីស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្នុងធម៌នេះ កើតមានដល់ម៉ែក្រៃលែងណាស់។

‘‘Piyo loke sako putto, piyo loke sako pati;

Tato piyatarā mayhaṃ, assa dhammassa magganā.

កូនរបស់ខ្លួន ជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោក ប្ដីរបស់ខ្លួន ជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោក ប៉ុន្តែការស្វែងរកធម៌នេះ ជាទីស្រឡាញ់ជាងកូន និងប្ដីនោះទៅទៀត សម្រាប់ម៉ែ។

‘‘Na hi putto pati vāpi, piyo dukkhā pamocaye;

Yathā saddhammassavanaṃ, dukkhā moceti pāṇinaṃ.

ព្រោះថាកូនក្ដី ប្ដីក្ដី ទោះជាទីស្រឡាញ់ ក៏មិនអាចជួយឲ្យរួចផុតពីទុក្ខបានឡើយ ដូចជាការស្ដាប់ព្រះសទ្ធម្ម ដែលតែងញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យរួចផុតពីទុក្ខនោះទេ។

‘‘Loke dukkhaparetasmiṃ, jarāmaraṇasaṃyute;

Jarāmaraṇamokkhāya, yaṃ dhammaṃ abhisambudhaṃ;

Taṃ dhammaṃ sotumicchāmi, tuṇhī hohi punabbasū’’ti.

ម៉ែចង់ស្ដាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងហើយ ដើម្បីរួចផុតពីជរានិងមរណៈ ក្នុងលោកដែលត្រូវទុក្ខគ្របសង្កត់ ប្រកបដោយជរានិងមរណៈនេះ នែបុនព្វសុ ចូរស្ងៀមទៅ»។

‘‘Ammā na byāharissāmi, tuṇhībhūtāyamuttarā;

Dhammameva nisāmehi, saddhammassavanaṃ sukhaṃ;

Saddhammassa anaññāya, ammā dukkhaṃ carāmase.

«ម៉ែអើយ កូនមិននិយាយឡើយ នាងឧត្តរានេះ ក៏ស្ងៀមហើយដែរ សូមម៉ែផ្ទៀងស្ដាប់តែធម៌ចុះ ការស្ដាប់ព្រះសទ្ធម្ម នាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។ ម៉ែអើយ ព្រោះតែមិនដឹងច្បាស់នូវព្រះសទ្ធម្ម ទើបពួកយើងត្រូវត្រឡប់ត្រឡិនរងទុក្ខវេទនា។

‘‘Esa devamanussānaṃ, sammūḷhānaṃ pabhaṅkaro;

Buddho antimasārīro, dhammaṃ deseti cakkhumā’’ti.

ព្រះពុទ្ធមានព្រះចក្ខុ ទ្រង់មានព្រះសរីរៈជាទីបំផុតនេះ ព្រះអង្គជាអ្នកធ្វើនូវពន្លឺដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយដែលវង្វេង កំពុងសម្ដែងធម៌»។

‘‘Sādhu kho paṇḍito nāma, putto jāto uresayo;

Putto me buddhaseṭṭhassa, dhammaṃ suddhaṃ piyāyati.

«កូនដែលកើតពីទ្រូង ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា គឺល្អណាស់តើ កូនរបស់ម៉ែ ស្រឡាញ់ពេញចិត្តនូវធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ របស់ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ។

‘‘Punabbasu sukhī hohi, ajjāhamhi samuggatā;

Diṭṭhāni ariyasaccāni, uttarāpi suṇātu me’’ti.

នែបុនព្វសុ ចូរមានសេចក្ដីសុខចុះ ថ្ងៃនេះម៉ែបានរួចផុត (ចាកវដ្ដសង្សារ) ហើយ អរិយសច្ចទាំងឡាយ ពួកយើងបានឃើញហើយ នាងឧត្តរាកូនម៉ែ ចូរស្ដាប់ធម៌ដែរចុះ»។

8. Sudattasuttaṃ

៨. សុទត្តសូត្រ

242. Ekaṃ [Pg.213] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati sītavane. Tena kho pana samayena anāthapiṇḍiko gahapati rājagahaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena. Assosi kho anāthapiṇḍiko gahapati – ‘‘buddho kira loke uppanno’’ti. Tāvadeva ca pana bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamitukāmo hoti. Athassa anāthapiṇḍikassa gahapatissa etadahosi – ‘‘akālo kho ajja bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Sve dānāhaṃ kālena bhagavantaṃ dassanāya gamissāmī’’ti buddhagatāya satiyā nipajji. Rattiyā sudaṃ tikkhattuṃ vuṭṭhāsi pabhātanti maññamāno. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sivathikadvāraṃ tenupasaṅkami. Amanussā dvāraṃ vivariṃsu. Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa nagaramhā nikkhamantassa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi –

២៤២. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងព្រៃសីតវន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង អនាថបិណ្ឌិកគហបតី បានមកដល់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដោយកិច្ចការអ្វីមួយ។ អនាថបិណ្ឌិកគហបតី បានឮថា «ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយ» ភ្លាមនោះឯង គាត់មានបំណងចង់ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ទើបអនាថបិណ្ឌិកគហបតី មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ថ្ងៃនេះ មិនមែនជាកាលគួរនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ចាំថ្ងៃស្អែក ទើបអាត្មាអញនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងកាលដ៏គួរ» ហើយក៏សម្រាន្តលក់ទៅ ដោយមានសតិផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងព្រះពុទ្ធ។ គាត់បានភ្ញាក់ឡើងអស់វារៈបីដងក្នុងរាត្រី ដោយសំគាល់ថាភ្លឺហើយ។ លំដាប់នោះ អនាថបិណ្ឌិកគហបតី បានដើរទៅកាន់ទ្វារសីវថិកា (ទ្វារព្រៃស្មសាន)។ ពួកអមនុស្សក៏បានបើកទ្វារឲ្យ។ កាលដែលអនាថបិណ្ឌិកគហបតី ដើរចេញផុតពីក្រុងទៅ ពន្លឺក៏បាត់ទៅ ងងឹតក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោម ក៏កើតមានឡើង គាត់ក៏ចង់ត្រឡប់មកវិញពីទីនោះឯង។ គ្រានោះ សីវកយក្ស មិនបង្ហាញខ្លួន បានបន្លឺសំឡេងឲ្យឮថា៖

‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;

Sataṃ kaññāsahassāni, āmukkamaṇikuṇḍalā;

Ekassa padavītihārassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

«ដំរីមួយសែន សេះមួយសែន រថទឹមដោយសេះអស្សតរមួយសែន នាងកញ្ញាមួយសែននាក់ ដែលពាក់កុណ្ឌលកែវមណី ក៏មិនមានតម្លៃស្មើនឹងចំណែកទី ១៦ នៃការឈានជើងមួយជំហាន (ទៅកាន់ព្រះវិហារ) ឡើយ។

‘‘Abhikkama gahapati, abhikkama gahapati;

Abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamana’’nti.

ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ការដើរទៅមុខ ប្រសើរជាងការថយក្រោយសម្រាប់អ្នក»។

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. Dutiyampi kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. Dutiyampi kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi –

លំដាប់នោះ ភាពងងឹតរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ក៏បាត់ទៅ ពន្លឺក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមណាដែលកើតមានឡើង ក៏រម្ងាប់ទៅវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ពន្លឺរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ក៏បាត់ទៅ ភាពងងឹតក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោម ក៏កើតមានឡើង គាត់ក៏ចង់ត្រឡប់មកវិញពីទីនោះឯង។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង សីវកយក្ស មិនបង្ហាញខ្លួន ក៏បានបន្លឺសំឡេងឲ្យឮថា៖

‘‘Sataṃ [Pg.214] hatthī sataṃ assā…pe…Kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

«ដំរីមួយសែន សេះមួយសែន... (សេចក្ដីដូចមុន) ...ក៏មិនមានតម្លៃស្មើនឹងចំណែកទី ១៦ នៃការឈានជើងមួយជំហានឡើយ។

‘‘Abhikkama gahapati, abhikkama gahapati;

Abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamana’’nti.

ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ការដើរទៅមុខ ប្រសើរជាងការថយក្រោយសម្រាប់អ្នក»។

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. Tatiyampi kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. Tatiyampi kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi –

លំដាប់នោះ ភាពងងឹតរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ក៏បាត់ទៅ ពន្លឺក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមណាដែលកើតមានឡើង ក៏រម្ងាប់ទៅវិញ។ សូម្បីជាគម្រប់បីដង ពន្លឺរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ក៏បាត់ទៅ ភាពងងឹតក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោម ក៏កើតមានឡើង គាត់ក៏ចង់ត្រឡប់មកវិញពីទីនោះឯង។ សូម្បីជាគម្រប់បីដង សីវកយក្ស មិនបង្ហាញខ្លួន ក៏បានបន្លឺសំឡេងឲ្យឮថា៖

‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā…pe…Kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

«ដំរីមួយសែន សេះមួយសែន... (សេចក្ដីដូចមុន) ...ក៏មិនមានតម្លៃស្មើនឹងចំណែកទី ១៦ នៃការឈានជើងមួយជំហានឡើយ។

‘‘Abhikkama gahapati, abhikkama gahapati;

Abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamana’’nti.

ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ចូរដើរទៅមុខចុះ គហបតី ការដើរទៅមុខ ប្រសើរជាងការថយក្រោយសម្រាប់អ្នក»។

Atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sītavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami.

លំដាប់នោះ ភាពងងឹតរបស់អនាថបិណ្ឌិកគហបតី ក៏បាត់ទៅ ពន្លឺក៏កើតឡើង សេចក្ដីខ្លាច សេចក្ដីតក់ស្លុត និងការព្រឺរោមណាដែលកើតមានឡើង ក៏រម្ងាប់ទៅវិញ។ ទើបអនាថបិណ្ឌិកគហបតី ចូលទៅកាន់ព្រៃសីតវន ត្រង់កន្លែងដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅ។

Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya abbhokāse caṅkamati. Addasā kho bhagavā anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘ehi sudattā’’ti. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati, nāmena maṃ bhagavā ālapatīti, haṭṭho udaggo tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kacci, bhante, bhagavā sukhamasayitthā’’ti?

ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺនៃរាត្រី ហើយទ្រង់ចង្ក្រមក្នុងទីវាល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ បានទតឃើញអនាថបិណ្ឌិកគហបតី ដើរមកអំពីចម្ងាយ។ លុះទតឃើញហើយ ទ្រង់ចុះពីទីចង្ក្រម ហើយគង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក។ លុះគង់ហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលនឹងអនាថបិណ្ឌិកគហបតីយ៉ាងនេះថា៖ «ចូរមកអាយ សុទត្ត»។ គ្រានោះ អនាថបិណ្ឌិកគហបតី មានសេចក្ដីត្រេកអរ រីករាយជាខ្លាំង ដោយគិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ហៅអញចំឈ្មោះពិតមែន» ហើយក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំដោយក្បាល ទៀបព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងទីនោះឯង រួចក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ សម្រាន្តលក់ជាសុខដែរឬ?»

‘‘Sabbadā ve sukhaṃ seti, brāhmaṇo parinibbuto;

Yo na limpati kāmesu, sītibhūto nirūpadhi.

«ព្រះអរហន្ត (ព្រាហ្មណ៍) អ្នករលត់កិលេសហើយ តែងសម្រាន្តលក់ជាសុខគ្រប់ពេលវេលាពិតមែន ព្រោះលោកមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាអ្នកត្រជាក់ត្រជុំ មិនមានឧបធិកិលេសឡើយ។

‘‘Sabbā āsattiyo chetvā, vineyya hadaye daraṃ;

Upasanto sukhaṃ seti, santiṃ pappuyya cetasā’’ti.

លោកកាត់ផ្ដាច់នូវសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ (តណ្ហា) ទាំងពួងហើយ បន្ទោបង់នូវសេចក្ដីក្រហាយក្នុងចិត្ត ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ បានដល់នូវសេចក្ដីស្ងប់ដោយចិត្ត តែងសម្រាន្តលក់ជាសុខ»។

9. Paṭhamasukkāsuttaṃ

៩. បឋមសុក្កាសូត្រ

243. Ekaṃ [Pg.215] samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sukkā bhikkhunī mahatiyā parisāya parivutā dhammaṃ deseti. Atha kho sukkāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

២៤៣. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកន្លែងផ្ដល់ចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង នាងសុក្កាភិក្ខុនី មានបរិស័ទច្រើនចោមរោម ហើយសម្ដែងធម៌។ គ្រានោះ យក្សមួយដែលមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងនាងសុក្កាភិក្ខុនី បានដើរពីផ្លូវមួយទៅផ្លូវមួយ ពីផ្លូវបំបែកមួយទៅផ្លូវបំបែកមួយ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយបានពោលនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Kiṃ me katā rājagahe manussā, madhupītāva seyare;

Ye sukkaṃ na payirupāsanti, desentiṃ amataṃ padaṃ.

«មនុស្សទាំងឡាយក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនេះ ធ្វើអ្វីហ្ន៎ បានជាដេកលក់ ដូចជាផឹកទឹកឃ្មុំ (ស្រាផ្អែម) ដូច្នេះ? ពួកជនដែលមិនចូលទៅជិតរកនាងសុក្កាភិក្ខុនី ដែលកំពុងសម្ដែងនូវធម៌ជាគ្រឿងមិនស្លាប់ (អមតបទ)។

‘‘Tañca pana appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ;

Pivanti maññe sappaññā, valāhakamiva panthagū’’ti.

ម្យ៉ាងទៀត ពួកជនមានប្រាជ្ញា តែងផឹកនូវធម៌នោះ ដែលជាធម៌មិនគួរធុញទ្រាន់ ជាធម៌មានឱជារសមិនបាច់ផ្សំគ្រឿង ដូចជាពួកអ្នកដំណើរ ផឹកទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះពីពពកដូច្នោះ»។

10. Dutiyasukkāsuttaṃ

១០. ទុតិយសុក្កាសូត្រ

244. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aññataro upāsako sukkāya bhikkhuniyā bhojanaṃ adāsi. Atha kho sukkāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៤៤. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកន្លែងផ្ដល់ចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ឧបាសកម្នាក់ បានថ្វាយចង្ហាន់ដល់នាងសុក្កាភិក្ខុនី។ គ្រានោះ យក្សមួយដែលមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងនាងសុក្កាភិក្ខុនី បានដើរពីផ្លូវមួយទៅផ្លូវមួយ ពីផ្លូវបំបែកមួយទៅផ្លូវបំបែកមួយ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយបានពោលនូវគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako;

Yo sukkāya adāsi bhojanaṃ, sabbaganthehi vippamuttiyā’’ti.

«ឧបាសកនេះ មានប្រាជ្ញាពិតមែន គាត់បានសន្សំបុណ្យច្រើនណាស់ ដោយបានថ្វាយចង្ហាន់ដល់នាងសុក្កាភិក្ខុនី ដើម្បីរួចផុតចាកកិលេសគ្រឿងចងទាំងពួង»။

11. Cīrāsuttaṃ

១១. ចីរាសូត្រ

245. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aññataro upāsako cīrāya bhikkhuniyā cīvaraṃ adāsi. Atha kho cīrāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៤៥. ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកន្លែងផ្ដល់ចំណីដល់កំប្រុក ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ。 ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ឧបាសកម្នាក់ បានប្រគេនស្បង់ចីវរដល់នាងចីរាភិក្ខុនី។ គ្រានោះ យក្សមួយដែលមានសេចក្ដីជ្រះថ្លាយ៉ាងក្រៃលែងក្នុងនាងចីរាភិក្ខុនី បានដើរពីផ្លូវមួយទៅផ្លូវមួយ ពីផ្លូវបំបែកមួយទៅផ្លូវបំបែកមួយ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយបានពោលនូវគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Puññaṃ [Pg.216] vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako;

Yo cīrāya adāsi cīvaraṃ, sabbayogehi vippamuttiyā’’ti.

«ឧបាសកនេះ មានប្រាជ្ញាពិតមែន គាត់បានសន្សំបុណ្យច្រើនណាស់ ដោយបានប្រគេនស្បង់ចីវរដល់នាងចីរាភិក្ខុនី ដើម្បីរួចផុតចាកយោគៈទាំងពួង»。

12. Āḷavakasuttaṃ

១២. អាឡវកសូត្រ

246. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati āḷavakassa yakkhassa bhavane. Atha kho āḷavako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā nikkhami. ‘‘Pavisa, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā pāvisi. Dutiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā nikkhami. ‘‘Pavisa, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā pāvisi. Tatiyampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā nikkhami. ‘‘Pavisa, samaṇā’’ti. ‘‘Sādhāvuso’’ti bhagavā pāvisi. Catutthampi kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhama, samaṇā’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, nikkhamissāmi. Yaṃ te karaṇīyaṃ taṃ karohī’’ti. ‘‘Pañhaṃ taṃ, samaṇa, pucchissāmi. Sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, ye me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya. Api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadā kaṅkhasī’’ti.

២៤៦. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងភពនៃអាឡវកយក្ស ជិតក្រុងអាឡវី។ គ្រានោះឯង អាឡវកយក្ស បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសមណៈ ចូរអ្នកចេញទៅ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ល្អហើយ» រួចទ្រង់ក៏យាងចេញទៅ។ យក្សពោលថា «ម្នាលសមណៈ ចូរអ្នកចូលមកវិញ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ល្អហើយ» រួចទ្រង់ក៏យាងចូលទៅ។ ជាគម្រប់ពីរដងផង... ជាគម្រប់បីដងផង... លុះដល់ជាគម្រប់បួនដង អាឡវកយក្ស បានពោលនឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសមណៈ ចូរអ្នកចេញទៅ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនចេញទៅឡើយ អ្នកចង់ធ្វើកិច្ចការណាដែលត្រូវធ្វើ ចូរធ្វើកិច្ចការនោះចុះ»។ យក្សពោលថា «ម្នាលសមណៈ យើងនឹងសួរប្រស្នានឹងអ្នក បើអ្នកមិនឆ្លើយប្រាប់យើងទេ យើងនឹងធ្វើចិត្តរបស់អ្នកឲ្យវង្វេង ឬនឹងហែកបេះដូងរបស់អ្នក ឬក៏ចាប់ជើងរបស់អ្នកបោះទៅត្រើយនាយនៃទន្លេគង្គា»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ តថាគតមិនទាន់ឃើញបុគ្គលណាមួយ ក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស ដែលអាចធ្វើចិត្តរបស់តថាគតឲ្យវង្វេង ឬហែកបេះដូងរបស់តថាគត ឬចាប់ជើងរបស់តថាគតបោះទៅត្រើយនាយនៃទន្លេគង្គាបានឡើយ។ ម្នាលអាវុសោ ទោះជាយ៉ាងនោះក្តី បើអ្នកចង់សួរប្រស្នាណាមួយ ក៏ចូរសួរចុះ»។

‘‘Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃsu suciṇṇaṃ sukhamāvahāti;

Kiṃsu have sādutaraṃ rasānaṃ, kathaṃjīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.

«តើអ្វីជាទ្រព្យដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់បុរសក្នុងលោកនេះ? តើធម៌អ្វីដែលបុគ្គលសន្សំល្អហើយ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ? តើរសអ្វីជាសភាវៈដ៏ផ្អែមល្ហែមជាងរសទាំងឡាយ? បណ្ឌិតទាំងឡាយ ពោលថា ជីវិតរបស់បុគ្គលដែលរស់នៅដោយរបៀបណា ប្រសើរបំផុត?»

‘‘Saddhīdha vittaṃ purissa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;

Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.

«ជំនឿ (សទ្ធា) ជាទ្រព្យដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់បុរសក្នុងលោកនេះ ធម៌ដែលបុគ្គលសន្សំល្អហើយ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ ពាក្យសច្ចៈជាសភាវៈដ៏ផ្អែមល្ហែមជាងរសទាំងឡាយ បណ្ឌិតទាំងឡាយ ពោលថា ជីវិតរបស់បុគ្គលដែលរស់នៅដោយប្រាជ្ញា ប្រសើរបំផុត»។

‘‘Kathaṃsu tarati oghaṃ, kathaṃsu tarati aṇṇavaṃ;

Kathaṃsu dukkhamacceti, kathaṃsu parisujjhatī’’ti.

«តើបុគ្គលឆ្លងអន្លង់ (ឱឃៈ) ដោយធម៌ដូចម្តេច? តើឆ្លងមហាសមុទ្រ (គឺសង្សារវដ្ត) ដោយធម៌ដូចម្តេច? តើកន្លងផុតសេចក្តីទុក្ខដោយធម៌ដូចម្តេច? តើស្អាតបរិសុទ្ធដោយធម៌ដូចម្តេច?»

‘‘Saddhāya [Pg.217] tarati oghaṃ, appamādena aṇṇavaṃ;

Vīriyena dukkhamacceti, paññāya parisujjhatī’’ti.

«បុគ្គលឆ្លងអន្លង់បានដោយសទ្ធា ឆ្លងមហាសមុទ្របានដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ កន្លងផុតសេចក្តីទុក្ខបានដោយវីរិយៈ ស្អាតបរិសុទ្ធបានដោយប្រាជ្ពា»។

‘‘Kathaṃsu labhate paññaṃ, kathaṃsu vindate dhanaṃ;

Kathaṃsu kittiṃ pappoti, kathaṃ mittāni ganthati;

Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socatī’’ti.

«តើបុគ្គលបានប្រាជ្ញាដោយរបៀបណា? តើបានទ្រព្យសម្បត្តិដោយរបៀបណា? តើបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយរបៀបណា? តើចងមិត្តទាំងឡាយទុកបានដោយរបៀបណា? លុះលះលោកនេះទៅកាន់លោកខាងមុខហើយ តើធ្វើដូចម្តេចទើបមិនសោកស្តាយ?»

‘‘Saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā;

Sussūsaṃ labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.

«បុគ្គលអ្នកមានសទ្ធាជឿជាក់លើធម៌របស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដើម្បីសម្រេចព្រះនិព្វាន ជាអ្នកមិនប្រមាទ មានប្រាជ្ញាខ្ជាប់ខ្ជួន តែងបានប្រាជ្ញាព្រោះស្តាប់ដោយល្អ។

‘‘Patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ;

Saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati;

Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati.

បុគ្គលអ្នកធ្វើការសមគួរ មានការទទួលខុសត្រូវ ខ្មីឃ្មាត តែងបានទ្រព្យសម្បត្តិ តែងបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសារពាក្យសច្ចៈ តែងចងមិត្តទាំងឡាយទុកបានដោយការឲ្យទាន បុគ្គលនោះ លុះលះលោកនេះទៅកាន់លោកខាងមុខហើយ តែងមិនសោកស្តាយឡើយ។

‘‘Yassete caturo dhammā, saddhassa gharamesino;

Saccaṃ dammo dhiti cāgo, sa ve pecca na socati.

ធម៌ ៤ ប្រការនេះគឺ សច្ចៈ (ការត្រង់) ទមៈ (ការទូន្មានខ្លួន) ធិតិ (សេចក្តីអត់ធន់) ចាគៈ (ការលះបង់) តែងមានដល់គ្រហស្ថអ្នកស្វែងរកផ្ទះសម្បែង ដែលមានសទ្ធា បុគ្គលនោះឯង លុះលះលោកនេះទៅកាន់លោកខាងមុខហើយ តែងមិនសោកស្តាយឡើយ។

‘‘Iṅgha aññepi pucchassu, puthū samaṇabrāhmaṇe;

Yadi saccā dammā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī’’ti.

នែយក្ស បើអ្នកចង់ដឹង ចូរទៅសួរពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃទៀតជាច្រើនចុះ ថាតើមានធម៌អ្វីក្នុងលោកនេះ ប្រសើរជាងសច្ចៈ ទមៈ ចាគៈ និងខន្តីនេះទៅទៀតដែរឬទេ»។

‘‘Kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe;

Yohaṃ ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko.

«ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំត្រូវទៅសួរពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃទៀតជាច្រើនក្នុងពេលនេះទៀត ព្រោះថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានដឹងច្បាស់នូវប្រយោជន៍ក្នុងលោកខាងមុខហើយ។

‘‘Atthāya vata me buddho, vāsāyāḷavimāgamā ;

Yohaṃ ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.

ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ យាងមកគង់នៅក្រុងអាឡវីនេះ ពិតជាដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំមែន ព្រោះថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលដែលបុគ្គលដទៃឲ្យទានហើយ មានផលច្រើន។

‘‘So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;

Namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammata’’nti.

ខ្ញុំនោះនឹងដើរទៅពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីក្រុងមួយទៅក្រុងមួយ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះសម្ពុទ្ធផង និងសរសើរនូវភាពល្អនៃព្រះធម៌ផង»។

Yakkhasaṃyuttaṃ samattaṃ.

ចប់ យក្ខសំយុត្ត។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃយក្ខសំយុត្តនោះគឺ៖

Indako sakka sūci ca, maṇibhaddo ca sānu ca;

Piyaṅkara punabbasu sudatto ca, dve sukkā cīraāḷavīti dvādasa.

សូត្រទាំងឡាយ ១២ គឺ ឥន្ទកសូត្រ សក្កសូត្រ សូសិលោមសូត្រ មណិភទ្ទសូត្រ សានុសូត្រ បិយង្ករសូត្រ បុនព្វសូត្រ សុទត្តសូត្រ សុក្កសូត្រ ២ លើក ជីរសូត្រ និងអាឡវកសូត្រ។

11. Sakkasaṃyuttaṃ

១១. សក្កសំយុត្ត

1. Paṭhamavaggo

១. បឋមវគ្គ

1. Suvīrasuttaṃ

១. សុវីរសូត្រ

247. Evaṃ [Pg.218] me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

២៤៧. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ៖ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាបបង្គំទូលឆ្លើយតបព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, asurā deve abhiyaṃsu. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo suvīraṃ devaputtaṃ āmantesi – ‘ete, tāta suvīra, asurā deve abhiyanti. Gaccha, tāta suvīra, asure paccuyyāhī’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, suvīro devaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā pamādaṃ āpādesi. Dutiyampi kho, bhikkhave, sakko devānamindo suvīraṃ devaputtaṃ āmantesi – ‘ete, tāta suvīra, asurā deve abhiyanti. Gaccha, tāta suvīra, asure paccuyyāhī’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, suvīro devaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā dutiyampi pamādaṃ āpādesi. Tatiyampi kho, bhikkhave, sakko devānamindo suvīraṃ devaputtaṃ āmantesi – ‘ete, tāta suvīra, asurā deve abhiyanti. Gaccha, tāta suvīra, asure paccuyyāhī’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, suvīro devaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā tatiyampi pamādaṃ āpādesi. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo suvīraṃ devaputtaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ ពួកអសុរបានលើកទ័ពទៅច្បាំងនឹងពួកទេវតា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានហៅសុវីរទេវបុត្រមកប្រាប់ថា 'ម្នាលនែសុវីរៈដ៏មានអាយុ ពួកអសុរទាំងនេះ កំពុងលើកទ័ពមកច្បាំងនឹងពួកទេវតាហើយ។ ម្នាលសុវីរៈ ចូរអ្នកទៅ ចូរទៅច្បាំងប្រឈមមុខនឹងពួកអសុរចុះ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុវីរទេវបុត្រ ទទួលពាក្យព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតាថា 'ព្រះករុណា ព្រះអង្គ' ហើយក៏ត្រឡប់ជាប្រមាទទៅវិញ។ ជាគម្រប់ពីរដងផង... ជាគម្រប់បីដងផង... សុវីរទេវបុត្រ ក៏នៅតែប្រមាទដដែល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានពោលនឹងសុវីរទេវបុត្រដោយគាថាថា៖

‘‘Anuṭṭhahaṃ avāyāmaṃ, sukhaṃ yatrādhigacchati;

Suvīra tattha gacchāhi, mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុវីរៈ បុគ្គលមិនបាច់ខ្មីឃ្មាត មិនបាច់ព្យាយាម តែងបានសេចក្តីសុខក្នុងទីណា ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘Alasvassa anuṭṭhātā, na ca kiccāni kāraye;

Sabbakāmasamiddhassa, taṃ me sakka varaṃ disā’’ti.

'បពិត្រព្រះឥន្ទ្រ បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស មិនខ្មីឃ្មាត មិនបាច់ធ្វើកិច្ចការទាំងឡាយ តែងមានសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងសម្រេចបាន (ក្នុងទីណា) សូមព្រះអង្គប្រាប់ទីដ៏ប្រសើរនោះដល់ខ្ញុំផង'។

‘‘Yatthālaso [Pg.219] anuṭṭhātā, accantaṃ sukhamedhati;

Suvīra tattha gacchāhi, mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុវីរៈ បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស មិនខ្មីឃ្មាត តែងបានសេចក្តីសុខក្រៃលែងក្នុងទីណា ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘Akammunā devaseṭṭha, sakka vindemu yaṃ sukhaṃ;

Asokaṃ anupāyāsaṃ, taṃ me sakka varaṃ disā’’ti.

'បពិត្រព្រះឥន្ទ្រដ៏ប្រសើរជាងទេវតា យើងមិនបាច់ធ្វើការងារ ក៏បានសេចក្តីសុខ មិនមានសេចក្តីសោក មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្នុងទីណា សូមព្រះអង្គប្រាប់ទីដ៏ប្រសើរនោះដល់ខ្ញុំផង'។

‘‘Sace atthi akammena, koci kvaci na jīvati;

Nibbānassa hi so maggo, suvīra tattha gacchāhi;

Mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុវីរៈ បើទីណាដែលបុគ្គលមិនបាច់ធ្វើការងារ ក៏អាចរស់នៅបាន ទីនោះឯងជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘So hi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṃ puññaphalaṃ upajīvamāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kārento uṭṭhānavīriyassa vaṇṇavādī bhavissati. Idha kho taṃ, bhikkhave, sobhetha, yaṃ tumhe evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā samānā uṭṭhaheyyātha ghaṭeyyātha vāyameyyātha appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតានោះឯង សូម្បីតែទ្រង់សោយផលបុណ្យរបស់ព្រះអង្គ គ្របគ្រងរាជ្យជាធំលើពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ក៏នៅតែពោលសរសើរចំពោះសេចក្តីខ្មីឃ្មាតនិងវីរិយៈដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះចំណែកអ្នកទាំងឡាយដែលបានបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលតថាគតសម្តែងល្អហើយយ៉ាងនេះ គួរតែធ្វើឲ្យរុងរឿងឡើង ដោយការខ្មីឃ្មាត ព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីបានធម៌ដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់»។

2. Susīmasuttaṃ

២. សុសីមសូត្រ

248. Sāvatthiyaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

២៤៨. គង់នៅក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាបបង្គំទូលឆ្លើយតបព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, asurā deve abhiyaṃsu. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo susīmaṃ devaputtaṃ āmantesi – ‘ete, tāta susīma, asurā deve abhiyanti. Gaccha, tāta susīma, asure paccuyyāhī’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, susīmo devaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā pamādaṃ āpādesi. Dutiyampi kho, bhikkhave, sakko devānamindo susīmaṃ devaputtaṃ āmantesi…pe… dutiyampi pamādaṃ āpādesi. Tatiyampi kho, bhikkhave, sakko devānamindo susīmaṃ devaputtaṃ āmantesi…pe… tatiyampi pamādaṃ āpādesi. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo susīmaṃ devaputtaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ ពួកអសុរបានលើកទ័ពទៅច្បាំងនឹងពួកទេវតា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានហៅសុសីមទេវបុត្រមកប្រាប់ថា 'ម្នាលនែសុសីមៈដ៏មានអាយុ ពួកអសុរទាំងនេះ កំពុងលើកទ័ពមកច្បាំងនឹងពួកទេវតាហើយ។ ម្នាលសុសីមៈ ចូរអ្នកទៅ ចូរទៅច្បាំងប្រឈមមុខនឹងពួកអសុរចុះ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុសីមទេវបុត្រ ទទួលពាក្យព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតាថា 'ព្រះករុណា ព្រះអង្គ' ហើយក៏ត្រឡប់ជាប្រមាទទៅវិញ។ ជាគម្រប់ពីរដងផង... ជាគម្រប់បីដងផង... សុសីមទេវបុត្រ ក៏នៅតែប្រមាទដដែល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានពោលនឹងសុសីមទេវបុត្រដោយគាថាថា៖»

‘‘Anuṭṭhahaṃ avāyāmaṃ, sukhaṃ yatrādhigacchati;

Susīma tattha gacchāhi, mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុសីមៈ បុគ្គលមិនបាច់ខ្មីឃ្មាត មិនបាច់ព្យាយាម តែងបានសេចក្តីសុខក្នុងទីណា ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘Alasvassa [Pg.220] anuṭṭhātā, na ca kiccāni kāraye;

Sabbakāmasamiddhassa, taṃ me sakka varaṃ disā’’ti.

'បពិត្រព្រះឥន្ទ្រ បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស មិនខ្មីឃ្មាត មិនបាច់ធ្វើកិច្ចការទាំងឡាយ តែងមានសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងសម្រេចបាន (ក្នុងទីណា) សូមព្រះអង្គប្រាប់ទីដ៏ប្រសើរនោះដល់ខ្ញុំផង'។

‘‘Yatthālaso anuṭṭhātā, accantaṃ sukhamedhati;

Susīma tattha gacchāhi, mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុសីមៈ បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស មិនខ្មីឃ្មាត តែងបានសេចក្តីសុខក្រៃលែងក្នុងទីណា ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘Akammunā devaseṭṭha, sakka vindemu yaṃ sukhaṃ;

Asokaṃ anupāyāsaṃ, taṃ me sakka varaṃ disā’’ti.

'បពិត្រព្រះឥន្ទ្រដ៏ប្រសើរជាងទេវតា យើងមិនបាច់ធ្វើការងារ ក៏បានសេចក្តីសុខ មិនមានសេចក្តីសោក មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ក្នុងទីណា សូមព្រះអង្គប្រាប់ទីដ៏ប្រសើរនោះដល់ខ្ញុំផង'។

‘‘Sace atthi akammena, koci kvaci na jīvati;

Nibbānassa hi so maggo, susīma tattha gacchāhi;

Mañca tattheva pāpayā’’ti.

'ម្នាលសុសីមៈ បើទីណាដែលបុគ្គលមិនបាច់ធ្វើការងារ ក៏អាចរស់នៅបាន ទីនោះឯងជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ចូរអ្នកទៅកាន់ទីនោះចុះ ហើយចូរនាំយើងទៅកាន់ទីនោះផង'។

‘‘So hi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṃ puññaphalaṃ upajīvamāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kārento uṭṭhānavīriyassa vaṇṇavādī bhavissati. Idha kho taṃ, bhikkhave, sobhetha, yaṃ tumhe evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā samānā uṭṭhaheyyātha ghaṭeyyātha vāyameyyātha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតានោះឯង សូម្បីតែទ្រង់សោយផលបុណ្យរបស់ព្រះអង្គ គ្របគ្រងរាជ្យជាធំលើពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ក៏នៅតែពោលសរសើរចំពោះសេចក្តីខ្មីឃ្មាតនិងវីរិយៈដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះចំណែកអ្នកទាំងឡាយដែលបានបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលតថាគតសម្តែងល្អហើយយ៉ាងនេះ គួរតែធ្វើឲ្យរុងរឿងឡើង ដោយការខ្មីឃ្មាត ព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ដើម្បីសម្រេចធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ដើម្បីបានធម៌ដែលមិនទាន់បាន ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់»។

3. Dhajaggasuttaṃ

៣. ធជគ្គសូត្រ

249. Sāvatthiyaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

២៤៩. គង់នៅក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាបបង្គំទូលឆ្លើយតបព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្តីនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ សង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរបានប្រកៀកគ្នាហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះឥន្ទ្រជាធំជាងទេវតា បានហៅពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្សមកប្រាប់ថា៖

‘Sace, mārisā, devānaṃ saṅgāmagatānaṃ uppajjeyya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, mameva tasmiṃ samaye dhajaggaṃ ullokeyyātha. Mamañhi vo dhajaggaṃ ullokayataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati’.

'ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏មានអាយុ បើសេចក្តីខ្លាចក្តី សេចក្តីតក់ស្លុតក្តី សេចក្តីព្រឺរោមភ័យក្តី កើតឡើងដល់ពួកទេវតាដែលចូលទៅកាន់សង្គ្រាម ក្នុងសម័យនោះ អ្នកទាំងឡាយគប្បីសម្លឹងមើលចុងទង់របស់យើងចុះ។ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយសម្លឹងមើលចុងទង់របស់យើងហើយ សេចក្តីខ្លាចក្តី សេចក្តីតក់ស្លុតក្តី សេចក្តីព្រឺរោមភ័យក្តី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្តីភ័យខ្លាចជាដើមនោះ ក៏នឹងបាត់ទៅវិញមិនខាន'។

‘No ce me dhajaggaṃ ullokeyyātha, atha pajāpatissa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha. Pajāpatissa hi vo devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati’.

'បើអ្នកទាំងឡាយមិនសម្លឹងមើលចុងទង់របស់យើងទេ គប្បីសម្លឹងមើលចុងទង់របស់បជាបតិទេវរាជចុះ។ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយសម្លឹងមើលចុងទង់របស់បជាបតិទេវរាជហើយ សេចក្តីខ្លាចក្តី សេចក្តីតក់ស្លុតក្តី សេចក្តីព្រឺរោមភ័យក្តី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្តីភ័យខ្លាចជាដើមនោះ ក៏នឹងបាត់ទៅវិញមិនខាន'។

‘No [Pg.221] ce pajāpatissa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha, atha varuṇassa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha. Varuṇassa hi vo devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati’.

«បើអ្នកទាំងឡាយមិនសម្លឹងមើលចុងទង់របស់បជបតីទេវរាជទេ ពេលនោះ គប្បីសម្លឹងមើលចុងទង់របស់វរុណទេវរាជចុះ។ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយសម្លឹងមើលចុងទង់របស់វរុណទេវរាជ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ នឹងបាត់បង់ទៅ»។

‘No ce varuṇassa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha, atha īsānassa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha. Īsānassa hi vo devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissatī’’’ti.

«បើអ្នកទាំងឡាយមិនសម្លឹងមើលចុងទង់របស់វរុណទេវរាជទេ ពេលនោះ គប្បីសម្លឹងមើលចុងទង់របស់ឦសានទេវរាជចុះ។ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយសម្លឹងមើលចុងទង់របស់ឦសានទេវរាជ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ នឹងបាត់បង់ទៅ»»។

‘‘Taṃ kho pana, bhikkhave, sakkassa vā devānamindassa dhajaggaṃ ullokayataṃ, pajāpatissa vā devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ, varuṇassa vā devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ, īsānassa vā devarājassa dhajaggaṃ ullokayataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyethāpi nopi pahīyetha.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកឯការសម្លឹងមើលចុងទង់របស់សក្កទេវរាជក្ដី របស់បជបតីទេវរាជក្ដី របស់វរុណទេវរាជក្ដី របស់ឦសានទេវរាជក្ដី នោះ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ ជួនកាលក៏បាត់បង់ទៅ ជួនកាលក៏មិនបាត់បង់ទៅឡើយ»។

‘‘Taṃ kissa hetu? Sakko hi, bhikkhave, devānamindo avītarāgo avītadoso avītamoho bhīru chambhī utrāsī palāyīti.

«សេចក្ដីនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា សក្កទេវរាជ ជាម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ នៅមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មិនទាន់ប្រាសចាកទោស មិនទាន់ប្រាសចាកមោហៈ នៅជាអ្នកខ្លាច តក់ស្លុត ភ័យរន្ធត់ រត់គេចខ្លួននៅឡើយ»។

‘‘Ahañca kho, bhikkhave, evaṃ vadāmi – ‘sace tumhākaṃ, bhikkhave, araññagatānaṃ vā rukkhamūlagatānaṃ vā suññāgāragatānaṃ vā uppajjeyya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, mameva tasmiṃ samaye anussareyyātha – itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Mamañhi vo, bhikkhave, anussarataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកតថាគតវិញ តែងពោលយ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី កើតឡើងដល់អ្នកទាំងឡាយ ដែលទៅនៅក្នុងព្រៃក្ដី នៅទៀបគល់ឈើក្ដី នៅក្នុងផ្ទះស្ងាត់ក្ដី ក្នុងសម័យនោះ គប្បីរលឹកនឹកដល់តថាគតតែម្យ៉ាងថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា” ដូច្នេះចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយរលឹកនឹកដល់តថាគត សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ នឹងបាត់បង់ទៅ»។

‘‘No ce maṃ anussareyyātha, atha dhammaṃ anussareyyātha – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Dhammañhi vo, bhikkhave, anussarataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati.

«បើអ្នកទាំងឡាយមិនរលឹកនឹកដល់តថាគតទេ ពេលនោះ គប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះធម៌ថា “ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលា គួរហៅឱ្យចូលមកមើល គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ គប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន” ដូច្នេះចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយរលឹកនឹកដល់ព្រះធម៌ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ នឹងបាត់បង់ទៅ»។

‘‘No ce dhammaṃ anussareyyātha, atha saṅghaṃ anussareyyātha – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho [Pg.222] ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho, āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Saṅghañhi vo, bhikkhave, anussarataṃ yaṃ bhavissati bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā, so pahīyissati.

«បើអ្នកទាំងឡាយមិនរលឹកនឹកដល់ព្រះធម៌ទេ ពេលនោះ គប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះសង្ឃថា “ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិល្អហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិត្រង់ហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដើម្បីធម៌ជាគ្រឿងចេញចាកទុក្ខហើយ ព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិគួរដល់សាមីចិកម្មហើយ ព្រះសង្ឃទាំងនោះ បើរាប់ជាគូនៃបុរស មាន ៤ គូ បើរាប់ជារៀងខ្លួន មាន ៨ បុគ្គល នេះគឺព្រះសង្ឃជាសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាលោកគួរទទួលនូវគ្រឿងបូជា គួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយ គួរទទួលនូវទានដែលគេឧទ្ទិសចំពោះលោកខាងមុខ គួរដល់ការធ្វើអញ្ជលីកម្ម ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរ គ្មានបុញ្ញក្ខេត្តដទៃក្រៃលែងជាងរបស់សត្វលោកឡើយ” ដូច្នេះចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាកាលបើអ្នកទាំងឡាយរលឹកនឹកដល់ព្រះសង្ឃ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី ណាដែលនឹងកើតឡើង សេចក្ដីខ្លាចជាដើមនោះ នឹងបាត់បង់ទៅ»។

‘‘Taṃ kissa hetu? Tathāgato hi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vītarāgo vītadoso vītamoho abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

«សេចក្ដីនោះ ព្រោះហេតុអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា ព្រះតថាគត ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ប្រាសចាករាគៈ ប្រាសចាកទោស ប្រាសចាកមោហៈ មិនមានសេចក្ដីខ្លាច មិនតក់ស្លុត មិនភ័យរន្ធត់ មិនរត់គេចឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះហើយ។ ព្រះសុគតជាសាស្តា លុះទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

‘‘Araññe rukkhamūle vā, suññāgāreva bhikkhavo;

Anussaretha sambuddhaṃ, bhayaṃ tumhāka no siyā.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងព្រៃក្ដី ទៀបគល់ឈើក្ដី ក្នុងផ្ទះស្ងាត់ក្ដី អ្នកទាំងឡាយគប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធ សេចក្ដីខ្លាចមិនមានដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ។

‘‘No ce buddhaṃ sareyyātha, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ;

Atha dhammaṃ sareyyātha, niyyānikaṃ sudesitaṃ.

បើអ្នកទាំងឡាយមិនរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធ ដែលជាចម្បងក្នុងលោក ជាបុរសដ៏ប្រសើរទេ ពេលនោះ គប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះធម៌ ដែលជាគ្រឿងស្រោចស្រង់សត្វ ដែលព្រះអង្គសម្ដែងទុកល្អហើយចុះ។

‘‘No ce dhammaṃ sareyyātha, niyyānikaṃ sudesitaṃ;

Atha saṅghaṃ sareyyātha, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

បើអ្នកទាំងឡាយមិនរលឹកនឹកដល់ព្រះធម៌ ដែលជាគ្រឿងស្រោចស្រង់សត្វ ដែលព្រះអង្គសម្ដែងទុកល្អហើយទេ ពេលនោះ គប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះសង្ឃ ដែលជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរចុះ។

‘‘Evaṃ buddhaṃ sarantānaṃ, dhammaṃ saṅghañca bhikkhavo;

Bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā, lomahaṃso na hessatī’’ti.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើអ្នកទាំងឡាយរលឹកនឹកដល់ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ យ៉ាងនេះហើយ សេចក្ដីខ្លាចក្ដី សេចក្ដីតក់ស្លុតក្ដី ការព្រឺរោមដំឡើងសក់ក្ដី នឹងមិនមានឡើយ»។

4. Vepacittisuttaṃ

៤. វេបចិត្តិសូត្រ

250. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure āmantesi – ‘sace, mārisā, devānaṃ asurasaṅgāme samupabyūḷhe asurā jineyyuṃ devā parājineyyuṃ, yena naṃ sakkaṃ devānamindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha asurapura’nti. Sakkopi kho, bhikkhave, devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘sace, mārisā, devānaṃ asurasaṅgāme samupabyūḷhe devā jineyyuṃ asurā parājineyyuṃ, yena naṃ vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha sudhammasabha’’’nti. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu[Pg.223], asurā parājiniṃsu. Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā sakkassa devānamindassa santike ānesuṃ sudhammasabhaṃ. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vepacitti asurindo kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddho sakkaṃ devānamindaṃ sudhammasabhaṃ pavisantañca nikkhamantañca asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati. Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṃ devānamindaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

២៥០. ជានិទាននៅក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ សង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរ បានប្រកៀកគ្នាហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បានហៅពួកអសុរមកប្រាប់ថា “នែអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ បើពួកអសុរឈ្នះ ពួកទេវតាចាញ់ ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរដែលកំពុងប្រកៀកគ្នានេះ ចូរអ្នកទាំងឡាយចងសក្កទេវរាជនោះ ដោយចំណង ៥ ប្រការ ហើយនាំមកកាន់សំណាក់យើង ក្នុងអសុរបុរីចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកឯសក្កទេវរាជ ក៏បានហៅពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្សមកប្រាប់ថា “នែអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ បើពួកទេវតាឈ្នះ ពួកអសុរចាញ់ ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរដែលកំពុងប្រកៀកគ្នានេះ ចូរអ្នកទាំងឡាយចងវេបចិត្តិអសុរិន្ទនោះ ដោយចំណង ៥ ប្រការ ហើយនាំមកកាន់សំណាក់យើង ក្នុងសុធម្មាសភាចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ពួកទេវតាបានឈ្នះ ពួកអសុរបានចាញ់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្ស បានចងវេបចិត្តិអសុរិន្ទ ដោយចំណង ៥ ប្រការ ហើយនាំមកកាន់សំណាក់សក្កទេវរាជ ក្នុងសុធម្មាសភា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឮថា ក្នុងទីនោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ដែលគេចងដោយចំណង ៥ ប្រការហើយ កាលដែលសក្កទេវរាជយាងចូលក្ដី យាងចេញក្ដី ពីសុធម្មាសភា តែងជេរប្រមាថ គំរាមកំហែង ដោយវាចាដ៏អសុរោះ គ្រោតគ្រាត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ មាតលិសារថី បានពោលគាថានឹងសក្កទេវរាជថា៖

‘‘Bhayā nu maghavā sakka, dubbalyā no titikkhasi;

Suṇanto pharusaṃ vācaṃ, sammukhā vepacittino’’ti.

«បពិត្រព្រះសក្កៈមឃវៈ ព្រះអង្គទ្រង់អត់ធន់ ព្រោះខ្លាច ឬក៏ព្រោះទន់ខ្សោយ បានជាព្រះអង្គទ្រង់ព្រងើយកន្តើយ ស្ដាប់ពាក្យទ្រគោះដ៏គ្រោតគ្រាតរបស់វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ចំពោះព្រះភក្ត្រយ៉ាងនេះ?»

‘‘Nāhaṃ bhayā na dubbalyā, khamāmi vepacittino;

Kathañhi mādiso viññū, bālena paṭisaṃyuje’’ti.

«យើងអត់ធន់នឹងវេបចិត្តិអសុរិន្ទ មិនមែនព្រោះខ្លាច ឬព្រោះទន់ខ្សោយនោះឡើយ ព្រោះថា អ្នកប្រាជ្ញដូចជាយើង តើគប្បីទៅតតាំងនឹងមនុស្សពាលដូចម្ដេចបាន?»

‘‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṃ, no cassa paṭisedhako;

Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṃ nisedhaye’’ti.

«ពួកមនុស្សពាលរមែងខឹងសម្បារកាន់តែខ្លាំងឡើង បើគ្មានអ្នកណាម្នាក់ហាមឃាត់វាទេ ហេតុនោះ គួរតែអ្នកប្រាជ្ញ ប្រើអាជ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីទប់ទល់នឹងមនុស្សពាលចុះ»

‘‘Etadeva ahaṃ maññe, bālassa paṭisedhanaṃ;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammatī’’ti.

«យើងយល់ថា ការដែលបុគ្គលដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី អត់សង្កត់ចិត្តឱ្យស្ងប់រំងាប់ទៅវិញបាន នេះឯងជាគ្រឿងទប់ទល់នឹងមនុស្សពាល»

‘‘Etadeva titikkhāya, vajjaṃ passāmi vāsava;

Yadā naṃ maññati bālo, bhayā myāyaṃ titikkhati;

Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyina’’nti.

«បពិត្រព្រះវាសវៈ ទូលបង្គំយល់ឃើញទោសក្នុងការអត់ធន់នេះយ៉ាងនេះថា កាលណាដែលមនុស្សពាលយល់ឃើញថា “អ្នកនេះអត់ធន់នឹងយើងព្រោះខ្លាច” មនុស្សល្ងង់ខ្លៅនោះ នឹងរឹតតែជិះជាន់ថែមទៀត ដូចជាហ្វូងគោដែលរឹតតែដេញតាមគោដែលរត់គេចដូច្នោះឯង»

‘‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṃ titikkhati;

Sadatthaparamā atthā, khantyā bhiyyo na vijjati.

«មនុស្សពាលនោះ នឹងយល់ថា “អ្នកនេះអត់ធន់នឹងយើងព្រោះខ្លាច” ក្ដី ឬមិនយល់ក្ដី តាមចិត្តចុះ (ប៉ុន្តែ) ប្រយោជន៍ទាំងឡាយ មានប្រយោជន៍ខ្លួនជាបរម ធម៌ដទៃដែលក្រៃលែងជាងការអត់ធន់ មិនមានឡើយ។

‘‘Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;

Tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.

បុគ្គលណាដែលមានកម្លាំង ហើយអត់ធន់នឹងបុគ្គលទន់ខ្សោយបាន អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅការអត់ធន់នោះថា ជាការអត់ធន់ដ៏ឧត្តម ព្រោះថាបុគ្គលទន់ខ្សោយ តែងតែអត់ធន់ជានិច្ច។

‘‘Abalaṃ taṃ balaṃ āhu, yassa bālabalaṃ balaṃ;

Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.

កម្លាំងណាដែលជាកម្លាំងរបស់មនុស្សពាល អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅកម្លាំងនោះថា មិនមែនជាកម្លាំងពិតប្រាកដឡើយ ចំណែកឯបុគ្គលដែលមានកម្លាំង ព្រោះមានធម៌រក្សាហើយ មិនមានអ្នកណាម្នាក់អាចតតាំងបានឡើយ។

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

បុគ្គលណាខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង សេចក្ដីអាក្រក់រមែងមានដល់បុគ្គលនោះឯង ព្រោះការខឹងតបនោះ ចំណែកឯបុគ្គលដែលមិនខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។

‘‘Ubhinnamatthaṃ [Pg.224] carati, attano ca parassa ca;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី អត់សង្កត់ចិត្តឱ្យស្ងប់រំងាប់ទៅវិញបាន ឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តเพื่อប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.

ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងតែយល់ឃើញថា បុគ្គលដែលជួយព្យាបាលអ្នកទាំងពីរ គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ យ៉ាងនេះថា ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅទៅវិញ»

‘‘So hi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṃ puññaphalaṃ upajīvamāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kārento khantisoraccassa vaṇṇavādī bhavissati. Idha kho taṃ, bhikkhave, sobhetha yaṃ tumhe evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā samānā khamā ca bhaveyyātha soratā cā’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែសក្កទេវរាជ ជាម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយនោះ ទ្រង់សោយផលបុណ្យរបស់ខ្លួន គ្របគ្រងរាជ្យសម្បត្តិជាអធិបតីលើពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្ស ក៏នៅតែពោលសរសើរគុណនៃការអត់ធន់ និងសេចក្ដីសណ្ដោសដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ បើអ្នកទាំងឡាយដែលបានបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលតថាគតសម្ដែងទុកល្អហើយយ៉ាងនេះ ជាអ្នកអត់ធន់ និងជាអ្នកសណ្ដោសផង នោះទើបជាការញ៉ាំងសាសនាឱ្យរុងរឿង»។

5. Subhāsitajayasuttaṃ

៥. សុភាសិតជយសូត្រ

251. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘hotu, devānaminda, subhāsitena jayo’ti. ‘Hotu, vepacitti, subhāsitena jayo’ti. Atha kho, bhikkhave, devā ca asurā ca pārisajje ṭhapesuṃ – ‘ime no subhāsitadubbhāsitaṃ ājānissantī’ti. Atha kho, bhikkhave, vepacittiṃ asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo vepacitti asurindaṃ etadavoca – ‘tumhe khvettha, vepacitti, pubbadevā. Bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៥១. ជានិទាននៅក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ សង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរ បានប្រកៀកគ្នាហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយនឹងសក្កទេវរាជថា “បពិត្រសក្កទេវរាជ ការឈ្នះចូរមានដោយសារពាក្យសុភាសិតចុះ”។ សក្កទេវរាជឆ្លើយថា “ម្នាលវេបចិត្តិ ការឈ្នះចូរមានដោយសារពាក្យសុភាសិតចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកទេវតានិងពួកអសុរ ក៏បានតាំងពួកបរិស័ទជាអាជ្ញាកណ្ដាលថា “ពួកជនទាំងនេះ នឹងដឹងនូវពាក្យជាសុភាសិត និងទុព្ភាសិតរបស់យើង”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយនឹងសក្កទេវរាជថា “បពិត្រសក្កទេវរាជ ព្រះអង្គចូរពោលគាថាមុនចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលយ៉ាងនេះហើយ សក្កទេវរាជបាននិយាយនឹងវេបចិត្តិអសុរិន្ទវិញថា “ម្នាលវេបចិត្តិ ពួកអ្នកទាំងឡាយជាទេវតាជាន់ចាស់ក្នុងទីនេះ ចូរអ្នកពោលគាថាមុនចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ក៏បានពោលគាថានេះថា៖

‘‘Bhiyyo bālā pabhijjeyyuṃ, no cassa paṭisedhako;

Tasmā bhusena daṇḍena, dhīro bālaṃ nisedhaye’’ti.

«ពួកមនុស្សពាលរមែងខឹងសម្បារកាន់តែខ្លាំងឡើង បើគ្មានអ្នកណាម្នាក់ហាមឃាត់វាទេ ហេតុនោះ គួរតែអ្នកប្រាជ្ញ ប្រើអាជ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីទប់ទល់នឹងមនុស្សពាលចុះ»

‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលគាថានេះរួចហើយ ពួកអសុរក៏ត្រេកអរអនុមោទនា ចំណែកឯពួកទេវតាបាននៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយនឹងសក្កទេវរាជថា “បពិត្រសក្កទេវរាជ ព្រះអង្គចូរពោលគាថាមុនចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ សក្កទេវរាជ ក៏បានពោលគាថានេះថា៖

‘‘Etadeva ahaṃ maññe, bālassa paṭisedhanaṃ;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammatī’’ti.

«យើងយល់ថា ការដែលបុគ្គលដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី អត់សង្កត់ចិត្តឱ្យស្ងប់រំងាប់ទៅវិញបាន នេះឯងជាគ្រឿងទប់ទល់នឹងមនុស្សពាល»

‘‘Bhāsitāya [Pg.225] kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya, devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṃ asurindaṃ etadavoca – ‘bhaṇa, vepacitti, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលសក្កទេវរាជពោលគាថានេះរួចហើយ ពួកទេវតាក៏ត្រេកអរអនុមោទនា ចំណែកឯពួកអសុរបាននៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ សក្កទេវរាជ បាននិយាយនឹងវេបចិត្តិអសុរិន្ទថា “ម្នាលវេបចិត្តិ ចូរអ្នកពោលគាថាមុនចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ក៏បានពោលគាថានេះថា៖

‘‘Etadeva titikkhāya, vajjaṃ passāmi vāsava;

Yadā naṃ maññati bālo, bhayā myāyaṃ titikkhati;

Ajjhāruhati dummedho, gova bhiyyo palāyina’’nti.

«បពិត្រព្រះវាសវៈ ទូលបង្គំយល់ឃើញទោសក្នុងការអត់ធន់នេះយ៉ាងនេះថា កាលណាដែលមនុស្សពាលយល់ឃើញថា “អ្នកនេះអត់ធន់នឹងយើងព្រោះខ្លាច” មនុស្សល្ងង់ខ្លៅនោះ នឹងរឹតតែជិះជាន់ថែមទៀត ដូចជាហ្វូងគោដែលរឹតតែដេញតាមគោដែលរត់គេចដូច្នោះឯង»

‘‘Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṃsu, devā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘bhaṇa, devānaminda, gātha’nti. Evaṃ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលគាថានេះរួចហើយ ពួកអសុរក៏ត្រេកអរអនុមោទនា ចំណែកឯពួកទេវតាបាននៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយនឹងសក្កទេវរាជថា “បពិត្រសក្កទេវរាជ ព្រះអង្គចូរពោលគាថាមុនចុះ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ សក្កទេវរាជ ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះថា៖

‘‘Kāmaṃ maññatu vā mā vā, bhayā myāyaṃ titikkhati;

Sadatthaparamā atthā, khantyā bhiyyo na vijjati.

«មនុស្សពាលនោះ នឹងយល់ថា “អ្នកនេះអត់ធន់នឹងយើងព្រោះខ្លាច” ក្ដី ឬមិនយល់ក្ដី តាមចិត្តចុះ (ប៉ុន្តែ) ប្រយោជន៍ទាំងឡាយ មានប្រយោជន៍ខ្លួនជាបរម ធម៌ដទៃដែលក្រៃលែងជាងការអត់ធន់ មិនមានឡើយ។

‘‘Yo have balavā santo, dubbalassa titikkhati;

Tamāhu paramaṃ khantiṃ, niccaṃ khamati dubbalo.

«បុគ្គលណាដែលមានកម្លាំងពិតប្រាកដ តែងអត់ធន់ចំពោះបុគ្គលទន់ខ្សោយ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថា ការអត់ធន់នោះជាការអត់ធន់ដ៏ឧត្តម ព្រោះថាបុគ្គលទន់ខ្សោយតែងតែអត់ធន់ជាជានិច្ច។»

‘‘Abalaṃ taṃ balaṃ āhu, yassa bālabalaṃ balaṃ;

Balassa dhammaguttassa, paṭivattā na vijjati.

«កម្លាំងណាដែលជាកម្លាំងរបស់មនុស្សពាល អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយពោលថាកម្លាំងនោះមិនមែនជាកម្លាំងពិតឡើយ ចំណែកបុគ្គលដែលមានកម្លាំង ហើយគ្រប់គ្រងដោយធម៌ តែងគ្មានអ្នកតបតឡើយ។»

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

«បុគ្គលណាខឹងតបចំពោះបុគ្គលដែលខឹង បុគ្គលនោះឈ្មោះថាថោកទាបជាងបុគ្គលនោះទៅទៀតដោយសារការខឹងតបនោះ ចំណែកបុគ្គលដែលមិនខឹងតបចំពោះបុគ្គលដែលខឹង ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។»

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

«បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងហើយ ជាអ្នកមានសតិ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅវិញ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពីរ គឺទាំងប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងប្រយោជន៍អ្នកដទៃ។»

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.

«ជនទាំងឡាយណាដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងសម្គាល់បុគ្គលដែលព្យាបាលទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃនោះថាជាមនុស្សពាល។»

‘‘Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu, devā anumodiṃsu, asurā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, devānañca asurānañca pārisajjā etadavocuṃ – ‘bhāsitā kho vepacittinā asurindena gāthāyo. Tā ca kho sadaṇḍāvacarā sasatthāvacarā, iti bhaṇḍanaṃ iti [Pg.226] viggaho iti kalaho. Bhāsitā kho sakkena devānamindena gāthāyo. Tā ca kho adaṇḍāvacarā asatthāvacarā, iti abhaṇḍanaṃ iti aviggaho iti akalaho. Sakkassa devānamindassa subhāsitena jayo’ti. Iti kho, bhikkhave sakkassa devānamindassa subhāsitena jayo ahosī’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលសក្កទេវរាជពោលគាថាទាំងនេះហើយ ពួកទេវតាក៏មានសេចក្តីត្រេកអរ ចំណែកពួកអសុរាក៏នៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ពួកបរិស័ទរបស់ទេវតានិងអសុរាទាំងឡាយ បានពោលពាក្យនេះថា 'គាថាដែលវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលហើយ គាថាទាំងនោះប្រកបដោយអាជ្ញា ប្រកបដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ នាំមកនូវការទាស់ទែង ការឈ្លោះប្រកែក និងការជជែកគ្នា។ ចំណែកគាថាដែលសក្កទេវរាជពោលហើយ គាថាទាំងនោះមិនប្រកបដោយអាជ្ញា មិនប្រកបដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ មិននាំមកនូវការទាស់ទែង មិននាំមកនូវការឈ្លោះប្រកែក មិននាំមកនូវការជជែកគ្នាឡើយ។ សេចក្តីឈ្នះរមែងមានដល់សក្កទេវរាជ ដោយសារសុភាសិត'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីឈ្នះរបស់សក្កទេវរាជ បានមានហើយដោយសារសុភាសិត យ៉ាងនេះឯង។»

6. Kulāvakasuttaṃ

៦. «កុឡាវកសូត្រ»

252. Sāvatthiyaṃ. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme asurā jiniṃsu, devā parājiniṃsu. Parājitā ca kho, bhikkhave, devā apāyaṃsveva uttarenamukhā, abhiyaṃsveva ne asurā. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo mātali saṅgāhakaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៥២. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ សង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរាបានប្រកៀកគ្នាហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ពួកអសុរាបានឈ្នះ ពួកទេវតាបានចាញ់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកទេវតាដែលចាញ់ហើយ ក៏រត់ភៀសខ្លួនទៅទិសខាងជើង ចំណែកពួកអសុរាក៏ដេញតាមពួកទេវតាទាំងនោះទៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ សក្កទេវរាជ បានពោលគាថានឹងមាតលិសារថីថា៖»

‘‘Kulāvakā mātali simbalismiṃ,Īsāmukhena parivajjayassu;

Kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ,Māyime dijā vikulāvakā ahesu’’nti.

«ម្នាលមាតលិ សំបុកសត្វស្លាបទាំងឡាយនៅក្នុងព្រៃរកា ចូរអ្នកវាងចេញដោយចុងនឹមរថចុះ យើងសុខចិត្តលះបង់ជីវិតចំពោះពួកអសុរា ចូរកុំឲ្យសត្វស្លាបទាំងនេះគ្មានសំបុកឡើយ។»

‘‘‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ paccudāvattesi. Atha kho, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘paccudāvatto kho dāni sakkassa devānamindassa sahassayutto ājaññaratho. Dutiyampi kho devā asurehi saṅgāmessantīti bhītā asurapurameva pāvisiṃsu. Iti kho, bhikkhave, sakkassa devānamindassa dhammena jayo ahosī’’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាតលិសារថីបានទទួលពាក្យរបស់សក្កទេវរាជថា 'ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន' ហើយក៏បង្វែររថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ត្រឡប់ក្រោយវិញ。 ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកអសុរាមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ឥឡូវនេះ រថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់របស់សក្កទេវរាជ ត្រឡប់ក្រោយវិញហើយ ពួកទេវតានឹងធ្វើសង្គ្រាមជាមួយពួកអសុរាជាលើកទីពីរទៀតជាមិនខាន' ពួកអសុរាមានសេចក្តីតក់ស្លុតខ្លាច ក៏រត់ចូលទៅកាន់អសុរបុរីវិញ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីឈ្នះដោយធម៌របស់សក្កទេវរាជ បានមានហើយយ៉ាងនេះឯង។»

7. Nadubbhiyasuttaṃ

៧. «នទុព្ភិយសូត្រ»

253. Sāvatthiyaṃ. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakkassa devānamindassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘yopi me assa supaccatthiko tassapāhaṃ na dubbheyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkassa devānamindassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena sakko devānamindo tenupasaṅkami. Addasā [Pg.227] kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṃ asurindaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna vepacittiṃ asurindaṃ etadavoca – ‘tiṭṭha, vepacitti, gahitosī’’’ti.

២៥៣. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ កាលសក្កទេវរាជទៅសម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់ ស្រាប់តែមានសេចក្តីត្រិះរិះកើតឡើងក្នុងព្រះទ័យយ៉ាងនេះថា 'ទោះបីបុគ្គលណាជាសត្រូវដ៏ខ្លាំងក្លារបស់យើងក៏ដោយ យើងក៏មិនគប្បីប្រទូស្តចំពោះបុគ្គលនោះឡើយ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទបានដឹងសេចក្តីត្រិះរិះក្នុងព្រះទ័យរបស់សក្កទេវរាជដោយចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយក៏ចូលទៅជិតសក្កទេវរាជ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជបានទតឃើញវេបចិត្តិអសុរិន្ទដើរមកពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏បានពោលពាក្យនេះថា 'ឈប់សិន វេបចិត្តិ អ្នកត្រូវបានយើងចាប់បានហើយ'។»

‘‘Yadeva te, mārisa, pubbe cittaṃ, tadeva tvaṃ mā pajahāsī’’ti.

«ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គមានសភាពយ៉ាងណាពីមុនមក សូមព្រះអង្គកុំលះបង់ព្រះទ័យនោះឡើយ។»

‘‘Sapassu ca me, vepacitti, adubbhāyā’’ti.

«ម្នាលវេបចិត្តិ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកស្បថចំពោះយើងថា នឹងមិនប្រទូស្តឡើយ។»

‘‘Yaṃ musā bhaṇato pāpaṃ, yaṃ pāpaṃ ariyūpavādino;

Mittadduno ca yaṃ pāpaṃ, yaṃ pāpaṃ akataññuno;

Tameva pāpaṃ phusatu, yo te dubbhe sujampatī’’ti.

«បាបណាដែលកើតដល់បុគ្គលអ្នកនិយាយកុហក បាបណាដែលកើតដល់បុគ្គលអ្នកតិះដៀលព្រះអរិយបុគ្គល បាបណាដែលកើតដល់បុគ្គលអ្នកប្រទូស្តមិត្ត និងបាបណាដែលកើតដល់បុគ្គលអ្នករមិលគុណ សូមឲ្យបាបទាំងអស់នោះធ្លាក់ទៅលើបុគ្គលណាដែលប្រទូស្តចំពោះព្រះអង្គ ឱព្រះស្វាមីនាងសុជាតា!»

8. Verocanaasurindasuttaṃ

៨. «វេរោចនអសុរិន្ទសូត្រ»

254. Sāvatthiyaṃ jetavane. Tena kho pana samayena bhagavā divāvihāragato hoti paṭisallīno. Atha kho sakko ca devānamindo verocano ca asurindo yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paccekaṃ dvārabāhaṃ nissāya aṭṭhaṃsu. Atha kho verocano asurindo bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៥៤. គង់នៅវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់យាងទៅសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយគង់សម្ងំនៅក្នុងទីស្ងាត់។ គ្រានោះ សក្កទេវរាជ និងវេរោចនអសុរិន្ទ បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរផ្អែកបង្គោលទ្វារម្នាក់មួយចំហៀង។ គ្រានោះ វេរោចនអសុរិន្ទ បានពោលគាថានេះក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Vāyametheva puriso, yāva atthassa nipphadā;

Nipphannasobhano attho, verocanavaco ida’’nti.

«បុរសគប្បីព្យាយាមរហូតដល់សម្រេចប្រយោជន៍ ព្រោះប្រយោជន៍ដែលសម្រេចហើយ ទើបញ៉ាំងសេចក្តីរុងរឿងឲ្យកើតឡើង នេះជាវាចារបស់វេរោចនៈ។»

‘‘Vāyametheva puriso, yāva atthassa nipphadā;

Nipphannasobhano attho, khantyā bhiyyo na vijjatī’’ti.

«បុរសគប្បីព្យាយាមរហូតដល់សម្រេចប្រយោជន៍ ក្នុងបណ្តាប្រយោជន៍ដែលសម្រេចហើយនិងរុងរឿងនោះ គ្មានអ្វីក្រៃលែងជាងសេចក្តីអត់ធន់ឡើយ។»

‘‘Sabbe sattā atthajātā, tattha tattha yathārahaṃ;

Saṃyogaparamā tveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ;

Nipphannasobhano attho, verocanavaco ida’’nti.

«សត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងមានប្រយោជន៍កើតឡើងក្នុងទីនោះៗ តាមសមគួរ ចំណែកការប្រើប្រាស់របស់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ តែងមានការផ្សំផ្គុំគ្នាជាយ៉ាងក្រៃលែង ប្រយោជន៍ដែលសម្រេចហើយ ទើបញ៉ាំងសេចក្តីរុងរឿងឲ្យកើតឡើង នេះជាវាចារបស់វេរោចនៈ។»

‘‘Sabbe sattā atthajātā, tattha tattha yathārahaṃ;

Saṃyogaparamā tveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ;

Nipphannasobhano attho, khantyā bhiyyo na vijjatī’’ti.

«សត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងមានប្រយោជន៍កើតឡើងក្នុងទីនោះៗ តាមសមគួរ ចំណែកការប្រើប្រាស់របស់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ តែងមានការផ្សំផ្គុំគ្នាជាយ៉ាងក្រៃលែង ក្នុងបណ្តាប្រយោជន៍ដែលសម្រេចហើយនិងរុងរឿងនោះ គ្មានអ្វីក្រៃលែងជាងសេចក្តីអត់ធន់ឡើយ។»

9. Araññāyatanaisisuttaṃ

៩. «អរញ្ញាយតនឥសិសូត្រ»

255. Sāvatthiyaṃ[Pg.228]. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sambahulā isayo sīlavanto kalyāṇadhammā araññāyatane paṇṇakuṭīsu sammanti. Atha kho, bhikkhave, sakko ca devānamindo vepacitti ca asurindo yena te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā tenupasaṅkamiṃsu. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo paṭaliyo upāhanā ārohitvā khaggaṃ olaggetvā chattena dhāriyamānena aggadvārena assamaṃ pavisitvā te isayo sīlavante kalyāṇadhamme apabyāmato karitvā atikkami. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo paṭaliyo upāhanā orohitvā khaggaṃ aññesaṃ datvā chattaṃ apanāmetvā dvāreneva assamaṃ pavisitvā te isayo sīlavante kalyāṇadhamme anuvātaṃ pañjaliko namassamāno aṭṭhāsi’’. Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsiṃsu –

២៥៥. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី。 «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ ពួកឥសីជាច្រើនរូបដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ តែងគង់នៅក្នុងកុដិស្លឹកឈើក្នុងព្រៃ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ សក្កទេវរាជ និងវេបចិត្តិអសុរិន្ទ បានចូលទៅរកពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ពាក់ស្បែកជើងមានជាន់ច្រើន ស្ពាយដាវ បាំងឆត្រ ដើរចូលទៅកាន់អាស្រមតាមទ្វារធំ ហើយដើររំលងពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ ដោយមិនឱនលំទោនឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកសក្កទេវរាជ បានដោះស្បែកជើងមានជាន់ច្រើនចេញ ប្រគល់ដាវឲ្យអ្នកដទៃ ដើរទម្លាក់ឆត្រចុះ រួចចូលទៅកាន់អាស្រមតាមទ្វារធម្មតា ហើយឈរនៅទិសខាងក្រោមខ្យល់ ប្រណម្យអញ្ជលីថ្វាយបង្គំចំពោះពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ បានពោលគាថានឹងសក្កទេវរាជថា៖»

‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ,Kāyā cuto gacchati mālutena;

Ito paṭikkamma sahassanetta,Gandho isīnaṃ asuci devarājā’’ti.

«ឱព្រះសហស្សនេត្រ ក្លិនខ្លួនរបស់ពួកឥសីដែលសមាទានវត្តអស់កាលយូរ តែងភាយចេញពីសរីរាង្គទៅតាមខ្យល់ ឱទេវរាជ សូមព្រះអង្គថយចេញពីទីនេះទៅចុះ ព្រោះក្លិនរបស់ពួកឥសីមិនស្អាតឡើយ។»

‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ,Kāyā cuto gacchatu mālutena,Sucitrapupphaṃ sirasmiṃva mālaṃ;

Gandhaṃ etaṃ paṭikaṅkhāma bhante,Na hettha devā paṭikūlasaññino’’ti.

«បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ក្លិនខ្លួនរបស់ពួកឥសីដែលសមាទានវត្តអស់កាលយូរ ចូរបក់ភាយទៅតាមខ្យល់ចុះ យើងខ្ញុំចង់បានក្លិននោះ ដូចជាកម្រងផ្កាដ៏វិចិត្រដែលគេសៀតនៅលើក្បាល បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ពួកទេវតាក្នុងទីនេះ មិនមានសេចក្តីសម្គាល់ថាក្លិននោះគួរខ្ពើមឡើយ។»

10. Samuddakasuttaṃ

១០. «សមុទ្ទកសូត្រ»

256. Sāvatthiyaṃ. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sambahulā isayo sīlavanto kalyāṇadhammā samuddatīre paṇṇakuṭīsu sammanti. Tena kho pana samayena devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Atha kho, bhikkhave, tesaṃ isīnaṃ sīlavantānaṃ kalyāṇadhammānaṃ etadahosi – ‘dhammikā kho devā, adhammikā asurā. Siyāpi no asurato bhayaṃ. Yaṃnūna mayaṃ sambaraṃ asurindaṃ upasaṅkamitvā [Pg.229] abhayadakkhiṇaṃ yāceyyāmā’’’ti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – samuddatīre paṇṇakuṭīsu antarahitā sambarassa asurindassa sammukhe pāturahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā sambaraṃ asurindaṃ gāthāya ajjhabhāsiṃsu –

២៥៦. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ ពួកឥសីជាច្រើនរូបដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ តែងគង់នៅក្នុងកុដិស្លឹកឈើក្បែរឆ្នេរសមុទ្រ។ សម័យនោះឯង សង្គ្រាមរវាងទេវតានិងអសុរាបានប្រកៀកគ្នាហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា 'ពួកទេវតាជាអ្នកមានធម៌ ពួកអសុរាជាអ្នកគ្មានធម៌ សេចក្តីភ័យអំពីពួកអសុរាគប្បីមានដល់យើងជាមិនខាន បើដូច្នោះ មានតែយើងចូលទៅរកសម្ពរអសុរិន្ទ ដើម្បីសូមការមិនមានភ័យ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ ស្រាប់តែបាត់ខ្លួនពីកុដិស្លឹកឈើក្បែរឆ្នេរសមុទ្រ ទៅប្រាកដខ្លួននៅចំពោះមុខសម្ពរអសុរិន្ទ ដូចជាបុរសមានកម្លាំងលាតដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាតចេញ យ៉ាងនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ បានពោលគាថានឹងសម្ពរអសុរិន្ទថា៖»

‘‘Isayo sambaraṃ pattā, yācanti abhayadakkhiṇaṃ;

Kāmaṃkaro hi te dātuṃ, bhayassa abhayassa vā’’ti.

«ពួកឥសីមកដល់សម្ពរៈហើយ សូមនូវអភ័យទាន ព្រោះព្រះអង្គអាចប្រទានសេចក្តីភ័យ ឬសេចក្តីមិនមានភ័យបានតាមព្រះហឫទ័យប្រាថ្នា។»

‘‘Isīnaṃ abhayaṃ natthi, duṭṭhānaṃ sakkasevinaṃ;

Abhayaṃ yācamānānaṃ, bhayameva dadāmi vo’’ti.

«សេចក្តីមិនមានភ័យ មិនមានដល់ពួកឥសីដែលជាអ្នកប្រទូស្ត ជាអ្នកបម្រើសក្កទេវរាជឡើយ កាលដែលអ្នកទាំងឡាយសូមនូវសេចក្តីមិនមានភ័យ យើងនឹងផ្តល់ឲ្យតែសេចក្តីភ័យប៉ុណ្ណោះ។»

‘‘Abhayaṃ yācamānānaṃ, bhayameva dadāsi no;

Paṭiggaṇhāma te etaṃ, akkhayaṃ hotu te bhayaṃ.

«ព្រះអង្គប្រទានតែសេចក្តីភ័យដល់ពួកយើងដែលសូមនូវសេចក្តីមិនមានភ័យ យើងខ្ញុំសូមទទួលយកសេចក្តីភ័យនោះពីព្រះអង្គ សូមឲ្យសេចក្តីភ័យនោះមិនចេះអស់មិនចេះហើយដល់ព្រះអង្គចុះ។»

‘‘Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ;

Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;

Pavuttaṃ tāta te bījaṃ, phalaṃ paccanubhossasī’’ti.

«បុគ្គលព្រោះពូជបែបណា តែងបានផលបែបនោះ បុគ្គលធ្វើល្អតែងបានល្អ ធ្វើអាក្រក់តែងបានអាក្រក់ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ពូជដែលអ្នកបានព្រោះហើយ អ្នកនឹងត្រូវទទួលផលរបស់វាជាមិនខាន។»

‘‘Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā sambaraṃ asurindaṃ abhisapitvā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – sambarassa asurindassa sammukhe antarahitā samuddatīre paṇṇakuṭīsu pāturahesuṃ. Atha kho, bhikkhave, sambaro asurindo tehi isīhi sīlavantehi kalyāṇadhammehi abhisapito rattiyā sudaṃ tikkhattuṃ ubbijjī’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះ បានដាក់បណ្តាសាដល់សម្ពរអសុរិន្ទហើយ ក៏បាត់ខ្លួនពីចំពោះមុខសម្ពរអសុរិន្ទ ទៅប្រាកដខ្លួននៅក្នុងកុដិស្លឹកឈើក្បែរឆ្នេរសមុទ្រវិញ ដូចជាបុរសមានកម្លាំងលាតដៃដែលបត់ចូល ឬបត់ដៃដែលលាតចេញ យ៉ាងនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ សម្ពរអសុរិន្ទដែលពួកឥសីដែលមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អទាំងនោះដាក់បណ្តាសាហើយ តែងតក់ស្លុតភ័យខ្លាចអស់វារៈបីដងក្នុងមួយយប់ៗ។»

Paṭhamo vaggo.

«វគ្គទី ១។»

Tassuddānaṃ –

«ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖»

Suvīraṃ susīmañceva, dhajaggaṃ vepacittino;

Subhāsitaṃ jayañceva, kulāvakaṃ nadubbhiyaṃ;

Verocana asurindo, isayo araññakañceva;

Isayo ca samuddakāti.

«សុវីរសូត្រ ១ សុសីមសូត្រ ១ ធជគ្គសូត្រ ១ វេបចិត្តិសូត្រ ១ សុភាសិតជយសូត្រ ១ កុឡាវកសូត្រ ១ នទុព្ភិយសូត្រ ១ វេរោចនអសុរិន្ទសូត្រ ១ ឥសិអរញ្ញកសូត្រ ១ និងឥសិសមុទ្ទកសូត្រ ១។»

2. Dutiyavaggo

២. «វគ្គទី ២»

1. Vatapadasuttaṃ

១. «វតបទសូត្រ»

257. Sāvatthiyaṃ[Pg.230]. ‘‘Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā. Katamāni satta vatapadāni? Yāvajīvaṃ mātāpettibharo assaṃ, yāvajīvaṃ kule jeṭṭhāpacāyī assaṃ, yāvajīvaṃ saṇhavāco assaṃ, yāvajīvaṃ apisuṇavāco assaṃ, yāvajīvaṃ vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvaseyyaṃ muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato, yāvajīvaṃ saccavāco assaṃ, yāvajīvaṃ akkodhano assaṃ – sacepi me kodho uppajjeyya, khippameva naṃ paṭivineyya’’nti. ‘‘Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa pubbe manussabhūtassa imāni satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā’’ti.

២៥៧. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សក្នុងកាលមុន បានសមាទានវត្តបទ ៧ ប្រការយ៉ាងបរិបូណ៌ ព្រោះតែការសមាទានវត្តបទទាំង ៧ ប្រការនេះឯង ទើបសក្កទេវរាជបានដល់នូវភាពជាសក្កៈ។ វត្តបទ ៧ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ៖ (១) យើងគប្បីជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតាអស់មួយជីវិត (២) យើងគប្បីជាអ្នកកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូលអស់មួយជីវិត (៣) យើងគប្បីជាអ្នកនិយាយវាចាផ្អែមល្ហែមអស់មួយជីវិត (៤) យើងគប្បីជាអ្នកមិននិយាយពាក្យញុះញង់អស់មួយជីវិត (៥) យើងគប្បីជាអ្នកមានចិត្តប្រាសចាកមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ គ្រប់គ្រងផ្ទះ មានការលះបង់រួចស្រឡះ មានដៃលាងស្អាត ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ គួរដល់ការសូម ត្រេកអរក្នុងការចែករំលែកទានអស់មួយជីវិត (៦) យើងគប្បីជាអ្នកនិយាយពាក្យពិតអស់មួយជីវិត (៧) យើងគប្បីជាអ្នកមិនខឹងអស់មួយជីវិត បើទុកជាសេចក្តីខឹងកើតឡើងដល់យើង ក៏យើងគប្បីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីខឹងនោះដោយឆាប់រហ័ស។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សក្នុងកាលមុន បានសមាទានវត្តបទ ៧ ប្រការនេះយ៉ាងបរិបូណ៌ ព្រោះតែការសមាទានវត្តបទទាំង ៧ ប្រការនេះឯង ទើបសក្កទេវរាជបានដល់នូវភាពជាសក្កៈ។»

‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;

Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.

«ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្ស តែងហៅបុគ្គលអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា អ្នកកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល អ្នកនិយាយវាចាផ្អែមល្ហែមទន់ភ្លន់ អ្នកលះបង់ពាក្យញុះញង់

‘‘Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ;

Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī’’ti.

អ្នកប្រកបក្នុងធម៌កំចាត់សេចក្តីកំណាញ់ អ្នកមានវាចាពិត អ្នកគ្របសង្កត់សេចក្តីខឹងនោះ ថាជាសប្បុរសពិតប្រាកដ。»

2. Sakkanāmasuttaṃ

២. «សក្កនាមសូត្រ»

258. Sāvatthiyaṃ jetavane. Tatra kho bhagavā bhikkhū etadavoca – ‘‘sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā maghavāti vuccati.

២៥៨. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់នឹងភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានកើតជាមាណពឈ្មោះមាឃៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា មាឃវៈ។

‘‘Sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure dānaṃ adāsi, tasmā purindadoti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យទានមុនគេ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បុរិន្ទទៈ។

‘‘Sakko, bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ dānaṃ adāsi, tasmā sakkoti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យទានដោយគោរព ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សក្កៈ។

‘‘Sakko[Pg.231], bhikkhave, devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvasathaṃ adāsi, tasmā vāsavoti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យសាលាសំណាក់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វាសវៈ។

‘‘Sakko, bhikkhave, devānamindo sahassampi atthānaṃ muhuttena cinteti, tasmā sahassakkhoti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ តែងគិតនូវសេចក្តីទាំងពាន់ ក្នុងមួយរំពេច ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សហស្សក្ខៈ។

‘‘Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa sujā nāma asurakaññā pajāpati, tasmā sujampatīti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាងអសុរកញ្ញា ឈ្មោះសុជា ជាមហេសីរបស់សក្កទេវរាជ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សុជម្បតិ។

‘‘Sakko, bhikkhave, devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreti, tasmā devānamindoti vuccati.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ តែងធ្វើនូវភាពជាធំ និងភាពជាអធិបតី សោយរាជ្យលើពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ទេវានមិន្ទ។

‘‘Sakkassa, bhikkhave devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā. Katamāni satta vatapadāni? Yāvajīvaṃ mātāpettibharo assaṃ, yāvajīvaṃ kule jeṭṭhāpacāyī assaṃ, yāvajīvaṃ saṇhavāco assaṃ, yāvajīvaṃ apisuṇavāco assaṃ, yāvajīvaṃ vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvaseyyaṃ muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato, yāvajīvaṃ saccavāco assaṃ, yāvajīvaṃ akkodhano assaṃ – sacepi me kodho uppajjeyya, khippameva naṃ paṭivineyya’’nti. ‘‘Sakkassa, bhikkhave, devānamindassa pubbe manussabhūtassa imāni satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សពីដើម បានសមាទានកាន់ខ្ជាប់នូវវត្តបទ ៧ ប្រការ យ៉ាងបរិបូណ៌ ដែលជាហេតុឲ្យសក្កទេវរាជ ដល់នូវភាពជាសក្កៈ។ វត្តបទ ៧ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អាត្មាអញត្រូវចិញ្ចឹមមាតាបិតាអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូលអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវនិយាយពាក្យទន់ផ្អែមអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញមិនត្រូវនិយាយពាក្យញុះញង់អស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវមានចិត្តប្រាសចាកមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ គ្រប់គ្រងផ្ទះ មានការលះបង់រួចស្រឡះ មានដៃលាងស្អាត ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ ជាអ្នកគួរគេសូមបាន ត្រេកអរក្នុងការចែករំលែកទានអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវនិយាយពាក្យពិតអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវជាអ្នកមិនខឹងអស់មួយជីវិត បើទុកជាសេចក្តីខឹងកើតឡើងដល់អាត្មាអញ ក៏ត្រូវកំចាត់បង់នូវសេចក្តីខឹងនោះឲ្យបានឆាប់រហ័ស ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សពីដើម បានសមាទានកាន់ខ្ជាប់នូវវត្តបទ ៧ ប្រការនេះឯង យ៉ាងបរិបូណ៌ ដែលជាហេតុឲ្យសក្កទេវរាជ ដល់នូវភាពជាសក្កៈ»।

‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;

Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.

«ទេវតាទាំងឡាយជាន់តាវតឹង្ស តែងហៅនូវនរជននោះ ដែលជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា មានសេចក្តីកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល និយាយពាក្យទន់ផ្អែមល្ហែម លះបង់នូវពាក្យញុះញង់

‘‘Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ;

Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī’’ti.

ប្រកបក្នុងការកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ មានពាក្យពិត គ្របសង្កត់នូវសេចក្តីខឹង នោះឯងថា ជាសប្បុរស»।

3. Mahālisuttaṃ

៣. មហាលិសូត្រ

259. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho mahāli licchavī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahāli licchavī bhagavantaṃ etadavoca –

២៥៩. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវន ជិតក្រុងវេសាលី។ គ្រានោះឯង មហាលិលិច្ឆវី បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះមហាលិលិច្ឆវី អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា៖

‘‘Diṭṭho kho[Pg.232], bhante, bhagavatā sakko devānamindo’’ti?

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្លាប់ឃើញសក្កទេវរាជដែរឬទេ?»

‘‘Diṭṭho kho me, mahāli, sakko devānamindo’’ti.

«ម្នាលមហាលិ តថាគតធ្លាប់ឃើញសក្កទេវរាជដែរ»।

‘‘So hi nūna, bhante, sakkapatirūpako bhavissati. Duddaso hi, bhante, sakko devānamindo’’ti.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សក្កទេវរាជនោះ ប្រហែលជាសក្កទេវរាជក្លែងក្លាយហើយ ព្រោះថា សក្កទេវរាជ គេក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»।

‘‘Sakkañca khvāhaṃ, mahāli, pajānāmi sakkakaraṇe ca dhamme, yesaṃ dhammānaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā, tañca pajānāmi.

«ម្នាលមហាលិ តថាគតស្គាល់សក្កទេវរាជផង ស្គាល់ធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាសក្កៈផង ស្គាល់ធម៌ដែលសក្កទេវរាជបានសមាទានកាន់ខ្ជាប់ ទើបបានដល់នូវភាពជាសក្កៈនោះផង»।

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā maghavāti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានកើតជាមាណពឈ្មោះមាឃៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា មាឃវៈ។

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ dānaṃ adāsi, tasmā sakkoti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យទានដោយគោរព ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សក្កៈ។

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure dānaṃ adāsi, tasmā purindadoti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យទានមុនគេ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បុរិន្ទទៈ។

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvasathaṃ adāsi, tasmā vāsavoti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ កាលពីដើម កាលដែលនៅជាមនុស្ស បានឲ្យសាលាសំណាក់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វាសវៈ។

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo sahassampi atthānaṃ muhuttena cinteti, tasmā sahassakkhoti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ តែងគិតនូវសេចក្តីទាំងពាន់ ក្នុងមួយរំពេច ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សហស្សក្ខៈ។

‘‘Sakkassa, mahāli, devānamindassa sujā nāma asurakaññā pajāpati, tasmā sujampatīti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ នាងអសុរកញ្ញា ឈ្មោះសុជា ជាមហេសីរបស់សក្កទេវរាជ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សុជម្បតិ។

‘‘Sakko, mahāli, devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreti, tasmā devānamindoti vuccati.

«ម្នាលមហាលិ សក្កទេវរាជ តែងធ្វើនូវភាពជាធំ និងភាពជាអធិបតី សោយរាជ្យលើពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ទេវានមិន្ទ។

‘‘Sakkassa, mahāli, devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā. Katamāni satta vatapadāni? Yāvajīvaṃ mātāpettibharo assaṃ, yāvajīvaṃ kule jeṭṭhāpacāyī assaṃ, yāvajīvaṃ saṇhavāco assaṃ, yāvajīvaṃ apisuṇavāco assaṃ, yāvajīvaṃ vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvaseyyaṃ muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato, yāvajīvaṃ saccavāco assaṃ, yāvajīvaṃ akkodhano assaṃ – sacepi me kodho uppajeyya, khippameva naṃ paṭivineyya’’nti. ‘‘Sakkassa, mahāli, devānamindassa pubbe manussabhūtassa imāni [Pg.233] satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā’’ti.

«ម្នាលមហាលិ កាលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សពីដើម បានសមាទានកាន់ខ្ជាប់នូវវត្តបទ ៧ ប្រការ យ៉ាងបរិបូណ៌ ដែលជាហេតុឲ្យសក្កទេវរាជ ដល់នូវភាពជាសក្កៈ។ វត្តបទ ៧ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អាត្មាអញត្រូវចិញ្ចឹមមាតាបិតាអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូលអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវនិយាយពាក្យទន់ផ្អែមអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញមិនត្រូវនិយាយពាក្យញុះញង់អស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវមានចិត្តប្រាសចាកមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ គ្រប់គ្រងផ្ទះ មានការលះបង់រួចស្រឡះ មានដៃលាងស្អាត ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ ជាអ្នកគួរគេសូមបាន ត្រេកអរក្នុងការចែករំលែកទានអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវនិយាយពាក្យពិតអស់មួយជីវិត ១ អាត្មាអញត្រូវជាអ្នកមិនខឹងអស់មួយជីវិត បើទុកជាសេចក្តីខឹងកើតឡើងដល់អាត្មាអញ ក៏ត្រូវកំចាត់បង់នូវសេចក្តីខឹងនោះឲ្យបានឆាប់រហ័ស ១។ ម្នាលមហាលិ កាលសក្កទេវរាជនៅជាមនុស្សពីដើម បានសមាទានកាន់ខ្ជាប់នូវវត្តបទ ៧ ប្រការនេះឯង យ៉ាងបរិបូណ៌ ដែលជាហេតុឲ្យសក្កទេវរាជ ដល់នូវភាពជាសក្កៈ»।

‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;

Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.

«ទេវតាទាំងឡាយជាន់តាវតឹង្ស តែងហៅនូវនរជននោះ ដែលជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាបិតា មានសេចក្តីកោតក្រែងបុគ្គលជាច្បងក្នុងត្រកូល និយាយពាក្យទន់ផ្អែមល្ហែម លះបង់នូវពាក្យញុះញង់

‘‘Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ;

Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī’’ti.

ប្រកបក្នុងការកំចាត់បង់នូវសេចក្តីកំណាញ់ មានពាក្យពិត គ្របសង្កត់នូវសេចក្តីខឹង នោះឯងថា ជាសប្បុរស»।

4. Daliddasuttaṃ

៤. ទលិទ្ទសូត្រ

260. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

២៦០. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងရာជគ្រឹះ។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ»។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro puriso imasmiṃyeva rājagahe manussadaliddo ahosi manussakapaṇo manussavarāko. So tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ samādiyi, sīlaṃ samādiyi, sutaṃ samādiyi, cāgaṃ samādiyi, paññaṃ samādiyi. So tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ samādiyitvā sīlaṃ samādiyitvā sutaṃ samādiyitvā cāgaṃ samādiyitvā paññaṃ samādiyitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ. So aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Tatra sudaṃ, bhikkhave, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Ayañhi devaputto pubbe manussabhūto samāno manussadaliddo ahosi manussakapaṇo manussavarāko; so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ. So aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā cā’’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ មានបុរសម្នាក់ នៅក្នុងក្រុងရာជគ្រឹះនេះឯង ជាមនុស្សក្រីក្រ ជាមនុស្សកំសត់ ជាមនុស្សថោកទាប។ បុរសនោះ បានសមាទានសទ្ធា សមាទានសីល សមាទានសុតៈ សមាទានចាគៈ សមាទានប្រាជ្ញា ក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងហើយ។ លុះបុរសនោះ បានសមាទានសទ្ធា សីល សុតៈ ចាគៈ ប្រាជ្ញា ក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងហើយ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ជាមិត្តភក្តិរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស។ ទេវបុត្រនោះ តែងរុងរឿងកន្លងហួសពួកទេវតាដទៃ ដោយពណ៌សម្បុរផង ដោយយសសក្តិផង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឮថា ក្នុងទីនោះ ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស តែងទិតៀន និយាយបង្អាប់បង្អោន ផ្សាយដំណឹងអាក្រក់ថា "ឱហ្ន៎ គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ ឱហ្ន៎ មិនដែលធ្លាប់មានសោះ ព្រោះថា ទេវបុត្រនេះ កាលពីដើម នៅជាមនុស្ស ជាមនុស្សក្រីក្រ ជាមនុស្សកំសត់ ជាមនុស្សថោកទាប លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានមកកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ជាមិត្តភក្តិរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ទាំងរុងរឿងកន្លងហួសពួកទេវតាដទៃ ដោយពណ៌សម្បុរផង ដោយយសសក្តិផង"»।

‘‘Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘mā kho tumhe, mārisā, etassa devaputtassa ujjhāyittha. Eso kho, mārisā, devaputto pubbe manussabhūto samāno tathāgatappavedite [Pg.234] dhammavinaye saddhaṃ samādiyi, sīlaṃ samādiyi, sutaṃ samādiyi, cāgaṃ samādiyi, paññaṃ samādiyi. So tathāgatappavedite dhammavinaye saddhaṃ samādiyitvā sīlaṃ samādiyitvā sutaṃ samādiyitvā cāgaṃ samādiyitvā paññaṃ samādiyitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ. So aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā cā’’’ti. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ បានហៅពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្សមកប្រាប់ថា "ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នា កុំទិតៀនទេវបុត្រនេះឡើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ទេវបុត្រនេះ កាលពីដើម នៅជាមនុស្ស បានសមាទានសទ្ធា សមាទានសីល សមាទានសុតៈ សមាទានចាគៈ សមាទានប្រាជ្ញា ក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងហើយ។ លុះទេវបុត្រនោះ បានសមាទានសទ្ធា សីល សុតៈ ចាគៈ ប្រាជ្ញា ក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះតថាគតទ្រង់សម្តែងហើយ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ ក៏បានមកកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ជាមិត្តភក្តិរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ទាំងរុងរឿងកន្លងហួសពួកទេវតាដទៃ ដោយពណ៌សម្បុរផង ដោយយសសក្តិផង"។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ កាលសម្រាលចិត្តពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā;

Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ.

"សទ្ធារបស់បុគ្គលណា មិនញាប់ញ័រ តាំងនៅមាំមួនល្អក្នុងព្រះតថាគត មួយសោត សីលរបស់បុគ្គលណា ជាគុណជាតល្អ ដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយគាប់ចិត្ត និងសរសើរហើយ

‘‘Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ;

Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.

សេចក្តីជ្រះថ្លារបស់បុគ្គលណា មានក្នុងព្រះសង្ឃ និងការយល់ឃើញត្រង់ បណ្ឌិតទាំងឡាយ ហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមិនក្រីក្រឡើយ ជីវិតរបស់បុគ្គលនោះ មិនសូន្យទទេឡើយ។

‘‘Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ;

Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhāna sāsana’’nti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមានប្រាជ្ញា កាលរលឹកឃើញនូវពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គប្បីប្រកបតាមនូវសទ្ធា សីល សេចក្តីជ្រះថ្លា និងការឃើញធម៌ចុះ"»।

5. Rāmaṇeyyakasuttaṃ

៥. រាមណេយ្យកសូត្រ

261. Sāvatthiyaṃ jetavane. Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, bhūmirāmaṇeyyaka’’nti?

២៦១. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសក្កទេវរាជ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទីដីដូចម្តេចហ្ន៎ ជាទីគួរត្រេកអរ?»

‘‘Ārāmacetyā vanacetyā, pokkharañño sunimmitā;

Manussarāmaṇeyyassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

«អារាមចេតិយ វនចេតិយ និងស្រះបោក្ខរណី ដែលគេចាត់ចែងល្អហើយ មិនមានតម្លៃស្មើនឹងចំណែកទី ១៦ នៃទីដីដែលគួរត្រេកអររបស់មនុស្សឡើយ។

‘‘Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyaka’’nti.

ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងទីណា ទោះបីជាភូមិ ឬព្រៃ ទីទំនាប ឬទីទួល ទីនោះឯង ជាទីដីគួរត្រេកអរ»।

6. Yajamānasuttaṃ

៦. យជមានសូត្រ

262. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ [Pg.235] abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦២. សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ជិតក្រុងရာជគ្រឹះ។ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីសមគួរ។ លុះសក្កទេវរាជ ឈរក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាថា៖

‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ;

Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, kattha dinnaṃ mahapphala’’nti.

«កាលពួកមនុស្សអ្នកបូជាយញ្ញ ពួកសត្វអ្នកចង់បានបុណ្យ ធ្វើនូវបុណ្យដែលឲ្យផលជាឧបធិ តើទានដែលបុគ្គលឲ្យក្នុងទីណា ទើបមានផលច្រើន?»

‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā;

Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito.

«បុគ្គល ៤ ពួក ជាអ្នកប្រតិបត្តិ និងបុគ្គល ៤ ពួក ជាអ្នកតាំងនៅក្នុងផល នេះជាព្រះសង្ឃដែលប្រតិបត្តិត្រង់ ប្រកបដោយបញ្ញា សីល និងសမာធិ។

‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ;

Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphala’’nti.

កាលពួកមនុស្សអ្នកបូជាយញ្ញ ពួកសត្វអ្នកចង់បានបុណ្យ ធ្វើនូវបុណ្យដែលឲ្យផលជាឧបធិ ទានដែលបុគ្គលប្រគល់ថ្វាយក្នុងព្រះសង្ឃ ទើបមានផលច្រើន»।

7. Buddhavandanāsuttaṃ

៧. ពុទ្ធវន្ទនាសូត្រ

263. Sāvatthiyaṃ jetavane. Tena kho pana samayena bhagavā divāvihāragato hoti paṭisallīno. Atha kho sakko ca devānamindo brahmā ca sahampati yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paccekaṃ dvārabāhaṃ nissāya aṭṭhaṃsu. Atha kho sakko devānamindo bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៦៣. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ សម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយគង់នៅពួនសម្ងំតែមួយព្រះអង្គឯង។ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជផង សហម្បតីព្រហ្មផង ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីកន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ឈរផ្អែកបង្គោលទ្វារម្នាក់មួយៗ។ លំដាប់នោះ សក្កទេវរាជ បានពោលគាថានេះ ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា៖

‘‘Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,Pannabhāra anaṇa vicara loke;

Cittañca te suvimuttaṃ,Cando yathā pannarasāya ratti’’nti.

«បពិត្រព្រះវីរបុរស ព្រះអង្គមានជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមហើយ សូមព្រះអង្គក្រោកឡើងចុះ ព្រះអង្គមានភារៈដាក់ចុះហើយ មិនមានបំណុលឡើយ សូមទ្រង់យាងទៅក្នុងលោកចុះ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ រួចផុតស្រឡះល្អហើយ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងរាត្រីពេញបូណ៌មី ១៥ កើត។»

‘‘Na kho, devānaminda, tathāgatā evaṃ vanditabbā. Evañca kho, devānaminda, tathāgatā vanditabbā –

«បពិត្រសក្កទេវរាជ ពួកតថាគត មិនមែនជាបុគ្គលដែលគេត្រូវសរសើរយ៉ាងនេះឡើយ។ បពិត្រសក្កទេវរាជ ពួកតថាគត គឺគេត្រូវសរសើរយ៉ាងនេះវិញថា៖

‘‘Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,Satthavāha anaṇa vicara loke;

Desassu bhagavā dhammaṃ,Aññātāro bhavissantī’’ti.

«បពិត្រព្រះវីរបុរស ព្រះអង្គមានជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមហើយ បពិត្រព្រះសាស្តាជាអ្នកនាំពួក សូមព្រះអង្គក្រោកឡើងចុះ ព្រះអង្គមិនមានបំណុលឡើយ សូមទ្រង់យាងទៅក្នុងលោកចុះ សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគ សម្តែងធម៌ ព្រោះថាសត្វទាំងឡាយដែលដឹងធម៌ នឹងមានជាប្រាកដ។»

8. Gahaṭṭhavandanāsuttaṃ

៨. គហដ្ឋវន្ទនាសូត្រ

264. Sāvatthiyaṃ. Tatra…pe… etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo mātaliṃ saṅgāhakaṃ āmantesi – ‘yojehi, samma mātali, sahassayuttaṃ [Pg.236] ājaññarathaṃ. Uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmiṃ dassanāyā’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā sakkassa devānamindassa paṭivedesi – ‘yutto kho te, mārisa, sahassayutto ājaññaratho. Yassa dāni kālaṃ maññasī’’’ti. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vejayantapāsādā orohanto añjaliṃ katvā sudaṃ puthuddisā namassati. Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦៤. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង... ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សួរថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ សក្កទេវរាជ បានហៅមាតលិសង្គាហកទេវបុត្រមកប្រាប់ថា 'ម្នាលមាតលិដ៏មានជោគ អ្នកចូរទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ យើងនឹងទៅកាន់ឧទ្យានភូមិ ដើម្បីមើលទីកន្លែងដ៏ល្អ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ ទទួលពាក្យសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ យ៉ាងហ្នឹងហើយ' រួចក៏ទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ហើយក្រាបបង្គំទូលសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ រថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ខ្ញុំព្រះអង្គទឹមរួចហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គសំគាល់នូវកាលគួរដើម្បីយាងទៅក្នុងកាលណា សូមយាងទៅក្នុងកាលនោះចុះ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ កាលដែលយាងចុះពីវេជយន្តប្រាសាទ បានធ្វើអញ្ជលីថ្វាយបង្គំចំពោះទិសទាំងឡាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ បានពោលគាថានឹងសក្កទេវរាជថា៖»

‘‘Taṃ namassanti tevijjā, sabbe bhummā ca khattiyā;

Cattāro ca mahārājā, tidasā ca yasassino;

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ tvaṃ sakka namassasī’’ti.

«ពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកសម្រេចត្រៃវិជ្ជាក្តី ពួកក្សត្រទាំងអស់លើផែនដីក្តី មហារាជទាំងបួនក្តី ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្សដែលមានយសសក្តិធំក្តី តែងតែថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសក្កៈ ចុះយក្សនោះឈ្មោះអ្វី ដែលព្រះអង្គកំពុងថ្វាយបង្គំនោះ?»

‘‘Maṃ namassanti tevijjā, sabbe bhummā ca khattiyā;

Cattāro ca mahārājā, tidasā ca yasassino.

«ពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកសម្រេចត្រៃវិជ្ជាក្តី ពួកក្សត្រទាំងអស់លើផែនដីក្តី មហារាជទាំងបួនក្តី ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្សដែលមានយសសក្តិធំក្តី តែងតែថ្វាយបង្គំចំពោះយើងពិតមែន។

‘‘Ahañca sīlasampanne, cirarattasamāhite;

Sammāpabbajite vande, brahmacariyaparāyane.

«ប៉ុន្តែ យើងថ្វាយបង្គំចំពោះលោកអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល មានចិត្តតម្កល់មាំអស់រាត្រីជាយូរអង្វែង ជាអ្នកបួសដោយត្រឹមត្រូវ មានព្រហ្មចរិយធម៌ជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ។

‘‘Ye gahaṭṭhā puññakarā, sīlavanto upāsakā;

Dhammena dāraṃ posenti, te namassāmi mātalī’’ti.

«ម្នាលមាតលិ គ្រហស្ថទាំងឡាយណា ជាអ្នកធ្វើបុណ្យ ជាឧបាសកមានសីល ចិញ្ចឹមភរិយាដោយធម៌ យើងតែងថ្វាយបង្គំចំពោះគ្រហស្ថទាំងឡាយនោះ។»

‘‘Seṭṭhā hi kira lokasmiṃ, ye tvaṃ sakka namassasi;

Ahampi te namassāmi, ye namassasi vāsavā’’ti.

«បពិត្រព្រះសក្កៈ ឮថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំ បុគ្គលទាំងនោះជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងលោក បពិត្រវាសវៈ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏សូមថ្វាយបង្គំបុគ្គលទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំនោះដែរ。»

‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;

Puthuddisā namassitvā, pamukho rathamāruhī’’ti.

«ព្រះមឃវទេវរាជ ជាស្វាមីនៃនាងសុជាតា ជាប្រធាននៃទេវតា លុះពោលពាក្យនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំទិសទាំងឡាយ រួចឡើងជិះរថទៅ។»

9. Satthāravandanāsuttaṃ

៩. សត្ថារវន្ទនាសូត្រ

265. Sāvatthiyaṃ jetavane. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo mātaliṃ saṅgāhakaṃ āmantesi – ‘yojehi, samma mātali, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmiṃ dassanāyā’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā [Pg.237] sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā sakkassa devānamindassa paṭivedesi – ‘yutto kho te, mārisa, sahassayutto ājaññaratho. Yassa dāni kālaṃ maññasī’’’ti. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vejayantapāsādā orohanto añjaliṃ katvā sudaṃ bhagavantaṃ namassati. Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦៥. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ សក្កទេវរាជ បានហៅមាតលិសង្គាហកទេវបុត្រមកប្រាប់ថា 'ម្នាលមាតលិដ៏មានជោគ អ្នកចូរទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ យើងនឹងទៅកាន់ឧទ្យានភូមិ ដើម្បីមើលទីកន្លែងដ៏ល្អ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ ទទួលពាក្យសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ យ៉ាងហ្នឹងហើយ' រួចក៏ទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ហើយក្រាបបង្គំទូលសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ រថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ខ្ញុំព្រះអង្គទឹមរួចហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គសំគាល់នូវកាលគួរដើម្បីយាងទៅក្នុងកាលណា សូមយាងទៅក្នុងកាលនោះចុះ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ កាលដែលយាងចុះពីវេជយន្តប្រាសាទ បានធ្វើអញ្ជលីថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ បានពោលគាថានឹងសក្កទេវរាជថា៖»

‘‘Yañhi devā manussā ca, taṃ namassanti vāsava;

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ tvaṃ sakka namassasī’’ti.

«បពិត្រវាសវៈ ពួកទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ តែងតែថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសក្កៈ ចុះយក្សនោះឈ្មោះអ្វី ដែលព្រះអង្គកំពុងថ្វាយបង្គំនោះ?»

‘‘Yo idha sammāsambuddho, asmiṃ loke sadevake;

Anomanāmaṃ satthāraṃ, taṃ namassāmi mātali.

«ម្នាលមាតលិ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គណា ក្នុងលោកនេះ ព្រមទាំងទេវលោក ព្រះអង្គជាព្រះសាស្តាមានព្រះនាមមិនថោកថយ យើងតែងថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះសាស្តាអង្គនោះ។

‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Khīṇāsavā arahanto, te namassāmi mātali.

«ម្នាលមាតលិ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយណា មានអាសវៈអស់ហើយ រាគៈ ទោសៈ និងអវិជ្ជា ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ហើយ យើងតែងថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអរហន្តទាំងឡាយនោះ。

‘‘Ye rāgadosavinayā, avijjāsamatikkamā;

Sekkhā apacayārāmā, appamattānusikkhare;

Te namassāmi mātalī’’ti.

«ម្នាលមាតលិ ពួកសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយណា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការកម្ចាត់បង់ មិនប្រហែសធ្វេស រមែងសិក្សាតាម ដើម្បីកម្ចាត់រាគៈនិងទោសៈ ដើម្បីកន្លងផុតនូវអវិជ្ជា យើងតែងថ្វាយបង្គំចំពោះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយនោះ។»

‘‘Seṭṭhā hi kira lokasmiṃ, ye tvaṃ sakka namassasi;

Ahampi te namassāmi, ye namassasi vāsavā’’ti.

«បពិត្រព្រះសក្កៈ ឮថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំ បុគ្គលទាំងនោះជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងលោក បពិត្រវាសវៈ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏សូមថ្វាយបង្គំបុគ្គលទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំនោះដែរ។»

‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;

Bhagavantaṃ namassitvā, pamukho rathamāruhī’’ti.

«ព្រះមឃវទេវរាជ ជាស្វាមីនៃនាងសុជាតា ជាប្រធាននៃទេវតា លុះពោលពាក្យនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឡើងជិះរថទៅ។»

10. Saṅghavandanāsuttaṃ

១០. សង្ឃវន្ទនាសូត្រ

266. Sāvatthiyaṃ jetavane. Tatra kho…pe… etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo mātaliṃ saṅgāhakaṃ āmantesi – ‘yojehi, samma mātali, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmiṃ dassanāyā’ti. ‘Evaṃ bhaddantavā’ti kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā, sahassayuttaṃ ājaññarathaṃ yojetvā sakkassa devānamindassa paṭivedesi – ‘yutto kho te, mārisa, sahassayutto ājaññaratho, yassa dāni kālaṃ maññasī’’’ti. Atha kho, bhikkhave[Pg.238], sakko devānamindo vejayantapāsādā orohanto añjaliṃ katvā sudaṃ bhikkhusaṅghaṃ namassati. Atha kho, bhikkhave, mātali saṅgāhako sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦៦. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ ក្នុងទីនោះឯង... ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សួរថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ សក្កទេវរាជ បានហៅមាតលិសង្គាហកទេវបុត្រមកប្រាប់ថា 'ម្នាលមាតលិដ៏មានជោគ អ្នកចូរទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ យើងនឹងទៅកាន់ឧទ្យានភូមិ ដើម្បីមើលទីកន្លែងដ៏ល្អ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ ទទួលពាក្យសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ យ៉ាងហ្នឹងហើយ' រួចក៏ទឹមរថអាជានេយ្យ ដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ហើយក្រាបបង្គំទូលសក្កទេវរាជថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ រថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ ខ្ញុំព្រះអង្គទឹមរួចហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គសំគាល់នូវកាលគួរដើម្បីយាងទៅក្នុងកាលណា សូមយាងទៅក្នុងកាលនោះចុះ'。 ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ កាលដែលយាងចុះពីវេជយន្តប្រាសាទ បានធ្វើអញ្ជលីថ្វាយបង្គំចំពោះភិក្ខុសង្ឃ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ មាតលិសង្គាហកទេវបុត្រ បានពោលគាថានឹងសក្កទេវរាជថា៖»

‘‘Tañhi ete namasseyyuṃ, pūtidehasayā narā;

Nimuggā kuṇapamhete, khuppipāsasamappitā.

«ពួកមនុស្សទាំងឡាយណា ដែលដេកនៅក្នុងរូបកាយដ៏ស្អុយ មុជចុះទៅក្នុងសាកសពនេះ ត្រូវសេចក្តីឃ្លាននិងសេចក្តីស្រេកគ្របសង្កត់ហើយ មនុស្សទាំងនោះគួរតែថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះអង្គវិញ។

‘‘Kiṃ nu tesaṃ pihayasi, anāgārāna vāsava;

Ācāraṃ isinaṃ brūhi, taṃ suṇoma vaco tavā’’ti.

«បពិត្រវាសវៈ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គប្រាថ្នាចង់បានពួកលោកអ្នកមិនមានផ្ទះទាំងនោះ? សូមព្រះអង្គប្រាប់នូវវត្តប្រតិបត្តិរបស់ពួកឥសីទាំងនោះមក យើងខ្ញុំចង់ស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះអង្គ។»

‘‘Etaṃ tesaṃ pihayāmi, anāgārāna mātali;

Yamhā gāmā pakkamanti, anapekkhā vajanti te.

«ម្នាលមាតលិ យើងប្រាថ្នាចង់បានវត្តប្រតិបត្តិរបស់ពួកលោកអ្នកមិនមានផ្ទះទាំងនោះ ព្រោះថាលោកទាំងនោះ យាងចេញអំពីស្រុកណា តែងតែយាងទៅដោយមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យឡើយ។

‘‘Na tesaṃ koṭṭhe openti, na kumbhi na kaḷopiyaṃ ;

Paraniṭṭhitamesānā, tena yāpenti subbatā.

«លោកទាំងនោះ មិនដែលដាក់ស្រូវទុកក្នុងជង្រុក មិនដាក់ក្នុងឆ្នាំង មិនដាក់ក្នុងកន្ត្រកឡើយ តែងតែស្វែងរកចង្ហាន់ដែលអ្នកដទៃធ្វើសម្រេចហើយ លោកអ្នកមានវត្តល្អទាំងនោះ រមែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចង្ហាន់នោះ។

‘‘Sumantamantino dhīrā, tuṇhībhūtā samañcarā;

Devā viruddhā asurehi, puthu maccā ca mātali.

«ម្នាលមាតលិ ពួកលោកអ្នកមានប្រាជ្ញាទាំងនោះ មានការប្រឹក្សាដ៏ល្អ ស្ងៀមស្ងាត់ ប្រព្រឹត្តស្មើគ្នា ឯពួកទេវតាតែងតែទាស់ទែងនឹងពួកអសុរ ពួកមនុស្សច្រើនគ្នាក៏តែងតែទាស់ទែងគ្នាទៅវិញទៅមក。

‘‘Aviruddhā viruddhesu, attadaṇḍesu nibbutā;

Sādānesu anādānā, te namassāmi mātalī’’ti.

«ប៉ុន្តែ ពួកលោកអ្នកមិនទាស់ទែងក្នុងពួកជនដែលទាស់ទែងគ្នា ជាអ្នករំលត់ទុក្ខបានក្នុងពួកជនដែលមានអាវុធក្នុងដៃ ជាអ្នកមិនប្រកាន់មាំក្នុងពួកជនដែលប្រកាន់មាំ យើងតែងថ្វាយបង្គំចំពោះលោកអ្នកទាំងនោះ។»

‘‘Seṭṭhā hi kira lokasmiṃ, ye tvaṃ sakka namassasi;

Ahampi te namassāmi, ye namassasi vāsavā’’ti.

«បពិត្រព្រះសក្កៈ ឮថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំ បុគ្គលទាំងនោះជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងលោក បពិត្រវាសវៈ ខ្ញុំព្រះអង្គក៏សូមថ្វាយបង្គំបុគ្គលទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គថ្វាយបង្គំនោះដែរ។»

‘‘Idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati;

Bhikkhusaṅghaṃ namassitvā, pamukho rathamāruhī’’ti.

«ព្រះមឃវទេវរាជ ជាស្វាមីនៃនាងសុជាតា ជាប្រធាននៃទេវតា លុះពោលពាក្យនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំភិក្ខុសង្ឃ រួចឡើងជិះរថទៅ។»

Dutiyo vaggo.

វគ្គទី ២ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Devā pana tayo vuttā, daliddañca rāmaṇeyyakaṃ;

Yajamānañca vandanā, tayo sakkanamassanāti.

និយាយអំពីទេវតា ៣ លើក និយាយអំពីបុគ្គលកំសត់ ១ និយាយអំពីទីគួរត្រេកអរ ១ និយាយអំពីបុគ្គលអ្នកបូជា ១ និយាយអំពីការថ្វាយបង្គំ និងការថ្វាយបង្គំរបស់ព្រះសក្កៈ ៣ លើក។

3. Tatiyavaggo

៣. វគ្គទី ៣

1. Chetvāsuttaṃ

១. ឆេត្វាសូត្រ

267. Sāvatthiyaṃ [Pg.239] jetavane. Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦៧. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីកន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ។ លុះសក្កទេវរាជ ឈរក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយគាថាថា៖

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.

«កាត់ផ្តាច់អ្វី ទើបដេកជាសុខ? កាត់ផ្តាច់អ្វី ទើបមិនសោកសៅ? បពិត្រព្រះគោតម ព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យនឹងការសម្លាប់ធម៌តែមួយមុខណា?»

‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa vāsava;

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.

«បពិត្រវាសវៈ កាត់ផ្តាច់សេចក្តីក្រោធ ទើបដេកជាសុខ កាត់ផ្តាច់សេចក្តីក្រោធ ទើបមិនសោកសៅ ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែងសរសើរការសម្លាប់សេចក្តីក្រោធ ដែលមានពិសជាឫស មានសេចក្តីផ្អែមល្ហែមជាចុង ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលកាត់ផ្តាច់សេចក្តីក្រោធនោះហើយ តែងមិនសោកសៅឡើយ។»

2. Dubbaṇṇiyasuttaṃ

២. ទុព្វណ្ណិយសូត្រ

268. Sāvatthiyaṃ jetavane. Tatra kho…pe… etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno ahosi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata, bho! Ayaṃ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno’’’ti! Yathā yathā kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti, tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro ca pāsādikataro ca.

២៦៨. គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី ក្នុងវត្តជេតពន។ ក្នុងទីនោះឯង... ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ថា៖ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងរ៉ាវធ្លាប់មានមកហើយ យក្សម្នាក់មានសម្បុរអាក្រក់ មានរាងទាបកំប៉ិត ក៏អង្គុយលើអាសនៈរបស់សក្កទេវរាជ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងរឿងនោះ ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្ស តែងតែខឹងសម្បារ តិះដៀល និន្ទាថា 'បពិត្រអ្នកទាំងឡាយ អស្ចារ្យណាស់តើ បពិត្រអ្នកទាំងឡាយ ចម្លែកណាស់តើ យក្សមានសម្បុរអាក្រក់ មានរាងទាបកំប៉ិតនេះ មកអង្គុយលើអាសនៈរបស់សក្កទេវរាជ!'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្ស ខឹងសម្បារ តិះដៀល និន្ទាយ៉ាងណាៗ យក្សនោះក៏រឹតតែមានរូបល្អ រឹតតែគួរចង់មើល រឹតតែគួរឲ្យជ្រះថ្លាឡើងៗ យ៉ាងនោះៗ។»

‘‘Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā yena sakko devānamindo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavocuṃ – ‘idha te, mārisa, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno. Tatra sudaṃ, mārisa, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Ayaṃ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinnoti. Yathā yathā kho, mārisa, devā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti, tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro [Pg.240] ca pāsādikataro cāti. So hi nūna, mārisa, kodhabhakkho yakkho bhavissatī’’’ti.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្ស ចូលទៅគាល់សក្កទេវរាជ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសក្កទេវរាជយ៉ាងនេះថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ យក្សម្នាក់មានសម្បុរអាក្រក់ មានរាងទាបកំប៉ិត មកអង្គុយលើអាសនៈរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងទីនេះ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ ក្នុងរឿងនោះ ពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្ស តែងតែខឹងសម្បារ តិះដៀល និន្ទាថា អស្ចារ្យណាស់តើ ចម្លែកណាស់តើ យក្សមានសម្បុរអាក្រក់ មានរាងទាបកំប៉ិតនេះ មកអង្គុយលើអាសនៈរបស់សក្កទេវរាជ! បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ ពួកទេវតាខឹងសម្បារ តិះដៀល និន្ទាយ៉ាងណាៗ យក្សនោះក៏រឹតតែមានរូបល្អ រឹតតែគួរចង់មើល រឹតតែគួរឲ្យជ្រះថ្លាឡើងៗ យ៉ាងនោះៗ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏មានជោគ យក្សនោះប្រហែលជាយក្សស៊ីសេចក្តីក្រោធជាអាហារ ជាមិនខានឡើយ'។ សក្កទេវរាជត្រាស់ថា 'ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ យក្សនោះប្រាកដជាយក្សស៊ីសេចក្តីក្រោធជាអាហារពិតមែនហើយ'។»

‘‘Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo yena so kodhabhakkho yakkho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena so kodhabhakkho yakkho tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāveti – ‘sakkohaṃ mārisa, devānamindo, sakkohaṃ, mārisa, devānamindo’ti. Yathā yathā kho, bhikkhave, sakko devānamindo nāmaṃ sāvesi, tathā tathā so yakkho dubbaṇṇataro ceva ahosi okoṭimakataro ca. Dubbaṇṇataro ceva hutvā okoṭimakataro ca tatthevantaradhāyī’’ti. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo sake āsane nisīditvā deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ ចូលទៅជិតយក្សស៊ីសេចក្តីក្រោធជាអាហារនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើស្បង់ស្ពាយឆៀងស្មាម្ខាង លុតជង្គង់ស្តាំចុះលើផែនដី ប្រណម្យអញ្ជលីឆ្ពោះទៅរកយក្សស៊ីសេចក្តីក្រោធជាអាហារនោះ រួចប្រកាសនាមបីដងថា 'បពិត្រអ្នកដ៏មានជោគ ខ្ញុំជាសក្កទេវរាជ បពិត្រអ្នកដ៏មានជោគ ខ្ញុំជាសក្កទេវរាជ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សក្កទេវរាជ ប្រកាសនាមយ៉ាងណាៗ យក្សនោះក៏រឹតតែមានសម្បុរអាក្រក់ឡើងៗ រឹតតែមានរាងទាបកំប៉ិតឡើងៗ។ លុះយក្សនោះមានសម្បុរអាក្រក់ខ្លាំងឡើង និងមានរាងទាបកំប៉ិតខ្លាំងឡើង ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង សក្កទេវរាជ គង់លើអាសនៈរបស់ខ្លួន កាលសម្រាលចិត្តពួកទេវតាក្នុងឋានតាវត្តិង្ស ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងវេលានោះថា៖»

‘‘Na sūpahatacittomhi, nāvattena suvānayo;

Na vo cirāhaṃ kujjhāmi, kodho mayi nāvatiṭṭhati.

«ចិត្តរបស់យើងមិនងាយនឹងខូចខាតឡើយ យើងមិនមែនជាបុគ្គលដែលគេដឹកនាំទៅបានដោយងាយតាមអំណាចនៃសេចក្តីក្រោធឡើយ យើងមិនខឹងយូរឡើយ សេចក្តីក្រោធមិនដែលតម្កល់នៅក្នុងខ្លួនយើងឡើយ។»

‘‘Kuddhāhaṃ na pharusaṃ brūmi, na ca dhammāni kittaye;

Sanniggaṇhāmi attānaṃ, sampassaṃ atthamattano’’ti.

«កាលបើយើងខឹង ក៏មិនពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោក មិនពោលពាក្យអកុសលឡើយ យើងតែងតែសង្កត់សង្កិនខ្លួនឯង ព្រោះយល់ឃើញនូវប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។»

3. Sambarimāyāsuttaṃ

៣. សម្ពរិមាយាសូត្រ

269. Sāvatthiyaṃ…pe… bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, vepacitti asurindo ābādhiko ahosi dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho bhikkhave, sakko devānamindo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami gilānapucchako. Addasā kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘tikiccha maṃ devānamindā’ti. ‘Vācehi maṃ, vepacitti, sambarimāya’nti. ‘Na tāvāhaṃ vācemi, yāvāhaṃ, mārisa, asure paṭipucchāmī’’’ti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure paṭipucchi – ‘vācemahaṃ, mārisā, sakkaṃ devānamindaṃ sambarimāya’nti? ‘Mā kho tvaṃ, mārisa, vācesi sakkaṃ devānamindaṃ sambarimāya’’’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

២៦៩. គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី... ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ គឺស្តេចអសុរឈ្មោះវេបចិត្តិ មានអាពាធ ដល់នូវសេចក្ដីទុក្ខ មានជំងឺជាទម្ងន់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ សក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា បានចូលទៅរកស្តេចអសុរឈ្មោះវេបចិត្តិ ដល់ទីដែលស្តេចអសុរនោះនៅ ដើម្បីសួរសុខទុក្ខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្តេចអសុរឈ្មោះវេបចិត្តិ បានឃើញសក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា យាងមកអំពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏និយាយទៅកាន់សក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា យ៉ាងនេះថា “បពិត្រសក្កទេវរាជ សូមព្រះអង្គព្យាបាលខ្ញុំផង”។ (សក្កទេវរាជត្រាស់ថា) “នែវេបចិត្តិ ចូរអ្នកបង្រៀនមាយារបស់សម្ពរអសុរ ដល់ខ្ញុំសិន”។ (វេបចិត្តិឆ្លើយថា) “បពិត្រអ្នកដ៏មានអាយុ ខ្ញុំមិនទាន់បង្រៀនទេ លុះត្រាតែខ្ញុំសួរពួកអសុរជាមុនសិន”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ស្តេចអសុរឈ្មោះវេបចិត្តិ ក៏សួរពួកអសុរថា “នែអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ខ្ញុំគួរបង្រៀនមាយារបស់សម្ពរអសុរ ដល់សក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតាដែរឬទេ?”។ ពួកអសុរឆ្លើយថា “បពិត្រអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកកុំបង្រៀនមាយារបស់សម្ពរអសុរ ដល់សក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតាឡើយ”។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ស្តេចអសុរឈ្មោះវេបចិត្តិ ក៏បាននិយាយទៅកាន់សក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា ដោយគាថា យ៉ាងនេះថា៖

‘‘Māyāvī [Pg.241] maghavā sakka, devarāja sujampati;

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, sambarova sataṃ sama’’nti.

«បពិត្រសក្កមឃវៈ ជាទេវរាជ ស្វាមីនៃនាងសុជាតា ជនអ្នកមានមាយា តែងទៅកាន់នរកដ៏គួរខ្លាច អស់មួយរយឆ្នាំ ដូចជាសម្ពរអសុរដែរ»។

4. Accayasuttaṃ

៤. អច្ចយសូត្រ

270. Sāvatthiyaṃ…pe… ārāme. Tena kho pana samayena dve bhikkhū sampayojesuṃ. Tatreko bhikkhu accasarā. Atha kho so bhikkhu tassa bhikkhuno santike accayaṃ accayato deseti; so bhikkhu nappaṭiggaṇhāti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, dve bhikkhū sampayojesuṃ, tatreko bhikkhu accasarā. Atha kho so, bhante, bhikkhu tassa bhikkhuno santike accayaṃ accayato deseti, so bhikkhu nappaṭiggaṇhātī’’ti.

២៧០. គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី... ក្នុងអារាម។ ក៏សម័យនោះឯង ភិក្ខុពីររូបបានឈ្លោះប្រកែកគ្នា។ ក្នុងភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ភិក្ខុមួយរូបបានពោលពាក្យកន្លងទៅលើភិក្ខុមួយរូបទៀត។ គ្រានោះ ភិក្ខុដែលពោលពាក្យកន្លងនោះ បានសំដែងទោសតាមទោស ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះ តែភិក្ខុនោះមិនព្រមអត់ទោសឲ្យ។ គ្រានោះ ភិក្ខុជាច្រើនរូប ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដល់ទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះភិក្ខុទាំងនោះ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះ មានភិក្ខុពីររូបបានឈ្លោះប្រកែកគ្នា ក្នុងភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ភិក្ខុមួយរូបបានពោលពាក្យកន្លងទៅលើភិក្ខុមួយរូបទៀត។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គ្រានោះ ភិក្ខុដែលពោលពាក្យកន្លងនោះ បានសំដែងទោសតាមទោស ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះ តែភិក្ខុនោះមិនព្រមអត់ទោសឲ្យឡើយ»។

‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Yo ca accayaṃ accayato na passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhā’’ti – ime kho, bhikkhave, dve bālā. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Yo ca accayaṃ accayato passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ paṭiggaṇhā’’ti – ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពាលទាំងឡាយនេះ មានពីរពួក។ ពីរពួក តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺបុគ្គលដែលមិនឃើញទោសតាមទោស ១ បុគ្គលដែលមិនព្រមទទួលអត់ទោសតាមធម៌ ដល់បុគ្គលដែលសំដែងទោស ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងពីរពួកនេះឯង ជាបុគ្គលពាល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្ឌិតទាំងឡាយនេះ មានពីរពួក។ ពីរពួក តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺបុគ្គលដែលឃើញទោសតាមទោស ១ បុគ្គលដែលព្រមទទួលអត់ទោសតាមធម៌ ដល់បុគ្គលដែលសំដែងទោស ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងពីរពួកនេះឯង ជាបណ្ឌិត»។

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo sudhammāyaṃ sabhāyaṃ deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ គឺសក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា កាលសម្របសម្រួលពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ក្នុងសាលាឈ្មោះសុធម្មា បានពោលគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Kodho vo vasamāyātu, mā ca mittehi vo jarā;

Agarahiyaṃ mā garahittha, mā ca bhāsittha pesuṇaṃ;

Atha pāpajanaṃ kodho, pabbatovābhimaddatī’’ti.

«សេចក្តីក្រោធ ចូរមកនៅក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គទាំងឡាយ សេចក្តីសាបសូន្យនៃមិត្តភាព កុំមានដល់ព្រះអង្គទាំងឡាយឡើយ ព្រះអង្គទាំងឡាយ កុំតិះដៀលបុគ្គលដែលមិនគួរតិះដៀលឡើយ កុំពោលពាក្យញុះញង់ឡើយ ព្រោះថាសេចក្តីក្រោធ តែងជាន់ឈ្លីមនុស្សលាមក ដូចជាភ្នំជាន់ឈ្លី (ផែនដី) ដូច្នោះ»។

5. Akkodhasuttaṃ

៥. អក្កោធសូត្រ

271. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū…pe… bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo sudhammāyaṃ sabhāyaṃ deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –

២៧១. ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ... ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សេចក្ដីនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រឿងធ្លាប់មានមកហើយ គឺសក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតា កាលសម្របសម្រួលពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្ស ក្នុងសាលាឈ្មោះសុធម្មា បានពោលគាថានេះ ក្នុងវេលានោះថា៖

‘‘Mā [Pg.242] vo kodho ajjhabhavi, mā ca kujjhittha kujjhataṃ;

Akkodho avihiṃsā ca, ariyesu ca paṭipadā ;

Atha pāpajanaṃ kodho, pabbatovābhimaddatī’’ti.

«សេចក្តីក្រោធ កុំគ្របសង្កត់ព្រះអង្គទាំងឡាយឡើយ ព្រះអង្គទាំងឡាយ កុំខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹងឡើយ សេចក្តីមិនក្រោធ និងសេចក្តីមិនបៀតបៀន ជាការប្រតិបត្តិរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ព្រោះថាសេចក្តីក្រោធ តែងជាន់ឈ្លីមនុស្សលាមក ដូចជាភ្នំជាន់ឈ្លី (ផែនដី) ដូច្នោះ»។

Tatiyo vaggo.

វគ្គទី ៣ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃវគ្គនោះគឺ៖

Chetvā dubbaṇṇiyamāyā, accayena akodhano;

Desitaṃ buddhaseṭṭhena, idañhi sakkapañcakanti.

ឆេត្វាសូត្រ ១ ទុព្វណ្ណិយសូត្រ ១ មាយាសូត្រ ១ អច្ចយសូត្រ ១ អកោធនសូត្រ ១ នេះជាសក្កបញ្ចកៈ ដែលព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ ទ្រង់សំដែងហើយ។

Sakkasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Sakkasaṃyuttaṃ samattaṃ.

Sagāthāvaggo paṭhamo.

សគាថវគ្គ ទី ១ ចប់។

Tassuddānaṃ –

ឧទ្ទាននៃសគាថវគ្គនោះគឺ៖

Devatā devaputto ca, rājā māro ca bhikkhunī;

Brahmā brāhmaṇa vaṅgīso, vanayakkhena vāsavoti.

ទេវតាសំយុត្ត ១ ទេវបុត្តសំយុត្ត ១ កោសលសំយុត្ត (រាជសំយុត្ត) ១ មារសំយុត្ត ១ ភិក្ខុនីសំយុត្ត ១ ព្រហ្មសំយុត្ត ១ ព្រាហ្មណសំយុត្ត ១ វង្គីសសំយុត្ត ១ វនសំយុត្ត ១ យក្ខសំយុត្ត ១ សក្កសំយុត្ត (វាសវសំយុត្ត) ១។

Sagāthāvaggasaṃyuttapāḷi niṭṭhitā.

សគាថវគ្គសំយុត្តបាឡី ចប់។