နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

မဇ္ဈိမနိကာယေ

中部

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာ

中五十经复注

၁. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

1. 居士品

၁. ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 甘大拉咖经释义

၁. အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသူတိ [Pg.1] အာရာမပေါက္ခရဏီဥယျာနစေတိယဋ္ဌာနာဒီသု. ဥဿန္နာတိ ဗဟုလာ. အသောကကဏိကာရကောဝိဠာရကုမ္ဘီရာဇရုက္ခေဟိ သမ္မိဿတာယ တံ စမ္ပကဝနံ နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမပဋိမဏ္ဍိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န စမ္ပကရုက္ခာနံယေဝ နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမတာယာတိ ဝဒန္တိ. ဘဂဝါ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓေ စမ္ပကဝနေ ဝိဟရတီတိ ဣမိနာ န မာပနကာလေ ဧဝ တသ္မိံ နဂရေ စမ္ပကရုက္ခာ ဥဿန္နာ, အထ ခေါ အပရဘာဂေပီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ပဉ္စသတမတ္တေဟိ အဍ္ဎတေဠသေဟီ’’တိ ဧဝံ အဒဿိတပရိစ္ဆေဒေန. ဟတ္ထိနော စာရေတိ သိက္ခာပေတီတိ ဟတ္ထာစရိယော ဟတ္ထီနံ သိက္ခာပကော, တဿ ပုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထာစရိယဿ ပုတ္တော’’တိ. တဒါ ဘဂဝါ တေသံ ပသာဒဇနနတ္ထံ အတ္တနော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ အနိဂုဟိတွာဝ နိသိန္နောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဆဗ္ဗဏ္ဏာနံ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မီန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဘဂဝတော စေဝ ဂါရဝေနာတိ ဘဂဝတော ဂရုဘာဝေန, ဘဂဝတိ ဂါရဝေနာတိ ဝါ ပါဌော.

1. “在园林、莲池等处”，即在园林、莲池、花园、塔庙等场所。“茂盛”，即众多。应当理解为，那瞻波迦林是由无忧树、金香木、羊蹄甲树、海芒果树等混合而成，并以青色等五种颜色的花朵庄严点缀，而不是说瞻波迦树本身开五色花。世尊住在充满花香的瞻波迦林中，此言显示，不仅在建城之时，其后瞻波迦树亦甚繁茂。关于数目，如“大约五百”或“一千二百五十”，这是指没有给出确切的数目。“驯象师”，即训练大象的人；其子，故说“驯象师之子”。当时，为令彼等生起净信，世尊不隐藏自己的佛陀威力而坐，此乃显示“六色稠密的佛光”等。“因世尊之可敬”，意即因世尊的尊贵；或读作“于世尊有敬意”。

နိစ္စံ န ဟောတီတိ အဘိဏှံ န ဟောတိ, ကဒါစိဒေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဘိဏှနိစ္စတာ ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ, န ကူဋဋ္ဌနိစ္စတာ. လောကေ ကိဉ္စိ ဝိမှယာဝဟံ ဒိသွာ ဟတ္ထဝိကာရမ္ပိ ကရောန္တိ, အင်္ဂုလိံ ဝါ ဖောဋယန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ [Pg.2] ‘‘အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တ’’န္တိ. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အယံ နိရုတ္တိနယော ယေဘုယျေန ဥပါဒါယ ရုဠှီဝသေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ပါဠိယံ ‘‘ယေပိ တေ, ဘော ဂေါတမ, အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စိ အကတ္တဗ္ဗမ္ပိ ကရိယမာနံ ဒုက္ကရဘာဝေန ဝိမှယာဝဟံ ဟောတိ, တထာ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံ, ပုရိမံ ဂရဟစ္ဆရိယံ, ပစ္ဆိမံ ပသံသစ္ဆရိယံ, တဒုဘယံ သုတ္တပဒသော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“不是恒常”，意即不常有，只是偶尔才有。此处意指的是频繁的恒常，而非坚固不变的恒常。世人见到任何令人惊奇之事时，或会挥动手臂，或会弹响手指，针对此而言“适合弹指”。“未曾有而有”，当知此为语言表达的通例，大都依约定俗成而说。如巴利文中所说：“乔达摩贤友，那些在过去世……”等。某事虽不应为，然因其难行而令人惊奇；同样，某事乃应为之事。前者是可呵责的奇特，后者是可赞叹的奇特。为以经文词句显示此二者，故说“于此”等。

သမ္မာ ပဋိပါဒိတောတိ သမ္မာပဋိပဒါယံ ဌပိတော. ဧသာ ပဋိပဒါ ပရမာတိ ဧတပရမံ, ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသောယံ ယထာ ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၇၀). အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃော ပဋိပဒါယ တုမှေဟိ ပဋိပါဒိတော, အတီတေပိ ကာလေ ဗုဒ္ဓါ ဧတပရမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃံ သမ္မာ ပဋိပါဒေသုံ, အနာဂတေပိ ကာလေ ဧတပရမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃံ သမ္မာ ပဋိပါဒေဿန္တီတိ ပရိဗ္ဗာဇကော နယဂ္ဂါဟေန ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌံ အနုမိနန္တော သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ သမသမံ ကတွာ ဒဿေတိ, ဧဝံ ဒဿေန္တော စ တေသံ သုဓမ္မတဉ္စ တထာ ဒဿေတိ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာ ပန နေသံ သရူပေနေဝ ဒဿိတာတိ. န ဣတော ဘိယျောတိ ဣမိနာ ပါဠိယံ ဧတပရမံယေဝါတိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဒဿေတိ သီလပဒဋ္ဌာနတ္တာ သမာဓိဿ, သမာဓိပဒဋ္ဌာနတ္တာ စ ပညာယ သီလေပိ စ အဘိသမာစာရိကပုဗ္ဗကတ္တာ အာဒိဗြဟ္မစရိယကဿ ဝုတ္တံ ‘‘အာဘိသမာစာရိကဝတ္တံ အာဒိံ ကတွာ’’တိ.

“已令善行”，是说已安立于正道。“此道为最上”，即“以此为最上”。这是中性词的用法，如“日月偏斜地运行”。此中义理是：游方者以其所见，通过推论而推知未见之事，他开示说：“世尊，您已令比丘僧团善行此道；过去诸佛也唯以此最上之道善导比丘僧团，未来诸佛也唯以此最上之道善导比丘僧团。”他以此显示，在一切诸佛的教法中，僧团的善行都是等同无二的，犹如纯金内外一致。如此显示，当知亦是显示其法的善说性。至于诸佛的善觉性，则由其自性而显示。“不更过此”，此句显示，巴利文中的“唯此为最上”一词，通过其限定作用，排除了更高者。因为戒是定的近因，定是慧的近因，又因戒行以符合威仪的操守为先，故对初梵行说“以符合威仪的操守为始”。

၂. ပုစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒီသု အနန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ဘဂဝါ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပသန္တကာရဏန္တိ ဥပသန္တဘာဝကာရဏံ. တဉှိ အရိယာနံယေဝ ဝိသယော, တတ္ထာပိ စ ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ အနဝသေသတော ဝိသယောတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဒဿေတုံ န ဟိ တွန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဉာတတ္ထစရိယာ ကာကဇာတကာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, လောကတ္ထစရိယာ တံတံပါရမိပူရဏဝသေန, ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာ မဟာဗောဓိဇာတကာဒိဝသေန. အစ္ဆရိယံ ဘော ဂေါတမာတိအာဒိနာ ကန္ဒရကေန ကတံ ပသာဒပဝေဒနံ ဒဿေတိ.

2. 在问答衔接等处，由于意义深远无边，所以说“每一个衔接都是独特的”，为了使这个意义更加明显，才说了“世尊确实”等。“寂静之因”，即带来寂静状态的原因。这确实只是圣者的领域，而且即使在圣者之中，也只有佛陀才能毫无遗漏地了知。为了从否定和肯定的两方面来显示此义，所以说了“并非是你”等。其中，亲族利行当通过《乌鸦本生》等来了知，世间利行当通过圆满各种波罗蜜来了知，佛陀利行当通过《大菩提本生》等来了知。“真是奇妙啊，乔达摩！”等语，显示了甘大拉咖所表达的净信。

ယေပိ တေတိအာဒိနာ တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပစ္စနုဘာသန္တေန ဘဂဝတာ သမ္ပဋိစ္ဆိတန္တိ စရိတတ္တာ အာဟ – ‘‘သန္တိ ဟိ ကန္ဒရကာတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီ’’တိ[Pg.3]. ယော ဟိ ကန္ဒရကေန ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပသန္တဘာဝေါ ကိတ္တိတော, တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တောပိ တေန အပုစ္ဆိတောယေဝ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန ဘဂဝါ ‘‘သန္တိ ဟီ’’တိအာဒိနာ ဒေသနံ အာရဘိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတော ကိရ ဧတဒဟောသီ’’ တိအာဒိ. ကပ္ပေတွာတိ အညထာ သန္တမေဝ အတ္တာနံ အညထာ ဝိဓာယ. ပကပ္ပေတွာတိ သနိဒဿနဝသေန ဂဟေတွာ. တေနာဟ ‘‘ကုဟကဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. ပဋိပဒံ ပူရယမာနာတိ ကာမံ အဝိသေသေန သေက္ခာ ဝုစ္စန္တိ, တေ ပန အဓိဂတမဂ္ဂဝသေန ‘‘ပူရယမာနာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ. မဂ္ဂေါ ဟိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကောတိ အာဟ ‘‘ဥပရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာယ ဥပသန္တာ’’တိ. ဣတော မုတ္တာတိ မဂ္ဂေနာဂတူပသမတော မုတ္တာ. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ ဥပသန္တာ’’တိ.

世尊复述了甘大拉咖所说“彼等是……”等语，从而认可其义，因其已行持，故说：“甘大拉咖，确实有……”，此亦为一独特的衔接。甘大拉咖所称赞的比丘僧团的寂静状态，世尊虽未被问及，却依自己的意愿，以“确实有……”等语开始说法，加以分别开示。因此说：“诚然，世尊生起如是念头……”等。“伪装”，即将自己伪装成另一番模样。“设计”，即以示现的方式来理解。因此说“以欺诈的方式”等。“正在圆满道者”，此泛指有学，但就已证得道者而言，不应说“正在圆满”，因其所作已办。道仅一心刹那，故说“通过上上道观而寂静”。“于此解脱”，即解脱于由道而来的寂静。此乃针对贤善凡夫而言。故说“通过四念住而寂静”。

သတတသီလာတိ အဝိစ္ဆိန္နသီလာ. သာတိသယော ဟိ ဧတေသံ သီလဿ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေါ. သုပရိသုဒ္ဓသီလတာဝသေန သန္တတာ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ သန္တတဝုတ္တိနောတိ အာဟ ‘‘တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ. ဧဝံ သီလဝုတ္တိဝသေန ‘‘သန္တတဝုတ္တိနော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဇီဝိတဝုတ္တိဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘သန္တတဇီဝိကာဝါတိ အတ္ထော’’တိ အာဟ. သာသနဿ ဇီဝိတဝုတ္တိ သီလသန္နိဿိတာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘တသ္မိ’’န္တိအာဒိ.

“恒常持戒者”，即戒行不间断者。他们戒行的不坏等状态是超胜的。因其戒行极为清净，故其操守相续不断，是为“操守相续者”，此即“其同义词”。如是，从戒行方面解说“操守相续者”一词的意义后，今从生计方面开示，故说“意即相续的生计”。教法中的生计操守，必以戒为依止，故说“于彼”等。

နိပယတိ ဝိသောသေတိ ရာဂါဒိသံကိလေသံ, တတော ဝါ အတ္တာနံ နိပါတီတိ နိပကော, ပညဝါ. တေနာဟ ‘‘ပညဝန္တော’’တိ. ပညာယ ဌတွာ ဇီဝိကာကပ္ပနံ နာမ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌမိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ သမ္မာဇီဝေန ဇီဝနန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဧကစ္စော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄) တံသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၄) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရထဝိနီတပဋိပဒါဒယော တေသု တေသု သုတ္တေသု ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတော အညတ္ထ မဟာဂေါပါလကသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၆ အာဒယော) လောကုတ္တရသတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာတိ အာဟ – ‘‘ဣဓ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ’’တိ, သတိပဋ္ဌာနသုတ္တေပိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃-၃၇၄; မ. နိ. ၁.၁၀၆ အာဒယော) ဝေါမိဿကာဝ ကထိတာတိ. ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တကာယ ဒေသနာယ.

“智者”，即有智慧者，因为他能引导、干枯贪等杂染，或能保护自己远离它们。因此说“具慧者”。所谓“依智慧安排生计”，是指舍弃佛陀所呵责的邪命，以正命维生。为显示此义，故说“犹如某人”等。于此，应说之事，当依《清净道论》(Visuddhimagga)及其复注中所说之理了知。《传车经》(Rathavinīta Sutta)的行道等，当依彼彼诸经中所说之理了知。此外，在《大牧牛者经》(Mahāgopālaka Sutta)等中说的是出世间念住，故说“此处则说世间与出世间混合的念住”；在《念住经》(Satipaṭṭhāna Sutta)中也说是混合的。“仅以此”，即仅以此教说。

၃. ကာရကဘာဝန္တိ [Pg.4] ပဋိပတ္တိယံ ပဋိပဇ္ဇနကဘာဝံ. မယမ္ပိ နာမ ဂိဟီ ဗဟုကိစ္စာ သမာနာ ကာလေန ကာလံ သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ ဝိဟရာမ, ကိမင်္ဂံ ပန ဝိဝေကဝါသိနောတိ အတ္တနော ကာရကဘာဝံ ပဝေဒေန္တော ဧဝံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဥက္ခိပတိ. တေနာဟ ‘‘အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော’’တိအာဒိ. နာနာရမ္မဏေသု အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဃနဇဋိတသင်္ခါတာကာရေန ပဝတ္တိ ကိလေသဂဟနေန ဂဟနတာ, တေနာဟ ‘‘အန္တော ဇဋာ ဗဟိ ဇဋာ, ဇဋာယ ဇဋိတာ ပဇာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃, ၁၉၂). မနုဿာနံ အဇ္ဈာသယဂဟဏေန သာဌေယျမ္ပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကသဋသာဌေယျေသုပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. ယထာ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီသု ကစဝရဘာဝေါ, သော ကသဋောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သန္တာနေ အပရိသုဒ္ဓေါ သံကိလေသဘာဝေါ ကသဋန္တိ အာဟ ‘‘အပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ကသဋတာ’’တိ. အတ္တနိ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနံ ကေရာဋိယဋ္ဌော. ဇာနာတီတိ ‘‘ဣဒံ အဟိတံ န သေဝိတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဟိတံ သေဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိစာရေတိ ဒေသေတိ. ဝိစာရဏတ္ထောပိ ဟိ ဟောတိ ဇာနာတိ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘အာယသ္မာ ဇာနာတီ’’တိ. သဗ္ဗာပိ…ပေ… အဓိပ္ပေတာ ‘‘ပသုပါလကာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဣဓ အန္တရ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ဝိယ ခဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယတ္တကေန ခဏေနာ’’တိ. တေနာတိ ဟတ္ထိနာ. တာနီတိ သာဌေယျာဒီနိ.

3. “作者状态”(Kārakabhāva)，即于行道中实践的状态。“我等在家之人，事务繁多，尚能时时心善安住于诸念住，何况独住者？”他如此宣示自己的作者状态，并以此贬抑比丘僧团。因此说“此中意趣”等。于种种所缘中，贪等烦恼相继生起，其活动方式犹如浓密的发结，此即烦恼丛林的稠密。故说：“内亦缠，外亦缠，众生为缠所缠。”为显示人类内心的执取与狡诈，故说“于渣滓与狡诈亦同此理”。譬如在酥油、蜜、糖浆等中的杂质，称为“渣滓”(kasaṭa)；如是，心相续中不净的杂染状态，即是“渣滓”，故说“以不净义为渣滓性”。于自身假想具有不存在的功德，是为虚伪义。“了知”(Jānāti)，即“此为不利，不应行；此为有利，应实行”，如是审察而教示。“了知”一词亦有审察义，如言“具寿了知”。一切……（中略）……皆可意指，如“牧者”等。此处“之间”(antara)一词，如在“闪电之间”(vijjantarikāyā)等处，是刹那义，故说“在如是刹那之间”。“以彼”(Tena)，指以象。“彼等”(Tāni)，指狡诈等。

အတ္ထတော ကာယစိတ္တုဇုကတာပဋိပက္ခဘူတာဝ လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒဿ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသာတိ တာနိ ပဝတ္တိအာကာရေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဿာတိ ပါဏဘူတဿ အဿဿ ဝါ ဟတ္ထိနော ဝါ. ဌဿာမီတိ တတ္ထေဝ သပ္ပဋိဘယေ ဌာနေ ဂန္တွာ ဌဿာမီတိ န ဟောတိ. ဣမဿ သာဌေယျတာယ ပါကဋကရဏံ ဝဉ္စနာဓိပ္ပာယဘာဝတော. တထာ ဟိ စတူသု ဌာနေသု ‘‘ဝဉ္စေတွာ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ, နိဂုဟန္တော ပန တတ္ထေဝ ဂန္တွာ တိဋ္ဌေယျ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟိတုကာမဿာတိ အာဂတမဂ္ဂမေဝ နိဝတ္တိတွာ ဂန္တုကာမဿ. လေဏ္ဍဝိဿဇ္ဇနာဒီသု ကာလန္တရာပေက္ခာဘာဝံ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ဥပသံဟရတိ.

就其义而言，（彼等狡诈）是与身心正直相反的、贪相应心生起的特殊活动方式，为显示其活动方式，故说“于此”等语。“于此”者，谓马或象等有情。“我将站立”者，非谓去彼险处站立。此狡诈之显露，乃因其欺骗之意图。故于四处皆言“欺骗”，然隐匿者则会去彼处站立。其余亦复如是。“欲回原路”者，谓欲转身沿来时之路回去。“丢掷土块等不需等待时机”，以此“如是”总结。

အန္တောဇာတကာတိ အတ္တနော ဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဇာတာ. ဓနက္ကီတာတိ ဓနံ ဒတွာ ဒါသဘာဝေန ဂဟိတာ. ကရမရာနီတာတိ ဒါသဘာဝေန ကရမရဂ္ဂါဟဂဟိတာ. ဒါသဗျန္တိ ဒါသဘာဝံ. ပေဿာတိ အဒါသာ ဧဝ ဟုတွာ ဝေယျာဝစ္စကရာ. ဣမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာတိ ဣမံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ. ဣမံ [Pg.5] ဂဏှန္တာတိ ဣမံ တဿ ဟတ္ထဂတံ ဂဏှန္တာ. သမ္မုခတော အညထာ ပရမ္မုခကာလေ ကာယဝါစာသမုဒါစာရဒဿနေနေဝ စိတ္တဿ နေသံ အညထာ ဌိတဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“自生奴”者，谓自女奴腹中所生。“以财购奴”者，谓以财买得为奴。“战俘为奴”者，谓以战俘而为奴。“奴仆身份”者，谓奴隶之身份。“侍者”者，谓虽非奴隶，然作侍奉工作之人。“遣散此女”者，谓遣散已得之此女。“接纳此女”者，谓接受其手中之此女。应知，彼等心意之变，乃由亲见其当面与背后不同的身语行为而显示。

၄. အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီတိ ဧတ္ထာပိ အနန္တရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုသန္ဓိယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေဝါဟ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ. စတုတ္ထော ဟိတပဋိပဒံ ပဋိပန္နောတိ ယောဇနာ. ပုဂ္ဂလသီသေန ပုဂ္ဂလပဋိပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုဂ္ဂလေ ပဟာယာ’’တိ အာဟ. ပဋိပတ္တိ ဟိ ဣဓ ပဟာတဗ္ဗာ, န ပုဂ္ဂလာ. ယထာ အဿဒ္ဓါဒိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနေန သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဘာဝနာ ဣဇ္ဈန္တိ, ဧဝံ မိစ္ဆာပဋိပန္နပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနေန မိစ္ဆာပဋိပဒါ ဝဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ အာဟ – ‘‘ပုရိမေ တယော ပုဂ္ဂလေ ပဟာယာ’’တိ. စတုတ္ထပုဂ္ဂလဿာတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဝုတ္တစတုတ္ထပုဂ္ဂလဿ ဟိတပဋိပတ္တိယံယေဝ ပဋိပါဒေမိ ပဝတ္တေမီတိ ဒဿေန္တော. သန္တာတိ သမံ ဝိနာသံ နိရောဓံ ပတ္တာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိရုဒ္ဓါ သန္တာတိ ဝုတ္တာ’’တိ. ပုန သန္တာတိ ဘာဝနာဝသေန ကိလေသပရိဠာဟဝိဂမတော သန္တာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗုတာ’’တိ. သန္တာတိ အာနေတွာ ယောဇနာ. သန္တော ဟဝေတိ ဧတ္ထ သမဘာဝကရေန သာဓုဘာဝဿ ဝိသေသပစ္စယဘူတေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ အရိယာ ‘‘သန္တော’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘သန္တော ဟဝေ…ပေ… ပဏ္ဍိတာ’’တိ.

4. 此亦为个别之连接，此处亦应知如前所述之连接之理趣。故说“此中”等语。第四者，当解为“已行利益之道”。以人为主显示人所行之道，故说“应舍离人”。此处应舍离者乃行道，非是人。犹如远离无信等人而成就信根等，如是应远离邪行道者而避免邪行道，故说“应舍离前三类人”。“第四类人”者，即在此四类中所说之第四类人，令其行于利益之道。“寂静”者，谓止息、灭尽、消灭、已达，此中之义故说“已止息者称为寂静”。复次，“寂静”者，依修习远离烦恼热恼故寂静，此中之义故说“已寂灭者”。引“寂静”而连接。此处，具足智慧的圣者，因其平静的状态是善妙状态的特殊助缘，故被称为“寂静者”(santo)，故说“寂静实为...智者”。

အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၁၉၈) အတ္တဘာဝေါ, ဣဓ ပန ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာ, တံ အတ္တာနံ. ပရန္တိ အတ္တတော အညံ. ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ ဇိဃစ္ဆာဟေတုတာယ. အန္တော တာပနကိလေသာနန္တိ အတ္တနော သန္တာနေ အတ္တပရိဠာဟဇနနသန္တပ္ပနကိလေသာနံ. စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ စိတ္တံ ပသာဒေတိ, သမ္ပဟံသေတီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တထာဘူတော စိတ္တံ သမ္ပာဒေန္တော အဇ္ဈာသယံ ဂဏှန္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တံ သမ္ပာဒေတီ’’တိအာဒိ.

“自我”(attā)者，乃“我慢”(ahaṃmāna)所依附之处，即“自体”(attabhāva)；而此处所指之“自我”，即非他者之自我。“他人”(para)者，谓与“自我”相异者。渴爱之所以被称为饥饿(chātaṃ)，乃因其为饥渴之因。“内热烦恼”(Anto tāpanakilesānaṃ)者，谓于自相续中引发自我灼烧与苦恼之烦恼。“使心欢喜”(cittaṃ ārādheti)者，谓使心清净，亦即使心感到喜悦之义。盖如是成就心者，实乃把握意向之人，故说“成就心”等语。

၅. ဒုက္ခံ ပဋိက္ကူလံ ဇေဂုစ္ဆံ ဧတဿာတိ ဒုက္ခပဋိက္ကူလော တံ ဒုက္ခပဋိက္ကူလံ. ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗတာ ဟိ ကာမစာရာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဒုက္ခဿ ဝိသေသိတဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ဗာဟိရတ္ထသမာသံ အနာဒိယိတွာ ‘‘ဒုက္ခဿ ပဋိက္ကူလ’’န္တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ယေန ဟိ ဘာဂေန ပုရိသဿ ဒုက္ခံ ပဋိက္ကူလံ, တေန ဒုက္ခဿ ပုရိသောပီတိ. တေနာဟ – ‘‘ပစ္စနီကသဏ္ဌိတ’’န္တိ.

5. 苦是令人厌恶(paṭikkūlaṃ)、令人憎恨(jegucchaṃ)的，故称“厌恶苦者”。盖修饰语与被修饰语之关系是随意的。然于义注中，考虑到苦是需要被特别指出者，未采用外义多合释(bāhiratthasamāsaṃ)，而说“对苦之厌恶”之义。盖对人而言，苦在某方面是令人厌恶的，故于彼方面，人对苦亦是可厌的。故说“处于对立状态”(paccanīkasaṇṭhita)。

၆. စတူဟိ [Pg.6] ကာရဏေဟီတိ ဓာတုကုသလတာဒီဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ. ကမ္မံ ကရောတီတိ ယောဂကမ္မံ ကရောတိ. ယသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓါ ပရေသံ မဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ ဥဿာဟဇာတာ, တတ္ထ နိရန္တရံ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ, တေ ပဋိစ္စ တေသံ အန္တရာယော န ဟောတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘န ပန ဗုဒ္ဓေ ပဋိစ္စာ’’တိ. ကိရိယပရိဟာနိယာ ဒေသကဿ တဿေဝ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ တဇ္ဇပယောဂါဘာဝတော. ‘‘ဒေသကဿ ဝါ’’တိ ဣဒံ သာဝကာနံ ဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဟတာ အတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ အတ္ထ-သဒ္ဒေါ အာနိသံသပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒွီဟိ အာနိသံသေဟီ’’တိ. ပသာဒံ ပဋိလဘတိ ‘‘အရဟန္တော’’တိအာဒိနာ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ သုတတ္တာ. အဘိနဝေါ နယော ဥဒပါဒိ သန္တတသီလတာဒိဝသေန အနတ္တန္တပတာဒိဝသေန, သောပိ တံ သုတွာ ဒါသာဒီသု သဝိသေသံ လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော ဟိတာနုကမ္ပီ ဟုတွာ သေက္ခပဋိပဒံ သီလံ သာဓေန္တော အနုက္ကမေန သတိပဋ္ဌာနဘာဝနံ ပရိဗြူဟေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော’’တိ.

6. “以四种缘故”者，谓精通界等四种缘故。“作行为”者，谓作瑜伽行为。盖诸佛为令他人证得道果而精勤努力，于彼处恒常专注投入，故依彼等，障碍确实不存在，是故说“不依于佛”。（障碍的发生是）由于说法者或该人自身行持衰退，以及缺乏相应的努力。“或说法者”此句，应从弟子角度理解。“以大利益”一句中，此处“利益”一词是功德之同义语，故说“以两种功德”。因听闻僧伽如法修行“阿罗汉”等语而生净信。新的行法生起：或以持续持戒等方式，或以不自苦等方式；彼闻此法后，对奴仆等特别惭愧，具足慈悲，为利益愍念众生，修习有学道戒，次第增长念处修习。故世尊说：“与大利益相应”。

၈. ပရေသံ ဟနနဃာတနာဒိနာ ရောဒါပနတော လုဒ္ဒေါ, တထာ ဝိဃာတကဘာဝေန ကာယစိတ္တာနံ ဝိဒါရဏတော ဒါရုဏော, ဝိရုဒ္ဓဝါဒတာယ ကက္ခဠော, ဗန္ဓနာဂါရေ နိယုတ္တော ဗန္ဓနာဂါရိကော.

8. 以杀害伤害他人等令人哭泣故为“残暴”(ludda)，同样以破坏之方式撕裂身心故为“凶残”(dāruṇa)，因怀有敌对之论调故为“粗暴”(kakkhaḷa)，被任命于监狱者为“狱卒”(bandhanāgārika)。

၉. ခတ္တိယာဘိသေကေနာတိ ခတ္တိယာနံ ကတ္တဗ္ဗအဘိသေကေန. သန္ထာဂါရန္တိ သန္ထာရဝသေန ကတံ အဂါရံ ယညာဝါဋံ. သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိမယေန တေလေန, ယမကသ္နေဟေန ဟိ တဒါ ကာယံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ. ဝစ္ဆဘာဝံ တရိတွာ ဌိတော ဝစ္ဆတရော. ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယာတိ ဝနမာလာဟိ သဒ္ဓိံ ဒဗ္ဘေဟိ ဝေဒိယာ ပရိက္ခေပနတ္ထာယ. ယညဘူမိယန္တိ အဝသေသယညဋ္ဌာနေ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

9. “以刹帝利灌顶”者，谓以刹帝利应行之灌顶。“集会堂”者，谓以铺设方式建造之房屋，即祭祀场。“以酥油”者，谓以酥所制之油；当时实以成对之油脂涂身。超越牛犊状态而立者，为小公牛。“为围绕故”者，谓以林花环与茅草围绕祭坛故。“于祭祀地”者，谓于其余祭祀之处。此处义理上未分别之处，亦易了知。

ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《甘大拉咖经》释义之隐义阐明竟。

၂. အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 阿吒迦那伽罗经释义

၁၇. အဝိဒူရေတိ [Pg.7] ဣမိနာ ပါဠိယံ ‘‘ဝေသာလိယ’’န္တိ ဣဒံ သမီပေ ဘုမ္မဝစနန္တိ ဒဿေတိ. သာရပ္ပတ္တကုလဂဏနာယာတိ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၁၁.၁၆) မဟာသာရမဟပ္ပတ္တကုလဂဏနာယ. ဒသမေ ဌာနေတိ အညေ အညေတိ ဒသဂဏနဋ္ဌာနေ. အဋ္ဌကနဂရေ ဇာတော ဘဝေါ အဋ္ဌကနာဂရော. ကုက္ကုဋာရာမောတိ ပါဋလိပုတ္တေ ကုက္ကုဋာရာမော, န ကောသမ္ဗိယံ.

17. “不远”(avidūre)者，以此显示巴利文中“于毗舍离(vesāliyaṃ)”是表邻近的处格。“以计算已达核心之家族”(sārappattakulagaṇanāya)（增支部复注 3.11.16）者，谓以计算已达大核心、大成就之家族。“于第十处”(dasame ṭhāne)者，谓于第十计数处，各各不同。“阿吒迦城人”(aṭṭhakanāgaro)者，谓生于阿吒迦城(Aṭṭhakanagara)者。“鸡园”(Kukkuṭārāma)者，是华氏城(Pāṭaliputta)的鸡园，非憍赏弥(Kosambī)的。

၁၈. ပကတတ္ထနိဒ္ဒေသော တ-သဒ္ဒေါတိ တဿ ‘‘ဘဂဝတာ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တဿ ယေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေန ဘဂဝါ ပကတော အဓိဂတော သုပါကဋော စ, တံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ သဒ္ဓိံ အာဂမနီယပဋိပဒါယ အတ္ထဘာဝေန ဒဿေန္တော ‘‘ယော သော…ပေ… အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အာဟ. သတိပိ ဉာဏဒဿန-သဒ္ဒါနံ ဣဓ ပညာဝေဝစနဘာဝေ တေန တေန ဝိသေသေန တေသံ ဝိသယဝိသေသေ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ အသာဓာရဏဉာဏဝိသေသဝသေန ဝိဇ္ဇာတ္တယဝသေန ဝိဇ္ဇာအဘိညာနာဝရဏဉာဏဝသေန သဗ္ဗညုတဉာဏမံသစက္ခုဝသေန ပဋိဝေဓဒေသနာဉာဏဝသေန စ တဒတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာသယာနုသယံ ဇာနတာ အာသယာနုသယဉာဏေန သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ သဗ္ဗညုတာနာဝရဏဉာဏေဟိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာသဝက္ခယဉာဏေဟိ. ပဋိဝေဓပညာယာတိ အရိယမဂ္ဂပညာယ. ဒေသနာပညာယ ပဿတာတိ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရံ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလာနဉ္စ အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဘေဒံ ဓမ္မဒေသနာပညာယ ယာထာဝတော ပဿတာ. အရီနန္တိ ကိလေသာရီနံ, ပဉ္စဝိဓမာရာနံ ဝါ, သာသနဿ ဝါ ပစ္စတ္ထိကာနံ အညတိတ္ထိယာနံ တေသံ ပန ဟနနံ ပါဋိဟာရိယေဟိ အဘိဘဝနံ အပ္ပဋိဘာနတာကရဏံ အဇ္ဈုပေက္ခနမေဝ ဝါ, ကေသိဝိနယသုတ္တဉ္စေတ္ထ နိဒဿနံ.

18. “ta”(彼)这一代词，是为解释其所指代的义理。此义理与“世尊”(bhagavā)等词为同格关系，世尊正是因这一“正等觉状态”(abhisambuddhabhāva)而被称为了知者、证得者、善显者。为连同其引导性的行道(āgamanīyapaṭipadā)一并显示此正等觉状态，故说“即彼……乃至……已正等觉者”。虽然“智”(ñāṇa)、“见”(dassana)等词在此处是“慧”(paññā)的同义词，但为显示它们依各自的特点而在不同领域中运作，故结合不共智、三明、明与神通、无碍智、一切知智、肉眼、通达智与教说智等来解释其义，因此说“于彼等”。其中，以意乐随眠智了知众生的意乐与随眠；以一切知智与无碍智遍见一切所知法。“以宿住等”(pubbenivāsādīhi)者，谓以宿住智与漏尽智。“以通达慧”(paṭivedhapaññāya)者，谓以圣道慧。“以教说慧而见”者，谓以教说慧如实地见到所应教之法、教说之方式，以及所化度之人在意乐、随眠、行、胜解等方面的差别。“诸敌”(arīnaṃ)者，谓烦恼敌，或五种魔，或教法之敌对者——其他外道。对他们的“摧破”(hananaṃ)，或是以神变降伏，或是使其无法辩驳，或仅是舍置不理；于此，可引《计私经》(Kesisutta)为例。

တထာ ဌာနာဋ္ဌာနာဒိဝိဘာဂံ ဇာနတာ ယထာကမ္မူပဂသတ္တေ ပဿတာ, သဝါသနာနံ အာသဝါနံ ခီဏတ္တာ အရဟတာ, အဘိညေယျာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိတော အဝိပရီတာဝဗောဓတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. အထ ဝါ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏတာယ ဇာနတာ, ကာယကမ္မာဒိဝသေန တိဏ္ဏံ ကမ္မာနံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိတော နိသမ္မကာရိတာယ ပဿတာ, ဒဝါဒီနံ အဘာဝသာဓိကာယ [Pg.8] ပဟာနသမ္ပဒါယ အရဟတာ, ဆန္ဒာဒီနံ အဟာနိဟေတုဘူတာယ အက္ခယပဋိဘာနသာဓိကာယ သဗ္ဗညုတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒသဗလအဋ္ဌာရသအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

如是，了知是处非处等差别，见到众生随业而往，因有习气之诸漏已尽而为阿罗汉；于应遍知等差别法，从应遍知等方面无颠倒地觉悟而为正等觉者。又或者，因于三时有无碍智而了知；因身业等三业，智慧随转而审慎行事而见；因具有能证成戏论等不存在的舍断圆满而为阿罗汉；因是（教化）欲等不减损之因、能证成无尽辩才的一切知智而为正等觉者。如是，亦应依十力、十八不共佛法等义理进行结合解释。

၁၉. အဘိသင်္ခတန္တိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ အဘိသမ္မုခဘာဝေန သမေစ္စ သမ္ဘူယျ ကတံ, သွဿ ကတဘာဝေါ ဥပ္ပာဒနေန ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဥပ္ပန္နဿ ပဋိသင်္ခရဏေနာတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒိတ’’န္တိ. တေ စဿ ပစ္စယာ စေတနာပဓာနာတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘စေတယိတံ ပကပ္ပိတ’’န္တိ အတ္ထမာဟ. အဘိသင်္ခတံ အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စ ဈာနဿ ပါတုဘာဝဒဿနမုခေန ဝိဒ္ဓံသနဘာဝံ ဥလ္လိင်္ဂေတိ ယဉှိ အဟုတွာ သမ္ဘဝတိ, တံ ဟုတွာ ပဋိဝေတိ. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘အဘိသင်္ခတ’န္တိအာဒိ. သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဌိတောတိ သမထဓမ္မေ ဌိတတ္တာ သမာဟိတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ နိစ္စသညာဒယော ပဇဟန္တော အနုက္ကမေန တံ အနုလောမဉာဏံ ပါပေတာ ဟုတွာ ဝိပဿနာဓမ္မေ ဌိတော. သမထဝိပဿနာသင်္ခါတေသု ဓမ္မေသု ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ, နန္ဒနဋ္ဌေန နန္ဒီတိ. တတ္ထ သုခုမာ အပေက္ခာ ဝုတ္တာ, ယာ ‘‘နိကန္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

19. “有为”(abhisaṅkhata)者，谓由自身之缘，直接和合、聚集而造作；其“被造作”之性，应由“生起”而非由“对已生者之修复”来理解，故说“已生起”(uppādita)。为显示其缘以思(cetanā)为主，巴利文中说“有为的、所思的”(abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ)，其义为“所思、所筹划”(cetayitaṃ pakappitaṃ)。“有为的、所思的”亦通过禅那(jhāna)显现之门而暗示其坏灭之性，盖因凡未有而生者，既有而必逝。故巴利文中说“有为”等。“安住于止观法”者，谓因安住于止(samatha)法而得定，在建立观(vipassanā)后，以无常随观等舍离常想等，次第达到随顺智，而安住于观法。于止观法中，以染着义为贪(rāga)，以欢喜义为喜(nandī)。此中，微细之期求被称为“欲求”(nikanti)。

ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ယထာရုတဝသေန စ ဣမဿ သုတ္တပဒဿ အတ္ထေ ဂဟေတဗ္ဗေ သတိ. သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗောတိ အနာဂါမိဖလံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒတ္ထာယ သမထဝိပဿနာပိ အနိဗ္ဗတ္တေတွာ ကေဝလံ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ. ကသ္မာ? တေသု သမထဝိပဿနာသင်္ခါတေသု ဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂမတ္တေန အနာဂါမိနာ လဒ္ဓဗ္ဗဿ အလဒ္ဓါနာဂါမိဖလေန လဒ္ဓဗ္ဗတ္တာ တထာ သတိ တေန အနာဂါမိဖလမ္ပိ လဒ္ဓဗ္ဗမေဝ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘အနာဂါမိဖလံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သဘာဝတော ရသိတဗ္ဗတ္တာ အဝိပရီတော အတ္ထော ဧဝ အတ္ထရသော. အညာပိ ကာစိ သုဂတိယောတိ ဝိနိပါတိကေ သန္ဓာယာဟ. အညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယောတိ အသုရကာယမာဟ.

“如是存在”(evaṃ sante)者，谓当此经句之义理应依文解时。〔若然，〕则（意味着）应对止观生起欲贪，不必为证阿那含果而修习止观，仅对彼生起欲贪即可。何以故？因若仅凭对止观法的欲贪，即可获得阿那含所应得者，那么未得阿那含果者亦能得之。若然，则彼实可名为已得阿那含果者。故说：“将证得阿那含果”。以其自性可被体验，故无颠倒之义即是“义味”(attharaso)。“其他某些善趣”者，是针对堕处(vinipātika)的众生而说。“其他某些恶趣”者，是指阿修罗身(asurakāya)。

သမထဓုရမေဝ ဓုရံ သမထယာနိကဿ ဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ. မဟာမာလုကျောဝါဒေ ‘‘ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရ’’န္တိ ပါဒကဇ္ဈာနံ ကတွာ ‘‘သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ရူပဂတံ ဝေဒနာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ဝိပဿနံ ဝိတ္ထာရေတွာ ‘‘သော တတ္ထ ဌိတော အာသဝါနံ ခယံ [Pg.9] ပါပုဏာတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၃၃) အာဂတတ္တာ ‘‘မဟာမာလုကျောဝါဒေ ဝိပဿနာဝ ဓုရ’’န္တိ အာဟ. မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃ အာဒယော; မ. နိ. ၁.၁၀၆ အာဒယော) သဗ္ဗတ္ထကမေဝ တိက္ခတရာယ ဝိပဿနာယ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပဿနုတ္တရံ ကထိတ’’န္တိ. ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၁၅၃-၁၅၄) အာနာပါနဇ္ဈာနာဒိဝသေန သဝိသေသံ သမထဝိပဿနာယ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သမထုတ္တရံ ကထိတ’’န္တိ.

止(samatha)才是重担(dhura)，此乃就止行者(samathayānika)的教示而言。在《教诫摩罗迦大经》(Mahāmālukyovāda)中，行者以“远离诸不善法，有寻有伺”而作基础禅，又以“彼处所有任何色、受”等扩展观(vipassanā)，最终“彼住于彼处，得达诸漏尽”（中部2.133），故说“在《教诫摩罗迦大经》中，观为重担”。在《大念处经》(Mahāsatipaṭṭhānasutta)（长部2.373等；中部1.106等）中，因处处皆以极为敏锐之观而说，故言“说观为胜”。在《身至念经》(Kāyagatāsatisutta)（中部3.153-154）中，因以安般禅等方式特别地宣说止观，故言“说止为胜”。

အပ္ပံ ယာစိတေန ဗဟုံ ဒေန္တေန ဥဠာရပုရိသေန ဝိယ ဧကံ ဓမ္မံ ပုစ္ဆိတေန ‘‘အယမ္ပိ ဧကဓမ္မော’’တိ ကထိတတ္တာ ဧကာဒသပိ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတော ပစ္စေကံ ဝါကျပရိသမာပနဉာယေန. ဧကဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ တေဟိ ဗောဓိယမာနာယ ပဋိပဒါယ ဧကရူပတ္တာ ပဋိပဒါဝသေန ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတောတိ. ဣဓ ဣမသ္မိံ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ. နေဝသညာနာသညာယတနဓမ္မာနံ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တတာယ တတ္ထ သာဝကာနံ ဒုက္ကရန္တိ န စတုတ္ထာရုပ္ပဝသေနေတ္ထ ဒေသနာ အာဂတာတိ စတုန္နံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ, ဟေဋ္ဌိမာနံ တိဏ္ဏံ အာရုပ္ပာနဉ္စ ဝသေန ဧကာဒသ. ပုစ္ဆာဝသေနာတိ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, တေန…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဧကဓမ္မော အက္ခာတော’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈) ဧဝံ ပဝတ္တပုစ္ဆာဝသေန. အမတုပ္ပတ္တိယတ္ထေနာတိ အမတဘာဝဿ ဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ, သဗ္ဗာနိပိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဧကရသမ္ပိ အမတာဓိဂမပဋိပတ္တိယာတိ အတ္ထော, ဧဝမေတ္ထ အဂ္ဂဖလဘူမိ အနာဂါမိဖလဘူမီတိ ဒွေဝ ဘူမိယော သရူပတော အာဂတာ, နာနန္တရိယတာယ ပန ဟေဋ္ဌိမာပိ ဒွေ ဘူမိယော အတ္ထတော အာဂတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

犹如少求多施的伟人，虽只问一法，却因“此亦一法”的解说，故十一种法皆因提问而成为一法，如同逐句总结一般。二十一个部分因其所阐明的修行道是一致的，故就修行道而言也成为一法。此处是指《八城经》(Aṭṭhakanāgarasutta)。因非想非非想处法的诸行已达到剩余且微细的状态，声闻众难以修习，故此处未以第四无色定来教导，而是以四梵住及下三无色定，共十一种法。所谓“以提问的方式”，即指“尊者阿难，彼世尊……正等觉者是否曾宣说一法”（《中部》2.18）这样的提问方式。“amatuppattiyatthenā”意为“因其为不死生起之缘由”，其义为：一切业处皆为证得不死之道，同归一味。如此，此处直接提及的是阿拉汉果与阿那含果这两种果位，但因其无间性，下二种果位亦从义理上包含其中，应当了知。

၂၁. ပဉ္စ သတာနိ အဂ္ဃော ဧတဿာတိ ပဉ္စသတံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

21. “pañcasataṃ”意为值五百。其余的意义很明显。

အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《八城经》释义之隐义阐明终。

၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 有学经释义

၂၂. သန္ထာဂါရန္တိ အတ္ထာနုသာသနာဂါရံ. တေနာဟ – ‘‘ဥယျောဂကာလာဒီသူ’’တိအာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန မင်္ဂလမဟာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သန္ထမ္ဘန္တီတိ ဝိဿမန္တိ, ပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တီတိ အတ္ထော. သဟာတိ သန္နိဝေသဝသေန [Pg.10] ဧကဇ္ဈံ. သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ တ္ထ-ကာရဿ န္ထ-ကာရံ ကတွာ သန္ထာဂါရန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သန္ထရန္တီတိ သမ္မန္တနဝသေန တိဋ္ဌန္တိ.

22. “集会堂”(santhāgāra)即议事堂(atthānusāsanāgāra)。因此说：“在努力之时等”。此中“等”字，当知包含吉祥大会等。“他们安住”(santhambhanti)即他们休息，义为他们消除疲劳。“共同”(sahā)是指因聚落而在一起。应当了知，“集会堂”(santhāgāra)是“共同议事的厅堂”(saha atthānusāsanaṃ agāraṃ)之意，在此词义中，将“ttha”音变为“ntha”音而说为“santhāgāra”。“他们商议”(santharanti)即他们以商议的方式安住。

တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတီတိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ အာဂမနသီသေန အရိယဖလဓမ္မာနမ္ပိ အာဂမနံ ဝုတ္တမေဝ, တိယာမရတ္တိံ တတ္ထ ဝသန္တာနံ ဖလသမာပတ္တိဝဠဉ္ဇနံ ဟောတီတိ. တသ္မိဉ္စ ဘိက္ခုသံဃေ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တာ ဟောန္တီတိ စေ? အရိယမဂ္ဂဓမ္မာနံ တတ္ထ အာဂမနံ ဟောတိယေဝ.

三藏佛语确实已经传来。以佛语的传来，也确实说到了圣果之法的传来，即：在那里住上一夜三时的人，就能体验到果定。如果在那个比丘僧团里，有善凡夫在努力修习观(vipassanā)，那么圣道之法也必然会来到那里。

အလ္လဂေါမယေနာတိ အစ္ဆေန အလ္လဂေါမယရသေန. ဩပုဉ္ဆာပေတွာတိ ဝိလိမ္ပိတွာ. စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟီတိ တဂရကုင်္ကုမယဝနပုပ္ဖတမာလပတ္တာနိ ပိသိတွာ ကတဂန္ဓေဟိ နာနာဝဏ္ဏေတိ နီလာဒိဝသေန နာနာဝဏ္ဏေ, န ဘိတ္တိဝိသေသဝသေန. ဘိတ္တိဝိသေသဝသေန ပန နာနာသဏ္ဌာနရူပမေဝ. မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝကေတိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌီသု အတ္ထရိတဗ္ဗတာယ မဟာပိဋ္ဌိကာတိ လဒ္ဓသမညေ ကောဇဝေတိ ဝဒန္တိ. ကုတ္တကေ ပန သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ဟတ္ထတ္ထရဏာ ဟတ္ထိရူပဝိစိတ္တာ. အဿတ္ထရကသီဟတ္ထရကာဒယောပိ အဿသီဟရူပါဒိဝိစိတ္တာ ဧဝ အတ္ထရကာ, စိတ္တတ္ထရကံ နာနာရူပေဟိ စေဝ နာနာဝိဓမာလာကမ္မာဒီဟိ စ ဝိစိတ္တံ အတ္ထရကံ.

“以湿牛粪”(allagomayena)是指以清净的湿牛粪汁。“涂抹”(opuñchāpetvā)是涂敷。“以四种香”(catujjātiyagandhehi)是指以捣碎多伽罗、藏红花、安息香花、多摩罗跋叶所制成的香。“各种颜色”(nānāvaṇṇe)是指以蓝色等各种颜色，而非指墙壁种类的不同。若指墙壁种类的不同，则实为各种形状的图像。“大背俱阇婆”(mahāpiṭṭhikakojavake)是说，因铺于象背而得名“大背”的俱阇婆(kojava，毛毯)。但这是就壁毯(kuttaka)而说，即饰有象形的象褥。马褥、狮褥等也是饰有马形、狮形等的褥子。“彩褥”(cittattharakaṃ)则是以各种图像及各种花饰等装饰的褥子。

ဥပဓာနန္တိ အပဿယနံ ဥပဒဟိတွာတိ အပဿယယောဂ္ဂဘာဝေန ဌပေတွာ ဂန္ဓေဟိ ကတမာလာ ဂန္ဓဒါမံ, တမာလပတ္တာဒီဟိ ကတံ ပတ္တဒါမံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟိင်္ဂုလတက္ကောလဇာတိဖလဇာတိပုပ္ဖာဒီဟိ ကတဒါမံ သင်္ဂဏှာတိ. ပလ္လင်္ကာကာရေန ကတပီဌံ ပလ္လင်္ကပီဌံ, တီသု ပဿေသု, ဧကပဿေ ဧဝ ဝါ သဥပဿယံ အပဿယပီဌံ, အနပဿယံ မုဏ္ဍပီဌံ ယောဇနာဝဋ္ဋေတိ ယောဇနပရိက္ခေပေ.

“枕头”(upadhāna)是靠垫(apassayana)。“放置”(upadahitvā)是放置为适合倚靠的状态。以香料制成的花环是香鬘，以多摩罗跋叶等制成的是叶鬘。“等”字包含以阿魏、荜澄茄、肉豆蔻、茉莉花等制成的饰品。做成盘腿坐样式的坐具是“盘坐具”(pallaṅkapīṭhaṃ)；三面或仅一面有靠背的是“有靠背坐具”；无靠背的是“无靠背坐具”。“一由旬周长”(yojanāvaṭṭe)是周长为一由旬。

သံဝိဓာယာတိ အန္တရဝါသကဿ ကောဏပဒေသဉ္စ ဣတရပဒေသဉ္စ သမံ ကတွာ ဝိဓာယ. တေနာဟ – ‘‘ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တန္တော ဝိယာ’’တိ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တောတိ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပသမ္ပဒါ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပဒါပိ ပရမုက္ကံသဂတာ, တသ္မာ တဒါ ဘဂဝါ ဧဝံ သောဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေနာ’’တိအာဒိမာဟ, တတ္ထ အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေနာတိအာဒိနာ [Pg.11] တဒါ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဿ နိဂုဟဏေ ကာရဏာဘာဝတော တတ္ထ သန္နိပတိတဒေဝမနုဿနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗာဒီနံ ပသာဒဇနနတ္ထံ အတ္တနော သဘာဝပကတိကိရိယာယေဝ ကပိလဝတ္ထုံ ပါဝိသီတိ ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ကာယပ္ပဘာ နာမ ပကတိယာ အသီတိဟတ္ထမတ္တမေဝ ပဒေသံ ဖရတီတိ အာဟ – ‘‘အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော.

“整理”(saṃvidhāya)是指将下衣(antaravāsaka)的角边与其他部分整理平齐。因此说：“犹如工匠切割莲花”。“遮蔽三圆”(timaṇḍalaṃ paṭicchādento)。此处，因为诸佛不仅色身圆满，威仪也达到究竟，为显示当时世尊如此庄严，而说“以金色脚镯”等。其中，以“以无与伦比的佛陀威仪”等句显示，当时世尊因为没有理由隐藏佛陀的威力，为了让聚集在那里的天、人、龙、夜叉、乾达婆(gandhabba)等生起净信，而仅以自己自然的常态进入迦毗罗卫。佛陀的身光，依其本性，遍照八十肘的范围，因此说：“遍照八十肘处”。佛光有六色，即青、黄、红、白、绯红、光耀。

သဗ္ဗပါလိဖုလ္လောတိ မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ ဖုလ္လော ဝိကသိတော. ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနန္တိအာဒိ ပရိကပ္ပူပမာ. ယထာ တံ…ပေ… အလင်္ကတံ အညော ဝိရောစတိ, ဧဝံ ဝိရောစိတ္ထ, သမတိံသာယ ပါရမိတာဟိ အဘိသင်္ခတတ္တာ ဧဝံ ဝိရောစိတ္ထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဉ္စဝီသတိယာ နဒီနန္တိ ဂင်္ဂါဒီနံ စန္ဒဘာဂါပရိယောသာနာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ မဟာနဒီနံ. သမ္ဘိဇ္ဇာတိ သမ္ဘေဒံ မိဿီဘာဝံ ပတွာ မုခဒွါရေတိ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေ.

“全树花开”(sabbapāliphullo)是指从根到顶全然开花、绽放。“如依次放置”等是构想的比喻。犹如彼……装饰庄严，令他者生辉，他亦如是辉耀；此乃因由三十波罗蜜所成就，故能如此辉耀。“二十五条河”(pañcavīsatiyā nadīnaṃ)是指以恒河(Gaṅgā)等为首、以月分河(Candabhāgā)为终的二十五条大河。“汇合”(sambhijjāti)是达到汇流、混合的状态。“在河口”(mukhadvāre)是在其注入大海之处。

ဒေဝမနုဿနာဂသုပဏ္ဏဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒီနံ အက္ခီနီတိ စေတံ ပရိကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဿေနာတိ ပဒသဟဿေန, ဘာဏဝါရပ္ပမာဏေန ဂန္ထေနာတိ အတ္ထော.

“天、人、龙、金翅鸟(supaṇṇa)、乾达婆(gandhabba)、夜叉(yakkha)等的眼睛”，这是以构想的方式说的。“以千”(sahassena)是指以一千句(pada)，其义为篇幅相当于一个诵品(bhāṇavāra)的经文。

ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရန္တိ အတ္တနော ဂုဏဝိသေသေဟိ ပထဝီကမ္ပံ ဥပ္ပာဒေန္တော, ဧဝံဘူတောပိ အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ. သဗ္ဗဒက္ခိဏတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော. သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ. ယဒိပိ ဘူမိံ သမံ ဖုသတိ, ရဇသာနုပလိပ္ပတိ သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ. နိန္နဋ္ဌာနံ ဥန္နမတီတိအာဒိ ဗုဒ္ဓါနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒသင်္ခါတဿ မဟာပုရိသလက္ခဏပဋိလာဘဿ နိဿန္ဒဖလံ. နာတိဒူရေ ဥဒ္ဓရတီတိ အတိဒူရေ ဌပေတုံ န ဥဒ္ဓရတိ. နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပန္တိ အစ္စာသန္နေ စ ဌာနေ အနိက္ခိပန္တော နိယျာတိ. ဟာသယန္တော သဒေဝကေ လောကေ တောသယန္တော. စတူဟိ ပါဒေဟိ စရတီတိ စတုစာရီ.

“震动大地”(kampayanto vasundharaṃ)是指以自身的殊胜功德引发地震，即使如此也不伤害众生。因诸佛总是右侧为先，故先抬起右脚。因具足安平之足(suppatiṭṭhitapādatā)，故能平等触地。虽然平等触地，但因皮肤细滑，而不沾染尘土。“低处隆起”等是诸佛获得名为“足安平住”(suppatiṭṭhitapāda)的大士(mahāpurisa)相的自然结果。“不抬得过远”是指不抬脚放置于过远处。“亦不放得过近”是指不在过近处落脚而行。“令含天神的世间欢喜”是令含有天神的世间愉悦。“以四足行”(catūhi pādehi carati)是具足四威仪。

ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဿ ပကာသနဝသေန ဂတတ္တာ ဝဏ္ဏကာလော နာမ ကိရေသ. သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ကထိယမာနေ ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? အပရိမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော, ဗုဒ္ဓဂုဏသံဝဏ္ဏနာ ဇာနန္တဿ ယထာဓမ္မသံဝဏ္ဏနံယေဝ အနုပဝိသတီတိ.

据说，这是因为以彰显佛陀威力的方式进行，所以称为赞叹之时。在讲述佛陀的身色或功德时，不应该说这是不当的言说。为什么呢？因为诸佛世尊具足无量功德，对于了知者而言，赞颂佛陀功德即是契入如法赞颂。

ဒုကူလစုမ္ဗဋကေနာတိ [Pg.12] ဂန္ထိတွာ ဂဟိတဒုကူလဝတ္ထေန, နာဂဝိက္ကန္တစရဏောတိ ဟတ္ထိနာဂသဒိသပဒနိက္ခေပေါ. သတပုညလက္ခဏောတိ အနေကသတပုညနိမ္မိတမဟာပုရိသလက္ခဏော မဏိဝေရောစနော ယထာတိ အတိဝိယ ဝိရောစမာနော မဏိ ဝိယ ဝေရောစနော နာမ ဧကော မဏိဝိသေသောတိ ကေစိ မဟာသာလောဝါတိ မဟန္တော သာလရုက္ခော ဝိယ, ကောဝိဠာရာဒိမဟာရုက္ခော ဝိယ ဝါ ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာတိ ကောကနဒသင်္ခါတံ မဟာပဒုမံ ဝိယ, ဝိကသမာနပဒုမံ ဝိယ ဝါ.

“以细麻布头巾”（dukūlacumbaṭakena）是指以打结后持着的细麻布衣。“具龙象步”（nāgavikkantacaraṇo）是脚步的放置如同象王。“具百福相”（satapuññalakkhaṇo）是由成百的福德所成就的大士相。“如摩尼光耀”（maṇiverocano yathā）是像名为“光耀”（verocano）的特殊宝珠一样极其闪耀。有些人说“如大娑罗树”（mahāsālo）是像高大的娑罗树，或像翅焰豆树（koviḷāra）等大树。“如红莲”（padumo kokanado yathā）是像名为“拘迦那陀”（kokanada）的大红莲，或像盛开的莲花。

အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယာတိအာဒိ တဿာ ပကိဏ္ဏကကထာယ အညေသံ ဒုက္ကရဘာဝဒဿနဉ္စေဝ သုဏန္တာနံ အစ္စန္တသုခါဝဟဘာဝဒဿနဉ္စ ပထဝီဇံ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယာတိ နာဠိယန္တံ ယောဇေတွာ မဟာပထဝိယာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ပပ္ပဋကောဇံ ဥဒ္ဓံမုခံ ကတွာ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ယောဇနိကန္တိ ယောဇနပ္ပမာဏံ မဓုဘဏ္ဍန္တိ မဓုပဋလံ.

“犹如引天河（Ākāsagaṅgā）而下”等，是她的杂说，既显示了此事对他人而言的艰巨性，也显示了它能为听者带来极大的安乐。“犹如引出地生之物”（pathavījaṃ ākaḍḍhento viya）是指犹如连接上管子，将大地下层的地味翻转朝上后拉引出来。“一由旬大小的”（yojanikaṃ）是指一由旬的量。“蜜块”（madhubhaṇḍaṃ）是指蜂蜜层。

မဟန္တန္တိ ဥဠာရံ. သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတီတိ သဗ္ဗမေဝ ပစ္စယဇာတံ အာဝါသဒါယကေန ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. တထာဟိ ဒွေ တယော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ အာဂတဿပိ ဆာယူဒကသမ္ပန္နံ အာရာမံ ပဝိသိတွာ နှာယိတွာ ပဋိဿယေ မုဟုတ္တံ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ ကာယေ ဗလံ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ ဝဏ္ဏဓာတု ဝါတာတပေဟိ ကိလမတိ, ပဋိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ဝိသဘာဂသန္တတိ ဝူပသမ္မတိ, သဘာဂသန္တတိ ပတိဋ္ဌာတိ, ဝဏ္ဏဓာတု အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တာ ဝိယ ဟောတိ, ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ပါဒေ ကဏ္ဋကော ဝိဇ္ဈတိ, ခါဏု ပဟရတိ, သရီသပါဒိပရိဿယော စေဝ စောရဘယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပဋိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိပန္နဿ ပန သဗ္ဗေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ, အဇ္ဈယန္တဿ ဓမ္မပီတိသုခံ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ဥပသမသုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော, ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဖန္ဒန္တိ, သေနာသနံ ပဝိသနက္ခဏေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပညာယန္တိ, မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ပန အက္ခိပသာဒေါ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဒွါရဝါတပါနမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာယန္တိ, ဧတသ္မိမ္ပိ စ အာဝါသေ ဝသန္တံ ဒိသွာ မနုဿာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝါသဒါနသ္မိံ ဒိန္နေ သဗ္ဗံ ဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတီ’’တိ. ဘူမဋ္ဌက…ပေ… န သက္ကာတိ အယမတ္ထော မဟာသုဒဿနဝတ္ထုနာ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော.

“大”（mahantaṃ）是广大。“一切施皆已施”是说，施予住处者即已施予一切资具。诚然，比丘行乞二三村落一无所获而归，进入具足荫凉与水的园林，沐浴后在房舍中小卧片刻，起身坐下时，体力便如被注入一般恢复。于外行走时，身体的容色为风热所损，进入房舍、关闭房门小坐片刻，不适之流即止息，适悦之流得以安住，容色便如被注入一般恢复。于外行走时，脚会被刺扎伤，被树桩撞击，且会生起爬虫等危险及盗贼之怖，但进入房舍、关闭房门躺下，则一切危险皆无。因无外在散乱，读诵者生起法喜乐，修习业处者生起寂静乐。于外行走时，身出汗，眼跳动，进入住所的刹那，床座等皆不可见；但小坐片刻，眼净便如被注入一般，门窗、床座等皆清晰可见。再者，人们见到住在此住处者，会以四资具恭敬地侍奉。因此说：“施予住处时，一切施皆已施。”“地居天……乃至……不能”，此义应以《大善见经》（Mahāsudassana Sutta）的故事（长部2.241等）来阐明。

သီတန္တိ [Pg.13] (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၂၉၅; သံ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၂၄၃) အဇ္ဈတ္တဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ ဗဟိဒ္ဓဥတုဝိပရိဏာမဝသေန ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနကသီတံ. ဥဏှန္တိ အဂ္ဂိသန္တာပံ. တဿ ပန ဒဝဒါဟာဒီသု သမ္ဘဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဋိဟန္တီတိ ပဋိဗာဟတိ. ယထာ တဒုဘယဝသေန ကာယစိတ္တာနံ ဗာဓနာနိ န ဟောန္တိ, ဧဝံ ကရောတိ. သီတုဏှဗ္ဘာဟတေ ဟိ သရီရေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဘိက္ခု ယောနိသော ပဒဟိတုံ န သက္ကောတိ. ဝါဠမိဂါနီတိ သီဟဗျဂ္ဃာဒိဝါဠမိဂေ. ဂုတ္တသေနာသနဉှိ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသိန္နဿ တေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ. သရီသပေတိ ယေ ကေစိ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တေ ဒီဃဇာတိကေ. မကသေတိ နိဒဿနမေတံ, ဍံသာဒီနံ ဧတေနေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိသိရေတိ သီတကာလဝသေန သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒိဝသေန စ ဥပ္ပန္နေ သိသိရသမ္ဖဿေ. ဝုဋ္ဌိယောတိ ယဒါ တဒါ ဥပ္ပန္နာ ဝဿဝုဋ္ဌိယော ပဋိဟနတီတိ ယောဇနာ.

“冷”（sītaṃ）是指因内在界元素变动，或因外在气候变化而产生的寒冷。“热”（uṇhaṃ）是指火的热。当知此热可能来源于林火等。“抵御”（paṭihanti）是指阻挡。如是行，则能使身心不受此二者（寒热）的侵扰。因为身体若受寒热逼迫，比丘的心就会散乱，不能如理精进。“猛兽”（vāḷamigāni）是指狮子、老虎之类的凶猛野兽。若进入防护好的住处，关门而坐，则无此等危险。“爬虫”（sarīsape）是指所有爬行移动的长形动物。“蚊虫”（makase）是作为例子，当知其也包含蚊虻等。“冬寒”（sisire）是指因寒冷季节，或因七日连绵雨等而产生的寒冷触感。“雨水”（vuṭṭhiyo）的连接是：能抵御随时发生的降雨。

ဝါတာတပေါ ဃောရောတိ ရုက္ခဂစ္ဆာဒီနံ ဥမ္မူလဘဉ္ဇနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဃောရော သရဇအရဇာဒိဘေဒေါ ဝါတော စေဝ ဂိမှပရိဠာဟသမယေသု ဥပ္ပတ္တိယာ ဃောရော သူရိယာတပေါ စ. ပဋိဟညတီတိ ပဋိဗာဟီယတိ. လေဏတ္ထန္တိ နာနာရမ္မဏတော စိတ္တံ နိဝတ္တေတွာ ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ. သုခတ္ထန္တိ ဝုတ္တပရိဿယာဘာဝေန ဖာသုဝိဟာရတ္ထံ. ဈာယိတုန္တိ အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တံ ဥပနိဇ္ဈာယိတုံ. ဝိပဿိတုန္တိ အနိစ္စာဒိတော သဗ္ဗသင်္ခါရေ သမ္မသိတုံ.

“风日酷烈”（vātātapo ghoro）是指能拔除树木等的狂暴之风，或夹带尘土等的风，以及夏季酷热时节出现的炽热阳光。“被抵御”（paṭihaññati）即被阻挡。“为求静处”（leṇatthaṃ），是指将心从各种所缘境收回，为乐于宴坐。“为求安乐”（sukhatthaṃ），是指因无上述危险而得安稳居住。“为禅修”（jhāyituṃ），是指于三十八种业处中，将心专注于任何一处。“为观”（vipassituṃ），是指以无常等相思惟一切诸行。

ဝိဟာရေတိ ပဋိဿယေ. ကာရယေတိ ကာရာပေယျ. ရမ္မေတိ မနောရမေ နိဝါသသုခေ. ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေတိ ကာရေတွာ ပန ဧတ္ထ ဝိဟာရေသု ဗဟုဿုတေ သီလဝန္တေ ကလျာဏဓမ္မေ နိဝါသေယျ. တေ နိဝါသေန္တော ပန တေသံ ဗဟုဿုတာနံ ယထာ ပစ္စယေဟိ ကိလမထော န ဟောတိ, ဧဝံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နေသု ကမ္မဖလာနံ ရတနတ္တယဂုဏာနဉ္စ သဒ္ဒဟနေန ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ.

“于住处中”（vihāre）即于房舍中。“应建造”（kāraye）即应令人建造。“于悦意处”（ramme）即在令人喜爱的住处中享受居住的快乐。建造之后，应当让那些多闻、持戒、具善法者居住于此等住处中。当让他们居住时，为了使这些多闻者不因资具而疲乏，应当以清净之心，深信业果与三宝功德，向那些正直、具足善念的人提供饮食、衣服与住处。

ဣဒါနိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ အညမညူပကာရတံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ တဿာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ တေတိ ဗဟုဿုတာ တဿာတိ ဥပါသကဿ. ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခပနုဒနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယာတိ သော ပုဂ္ဂလော ယံ သဒ္ဓမ္မံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနေန ဇာနိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အနာသဝေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ.

今为显示在家与出家众互相利益，故说“彼等为彼”偈。其中“彼等”（te）指多闻者，“为彼”（tassa）指为优婆塞。“宣说正法”（dhammaṃ desenti），是指宣说能去除一切轮回苦的法。“彼于此了知法后”（yaṃ so dhammaṃ idhaññāya），意指该人于此教法中，通过正确修行而了知正法，证得最高的道，成为无漏者并般涅槃。

ပူဇာသက္ကာရဝသေနေဝ [Pg.14] ပဌမယာမော ခေပိတော, ဘဂဝတော ဒေသနာယ အပ္ပာဝသေသော မဇ္ဈိမယာမော ဂတောတိ ပါဠိယံ ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမ’’န္တိ. သန္ဒဿေသီတိ အာနိသံသံ ဒဿေသိ, အာဝါသဒါနပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မိံ ကထံ သုတွာ တတော ပရံ, ‘‘မဟာရာဇ, ဣတိပိ သီလံ, ဣတိပိ သမာဓိ, ဣတိပိ ပညာ’’တိ သီလာဒိဂုဏေ တေသံ သမ္မာ ဒဿေသိ, ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ပကာသေသိ. သမာဒပေသီတိ ‘‘ဧဝံ သီလံ သမာဒါတဗ္ဗံ, သီလေ ပတိဋ္ဌိတေန ဧဝံ သမာဓိ, ဧဝံ ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ယထာ တေ သီလာဒိဂုဏေ အာဒိယန္တိ, တထာ ဂဏှာပေသိ. သမုတ္တေဇေသီတိ ယထာ သမာဒိန္နံ သီလံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတိ, သမထဝိပဿနာ စ ဘာဝိယမာနာ ယထာ သုဋ္ဌု ဝိသောဓိတာ ဥပရိဝိသေသာဝဟာ ဟောန္တိ, ဧဝံ စိတ္တံ သမုတ္တေဇေသိ နိသာမနဝသေန ဝေါဒါပေသိ. သမ္ပဟံသေသီတိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဌိတသီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပတိ လဒ္ဓဂုဏာနိသံသေဟိ စေဝ ဥပရိ လဒ္ဓဗ္ဗဖလဝိသေသေဟိ စ ဥပရိစိတ္တံ သမ္မာ ပဟံသေသိ, လဒ္ဓဿာသဝသေန သုဋ္ဌု တောသေသိ. ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

初夜仅以供养恭敬而度过，世尊说法未尽，中夜已至，故巴利文中说“夜已深”（bahudeva ratti），此指“超过一夜半”（atirekataraṃ diyaḍḍhayāma）。“开示”（sandassesi），即显示利益。听闻与布施住处相关的法语后，继而“大王，如是戒，如是定，如是慧”，为他们正确地开示戒等功德，犹如亲手执持而现前阐明。“劝导”（samādapesi），即“应如是受持戒，住戒后应如是修定、修慧”，令他们如此受持戒等功德。“激励”（samuttejesi），即激励其心，使所受持的戒极为清净，所修习的止观善得清净，能引生上等殊胜，以砥砺的方式使其清净。“使欢喜”（sampahaṃsesi），即正确地使那些依教奉行、具足戒等功德者，因当下已获得的功德利益和未来将证得的殊胜果报而心生欢喜，并因获得慰藉而极为满足。当如是理解此等词语的含义。

သမုဒါယဝစနောပိ အသီတိမဟာထေရ-သဒ္ဒေါ တဒေကဒေသေပိ နိရုဠှောတိ အာဟ ‘‘အသီတိမဟာထေရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသူ’’တိ. အာနန္ဒတ္ထေရောပိ ဟိ အန္တောဂဓော ဧဝါတိ. သာကိယမဏ္ဍလေတိ သာကိယရာဇသမူဟေ.

“八十大长老”一词虽为总说，但亦通用以指称其中一部分，故说“于八十大长老中”。阿难长老亦包含在内。“于释迦众中”（sākiyamaṇḍale）即于释迦王族群体中。

ပဋိပဒါယ နိယုတ္တတ္တာ ပါဋိပဒေါ. တေနာဟ – ‘‘ပဋိပန္နကော’’တိ. သိက္ခနသီလတာဒိနာ သေခေါ, ဩဓိသော သမိတပါပတာယ သမဏော. သေခေါ ပါဋိပဒေါ ပဋိပဇ္ဇနပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ပဋိပဒါဒေသနံ နိယမေန္တော ပဋိပဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတိ နာမာတိ ‘‘ပဋိပဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတွာ ဒဿေတီ’’တိ. သေခပ္ပဋိပဒါ သာသနေ မင်္ဂလပဋိပဒါ သမ္မဒေဝ အသေဝိတဗ္ဗပရိဝဇ္ဇနေန သေဝိတဗ္ဗသမာဒါနေန ဥက္ကံသဝတ္ထူသု စ ဘာဝတော အသေခဓမ္မပါရိပူရိယာ အာဝဟတ္တာ စ ဝဍ္ဎမာနကပဋိပဒါ. အကိလမန္တာဝ သလ္လက္ခေဿန္တီတိ ဣဒံ တဒါ တေသံ အသေခဘူမိအဓိဂမာယ အယောဂျတာယ ဝုတ္တံ. အကိလမန္တာဝါတိ ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တဿပိ အနဓိဂတမဂ္ဂသညာပနာ ဘာရိယာတိ ဒဿေတိ. ဩသဋာတိ အနုပ္ပဝိဋ္ဌာ. သကလံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတမေဝ ဟောတိ တဿ သီလကထာဗာဟုလ္လတော သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တီဟိ ပိဋကေဟီတိ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ. တေန တံတံပိဋကာနံ တဿာ တဿာ သိက္ခာယ သာဓကတမဘာဝံ ဒဿေတိ.

因致力于行道，故为行道者。因此说——“行道者”。以学戒等为有学，以平息恶法故为沙门。有学行道者，以行道之人为依处而宣说行道，从而通过行道来规范个人，因此说“通过行道来规范并开示个人”。有学行道在教法中是吉祥之道，因为通过正确地舍弃应舍弃的，正确地受持应受持的，以及在殊胜之处修习，最终能带来无学法的圆满，所以是增长之道。‘他们将不疲倦地觉察’，这是因为当时他们还不适合证得无学地。‘不疲倦’一词也表明，即使是已获得无碍解者，令其了知未证得之道仍然是困难的。已深入，是指已进入。全部律藏都已讲述过，因为其戒律论述非常详尽，其余二藏亦复如是。‘以三藏’一词是表工具义的工具格。以此表明，各藏对于各自的学处是最有助益的。

ပိဋ္ဌိဝါတော [Pg.15] ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပါဒိန္နကသရီရဿ တထာရူပတ္တာ သင်္ခါရာနဉ္စ အနိစ္စတာယ ဒုက္ခာနုဗန္ဓတ္တာ. အကာရဏံ ဝါ ဧတန္တိ ယေနာဓိပ္ပာယေန ဝုတ္တံ, တမေဝ အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ပဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ သကျရာဇူနံ အဇ္ဈာသယဝသေန. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သတ္ထာပိ တဒေဝ သန္ဓာယ တတ္ထ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇီတီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဥပါဒိန္နကသရီရဉ္စ နာမာ’’တိအာဒိ.

背痛生起于执取之身，因其具有那样的性质，以及诸行无常且伴随苦。“无因”一词，是为了阐明其意，故说“能”等。他想用四种威仪来享用，是因为释迦王族的习性。正如将要说的：‘导师也正是以此为目的，才在那里铺设僧伽梨(saṅghāṭi)衣后躺下。’如果这样的话，那么‘我背痛’这句话是什么意思呢？这是说‘所谓执取之身’等等。

၂၃. ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန…ပေ… သမ္ပန္နော’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၅၁၁) သမန္နာဂတတ္ထော သမ္ပန္န-သဒ္ဒေါ, ဣဓ ပန ပါရိပူရိအတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏသီလောတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ယော ပန သမ္ပန္နသီလောယေဝ, သော ပရိပုဏ္ဏသီလော. ပရိသုဒ္ဓဉှိ သီလံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, န သဗလံ ကမ္မာသံ ဝါ. သုန္ဒရဓမ္မေဟီတိ သောဘနဓမ္မေဟိ. ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နာ တဿ သောဘနဘာဝတော. တေဟိ သပ္ပုရိသဘာဝသာဓနတော သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မေဟိ.

23. “以此波罗提木叉(pātimokkha)的守护…乃至…具足”等句（《分别论》511）中，“具足”一词表示具有之义；但在此处是为了显示圆满之义，故说“圆满戒行是其意义”。凡是戒行具足者，方是戒行圆满者。因为清净之戒方被称为“圆满”，而非混杂或有瑕疵之戒。“妙法”是指美好的法，因为在哪个相续中生起，就使那个相续变得美好。由于它们能成就贤善者之性相，故被称为贤善者之法。

၂၄. ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေနာတိ ‘‘ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘အကသိရလာဘီ’’တိ ပဒံ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဥဒ္ဒေသပဒေန မာတိကံ ဌပေတွာ. ပဋိပါဋိယာတိ ဥဒ္ဒေသပဋိပါဋိယာ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဧဝံ ကထဉ္စ, မဟာနာမာ’’တိအာဒိနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေန ဒဿိတာကာရေန အာဟ.

24. “由此等分”是指，从“摩诃男(Mahānāma)，在此，圣弟子”开始，直到“轻易获得”一词，以此等标题确立纲要。“次第”是指标题的次序。“如是说”是指，现在所说的“摩诃男，如何”等内容，以这种方式显示其含义。

၂၅. ဟိရီယတီတိ လဇ္ဇီယတိ ပီဠီယတိ. ယသ္မာ ဟိရီ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာ, တသ္မာ ‘‘ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ဩတ္တပ္ပတီတိ ဥတ္တပ္ပတိ. ပါပုတြာသလက္ခဏဉှိ ဩတ္တပ္ပံ. ပဂ္ဂဟိတဝီရိယောတိ သင်္ကောစံ အနာပန္နဝီရိယော. တေနာဟ ‘‘အနောသက္ကိတမာနသော’’တိ. ပဟာနတ္ထာယာတိ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထာယ. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါ နာမ အဓိဂမော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိ. သတိနေပက္ကေနာတိ သတိယာ နေပက္ကေန တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝေန. အဋ္ဌကထာယံ ပန နေပက္ကံ နာမ ပညာတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘သတိယာ စ နိပကဘာဝေန စာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဧဝံ သတိ အညော နိဒ္ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ. သတိမာတိ စ ဣမိနာဝ ဝိသေသာ သတိ ဂဟိတာ, ပရတော ‘‘စိရကတမ္ပိ [Pg.16] စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ’’တိ သတိကိစ္စမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, န ပညာကိစ္စံ, တသ္မာ သတိနေပက္ကေနာတိ သတိယာ နေပက္ကဘာဝေနာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. တေနေဝ ဟိ ပစ္စယဝိသေသဝသေန အညဓမ္မနိရပေက္ခော သတိယာ ဗလဝဘာဝေါ. တထာ ဟိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ အဇ္ဈယနသမ္မသနာနိ သမ္ဘဝန္တိ.

25. “惭”(Hirīyatī)是指感到羞愧、苦恼。因为惭的特征是厌恶罪恶，所以说“厌恶即是其义”。“愧”(Ottappatī)是指感到怖畏。愧的特征是怖畏罪恶。“策励精进”(Paggahitavīriyo)是指不退缩的精进。因此说“心不退缩”。“为了断除”是指为了彻底根除。“善法之成就”(Kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadā)即是证得，故说“为了获得”。“以念与敏锐”(Satinepakkena)是指以念的敏锐、清晰、勇猛之状态。然而，在义注中，以`nepakka`意为智慧，故说其义是“以念与智慧”；如此一来，就成了另一种解释。并且通过‘具念者’一词，已特指了念；此外，“长久所作、长久所说都能忆持不忘”，这里只说明念的功能，而非智慧的功能。因此，“以念与敏锐”可以理解为“以念的敏锐性”。正因为如此，由于特殊的因缘，念能不依赖其他法而强大。例如，即使是不与智慧相应的心，也能进行诵习和思索。

စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. အသီတိမဟာဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏန္တိ ဧတ္ထ အသီတိဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏံ မဟာဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏန္တိ ဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. တတ္ထ မဟာဝတ္တာနိ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၄၀၆) နာမ ဝတ္တခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၅၆ အာဒယော) ဝုတ္တာနိ အာဂန္တုကဝတ္တံ အာဝါသိကံ ဂမိကံ အနုမောဒနံ ဘတ္တဂ္ဂံ ပိဏ္ဍစာရိကံ အာရညိကံ သေနာသနံ ဇန္တာဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဥပဇ္ဈာယံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အာစရိယံ အန္တေဝါသိကဝတ္တန္တိ စုဒ္ဒသ. တတော အညာနိ ပန ကဒါစိ တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေ ပါရိဝါသိကာဒိကာလေ စ စရိတဗ္ဗာနိ အသီတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု န စရိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ မဟာဝတ္တေသု, အဂ္ဂဟိတာနိ. တတ္ထ ‘‘ပါရိဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တံ ပညပေဿာမီ’’တိ အာရဘိတွာ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ…ပေ… န ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၈၁) ဝုတ္တာနိ ပကဘတ္တေ စရိတဗ္ဗဝတ္တာဝသာနာနိ ဆသဋ္ဌိ, တတော ပရံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ မူလာယပဋိကဿနာရဟေန မာနတ္တာရဟေန မာနတ္တစာရိကေန အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒီနိ (စူဠဝ. ၈၂) ပကတတ္တေ စရိတဗ္ဗေဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ ဝိသုံ အဂဏေတွာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီသု ပုဂ္ဂလန္တရေသု စရိတဗ္ဗတ္တာ တေသံ ဝသေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကေကံ ကတွာ ဂဏိတဗ္ဗာနိ ပဉ္စာတိ ဧကသတ္တတိဝတ္တာနိ, ဥက္ခေပနိယကမ္မကတဝတ္တေသု ဝတ္တပညာပနဝသေန ဝုတ္တံ – ‘‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ…ပေ… နှာနေ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၅၁) ဣဒံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အသာဒိယနံ ဧကံ, ‘‘န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသိတဗ္ဗော’’တိအာဒီနိ စ ဒသာတိ ဧဝမေတာနိ ဒွါသီတိ. ဧတေသွေဝ ပန ကာနိစိ တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝတ္တာနိ ကာနိစိ ပါရိဝါသိကာဒိဝတ္တာနီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါသီတိ, ဧဝံ အပ္ပကံ ပန ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနုပဂံ န ဟောတီတိ ဣဓ ‘‘အသီတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ. အညတ္ထ ပန အဋ္ဌကထာပဒေသေ ‘‘ဒွါသီတိ ခန္ဓကဝတ္တာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

支提院行仪等，此“等”字包含菩提树院行仪等。“完成八十种大行仪的行持圆满”，这里“完成八十种行仪的行持”和“完成大行仪的行持”中，“行仪的行持”一词应分别解释。其中，所谓大行仪（见《分别论》根本注406），是指《小品》（356等）中所说的十四种行仪：即访客行仪、居住者行仪、行脚者行仪、随喜行仪、食堂行仪、乞食行仪、阿兰若行仪、住处行仪、浴室行仪、厕所行仪、戒师(upajjhāya)行仪、弟子行仪、阿阇梨行仪、学僧行仪。此外，在呵责羯磨(tajjanīyakamma)等、别住等时候，还有其他应遵守的八十种小行仪，这些并非在所有情况下都需要遵守，因此没有被包括在大行仪之中。其中，从“我将为别住比丘制定行仪”开始，到“不应在泥地上经行，而应在经行处经行”（《小品》81）为止，这部分是在受食时应遵守的行仪，共有六十六种。其后，从“诸比丘，别住比丘，不应与别住的年长比丘、本日治(mūlāyapaṭikassanā)应受者、摩那埵(mānatta)应受者、摩那埵行持者、应被恢复者住在同一个屋檐下”等等（《小品》82），因为它们与普通比丘应遵守的行仪并不相同，所以要分别计算。这些行仪因为需要在别住年长者等不同的人身上遵守，所以根据不同的人进行归纳，将每一类合并为一种进行计算，这样就有五种。因此，总共是七十一种行仪。在关于举罪羯磨者的行仪规定中说：“不应向普通比丘问讯、起立……沐浴时，不应为他擦背”（《小品》51）。这不问讯等等算作一种，“不应指责普通比丘犯戒”等有十种，这样总共有八十二种。在这八十二种行仪中，有些是关于呵责羯磨等的行仪，有些是关于别住等的行仪，这样通过包含与排除的方式计算，最终得到八十二种。虽然可能有少量的出入，但因为数字相差不大，所以这里才直接说“八十”。但在其他义注中，则说有“八十二种犍度(khandhaka)行仪”。

သက္ကစ္စံ [Pg.17] ဥဒ္ဒိသနံ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသာပနန္တိ ပစ္စေကံ သက္ကစ္စံ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဥဒ္ဒိသနံ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏံ. ဓမ္မောသာရဏံ ဓမ္မဿ ဥစ္စာရဏံ. ဓမ္မဒေသနာ –

恭敬地教授，恭敬地教导他人教授，“恭敬地”一词应分别与两者结合。教授是指领受教导。讽诵佛法是指宣读佛法。说法——

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒေသေယျ, မဇ္ဈေ ဈာနံ ဝိပဿနံ;

ပရိယောသာနေ စ နိဗ္ဗာနံ, ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၄.၂၄၆) –

“初应宣说戒，中示禅那与观(vipassanā)，终说于涅槃，此乃说法者之常轨。”

ဧဝံ ကထိတလက္ခဏာ ဓမ္မကထာ. ဥပဂန္တွာ နိသိန္နဿ ယဿ ကဿစိ ဂဟဋ္ဌဿ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ တင်္ခဏာနုရူပါ ဓမ္မီ ကထာ ဥပနိသိန္နကထာ. ဘတ္တာနုမောဒနကထာ အနုမောဒနိယာ. သရိတာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ စိရကတစိရဘာသိတာနံ သရဏမနုဿရဏမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, အထ ခေါ တထာပဝတ္တရူပါရူပဓမ္မာနံ ပရိဂ္ဂဟမုခေန ပဝတ္တဝိပဿနာစာရေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မိံ ကာယေန စိရကတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သကိမ္ပိ သရဏေနာတိ ဧကဝါရံ သရဏေန. ပုနပ္ပုနံ သရဏေနာတိ အနု အနု သရဏေန. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂမ္ပိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါသဂ္ဂပရိဏာမိဉ္စ ကတွာ သရန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဇဝနဝါရေ သရဏဇဝနဝါရေ ပရိတ္တဇဝနဝသေန အနုဿရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

如是宣说了法谈的特征。无论居士或出家者前来就座，针对当时的情况说法，称为座间法谈。饭后随喜法谈，应当随喜。说到忆念，这里不仅是指忆念很久以前所做、很久以前所说之事，更重要的是，为了显示通过把握如此生起的色法与无色法，在开展观(vipassanā)时生起念觉支，所以才说“对于那身体，很久以前”等等。“一次忆念”，是指一次的忆念。“反复忆念”，是指一次又一次的忆念。修习念觉支，依止远离、依止离贪、依止灭尽、导向舍弃，像这样忆念的人，在每个速行刹那，以微弱的速行心忆念，应当知道这就是随念。

ဂတိအတ္ထာ ဓာတုသဒ္ဒါ ဗုဒ္ဓိအတ္ထာ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာယာ’’တိ. မိဿကနယေနာယံ ဒေသနာ အာဂတာတိ အာဟ – ‘‘ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ သမုစ္ဆေဒဝသေန စာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာပညာယ စေဝါ’’တိအာဒိ. ဝိပဿနာပညာယ နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယတော. သာ စ ခေါ ပဒေသိကာတိ နိပ္ပဒေသိကံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘသံဝတ္တနတော စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော. သမ္မာတိ ယာထာဝတော. အကုပ္ပဓမ္မတာယ ဟိ မဂ္ဂပညာ ခေပိတခေပနာယ န ပုန ကိစ္စံ အတ္ထီတိ ဥပါယေန ဉာယေန ယာ ပဝတ္တိ သာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဟေတုနာ နယေနာ’’တိ.

“界”(dhātu)一词有“行”(gati)之义，亦有“觉”(buddhi)之义，故说“有能力洞见生灭”。此教导是以混合的方式而来，故说“以镇伏与断除”。因此说“以观智等”。观智是从抉择的角度而言。为了显示观智是局部的，并使其成为非局部的，故说“以道智的获得为助缘”。在导向苦尽方面也是同样的道理。“如实”(sammā)即如其本来。因为道智具有不可动摇的性质，已断除的烦恼不会再有作用，故说“以因以理”(hetunā nayena)，即以方法与理则而行转。

၂၆. အဓိကံ စေတော အဘိစေတော, မဟဂ္ဂတစိတ္တံ, တဿ ပန အဓိကတာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပဋိပက္ခဝိဂမေန ဝိသိဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိ, တန္နိဿိတာနိ အာဘိစေတသိကာနိ. တေနာဟ ‘‘အဘိစိတ္တံ သေဋ္ဌစိတ္တံ သိတာန’’န္တိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဖာသုဝိဟာရဘူတာနံ. တေဟိ [Pg.18] ပန သမင်္ဂိတက္ခဏေ ယသ္မာ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ အပီတိဇံ သတိပါရိသုဒ္ဓိဉာဏသုခဉ္စ ပဋိလဘတိ ဝိန္ဒတိ, တသ္မာ အာဟ – ‘‘အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခပဋိလာဘဟေတူန’’န္တိ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတာတိ ဣမိနာ တေသု ဈာနေသု သမာပဇ္ဇနဝသီဘာဝမာဟ, ‘‘နိကာမလာဘီ’’တိ ပန ဝစနတော အာဝဇ္ဇနာဓိဋ္ဌာနာ ပစ္စဝေက္ခဏဝသိယော စ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဒုက္ခလာဘီတိ ဣမိနာ တေသံ ဈာနာနံ သုခပဋိပဒါခိပ္ပာဘိညတံ ဒဿေတိ, ဝိပုလလာဘီတိ ဣမိနာ ပဂုဏတံ တပ္ပမာဏဒဿိတဘာဝဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘ပဂုဏဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ သမာပဇ္ဇနဝသီဘာဝတာယ သာဓိတတ္တာ. သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေတိ ဝသီဘာဝဿ ပစ္စနီကဓမ္မေ. ဈာနာဓိဂမဿ ပန ပစ္စနီကဓမ္မာ ပဂေဝ ဝိက္ခမ္ဘိတာ, အညထာ ဈာနာဓိဂမော ဧဝ န သိယာ. အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတုံ န သက္ကောတီတိ ကိစ္ဆေန ဝိက္ခမ္ဘေတိ ဝိသောဓေတိ, ကာမာဒီနဝပစ္စဝေက္ခဏာဒီဟိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ အညေသံ သမာဓိပါရိပန္ထိကာနံ ဒူရသမုဿာရဏံ ဣဓ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝိသောဓနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

26. 增上心(abhiceto)是广大心，其超越性在于远离欲贪等对立面而达到殊胜境界，依此生起增上心所。故说“增上心，为最胜心所依止”。“现法乐住”，即在此生得安稳住。彼等正修习时，因为获得离生喜乐、定生喜乐、无喜之乐及念清净之乐，故说“于安止的刹那得乐之因”。“随欲入定”，此明于诸禅得入定自在；由“随意得”一词，当知亦说及转心、决意、省察等自在。“无难得”(nidukkhalābhī)，此明诸禅乐行速通达；“多得”(vipulalābhī)，此明其纯熟性及相应分量。故说“以纯熟性”等。能入定，因成就入定自在的缘故。“定障法”，即自在的敌对法。至于证得禅那的敌对法，早已被镇伏，否则根本不可能证得禅那。不费力则无法镇伏，故需艰难地镇伏与净化，当知此处镇伏净化，是指通过观察欲的过患等，将欲贪等及其他定障法远远地驱除干净。

၂၇. ဝိပဿနာဟိတာယ ဥပရူပရိဝိသေသာဝဟတ္တာ ဝဍ္ဎမာနာယ ပုဗ္ဗဘာဂသီလာဒိပဋိပဒါယ. သာ ဧဝ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ယထာဘာဝိတတာယ အဝဿံ ဘာဝိနံ ဝိသေသံ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အဏ္ဍံ ဝိယာတိ အဏ္ဍံ, ကိလေသေဟိ အဒူသိတတာယ အပူတိ အဏ္ဍံ ဧတဿာတိ အပုစ္စဏ္ဍော, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဌိတပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ အပုစ္စဏ္ဍတာ. ဝိပဿနာဒိဉာဏပ္ပဘေဒါယာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒိဉာဏပဘေဒါယ. တတ္ထာတိ စေတောခိလသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၈၅) ‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဥဿောဠှိပန္နရသင်္ဂသမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဗိဒါယာ’’တိ အာဂတတ္တာ ဥဿောဠှိပန္နရသေဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဘာဝေါတိ ဧဝံ ယံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ အာဂတံ, တံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဣဓ ဣမသ္မိံ သေခသုတ္တေ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

27. 为观(vipassanā)增长，能带来越来越殊胜的境界，是指前行戒等行持。这前行行持，因为如实修习而必然会带来殊胜的果报，就像卵一样；又因为不被烦恼污染，所以是无腐的卵(apūti aṇḍaṃ)，所谓“无腐卵者”(apuccaṇḍo)，是指专心致志于观而安住的人，其状态就称为“无腐卵性”(apuccaṇḍatā)。为了生起观等智慧的差别，也就是为了生起宿住智等智慧的差别。这里，就像《心荒芜经》(Cetokhila Sutta, MN 16)里说的：“诸比丘，像这样具足十五种奋发之支的比丘，有能力完全证悟。”因此可知具足十五奋发之支的情况。像这样用比喻来会通意义，应当知道在本有学经中结合起来理解它们之间的关联。

၂၈. မဟဂ္ဂတာဒိဘာဝေန ဟေဋ္ဌိမာနံ ဈာနာနံ အနုရူပမ္ပိ အတ္တနော ဝိသေသေန တေ ဥတ္တရိတွာ အတိက္ကမိတွာန ဌိတန္တိ အနုတ္တရံ, တေနာဟ – ‘‘ပဌမာဒိဇ္ဈာနေဟိ အသဒိသံ ဥတ္တမ’’န္တိ. ဒုတိယာဒီသုပိ အဘိနိဗ္ဘိဒါသု. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ယထာ အတ္တနော ဝိသယပဋိစ္ဆာဒကံ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမန္တမေဝ [Pg.19] ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အတ္တနော ဝိသယေ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ကရောန္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ပဌမံ ဇာယတီ’’တိ, သေသဉာဏဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

28. 由于广大等特质，即使与下位禅那相应，也凭借自身的殊胜而超越、越过它们，故为无上。因此说：“与初禅等不相似，为最上”。在第二等神通生起时也是如此。宿住智生起时，既驱散了遮蔽其所缘的烦恼黑暗，也对其所缘产生了某种殊胜作用，故说“宿住智最初生起”，其余二智也是同样的道理。

၂၉. စရဏသ္မိန္တိ ပစ္စတ္တေ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘စရဏံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော’’တိ. တေနာတိ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ အဂတပုဗ္ဗဒိသာဂမနေ တေသံ သာဓကတမဘာဝတော.

29. “于行”(Caraṇasmiṃ)是作主格义的处格，故说其义为“行即是”。“以彼”(Tena)是作工具义的具格，因为在前往未曾去过的方向时，它们是最有效的工具。

အဋ္ဌ ဉာဏာနီတိ ဣဓ အာဂတာနိ စ အနာဂတာနိ စ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၄ အာဒယော) အာဂတာနိ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဋိစ္ဆာဒကာဒိကိလေသတမံ ဘိန္ဒိတွာ ပဒါလေတွာ.

八智是指此处已出现和未出现的智慧，例如《安巴塔经》(Ambaṭṭha Sutta)等（长部1.254等）所记载的智慧。洞察是指破除覆盖宿住智等的烦恼黑暗，将其粉碎。

၃၀. သနင်္ကုမာရေနာတိ သနန္တနကုမာရေန. တဒေဝ ဟိ တဿ သနန္တနကုမာရတံ ဒဿေတုံ ‘‘စိရကာလတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သော အတ္တဘာဝေါတိ ယေန အတ္တဘာဝေန မနုဿပထေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေသိ, သော ကုမာရတ္တဘာဝေါ, တသ္မာ ဗြဟ္မဘူတောပိ တာဒိသေန ကုမာရတ္တဘာဝေန စရတိ.

30. “与常童子俱”(Sanaṅkumārena)即与常童子(sanantanakumāra)俱。为了显示他的常童子状态，所以说“从很久以前”。所谓“彼身体”，是指他凭借彼身体于人道中生起禅那，彼是童子之身。因此，即使已成梵天，他仍然以那样的童子之身活动。

ဇနိတသ္မိံ-သဒ္ဒေါ ဧဝ ဣ-ကာရဿ ဧ-ကာရံ ကတွာ ‘‘ဇနေတသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တော, ဇနိတသ္မိန္တိ စ ဇနသ္မိန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဇနိတသ္မိန္တိ သာမညဂ္ဂဟဏေပိ ယတ္ထ စတုဝဏ္ဏသမညာ, တတ္ထေဝ မနုဿလောကေ. ခတ္တိယော သေဋ္ဌောတိ လောကသမညာပိ မနုဿလောကေယေဝ, န ဒေဝကာယေ ဗြဟ္မကာယေ ဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိသရန္တီတိ ‘‘အဟံ ဂေါတမော, အဟံ ကဿပေါ’’တိ ပတိ ပတိ အတ္တနော ဂေါတ္တံ အနုသရန္တိ ပဋိဇာနန္တိ ဝါတိ အတ္ထော.

“janitasmiṃ”一词，是将i音变为e音而说为“janetasmiṃ”；应知“janitasmiṃ”即是“janasmiṃ”(于众人中)之义。虽然“janitasmiṃ”是通称，但四种种姓之称谓，仅存于人界。“刹帝利为最胜”此世间共识亦仅存于人界，非于天界或梵天界，为示此义，故说“彼等依姓氏者”。“依姓氏”(paṭisārino)者，其义为：“我是乔达摩”、“我是迦叶”，如是再三随念、承认自己的姓氏。

ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘သာဓု သာဓု အာနန္ဒာ’’တိ ဧတ္တကေန သာဓုကာရဒါနေန. ဇိနဘာသိတံ နာမ ဇာတန္တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ ထေရဘာသိတံ ဗုဒ္ဓဘာသိတမေဝ နာမ ဇာတံ. ‘‘ကိမ္ပနိဒံ သုတ္တံ သတ္ထုဒေသနာနုဝိဓာနတော ဇိနဘာသိတံ, ဥဒါဟု သာဓုကာရဒါနမတ္တေနာ’’တိ ဧဝရူပါ စောဒနာ ဣဓ အနောကာသာ ထေရဿ ဒေသနာယ ဘဂဝတော ဒေသနာနုဝိဓာနဟေတုကတ္တာ သာဓုကာရဒါနဿာတိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

“仅仅如此”是指以“善哉，善哉，阿难！”这样给予赞叹。所谓“成为佛说”，是指从开头直到结尾，长老所说也成为了佛说。“然则，此经是因为随顺导师的教导而成为佛说，还是仅因给予赞叹呢？”——这样的质难在此是没有机会的，因为长老的说法是由于随顺世尊的教导，给予赞叹也是因此。此处凡在义理上未分别者，皆易了知。

သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

有学经释义之隐义阐明究竟。

၄. ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 波达利亚经释义

၃၁. အင်္ဂါ [Pg.20] နာမ ဇနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှိဝသေန အင်္ဂါတွေဝ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘အင်္ဂါယေဝ သော ဇနပဒေါ’’တိ. မဟိယာ ပနဿ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါတိ မဟိယာ နဒိယာ ယာ အာပေါ တဿ ဇနပဒဿ ဥတ္တရေန ဟောန္တိ. တာသံ အဝိဒူရတ္တာ သော ဇနပဒေါ ဥတ္တရာပေါတိ ဝုစ္စတိ. သာ ပန မဟီ ကတ္ထစိ ကတ္ထစိ ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာတိ အာဟ ‘‘ကတရမဟိယာ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ’’တိ. တတ္ထာတိ တဿာ မဟိယာ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ အယံ အာဝိဘာဝကထာ. ယသ္မာ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၁၉) လောကိယာ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဟိမဝါ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတသမုဒ္ဒဒဟပဗ္ဗတနဒိယောတိ ဧတေသု ယံ ယံ န မနုဿဂေါစရံ, တတ္ထ သယံ သမ္မူဠှာ အညေပိ သမ္မောဟယန္တိ, တတ္ထ တတ္ထ သမ္မောဟဝိဓမနတ္ထံ ‘‘အယံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေါ’’တိအာဒိမာရဒ္ဓံ. ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော တဒုပဘောဂိသတ္တာနံ ပုညက္ခယေန.

31. 名为鸯伽(Aṅgā)的国土有王子们居住，他们的住所，即使只是一个地方，也因约定俗成被称为“鸯伽”，因此说“那个地方就是鸯伽”。摩醯(Mahī)河以北的水，即摩醯河的水在该国土的北方。因离得不远，那个地方被称为北水(Uttarāpa)。但那条摩醯河在某些地方分流，因此说“是哪条摩醯河以北的水？”“在那里”是指从那条摩醯河的来源开始，这是为了阐明情况。因为世间人对于瞻部洲(Jambudīpa)、雪山(Himavā)以及其中安立的海洋、湖泊、山脉、河流等，凡非人力所及之处，自己迷惑也令他人迷惑，为了在各处破除此迷惑，才开始说“此即瞻部洲”等。意思是说，它的长和宽各有一万由旬。所以才说“在那里”等等。因享用此地的众生福报耗尽，而被水淹没。

သုန္ဒရဒဿနံ ကူဋန္တိ သုဒဿနကူဋံ, ယံ လောကေ ‘‘ဟေမကူဋ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. မူလဂန္ဓော ကာဠာနုသာရိယာဒိ. သာရဂန္ဓော စန္ဒနာဒိ. ဖေဂ္ဂုဂန္ဓော သလလာဒိ. တစဂန္ဓော လဝင်္ဂါဒိ. ပပဋိကဂန္ဓော ကဗိတ္ထာဒိ. ရသဂန္ဓော သဇ္ဇာဒိ, ပတ္တဂန္ဓော တမာလဟိရိဝေရာဒိ. ပုပ္ဖဂန္ဓော နာဂကုင်္ကုမာဒိ. ဖလဂန္ဓော ဇာတိဖလာဒိ. ဂန္ဓဂန္ဓော သဗ္ဗေသံ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓော. ယဿ ဟိ ရုက္ခဿ သဗ္ဗေသမ္ပိ မူလာဒီနံ ဂန္ဓော အတ္ထိ, သော ဣဓ ဂန္ဓော နာမ. တဿ ဂန္ဓဿ ဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓော. သဗ္ဗာနိ ပုထုလတော ပညာသယောဇနာနိ, အာယာမတော ပန ဥဗ္ဗေဓတော ဝိယ ဒွိယောဇနသတာနေဝါတိ ဝဒန္တိ.

善见峰(Sudassanakūṭa)即美观的山峰，世间称为金峰(Hemakūṭa)。根香如黑香(Kāḷānusāri)等，心材香如旃檀等，边材香如娑罗(Salala)等，树皮香如丁香(Lavaṅga)等，表皮香如木橘(Kabittha)等，汁香如白胶香(Sajja)等，叶香如多摩罗(Tamāla)及香根草(Hirivera)等，花香如龙华(Nāga)及红花(Kuṅkuma)等，果香如肉豆蔻(Jātiphala)等，香中之香是一切香的香。若有树，其根等一切部分皆有香，此即名为“香”。此香之香，即为“香中之香”。据说其宽达五十由旬，而长度和高度则各有二百由旬。

မနောဟရသိလာတလာနီတိ ဩတရဏတ္ထာယ မနုညသောပါနသိလာတလာနိ. သုပဋိယတ္တာနီတိ တဒုပဘောဂိသတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မာနုဘာဝေန သုဋ္ဌု ပဋိယတ္တာနိ သုပ္ပဝတ္တိတာနိ ဟောန္တိ. မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော ဥဒကံ မလိနံ ကရောန္တိ, တဒဘာဝတော ဖလိကသဒိသနိမ္မလုဒကာနိ. တိရိယတော ဒီဃံ ဥဂ္ဂတကူဋန္တိ ‘‘တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတ’’န္တိ အာဟ.

“可意石台”(Manoharasilātalāni)是指为下行而设的悦意阶梯石台。“善整治”(Supaṭiyattāni)是指因享用它们的众生之共同业力，而得以妥善整治、良好运行。鱼、龟等会使水污浊，因无此等生物，故水清澈如水晶。横向长而高耸的山峰，即称为“横山”(Tiracchānapabbata)。

အာပဏာနိ [Pg.21] ဧဝ ဝေါဟာရဿ မုခဘူတာနီတိ အာဟ ‘‘အာပဏမုခသဟဿာနီ’’တိ. ဝိဘတ္တာနီတိ ဝဝတ္ထိတာနိ အညမညာသမ္ဘိန္နာနိ. ဝသနဋ္ဌာနန္တိ အတ္တနော ယထာဖာသုကံ ဝသိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ. အာသတိ ဧတ္ထာတိ အာသနံ, နိသီဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ.

市集(Āpaṇa)是交易的门户，因此说“千座市集门户”。“已划分”(Vibhattāni)是指已确立、互不混杂。“住处”(Vasanaṭṭhāna)是指自己可以随安乐而住的地方。于此而坐，故为“座”(āsana)，即可坐之处。

အသာရုပ္ပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဆာဒနတော ဆန္နံ အနုစ္ဆဝိကံ, တဒေဝ အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိံ ပတိရူပေတိ ပကာသေတီတိ ပတိရူပံ. တေနာဟ ‘‘နပ္ပတိရူပ’’န္တိ. ကာရဏဝေဝစနာနီတိ ဉာပကကာရဏဝေဝစနာနိ. ဉာပကဉှိ ကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ. အတ္ထံ အာကရောတိ ပကာသေတီတိ အာကာရော, တမေဝ လီနံ ဂုဠှံ အတ္ထံ ဂမေတီတိ လိင်္ဂံ, သော တေန နိမီယတီတိ နိမိတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဒီဃဒသဝတ္ထ…ပေ… နိမိတ္တာတိ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ. တေတိ အာကာရာဒယော. တထာ ဟိ ပန မေတိအာဒိနာ ပေါတလိယော ဂဟပတိ ‘‘ပရိဗ္ဗာဇကနိယာမေန အဟံ ဇီဝါမိ, တသ္မာ ဂဟပတိ န ဟောမီတိ ဝဒတိ. ဩဝဒန္တောတိ အနုသာသန္တော. ဥပဝဒန္တောတိ ပရိဘာသန္တော.

因遮蔽了缘于不相称而生起者，故此遮蔽为不适宜。正是此，显现了意乐的圆满，故为“相称”(patirūpa)。因此说“不相称”(nappatirūpa)。“因之同义词”即是指示因之同义词，此处意指能指示的因。能造作、显明义理，故为“行相”(ākāra)；能令人了知那潜藏、隐秘的义理，故为“相状”(liṅga)；义理藉此而被测量，故称为“相”(nimitta)。现在为阐明此义，而说“长繸衣……乃至……称为相”。彼即行相等。例如，家主波达利亚(Potaliya)说：“我依游方者的规定而活，因此我不是家主。”“教诫”(Ovadanto)即教导。“呵责”(Upavadanto)即叱责。

၃၂. ဂေဓဘူတော လောဘောတိ ဂိဇ္ဈနသဘာဝေါ လောဘော. အဂိဇ္ဈနလက္ခဏော န လောဘော, အနိန္ဒာဘူတံ အဃဋ္ဋနန္တိ နိန္ဒာယ ပဋိပက္ခဘူတံ ပရေသံ အဃဋ္ဋနံ. နိန္ဒာဃဋ္ဋနာတိ နိန္ဒာဝသေန ပရေသံ ဃဋ္ဋနာ အက္ကောသနာ. ဗျဝဟာရဝေါဟာရောပီတိ ကယဝိက္ကယလက္ခဏော သဗျောဟာရောပိ ဒါနဂ္ဂဟဏံ ဝေါဟာရော. ‘‘ဒတ္တော တိဿော’’ တိအာဒိနာ ဝေါဟရဏံ ပညာပနန္တိ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော. ယထာဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ ဝေါဟရဏံ ကထနံ ဗောဓနန္တိ ဝစနံ ဝေါဟာရော. ယာထာဝတော အယာထာဝတော စ ဝေါဟရတိ ဧတေနာတိ ဝေါဟာရော, စေတနာ. အယမိဓာဓိပ္ပေတောတိ အယံ စေတနာလက္ခဏော ဝေါဟာရော ဣဓ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော, သော စ ခေါ သာဝဇ္ဇောဝ သမုစ္ဆေဒဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ဣဒါနိ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဝေါဟာရဿ ဣဓ သမ္ဘဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂိဟီတိ စေတနာ နတ္ထီတိ အဟံ ဂိဟီတိ စေတနာပဝတ္တိ နတ္ထိ. ဂိဟီတိ ဝစနံ နတ္ထီတိ ဂိဟီတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဝစနပ္ပဝတ္တိ နတ္ထိ. ဂိဟီတိ ပဏ္ဏတ္တိ နတ္ထီတိ ဂိဟီတိ သမညာ နတ္ထိ. ဂိဟီတိ ဗျဝဟာရော နတ္ထီတိ သမုဒါစာရော နတ္ထိ.

32. “贪如鹫”即是贪婪本性的贪。无贪婪相即非贪。“无非难、无触恼”(anindābhūtaṃ aghaṭṭanaṃ)即与非难对立的、不触恼他人。“非难触恼”即以非难的方式触恼、辱骂他人。“交易言说”(byavahāra-vohāra)即具有买卖特征的交易，以及布施和接受的言说。以“达多(Datta)、帝沙（Tissa）”等方式言说、施设，即为“施设言说”(paññatti-vohāra)。随所欲义而说、言、令知，即为“语言言说”(vacana-vohāra)。藉此而如实或不如实地言说，故为“言说”(vohāra)，即思(cetanā)。此处意指的是，此以思为特征的言说，在此义中，它实为有过失的，因其希求断绝。现在为显示四种言说在此处皆有可能，而说“又因为”等。无“是居士”的思，即不生起“我是居士”的思。无“是居士”的语，即自己与他人都不说“我是居士”。无“是居士”的施设，即没有“居士”的名称。无“是居士”的交易，即无此行为。

၃၃. ပါဏာတိပါတောဝ သံယောဇနံ. ကသ္မာ? ဗန္ဓနဘာဝေန ပဝတ္တနတော နိဿရိတုံ အပ္ပဒါနတော. ပါဏာတိပါတဿ အတ္ထိတာယ သော ပုဂ္ဂလော [Pg.22] ‘‘ပါဏာတိပါတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘ပါဏာတိပါတဿ…ပေ… ဟောတီ’’တိ. ယဉှိ ယဿ အတ္ထိ, တေန သော အပဒိဿတီတိ. ဗဟုတာယာတိ အစက္ခုကာဒိဘေဒေန ဗဟုဘာဝတော. ပါဏာတိပါတဿ ပဋိပက္ခော အပါဏာတိပါတော. သော ပန အတ္ထတော ကာယဒွါရိကော သီလသံဝရောတိ အာဟ ‘‘ကာယိကသီလသံဝရေနာ’’တိ. အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျာတိအာဒိ ပါဏာတိပါတေ အာဒီနဝဒဿနံ. အာဒီနဝဒဿိနော ဟိ တတော ဩရမဏံ. ဒေသနာဝသေနာတိ အညတ္ထ သုတ္တေ အဘိဓမ္မေ စ ဒသသု သံယောဇနေသု ပဉ္စသု နီဝရဏေသု ဒေသနာဝသေန အပရိယာပန္နမ္ပိ သံယောဇနန္တိပိ နီဝရဏန္တိပိ ဣဓ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? တဒတ္ထသမ္ဘဝတော. တေနာဟ – ‘‘ဝဋ္ဋဗန္ဓနဋ္ဌေန ဟိတပ္ပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေန စာ’’တိ, ပါဏာတိပါတော ဟိ အပါဏာတိပါတပစ္စယံ ဟိတံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဧကော အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဣဒံ သဟဇာတဝသေန ဝုတ္တံ, ဥပနိဿယဝသေန ပန ဣတရေသမ္ပိ အာသဝါနံ ယထာရဟံ သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဏာတိပါတီ ဟိ ပုဂ္ဂလော ‘‘တပ္ပစ္စယံ အတ္ထံ ကရိဿာမီ’’တိ ကာမေ ပတ္ထေတိ. ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ, ဘဝဝိသေသံ ပစ္စာသီသတိ. တတ္ထ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟနတိ ဗာဓတီတိ ဝိဃာတော, ဒုက္ခံ, ပရိဠာဟနံ အနတ္ထုပ္ပာဒဝသေန ဥပတာပနံ ပရိဠာဟော, အယမေတေသံ ဝိသေသော. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဝါရေသု. ဣမိနာ ဥပါယေနာတိ အတိဒေသေန ပန ပရိဂ္ဂဟိတော အတ္ထော ပရတော အာဂမိဿတီတိ.

33. 杀生即是结。为何？因其以束缚的状态转起，不让人解脱。因有杀生，故彼人(puggala)被称为“杀生者”，因此说：“杀生……有”。凡某人具有某法，即以此法称呼他。“众多”是指因无眼等差别而有多种状态。杀生的对治法是不杀生。就义理而言，它即是身门的律仪戒，因此说“以身律仪”。“我亦将自责”等，是见到杀生的过患。见其过患，方能止息。“以教说故”是说，虽然在别处的经与阿毗达摩(abhidhamma)中，依教说，杀生未被包含在十结与五盖中，但此处亦说其为结、为盖。为何？因其义理相通。因此说：“以轮回束缚义及遮蔽利益义”，因为杀生确实是在遮蔽由不杀生为缘的利益时生起的。说“一无明漏”，这是依俱生而说；但依亲依止，当知其余诸漏亦可相应生起。杀生的人想“我将以此为缘作成某事”，而希求欲乐，执取邪见，期盼某种特殊的有。于彼处生起，恼害、压迫，是为“恼害”(vighāta)，即是苦。以生起无义之事而热恼，是为“遍烧”(pariḷāha)。此即彼等之差别。“于一切处”即于一切时。“以此方法”是说，以类推所含摄之义，当从后文得知。

၃၄-၄၀. ဣမသ္မိံ ပဒေတိ ဧတေန သတ္တသုပိ ဝါရေသု တထာ အာဂတံ ပဒံ သာမညတော ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိ. ရောသနံ ကာယိကံ ဝါစသိကဉ္စာတိ တပ္ပဋိပက္ခော အရောသောပိ တထာ ဒုဝိဓောတိ အာဟ ‘‘ကာယိကဝါစသိကသံဝရေနာ’’တိ. ယထာ အဘိဇ္ဈာ လောဘော, အနဘိဇ္ဈာ အလောဘော, ဧဝံ အကောဓူပါယာသော အဗျာပါဒေါ, သံဝရေ သုခန္တိ သံဝရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အနတိလောဘော ပန သတိသံဝရေ, အနတိမာနော ဉာဏသံဝရေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမေသု ပန ပဒေသု ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော.

34-40. “在此句中”(Imasmiṃ pade)：以此，在所有七种情况中同样出现的词语，被总括地理解。因此说“以此”(iminā)等。忿(rosana)有身与语两种，其对反的“无忿”(arosa)亦同样有两种，故说“以身语律仪”(kāyikavācasikasaṃvarena)。如同“贪欲”(abhijjhā)是“贪”(lobha)，“无贪欲”(anabhijjhā)是“无贪”(alobha)；同样，“无忿无恼”(akodhūpāyāso)是“无瞋”(abyāpāda)；应知于律仪中有安乐，故为“律仪”(saṃvara)。又应知，“不过贪”(anatilobha)摄于“念律仪”(sati-saṃvara)中，“不过慢”(anatimāna)摄于“智律仪”(ñāṇa-saṃvara)中。在这些文句中，应于所有情况作如是结合，此即关联。

ဧဝံ အာသဝုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿပိ ဧကဇ္ဈံ ဝုစ္စမာနတ္တာ ‘‘ပုန အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဝုတ္တံ. အသမ္မောဟတ္ထံ အာရမ္မဏဿ. ပုရိမေသု တာဝ စတူသု ဝါရေသု ဝိရမိတုံ န သက္ကောမီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျာ’’တိ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘‘န သက္ကောမီ’’တိ, ‘‘အနုဝိဇ္ဇာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျု’’န္တိ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘‘န သက္ကောတီ’’တိ [Pg.23] ဝတ္တဗ္ဗံ, ဣမိနာ နယေန ပစ္ဆိမေသုပိ စတူသု ယထာရဟံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အတိမာနေ ဘဝါသဝအဝိဇ္ဇာသဝါတိ ဝုတ္တံ မာနေန သဟ ဒိဋ္ဌိယာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော, အတိမာနော ပန ကာမရာဂေနပိ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ‘‘အတိမာနေ ကာမာသဝအဝိဇ္ဇာသဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, သွာယံ နယော ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျောတိ န ဒဿိတော. ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ကထိတံ အာဒိတော စတူဟိ ဆဋ္ဌေန ဝါတိ ပဉ္စဟိ ဝါရေဟိ, သေသေဟိ တီဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ပဋိသင်္ခါပဟာနံ, သဗ္ဗေဟိပိ ပန ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတဿ ဂိဟိဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒေါ ကထိတော. တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ မယှံ ကာတုံ နပ္ပတိရူပ’’န္တိ ပဋိသင်္ခါနဝသေန အကရဏံ ပဇဟနဉ္စ ပဋိသင်္ခါပဟာနံ.

应如是了知漏的生起。此处虽已说明，但因一并讲述，故又说“此是简要决断”。这是为了对所缘不迷惑。首先，在前四种情况中，应说“我不能止息”。在解释“我亦应自责”(Attāpi maṃ upavadeyyā)此句的含义时，应说“我不能”(na sakkomi)；在解释“智者亦应察而呵我”(anuvijjāpi maṃ viññū garaheyyu)此句的含义时，应说“他不能”(na sakkoti)。依此理路，在后四种情况中亦应作如是相应的结合。关于“过慢”(atimāna)，说有“有漏”(bhavāsava)与“无明漏”(avijjāsava)，是因为“慢”(māna)不与“见”(diṭṭhi)同时生起；但“过慢”亦与“欲贪”(kāmarāga)生起，故或应说“于过慢中有欲漏与无明漏”。此理路因已述及，易于了知，故不展示。“波罗提木叉(Pātimokkha)律仪戒”由最初的四种与第六种，即五种情况所宣说；由其余三种情况，宣说了安住于波罗提木叉律仪戒的比丘的“省察断”(paṭisaṅkhā-pahāna)；又由所有情况，宣说了安住于比丘身份者对在家俗务的断除。于彼等一切处，通过省察“此与此事皆不宜我为”而不为与舍断，即是“省察断”。

ကာမာဒီနဝကထာဝဏ္ဏနာ

欲过患说释义

၄၂. ဥပသုမ္ဘေယျာတိ ဧတ္ထ ဥပ-သဒ္ဒေါ သမီပတ္ထော, သုမ္ဘနံ ဝိက္ခေပနံ. တေနေဝ တမေနန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ – ‘‘တဿ သမီပေ ခိပေယျာ’’တိ, တဿ ကုက္ကုရဿ သမီပေ အဋ္ဌိကင်္ကလံ ခိပေယျာတိ အတ္ထော. နိမ္မံသတ္တာ ကင်္ကလန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ ဝိဂတမံသာယ အဋ္ဌိကင်္ကလိကာယ ဥရဋ္ဌိမှိ ဝါ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ဝါ သီသဋ္ဌိမှိ ဝါ ကင်္ကလ-သဒ္ဒေါ နိရုဠှောတိ ဒဿေတိ. သုနိက္ကန္တန္တိ နိလ္လိခိတံ ကတွာဝ နိဗ္ဗိသေသံ လိခိတံ.

42. 于“投掷于旁”(Upasumbheyya)一词中，“upa-”是邻近义，“sumbhana”是投掷。因此，此句是表示处所格的用法，故说“应投掷于其附近”，意即应在那只狗的附近投掷骨骸。所谓“骸骨”(kaṅkala)，是因其无肉，以此显示“kaṅkala”一词是用于已无肉的骨架，如胸骨、脊椎或头骨等，此为约定俗成的用法。“善刮净”(Sunikkanta)即是刮干净，毫无遗留地刮净。

ဧကတ္တုပဋ္ဌာနဿ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဧကတ္တာ. တေနာဟ ‘‘စတုတ္ထဈာနုပေက္ခာ’’တိ. ယသ္မာ ပနဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ဧကသဘာဝမေဝ, တသ္မာ အာဟ ‘‘သာ ဟီ’’တိအာဒိ. လောကာမိသသင်္ခါတာတိ အပရိညာတဝတ္ထုနာ လောကေန အာမသိတဗ္ဗတော, လောကေ ဝါ အာမိသောတိ သင်္ခံ ဂတာယ ဝသေန ကာမဂုဏာနံ ကာမဘာဝေါ စ အာမိသဘာဝေါ စ, သော ဧဝ နိပ္ပရိယာယတော အာမိသန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ကာမဂုဏာမိသာတိ ကာမဂုဏေ ဆန္ဒရာဂါ. ဂဟဏဋ္ဌေန ဘုသံ အာဒါနဋ္ဌေန.

因“一境性现起”(ekattupaṭṭhāna)以“舍置”(ajjhupekkhanā)的方式转起而为“一”(ekatta)。因此说“第四禅舍”(catutthajhāna-upekkhā)。又因其所缘亦是单一自性，故说“彼即”(sā hi)等。被称为“世间饵”(lokāmisa)，是因其为未被遍知的世间所触著；或因在世间中，五欲被称为“饵”，即欲乐的状态与饵的状态，故其本身理应被直接称为“饵”。“欲饵”(kāmaguṇāmisa)即是对五欲的欲贪。以执取为义，以强力取为义。

၄၃. ဍယနံ အာကာသေန ဂမနန္တိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ဂိဇ္ဈာဒီနံ ဝါသိဖရသု န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မုခတုဏ္ဍကေန ဍသန္တာ တစ္ဆေယျု’’န္တိ. ဝိဿဇ္ဇေယျုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိဿဇ္ဇန’’န္တိ အာကဍ္ဎနံ အဓိပ္ပေတံ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ, အာကဍ္ဎနဉ္စ အနုဗန္ဓိတွာ ပါတနန္တိ အာဟ ‘‘မံသပေသိံ နခေဟိ ကဍ္ဎိတွာ ပါတေယျု’’န္တိ.

43. “飞”(ḍayana)即经由空中而去，故说“飞去”(uppatitvā gaccheyyā)。秃鹫等没有斧斤，故说“以喙啄而削”。于“舍弃”(vissajjeyyuṃ)一词，此处意为“拖拽”(ākaḍḍhana)，因诸词根有多义。而“拖拽”即是追逐使其落下，故说“以爪抓扯肉块使其落下”。

၄၇. ပုရိသဿ [Pg.24] အာရောဟနယောဂျံ ပေါရိသေယျံ.

47. 适合人攀爬的，即“一人高”(poriseyya)。

၄၈. သမ္ပန္နံ သုန္ဒရံ ဖလမဿာတိ သမ္ပန္နဖလံ. ဖလူပပန္နန္တိ ဖလေဟိ ဥပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဗဟုဖလ’’န္တိ.

48. 其果实圆满而美好，故为“果实圆满”(sampannaphala)。“具果”(phalūpapanna)即具有诸果，故说“多果”(bahuphala)。

၅၀. သုဝိဒူရဝိဒူရေတိ အရိယဿ ဝိနယေ ဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒတော သုဋ္ဌု ဝိဒူရဘူတေ ဧဝ ဝိဒူရေ အဟံ ဌိတော. ကဿစိ နာမ အတ္ထဿပိ အဇာနနတော န အာဇာနန္တီတိ အနာဇာနီယာတိ ကတ္တုသာဓနမဿ ဒဿေန္တော အဇာနနကေတိ အဇာနန္တဘောဇနသီသေန တေသံ ဒါတဗ္ဗပစ္စယေ ဝဒတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

50. “于极远之远”(Suvidūravidūre)：在圣者律中，因断除了世俗言说，我安住于此善远离、真远离之处。因不知晓任何义理，“彼等不知”(na ājānanti)，故为“不知者”(anājānīya)。为显示此词是主动用法，以“不知者”(ajānanake)之名，在“不知者食”(ajānantabhojana)的标题下，宣说应施予他们的资具。余者易知。

ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《波达利亚经》释义之隐义阐明究竟。

၅. ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 耆婆经释义

၅၁. ကုမာရေန ဘတော ပေါသာပိတောတိ ကုမာရဘတော, ကုမာရဘတော ဧဝ ကောမာရဘစ္စော ယထာ ‘‘ဘိသက္ကမေဝ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ.

51. 由王子所养育，故为“王子所养”(kumārabhata)；“王子所养”即是“童子所养”(komārabhacca)，犹如“医即是药”(bhisakkameva bhesajja)。

အာရဘန္တီတိ ဧတ္ထ အာရဘ-သဒ္ဒေါ ကာမံ ကာမာယူဟနယညုဋ္ဌာပနအာပတ္တိအာပဇ္ဇနဝိညာပနာဒီသုပိ အာဂတော, ဣဓ ပန ဟိံသနေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အာဟ – ‘‘အာရဘန္တီတိ ဃာတေန္တီ’’တိ. ဥဒ္ဒိသိတွာ ကတန္တိ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၁၂; သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၂၉၄) အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ မာရဏဝသေန ကတံ နိဗ္ဗတ္တိတံ. ပဋိစ္စကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနော အတီတကာလိကောတိ အာဟ – ‘‘အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ကတ’’န္တိ. နိမိတ္တကမ္မဿေတံ အဓိဝစနံ ‘‘ပဋိစ္စ ကမ္မံ ဖုသတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၄.၇၅) ဝိယ. နိမိတ္တကမ္မဿာတိ နိမိတ္တဘာဝေန လဒ္ဓဗ္ဗကမ္မဿ, န ကရဏကာရာပနဝသေန. ပဋိစ္စကမ္မံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ မံသံ ပဋိစ္စကမ္မံ ယထာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. တေသန္တိ နိဂဏ္ဌာနံ. အညေပိ ဗြာဟ္မဏာဒယော တံလဒ္ဓိကာ အတ္ထေဝ.

于“杀”(ārabhanti)一词，“ārabha”一词诚然也用于发起、努力、祭祀、犯戒、告知等义，但此处应取伤害义，故说“杀即是杀害”(ārabhanti ti ghātenti)。“指定而作”(uddisitvā kataṃ)是指定自己而以杀害的方式所作成、完成。于“缘业”(paṭiccakamma)一词，“业”(kamma)是过去时的业格派生词，故说“缘于自己而作”。此为“相业”(nimittakamma)的同义词，如“缘业触”(paṭicca kammaṃ phusati)等句。“相业”是指以相的方式所获得的业，而非通过自作或教他作的方式。此处有“缘业”，故肉是“缘业肉”，犹如“彼有觉，故为佛”。“彼等”(tesaṃ)是指尼乾子(Nigaṇṭha)。其他婆罗门(brāhmaṇa)等持此见者亦有。

ကာရဏန္တိ ဧတ္ထ ယုတ္တိ အဓိပ္ပေတာ, သာ ဧဝ စ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ – ‘‘ကာရဏံ နာမ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓမစ္ဆမံသပရိဘောဂေါ’’တိ. အနုကာရဏံ နာမ မဟာဇနဿ တထာ ဗျာကရဏံ ယုတ္တိယာ ဓမ္မဿ အနုရူပဘာဝတော မံသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အနုညာတံ တထေဝ ကထနန္တိ ကတွာ. တန္တိ ‘‘ဇာနံ ဥဒ္ဒိဿကတံ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇနံ နေဝ ကာရဏံ ဟောတိ [Pg.25] သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော သတိ စ အယုတ္တိယံ အဓမ္မောတိ ကတွာ. တထာ ဗျာကရဏန္တိ ‘‘ဇာနံ ဥဒ္ဒိဿကတံ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ကထနံ ယုတ္တိယာ ဓမ္မဿ အနနုရူပဘာဝတော န အနုကာရဏံ ဟောတိ. ပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာတိ ပရေ တိတ္ထိယာ ‘ဇာန’န္တိအာဒိနာ ဓမ္မံ ကထေန္တိ ဝဒန္တိ, တေန ကာရဏဘူတေန သကာရဏော ဟုတွာ. တေဟိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗော ဧဝ ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ‘‘မံသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဝတ္တာ တုမှာကံ ကထာ ဝါ ပရတော ပရေဟိ တထာ ပဝတ္တိတာ တဿာ အနုကထာ ဝါ. ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗကာရဏန္တိ တိတ္ထိယာ တာဝ တိဋ္ဌန္တု, တတော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဂရဟိတဗ္ဗကာရဏံ. ကောစိ န အာဂစ္ဆတီတိ ဂရဟိတဗ္ဗတံ န အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဘိဘဝိတွာ အာစိက္ခန္တီတိ အဘိဘုယျ မဒ္ဒိတွာ ကထေန္တိ, အဘိဘူတေန အက္ကောသန္တီတိ အတ္ထော.

此处“因”(kāraṇa)意指“道理”(yutti)，此道理因不离于法，故亦被称为“法”。因此说：“所谓的因，即是受用三净鱼肉”。“随因”(anukāraṇa)是指大众如此解释：因食肉符合道理与法，故被允许，并如是宣说。彼“明知是为己作者而食肉”之食，绝非“因”，因其完全不存在合理性，且为非理、非法。如是解释，即宣说“明知是为己作者而食肉”，因其不符道理与法，故非“随因”。“因他人所说之因而有因”，是指其他外道(titthiya)以“明知”等宣说其法，以此为因，而成为“有因”。由他们如是宣说，你们的“论”(vāda)或“随论”(anuvāda)，即你们所说“应食肉”之言，或由他人辗转相传的“随言”(anukathā)。“为智者所呵之因”，是说且不论外道，此亦为其他智者所呵之因。“无人来”(koci na āgacchati)意为不遭呵责。“压制而说”(abhibhavitvā ācikkhanti)即压服、折伏而说，意为以压制而辱骂。

၅၂. ကာရဏေဟီတိ ပရိဘောဂစိတ္တဿ အဝိသုဒ္ဓတာဟေတူဟိ. ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿကတံ ဒိဋ္ဌံ. တာဒိသမံသဉှိ ပရိဘောဂါနာရဟတ္တာ စိတ္တအဝိသုဒ္ဓိယာ ကာရဏံ စိတ္တသံကိလေသာဝဟတော. ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌသုတပရိသင်္ကိတာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌာဒီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတန္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ ဣမံ ဥဘယံ အနိဿာယ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ဝဓိတွာ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ကေဝလမေဝ ပရိသင်္ကိတံ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟကောတိ သဗ္ဗေသံ တိဏ္ဏံ ပရိသင်္ကိတာနံ သင်္ဂဏှနကော.

52. “以诸因”（kāraṇehi），即由于受用心的不净之因。“为比丘所作”即是“所见”。因为那样的肉不适合受用，是心不清净之因，会带来心的杂染。现在为了从本质上显示所见、所闻、所疑，所以说了“于见等”之语。于此，“离彼二者而疑”（tadubhayavimuttaparisaṅkitaṃ）是指不依赖于“所见”和“所闻”这二者，仅仅是怀疑“此肉是否为这位比丘而宰杀、准备的呢？”“总摄”是指总摄所有三种怀疑（即所见、所闻、所疑）。

မင်္ဂလာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဟုနပါဟုနာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. နိဗ္ဗေမတိကာ ဟောန္တီတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိသင်္ကိတာဘာဝမာဟ. ဣတရေသန္တိ အဇာနန္တာနံ ဝဋ္ဋတိ, ဇာနတော ဧဝေတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတိ. တေယေဝါတိ ယေ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ, တေယေဝ.

“吉祥等”（maṅgalādīnaṃ）中的“等”字包括供养新客、送走旧客等事。“没有疑惑”（nibbematikā honti）是指完全没有疑虑的状态。“其余的人”（itaresaṃ），是指对于那些不知情者来说是允许的；而对于知情者来说，这样做就会犯戒。“只有他们”（teyeva），是指那些被特意为之准备（肉）的人。

ဥဒ္ဒိဿကတမံသပရိဘောဂတော အကပ္ပိယမံသပရိဘောဂဿ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသ္မိံ သစိတ္တကာ အာပတ္တိ, ဣတရသ္မိံ အစိတ္တကာ. တေနာဟ – ‘‘အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ. ပရိဘောဂန္တိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

为了说明食用特意为己宰杀之肉与食用不适宜之肉的区别，经中说“但不适宜之肉”等语。前者是有心（sacittaka）之罪，后者是无心（acittaka）之罪。因此说：“即使不知情而食用了不适宜之肉，也是犯戒。”“受用”（paribhogaṃ）的意思是：我说“应受用”。

၅၃. တာဒိသဿာတိ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓဿ မစ္ဆမံသဿ ပရိဘောဂေ. မေတ္တာဝိဟာရိနောပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန အမေတ္တာဝိဟာရိနောပိ. မေတ္တာဝိဟာရိနော ပရိဘောဂေ သိခါပ္ပတ္တာ အနဝဇ္ဇတာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ, ဇီဝက, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ [Pg.26] ဝုတ္တံ. အနိယမေတွာတိ အဝိသေသေတွာ သာမညတော. ယသ္မာ ဘဂဝတာ – ‘‘ယတော ခေါ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခုနော တဏှာ ပဟီနာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၉၄) အတ္တာ အနိယမေတွာ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဝစ္ဆဂေါတ္တော – ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဝံ ဂေါတမော, အတ္ထိ ပန ဘောတော ဂေါတမဿ ဧကဘိက္ခုပိ သာဝကော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ အာဟ, ‘‘ဣဓ, ဘာရဒွါဇ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ စင်္ကီသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၄၃၀) အတ္တာ အနိယမေတွာ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ တတ္ထ ပရတော – ‘‘ယံ ခေါ ပန အယမာယသ္မာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဂမ္ဘီရော သော ဓမ္မော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော သန္တော ပဏီတော အတက္ကာဝစရော နိပုဏော ပဏ္ဍိတဝေဒနီယော, န သော ဓမ္မော သုဒေသနီယော လုဒ္ဒေနာ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာ အာဂတာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတာ ဟိ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ, စင်္ကီသုတ္တေ ဣမသ္မိံ သုတ္တေတိ တီသု ဌာနေသု အတ္တာနံယေဝ သန္ဓာယ ဒေသနာ ကတာ’’တိ. မံသူပသေစနောဝ အဓိပ္ပေတော မစ္ဆမံသသဟိတဿ အာဟာရဿ ပရိဘောဂဘာဝတော မစ္ဆမံသဿ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ.

53. “如是”是指食用三净（tikoṭiparisuddha）鱼肉。“即使住于慈心者”，此处的“即使”一词也包括非住于慈心者。为了说明住于慈心者食用时已达顶点且无过失，所以说了“在此，耆婆，比丘”等语。“不限定”就是不特别区分，而是从普遍意义上而言。因为世尊在《大瓦差种经》(Mahāvacchagottasutta)中以“瓦差种啊，当比丘的渴爱已断除……”等语，没有限定自身。同样，瓦差种问：“乔达摩尊者，请留步，您是否有任何一位弟子因诸漏已尽……证得无漏的心解脱、慧解脱而住？”世尊在《阐基经》(Caṅkīsutta)中以“巴罗多迦啊，有比丘依止某村落或城镇而住……”等语，也没有限定自身。因为在那部经中，其他人说：“然而这位具寿所说的法，甚深难见、难悟、寂静、殊胜、非推理可及、微妙、智者可体验，不是粗鄙之人所能轻易宣说的……”等语，因此说“世尊在《大瓦差种经》、《阐基经》和这部经这三处，都是针对自身说法”。此处意指肉肴（maṃsūpasecana），因为这是指食用含有鱼肉的食物，而鱼肉是此处的主旨。

အဂထိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ. တဏှာမုစ္ဆနာယာတိ တဏှာယနဝသေန မုစ္ဆာပတ္တိယာ. အနဇ္ဈောပန္နော တဏှာယ အဘိဘဝိတွာ န အဇ္ဈောတ္ထဋော, ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ န သဏ္ဌိတောတိ အတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗံ အာလုမ္ပိတွာ’’တိအာဒိ. ဣဓ အာဒီနဝေါ အာဟာရဿ ပဋိကူလဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဧကရတ္တိဝါသေနာ’’တိအာဒိ. အယမတ္ထော အာဟာရပရိဘောဂေါတိ အတ္ထသံယောဇနပရိစ္ဆေဒိကာ ‘‘ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂; မ. နိ. ၁.၂၃; ၂.၂၄; ၃.၇၅; သံ. နိ. ၄.၁၂၀) ပဝတ္တာ အာဟာရပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂနိဿရဏဘူတာ ပညာ အဿ အတ္ထီတိ နိဿရဏပညော. ဣဒမတ္ထန္တိ ဧတမတ္ထာယ. ဧဝံ သန္တေတိ ‘‘ဗြဟ္မာတိ စ မေတ္တာဝိဟာရိနော သမညာ’’တိ အဝတွာ ယေ ဓမ္မာ မေတ္တာဝိဟာရဿ ပဋိပက္ခဘူတာ, တတ္ထ သာဝသေသံ ပဟာသိ ဗြဟ္မာ, အနဝသေသံ ပဟာသိ ဘဂဝါတိ သစေ တေ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ, ဧဝံ သန္တေ တဝ ဣဒံ ယထာဝုတ္တဝစနံ အနုဇာနာမိ, န မေတ္တာဝိဟာရိတာသာမညမတ္တတောတိ အတ္ထော.

无系缚（agathito）即不执著（appaṭibaddho）。因贪爱而沉迷，即因渴爱而陷入昏沉。不被征服（anajjhopanno），即不被贪爱所压服、吞噬，吞咽完毕后心不住著于其中。因此说“将一切囫囵吞下”等语。此处过患是指食物的厌恶相，所以说“经一夜”等语。所谓‘出离慧者’（nissaraṇapañño），是指他具有智慧，此智慧能出离对食物的欲贪，是依‘仅仅为了此身住立……’等文而生起，并以此限定受用食物的目的。‘为此义’（idamattaṃ）即为此目的。‘若如是’（evaṃ sante）的意思是：你若不是说‘梵天是慈住者的同义词’，而是说‘对于那些与慈住相违的法，梵天有余地断除，而世尊则无余地断除’，如果你是此意，那么我认可你所说的话，而不仅仅是认可慈住者这个名相。

၅၅. ‘‘ပါဋိယေက္ကော [Pg.27] အနုသန္ဓီ’’တိ ဝတွာ ဝိသုံ အနုသန္ဓိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွါရံ ထကေတီတိ မစ္ဆမံသပရိဘောဂါနုညာယ အညေသံ ဝစနဒွါရံ ပိဒဟတိ, စောဒနာပထံ နိရုန္ဓတိ. ကထံ သတ္တာနုဒ္ဒယံ ဒဿေတိ? သတ္တာနုဒ္ဒယမုခေန ဗာဟိရကာနံ မစ္ဆမံသပရိဘောဂပဋိက္ခေပေါ တယိဒံ မိစ္ဆာ, တိကောဋိပရိသုဒ္ဓဿေဝ မစ္ဆမံသဿ ပရိဘောဂေါ ဘဂဝတာ အနုညာတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘တီဟိ ခေါ အဟံ, ဇီဝက, ဌာနေဟိ မံသံ ပရိဘောဂန္တိ ဝဒါမီ’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၅၂). ဝိနယေပိ (ပါရာ. ၄၀၉; စူဠဝ. ၃၄၃) ဝုတ္တံ – ‘‘တိကောဋိပရိသုဒ္ဓံ, ဒေဝဒတ္တ, မစ္ဆမံသံ မယာ အနုညာတ’’န္တိ. တိကောဋိပရိသုဒ္ဓဉ္စ ဘုဉ္ဇန္တာနံ သတ္တေသု အနုဒ္ဒယာ နိစ္စလာ. ‘‘သတ္တာနုဒ္ဒယံ ဒဿေတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

55. “有个别的关联”（pāṭiyekko anusandhī）已说，为显示其各自关联之义，故说“于此”等语。‘关闭门户’是指，通过允许食用鱼肉，（世尊）关闭了他人言论之门，堵塞了指责的途径。如何显示对众生的悲悯呢？外道以悲悯众生为由，反对食用鱼肉，此乃邪见；世尊所允许的，唯是三净肉的受用。诚如所说：“耆婆，我于三种情形下说可受用肉”等语。律藏中也说：“提婆达多，我允许三净鱼肉。”食用三净肉者，其于众生之悲悯是不可动摇的。为阐释“显示对众生的悲悯”此简略之语，故说“若”等等。

ပဌမေန ကာရဏေနာတိ ဒေသနာဝသေနပိ ပယောဂဝသေနပိ ပဌမေန ပရူပဃာတဟေတုနာ. ကဍ္ဎိတော သော ပါဏော. ဂလေန ပဝေဓေန္တေနာတိ ယောတ္တဂလေန ကရဏေန အသယှမာနေန. ဗဟုပုညမေဝ ဟောတိ အာသာဒနာပေက္ခာယ အဘာဝတော, ဟိတဇ္ဈာသယတ္တာ ဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဧသာဟံ, ဘန္တေတိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, သရဏဂမနဝသေနေဝ ဂဟိတသရဏောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အယ’’န္တိအာဒိ. ဩဂါဟန္တောတိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ သုတ္တံ အနုဿရန္တော အတ္ထံ ဥပဓာရေန္တော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

初因，即以说法或行持的方式，以最初伤害他者为因。那个生命被拖拽。以绳索勒住颈部，因无法忍受而颤抖。实有大福德，因为没有加害的意图，或者因为怀有利益的心意，这是（经文的）意趣。“尊者，我”等语为何而说？针对“仅以皈依便得救护”的诘难，（佛陀）说“此”等语。从“深入”开始，直到结尾，忆念经文，思量其义。其余易知。

ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《耆婆经》释义之隐义阐释终。

၆. ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 伍巴利经释义

၅၆. ပါဝါရံ ပါရုပတီတိ ပါဝါရိကော, ဣဒံ တဿ ကုလသမုဒါဂတံ နာမံ, သော ပန မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဌိတော. တေနာဟ ‘‘ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော’’တိ. ဒီဃတ္တာ ဒီဃတမတ္တာ. သော ကိရ ပမာဏတော ဥပဝစ္ဆယတော ဒိယဍ္ဎရတနံ အတိက္ကမ္မ ဌိတော. ဧဝံလဒ္ဓနာမောတိ ‘‘ဒီဃတပဿီ’’တိ လဒ္ဓသမညော. ဗာဟိရာယတနေတိ တိတ္ထိယသမယေ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဝေါဟာရော နတ္ထိ, တသ္မာ သာသနဝေါဟာရေန ‘‘ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော.

56. 穿着（pāvāra）衣者，是为跋瓦瑞咖（pāvārika），这是他家族世代相传的名字。他财富巨大，受用丰饶，在城中居于长者之位。因此说“布商跋瓦瑞咖长者”（dussapāvārikaseṭṭhino）。因其身材高大（dīghattā），据说超过一肘半。因此获得了“长苦行者”（Dīghatapassī）的称号。“于外处”（bāhirāyatane）是指，在外道教派中没有“托钵”（piṇḍapāta）的说法，因此（经文）是以佛教的说法，称“从托钵返回”（piṇḍapātappaṭikkanto），此是其意。

ဒဿေတီတိ [Pg.28] ဒေသေတိ. ဌပေတီတိ အညမညသင်္ကရတော ဝဝတ္ထပေတိ. ကိရိယာယာတိ ကရဏေန. ပဝတ္တိယာတိ ပဝတ္တနေန. ဒဏ္ဍာနိ ပညပေတီတိ ဧတ္ထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ အာဒိတောဝ တထာ န ပုစ္ဆိတန္တိ? ယသ္မာ သာ တသ္မိံ အတ္ထေ သဘာဝနိရုတ္တိ န ဟောတိ, သာသနေ လောကေ သမယန္တရေသု စ တာဒိသော သမုဒါစာရော နတ္ထိ, ကေဝလံ ပန တဿေဝ နိဂဏ္ဌဿာယံ ကောဋ္ဌာလကသဒိသော သမုဒါစာရောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မာနိ ပညပေတိ’’ ဣစ္စေဝါဟ. အစိတ္တကန္တိ စိတ္တရဟိတံ, စိတ္တေန အသမုဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ကထံ ပန တဒုဘယဿ စိတ္တေန ဝိနာ သမ္ဘဝေါတိ စောဒနံ သန္ဓာယ တတ္ထ နိဒဿနမာဟ ‘‘ယထာ ကိရာ’’တိအာဒိ. ပဋိဝိဘတ္တာနန္တိ အတ္ထတော ဘိန္နာနံ. ပဋိဝိသိဋ္ဌာနန္တိ ဝိသေသနပဒဝသေန သဒ္ဒတောပိ ဘိန္နာနံ. ဝစနံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမောတိ ဒီဃတပဿိနော ယထာဝုတ္တဝစနံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော. တသ္မိဉှိ ပတိဋ္ဌာပိတေ တေနပ္ပသင်္ဂေန အာဂတော, ဥပါလိ ဂဟပတိ တသ္မိံ ပဒေသေ ဓမ္မံ ဒိသွာ သာသနေ အဘိပ္ပသီဒိဿတိ.

教导即是指示。确立，即是从相互混杂中区分。行为，即是通过行动。运作，即是通过运行。“制定罚则”——此处为何世尊最初不如此询问？因为在那件事上并无自然的表达，在教法、世间及不同时期中也没有那样的惯例，而只是那尼干陀的这种僵硬的惯例，为了显示此意，才说“制定业行”。无心，即是没有心，不是由心所生起的意思。然而，这二者如何能无心而生起？针对此质问，此处举例说明“如所谓”等。分别，即是在意义上区分。详细分别，即是通过特征词在语言上也区分。欲建立言论，即是想建立如长苦行者所说的言论。若此言论得以确立，那么因此机缘而来的优波离居士，于此法义中见到法，将对教法生起净信。

ကထာ ဧဝ ဥပရိ ဝါဒါရောပနဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ကထာဝတ္ထု. ကထာယံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ ကထာဝတ္ထုသ္မိံ, တဒတ္ထေ ဝါ ပတိဋ္ဌပေသိ. ယထာ တံ ဝါဒါရောပနဘယေန န အဝဇာနာတိ, ဧဝံ တဿံ ကထာယံ, တသ္မိံ ဝါ အတ္ထေ ဒီဃတပဿိံ ယာဝတတိယံ ဝါဒေ ပတိဋ္ဌပေသိ. ဝါဒန္တိ ဒေါသံ.

论本身就是建立辩论的基础，因此称为论事。在论中确立，即在论事中确立，或者为了那个意义而确立。如同因为害怕辩论而不轻视它，同样地，对于那论，或者在那意义中，他让长苦行者在辩论中确立了三次。辩论就是过失。

၅၇. ဣဒါနိ စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မမ္ပိ ဂဟေတွာ ကာယကမ္မာဒိဝသေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယကမ္မံ နာမာတိအာဒိ ‘‘ကမ္မဿ ကိရိယာယာ’’တိ ပါဠိယံ အကုသလကမ္မဿ အဓိဂတတ္တာ ဝုတ္တံ, ပုဗ္ဗေ ပန အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလစေတနာတိအာဒိ သာဝဇ္ဇံ အနဝဇ္ဇဉ္စ သာမညတော ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဒဿိတံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ စေတနာ န ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မံ ဓုရ’’န္တိ. ကာယကမ္မာဒိဘေဒံ ကမ္မမေဝ ဓုရံ ဇေဋ္ဌကံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, န စေတနာမတ္တမေဝ. ဧဝမာဂတေပီတိ ကမ္မာနီတိ ဧဝံ နာမေန အာဂတေပိ စေတနာ ဓုရံ, တတ္ထ စေတနံ ဇေဋ္ဌကံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကထံ ပန တတ္ထ ကမ္မန္တိ ဝါ ကမ္မာနီတိ ဝါ အာဂတေ တေသံ စေတနာယ ဓုရဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ…ပေ… လဘတီ’’တိ. တတ္ထ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဒွါရေ. သာ ဝုတ္တာဝါတိ သာ စေတနာ ဝုတ္တာဝ, ယာ ကာယသင်္ခါရာဒိပရိယာယေန (ယဿ ကဿစိ ကမ္မဿ ကာယဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာပနစေတနာ) သမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ [Pg.29] တဒဂ္ဂေန လောကိယာပိ လောကုတ္တရာပိ ကမ္မမေဝ, အဘိဇ္ဈာဒယော ပန စေတနာပက္ခိကာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

57. 现在为了说明与思相应的法，以及通过身业等方式来总括展示，所以说“再者”等。在此，三种身恶行称为身业等，在“业的行作”的经文中，因为不善业已被阐明，所以如此说；之前则将八种欲界善思等有罪与无罪，从共相的角度一并展示。为何此处不取思呢？回答说：“在此经中，业是主要。”身业等类别的业本身是主要、最胜、先行，而非仅仅是思。即使如此，当以“业”或“诸业”之名出现时，思仍是主要。其意是说，在那里是以思为最胜、先行而说的。然而，为何在那里当提及“业”或“诸业”时，思会成为主要呢？回答说：“无论何处……获得。”其中“无论何处”是指任何一个门。那思已被宣说，即那以身行等方式（任何业在身门等运作时的思）所说的思，与其相应的法，以其为主，无论是世间的还是出世间的，都是业。而贪欲等则应视为思的一方。

မဟန္တန္တိ ကဋုကဖလံ. န ကိလမတိ သပ္ပာဋိဟာရိယတ္တာ ပဋိညာယ. ဣဒါနိ တေသံ သပ္ပာဋိဟာရိယတံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ အကုသလံ ပတွာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဣဓ အကုသလံ မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ကထေသီတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ’’တိအာဒိ. ယာဝတတိယံ ပတိဋ္ဌာပနမတ္တေန ဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တော. တေနာဟ ‘‘ကိဉ္စိ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ အပဿန္တောပီ’’တိ.

“重大”是指苦果。其宣称有神变力，故不感疲惫。现在为了展示其神变力，所以说了“诚然如此”等。如果说不善的身业、语业是重大的，（他们）也不感疲惫，那么为何世尊在这里说不善的意业是极重罪呢？（因此）回答说“但在此处”等。（优波离）遵循着（世尊）仅以三次确立所开示的理路。因此说“即使没有看到任何利益的实现”。

၅၈. နိဝါသဋ္ဌာနဘူတော ဗာလကော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ဗာလကိနီ. သတ္ထုပဋိညာတတာယ နိဂဏ္ဌာနံ မဟာတိ သမ္ဘာဝိတတ္တာ မဟာနိဂဏ္ဌော.

58. 愚童（bālaka）是她的住所、立足处，因此她被称为“有愚童者”（bālakinī）。由于在尼干陀中被尊为伟大，且自称为导师，因此被称为大尼干陀。

၆၀. အာဝဋ္ဋေတိ ပုရိမာကာရတော နိဝတ္တေတိ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ ဧတာယာတိ အာဝဋ္ဋနီ, မာယာ. တေနာဟ ‘‘အာဝဋ္ဋေတွာ ဂဟဏမာယ’’န္တိ. သတ္ထုပဋိညာနံ ဗုဒ္ဓဒဿနေ စိတ္တမေဝ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယမေတ္ထ ဓမ္မတာ. သစေ ပန သော တံ ပဋိညံ အပ္ပဟာယ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝံ ဥပဂစ္ဆေယျ, သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလေယျ, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘မာ အယံ ဗာလော ဝိနဿီ’’တိအာဒိတောဝ ယထာ သမ္မုခီဘာဝံ န လဘတိ, တထာ ကရောတိ. သွာယမတ္ထော ပါထိကပုတ္တသမာဂမေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဒဿနသမ္ပတ္တိနိယာမမာဟ ‘‘တထာဂတံ ဟီ’’တိအာဒိ. အာဂမာ နု ခေါ ဣဓ တုမှာကံ သန္တိကံ.

60. 诱使他人从先前的状态转变，又能让他们随自己的意思行事，这就叫做“诱转”（āvaṭṭanī），也就是幻术。所以说“以幻术诱转而执取”。自称导师者，在见到佛陀时，（欲见之心）都不会生起，这就是此处的法性。如果那个人不放弃其宣称而亲身面见诸佛，脑袋会裂成七块。因此，世尊从一开始就想“莫让此愚人毁灭”，而让他无法亲身面见。这个意思应该以与跋提咖子相遇之事来说明。关于见佛的定法，经中说“对于如来……”等。他是否来过你们这里？

၆၁. ဝစီသစ္စေ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ ယထာပဋိညာတာယ ပဋိညာယ ဌတွာ.

61. “安住于真实语”是指安住于如所承诺的誓言。

၆၂. သီတောဒကေ အမတာ ပါဏာ ပါနကာလေ ပန မရန္တိ, တေပိ တေန သီတောဒကပရိဘောဂေန မာရိတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တပဿိနာ နာမ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သီတောဒကံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ. ပါကတိကံ ဝါ ဥဒကံ သတ္တောတိ ပုရာတနာနံ နိဂဏ္ဌာနံ လဒ္ဓိ. တေနာဟ ‘‘သတ္တသညာယ သီတောဒကံ ပဋိက္ခိပန္တီ’’တိ. တေသံ တံ အဓုနာတနနိဂဏ္ဌာနံ ဝါဒေန ဝိရုဇ္ဈတိ. တေ ဟိ ပထဝီအာဒိနဝပဒတ္ထတော အညမေဝ ဇီဝိတံ ပဋိဇာနန္တိ. စိတ္တေန သီတောဒကံ ပါတုကာမော ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော ဟောတိ ရောဂေ ဌတွာပိ သတ္တာနံ စိတ္တဿ တထာ န ဝိတတတာ. တေနာဟ – ‘‘တေနဿ မနောဒဏ္ဍော တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ. တေနာတိ သီတောဒကံ ပါတုံ ပရိဘုဉ္ဇိတုဉ္စ ဣစ္ဆနေန. အဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ နိဂဏ္ဌဿ. တတ္ထေဝါတိ တထာစိတ္တုပ္ပာဒနေ ဧဝ. ဘိဇ္ဇတိ သံဝရဿ ဝိကောပိတတ္တာ. တထာဘူတော သော နိဂဏ္ဌော သီတောဒကံ [Pg.30] စေ လဘေယျ, ကတိပယံ ကာလံ ဇီဝေယျ, အလာဘေန ပန ပရိသုဿမာနကဏ္ဌောဋ္ဌတာလုဇိဝှာအာဒိကော သဗ္ဗသော ပရိဒါဟာဘိဘူတော မရေယျ. တေနာဟ – ‘‘သီတောဒကံ အလဘမာနော ကာလံ ကရေယျာ’’တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သီတောဒကံ ပိဝါယ သန္နိဿိတစိတ္တဿ မရဏံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မနောဒဏ္ဍော ပန ဘိန္နောပိ စုတိမ္ပိ အာကဍ္ဎတီ’’တိ. ယသ္မာ ပန တထာဘူတစိတ္တဿ နိဂဏ္ဌဿ မနောသတ္တေသု နာမ ဒေဝေသု ဥပပတ္တိ ဟောတီတိ တိတ္ထိယာနံ လဒ္ဓိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မနောဒဏ္ဍော ပန ဘိန္နောပိ ပဋိသန္ဓိမ္ပိ အာကဍ္ဎတီ’’တိ. ဣတီတိ ဧဝံ ‘‘ဣဓာဿ နိဂဏ္ဌော’’တိအာဒိအာကာရေန. နန္တိ ဥပါလိံ ဂဟပတိံ. မဟန္တောတိ ဝဒါပေသိ ‘‘မနောပဋိဗဒ္ဓေါ ကာလင်္ကရောတီ’’တိ ဝဒန္တောတိ အဓိပ္ပာယော.

62. 冷水中有生命，饮用时会死亡，他们是被饮用冷水所杀害，因此苦行者认为完全不应该饮用任何冷水，这是他们的学说。或者认为普通水中也有生命，这是古代尼干陀的学说。所以说“因有生命想而拒绝冷水”。这与现代尼干陀的观点相矛盾。他们从地等九句义之外，另行主张有生命。即使在病中，他心里也想喝、想用冷水，但众生的心并没有那么强大（能忍受）。所以说：“因此他的意罚就在那里被破坏”。“因此”指想要饮用冷水的心。“他”指所说的尼干陀。“在那里”指就在生起那样心念的时候。“被破坏”是因为防护被破坏的缘故。这样的尼干陀如果得到冷水，或许能活一段时间；如果得不到，喉咙、嘴唇、上颚、舌头等干枯，完全被热恼所压倒而死。所以说：“得不到冷水就会死亡”。为什么？因为心系于饮用冷水而死，所以说“意罚虽被破坏，亦能牵引死亡”。又因为外道认为，怀有那样心念的尼干陀会投生到名为意生天的天神中，所以说“意罚虽被破坏，亦能牵引结生”。如此，即是以“于此，尼干陀……”等方式（提问）。“他”指优波离居士。“重大”是让他说，意即“说‘心系缚而命终’”。

ဥပါသကဿာတိ ဥပါလိဿ ဂဟပတိဿ. မုစ္ဆာဝသေနာတိအာဒိနာ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ မနောဒဏ္ဍဿ မဟန္တတံ ဝိဘာဝေတိ. စိတ္တသန္တတိပ္ပဝတ္တိမတ္တေနေဝါတိ ဝိနာ ကာယဒဏ္ဍေန ဝစီဒဏ္ဍေန စ ကေဝလံ စိတ္တသန္တတိပ္ပဝတ္တိမတ္တေန. ဘိဇ္ဇိတွာပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန အဘိဇ္ဇိတွာပိ. အနိယျာနိကာတိ အပ္ပာဋိဟီရာ, အယုတ္တာတိ အတ္ထော. သလ္လက္ခေသိ ဥပါသကောတိ ဝိဘတ္တိံ ဝိပရိဏာမေတွာ ယောဇနာ. ပဉှပဋိဘာနာနီတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေ အတ္ထေ ဥပ္ပဇ္ဇနကပဋိဘာနာနိ.

优婆塞是指优波离居士。以“因痴迷故”等语，从顺推和逆推两方面阐明意罚的重大性。“仅仅是心相续的生起”是说，没有身罚和语罚，仅仅由心相续的生起。“即使被破坏”中的“也”（pi）字，包含了“即使未被破坏”之意。“非出离”（aniyyānika）是指无神变力（appāṭihīra）、不适宜（ayutta）的意思。对于“优婆塞观察了”（Sallakkhesi upāsako）一句，应转换格位来理解（即“优婆塞，你当观察！”）。“问辩才”（Pañhapaṭibhāna）是指对于想了知的义理，能生起应对的辩才。

‘‘မနောပဋိဗဒ္ဓေါ ကာလံ ကရောတီ’’တိ ဝဒန္တေန အတ္ထတော မနောဒဏ္ဍဿ တဒုတ္တရဘာဝေါ ပဋိညာတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣဒါနိ မနောဒဏ္ဍော မဟန္တောတိ ဣဒံ ဝစန’’န္တိ. တထာ စေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘မနောဒဏ္ဍောဝ ဗလဝါ မဟန္တောတိ ဝဒါပေသီ’’တိ.

“‘因心系缚而命终’，如此说者，实则已承认意罚更为超胜，故云‘如今意罚为重’此言。亦如所说：‘（彼）令人说：“意罚方为强力、重大。”’”

၆၃. ပါဏာတိပါတာဒိတော ယမနံ ယာမော, စတုဗ္ဗိဓော ယာမော စတုယာမော, စတုယာမသင်္ခါတေန သံဝရေန သံဝုတော စာတုယာမသံဝရသံဝုတော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ယာမ-သဒ္ဒေါ ကောဋ္ဌာသပရိယာယောတိ ‘‘ဣမိနာ စတုကောဋ္ဌာသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပိယဇာတိကံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ရာဂဝသေန ဗာလေဟိ ဘာဝနီယတ္တာ ‘‘ဘာဝိတ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဘာဝိတန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ.

63. 从杀生等行为中自我约束，称为“禁制”(yāma)，四种禁制即是“四禁制”(catuyāma)；以名为“四禁制”的律仪(saṃvara)所防护，即是“为四禁制律仪所防护”。但在义注中，“yāma”一词是“部分”的同义词，故以“以此四部分”来解释。由于愚人以贪欲修习可爱的色等所缘，因此被称为“已修习”(bhāvita)，所以说“‘已修习’即是五种感官享受。”

ယော သဗ္ဗံ ပါပံ အာသဝဉ္စ ဝါရေတီတိ သဗ္ဗဝါရီ, တဿ နဝသု ပဒတ္ထေသု သတ္တမော ပဒတ္ထော, တေန သဗ္ဗဝါရိနာ ပါပံ ဝါရိတွာ ဌိတောတိ သဗ္ဗဝါရိဝါရိတော[Pg.31]. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဝါရိတပါပေါ’’တိ. တတော ဧဝ သဗ္ဗဿ ဝါရိတဗ္ဗဿ အာသဝဿ ဓုနနတော သဗ္ဗဝါရိဓုတော. ဝါရိတဗ္ဗဿ နိဝါရဏဝသေန သဗ္ဗဝါရိနော ဖုဋော ဖုသိတောတိ သဗ္ဗဝါရိဖုဋော. သံဃာတန္တိ သဟသာ ဟနနံ, အသဉ္စေတနိကဝဓန္တိ အတ္ထော. ကတရသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေတိ တီသု ဒဏ္ဍကောဋ္ဌာသေသု ကတရကောဋ္ဌာသေ.

能防止一切恶与漏者，是为“一切防”(sabbavārī)，此为其九种词义中的第七义。以彼“一切防”而防止了恶安住者，是为“一切防所防”(sabbavārivārito)。故云：“以一切防恶而恶已被防。”其后，因抖落一切应防之漏，故为“一切防所抖落”(sabbavāridhuto)。因防止了应防止者，而为“一切防”所触及，故为“一切防所触”(sabbavāriphuṭo)。“冲击”(Saṅghāta)指突然的杀害，意即无意之杀。“于何部分？”指于三罚的诸部分中，是何部分。

၆၄. ခလိယတိ သမာဒိယတီတိ ခလံ, ရာသီတိ အာဟ – ‘‘ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိ’’န္တိ. ဝိဇ္ဇာဓရဣဒ္ဓိယာ ဣဒ္ဓိမာ. သာ ပန ဣဒ္ဓိ ယသ္မာ အာနုဘာဝသမ္ပန္နဿေဝ ဣဇ္ဈတိ, န ယဿ ကဿစိ. တသ္မာ အာဟ ‘‘အာနုဘာဝသမ္ပန္နော’’တိ. ဝိဇ္ဇာနုဘာဝဝသေနေဝ အာနုဘာဝသမ္ပန္နော. စိတ္တေ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တော အာနုဘာဝါယ ဧဝ ဝိဇ္ဇာယ ပဂုဏဘာဝါပါဒနေန. ဧတေန ဝသီဘာဝံ လောကိယသမညာဝသေန ဘဂဝါ ဥပါလိံ ဂဟပတိံ ပညပေတုကာမော ဧဝမာဟ. လောကိကာ ဟိ ‘‘ဘာဝနာမယဣဒ္ဓိယာ ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသီဘာဝပ္ပတ္တော ပရူပဃာတံ ကရောတီ’’တိ မညန္တိ. တထာ ဟိ တေ ဣသယော ပရေသံ သံဝဏ္ဏေန္တိ, ဣသီနံ အာနုဘာဝံ ကိတ္တေန္တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော အာဂမိဿတီတိ.

64. “被聚集、被收集”，故为“聚”(khalaṃ)，意即“堆”(rāsi)，故说“一肉聚”(ekaṃ maṃsakhalaṃ)即“一肉堆”(ekaṃ maṃsarāsi)。以明咒持有者的神通力而有神通。但这种神通只有具足威德的人才能成就，非任何人皆可。因此说“具足威德”。正是以明咒的威德而具足威德。通过使能生威力的明咒达到纯熟，而于心获得自在。为此，世尊欲以世俗之名言为优波离(Upāli)居士开示此自在，故作是说。因为世人认为“通过修习而生的神通力，获得心自在的人能够伤害他人”。诚然，那些仙人会如此称赞他人，颂扬仙人们的威德。于此应说之事，将于后文述及。

၆၅. အရညမေဝ ဟုတွာတိ သဗ္ဗသော အရညမေဝ ဟုတွာ. အရညဘာဝေန အရညံ ဇာတံ, န နာမမတ္တေန. ဣသီနံ အတ္ထာယာတိ ဣသီနံ အာသာဒနတ္ထာယ.

65. “已成林居”，意即完全地成为林居者。是由于林居的实证而成为林居者，而非仅仅有林居之名。“为了仙人的利益”，意即为了接近仙人。

ဂေါဓာဝရီတီရတော နာတိဒူရေ. ဥသူယမာနောတိ ‘‘န မံ ဧသ ဇနော ပရိဝါရေတီ’’တိ ဥသူယံ ကရောန္တော. ကိလိဋ္ဌော ဝတာတိ ပင်္ကဒန္တရဇသိရတာဒီဟိ ကိလိဋ္ဌသရီရော. အနဉ္ဇိတမဏ္ဍိတောတိ အနဉ္ဇိတက္ခိကော သဗ္ဗေန, သဗ္ဗံ အမဏ္ဍိတော စ. တသ္မိံ ကာလေ ‘‘ကာလဿေဝ အက္ခီနံ အဉ္ဇနံ မင်္ဂလ’’န္တိ မနုဿာနံ လဒ္ဓိ, တသ္မာ အနဉ္ဇနံ ဝိသုံ ဂဟိတံ.

离戈达瓦里(Godhāvarī)河岸不远。“他心怀嫉妒”，意即“此人不围绕我”，而心生嫉妒。“身体何其污秽”，意即身体为泥、齿垢、尘土等所染污。“未涂饰”，意即眼睛完全未涂眼药，且全身未加任何装饰。当时人们有此见解：“清晨涂眼药为吉祥事”，因此特别提及“未涂眼药”。

ရာဇာ တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာတိ ‘‘ဝေဒေသု ဤဒိသံ အာဂတံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ရာဇာ တဿ ပုရောဟိတဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ. ဥသုမဇာတဟဒယောတိ ဥတ္တတ္တဟဒယော. နာသိကာနံ အပ္ပဟောန္တေ မုခေန အဿသန္တော.

“国王听从其言”，意即国王听从了国师(purohita)之言，说：“尊者，吠陀中会有如此记载吗？”“心生热恼”，意即内心灼热。因鼻孔不通，而以口呼吸。

ဝိဇိတဇယေဟိ အာဂန္တွာ နက္ခတ္တယုတ္တံ အာဂမေန္တေဟိ နိသီဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဇယခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ. ဥဒကဝုဋ္ဌိပါတနာဒိ တသ္မိံ ပါပကမ္မေ အသမင်္ဂိဘူတာနမ္ပိ သမနုညတာယ [Pg.32] အန္တောကရဏတ္ထံ ကတံ. ကတဘဏ္ဍဝုဋ္ဌီတိ အာဘရဏဝဿံ. မဟာဇနော သမနုညော ဇာတောတိ ယောဇနာ. မာတုပေါသကရာမောတိ မာတရိ သမ္မာပဋိပန္နော ရာမော နာမ ဧကော ပုရိသော. အသမင်္ဂိဘူတာနန္တိ အသမနုညာနံ.

由已得胜的胜利者们前来，于等待星宿相应时应坐之处，即是胜利营地。降水雨等事，是为了通过准许，而将那些未参与此恶业者也包含进来。“降造物雨”，意即饰物之雨。“大众皆赞同”，应如是连结文句。“养母罗摩”(Mātuposakarāma)，意即一位名叫罗摩(Rāma)的男子，善于侍奉母亲。“未参与者”(asamaṅgibhūtānaṃ)，意即不赞同者。

အဝကိရိယာတိ အသုဿူသတံ ပဋိစ္စ. ဖုလိင်္ဂါနီတိ အဂ္ဂိကဏာနိ. ပတန္တိ ကာယေတိ ကာယေ ဣတော စိတော နိပတန္တိ. ဧတေ ကိရ နိရယံ ဝိဝရိတွာ မဟာဇနဿ ဒဿေန္တိ.

“轻蔑”，是缘于不愿听闻。“火花”，意即火的微粒。“落于身上”，意即（火花）于身上到处坠落。据说，他们打开地狱，向大众展示。

ယထာဖာသုကဋ္ဌာနန္တိ မယံ ကဉ္စိပိ ဒေသံ ဥဒ္ဒိဿ န ဂစ္ဆာမ, ယတ္ထ ပန ဝသန္တဿ ပဗ္ဗဇိတဿ ဖာသု ဟောတိ, တံ ယထာဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမာတိ အဓိပ္ပာယော. သံဃာတိ သံဟတာ. ဂဏာတိ တံတံသေဏိဘာဝေန ဂဏိတဗ္ဗတာယ ဂဏာ. ဂဏီဘူတာတိ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ ရာသိဘူတာ. အဒိန္နာဒါနန္တိအာဒီသုပိ နိရယေ ပစ္စိတွာ မနုဿလောကံ အာဂတဿ ဝိပါကာဝသေသေနာတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

“随安乐处”，意谓：“我们不指定去任何地方，而是去往出家者居住安乐之处，此即随安乐处之意。”“僧伽”(Saṅgha)，意为和合。“众”(Gaṇa)，因其能以不同部类计算，故名为“众”。“结成群”(Gaṇībhūtā)，意即心意一致而聚集一处。于“不与取”等（恶业），亦应连结“于地狱中受报后，来到人界者，尚有余报”之义来理解。

ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ သမ္ဘာဝနံ ဥပ္ပာဒေဿာမိ. နေသံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ စိန္တေသီတိ ယောဇနာ. ကိံ စိန္တေသိ? အာဃာတံ ဥပ္ပာဒေတွာ အနတ္ထကရဏူပါယံ. တေနာဟ ‘‘သော ဓမ္မကထာပရိယောသာနေ’’တိအာဒိ. နာဂဗလပိစ္ဆိလ္လာဒီနန္တိ နာဂဗလသာသပအင်္ကောလတေလကဏိကာရနိယျာသာဒီနံ စိက္ခလ္လာနံ. ဝိဟေဌယိံသု နိရယာဒိကထာဟိ ဃဋ္ဋေန္တာ. ဆဒွါရာရမ္မဏေတိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဒွါရာနံ အာရမ္မဏဘူတေ ရူပါဒိဝိသယေ.

“我将支持”，意即我将生起尊敬之心。“应对他们做什么”，应连接作“他思惟”。思惟什么？生起瞋恨，（思惟）加害的方法。故云“彼于说法结束时”等。“龙力树(nāgabala)的黏液等”，意指龙力树、芥子、翅子树(aṅkola)油、迦尼迦罗树(kaṇikāra)胶等的泥滑之物。“他们恼害之”，意即以地狱等言说来冲击他们。“于六门所缘”，意即于作为眼等六门所缘的色等境界中。

နဝ ဝုဋ္ဌိယောတိ ဥဒကဝုဋ္ဌိ သုမနပုပ္ဖဝုဋ္ဌိ မာသကဝုဋ္ဌိ ကဟာပဏဝုဋ္ဌိ အာဘရဏဝုဋ္ဌိ အာဝုဓဝုဋ္ဌိ အင်္ဂါရဝုဋ္ဌိ ပါသာဏဝုဋ္ဌိ ဝါလိကာဝုဋ္ဌီတိ ဣမာ နဝ ဝုဋ္ဌိယော. အဝဉ္စယီတိ သက္ကာရံ ကရောန္တော ဝိယ ဟုတွာ အသက္ကာရံ ကရောန္တော အနတ္ထစရဏေန ဝဉ္စယိ. အဒူသကေတိ အနပရာဓေ.

“九雨”，即水雨、素馨花雨、摩沙迦(māsaka)雨、钱(kahāpaṇa)雨、饰物雨、武器雨、炭火雨、石块雨、沙砾雨，此为九种雨。“彼欺骗”，意即佯作恭敬，实则不敬，以不利之行而欺骗。“于无过者”，意即于无罪者。

‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ ဗြာဟ္မဏကညာ’’တိ ဇာတကဋ္ဌကထာဒီသု (ဇာ. အဋ္ဌ. ၄.၁၅.မာတင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ) အာဂတံ, ဣဓ ပန ‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ’’တိ. ဝါရေယျတ္ထာယာတိ အာဝါဟတ္ထာယ, အဿာတိ ပေသိတပုဂ္ဂလဿ. တာဒိသေန နီစကုလသံဝတ္တနိယေန ကမ္မုနာ လဒ္ဓေါကာသေန စဏ္ဍာလယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော.

“见吉祥(Diṭṭhamaṅgalikā)是婆罗门女”见于本生义注等（《本生》义注第四卷15.摩登伽本生释义），而此处却说是“长者女”。“为求婚故”，意即为婚姻故，（assa指）被派遣之人。他因造作了导致投生低贱种姓的业，获得机会而于旃陀罗(caṇḍāla)胎中出生。

စမ္မဂေဟေတိ [Pg.33] စမ္မေန ဆာဒိတေ ဂေဟေ. မာတင်္ဂေါတွေဝဿ နာမံ အဟောသိ ဇာတိသမုဒါဂတံ. တန္တိ ဃဏ္ဋံ. ဝါဒေန္တော တာလနေန သဒ္ဒံ ကရောန္တော. မဟာပထံ ပဋိပဇ္ဇိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဂေဟဒွါရသမီပေန.

“于皮屋中”(Cammagehe)，意即于皮革覆盖的屋中。“摩登伽”(Mātaṅga)实为其与生俱来之名。“弦”(Tanti)，指铃(ghaṇṭa)。“演奏着”(Vādento)，意即以敲击发出声响。“走上大路”，（意即）行至见吉祥(Diṭṭhamaṅgalikā)的家门附近。

တဿာ ဝေယျာဝစ္စကရာ စေဝ ဥပဋ္ဌာကမနုဿာ ပဋိဗဒ္ဓါ စ သုရာသောဏ္ဍာဒယော ဇာဏုကပ္ပရာဒီဟိ သုကောဋ္ဋိတံ ကောဋ္ဋိတဘာဝေန မုစ္ဆံ အာပန္နတ္တာ မတောတိ သညာယ ဆဍ္ဍေသုံ.

她的仆人、侍从以及有关系的嗜酒者等人，用膝盖、手肘等物将他痛打，因遭殴打而昏厥，（众人）以为他死了，便将他丢弃。

အထ ဗောဓိသတ္တော အာယုအဝသေသဿ အတ္ထိတာယ မန္ဒမန္ဒေ ဝါတေ ဝါယန္တေ စိရေန သညံ ပဋိလဘတိ. တေနာဟ ‘‘မဟာပုရိသော’’တိအာဒိ. ဂေဟင်္ဂဏေတိ ဂေဟဿ မဟာဒွါရတော ဗဟိ ဝိဝဋင်္ဂဏေ. ပတိတောတိ ပါတံ ကတွာ ဣစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ အန္တရံ ကတွာ အနုပ္ပဝေသေန နိပန္နော. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယာတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာကာရဏေန.

其时，菩萨因尚有余寿，微风徐来，良久之后方恢复知觉。故云“大士”等。“于屋院中”(Gehaṅgaṇe)，意即于屋子大门外的开阔庭院中。“已倒卧”(Patito)，意即倒下，中断了所愿之事的成就，未能进入而躺卧。“因见吉祥”(Diṭṭhamaṅgalikāya)，意即以见吉祥为原因。

ယသန္တိ ဝိဘဝံ ကိတ္တိသဒ္ဒဉ္စ. စန္ဒန္တိ စန္ဒမဏ္ဍလံ, စန္ဒဝိမာနန္တိ အတ္ထော. ဥစ္ဆိဋ္ဌဂေဟေတိ ပရေဟိ ပရိဘုတ္တဂေဟေ. မဏ္ဍပေတိ နဂရမဇ္ဈေ မဟာမဏ္ဍပေ.

“名声”(Yasa)，意指财富与声誉。“月”(Canda)，意指月轮，义为月宫。“于残食屋中”(Ucchiṭṭhagehe)，意即于他人使用过的屋中。“于亭台中”(Maṇḍape)，意即于城市中央的大亭台中。

ခီရမဏိမူလန္တိ ခီရမူလံ, ပါဒေသု ဗဒ္ဓမဏိမူလဉ္စ. ယာဝတာ ဝါစုဂ္ဂတာ ပရိယတ္တီတိ ယတ္တကော မနုဿဝစီဒွါရတော ဥဂ္ဂတော နိက္ခန္တော ပဝတ္တော, ယံကိဉ္စိ ဝစီမယန္တိ အတ္ထော. အာကာသင်္ဂဏေတိ ဝိဝဋင်္ဂဏေ.

“乳与宝珠之价”(Khīramaṇimūlaṃ)，意即乳汁之价，以及足上所系宝珠之价。“所有言传之教法”(Yāvatā vācuggatā pariyatti)，意即凡从人之语门发出、出现、流布，任何由言语所成者，此为其义。“于空旷庭院中”(Ākāsaṅgaṇe)，意即于开阔的庭院中。

ဒုမ္မဝါသီတိ ဓူမော ဓူသရော, အနဉ္ဇိတာမဏ္ဍိတောတိ အဓိပ္ပာယော. ဩတလ္လကောတိ နိဟီနဇ္ဈာသယော, အပ္ပာနုဘာဝေါတိ အတ္ထော. ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေတိ ယာဝ ဂလဝါဋကာ ပါရုပိတွာ. ကော ရေ တုဝန္တိ အရေ ကော နာမ တွံ.

“恶住者”(Dummavāsī)：意为烟熏灰暗，未经涂饰打扮。“卑劣者”(Otallaka)：意为心性低劣，无有威力。“裹至颈项”(Paṭimuñca kaṇṭhe)：意为披衣裹至喉部。“喂！你是谁？”(Ko re tuvaṃ)：意为“喂，你叫什么？”

ပကတန္တိ ပဋိယတ္တံ နာနပ္ပကာရတော အဘိသင်္ခတံ. ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍန္တိ အန္တရဃရံ ဥပဂမ္မ ဌတွာ လဒ္ဓဗ္ဗပိဏ္ဍံ, ဘိက္ခာဟာရန္တိ အတ္ထော. လဘတန္တိ လစ္ဆတု. သပါကောတိ မဟာသတ္တော ဇာတိဝသေန ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကရောတိ.

“已备办”(Pakata)：意为以种种方式准备、操办。“起立所得食”(Uttiṭṭhapiṇḍa)：意为进入村内，站立而得的食物，即乞食。“愿他获得”(Labhataṃ)。“旃陀罗”(Sapāka)：意为大士依其出身，如实地显露自己。

အတ္ထတ္ထိတံ သဒ္ဒဟတောတိ သမ္ပရာယိကဿ အတ္ထဿ အတ္ထိဘာဝံ သဒ္ဒဟန္တဿ. အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ. ဧတ္တောတိ ဣမသ္မာ ဌာနာ. ဇမ္မာတိ လာမက.

“信有后世利益者”(Atthatthitaṃ saddahato)：意即相信来世利益存在的人。“走开！”(Apehi)：意即“离开！”。“从此地”(Etto)：意即“从这个地方”。“卑劣者”(Jamma)：意即“下贱者”。

အနူပခေတ္တေတိ [Pg.34] အဇင်္ဂလေ ဥဒကသမ္ပန္နေ ခေတ္တေ ဖလဝိသေသံ ပစ္စာသီသန္တာ. ဧတာယ သဒ္ဓါယ ဒဒါဟိ ဒါနန္တိ နိန္နံ ထလဉ္စ ပူရေန္တော မေဃော ဝိယ ဂုဏဝန္တေ နိဂ္ဂုဏေ စ ဒါနံ ဒေဟိ, ဧဝံ ဒေန္တော စ အပ္ပေဝ အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေတိ. ဒက္ခိဏေယျေတိ သီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတေ.

“于无荒芜之田”(Anūpakhette)：意即在非丛林、水源丰沛的田地中，期望获得殊胜果报。“以此信布施”(Etāya saddhāya dadāhi dānaṃ)：意即如云雨普润高下，对有德者与无德者皆行布施，如是布施，或能令应供者欢喜。“应供者”(Dakkhiṇeyye)：意即具足戒等功德之人。

တာနီတိ တေ ဗြာဟ္မဏာ. ဝေဏုပဒရေနာတိ ဝေဠုဝိလီဝေန.

“彼等”(Tāni)：意即那些婆罗门。“以竹篾”(Veṇupadarena)：意即以竹篾。

ဂိရိံ နခေန ခဏသီတိ ပဗ္ဗတံ အတ္တနော နခေန ခဏန္တော ဝိယ အဟောသိ. အယောတိ ကာလလောဟံ. ပဒဟသီတိ အဘိဘဝသိ, အတ္တနော သရီရေန အဘိဘဝန္တော ဝိယ အဟောသိ.

“你以指甲挖山”(Giriṃ nakhena khaṇasi)：意即如同用自己的指甲挖掘山岳。“铁”(Ayo)：意即黑铁。“你压制”(Padahasi)：意即你压制，如同用自己的身体去压制。

အာဝေဓိတန္တိ စလိတံ ဝိပရိဝတ္တေတွာ ဌိတံ. ပိဋ္ဌိတောတိ ပိဋ္ဌိပဿေန. ဗာဟုံ ပသာရေတိ အကမ္မနေယျန္တိ အကမ္မက္ခမံ ဗာဟုဒွယံ ထဒ္ဓံ သုက္ခဒဏ္ဍကံ ဝိယ ကေဝလံ ပသာရေတိ, န သမိဉ္ဇေတိ, သေတာနိ အက္ခီနိ ပရိဝတ္တနေန ကဏှမဏ္ဍလဿ အဒိဿနတော.

“已摇晃”(Āvedhitaṃ)：意为摇动后翻转而立。“从背后”(Piṭṭhito)：意即以背部。“伸臂不活”(Bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ)：意即双手不听使唤，僵直如枯木，只能伸直，不能弯曲；由于眼珠翻转不见黑色瞳仁，故双眼皆白。

ဇီဝိတန္တိ ဇီဝနံ.

“生命”(Jīvitaṃ)：意即“活命”。

ဝေဟာယသန္တိ အာကာသေ. ပထဒ္ဓုနောတိ ပထဘူတဒ္ဓုနော ဝိယ.

“于空中”(Vehāyasaṃ)：意即在天空。“拂除道路者”(Pathaddhuno)：意即如同拂除道路之人。

သညမ္ပိ န ကရောတီတိ ‘‘ဣမေ ကုလပ္ပသုတာ’’တိ သညာမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ. ဒန္တကဋ္ဌကုစ္ဆိဋ္ဌကန္တိ ခါဒိတဒန္တကဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ အပ္ပဒုဋ္ဌပဒေါသဘာဝတော, မဟာသတ္တဿ တဒါ ဥက္ကံသဂတခေတ္တဘာဝတော. ဣဒ္ဓိဝိသယော နာမ အစိန္တေယျော, တသ္မာ ကထံ သူရိယဿ ဥဂ္ဂန္တုံ နာဒါသီတိ န စိန္တေတဗ္ဗံ. အရုဏုဂ္ဂံ န ပညာယတီတိ တသ္မိံ ပဒေသေ အရုဏပဘာ န ပညာယတိ, အန္ဓကာရော ဧဝ ဟောတိ.

“想亦不作”(Saññampi na karoti)：意即连“此等是名门后裔”这样的想法都不曾生起。“如嚼过的齿木”(Dantakaṭṭhakucchiṭṭhakaṃ)：因如已嚼之齿木而得名。此事将落于彼人自身之上，因为（大士）无有瞋害，且当时大士是已达究竟的福田。神通境界实不可思议，是故不应思量“如何能不令日出？”。“不见黎明升起”(Aruṇuggaṃ na paññāyati)：意即在那个地方不见黎明之光，唯有黑暗。

ယက္ခာဝဋ္ဋော နု ခေါ အယံ ကာလဝိပရိယာယော. မဟာပညန္တိ မဟန္တာနံ ပညာနံ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ. ဇနပဒဿ မုခံ ပဿထာတိ ဣမဿ ဇနပဒဝါသိနော ဇနဿ ဥပဒ္ဒဝေန မင်္ကုဘူတံ မုခံ ပဿထ.

“此诚夜叉所致之时序错乱耶？”(Yakkhāvaṭṭo nu kho ayaṃ kālavipariyāyo)。“大慧者”(Mahāpaññaṃ)：意为广大智慧之所依。“观国土之面”(Janapadassa mukhaṃ passatha)：意为“观看此国土居民因灾祸而忧愁的面容”。

ဧတဿ ကထာ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတီတိ ယာဟိ တေန ပါရမိတာပရိဘာဝနသမိဒ္ဓါဟိ နာနာသမာပတ္တိဝိဟာရပရိပူရိတာဟိ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟိ သုသင်္ခတသန္တာနေ မဟာကရုဏာဓိဝါသေ မဟာသတ္တေ အရိယူပဝါဒကမ္မအဘိသပသင်္ခါတာ ဖရုသဝါစာ ပဝတ္တိတာ, သာ အဘိသပိ တဿ ခေတ္တဝိသေသဘာဝတော တဿ စ အဇ္ဈာသယဖရုသတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကမ္မံ ဟုတွာ [Pg.35] သစေ သော မဟာသတ္တံ န ခမာပေတိ, သတ္တမေ ဒိဝသေ ဝိပစ္စနသဘာဝံ ဇာတံ, ခမာပိတေ ပန မဟာသတ္တေ ပယောဂသမ္ပတ္တိ ပဋိဗာဟိတတ္တာ အဝိပါကဓမ္မတံ အာပဇ္ဇတိ အဟောသိကမ္မဘာဝတော. အယဉှိ အရိယူပဝါဒပါပဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယဿ ဓမ္မတာ, တေန ဝုတ္တံ ‘ဧတဿ ကထာ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတီ’တိအာဒိ. မဟာသတ္တော ပန တံ တဿ ဥပရိ ပတိတုံ န အဒါသိ, ဥပါယေန မောစေသိ. တေန ဝုတ္တံ စရိယာပိဋကေ (စရိယာ. ၂.၆၄) –

“彼言将落于彼自身之上”：是说，对于一位因圆满修习波罗蜜而有成，圆满种种等至与住，具足戒、见之功德，善治心续，安住大悲的大士，（彼人）说出了名为“呵责圣者业”(ariyūpavādakamma)、诅咒的粗恶语。此诅咒，因大士为殊胜福田，且彼人意乐粗恶，故成现法受业(diṭṭhadhammavedaniyakamma)。若彼人不求大士宽恕，则于第七日业果成熟；若已求得大士宽恕，则因加行圆满被阻，业成无果报法，是为无效业(ahosikamma)。此即呵责圣者之恶业为现法受业的法则。故云“彼言将落于彼自身之上”等。然大士不令其果报落于彼身，以方便令其解脱。是故《所行藏》(Cariyāpiṭaka)中说：

‘‘ယံ သော တဒါ မံ အဘိသပိ, ကုပိတော ဒုဋ္ဌမာနသော;

တဿေဝ မတ္ထကေ နိပတိ, ယောဂေန တံ ပမောစယိ’’န္တိ.

“彼时忿恚者，恶心诅咒我；其言堕彼首，我以方便救。”

ယဉှိ တတ္ထ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တေန သူရိယုဂ္ဂမနနိဝါရဏံ ကတံ, အယမေတ္ထ ယောဂေါတိ အဓိပ္ပေတော. ယောဂေန ဟိ ဥဗ္ဗဠှာ သရာဇိကာ ပရိသာ နဂရဝါသိနော နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ တာပသံ အာနေတွာ ခမာပေသုံ. သော စ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ တသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေသိ. ယံ ပနဿ မတ္ထကေ မတ္တိကာပိဏ္ဍဿ ဌပနံ, တဿ စ သတ္တဓာ ဖာလနံ ကတံ, တံ မနုဿာနံ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထံ. အညထာ ဟိ – ‘‘ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာ သမာနာ စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တိ, န ပန စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပေန္တီ’’တိ မဟာသတ္တမ္ပိ တေန သဒိသံ ကတွာ ဂဏှေယျုံ, တဒဿ တေသံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာတိ. တေနာဟ ‘‘အထဿာ’’တိအာဒိ.

于此，所谓“方便”(yoga)，意指菩萨于第七日阻止日出之事。正是以此方便，国王及其会众、都城、城镇与地方之民，皆受触动，遂将该苦行者带至菩萨面前，令其忏谢。彼苦行者知晓菩萨功德后，亦于彼生起净信。至于在其头上放置泥团，及泥团七裂之事，乃为守护众人之心。否则，（众人）或将大士与彼人等同视之，认为：“此等出家之人，随心而转，不能转心”，而此将于长夜中为他们带来无益与痛苦。故云“尔时”等。

လောဟကူဋဝဿန္တိ အယဂုဠဝဿံ. တဒါ ဟိ ရတနမတ္တာနိ ဒိယဍ္ဎရတနမတ္တာနိပိ တိခိဏံသာနိ အယဂုဠမဏ္ဍလာနိ ဣတော စိတော စ နိပတန္တာ မနုဿာနံ သရီရာနိ ခဏ္ဍခဏ္ဍကာနိ အကံသု. ကလလဝဿန္တိ တနုကကဒ္ဒမပဋလကဒ္ဒမံ. ဥပဟစ္စာတိ အာဃာဋေတွာ. တဒေဝ မဇ္ဈာရညံ.

“铁丸雨”(Lohakūṭavassaṃ)：意即铁球雨。当时，大小如一宝珠乃至一宝珠半、刃口锋利的铁球，从四处落下，将人身砸得粉碎。“淤泥雨”(Kalalavassaṃ)：意即稀泥与稠泥之雨。“撞击后”(Upahacca)：意即撞击。“彼即林中”：意即那里正是森林的中央。

၆၇. အနုဝိစ္စကာရန္တိ အနုဝိစ္စကရဏံ. ကာရဏေဟိ ဒွီဟိ အနိယျာနိကသာသနေ ဌိတာနံ အတ္တနော သာဝကတ္တံ ဥပဂတေ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

67. “审察而行”(Anuviccakāraṃ)：意即审察之行。为向住于非出离教法而归为己之弟子者，开示策励(paggaha)与折伏(niggaha)此二种事，故说“为何”等语。

၆၉. အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၇၅-၇၆; အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၁၂) အနုပုဗ္ဗိယာ အနုပုဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗကထံ, ကာ ပန သာ? ဒါနာဒိကထာ. ဒါနကထာ တာဝ ပစုရဇနေသုပိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ သုကရတ္တာ သီလေ ပတိဋ္ဌာနဿ ဥပါယဘာဝတော စ အာဒိတောဝ ကထိတာ[Pg.36]. ပရိစ္စာဂသီလော ဟိ ပုဂ္ဂလော ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထူသု နိဿင်္ဂဘာဝတော သုခေနေဝ သီလာနိ သမာဒိယတိ, တတ္ထ စ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ. သီလေန ဒါယကပဋိဂ္ဂဟဏဝိသုဒ္ဓိတော ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော, ကိရိယဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယဓမ္မဝစနတော, ဘောဂယသသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနကထာနန္တရံ သီလကထာ ကထိတာ. တဉ္စ သီလံ ဝဋ္ဋနိဿိတံ, အယံ ဘဝသမ္ပတ္တိ တဿ ဖလန္တိ ဒဿနတ္ထံ, ဣမေဟိ စ ဒါနသီလမယေဟိ ပဏီတစရိယဘေဒဘိန္နေဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ ဧတာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ပဏီတတရာဒိဘေဒဘိန္နာ အပရိမေယျာ ဘောဂဘဝသမ္ပတ္တိယောတိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သဂ္ဂကထာ. သွာယံ သဂ္ဂေါ ရာဂါဒီဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌော သဗ္ဗဒါ အနုပက္ကိလိဋ္ဌော အရိယမဂ္ဂေါတိ ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂေါ, မဂ္ဂဉ္စ ကထေန္တေန တဒဓိဂမူပါယသန္ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂပရိယာပန္နာပိ ပဂေဝ ဣတရေ သဗ္ဗေပိ ကာမာ နာမ ဗဟွာဒီနဝါ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ. ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသဉှိတာတိ တေသံ ဩကာရော လာမကဘာဝေါ, သဗ္ဗေပိ ဘဝါ ကိလေသာနံ ဝတ္ထုဘူတာတိ တတ္ထ သံကိလေသော. သဗ္ဗသော ကိလေသဝိပ္ပမုတ္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသော စ ကထေတဗ္ဗောတိ အယမတ္ထော မဂ္ဂန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

69. 渐次说法，是指应当依次宣说的教法。那是什么呢？是布施等教法。首先宣说布施法，因为布施在多数人中普遍流行，易于实行，且是安住于戒的基础。乐于布施的个人(puggala)，由于对所受用之物无所执著，便能轻易地受持戒律，并能善安住于其中。又因为戒能清净施者与受者，宣说利益他人即是宣说止息对他人之恼害，宣说作为之法后宣说不作为之法，宣说财富名誉之成就因后宣说有之成就因，故于布施法后宣说戒法。而此戒依附于轮回，为显示此有之成就为其果报，并为显示以此等布施、持戒所成之殊胜善业，能得四天王天等殊胜无量之财富与有之成就，故于戒法后宣说天界法。此天界为贪等所染，而圣道恒常无染，为显示此义，故于天界法后宣说圣道法。宣说圣道时，为显示证悟之道，当先说明：即使是天界所摄，乃至其他一切欲乐，亦皆是多过患、无常、不坚固、变易之法，此即欲乐之过患。卑劣、粗俗、凡夫所行、非圣、无益，此即其鄙劣。一切有皆为烦恼之所依，此即其中之杂染。完全脱离烦恼即是涅槃，故应宣说出离的功德。应知，此义由“宣说圣道”一语所含摄。

သုခါနံ နိဒါနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ သမ္ပရာယိကာနံ နိဗ္ဗာနသဉှိတာနဉ္စာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ သုခါနံ ကာရဏံ. ယဉှိ ကိဉ္စိ လောကေ ဘောဂသုခံ နာမ, တံ သဗ္ဗံ ဒါနနိဒါနန္တိ ပါကဋော အယမတ္ထော. ယံ ပန ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တံ သုခံ, တဿပိ ဒါနံ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိယေဝ. သမ္ပတ္တီနံ မူလန္တိ ယာ ဣမာ လောကေ ပဒေသရဇ္ဇသိရိဿရိယသတ္တရတနသမုဇ္ဇလစက္ကဝတ္တိသမ္ပဒါတိ ဧဝံပဘေဒါ မာနုသိကာ သမ္ပတ္တိယော, ယာ စ စာတုမဟာရာဇာဒိဂတာ ဒိဗ္ဗာ သမ္ပတ္တိယော, ယာ ဝါ ပနညာပိ သမ္ပတ္တိယော, တာသံ သဗ္ဗာသံ ဣဒံ မူလကာရဏံ. ဘောဂါနန္တိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဘောဂေါ’’န္တိ လဒ္ဓနာမာနံ မနာပိယရူပါဒီနံ, တန္နိဿယာနံ ဝါ ဥပဘောဂသုခါနံ, ပတိဋ္ဌာ နိစ္စလာဓိဋ္ဌာနတာယ. ဝိသမဂတဿာတိ ဗျသနပ္ပတ္တဿ. တာဏန္တိ ရက္ခာ တတော ပရိပါလနတော. လေဏန္တိ ဗျသနေဟိ ပရိပါတိယမာနဿ ဩလီယနပဒေသော. ဂတီတိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ပရာယဏန္တိ ပဋိသရဏံ. အဝဿယောတိ ဝိနိပတိတုံ အဒေန္တော နိဿယော. အာရမ္မဏန္တိ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏံ.

一切快乐的因缘，包括现世的、来世的以及与涅槃相关的快乐，其因皆是布施。世间所有名为资财之乐的，其因缘显然都是布施。而与禅那、观(vipassanā)、道、果、涅槃相应的快乐，布施也是其亲依止缘(upanissayapaccaya)。成就的根本，如世间的地方王权、七宝庄严的转轮圣王荣华等种种人间成就，或四大天王等天界成就，以及其他一切成就，都以布施为根本因缘。“资财”指可享用之物，如悦意色等，或依此而生的受用快乐。“依止”意为稳固安住的基础。“遭难者”即遭遇不幸之人。“庇护”意为保护，使其免于不幸。“避难所”是受灾者得以栖息的处所。“归趣”是可往之处。“皈依处”是依止之处。“不堕落的依处”是不会使人堕落的依止。“所缘”是心识攀附的对象。

ရတနမယသီဟာသနသဒိသန္တိ [Pg.37] သဗ္ဗရတနမယသတ္တင်္ဂမဟာသီဟာသနသဒိသံ, မဟဂ္ဃံ ဟုတွာ သဗ္ဗသော ဝိနိပတိတုံ အပ္ပဒါနတော. မဟာပထဝိသဒိသံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌာသမ္ဘဝတော. ယထာ ဒုဗ္ဗလဿ ပုရိသဿ အာလမ္ဗနရဇ္ဇု ဥတ္တိဋ္ဌတော တိဋ္ဌတော စ ဥပတ္ထမ္ဘော, ဧဝံ ဒါနံ သတ္တာနံ သမ္ပတ္တိဘဝေ ဥပပတ္တိယာ ဌိတိယာ စ ပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသ’’န္တိ. ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေနာတိ ဒုဂ္ဂတိဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန. သမဿာသနဋ္ဌေနာတိ လောဘမစ္ဆရိယာဒိပဋိသတ္တုပဒ္ဒဝတော သမ္မဒေဝ အဿာသနဋ္ဌေန. ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေနာတိ ဒါလိဒ္ဒိယဘယတော ပရိပါလနဋ္ဌေန. မစ္ဆေရမလာဒီဟီတိ မစ္ဆေရလောဘဒေါသဣဿာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိ စိတ္တမလေဟိ. အနုပလိတ္တဋ္ဌေနာတိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ. တေသန္တိ မစ္ဆေရမလာဒီနံ. ဧတေသံ ဧဝ ဒုရာသဒဋ္ဌေန. အသန္တာသနဋ္ဌေနာတိ အသန္တာသဟေတုဘာဝေန. ယော ဟိ ဒါယကော ဒါနပတိ, သော သမ္ပတိပိ န ကုတောစိ သန္တသတိ, ပဂေဝ အာယတိံ. ဗလဝန္တဋ္ဌေနာတိ မဟာဗလဝတာယ. ဒါယကော ဟိ ဒါနပတိ သမ္ပတိ ပက္ခဗလေန ဗလဝါ ဟောတိ, အာယတိံ ပန ကာယဗလာဒီဟိ. အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေနာတိ ‘‘ဝုဍ္ဎိကာရဏ’’န္တိ အဘိသမ္မတဘာဝေန. ဝိပတ္တိတော သမ္ပတ္တိယာ နယနံ ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနံ.

犹如众宝所成的狮子座：如同由一切宝物所成的七支大狮子座，极为珍贵，且不令人堕落。犹如大地：在所到之处皆能立足。犹如依靠的绳索：如同绳索是体弱之人起立、站稳的支撑，布施也是众生获得善趣、得以转生和安住的助缘，故云“以依靠义，犹如绳索”。以脱离苦难义：即脱离恶趣之苦。以安慰义：即从贪、吝等敌害的侵扰中真正获得安慰。以庇护免于恐惧义：即保护免于贫困之恐惧。不为吝啬等垢染所染：即不被吝啬、贪、嗔、嫉、邪见、疑等心垢所染污。因其难以被此等（垢染）侵袭故。以不惊吓义：即作为不惊吓之因。施主现在不会因任何事而惊吓，未来更不必说。以强大义：即具有大力量。施主现在以其资助的势力而强大，未来则以体力等而强大。以被视为吉祥义：即被认为是“增长之因”。从衰败引向成就，即是到达安稳之地。

ဣဒါနိ မဟာဗောဓိစရိယဘာဝေနပိ ဒါနဂုဏံ ဒဿေတုံ ဒါနံ နာမေတန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္တာနံ နိယျာဒေန္တေနာတိ ဧတေန ဒါနဖလံ သမ္မဒေဝ ပဿန္တာ မဟာပုရိသာ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇန္တိ, တသ္မာ ကော နာမ ဝိညုဇာတိကော ဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ သင်္ဂံ ကရေယျာတိ ဩဝါဒံ ဒေတိ. ဣဒါနိ ယာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ စ ဥက္ကံသဂတာ သမ္ပတ္တိယော, တာ သဗ္ဗာ ဒါနတောယေဝ ပဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒါနဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သက္ကမာရဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယော အတ္တဟိတာယ ဧဝ, စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိ ပန အတ္တဟိတာယ စ ပရဟိတာယ စာတိ ဒဿေတုံ သာ တာသံ ပရတော ဝုတ္တာ. ဧတာ လောကိယာ, ဣမာ ပန လောကုတ္တရာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သာဝကပါရမီဉာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တာသုပိ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌတရုက္ကဋ္ဌတမမေဝ ဒဿေတုံ ကမေန ဉာဏတ္တယံ ဝုတ္တံ. တေသံ ပန ဒါနဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ဧတေနေဝ တဿ ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိယာပိ ပစ္စယဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如今为显示作为大菩提行之布施功德，故说“所谓布施”等。此处“奉献自身”之意是：正确见到布施之果的大士(mahāpurisa)，连自己的生命都能舍弃，因此，哪个智者会对身外之物生起执著呢？此是教导。如今为说明世间与出世间一切殊胜的成就，皆由布施而生，故说“布施实乃”等。其中，帝释、魔罗、梵天之成就仅为自利，而转轮王之成就则为自利与利他，为显示此义，故于彼等之后宣说。此等是世间的，而彼等是出世间的，为显示此义，故说“声闻波罗蜜智”等。为显示其中亦有卓越、更卓越、最卓越之别，故次第宣说三智。而布施作为彼等之缘，已于前述。由此可知，布施亦是梵天成就之缘。

ဒါနဉ္စ နာမ ဟိတဇ္ဈာသယေန, ပူဇာဝသေန ဝါ အတ္တနော သန္တကဿ ပရေသံ ပရိစ္စဇနံ, တသ္မာ ဒါယကော ပုရိသပုဂ္ဂလော ပရေသံ သန္တကံ ဟရိဿတီတိ [Pg.38] အဋ္ဌာနမေတန္တိ အာဟ – ‘‘ဒါနံ ဒဒန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတီ’’တိ. သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော နတ္ထိ သောဘာဝိသေသာဝဟတ္တာ သီလဿ. သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပီ’’တိအာဒိကာ (ဓ. ပ. ၅၅; မိ. ပ. ၄.၁.၁) ဂါထာ – ‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ, ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတိ မာလုတေနာ’’တိအာဒိကာ (ဇာ. ၂.၁၇.၅၅) ဇာတကဂါထာယော စ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ, သီလဉှိ သတ္တာနံ အာဘရဏဉ္စေဝ အလင်္ကာရော စ ဂန္ဓဝိလေပနဉ္စ ဒဿနီယဘာဝါဝဟဉ္စ. တေနာဟ ‘‘သီလာလင်္ကာရေန ဟီ’’တိအာဒိ.

所谓布施，即是以利益之意或恭敬之心，将自己所有之物施予他人。因此，布施之人(purisapuggala)不会夺取他人之物，此乃无有可能之事，故说：“行布施者能受持戒律。”无有庄严如戒，因戒能带来殊胜之美。无有花如戒之花，此亦同理。无有香如戒之香，此处当引“栴檀、多伽罗等”之偈(Dhp. 55; Mil. 4.1.1)及“久修行仙人之身所出之香，随风飘送”等本生谭偈(Ja. 2.17.55)以说明。戒实为众生之饰物、庄严、香与涂香，且能带来悦目之相。故说“以戒庄严”等。

အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဣဒံ မဇ္ဈိမေဟိ ဆန္ဒာဒီဟိ သမာဒါနသီလံ သန္ဓာယာဟ. တေနာဟ သက္ကော ဒေဝရာဇာ –

“能得此天界”一语，是指以中等之欲等受持戒行。因此，天王帝释说：

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ;

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅;

၂.၂၂.၄၂၉;

ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၇၅-၇၆);

以劣梵行，得生刹帝利；以中梵行，得生天界；以胜梵行，得证清净。

ဣဋ္ဌောတိ သုခေါ. ကန္တောတိ ကမနီယော. မနာပေါတိ မနဝဍ္ဎနကော. တံ ပန တဿ ဣဋ္ဌာဒိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“适意”即是乐。“悦意”即是可爱。“称心”即是令心愉悦。为示其适意等之相，故说“常在此嬉戏”等。

ဒေါသောတိ အနိစ္စတာဒိနာ အပ္ပဿာဒါဒိနာ စ ဒူသိတဘာဝေါ, ယတော တေ ဝိညူနံ စိတ္တံ နာရာဓေန္တိ. အထ ဝါ အာဒီနံ ဝါတိ ပဝတ္တေတီတိ အာဒီနဝေါ, ပရမကပဏတာ. တထာ စ ကာမာ ယထာဘူတံ ပစ္စဝေက္ခန္တာနံ ပစ္စုပတိဋ္ဌန္တိ. လာမကဘာဝေါတိ အသေဋ္ဌေဟိ သေဝိတဗ္ဗော, သေဋ္ဌေဟိ န သေဝိတဗ္ဗော နိဟီနဘာဝေါ. သံကိလိဿနန္တိ ဝိဗာဓကတာ ဥပတာပတာ စ.

所谓“过患”，即是以无常等、少乐等而显其染污之相，因其不能令智者之心欢喜故。或者说，“过患”即是令不幸持续发生，是极度贫困。如是，欲乐于如实省察者面前，如实显现。所谓“卑劣”，即是不应为贤者所亲近，应为劣者所亲近之低劣相。所谓“染污”，即是恼害与热恼。

နေက္ခမ္မေ အာနိသံသန္တိ ဧတ္ထ ယတ္တကာ ကာမေသု အာဒီနဝါ, တပ္ပဋိပက္ခတော တတ္တကာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသာ. အပိစ – ‘‘နေက္ခမ္မံ နာမေတံ အသမ္ဗာဓံ အသံကိလိဋ္ဌံ နိက္ခန္တံ ကာမေဟိ, နိက္ခန္တံ ကာမသညာယ, နိက္ခန္တံ ကာမဝိတက္ကေဟိ, နိက္ခန္တံ ကာမပရိဠာဟေဟိ, နိက္ခန္တံ ဗျာပါဒသညာယာ’’တိအာဒိနာ (သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၂၆; ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၇၅-၇၆) နယေန နေက္ခမ္မေ အာနိသံသေ ပကာသေသိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနာဒီသု စ ဂုဏေ ဝိဘာဝေသိ ဝဏ္ဏေသိ. ကလ္လစိတ္တန္တိ ဟေဋ္ဌာ ပဝတ္တိတဒေသနာယ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ စိတ္တဒေါသာနံ ဝိဂတတ္တာ ဥပရိဒေသနာယ ဘာဇနဘာဝူပဂမနေန ကမ္မက္ခမစိတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ယသ္မာ အဿဒ္ဓိယာဒယော စိတ္တဿ ရောဂဘူတာ[Pg.39], တဒါ တေ ဝိဂတာ, တသ္မာ အာဟ ‘‘အရောဂစိတ္တ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိမာနာဒိကိလေသဝိဂမေန မုဒုစိတ္တံ. ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဝိဂမေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ. သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥဠာရပီတိပါမောဇ္ဇယောဂေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နစိတ္တံ. ယဒါ ဘဂဝါ အညာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ ကလ္လစိတ္တန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဝိဂမေန အရောဂစိတ္တံ. မုဒုစိတ္တန္တိ ဗျာပါဒဝိဂမေန မေတ္တာဝသေန အကထိနစိတ္တံ. ဝိနီဝရဏစိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဝိဂမေန ဝိက္ခေပဿ ဝိဂတတ္တာ တေန အပိဟိတစိတ္တံ. ဥဒဂ္ဂစိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓဝိဂမေန သမ္ပဂ္ဂဟိတဝသေန အလီနစိတ္တံ. ပသန္နစိတ္တန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဂမေန သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အဓိမုတ္တစိတ္တန္တိ ဧဝမေတ္ထ သေသပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

“出离之功德”者：于此，欲乐有多少过患，其对治之出离便有多少功德。此外，依“所谓出离，即是不拥挤、不染污、远离欲乐、远离欲想、远离欲寻、远离欲热、远离嗔恚想”等方式（Sārattha. ṭī. Mahāvagga 3.26; Dī. ni. ṭī. 2.75-76），阐明出离之功德，并于出家、禅那等方面，详述其功德，加以赞叹。所谓“善净心”，即是因于先前所说之教法，不信等心之过失已除，故能成为接受后续教法之器，心堪能修行。然于义注中，因不信等乃心之病，彼时彼等已除，故说“无病心”。因邪见、我慢等烦恼已除，故心柔软。因欲贪等已除，故心无盖。于正行道中，因与殊胜之喜悦、欢欣相应，故心踊跃。于此，因具足信心，故心清净。“世尊知晓”此乃关联。或者说，“善净心”即是因欲贪已除而成为无病心；“柔软心”即是因嗔恚已除，以慈心故心不刚强；“无盖心”即是因掉举、恶作已除，散乱已灭，故心不被遮盖；“踊跃心”即是因昏沉、睡眠已除，以精进故心不迟缓；“清净心”即是因疑已除，于正行道中已得胜解。其余诸词之义，应如是理解。

သေယျထာပီတိအာဒိနာ ဥပမာဝသေန ဥပါလိဿ သံကိလေသပ္ပဟာနံ အရိယမဂ္ဂနိပ္ဖာဒနဉ္စ ဒဿေတိ. အပဂတကာဠကန္တိ ဝိဂတကာဠကံ. သမ္မဒေဝါတိ သုဋ္ဌု ဧဝ. ရဇနန္တိ နီလပီတာဒိရင်္ဂဇာတံ. ပဋိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဂဏှေယျ ပဘဿရံ ဘဝေယျ. တသ္မိံယေဝ အာသနေတိ တိဿံ ဧဝ နိသဇ္ဇာယံ. ဧတေနဿ လဟုဝိပဿကတာ တိက္ခပညတာ သုခပဋိပဒါခိပ္ပာဘိညတာ စ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဝိရဇန္တိ အပါယဂမနီယရာဂရဇာဒီနံ ဝိဂမေန ဝိရဇံ. အနဝသေသဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာမလာပဂမေန ဝီတမလံ. တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနန္တိ ဟေဋ္ဌိမာနံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု မဂ္ဂဉာဏံ အသင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တံ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပဋိဝိဇ္ဈန္တန္တိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ. တေနာဟ ‘‘ကိစ္စဝသေနာ’’တိ.

“譬如”等句，是以比喻之方式，向优波离显示烦恼之断除与圣道之成就。“远离黑垢”即是已除黑垢。“极净”即是甚为清净。“染色”即是青黄等色彩。“能领受”即是能接受（染色），会变得鲜明。“就在此座”即是在此坐上。由此显示其速观、利慧、乐行道、速通达。“离染”即是因导致堕入恶趣之贪欲等尘垢已除而离染。“无余垢”即是因一切邪见、疑之垢已除而无垢。“三道”即是下三道。“见其生起之相”为何如是说？难道道智不是以无为法为所缘吗？为回应此质疑，故说“此因”等。此处“通达”即是以不迷惑之方式通达。故说“以作用而言”。

တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – ဝတ္ထံ ဝိယ စိတ္တံ, ဝတ္ထဿ အာဂန္တုကမလေဟိ ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ စိတ္တဿ ရာဂါဒိမလေဟိ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေါ, ဓောဝနသိလာ ဝိယ အနုပုဗ္ဗီကထာ, ဥဒကံ ဝိယ သဒ္ဓါ, ဥဒကေ တေမေတွာ ဦသဂေါမယဆာရိကာဘရေဟိ ကာဠကပဒေသေ သမ္မဒ္ဒိတွာ ဝတ္ထဿ ဓောဝနပယောဂေါ ဝိယ သဒ္ဓါသိနေဟေန တေမေတွာ သတိသမာဓိပညာဟိ ဒေါသေ သိထိလေ ကတွာ သုတာဒိဝိဓိနာ စိတ္တဿ သောဓနေ ဝီရိယာရမ္ဘော. တေန ပယောဂေန ဝတ္ထေ ကာဠကာပဂမော ဝိယ ဝီရိယာရမ္ဘေန ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ, ရင်္ဂဇာတံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, တေန သုဒ္ဓဿ ဝတ္ထဿ ပဘဿရဘာဝေါ ဝိယ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ စိတ္တဿ မဂ္ဂေန ပရိယောဒပနန္တိ.

以下是比喻的对应关系：心如布，心被贪欲等烦恼染污犹如布被外来的污垢染污，次第说法如洗涤石，信心如水，以信心之滋润后，用念、定、慧令过失松弛，再以闻等法开始精进净化心，犹如用水浸湿布后用碱土、牛粪、灰涂抹在黑色污渍处揉搓。以精进努力暂时止息烦恼，犹如以彼努力使布去除黑垢；圣道如染料，以圣道完全净化已止息烦恼之心，犹如使清净之布重现光泽。

ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဝတွာ ဒဿနံ နာမ ဉာဏဒဿနတော အညမ္ပိ အတ္ထီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပတ္တဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. ပတ္တိ စ ဉာဏသမ္ပတ္တိတော အညာပိ ဝိဇ္ဇတီတိ [Pg.40] တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဝိဒိတဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနေသာ ဝိဒိတဓမ္မတာ ဓမ္မေသု ဧကဒေသနာပိ ဟောတီတိ နိပ္ပဒေသတော ဝိဒိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ. တေနဿ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံယေဝ ဒီပေတိ. မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဧကာဘိသမယဝသေန ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တံ နိပ္ပဒေသေန စတုသစ္စဓမ္မံ သမန္တတော ဩဂါဟန္တံ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ. တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာတိ သပ္ပဋိဘယကန္တာရသဒိသာ သောဠသဝတ္ထုကာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ. ဝိဂတကထံကထောတိ ပဝတ္တိအာဒီသု ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, ကိံ နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိကာ ဝိဂတာ သမုစ္ဆိန္နာ ကထံကထာ. သာရဇ္ဇကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ တပ္ပဋိပက္ခေသု သီလာဒိဂုဏေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဝေသာရဇ္ဇံ ဝိသာရဒဘာဝံ ဝေယျတ္တိယံ ပတ္တော. အတ္တနာ ဧဝ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌတ္တာ န တဿ ပရော ပစ္စေတဗ္ဗော အတ္ထီတိ အပရပ္ပစ္စယော.

说“现见法”后，因“见”除了以智慧见之外尚有他义，为排除此义，故说“证得法”。又，因“证得”亦可指智慧成就之外的其他证得，为作区分，故说“了知法”。然此了知法，亦有于诸法中仅为一分者，为示其无余了知之相，故说“彻证法”。此即显示其已真实觉悟。盖道智以一刹那之现观，成就遍知等作用，并无余地、全面地深入四圣谛法。故说：“因已见圣谛法，故名现见法。”“已度疑”者，谓已度脱如怖畏旷野之十六事或八事之疑，故名已度疑。“已除犹豫”者，谓于行等事中，“是如是耶？是何耶？”如是之犹豫已除、已断。因已舍弃令生怖畏之恶法，并于其对治之戒等功德中善住，故得无畏、自信、明了。因其亲身现见，故无须他人信赖，此名不依他信。

၇၁. ပဏ္ဍိတောတိ ပညဝါ.

71. “智者”即是有智慧者。

၇၂. တေန ဟိ သမ္မာတိ ဒေါဝါရိကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပတိယေဝ, ‘‘ဧတ္ထေဝါ’’တိ တေန ဝုတ္တဝစနံ သုတွာပိ တဿ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေန္တော. ကသ္မာ? ပရိဒေဝတာယ. တေနာဟ ‘‘ဗလဝသောကေန အဘိဘူတော’’တိ.

72. 于是他与守门人交谈，虽闻其言“就在此处”，却未领会其义。为何？因其悲伤。故说“为强大之悲伤所胜”。

၇၃. တေနေဝါတိ ယေန ဥတ္တရာသင်္ဂေန အာသနံ သမ္မဇ္ဇတိ, တေနေဝ ဥဒရေ ပရိက္ခိပန္တော ‘‘မာဟံ သတ္ထာရံ မမ သရီရေန ဖုသိ’’န္တိ အန္တရံ ကရောန္တော ဥတ္တရာသင်္ဂေန တံ ဥဒရေ ပရိက္ခိပန္တော ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ‘‘ဒတ္တပညတ္တ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁) ဝိယ ဒတ္တ-သဒ္ဒေါ ဧတ္ထ ဗာလပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဇဠောသိ ဇာတော’’တိ. ဥပဋ္ဌာကဿ အညထာဘာဝေနာတိ ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဿ ဣဒါနိ အနုပဋ္ဌာကဘာဝေန.

73. 他用那件上衣清扫座位后，又用它围裹腹部，隔开身体，心想：“不要让我的身体触碰到导师”，便用上衣围裹腹部。就像在“已施设”等句（长部1.171）中，“已”字在这里是愚笨的意思，所以说“你生来愚钝”。侍者改变态度的意思是：以前是自己的侍者，现在不再是侍者。

၇၅. အဝိညာဏကံ ဒါရုသာခါဒိမယံ. ဗဟလဗဟလံ ပီတာဝလေပနံ ရင်္ဂဇာတန္တိ အတိဝိယ ဗဟလံ ပီတဝဏ္ဏမဉ္ဇိဋ္ဌအာဒိအဝလေပနရဇနံ. ဃဋ္ဋေတွာ ဥပ္ပာဒိတစ္ဆဝိံ, ယာ ရင်္ဂံ ပိဝတိ. နိလ္လောမတန္တိ ပုနပ္ပုနံ အနုလိမ္ပနေန. ခဏ္ဍခဏ္ဍိတန္တိ ခဏ္ဍခဏ္ဍိတဘာဝံ. ရင်္ဂက္ခမော ရဇနိယော. တေနာဟ ‘‘ရာဂမတ္တံ ဇနေတီ’’တိ. အနုယောဂန္တိ စောဒနံ. ဝီမံသန္တိ ဝိစာရဏံ. ထုသေ ကောဋ္ဋေတွာ တဏ္ဍုလပရိယေသနံ [Pg.41] ဝိယ ကဒလိယံ သာရပရိယေသနံ ဝိယ စ နိဂဏ္ဌဝါဒေ သာရဝီမံသနံ. တတော ဧဝ စ တံ ဝီမံသန္တော ရိတ္တကော တုစ္ဆကောဝ ဟောတီတိ. သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ စတုသစ္စဝိနိမုတ္တံ နတ္ထိ, တဉ္စ ဝီမံသိယမာနံ ဝိညူနံ ပီတိသောမနဿမေဝ ဇနေတိ, အတပ္ပကဉ္စ အသေစနာဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘စတုသစ္စကထာ ဟီ’’တိအာဒိ. ယထာ ယထာတိ ယဒိ ခန္ဓမုခေန ယဒိ ဓာတာယတနာဒီသု အညတရမုခေန ဗုဒ္ဓဝစနံ ဩဂါဟိဿတိ, တထာ တထာ ဂမ္ဘီရဉာဏာနံယေဝ ဂေါစရဘာဝတော ဂမ္ဘီရမေဝ ဟောတိ. ယော စေတ္ထ ပဏ္ဍိတော နိပုဏော ကတပရပ္ပဝါဒေါ ပဏိဓာယ သဗ္ဗထာမေန စောဒနံ အာရမ္ဘတိ တဿ စောဒနာ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ပုန သုစိရမ္ပိ ကာလံ ဝိစာရေန္တေသုပိ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော, ဧဝံ တထာဂတဝါဒေါ သွာချာတဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အနုယောဂက္ခမော ဝိမဇ္ဇနက္ခမော စာ’’တိ.

75. 无识之物，由木枝等所造。“厚重涂抹黄色颜料”与“染色”(raṅgajāta)者，即极厚地涂抹黄色、茜草(mañjiṭṭha)等颜料。摩擦后产生能吸收颜料的表层。“无毛”(nillomata)者，即因反复涂抹。“破碎”(khaṇḍakhaṇḍita)即破碎的状态。堪能染色，可被染色。是故说“仅生起贪”。“追问”(anuyoga)即诘问。“审察”(vīmaṃsā)即思察。如同舂谷壳以求米粒，或于芭蕉树中寻求树心，于尼干子(nigaṇṭha)论中审察核心亦复如是。如此审察者，终将空无所得。一切佛语皆不离四圣谛，智者审察之时，只会生起喜悦与善意，因其无穷尽(asecanābhāvena)而不会令人满足(atappakañca)，故说“四圣谛之说”等。无论从蕴、界、处等任何一门深入佛语，都因其为甚深智慧之境而甚深。若此处有智者，善巧且已通达他论，立意全力诘难，其诘难亦不能动摇分毫。复次，纵经长时思察，亦堪受推敲，如来之说乃善说，故云“堪受追问，堪受审察”。

၇၆. ဝိသယပရိညာဏေန ဒဟတိ ပဋိပက္ခေ သောဓေတီတိ ဓီရော, သွာယမဿ ဓီရဘာဝေါ သဗ္ဗသော သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနတာယာတိ အာဟ – ‘‘ယာ ပညာ…ပေ… တေန သမန္နာဂတဿာ’’တိ. ပဘိန္နခီလဿာတိ သမုစ္ဆိန္နသဗ္ဗစေတောခီလဿ, ကိလေသမစ္စုမာရဝိဇယေနေဝ အဘိသင်္ခါရခန္ဓမာရာ ဇိတာဝ ဟောန္တီတိ တေသံ ဒွိန္နံ ဣဓ အဂ္ဂဟဏံ. ဤဃ-သဒ္ဒေါ ဒုက္ခပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘နိဒ္ဒုက္ခဿာ’’တိ. တတ္ထ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ကိလေသေန နိဒ္ဒုက္ခတာ, အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ဝိပါကဒုက္ခေန နိဒ္ဒုက္ခတာ. ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနာဒိဝသေန ဝိဝိဓံ ဤသနတော ဝီသံ, ဝီသမေဝ ဝေသံ, ရာဂါဒီတိ အာဟ – ‘‘ဝေသန္တရဿာတိ ရာဂါဒိဝီသံ တရိတွာ ဝိတရိတွာ ဌိတဿာ’’တိ.

76. 以境之遍知烧尽对治法，净化烦恼者，是为智者(dhīra)。此人之智性，在于彻底摧毁一切痴迷，故说：“彼智慧……乃至……具足此者”。“摧毁木橛者”(pabhinnakhīla)，即彻底断除一切心之木橛者。因仅以战胜烦恼魔与死魔，便已战胜行魔与蕴魔，故此处不取后二者。“īgha”一词是苦的同义词，故说“无苦者”。于此，证得有余依涅槃(saupādisesanibbāna)者，由断烦恼而无苦；证得无余依涅槃(anupādisesanibbāna)者，由断果报苦而无苦。因染、嗔、痴等而有种种主宰，故为“毒”(vīsaṃ)；毒即“vesa”，即是贪等。故说：“‘vesantara’者，即已渡过、越过贪等之毒而住立者”。

တုသိတဿာတိ ကရုဏာယနဝသေန တုသိယာ ဣတဿ သံဝတ္တဿ. ဧဝံ သတိ ‘‘မုဒိတဿာ’’တိ ဣဒံ ပုနရုတ္တမေဝ ဟောတိ. မနုဇဿာတိ ပဌမာယ ဇာတိယာ ဘဂဝါ မနုဿဇာတိယော ဟုတွာ ဝုတ္တာနံ ဝက္ခမာနာနဉ္စ ဝသေန သဒေဝကံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော အစ္ဆရိယော ဘဂဝါတိ ဒဿေတိ. သဒေဝကံ လောကံ သံသာရတော နိဗ္ဗာနသုခံ နရတိ နေတိ ပါပေတီတိ နရော, နာယကောတိ အတ္ထော, တဿ နရဿ, တေနာဟ ‘‘ပုနရုတ္တ’’န္တိ. ‘‘မနုဇဿာ’’တိ ဝတွာ ‘‘နရဿာ’’တိ ပုနရုတ္တံ ပဒံ. အတ္ထဝသေန အညထာ ဝုစ္စမာနေ ဧကေကဂါထာယ ဒသဂုဏာ နပ္ပဟောန္တိ, န ပူရေန္တီတိ အတ္ထော.

“喜足者”(tusita)者，即因行于悲悯而喜足、成就者。若如此，则“喜悦者”(mudita)一词便成重复。“人”(manuja)者，是为显示世尊初生为人，凭借已说及当说之法，征服了包含天神在内的世界而住立，是稀有难得的世尊。“人”(nara)者，能引导、带领、令包含天神在内的世界从轮回中到达涅槃之乐，义为领导者。此即“人”。是故说“重复”。说了“人”(manuja)之后又说“人”(nara)，是重复的词语。若从义理上另作解说，则每一偈的十种功德便不具足，义为不圆满。

ဝိနေတီတိ ဝိနယော, ဝိနယော ဧဝ ဝေနေယိကောတိ အာဟ ‘‘သတ္တာနံ ဝိနာယကဿာ’’တိ. ဝိညူနံ ရုစိံ ရာတိ, ဤရေတီတိ ဝါ ရုစိရော, သွာယမဿ ရုစိရဘာဝေါ [Pg.42] ကုသလတာယာတိ အာဟ ‘‘သုစိဓမ္မဿာ’’တိ. ပဘာသကဿာတိ ဉာဏာလောကေန ပဘဿရဘာဝကရဿ. နိဿင်္ဂဿာတိ အဋ္ဌသုပိ ပရိသာသု, သဒေဝေ ဝါ သဗ္ဗသ္မိံ လောကေ အဂ္ဂဏှာပနပရိစ္စာဂေန နိဿဋဿ. ဂမ္ဘီရဂုဏဿာတိ ပရေသံ ဉာဏေန အပ္ပတိဋ္ဌဘာဝါ ဂမ္ဘီရဂုဏဿ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အညေဝ ဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၈). အရိယာယ ဝါ တုဏှီဘာဝေန မောနပ္ပတ္တဿ. ဓမ္မေ ဌိတဿာတိ ဓမ္မကာယေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဿ. သံဝုတတ္တဿာတိ အရက္ခိယကာယသမာစာရာဒိတာယ သံဝုတသဘာဝဿ.

能调伏故为“律”(vinaya)，律即是所调伏者(veneyika)，故说“众生之调御者”。能予智者以喜乐，或能激发之，故为“美妙者”(ruciro)；此人之美妙在于其善巧，故说“净法者”。“光明者”(pabhāsaka)者，即以智慧之光令其光耀者。“无执著者”(nissaṅga)者，即于八众中，或于包含天神的一切世间，不令执取而舍离者。“具甚深功德者”(gambhīraguṇa)者，因其功德甚深，非他人智慧所能立足。是故世尊说：“诸比丘，有甚深之法……”等(长部1.28)。或由圣默然已达牟尼位者。“住于法者”(dhamme ṭhita)者，即善住于法身者。“自防护者”(saṃvutatta)者，即因守护身行等，具防护之自性。

အာဂုံ န ကရောတီတိအာဒီဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ, ပန္တသေနာသနဿာတိ ဝိဝိတ္တသေနာသနဿ. ပဋိမန္တနပညာယာတိ သဗ္ဗပရပ္ပဝါဒါနံ ဝိပရာဝတ္တမန္တနပညာယ. မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ သဗ္ဗတော ကိလေသာနံ နိဓုနနတော.

由“不造罪”等四个原因。“边鄙卧坐处”(pantasenāsana)者，即远离之卧坐处。“反诘慧”(paṭimantanapaññā)者，即能反转、诘问一切他论之慧。“牟尼”(mona)被称为智慧，因其能从一切处抖落烦恼。

ဣသိသတ္တမဿာတိ သဗ္ဗဣသီသု ဇေဋ္ဌဿ သာဓုတမဿ. သေဋ္ဌပ္ပတ္တဿာတိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တဿ. အက္ခရာဒီနီတိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရ-နိရုတ္တိနိဒ္ဒေသ-သံကာသနပကာသန-ဝိဝရဏ-ဝိဘဇနုတ္တာနီကရဏာနီတိ ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနိ. သမောဓာနေတွာ ဝိနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ပကာသနတော ကထနတော ပဒကဿ. ပုရိ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ပုရိန္ဒဒဿာတိ သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မဒါနဒါယကဿာ’’တိ. ဘဂဝါ အသယှံ သဟိတုံ သမတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမတ္ထဿာ’’တိ. တေနာဟ – ‘‘တထာဂတံ ဗုဒ္ဓမသယှသာဟိန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၃၈). တေ ပတ္တဿာတိ တေ ဂုဏေ အနဝသေသတော ပတ္တဿ. ဝိတ္ထာရေတွာ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မံ ဗျာကရောတီတိ ဗျာကရဏော, ဗျာကရဏော ဧဝ ဝေယျာကရဏော. တန္တိပဒန္တိ တန္တိံ အာရောပေတွာ ဌပိတံ ပဒံ.

“第七仙人”(isisattama)者，即一切仙人中最长、最善者。“已达最胜者”(seṭṭhappatta)者，即已达最胜、无上之正等觉者。“字等”(akkharādīni)者，即字、句、音、相、词法、解释、阐明、开显、详说、分别、显了，此等为文义之句。“句者”(padaka)者，因其能总合，并随顺所化众生之意乐而开示、宣说。“puri”一词与“pubbe”(先前)同义，故说：“‘先前施者’(purindada)者，即最先施予法施者”。世尊能忍难忍之事，故说“有能者”(samattha)。是故说：“如来佛陀难忍能忍”(如是语 38)。“得彼者”(te patta)者，即无余地获得彼等功德者。能详尽记说杂染与清净法者，为“记说者”(byākaraṇa)；记说者即是“善记说者”(veyyākaraṇa)。“圣典句”(tantipada)者，即置于圣典之弦上的文句。

တဏှာဗန္ဓနေန သဗ္ဗေန ဝါ ကိလေသဗန္ဓနေန အဗဒ္ဓဿ. မဟာပညာယာတိ မဟာနုဘာဝါယ ပညာယ, မဟာဝိသယာယ ဝါ ပညာယ. သဗ္ဗာ ဟိ ဘဂဝတော ပညာ မဟာနုဘာဝါ, ယထာသကံ ဝိသယေ မဟာဝိသယာ စ ဧကာဒိဝသေန အနဝသေသတော မဟာဝိသယာ နာမ သဗ္ဗညုတာဝ. အာနုဘာဝဒဿနဋ္ဌေနာတိ အစ္ဆရိယာစိန္တေယျာပရိမေယျဿ အတ္တနော အာနုဘာဝဿ လောကဿ ဒဿနဋ္ဌေန. ယက္ခဿာတိ ဝါ လောကေန ပူဇနီယဿ[Pg.43]. အယံ ဥပါသကော ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဝိယ ဥပါသိကာ သေခပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တောတိ အာဟ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ အာဂတာ’’တိ. ကိလေသပ္ပဟာနဝဏ္ဏံ ကထေန္တောတိ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဝိသယံ နိမိတ္တံ ကတွာ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော.

不为一切爱之束缚或烦恼之束缚所缚者。“大慧”(mahāpaññā)者，即大威力之慧，或大境域之慧。世尊的一切智慧皆具大威力，于各自境域中亦为大境域。以一等方式无余地（了知），名为大境域者，即是一切知智。“为示威力”(ānubhāvadassanaṭṭhena)者，即为向世间展示自身稀有、不可思议、无量之威力。或“夜叉”(yakkha)者，即应为世间所供养者。此优婆塞(upāsaka)如优婆夷(upāsikā)库竹达拉(Khujjuttarā)一般，已达有学无碍解，故说“仅由须陀洹道，无碍解即已到来”。“说断烦恼之赞叹者”，即以断烦恼为对象、为相而作赞叹者。

၇၇. သမ္ပိဏ္ဍိတာတိ သန္နိစိတာ, ဂန္ထိတာတိ အတ္ထော. ဣမေ သတ္တာတိ ယံ ယဒေဝ ပရိဗ္ဘမန္တာ သတ္တာ. အတ္တနောဝ စိန္တယန္တီတိ အဝီတတဏှတာယ သကံယေဝ ပယောဇနံ စိန္တေန္တိ. တထာ ဟိ မတေ ဉာတကေ အနုသောစန္တာပိ တေဟိ သာဓေတဗ္ဗဿ အတ္တနော ပယောဇနဿေဝ ဝသေန အနုသောစန္တိ. ဥဏှံ အဟောသီတိ ဗလဝတာ စိတ္တဿ သန္တာပေန သန္တတ္တံ အဗ္ဘန္တရံ ဟဒယဋ္ဌာနံ ခဒိရင်္ဂါရသန္တာပိတံ ဝိယ ဥဏှံ အဟောသိ. တေနာဟ ‘‘လောဟိတံ ဝိလီယိတ္ထာ’’တိ. ပတ္တမတ္တန္တိ ဧကပတ္တပူရမတ္တံ. အဘိသမယသာဓိကာယ စတုသစ္စဒေသနာယ သင်္ခေပေနေဝ ဒေသိတတ္တာ အာဟ – ‘ဥဂ္ဃဋိတညုပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဓမ္မဒေသနာ ပရိနိဋ္ဌိတာ’’တိ.

77. “积聚”(sampiṇḍita)即聚集，义为编结。“此等众生”者，即任何不断流转之众生。“仅思自己”者，即因未离贪爱，仅思自己之利益。诚然，哀悼已逝亲人时，亦是因自己可由彼等达成之利益而哀悼。“变热”者，即因强烈之心热而炽热的内在心处，犹如被佉陀罗(khadira)炭火烧灼般变热。是故说“血液融化”。“一钵之量”(pattamatta)者，即满一钵之量。因能成就现观之四谛教说仅被简略宣说，故说：“为速知之人(ugghaṭitaññupuggala)说法已圆满”。

ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《优波离经》释义之深义阐明 终。

၇. ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 狗戒经释义

၇၈. ကောလိယေသူတိ ဗဟုဝစနဝသေနာယံ ပါဠိ အာဂတာ. ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေတိ အတ္ထဝစနံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. န နိယမိတောတိ ‘‘အသုကမှိ နာမ ဝိဟာရေ’’တိ န နိယမေတွာ ဝုတ္တော. သေနာသနေယေဝါတိ အာဝါသေယေဝ, န ရုက္ခမူလာဒိကေ. ဝေသကိရိယာ ဃာသဂ္ဂဟဏာဒိနာ သမာဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဂေါဝတံ, တသ္မိံ နိယုတ္တော ဂေါဝတိကော. တေနာဟ ‘‘သမာဒိန္နဂေါဝတော’’တိ. ယံ သန္ဓာယာဟု ဝေဒဝေဒိနော – ‘‘ဂစ္ဆံ ဘက္ခေတိ, တိဋ္ဌံ မုတ္တေတိ, ဥပါဟာ ဥဒကံ ဓူပေတိ, တိဏာနိ ဆိန္ဒတီ’’တိအာဒိ. အယံ အစေလောတိ အစေလကပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန အစေလော, ပုရိမော ပန ဂေါဝတိကော ကုက္ကုရဝတိကောတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပလိကုဏ္ဌိတွာတိ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥဘော ပါဒေ စ သမိဉ္ဇိတွာ. ‘‘ဥက္ကုဋိကော ဟုတွာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဂမနံ နိပ္ဖဇ္ဇနံ ဂတီတိ အာဟ – ‘‘ကာ [Pg.44] ဂတီတိ ကာ နိပ္ဖတ္တီ’’တိ. နိပ္ဖတ္တိပရိယောသာနာ ဟိ ဝိပါကဓမ္မပ္ပဝတ္တိ. ကတူပစိတကမ္မဝသေန အဘိသမ္ပရေတိ ဧတ္ထာတိ အဘိသမ္ပရာယော, ပရလောကော. တတ္ထဿ စ နိပ္ဖတ္တိံ ပုစ္ဆတီတိ အာဟ – ‘‘အဘိသမ္ပရာယမှိ ကတ္ထ နိဗ္ဗတ္တီ’’တိ. ကုက္ကုရဝတသမာဒါနန္တိ ကုက္ကုရဘာဝသမာဒါနံ, ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အဟံ ကုက္ကုရော’’တိ ကုက္ကုရဘာဝါဓိဋ္ဌာနံ.

78. “‘于拘利人中’(Koliyesū)，此巴利语是以复数形式出现的。为何说‘在如此名称的国土’这句释语呢？答曰：‘因为他……’等。‘不限定’是说，并非限定于‘在某某精舍’。‘仅在僧房’(Senāsaneyeva)是说，仅在住处，而非树下等处。‘牛戒’(govataṃ)是指通过吃草等行为而受持的行法，行此法者为‘牛戒者’(govatiko)。因此说‘已受持牛戒’。通晓吠陀者就此说道：‘行走时吃，站立时排泄，嗅闻水，啃食青草’等。‘此无衣者’(ayaṃ acelo)是指以裸行外道的出家方式而成为的无衣者。而前文的‘牛戒者’与‘狗戒者’，其义理应按此处所说的方式来理解。‘蜷缩’(palikuṇṭhitvā)是指收拢双手双脚。亦有人说‘作蹲踞状’。行进的完成为‘趣’(gati)，因此说：‘何为趣？即何为成就？’因为异熟法的生起以成就为终点。‘后世’(abhisamparāyo)是指依于所作、所积之业而于彼处成就之处，即来世。于是问他于彼处将有何成就：‘于后世生于何处？’‘受持狗戒’(kukkuravatasamādānaṃ)是指受持成为狗的状态，即‘从今日起，我即是狗’的决意。

၇၉. ပရိပုဏ္ဏန္တိ ယတ္တကာ ကုက္ကုရဝိကာရာ, တေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ. တေနာဟ ‘‘အနူန’’န္တိ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ တေဟိ အဝေါမိဿံ. ကုက္ကုရာစာရန္တိ ကုက္ကုရာနံ ဂမနာကာရောတိအာဒိအာစာရေန ကုက္ကုရဘာဝါဓိဋ္ဌာနစိတ္တမာဟ. တထာ တထာ အာကပ္ပေတဗ္ဗတော အာကပ္ပော, ပဝတ္တိအာကာရော. သော ပနေတ္ထ ဂမနာဒိကောတိ အာဟ ‘‘ကုက္ကုရာနံ ဂမနာကာရော’’တိအာဒိ. အာစာရေနာတိ ကုက္ကုရသီလာစာရေန. ဝတသမာဒါနေနာတိ ကုက္ကုရဝတာဓိဋ္ဌာနေန. ကုက္ကုရစရိယာဒိယေဝ ဒုက္ကရတပစရဏံ. တေန ဂတိဝိပရိယေသာကာရေန ပဝတ္တာ လဒ္ဓိ. အဿ ကုက္ကုရဝတိကဿ အညာ ဂတိ နတ္ထီတိ ဣတရဂတိံ ပဋိက္ခိပတိ, ဣတရာသံ ပန သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထီတိ. နိပဇ္ဇမာနန္တိ ဝတသီလာဒီနံ သံဂေါပနဝသေန သိဇ္ဈမာနံ. ယထာ သကမ္မကဓာတုသဒ္ဒါ အတ္ထဝိသေသဝသေန အကမ္မကာ ဟောန္တိ ‘‘ဝိဗုဒ္ဓေါ ပုရိသော ဝိဗုဒ္ဓေါ ကမလသဏ္ဍော’’တိ, ဧဝံ အတ္ထဝိသေသဝသေန အကမ္မကာပိ သကမ္မကာ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ပရိဒေဝါမိ န အနုတ္ထုနာမီ’’တိအာဒိမာဟ. အနုတ္ထုနသဒ္ဒေါ စ သကမ္မကဝသေန ပယုဇ္ဇတိ ‘‘ပုရာဏာနိ အနုတ္ထုန’’န္တိအာဒီသု. အယဉ္စေတ္ထ ပယောဂေါတိ ဣမိနာ ဂါထာယဉ္စ အနုတ္ထုနနရောဒနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေတိ.

79. “‘圆满’(paripuṇṇaṃ)是指所有狗的行状皆已圆满。因此说‘无缺’(anūnaṃ)。‘不混杂’(abbokiṇṇaṃ)是指不与它们相混杂。‘狗行’(kukkurācāraṃ)是指以狗的行走姿态等行为，以及决意成为狗的心。因为应该如此这般地行事，故称为‘行仪’(ākappo)，即行为的样态。此处的行仪是指行走等，因此说‘狗的行走姿态’等。‘以行’(ācārena)是指以狗的戒行。‘以受持行法’(vatasamādānena)是指决意受持狗戒。狗的行持等即是难行的苦行。由此产生的是以趣向颠倒之相而转起的邪见(laddhi)。‘此狗戒者别无他趣’，这是遮止其他趣向，因为其他趣向根本不可能出现。‘成就时’(nipajjamānaṃ)是指通过守护戒行等而得以实现。如同从同一词根而来的词，因意义的差别而有不同用法，如‘觉悟之人’(vibuddho puriso)、‘盛开之莲池’(vibuddho kamalasaṇḍo)；同样，为了显示因意义的差别，（某些词）亦可有不同用法，故说‘我不悲叹，不哀鸣’等。‘哀鸣’(anutthuna)一词，亦可作不同用法，如‘哀叹往昔’(purāṇāni anutthunaṃ)等句。此处的用法，是为显示此偈亦有意指哀叹、哭泣。

၈၀. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဣမိနာ ဂေါဝတန္တိ ဂေါဝတသမာဒါနံ. ဂေါသီလန္တိ ဂဝါစာရံ. ဂေါစိတ္တန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဂေါဟိ ကာတဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဂွာကပ္ပေ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ အဝသိဋ္ဌံ ‘‘ကုက္ကုရာကပ္ပေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါ’’တိ ဣမိနာဝ အတိဒိဋ္ဌံ, ဝိသိဋ္ဌဉ္စ ယထာ ပန တတ္ထာတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ကုက္ကုရဝတာဒီသု ဝုတ္တနယမေဝ.

80. “‘依已说之理’(vuttanayeneva)，以此类推‘牛戒’(govataṃ)即是受持牛戒(govatasamādānaṃ)。‘牛的戒行’(gosīlaṃ)是指牛的行为(gavācāraṃ)。‘牛心’(gocittaṃ)是指生起‘从今日起，凡牛所应作者，我皆当为’之心，以此类推其义。至于‘牛的行仪’(gvākappe)中其余应说之事，已通过‘与狗的行仪(kukkurākappe)中所说相同’一语准同说明，其特殊之处亦如‘又如于彼处……’等所说。此处应说之事，与狗戒等中所说之理相同。

၈၁. ဧကစ္စကမ္မကိရိယာဝသေနာတိ ဧကစ္စဿ အကုသလကမ္မဿ ကုသလကမ္မဿ ကရဏပ္ပသင်္ဂေန. ဣမေသန္တိ ဂေါဝတိကကုက္ကုရဝတိကာနံ. ကိရိယာတိ ဂေါဝတဘာဝနာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ကိရိယာ. ပါကဋာ ဘဝိဿတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကမ္မစတုက္ကေ ဣဒံ နာမ ကမ္မံ ဘဇတီ’’တိ ပါကဋာ ဘဝိဿတိ.

81. “‘依于某些业的作用’(ekaccakammakiriyāvasena)是指由于造作某些不善业或善业的缘故。‘于此辈’(imesaṃ)是指于牛戒者与狗戒者。‘作用’(kiriyā)是指以修习牛戒等方式而转起的行为。‘将变得明显’(pākaṭā bhavissati)是指‘于此四种业中，此业归于某类’将变得明显。

ကာဠကန္တိ [Pg.45] (အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၂၃၂) မလီနံ, စိတ္တဿ အပဘဿရဘာဝကရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ပနေတ္ထ ကမ္မပထသမ္ပတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဒသအကုသလကမ္မပထ’’န္တိ. ကဏှန္တိ ကဏှာဘိဇာတိဟေတုတော ဝါ ကဏှံ. တေနာဟ ‘‘ကဏှဝိပါက’’န္တိ. အပါယူပပတ္တိ မနုဿေသု စ ဒေါဘဂ္ဂိယံ ကဏှဝိပါကော, ယထာ တမဘာဝေါ ဝုတ္တော, ဧကတ္တနိဒ္ဒေသေန ပန ‘‘အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနတော’’တိ ဝုတ္တံ, နိဗ္ဗတ္တာပနတောတိ အတ္ထော. သုက္ကန္တိ ဩဒါတံ, စိတ္တဿ ပဘဿရဘာဝကရဏန္တိ အတ္ထော, သုက္ကာဘိဇာတိဟေတုတော ဝါ သုက္ကံ. တေနာဟ ‘‘သုက္ကဝိပါက’’န္တိ. သဂ္ဂူပပတ္တိ မနုဿလောကေ သောဘဂ္ဂိယဉ္စ သုက္ကဝိပါကော, ယထာ စ ဇောတိဘာဝေါ ဝုတ္တော, ဧကတ္တနိဒ္ဒေသေန ပန ‘‘သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနတော’’တိ ဝုတ္တံ, နိဗ္ဗတ္တာပနတောတိ အတ္ထော, ဝေါမိဿကကမ္မန္တိ ကာလေန ကဏှံ, ကာလေန သုက္ကန္တိ ဧဝံ မိဿကဝသေန ကတကမ္မံ. ‘‘သုခဒုက္ခဝိပါက’’န္တိ ဝတွာ သုခဒုက္ခာနံ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘မိဿကကမ္မဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကမ္မဿ ကဏှသုက္ကသမညာ ကဏှသုက္ကာဘိဇာတိဟေတုတာယာတိ, အပစ္စယဂါမိတာယ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ ကမ္မက္ခယကရကမ္မဿ ဣဓ သုက္ကပရိယာယောပိ န ဣစ္ဆိတောတိ အာဟ – ‘‘ဥဘယ…ပေ… အသုက္ကန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ ဥဘယဝိပါကဿာတိ ယထာဓိဂတဿ ဝိပါကဿ. သမ္ပတ္တိဘဝပရိယာပန္နော ဟိ ဝိပါကော ဣဓ ‘‘သုက္ကဝိပါကော’’တိ အဓိပ္ပေတော, န အစ္စန္တပရိသုဒ္ဓေါ.

“‘黑’(kāḷakaṃ)是指污秽，意为令心不光明。此处意指业道的圆满，因此说‘十不善业道’。‘黑业’(kaṇhaṃ)是因其为黑类之因而为黑。因此说‘黑异熟’(kaṇhavipākaṃ)。生于恶趣及于人中不幸，是黑异熟，如其状态所描述。但以总说的方式，则说‘因生于恶趣’，意为导致投生。‘白业’(sukkaṃ)是指洁净，意为令心光明，或因其为白类之因而为白。因此说‘白异熟’(sukkavipākaṃ)。生于天界及于人间的幸运，是白异熟，如其光明状态所描述。但以总说的方式，则说‘因生于天界’，意为导致投生。‘黑白杂业’(vomissakakammaṃ)是指时而为黑、时而为白，如是混杂所作之业。说了‘乐苦异熟’后，为显示乐与苦的生起样态，而说‘因为是混杂之业……’等。业之所以有黑、白之名，是因其为黑、白类别之因。而那不趣向缘、解脱于彼二者、能令业灭尽之业，于此不欲以‘白’一词称之，故说‘……非黑非白’。其中，关于‘两种异熟’，是指如其所得之异熟。此处所意指的‘白异熟’，实为包含在善趣中的异熟，而非究竟清净者。

သဒုက္ခန္တိ အတ္တနာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗေန ဒုက္ခေန သဒုက္ခံ, ဒုက္ခသံဝတ္တနိကန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စေတနာ ဓုရံ, ဥပါလိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၆) ကမ္မ’’န္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမ္ပိ အတ္ထံ ဣဓ သာဓယတိ ဝိဇာနနတ္ထံ. အဘိသင်္ခရိတွာတိ အာယူဟိတွာ. တံ ပန ပစ္စယသမဝါယသိဒ္ဓိတော သံကဍ္ဎနံ ပိဏ္ဍနံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သင်္ကဍ္ဎိတွာ, ပိဏ္ဍံ ကတွာတိ အတ္ထော’’တိ, သဒုက္ခံ လောကန္တိ အပါယလောကမာဟ. ဝိပါကဖဿာတိ ဖဿသီသေန တတ္ထ ဝိပါကပဝတ္တမာဟ. ဘူတကမ္မတောတိ နိဗ္ဗတ္တကမ္မတော အတ္တနာ ကတူပစိတကမ္မတော. ယထာဘူတန္တိ ယာဒိသံ. ကမ္မသဘာဂဝသေနာတိ ကမ္မသရိက္ခကဝသေန. ဥပပတ္တိ ဟောတီတိ အပဒါဒိဘေဒါ ဥပပတ္တိ. ကမ္မေန ဝိယ ဝုတ္တာတိ ယံ ကရောတိ, တေန ဥပပဇ္ဇတီတိ ဧကကမ္မေနေဝ ဇာယမာနာ ဝိယ ဝုတ္တာ အပဒါဒိဘေဒါ. ဥပပတ္တိ စ နာမ ဝိပါကေန ဟောတိ ဝိပါကေ သမ္ဘဝန္တေ ဧကံသေန တေ ဥပပတ္တိဝိသေသာ သမ္ဘဝန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘တေန ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဥပပတ္တိကမ္မဟေတုကာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ယေန ကမ္မဝိပါကေန နိဗ္ဗတ္တောတိ [Pg.46] ယေန ကမ္မဝိပါကေန ဝိပစ္စမာနေန အယံ သတ္တော နိဗ္ဗတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. တံကမ္မဝိပါကဖဿာတိ တဿ တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကဘူတာ ဖဿာ. ကမ္မေန ဒါတဗ္ဗံ ဒါယံ တဗ္ဗိပါကံ အာဒိယန္တီတိ ကမ္မဒါယာဒါ, ဖဿာ. ကမ္မဿ ဒါယဇ္ဇတာ ကမ္မဖလဿ ဒါယဇ္ဇံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မဒါယဇ္ဇာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မမေဝ နေသံ ဒါယဇ္ဇံ သန္တက’’န္တိ.

“‘与苦俱’(sadukkhaṃ)是指与自身所应生起的苦俱，意为导致苦(dukkhasaṃvattanikaṃ)。为令了知，此处亦成立前文所说之义：‘于此经中，思为主导；于《优波离经》(Upālisutta, M. 56)中，业为主导。’‘造作后’(abhisaṅkharitvā)是指积集后(āyūhitvā)。而那（造作）因缘和合而成，犹如牵引、捏合，因此说：‘牵引、捏合成团之义’。‘与苦俱的世界’(sadukkhaṃ lokaṃ)是指恶趣世界(apāyalokaṃ)。‘异熟触’(vipākaphassā)是指以触为首，于彼处生起的异熟相续。‘由已成之业’(bhūtakammatoti)是指由已生之业，由自身所作、所积之业。‘如其已成’(yathābhūtaṃ)即如其所有(yādisaṃ)。‘依业的同分’(kammasabhāgavasenāti)即依与业相似(kammasarikkhakavasena)。‘有结生’(upapatti hoti)是指无足等不同种类的结生。‘说为如从业生’(kammena viya vuttā)是指‘作何业，即由彼业而结生’，无足等不同种类的结生被说成仿佛仅由一业而生。然而，结生实由异熟而有，当异熟有时，那些结生的差别必然会发生。若尔，为何说‘由彼而结生’，将结生说成以业为因呢？答曰：‘因为……’等。‘由何业之异熟而生’(yena kammavipākena nibbatto)是指，由何业之异熟正在成熟，而说此有情得以出生。‘彼业异熟之诸触’(taṃkammavipākaphassā)是指彼彼业之异熟的诸触。‘业的继承者’(kammadāyādā)是指领受业所应给予的继承物，即其异熟，也就是诸触。业的继承性即是业果的继承性，因此说‘业的继承者’。所以说：‘业即是他们的继承物与财产’(kammameva nesaṃ dāyajjaṃ santakaṃ)。

တိဿော စ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနစေတနာတိ ဣဒံ အဗျာဗဇ္ဈဝေဒနံ ဝေဒိယနဧကန္တသုခုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝသာဓနံ. ယဒိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တာ ဈာနစေတနာ တာဝ ဟောတု ဧကန္တသုခုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော. ကာမာဝစရာ ကိန္တီတိ ကာမာဝစရာ ပန ကုသလစေတနာ တံသဘာဝါဘာဝတော ကိန္တိ ကေန ပကာရေန အဗျာဗဇ္ဈမနောသင်္ခါရော နာမ ဇာတောတိ စောဒေတိ, ဣတရော ပန န သဗ္ဗာ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ တထာ ဂဟိတာ, အထ ခေါ ဧကစ္စာ ဈာနစေတနာနုကူလာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကသိဏသဇ္ဇနကာလေ ကသိဏာသေဝနကာလေ လဗ္ဘန္တီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ကသိဏာသေဝနစေတနာ ဂဟေတဗ္ဗာ, သာ ဥပစာရဇ္ဈာနဿ သာဓိကာ. တေန ကာမာဝစရစေတနာ ပဌမဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာတိ ကသိဏသဇ္ဇနစေတနာပိ ကဒါစိ တာဒိသာ ဟောတီတိ ဂဟိတာ. ပရိကမ္မာဒိဝသေန ဟိ ပဝတ္တာ ဘာဝနာမယာ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ပဌမဇ္ဈာနဿ အာသန္နတာယ ဝုတ္တာ. စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာ တတိယဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာတိ ဣဒံ ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညီသတ္တာဝါသဝတာယ တံသရိက္ခကာ ဥပေက္ခာပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု သုခသရိက္ခတာ, ဧဝံ သန္တသဘာဝတာ ဉာဏသဟိတတာ စ. ကေစိ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာနုဂုဏာတိ နိဒဿေန္တာ ကသိဏသဇ္ဇနကာလေ ကသိဏဇ္ဈာနကာလေ ကသိဏာသေဝနကာလေ လဗ္ဘတီတိ တတိယဇ္ဈာနစေတနာယ အာသန္နဃဋိတတာ ဝုတ္တာတိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ, ဝုတ္တနယေနေဝ တာသံ ဃဋိတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥဘယမိဿကဝသေနာတိ ဥဘယေသံ ကုသလာကုသလသင်္ခါရာနံ သုခဒုက္ခာနဉ္စ မိဿကဘာဝဝသေန. ဝေမာနိကပေတာနန္တိ ဣဒံ ဗာဟုလ္လတော ဝုတ္တံ, ဣတရေသမ္ပိ ဝိနိပါတိကာနံ ကာလေန ဒုက္ခံ ဟောတိယေဝ.

“三种下中禅那思”(tisso ca heṭṭhimajjhānacetanā)，此乃无恼害之感受，是纯粹之乐得以生起的因的证明。若如是，则如前所说之禅那思，首先成为纯粹之乐生起的因。那么，“欲界思又是如何呢？”(kāmāvacarā kinti) 欲界之善思，因其不具彼自性，又如何能被称为无恼害意行(abyābajjhamanosaṅkhāro)而生起呢？故作此问。然而，并非所有欲界善思皆作如是解，而是一部分与禅那思相应。为说明此点，故说“于准备遍处时(kasiṇasajjanakāle)、修习遍处时(kasiṇāsevanakāle)可得”。此处当取修习遍处思(kasiṇāsevanacetanā)，其能成就近行禅那(upacārajjhāna)。因此，欲界思与初禅那思相连，故准备遍处思有时亦如是，而被纳入。以预备等方式而生起的修所成欲界善思，因其邻近初禅那而如是说。第四禅那思与第三禅那思相连，此乃因在一身一想有情之住处，彼等之舍在此等处亦似于乐，如是寂静自性与智相应。然有些人为示与第四禅那思相应，说于准备遍处时、遍处禅那时、修习遍处时可得，认为此乃与第三禅那思邻近相连。此仅为彼等之见解，当依前述之理了知其相连关系。“以二者混合之故”(ubhayamissakavasena)，即善与不善诸行，以及乐与苦混合的状态。“于化生饿鬼”(vemānikapetānaṃ)，此乃就多数而言，其余堕苦处者有时亦有苦。

တဿ ပဟာနာယာတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ကမ္မဿ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနာယ. ယာ စေတနာတိ ယာ အပစယဂါမိနိစေတနာ. ကမ္မံ ပတွာတိ သုခကမ္မန္တိ ဝုစ္စမာနေ မဂ္ဂစေတနာယ အညော ပဏ္ဍရတရော ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ [Pg.47] အစ္စန္တပါရိသုဒ္ဓိဘာဝတော. အကဏှာ အသုက္ကာတိ အာဂတာတိ ဧတ္ထ သုက္ကဘာဝပဋိက္ခေပကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပန ကမ္မစတုက္ကံ ပတွာ’’တိအာဒိ.

“为断除彼”(tassa pahānāya)，意即为使如前所述之业达到不复生起的法性(anuppattidhammatāpādanāya)。“彼思”(yā cetanā)者，谓导向衰减之思(apacayagāminicetanā)。“关于业”(kammaṃ patvā)，当论及善业时，无有比道思(maggacetanā)更白净之法，因其极度清净故。关于“非黑非白”(akaṇhā asukkā)之说，此处否定其为白业的理由，如前所述。故说“此则关于四种业”等。

၈၂. အနိယျာနိကပက္ခေတိ အစေဠကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ကုက္ကုရဝတေ စ. ယောဂေတိ ဉာယဓမ္မပဋိပတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ယောနေနာတိ ယော တိတ္ထိယပရိဝါသော တေန ဘဂဝတာ ပညတ္တော. ယံ တိတ္ထိယပရိဝါသံ သမာဒိယိတွာတိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ. ဃံသိတွာ သုဝဏ္ဏံ ဝိယ နိဃံသောပ္ပလေ. ကောဋ္ဋေတွာ ဟတ္ထေန ဝိယ ကုလာလဘာဇနံ.

82. 于非出离之宗派，即裸体外道与持狗戒者。于“行道”(yoge)者，意即依循正理与正法之实践。所谓“以彼”(yonenāti)，即以世尊所制定的外道别住。此处的文句连接是“受持彼外道别住”。如在试金石上摩擦黄金。如以手敲击陶器。

ဝူပကဋ္ဌောတိ ဝိဝိတ္တော ဧကီဘူတော. ပေသိတတ္တောတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိ ပေသိတတ္တော. ကာမံ တဒနုတ္တရံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ…ပေ… ဝိဟာသီတိ ဣမိနာဝ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာ ဟောတိ, အာယသ္မတော ပန သေနိယဿ ပဋိပတ္တိကိတ္တနပရမေတံ ဥဇုကံ အာပန္နအရဟတ္တဘာဝဒီပနံ, ယဒိဒံ ‘‘အညတရော ခေါ ပနာ’’တိအာဒိဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တနိကူဋေနေဝါ’’တိ. အရဟတ္တာဓိဂမောယေဝ တဿ တေသံ အဗ္ဘန္တရတာ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

“远离”(vūpakaṭṭho)者，谓独处、独一。“心已遣派”(pesitatto)者，谓心已朝向涅槃。“愿我……证得此无上梵行之究竟……住”，此教说实以阿罗汉之顶峰而圆满。然而，此乃为赞叹具寿舍尼耶(Seniyassa)之行道，直接开显其证得阿罗汉之状态，即所谓“又，某位……”等语。故说“实以阿罗汉顶峰”。证得阿罗汉果，即是他被纳入彼等之阿邦答勒。其余一切皆易了知。

ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《狗行者经》释义之隐义阐明已毕。

၈. အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 无畏王子经释义

၈၃. ဇာတိယာ အသမာနော နိဟီနာစရိယော ပရဒတ္တူပဇီဝိကာယ မာတုယာ ကုစ္ဆိယံ ဇာတော ပါဒသိကပုတ္တော. နိန္ဒာဝသေန ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ အဂုဏောတိ အာဟ – ‘‘ဝါဒံ အာရောပေဟီတိ ဒေါသံ အာရောပေဟီ’’တိ. နိဗ္ဗတ္တဝသေန နိရယံ အရဟတိ, နိရယသံဝတ္တနိယေန ဝါ ကမ္မေန နိရယေ နိယုတ္တော နေရယိကော. အာပါယိကောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဝီစိမှိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ အာယုကပ္ပသညိတံ အန္တရကပ္ပံ တိဋ္ဌတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. နိရယူပပတ္တိပရိဟရဏဝသေန တိကိစ္ဆိတုံ သက္ကုဏေယျောတိ တေကိစ္ဆော, န တေကိစ္ဆော အတေကိစ္ဆော. ဒွေ အန္တေ မောစေတွာတိ ဖရုသံ ဝါ အပ္ပိယံ ဝါ ကပ္ပေယျာတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ မုဉ္စိတွာ [Pg.48] တေ အနာမသိတွာ ပုစ္ဆိတံ အတ္ထံ တတော ဗဟိ ကရောန္တော ဥဂ္ဂိလတိ နာမ. တံ ပန ဧဝံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အာဟ – ‘‘ဥဂ္ဂိလိတုံ ဗဟိ နီဟရိတုံ န သက္ခိတီ’’တိ. ဧဝမေဝါယံ ပုစ္ဆာ န ဂဟေတဗ္ဗာ, အယမေတ္ထ ဒေါသောတိ တံ အပုစ္ဆံ ကရောန္တော အပနယန္တော ဩဂိလတိ နာမ, တထာ ပန အသက္ကောန္တော ပတိဋ္ဌာပေန္တော န ဩဂိလတိ နာမ, ဘဂဝါ ပန တမတ္ထံ ဩကာသမ္ပိ အကရောန္တော ဥဘယထာပိ အသက္ခီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကထံ? ဘဂဝါ ဟိ ‘‘န ခွေတ္ထ ရာဇကုမာရ ဧကံသေနာ’’တိ ဝဒန္တော နိဂဏ္ဌဿ အဓိပ္ပာယံ ဝိပရိဝတ္တေတိ, ဥဘော အန္တေ မောစေတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဧဝံ တာဝ ဥဂ္ဂိလိတုံ အသက္ခိ. ‘‘န တတြ ရာဇကုမာရ ဧကံသေနာ’’တိ ဝဒန္တော ဧဝ စ ‘‘နာယံ ပုစ္ဆာ ဧဝံ အဝိဘာဂေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဝိဘဇိတွာ ပန ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒီပေန္တော တံ ဟာရေန္တော ဩဂိလိတုမ္ပိ သက္ခတီတိ.

83. 生来种姓不平等，师承卑劣，依他人施舍为生，是母亲腹中所生之足之子。因诽谤而说，故称“诤论”，即说“你当强加诤论”，意为“你当强加过失”。依其生起，当堕地狱；或以导向地狱之业而被定于地狱中，故称“地狱众生”(nerayiko)。“恶趣者”(āpāyiko)亦同此理。生于无间地狱(Avīci)，于彼处住留一寿量劫或一中劫，故称“住劫者”(kappaṭṭho)。为避免堕于地狱而能被救治者，称“可治”(tekiccho)；不能被救治者，称“不可治”(ateciccho)。所谓“舍弃两端”，是指避开“会说粗恶语还是不悦语”这两个选项，不触及它们，而将所问之义置于其外，这称为“吐出”(uggilati)。然彼不能如是行，故说“不能吐出，不能排除”。认为“此问不应如此接受，此乃其过失”，从而将此问作废并予以排除，这称为“吞咽”(ogilati)；然若不能如是，则非吞咽。然而，世尊不给对方可乘之机，应知他两者皆不为。何以故？世尊说“王子，于此非一向说”，即扭转了尼干陀(Nigaṇṭha)的意图，舍弃两端而回答问题，如是则能“吐出”。又，正当说“王子，于彼非一向说”时，亦指出“此问不应不加分别地问，而应分别地问”，如此揭示了问题的过失，将其排除，亦能“吞咽”。

ဥဋ္ဌာတုံ န သက္ခိဿတိ စိတ္တဿ အညထာ ပဝတ္တိယာ. အဘယော ဒွေ မဂ္ဂေ ကတပရိစယော ဆေကော နိပုဏော ဝါဒသီလော စ ဟုတွာ ဝိစရတိ. တေနာဟ – ‘‘သော ဝါဒဇ္ဈာသယတာယ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘ဧဝံ, ဘန္တေ’တိ အာဟာ’’တိ.

由于心转向他方，他将无法奋起。无畏(Abhaya)王子熟悉两条道路，是一位熟练、善巧且善辩之人，四处游行。故说：“彼因有辩论之意向，故接受其言，答曰：‘如是，尊者。’”

၈၅. ဧဝရူပန္တိ ယာ ပရေသံ အပ္ပိယာ အမနာပါ ဒုရုတ္တဝါစာ, ဧဝရူပါ ဝါစာ, န ပန ဖရုသဝါစာ. ဖရုသဝါစာယ ဟိ သေတုဃာတော တထာဂတာနံ. စေတနာဖရုသတာယ ဟိ ဖရုသဝါစာ ဣစ္ဆိတာ, န ပရေသံ အပ္ပိယတာမတ္တေန. နဋ္ဌာ နိဂဏ္ဌာ ဩဂိလိကာဒိသမ္မတဿ ပဉှဿ ဧကဝစနေန ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ.

85. “如是语”，指于他人为不爱、不喜之恶语，然非粗恶语。因为对于如来而言，粗恶语(之桥)已被摧毁(即已断绝)。粗恶语是由思的粗暴而定义的，非仅因其令他人不悦。尼干陀们已然败坏，因其所认同的“吞咽”等两难问题，被一言所摧破。

၈၆. ဒါရကဿ အင်္ကေ နိသီဒနဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘လေသဝါဒိနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ လေသဝါဒိနောတိ ဆလဝါဒိနော, ဝါဒမဂ္ဂေ ဝါ အပရိပုဏ္ဏတာယ လေသမတ္တေနေဝ ဝါဒသီလာ. ဩသဋသင်္ဂါမောတိ အနေကဝါရံ ပရဝါဒမဒ္ဒနဝသေန ဩတိဏ္ဏဝါဒသင်္ဂါမော. ဝိဇ္ဈိတွာတိ နခေန ဝိဇ္ဈိတွာ. ဣမမေဝါတိ ယွာယံ ဒါရကော အတ္တနော ဝါဒဘင်္ဂပရိဟရဏတ္ထံ ဣမိနာ အင်္ကေ နိသီဒါပိတော, ဣမမေဝ အဿ ဒါရကံ ဥပမံ နိဿယံ ကတွာ ဝါဒံ ဘိန္ဒိဿာမိ. ‘‘အဿ ဝါဒံ အပ္ပဋိတတာယ ဥပမာယ ဘဉ္ဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ.

86. 为示童子坐于膝上之因，故说“诡辩者”等。此处“诡辩者”(lesavādino)者，谓欺诈之论者，或因于论道不圆满，仅以少许诡辩为能事者。“屡经战阵者”(osaṭasaṅgāmo)者，谓多次以压制他人言论之方式而投入论战者。“刺”者，谓以指甲刺。“即此”者，谓此童子为避免自己论点被攻破，而被他置于膝上，我将以此童子为譬喻、为所依，击破其论点。他心想：“因其论点不稳固，我将以譬喻驳倒之。”

အပနေယျံ [Pg.49] အဿ အဟန္တိ အဿ ဒါရကဿ မုခတော အဟံ တံ အပနေယျံ. အဘူတတ္ထောဝ အဘူတံ ဥတ္တရပဒလောပေနာတိ အာဟ ‘‘အဘူတန္တိ အဘူတတ္ထ’’န္တိ. အတစ္ဆန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အတစ္ဆန္တိ န တစ္ဆ’’န္တိ. အဘူတန္တိ ဝါ အသန္တံ အဝိဇ္ဇမာနံ. အတစ္ဆန္တိ အတထာကာရံ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေန, သမ္ပရာယိကေန ဝါ အနတ္ထေန သံဟိတံ, အနတ္ထေ ဝါ သံဟိတံ, န အတ္ထောတိ ဝါ အနတ္ထော, အတ္ထဿ ပဋိပက္ခော သဘာဝေါ, တေန သံဟိတန္တိ အနတ္ထသံဟိတံ, ပိသုဏဝါစံ သမ္ဖပ္ပလာပဉ္စာတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဝစီဒုစ္စရိတဿ ဂဟိတတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

“我当拿走彼”者，谓我当从彼童子口中拿走彼。“虚妄”者，谓不真实，以省略后半词故，故说“虚妄”即“不真实”。“不实”者，为其同义词，故说“不实”即“非真实”。或“虚妄”者，谓不存在、不现存；“不实”者，谓不符事实之相。“无益关联”者，谓与现世或来世之无益相关联，或与无益相关联；或“无益”者，谓利益的对立面自性，与彼相关联，故称无益关联，此指离间语与绮语之义。如是，此处当知包含四种语恶行。

ဒုပ္ပယုတ္တောတိ ဒုပ္ပဋိပန္နော. န တံ တထာဂတော ဘာသတိ အဘူတတာဒိဒေါသဒုဋ္ဌတ္တာ. တမ္ပိ တထာဂတော န ဘာသတိ ဘူတတ္ထေပိ အနတ္ထသံဟိတတာဒိဒေါသဒုဋ္ဌတ္တာ.

不正说者，谓行不正。如来不说彼，因其有不真实等过失故。即使是真实，然若与无益相关联，如来亦不说彼，因其有无益关联等过失故。

ဌာနံ ကာရဏံ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ဌာနိယာ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ, န ဌာနိယာတိ အဋ္ဌာနိယာ, နိက္ကာရဏာ အယုတ္တိယုတ္တာ, သာ ဧဝ ကထာတိ အဋ္ဌာနိယကထာ. အတ္တပစ္စက္ခကထံ ကထေမာတိ အတ္တနာ ဧဝ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝတ္တိယမာနံ ဆလကထံ ကထေမ.

“其有处所、原因”，故为“有理由”(ṭhāniyā)。将ka字改为ya字后，“非有理由”(na ṭhāniyā)即是“无理由”(aṭṭhāniyā)，即无原因、不合理，此等言说即是“无稽之谈”(aṭṭhāniyakathā)。“我们说自证之语”者，谓我们说自己亲身验证后所生起之欺诈语。

ဂါမိကမဟလ္လကော ‘‘ဣမေ မံ ဝဉ္စေတုကာမာ, အဟမေဝ ဒါနိ ဣမေ ဝဉ္စေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘န မယံ ဒါသာ’’တိပိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိံသု ပုဗ္ဗေ တထာကတိကာယ ကတတ္တာ.

村长心想：“这些人想要欺骗我，现在我将欺骗他们”，于是说了“会这样”等语。因之前已作如是约定，他们亦未能说“我们不是奴隶”。

တတိယံ တတိယမေဝါတိ ဒွီသုပိ ပက္ခေသု တတိယံ တတိယမေဝ ဝါစံ. ဘာသိတဗ္ဗကာလံ အနတိက္ကမိတွာတိ ယဿ ယဒါ ယထာ ဘာသိတဗ္ဗံ, တဿ တဒါ တထေဝ စ ဘာသနတော ဘာသိတဗ္ဗံ ကာရဏံ ဘာသိတဗ္ဗကာလဉ္စ အနတိက္ကမိတွာဝ ဘာသတိ.

“第三次也只是第三次”者，谓在两方面都只说第三次。“不超越应说之时”者，谓对于某人，在某个时候，以某种方式应说之语，就在那个时候，以那种方式说出，不超越应说之理由与应说之时而说。

၈၇. ဌာနုပ္ပတ္တိကဉာဏေနာတိ ဌာနေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကဉာဏေန. တသ္မိံ တသ္မိံ ကာရဏေ တဿ တံ တံ အဝတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဉာဏေန, ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော အဝဗုဇ္ဈနသဘာဝေါတိ ဓမ္မသဘာဝေါ. ဓမ္မေ သဘာဝဓမ္မေ အနဝသေသေ ဝါ ယာထာဝတော ဥပဓာရေတီတိ ဓမ္မဓာတု, သဗ္ဗညုတာ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန, သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဟတ္ထဂတံ ဘဂဝတော’’တိ. နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ပရိနိဋ္ဌိတာတိ ကထာပရိဝိဘာဂေန အယမေဝ [Pg.50] ဒေသနာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒဿေန္တော အရဟတ္တံ ပစ္စက္ခာသီတိ.

87. 以随处生起智，是指在处所生起的智。于种种因缘中，对彼彼事相生起的智，如实了知诸法自性的特质，即是法性。对于一切法、自性法无余地如实把握，此即法界，亦即一切知。因此说：“这是对一切知智的异名。”善通达，是指以完全通达的方式通达一切应知之法，意即完全通达。因此说：“世尊已彻底掌握。”以应调伏者而圆满，是指通过对教说的分析，此教法正是为了开示四圣谛，使人亲证阿罗汉果。

အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《无畏王子经》释义之隐义阐释终。

၉. ဗဟုဝေဒနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 多受经释义

၈၈. ပဉ္စကင်္ဂေါတိ ဝဍ္ဎကီကိစ္စသာဓနေ ဝါသိအာဒိပဉ္စကံ အင်္ဂံ သံဓနံ ဧတသ္မိန္တိ ပဉ္စကင်္ဂေါ. ထမ္ဘာဒိဝတ္ထူနံ ထပနဋ္ဌေန ထပတိ. ပဏ္ဍိတဥဒါယိတ္ထေရော, န ကာဠုဒါယီ ထေရော.

88. 五支(Pañcakaṅga)，是指木匠工作所需的斧头等五种工具，是工具组合中的五种部分，因此称为五支。由于具有建立柱子等事物的特性，所以称为建造者(thapati)。是智者优陀夷(Paṇḍitaudāyī)长老，不是黑优陀夷(Kāḷudāyī)长老。

၈၉. ပရိယာယတိ အတ္တနော ဖလံ ဝတ္တေတီတိ ပရိယာယော, ကာရဏံ. ဝေဒနာသန္နိဿိတော စ ကာယိကစေတသိကဘာဝေါ ကာရဏံ. တေနာဟ – ‘‘ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. တတ္ထ ပသာဒကာယသန္နိဿိတာ ကာယိကာ, စေတောသန္နိဿိတာ စေတသိကာ. သုခါဒိဝသေန တိဿောတိ ဧတ္ထ သုခနဒုက္ခနုပေက္ခနာနိ သုခါဒိဝေဒနာယ ကာရဏံ. တာနိ ဟိ ပဝတ္တိနိမိတ္တာနိ ကတွာ တတ္ထ သုခါဒိသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ, ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယထာရဟံ ကာရဏံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဥပဝိစာရဝသေနာတိ အာရမ္မဏံ ဥပေစ္စ သဝိသေသပဝတ္တိဝသေန. ယသ္မိဉှိ အာရမ္မဏေ သောမနဿဝေဒနာ ပဝတ္တတိ, အာရမ္မဏတာယ တံ ဥပဂန္တွာ ဣတရဝေဒနာဟိ ဝိသိဋ္ဌတာယ သဝိသေသံ တတ္ထ ပဝတ္တိ. တေနာဟ ‘‘သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတီ’’တိ. ဧသ နယော သေသဝေဒနာသု ဂေဟဿိတာနီတိ ဂေဟနိဿိတာနိ.

89. “方式”(pariyāya)，因为它能使其自身的果报转起，故称“方式”，亦即原因。以感受为依止的身心状态，此即原因。因此说：‘应当了知有身、心两种。’其中，依净色身而有者为身受(kāyikā)，依心而有者为心受(cetasikā)。以乐等三种来说，此处乐、苦、舍是乐等受的原因。因为这些作为现行之因，故在那里生起乐等名称，其余的也应以此方法，如理确定原因并加以说明。以随伺而言，即是随逐所缘而有差别地生起。因为在某个所缘上生起喜受，是由于凭借该所缘，且比其他感受更突出地在那里活动。因此说：‘随伺作为喜悦基础之色。’此方法亦适用于其他感受。与家相连者(gehassitāni)，意即依于家而产生者。

၉၀. ပရိယာယေနာတိ ‘‘ဣဒမေတ္ထ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တံ ဒဿေန္တောတိ ကာမဉ္စေတ္ထ သုတ္တေ – ‘‘ဒွေပါနန္ဒ, ဝေဒနာ ဝုတ္တာ’’တိ ဒွေ အာဒိံ ကတွာ ဝေဒနာ ဒဿိတာ, ဧကာပိ ပန ဒဿိတာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော. ဥပတ္ထမ္ဘေတုန္တိ ဧကာပိ ဝေဒနာ ဝုတ္တာ မယာ ပရိယာယေန, ဧဝံ သတိ ဒွေပိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဧဝံ တဿ ဝါဒံ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ. ကထံ ပန ဧကာ ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ? ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ, ဣဒမေတ္ထ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနာယံ (ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၅၂ အာဒယော) ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

90. 所谓“以间接方式(pariyāyena)”，是指参照“我在此处说这是苦”此句的语境而说。为了展示这一点，经中说：“阿难，已说二种受。”虽然从二种受开始展示，但也展示了一种受。“支持(upatthambhetuṃ)”意即：我虽以间接方式说一种受，但在此情况下，亦可说二种受，以此支持他的说法。那么，如何说一种受？凡是所感受到的，无论是乐受、苦受还是不苦不乐受，我皆说“此中皆是苦”。至于此处应说之内容，应当按照《如是语》(Itivuttaka)释义与《胜义灯》(Paramatthadīpanī)中所说之方法来理解。

ကထံ [Pg.51] ပနေတ္ထ ရူပါဝစရစတုတ္ထေ အရူပေသု သညာဝေဒယိတနိရောဓေ သုခံ ဥဒ္ဓတန္တိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ. သန္တဋ္ဌေနာတိ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဝူပသန္တဘာဝေန. ပဏီတဋ္ဌေနာတိ ဘာဝနာဝိသေသဝိသိဋ္ဌေန အတပ္ပကဘာဝေနေဝ သေဋ္ဌဘာဝေန စ, ပစ္စယဝိသေသေန ပဓာနဘာဝံ နီတန္တိပိ ပဏီတံ. ဝေဒယိတသုခံ နာမ ဝေဒနာဘူတံ သုခန္တိ ကတွာ. အဝေဒယိတသုခံ နာမ ယာဝတာ နိဒ္ဒုက္ခတာ, တာဝတာ သုခန္တိ ဝုစ္စတီတိ.အထ ဝါ နိရောဓော သုဋ္ဌု ခါဒတိ ခနတိ ကာယိကစေတသိကာဗာဓန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ သတ္တာဟမ္ပိ တတ္ထ ဒုက္ခဿ နိရုဇ္ဈနတော. တေနာဟ ‘‘နိဒ္ဒုက္ခဘာဝသင်္ခါတေန သုခဋ္ဌေနာ’’တိ.

那么，关于色界第四禅、无色界及想受灭定中，如何说“乐”？经中说“在此”等等。“寂静”者，是指对治法寂灭的状态。“殊胜”者，是指修习特别殊胜，因不费力及其最上性故，或因特殊因缘而成为主要状态故，故称殊胜。“受乐”是指作为感受的乐。“非受乐”是指在无苦的范围内，被称为乐。或者说，灭尽定可说是能彻底消除身心痛苦的，因为即使七天安住于此，苦亦不生起。因此说“以无苦状态为乐之义”。

၉၁. ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဘဝေ, စိတ္တုပ္ပာဒေ, အဝတ္ထာယ ဝါ နိဒ္ဒုက္ခဘာဝေါ, ဒုက္ခဿ ပဋိပက္ခတာ အနုပလဗ္ဘနေန ဒုက္ခဝိဝိတ္တံ, တံ သုခသ္မိံယေဝ ပညပေတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

91. 在任何存在、心生或状态中，只要有无苦的状态，即是远离于苦，并且因不见苦的对立面，便可将其安立为乐。其余皆易了知。

ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《多受经》释义之隐义阐释终。

၁၀. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 无谬经释义

၉၃. နာနာဝိဓာတိ နာနာဝိဓဒိဋ္ဌိကာ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေန သမဏာ, ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏာ စ. ဒဿနန္တိ ဒိဋ္ဌိ. ဂဟိတန္တိ အဘိနိဝိဿ ဂဟိတံ. ဣတိ တေ အတ္တနော ဒဿနံ ဂဟေတုကာမာ ပုစ္ဆန္တိ. ဝိနာ ဒဿနေန လောကော န နိယျာတီတိ ဝိမောက္ခဘာဝနာယ ဧကေန ဒဿနေန ဝိနာ လောကော သံသာရဒုက္ခတော န နိဂစ္ဆတိ. ဧကဒိဋ္ဌိယမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု သဒ္ဓါကာရာဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဣမာယ ဒေသနာယ သရဏေသု ပတိဋ္ဌဟိံသု. ယသ္မာ အဝိပရီတေ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓါ ‘‘အာကာရဝတီ’’တိ အဓိပ္ပေတာ, တသ္မာ ယော လောကေ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနာ, အယမေဝေသာတိ ပဝတ္တာ မဂ္ဂသာဓနဂတာယ သဒ္ဓါယ ကာရဏဘာဝတော တန္နိဿယာ သဒ္ဓါ, သာ အာကာရဝတီတိ ဝုတ္တာ. အဝတ္ထုသ္မိဉှိ သဒ္ဓါ အယုတ္တကာရဏတာယ န အာကာရဝတီ. အာကာရဝတီတိ ဧတ္ထ ဝတီ-သဒ္ဒေါ န ကေဝလံ အတ္ထိတာမတ္တဒီပကော, အထ ခေါ အတိသယတ္ထဒီပကော ပါသံသတ္ထဒီပကော ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန အာကာရဝတီတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုဝသေန အတိသယကာရဏဝတီတိ ဝါ ပါသံသကာရဏဝတီတိ ဝါ [Pg.52] အယမေတ္ထ အတ္ထော. အပဏ္ဏကောတိ ဧတ္ထ ယထာ ကဉ္စိ အတ္ထံ သာဓေတုံ အာရဒ္ဓဿ ပယောဂေါ ဝိရဒ္ဓေါ, တတ္ထ အကာရကော ဝိယ ဟောတိ ပုနပိ အာရဘိတဗ္ဗတာယ. အဝိရဒ္ဓေါ ပန အတ္ထဿ သာဓနတော အပဏ္ဏကော, ဧဝံ အယမ္ပိ ဓမ္မော အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တနတော ဧကံသတော ‘‘အပဏ္ဏကော’’တိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘အဝိရဒ္ဓေါ အဒွေဇ္ဈဂါမီ ဧကံသဂါဟိကော’’တိ.

93. 各种持不同见解的沙门、婆罗门，仅因出家而为沙门，仅因种姓而为婆罗门。“见”(dassana)即是见解。“执取”(gahita)即是执着地抓住。因此，他们为执持己见而发问。“若无见，世间则不能出离”，意即，若无一种见解以修习解脱，世间则不能脱离轮回之苦。他们甚至无法在任何一种见解上安住，因为缺乏具信之相。事实上，他们通过此教说，于诸皈依中得以确立。因为于不颠倒的可信之事上生起的信心，被称为“具相”(ākāravatī)。因此，世间的不颠倒法教，正是作为能达成道果之信心的原因；依此而生的信心，被称为“具相”。若于非事(avatthu)生信，因其理由不正，则不为“具相”。于“ākāravatī”一词中，后缀“vatī”（具）不仅只表存有，亦应见其表达卓越或赞叹之义。因此，此处的“具相”之义是：基于可信之事，具有卓越的原因或值得赞扬的原因。所谓“确定”(apaṇṇaka)是指，譬如有人为成就某事而努力，但其努力失败，则如未作者一般，因其必须重新开始。而努力未失败者，因能成就其事，故为“确定”。同样，此法因能降伏（烦恼）而转起，故被断然地称为“确定”。是故（经中）说：“不失败，趣向无疑，执取决定义”。

၉၄. တဗ္ဗိပစ္စနီကဘူတာတိ တဿာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စနီကဘူတာ.

94. “与彼相违”是指与其邪见相对立者。

၉၅. နေသန္တိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ. အကုသလတော နိက္ခန္တဘာဝေတိ အသံကိလိဋ္ဌဘာဝေ. အာနိသံသောတိ သုဒ္ဓဝိပါကတာ. ဝိသုဒ္ဓိပက္ခောတိ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝေါ ပရိယောဒါတတာ. အဘူတဓမ္မဿ ဒိဋ္ဌိဘာဝဿ သညာပနာ အာစိက္ခနာ အဘူတဓမ္မသညာပနာ. သာဝဇ္ဇေသု ပရမဝဇ္ဇေ မိစ္ဆာဒဿနေ ပဂ္ဂဟဏန္တိ ကုတော သုသီလျဿ ပဂ္ဂဟောတိ အာဟ – ‘‘မိစ္ဆာဒဿနံ ဂဏှန္တဿေဝ သုသီလျံ ပဟီနံ ဟောတီ’’တိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယောတိ ဧတ္ထ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော ပရလောကာဘာဝစိန္တာ, မိစ္ဆာဝါစာ ပရလောကာဘာဝဝါဒဘူတော မုသာဝါဒေါ, အရိယာနံ ပစ္စနီကတာဒယော. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေနာတိ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန. ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာတိ ပစ္စဝေက္ခဏသညာပနာဒိကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇနကာ တထာပဝတ္တာ အကုသလခန္ဓာ.

95. “彼等”(nesaṃ)是指诸善法，（此词在此释为）从不善中出离，即无染污的状态。‘功德’意指清净的果报。‘净分’是指清净的体性，亦即明净的状态。‘宣说虚妄法’是指宣说非实有法之见。‘于诸过失中，最重之过失即是执持邪见’，（问：）何以能执持善戒？（答）曰：‘执持邪见者，其善戒即已被舍弃。’此处的‘邪见等’是指：邪思惟，即思惟无有来世；邪语，即主张无有来世的妄语；以及与诸圣者作对等等。‘相继生起’是指在心中一再地生起。‘诸恶不善法’是指在省察、认知等时生起，并如是转起的诸不善蕴。

ကလိဂ္ဂဟောတိ အနတ္ထပရိဂ္ဂဟော. သော ပန ယသ္မာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ ပရာဇယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရာဇယဂ္ဂါဟော’’တိ. ဒုဿမတ္တောတိ ဧတ္ထ ဒု-သဒ္ဒေါ ‘‘သမာဒိန္နော’’တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဒုပ္ပရာမဋ္ဌော’’တိ. ယထာ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌော ဟောတိ, ဧဝံ သမာဒိန္နော ဒုဿမတ္တော ဒုသမာဒိန္နော ဝုတ္တော. သကဝါဒမေဝ ဖရိတွာတိ အတ္တနော နတ္ထိကဝါဒမေဝ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၇; ၃.၂၇-၂၈) အဝဓာရေန္တော အညဿ ဩကာသအဒါနဝသေန ဖရိတွာ. တေနာဟ ‘‘အဓိမုစ္စိတွာ’’တိ. ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ အဓိမုစ္စနာကာရဒဿနံ. ရိဉ္စတီတိ ဝိဝေစေတိ အပနေတိ. တေနာဟ ‘‘ဝဇ္ဇေတီ’’တိ.

所谓“恶取”(kaliggaha)是指执取无益之事。因为它在现世与来世皆会导致失败，故称“败取”(parājayaggāha)。所谓“恶执取”(dussamatta)，此处的“恶”(du-)字亦应与“受持”(samādinna)一词结合，故说是“恶触”(dupparāmaṭṭha)。正如（某物）被恶触，同样，（此法）被（人）受持时，被称为“恶执取”(dussamatta)或“恶受持”(dusamādinna)。“仅仅遍布自己的主张”是指坚持自己的虚无主义主张，并确立“唯此是实，余者皆虚”，不给他人留有余地而遍布（其说）。因此说“胜解”(adhimuccitvā)。“正自觉”等是显示胜解的方式。“离弃”(riñcati)即是远离、去除。因此说“避免”(vajjeti)。

၉၆. ကဋဂ္ဂဟောတိ ကတံ သဗ္ဗသော သိဒ္ဓိမေဝ ကတွာ ဂဟဏံ. သော ပန ဇယလာဘော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇယဂ္ဂါဟော’’တိ. သုဂ္ဂဟိတောတိ သုဋ္ဌုကရဏဝသေန ဂဟိတော. သုပရာမဋ္ဌောတိ သုဋ္ဌု ပရာပရံ အာသေဝနဝသေန အာမဋ္ဌော[Pg.53]. ဥဘယေနပိ တဿ ကမ္မဿ ကတူပစိတဘာဝံ ဒဿေတိ, သောတ္ထိဘာဝါဝဟတ္တဉ္စ သဂ္ဂုပပတ္တိသံဝတ္တနတော ပါပသဘာဝပဟာနတော စ.

96. 所谓“胜取”(kaṭaggaha)是指完全成就之后才执取。而此即是获得胜利，故称“胜取”(jayaggāha)。“善执取”(suggahita)是指以妥善的方式执取。“善触”(suparāmaṭṭha)是指以妥善且反复修习的方式来触习。这两者皆显示了彼业已作、已积的状态，以及它能带来安稳、有助于往生善趣，且能舍弃恶性的特质。

၉၇. သဟတ္ထာ ကရောန္တဿာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၆၆; သံ. နိ. ဋီ. ၂.၃.၂၁၁) သဟတ္ထေနေဝ ကရောန္တဿ. နိဿဂ္ဂိယထာဝရာဒယောပိ ဣဓ သဟတ္ထကရဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. ပစနံ ဒဟနံ ဝိဗာဓနန္တိ အာဟ ‘‘ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿာ’’တိ. သောကံ သယံ ကရောန္တဿာတိ ပရဿ သောကကာရဏံ သယံ ကရောန္တဿ, သောကံ ဝါ ဥပ္ပာဒေန္တဿ. ပရေဟိ အတ္တနော ဝစနကရေဟိ. သယမ္ပိ ဖန္ဒတောတိ ပရဿ ဝိဗာဓနပယောဂေန သယမ္ပိ ဖန္ဒတော. အတိပါတယတောတိ ပဒံ သုဒ္ဓကတ္တုအတ္ထေ ဟေတုကတ္တုအတ္ထေ စ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿာပီ’’တိ.

97. “亲手造作者”，即亲手造作之人。尼萨耆波逸提(nissaggiya)、盗窃不动产(thāvara)等，此处也包含在亲手造作中。烧煮、焚烧、折磨，故说“以棍棒逼迫者”。“自造忧苦者”，即自己为他人制造忧苦之因，或自己生起忧苦。“通过他人”是指通过听从自己话语的人（来造作）。“自身亦躁动者”，即以折磨他人的行为，自身亦躁动不安。“杀害”一词，可用作主动和使动两种含义，故说“杀者与教唆杀者”。

ဃရဿ ဘိတ္တိ အန္တော ဗဟိ စ သန္ဓိတာ ဟုတွာ ဌိတာ ဃရသန္ဓိ. ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ နိရဝသေသမေဝ လောပေါတိ နိလ္လောပေါ. ဧကာဂါရေ နိယုတ္တော ဝိလောပေါ ဧကာဂါရိကော. ပရိတော သဗ္ဗသော ပန္ထေ ဟနနံ ပရိပန္ထော. ပါပံ န ကရီယတိ ပုဗ္ဗေ အသတော ဥပ္ပာဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ, တသ္မာ နတ္ထိ ပါပံ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သတ္တာ ပါပံ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ အာဟ – ‘‘သတ္တာ ပန ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီ’’တိ. ဧဝံ ကိရဿ ဟောတိ ‘‘ဣမေသဉှိ သတ္တာနံ ဟိံသာဒိကိရိယာ န အတ္တာနံ ဖုသတိ တဿ နိစ္စတာယ နိဗ္ဗိကာရတ္တာ, သရီရံ ပန အစေတနံ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမံ, တသ္မိံ ဝိကောပိတေပိ န ကိဉ္စိ ပါပ’’န္တိ. ခုရနေမိနာတိ နိသိတခုရမယနေမိနာ. ဂင်္ဂါယ ဒက္ခိဏဒိသာ အပ္ပတိရူပဒေသော, ဥတ္တရဒိသာ ပတိရူပဒေသောတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒက္ခိဏဉ္စေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ’’တိအာဒိမာဟ.

房屋内外墙壁被接合而立，（以此入内）称为“破门”(gharasandhi)。不留任何余地，完全地劫掠，称为“抢劫一空”(nillopo)。被派去劫掠一间房屋者，称为“劫掠独户者”(ekāgārika)。在道路上四处杀害，称为“拦路抢劫”(paripantha)。“恶业不会被造作”，因为无法生起先前不存在的恶，所以没有恶业。如果这样，众生为什么会造作恶业呢？（他）回答说：“众生只是生起‘我们正在造作’这样的认知而已。”他这样认为：“这些众生的杀害等行为不会触及自身，因为自身是恒常不变的；而身体没有知觉，如同木头或木片，即使破坏它也没有罪恶。”“以剃刀轮辋”，是指用锋利的剃刀做成的轮辋。因为恒河(Gaṅgā)南岸是不适宜的地方，北岸是适宜的地方，所以才说了“南岸”等等，意指引用了“南岸的人粗暴”等等说法。

မဟာယာဂန္တိ မဟာဝိဇိတယညသဒိသံ မဟာယာဂံ. သီလသံယမေနာတိ ကာယိကဝါစသိကသံဝရေန. သစ္စဝစနေနာတိ သစ္စဝါစာယ. တဿ ဝိသုံ ဝစနံ လောကေ ဂရုတရပုညသမ္မတဘာဝတော. ယထာ ဟိ ပါပဓမ္မေသု မုသာဝါဒေါ ဂရု, ဧဝံ ပုညဓမ္မေသု သစ္စဝါစာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မမတီတဿာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၁၇၆). ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တနယေန. တတ္ထ ဟိ – ‘‘နတ္ထိ ပါပံ, နတ္ထိ ပါပဿ အာဂမော’’တိ အာဂတံ, ဣဓ ‘‘အတ္ထိ ပုညံ, အတ္ထိ ပုညဿ အာဂမော’’တိ အာဂတံ, အယမေဝ ဝိသေသော. သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ [Pg.54] ‘‘တေသမေတံ ပါဋိကင်္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, တံ ဟေဋ္ဌာ ပုရိမဝါရသဒိသံ.

“大祭祀”，是指像大胜祭一样的大祭祀。“以戒律约束”，是指身语的防护。“以真实语”，是指真实的言语。之所以单独宣说它，是因为在世间它被认为是更重的福德。正如在诸恶法中妄语为重，在诸福德法中真实语亦然。因此世尊(bhagavā)说：“超越一法者”等等（《法句经》176）。“依前所说的方式”，是指依照黑品中所说的道理。那里说“没有恶，也没有恶的来源”，这里说“有福德，也有福德的来源”，这就是差别。其余的部分和前面说的一样，例如“他们可以期待”等等，都是和前面所说的一样。

၁၀၀. ဥဘယေနာတိ ဟေတုပစ္စယပဋိသေဓဝစနေန. သံကိလေသပစ္စယန္တိ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမနေန ကိလိန္နဿ မလိနဘာဝဿ ကာရဏံ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝိသုဒ္ဓိပစ္စယန္တိ သဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗလန္တိအာဒီသု သတ္တာနံ သံကိလေသာဝဟံ ဝေါဒါနာဝဟဉ္စ ဥဿာဟသင်္ခါတံ ဗလံ ဝါ, သူရဝီရဘာဝသင်္ခါတံ ဝီရိယံ ဝါ, ပုရိသေန ကတ္တဗ္ဗော ပုရိသထာမော ဝါ, သော ဧဝ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနပ္ပတ္တိယာ ပုရိသပရက္ကမော ဝါ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ.

100. “以两者”是指以否定因缘之说。“染污之因”指的是在轮回中流转、被染污者产生污秽状态的原因。“清净之因”的含义应理解为与前面所说的相反。在“力”等词语中，无论是那为众生带来染污和清净、被称为精进的“力”，还是那被称为勇者英雄气概的“精进”，或是男子应做的“丈夫气概”，或是为达更高境界的“丈夫之功”，都（被认为）不存在，不可得。

သတွယောဂတော, ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ စ သတ္တာ. ပါဏနတော အဿာသပဿာသဝသေန ပဝတ္တိယာ ပါဏာ. တေ ပန သော ဧကိန္ဒြိယာဒိဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘ဧကိန္ဒြိယော’’တိအာဒိ. အဏ္ဍကောသာဒီသု ဘဝနတော ဘူတာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘အဏ္ဍကောသ…ပေ… ဝဒန္တီ’’တိ. ဇီဝနတော ပါဏံ ဓာရေန္တော ဝိယ ဝဍ္ဎနတော ဇီဝါတိ ဧဝံ သတ္တပါဏဘူတဇီဝေသု သဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. နတ္ထိ ဧတေသံ သံကိလေသဝိသုဒ္ဓီသု ဝသောတိ အဝသာ. နတ္ထိ နေသံ ဗလံ ဝီရိယဉ္စာတိ အဗလာ အဝီရိယာ. နိယတတာတိ အစ္ဆေဇ္ဇသုတ္တာဝုတာဘေဇ္ဇမဏိ ဝိယ နိယတပဝတ္တနတာယ ဂတိဇာတိဗန္ဓပဇဟဝသေန နိယာမော. တတ္ထ တတ္ထ ဂမနန္တိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တာသု တာသု ဂတီသု ဥပဂမနံ သမဝါယေန သမာဂမော. သဘာဝေါယေဝါတိ ယထာ ကဏ္ဋကဿ တိက္ခတာ, ကဗိဋ္ဌဖလာနံ ပရိမဏ္ဍလတာ, မိဂပက္ခီနံ ဝိစိတ္တာကာရတာ, ဧဝံ သဗ္ဗဿပိ လောကဿ ဟေတုပစ္စယေန ဝိနာ တထာ တထာ ပရိဏာမော, အယံ သဘာဝေါယေဝ အကိတ္တိမောယေဝ. တေနာဟ ‘‘ယေန ဟီ’’တိအာဒိ.

众生因与（五蕴）相应，以及于色等法执著为有，故称众生。命因其以出入息的方式持续运行，故称命。而他根据一根等差别来分别解说，故说“一根”等。生者因其在卵壳等处出生，故称生者，所以说“卵生……乃至……说”。因存活，如维持生命、成长，故称活者。如是，应知众生、命、生者、活者等词义。此等（众生）于染净中不得自在，故为无自在。彼等无力、无精进，故为无力、无精进。决定，如同以不可断之线串起不可破之宝珠，因其进程已定，此决定性在于（经历固定的）趣、生、缚而最终舍离。于彼彼处去，即六种生类（abhijāti）于彼彼趣中，以聚合而聚集。纯属自然，例如荆棘之锐利，迦毗陀果（kabiṭṭhaphala）之圆，鸟兽之多彩形貌，如是，一切世间无因无缘而如是如是转变，此纯属自然，非人所造。是故说“由何”等。

သကုဏေ ဟနတီတိ သာကုဏိကော, တထာ သူကရိကော. လုဒ္ဒေါတိ အညောပိ ယော ကောစိ မာဂဝိကော နေသာဒေါ. ပါပကမ္မပသုတတာယ ကဏှာဘိဇာတိ နာမ. ဘိက္ခူတိ သာကိယာ ဘိက္ခူ, မစ္ဆမံသခါဒနတော နီလာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဉာယလဒ္ဓေပိ ပစ္စယေ ဘုဉ္ဇမာနာ အာဇီဝကသမယဿ ဝိလောမဂါဟိတာယ ‘‘ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာ, ယေ သဝိသေသံ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ. တထာ [Pg.55] ဟိ တေ ကဏ္ဋကေ ဝတ္တေန္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာတိ ဝုတ္တာ. ဌတွာ ဘုဉ္ဇနဒါနပဋိက္ခေပါဒိဝတသမာယောဂေန ပဏ္ဍရတရာ. အစေလကသာဝကာတိ အာဇီဝကသာဝကေ ဝဒတိ. တေ ကိရ အာဇီဝကလဒ္ဓိယာ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တတာယ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ပဏ္ဍရတရာ. နန္ဒာဒယော ဟိ တထာရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ ပတ္တဗ္ဗာ, တသ္မာ နန္ဒာဒယော နိဂဏ္ဌေဟိ အာဇီဝကသာဝကေဟိ စ ပဏ္ဍရတရာတိ ဝုတ္တာ ‘‘သုက္ကာဘိဇာတီ’’တိ.

杀鸟者为捕鸟人（sākuṇiko），捕猪者（sūkariko）亦然。猎人（luddo）泛指任何猎鹿人（māgaviko）或捕鸟人（nesādo）。因常行恶业，故称黑种（kaṇhābhijāti）。比丘，指释迦族比丘，因食鱼肉，裸行顺命外道说他们是青种（nīlābhijāti）。即使是如法获得的资具，他们也受用，裸行顺命外道因对此邪执而说：“他们是在资具中掺入荆棘而食。”有些出家人，特别致力于自我折磨，他们犹如生活在荆棘中，故称荆棘行者（kaṇṭakavuttikā）。因奉行站立进食、拒绝布施等戒行而较为清白。裸体弟子（acelakasāvaka）指的是裸行顺命外道的弟子。据说他们因裸行顺命外道之见而心清净，比尼乾子（nigaṇṭha）更为清白。难陀（Nanda）等人须通过那样的修行才能达到，因此说难陀等人比尼乾子和裸行顺命外道弟子更为清白，称为“白种”（sukkābhijāti）。

အယမေတေသံ လဒ္ဓီတိ သာကုဏိကာဒိဘာဝူပဂမနေန ကဏှာဘိဇာတိအာဒီသု ဒုက္ခံ သုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တာ အနုက္ကမေန မဟာကပ္ပာနံ စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ ခေပေတွာ အာဇီဝကဘာဝူပဂမနေန ပရမသုက္ကာဘိဇာတိယံ ဌတွာ သံသာရတော သုဇ္ဈန္တီတိ အယံ တေသံ နိယတိ အာဇီဝကာနံ လဒ္ဓိ.

此为彼等之见：通过成为捕鸟人等，于黑种等中感受苦乐，次第经历八万四千大劫后，通过成为裸行顺命外道，住于至高白种（paramasukkābhijāti）中，而从轮回中清净。此即彼等裸行顺命外道之决定论。

‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ ဝဒန္တော နတ္ထိကော ဒါနဿ ဖလံ ပဋိက္ခိပတီတိ အာဟ – ‘‘နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟတီ’’တိ. တထာ စေဝ ဟေဋ္ဌာ သံဝဏ္ဏိတံ ‘‘နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ ဟိ နတ္ထိတမာဟာ’’တိ. အဟေတုကဒိဋ္ဌိ ဥဘယန္တိ ကမ္မံ ဝိပါကဉ္စ ဥဘယံ. သော ဟိ ‘‘အဟေတူ အပစ္စယာ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ကမ္မဿ ဝိယ ဝိပါကဿပိ သံကိလေသဝိသုဒ္ဓီနံ ပစ္စယတ္တာဘာဝဝစနတော တဒုဘယံ ပဋိဗာဟတိ နာမ. ဝိပါကော ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ အသတိ ကမ္မေ ဝိပါကာဘာဝတော. ကမ္မံ ပဋိဗာဟိတံ ဟောတိ အသတိ ဝိပါကေ ကမ္မဿ နိရတ္ထကဘာဝါပတ္တိတော. အတ္ထတောတိ သရူပေန. ဥဘယပဋိဗာဟကာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ တံတံဒိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာပိ သဗ္ဗေ တေ နတ္ထိကာဒယော နတ္ထိကဒိဋ္ဌိအာဒိဝသေန ပစ္စေကံ တိဝိဓဒိဋ္ဌိကာ ဧဝ ဥဘယပဋိဗာဟကတ္တာ. ‘‘ဥဘယပဋိဗာဟကာ’’တိ ဟိ ဟေတုဝစနံ. အဟေတုကဝါဒါ စာတိအာဒိ ပဋိညာဝစနံ. ယော ဟိ ဝိပါကပဋိဗာဟနေန နတ္ထိကဒိဋ္ဌိကော, သော အတ္ထတော ကမ္မပဋိဗာဟနေန အကိရိယဒိဋ္ဌိကော, ဥဘယပဋိဗာဟနေန အဟေတုကဒိဋ္ဌိကော စ ဟောတိ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

说“无所施”者，是否定布施之果的虚无论者，故说“虚无见遮拨果报”。如下文所释：“虚无见实为说无所有。”无因见则遮拨业与果报二者。彼言“有情之染净，无因无缘”，此说等于否定业为染净之因，亦否定果报为染净之因，故称遮拨二者。无业则无果报，故果报被遮拨；无果报则业成无义，故业被遮拨。“本质上”（atthatoti sarūpena）。“遮拨二者”，是说虽然各别宣说彼彼邪见，但所有虚无论者等，以虚无见等方式，各自皆成三见者，因其皆遮拨二者故。“遮拨二者”是理由之辞，“无因论者”等是其主张之辞。凡因遮拨果报而为虚无见者，彼在义理上亦因遮拨业而为无作见者，因遮拨二者而为无因见者。其余二者，理路亦然。

သဇ္ဈာယန္တီတိ တံ ဒိဋ္ဌိဒီပကံ ဂန္ထံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပဌန္တိ. ဝီမံသန္တီတိ တဿ အတ္ထံ ဝိစာရေန္တိ. တေသန္တိအာဒိ ဝီမံသနာကာရဒဿနံ. တသ္မိံ အာရမ္မဏေတိ ယထာပရိကပ္ပိတကမ္မဖလာဘာဝဒီပကေ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ လဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏေ. မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဝသေန [Pg.56] အနုဿဝူပလဒ္ဓေ အတ္ထေ တဒါကာရပရိဝိတက္ကနေဟိ သဝိဂ္ဂဟေ ဝိယ သရူပတော စိတ္တဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ စိရကာလပရိစယေန ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ နိဇ္ဈာနက္ခမဘာဝူပဂမနေန နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ တထာ ဂဟိတေ ပုနပ္ပုနံ တထေဝ အာသေဝန္တဿ ဗဟုလီကရောန္တဿ မိစ္ဆာဝိတက္ကေန သမာဒိယမာနာ မိစ္ဆာဝါယာမုပတ္ထမ္ဘိတာ အတံသဘာဝံ ‘‘တံသဘာဝ’’န္တိ ဂဏှန္တီ မိစ္ဆာသတီတိ လဒ္ဓနာမာ တံလဒ္ဓိသဟဂတာ တဏှာ သန္တိဋ္ဌတိ. စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတီတိ ယထာဝုတ္တဝိတက္ကာဒိပစ္စယလာဘေန တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အဝဋ္ဌိတတာယ အနေကဂ္ဂံ ပဟာယ ဧကဂ္ဂံ အပ္ပိတံ ဝိယ ဟောတိ. မိစ္ဆာသမာဓိပိ ဟိ ပစ္စယဝိသေသေဟိ လဒ္ဓဘာဝနာဗလေဟိ ကဒါစိ သမာဓာနပတိရူပကိစ္စကရော ဟောတိယေဝ ဝါလဝိဇ္ဈနာဒီသု ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇဝနာနိ ဇဝန္တီတိ အနေကက္ခတ္တုံ တေနာကာရေန ပုဗ္ဗဘာဂိယေသု ဇဝနဝါရေသု ပဝတ္တေသု သဗ္ဗပစ္ဆိမေ ဇဝနဝါရေ သတ္တ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ပဌမဇဝနေ ပန သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ, တထာ ဒုတိယာဒီသူတိ ဓမ္မသဘာဝဒဿနမေတံ, န ပန တသ္မိံ ခဏေ တေသံ သတေကိစ္ဆဘာဝါပါဒနံ ကေနစိ သက္ကာ ကာတုံ.

所谓“诵读”，是指学习并背诵那阐明邪见的典籍。所谓“思惟”，是指探究其义理。“他们的”等是显示思惟的方式。于那所缘中，即于阐明“无所施”等，显示所构想的业果不存在之邪见的所缘中。邪念确立，是指对于通过听闻所获得的“无所施”等义，以那种方式的思惟，心识中仿佛有形有相地现起，通过长时熟习而达到能审虑、忍可“就是如此”的状态，并以此审虑忍可而执取，一再如此习行、多作，被邪寻所确立，被邪精进所支持，将非真实执为真实，此即名为“邪念”，与那邪见俱行的渴爱得以确立。心成一境，是指由于获得前述的寻等诸缘，于那所缘中安住，舍离非一境而仿佛已达安止一境。当知，邪定亦因特殊诸缘而获得修习之力，有时也能成就类似正定的作用，犹如射穿毛发等。速行生起，是指以那种方式在前分速行流中多次发生后，在最后的速行流中，七个速行心生起。在第一速行中尚有疗救的余地，在第二速行等中也是如此。这是法的自性显现，并非任何人在那一刹那能使它们有疗救的余地。

တတ္ထာတိ တေသု တီသု မိစ္ဆာဒဿနေသု. ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတီတိ ယဿ ဧကသ္မိံယေဝ အဘိနိဝေသော အာသေဝနာ စ ပဝတ္တာ, သော ဧကံယေဝ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ. ယဿ ပန ဒွီသု, တီသုပိ ဝါ အဘိနိဝေသနာ ပဝတ္တာ, သော ဒွေ တီဏိ ဩက္ကမတိ. ဧတေန ယာ ပုဗ္ဗေ ဥဘယပဋိဗာဟနတာမုခေန ဝုတ္တာ အတ္ထသိဒ္ဓါ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိကတာ, သာ ပုဗ္ဗဘာဂိယာ. ယာ ပန မိစ္ဆတ္တနိယာမောက္ကန္တိ ဘူတာ, သာ ယထာသကံ ပစ္စယသမုဒါဂမသိဒ္ဓိတော ဘိန္နာရမ္မဏာနံ ဝိယ ဝိသေသာဓိဂမာနံ အညမညံ ဧကဇ္ဈံ အနုပ္ပတ္တိယာ အသံကိဏ္ဏာ ဧဝါတိ ဒဿေတိ. ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပီတိအာဒိနာ တိဿန္နမ္ပိ ဒိဋ္ဌီနံ သမာနဗလတံ သမာနဖလတဉ္စ ဒဿေတိ, တသ္မာ တိဿောပိ စေတာ ဧကဿ ဥပ္ပန္နာ အညမညံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏာ ဧဝ, ဧကာယ ဝိပါကေ ဒိန္နေ ဣတရာ အနုဗလပ္ပဒါယိကာ ဟောန္တိ. ဝဋ္ဋခါဏု နာမာတိ ဣဒံ ဝစနံ နေယျတ္ထံ, န နီတတ္ထန္တိ တံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတုံ ကိံ ပနေသာတိအာဒိ ဝုတ္တံ, အကုသလံ နာမေတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ, န ကုသလံ ဝိယ မဟာဗလန္တိ အာဟ – ‘‘ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော’’တိ. အညထာ သမ္မတ္တနိယာမော ဝိယ မိစ္ဆတ္တနိယာမောပိ အစ္စန္တိကော သိယာ. ယဒိ ဧဝံ ဝဋ္ဋခါဏုကဇောတနာ ကထန္တိ အာဟ ‘‘အာသေဝနဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ, တသ္မာ ယထာ ‘‘သကိံ နိမုဂ္ဂေါ [Pg.57] နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၁၅) ဝုတ္တံ, ဧဝံ ဝဋ္ဋခါဏုကဇောတနာ. ယာဒိသေ ဟိ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ အယံ တံတံဒဿနံ ဩက္ကန္တော ပုန ကဒါစိ တပ္ပဋိပက္ခေ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ တတော သီသုက္ခိပနမဿ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ.

“于彼”，是指于那三种邪见中。“有人陷入一种见解”，是指若人只于一种见解有执著与习行，他便只陷入那一种见解。若人于两种或三种见解有执著，他便陷入两种或三种。以此显示，先前以遮止两边的方式所说、义理上成立的一切见，是属于前分。而那已成为邪性决定的进入，则显示了它是不相混杂的，如同具有不同所缘的诸种不同证悟，不会同时达成一样，它是通过各自的缘集合而成就的。以“即使陷入一种”等，显示了三见之力相等、果报相同。因此，这三者即使于一人身上生起，亦互不混杂；当一者给予果报时，其余则给予支持力。“轮回之桩”此语是不了义，非了义。为解释此点而说“然则为何”等。此不善法是无力、羸弱的，不像善法那样有大力，故说“仅于一生中决定”。否则，邪性决定就会像正性决定一样成为究竟的了。若尔，如何阐明轮回之桩？故说“然而是由于习行”等。因此，正如所说“一朝沉没便永沉没”，对轮回之桩的阐明也是如此。因为，不应说，此人缘于某些缘而陷入某种见解后，他日缘于与此相违的缘时，他不会从中抬头。因此说“多半”。

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ သံသာရခါဏုဘာဝဿပိ ပစ္စယော အကလျာဏဇနော, တသ္မာ. ဘူတိကာမောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထာနံ ဝသေန အတ္တနော ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎိကာမော. ယံ ပနေတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ယထာ စိရကာလဘာဝနာယ ပရိပါကူပဂမလဒ္ဓဗလတ္တာ ဥပနိဿယကုသလာ အကုသလေ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, ဧဝံ အကုသလဓမ္မာ တတောပိ စိရကာလဘာဝနာသမ္ဘဝတော လဒ္ဓဗလာ ဟုတွာ ကဒါစိ ကုသလဓမ္မေပိ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဒဠှမိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ဝဋ္ဋခါဏုကဘာဝဇောတနာပိ သမတ္ထိတာ ဟောတီ’’တိ ယထာ တံ ‘‘ဝဿဘညာနံ ဒိဋ္ဌီ’’တိ, တံ န, မိစ္ဆတ္တနိယတဓမ္မာနံ စိရကာလဘာဝနာမတ္တေန န ပဋိပက္ခဿ ပဇဟနသမတ္ထတာ, အထ ခေါ ဓမ္မတာသိဒ္ဓေန ပစ္စယဝိသေသာဟိတသာမတ္ထိယေန အတ္တနော ပဟာယကသဘာဝေန ပဟာယကဘာဝေါ ဘာဝနာကုသလာနံယေဝ ဝုတ္တော, အကုသလာနံယေဝ စ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေါ ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ နယေန, အကုသလာနံယေဝ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ ‘‘အဗလာနံ ဗလီယန္တီ’’တိအာဒိနာ (သု. နိ. ၇၇၆; မဟာနိ. ၅) (ယုတ္တိနာပိ နာမတော ဝါ အဓိဂမနိယော အာလောကော အာလောကဘာဝတော ဗာဟိရာရဏေကာ ဝိယ န စေတ္ထ ပဋိညတ္တေ ဘာဝေသတာ သောတုနော အာသံကိတဗ္ဗာ ဝိသေသဝဿ သာဓေတဗ္ဗတော သာမညဿ စ သောတုဘာဝေန အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝေဒ-သဒ္ဒဿ လောပေါ ဒီပေ သဘာဝေ သာဓနေ ယထာ တံ သဒ္ဒယဘာဝဿ နာပိ ဝိသုဒ္ဓကအနုမာနာဒိဝိရောဓသမ္ဘာဝတော. န ဟိ သက္ကာ အန္တရာလောကဿ ဗာဟိရာလောကဿ ဝိယ ရူပကာယံ ဥပါဒါယ ရူပတာ စက္ခုဝိညေယျတ္တာဒိကေ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သက္ကာတိ ဝုတ္တံ, နနုပိ အန္တရာလောကော အဝိဂ္ဂဟတ္တာ ဝေဒနာ ဝိယာတိ သဒ္ဓေဝ ဉာဏာလောကဿ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရာ ဝိယ ဝိဓမနိယဘာဝေ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုသလဓမ္မာနံ ကေနစိပိ အကုသလဓမ္မေန သမုစ္ဆိန္ဒနိယတာ သိဒ္ဓါဝ ဟောတိ). ဝဋ္ဋခါဏုကစောဒနာယ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝါတိ တိဋ္ဌတေသာ ဗာလဇနဝိကတ္ထနာ.

因此，因为恶人是造成轮回之桩状态的因缘，所以（如此说）。“求增益者”，是指就现法、来世与究竟义而言，欲求自身诸德增长者。于此，有人说：“正如通过长时修习而达圆满、获得力量的增上缘善法能彻底断除不善，同样，不善法由于可能比善法修习更久而获得力量，有时也能断除善法。如此，则坚固执取邪见者的轮回之桩状态亦可成立。”这就像所谓的“雨牛见”，此说不成立。因为邪性决定法，仅凭长时修习，并无舍断其对治法之能力。反之，经由法性所成、由特殊因缘所引生的能力，以其能舍之自性，此能舍性仅是为修习善法者所说，而所应断性则仅为不善法所说，如“由见所断除”等理。不善法本身的羸弱，亦如“于无力者前强盛”等所示。（亦以理证，或以名言可得之光明，犹如外在的火光，在此所宣称的存在中，听者不应怀疑，因为特殊性需要被证明，而普遍性则被认为是听者所接受。又如在灯的自性证明中，“吠陀”一词的省略，也没有纯粹的推论等相违的可能性。确实，不可能像外在的光明那样，执取色身，将内在的光明建立在色性、眼识所知等之上，这是被说的。难道不是内在的光明因无形体而如受一般吗？因此，当智慧之光如同驱散无明黑暗般地驱散不善法时，所有善法都不可能被任何不善法彻底断除，这是确定的。）关于对轮回之桩的诘难，所应说者，下方已说。让这愚人的吹嘘止息吧。

၁၀၃. ဈာနစိတ္တမယာတိ [Pg.58] ရူပါဝစရဇ္ဈာနစိတ္တေန နိဗ္ဗတ္တာ. တထာ ဟိ တေသံ ဝိသေသေန ဈာနမနသာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ‘‘မနောမယာ’’တိ ဝုတ္တာ, အဝိသေသေန ပန အဘိသင်္ခါရမနသာ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ မနောမယာ ဧဝ. သညာမယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တေနာဟ ‘‘အရူပဇ္ဈာနသညာယာ’’တိ. အယန္တိ ရူပိတာဘာဝပဋိပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလော. အပ္ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနောတိ အနဓိဂတရူပဇ္ဈာနော. တဿပီတိ တက္ကိနောပိ. ရူပဇ္ဈာနေ ကင်္ခါ နတ္ထိ အနုဿဝဝသေန လဒ္ဓဝိနိစ္ဆယတ္တာ.

103. “由禅心所成”，指由色界禅那心所产生。因为他们是特别由禅那意所产生，故被称为“意所成”；但从无差别而言，一切有情都是由行意所成，故也都是意所成。“由想所成”，于此亦是同理。因此说“由无色禅那之想”。“此人”，是指趣向无色有(rūpitābhāva)的行者(puggala)。“未得禅那者”，指未证得色界禅那者。“彼亦”，指此寻思者亦然。对于色界禅那没有疑惑，因为通过听闻传承获得了决断。

၁၀၄. သာရာဂါယာတိ သရာဂဘာဝါယ. သန္တိကေတိ သမီပေ, န ထာမဂတာ ဒိဋ္ဌိနာတိဒူရတ္တာ သရာဂါ, န သမ္ပယုတ္တတ္တာ. သာ ဟိ န ထာမဂတာ ဝဋ္ဋပရိယာပန္နေသု ဓမ္မေသု ရဇ္ဇတီတိ ဝိညာယတီတိ အာဟ – ‘‘ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿာ’’တိ. သဗ္ဗေပိ သံယောဇနာ တဏှာဝသေနေဝ သမ္ဘဝန္တီတိ အာဟ – ‘‘တဏှာဝသေန သံယောဇနတ္ထာယာ’’တိ. အာရုပ္ပေ ပနဿ ကင်္ခါ နတ္ထီတိ အနုဿဝဝသေန လဒ္ဓနိစ္ဆယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကာမံ ဒုဂ္ဂတိဒုက္ခာနံ ဧကန္တသံဝတ္တနေန နတ္ထိကဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အပဏ္ဏကတာ ပါကဋာ ဧဝ, နိပ္ပရိယာယေန ပန အနဝဇ္ဇဿ အတ္ထဿ ဧကန္တသာဓကံ အပဏ္ဏကန္တိ ကတွာ စောဒနာ, သာဝဇ္ဇဿပိ အတ္ထဿ သာဓနေ ဧကံသိကဘာဝံ ဂဟေတွာ ပရိဟာရော. တေနာဟ ‘‘ဂဟဏဝသေနာ’’တိအာဒိ. တေန ရုဠှီဝသေန ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒီနိ အပဏ္ဏကင်္ဂါနိ ဇာတာနီတိ ဒဿေတိ.

104. “为有贪”，即为有贪的状态。“在近处”，指在邻近处。见尚未坚固，因其与贪距离不远而有贪，非因相应。当知此见虽未坚固，但染着于轮回所摄诸法，故说“由于贪而染着于轮回”。一切结皆由渴爱而生，故说“由于渴爱而为结”。“然于无色界彼无疑惑”，是就通过听闻传承获得决断而言。诚然，由于无有见(natthikadiṭṭhi)等必然导致恶趣之苦，其（导向恶趣的）确定性是显而易见的，然以“确定无疑”是“绝对成办无过失之义利者”为由而提出诘难；以其在成办有过失之义利上亦具确定性为由而作出辩护。因此说“以执取等方式”。此显示，由于约定俗成，“无所施”等便成了“确定无疑”的组成部分。

၁၀၅. ဟေဋ္ဌာ တယော ပုဂ္ဂလာဝ ဟောန္တီတိ အတ္တန္တပေါ ပရန္တပေါတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဟေဋ္ဌာ တယော ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ. ယထာဝုတ္တာ ပဉ္စပိ ပုဂ္ဂလာ ဒုပ္ပဋိပန္နာဝ, တတော အတ္ထိကဝါဒါဒယော ပဉ္စပုဂ္ဂလာ သမ္မာပဋိပန္နတာယ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဧကော စတုတ္ထပုဂ္ဂလောဝ ဟောတိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုန္တိ ဣဓ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပုဂ္ဂလပဉ္စကဒွယံ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဧဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိဘာဂေန ဒုပ္ပဋိပတ္တိသုပ္ပဋိပတ္တိယော ဒဿေတုံ ဘဂဝါ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

105. “下方有三个人”，是指在此四法句中，前三个人是自苦者、令他苦者等。如前所说的五种人(puggala)都是邪行者，其后，持“有论”等的五种人是正行者，故在此四法句中，只有第四种人是正行者。“为显示此义”，是说为了分别开示邪行与正行，表明此处下方所说的两组五种人，都含摄在此四法句中，世尊开始了此一教示。于此，义理上未分别解说之处，亦甚易了知。

အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《无谬经》释义之隐义阐释终。

နိဋ္ဌိတာ စ ဂဟပတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

居士品释义终。

၂. ဘိက္ခုဝဂ္ဂေါ

2. 比丘品

၁. အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 芒果园罗睺罗教诫经释义

၁၀၇. အမ္ဗလဋ္ဌိကာယန္တိ [Pg.59] ဧတ္ထ အမ္ဗလဋ္ဌိကာ ဝုစ္စတိ သုဇာတော တရုဏမ္ဗရုက္ခော, တဿ ပန အဝိဒူရေ ကတော ပါသာဒေါ ဣဓ ‘‘အမ္ဗလဋ္ဌိကာ’’တိ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘ဝေဠုဝနဝိဟာရဿာ’’တိအာဒိ. ပဓာနဃရသင်္ခေပေတိ ဘာဝနာဂေဟပ္ပကာရေ ယောဂီနံ ဂေဟေတိ အတ္ထော. တိခိဏောဝ ဟောတိ, န တဿ တိခိဏဘာဝေါ ကေနစိ ကာတဗ္ဗော သဘာဝသိဒ္ဓတ္တာ. ဧဝမေဝ အတ္တနော ဝိမုတ္တိပရိပါစနကမ္မုနာ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တိယာ အယမ္ပိ အာယသ္မာ…ပေ… တတ္ထ ဝိဟာသိ. ပကတိပညတ္တမေဝါတိ ပကတိယာ ပညတ္တံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပဂမနတော ပုရေတရမေဝ စာရိတ္တဝသေန ပညတ္တံ.

107. 于芒果园(Ambalaṭṭhikā)，此处所说的芒果园是指一棵善生(sujāto)的幼芒果树，而在离它不远处建造的殿堂，在此意为“芒果园”。因此说“竹林(Veḷuvana)精舍”等。“精勤堂的简称”，意思是瑜伽行者的房舍类型。他本自敏锐，其敏锐无需由任何人造就，因其自性本然成就。同样地，这位具寿(āyasmā)也通过自身解脱成熟之业，达到了敏锐明晰的状态，……并住于彼处。“本然制订”，即依本性而制订，是在诸佛到来之前，就已依惯例而制订。

၁၀၈. ဥဒကံ အနေန ဓီယတိ, ဌပီယတိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဥဒကာဓာနံ. ဥဒကဋ္ဌာနန္တိ စ ခုဒ္ဒကဘာဇနံ. ‘‘ဩဝါဒဒါနတ္ထံ အာမန္တေသီ’’တိ ဝတွာ တံ ပနဿ ဩဝါဒဒါနံ န ဣဓေဝ, အထ ခေါ ဗဟူသု ဌာနေသု ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိတန္တိ တာနိ တာနိ သင်္ခေပတော ဒဿေတွာ ဣဓ သံဝဏ္ဏနတ္ထံ ‘‘ဘဂဝတာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

108. 水由此被盛放或存放于此，故名“水器”(udakādhāna)。“水处”(Udakaṭṭhāna)即是小容器。说了“为予教诫而召唤”，但他所予之教诫，不仅于此处，而是在多处多次发生，故简略地展示那些事，为在此阐释，而说“实乃世尊(bhagavatā)……”等。

တတ္ထ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတန္တိ ဣမိနာ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ကုမာရပဉှာ နာမ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧကေကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသကာ ပဝတ္တာ ဒသ ပုစ္ဆာ ဧတဿာတိ ဒသပုစ္ဆံ, ဧကေကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသကာ ဧကုတ္တရဝသေန ပဝတ္တံ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထာယ ပဉ္စပဏ္ဏသဝိဿဇ္ဇနံ သာမဏေရပဉှန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယံ ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာယံ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၄.ကုမာရပဉှဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနာဒီနဝဒဿိတာယ အဘိဏှံ မုသာ သမုဒါစရဏတော ‘‘ပိယမုသာဝါဒါ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥဒကာဝသေသဆဍ္ဍနဥဒကာဓာနနိကုဇ္ဇနဥက္ကုဇ္ဇနဒဿနသညိတာ စတဿော ဥဒကာဓာနူပမာယော သဗ္ဗဿ ယုဒ္ဓကမ္မဿ အကရဏကရဏဝသေန ဒဿိတာ ဒွေ ဟတ္ထိဥပမာယော.

于此，“为一切诸佛所不舍”，此句显示在一切诸佛的教法中，都有名为“童子问”(kumārapañhā)者。从一至十，共有十个问题，故为“十问”；从一至十，以逐一递增的方式，为作解答而有五十五个回答，此即与“沙弥(sāmaṇera)问”的关联。此处所应说者，当依《胜义光明》(Paramatthajotikā)之《小诵义注》(khuddaka-aṭṭhakathā) (khu. pā. aṭṭha. 4.kumārapañhavaṇṇanā)中所说之理而知。因不见过患而屡行妄语，故说为“喜说妄语”(piyamusāvādā)。由展示倒掉残余之水、将水器倒置与翻正所表示的四种水器譬喻，以及由一切战斗行为之可行与不可行所展示的两种象喻。

တတ္ထ ရာဟုလသုတ္တန္တိ သုတ္တနိပါတေ အာဂတံ ရာဟုလသုတ္တံ (သု. နိ. ၃၃၇ အာဒယော). အဘိဏှောဝါဒဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာ အန္တရန္တရာ တံ သုတ္တံ ကထေတွာ ဘဂဝါ ထေရံ ဩဝဒတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒဉ္စ ပနာတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တံ ဘဂဝတော တံတံကာလာနုရူပံ အတ္တနော ဩဝါဒဒါနံ သန္ဓာယ. ဗီဇန္တိ အဏ္ဍံ. ပဿသိ နူတိ [Pg.60] နု-သဒ္ဒေါ အနုဇာနနေ, နနု ပဿသီတိ အတ္ထော. သစ္စဓမ္မံ လင်္ဃိတွာ ဌိတဿ ကိဉ္စိပိ အကတ္တဗ္ဗံ နာမ ပါပံ နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ သံဝရရဟိတဿ ဩပမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ’’တိ. တထာ ဟိ –

于此，《罗睺罗(Rāhula)经》是指《经集》(Suttanipāta)中的《罗睺罗经》(su. ni. 337 ādayo)。“以常教诫故说”，此句显示世尊(Bhagavā)时常宣说此经来教诫长老。而“此”，是指世尊如前所述，随顺不同时机因缘而亲自给予的教诫。“种子”(Bīja)即是卵。“汝见否”(Passasi nu)中的nu字是用于征询，意思是“汝岂不见乎？”。对于已违越真理法之人，无有任何不可为之恶，故说：“为示譬喻予故意妄语、无律仪者而说”。诚然如是：

‘‘ဧကံ ဓမ္မမတီတဿ, မုသာဝါဒိဿ ဇန္တုနော;

ဝိတိဏ္ဏပရလောကဿ, နတ္ထိ ပါပမကာရိယ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၇၆);

“违越一法者，说妄语之人，舍弃来世者，无恶不可为。”(dha. pa. 176)

ဥရုဠှဝါတိ ဥရုဠှော ဟုတွာ ဥဿိတော. သော ပန ဒမဝသေန အဘိရုယှ ဝဍ္ဎိတော အာရောဟနယောဂျော စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဘိဝဍ္ဎိတော အာရောဟသမ္ပန္နော’’တိ. အာဂတာဂတေတိ အတ္တနော ယောဂျပဒေသံ အာဂတာဂတေ. ပဋိသေနာယ ဖလကကောဋ္ဌကမုဏ္ဍပါကာရာဒယောတိ ပဋိသေနာယ အတ္တနော အာရက္ခတ္ထာယ ဌပိတေ ဖလကကောဋ္ဌကေ စေဝ ဥဒ္ဓစ္ဆဒပါကာရာဒိကေ စ. ဧတံ ပဒေသန္တိ ဧတံ ပရသေနာပဒေသံ. ဧတ္တကေနာတိ ဩလောကနမတ္တေန. တဿ ဩလောကနာကာရဒဿနေနေဝ. သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ သေနာနီကံ ဒွေဓာ ဘိဇ္ဇတိ, တီရပါတိကံ မဒ္ဒိတံ ဟုတွာ ပဒါတာ ဟုတွာ ဒွေဓာ ဟုတွာ ပလာယန္တိ. ကဏ္ဏေဟိ ပဟရိတွာတိ ပဂေဝ သရာနံ အာဂမနသဒ္ဒံ ဥပဓာရေတွာ ယထာ ဝေဂေါ န ဟောတိ, ဧဝံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တေဟိ ပဟရိတွာ ပါတနံ. ပဋိဟတ္ထိပဋိအဿာတိအာဒိနာ ပစ္စေကံ ပတိ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗောတိ. ဒီဃာသိလဋ္ဌိယာတိ ဒီဃလတာယ အသိလဋ္ဌိယာ.

“高大”(Uruḷha)，即长大而高耸。又因其通过调伏而得以骑乘、成长，且适合骑乘，故说“已成长，具骑乘之德”。“来来去去”(Āgatāgate)，即来到适合自己的地方。“敌军的木堡、无顶墙等”，是指敌军为自我防卫而设置的木堡及无顶墙等。“此地”(Etaṃ padesaṃ)即敌军之地。“仅此”(Ettakena)即仅凭观察。仅见其观察之姿，成百上千的军队亦会分裂为二，被击溃而成为步兵，分头逃窜。“以耳击打”，意为预先听闻箭矢来临之声，奋起以令其失速，并以耳击落之。“对象、对马”(Paṭihatthipaṭiassā)等，pati一词应逐一相应。“长剑杖”(Dīghāsilaṭṭhiyā)即长柄的剑杖。

ကရဏေတိ ကမ္မကရဏေ. မညတိ ဟတ္ထာရောဟော. အယမုဂ္ဂရန္တိ တာဒိသေ ကာလေ ဂဟိတမုဂ္ဂရံ. ဩလောကေတွာတိ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိသွာ, အဘိဏှံ သမ္ပဇညံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော.

“作为”(Karaṇe)，即于作业时。“思量”(Maññati)，（主语是）象师。“此槌”(Ayaṃ muggaraṃ)，即于彼时所执之槌。“审视”(Oloketvā)，即以智慧眼而见，意为恒常建立正知。

၁၀၉. သသက္ကန္တိ ပဿိတုံ ယုတ္တံ ကတွာ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ န ကရဏီယံ, တာဒိသံ နိယမတော အကတ္တဗ္ဗံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကံသေနေဝ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ. ပဋိသံဟရေယျာသီတိ ကရဏတော သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇေယျာသိ. ယထာဘူတော အသန္တော နိဝတ္တော အကရောန္တော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိဝတ္တေယျာသိ မာ ကရေယျာသီ’’တိ. အနုပဒေယျာသီတိ အနုဗလပ္ပဒါယီ ဘဝေယျာသိ. တေနာဟ ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘေယျာသီ’’တိ. တံ ပန အနုဗလပ္ပဒါနံ ဥပတ္ထမ္ဘနံ ပုနပ္ပုနံ ကရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကရေယျာသီ’’တိ[Pg.61]. သိက္ခမာနောတိ တံယေဝ အဓိသီလသိက္ခံ တန္နိဿယဉ္စ သိက္ခာဒွယံ သိက္ခန္တော သမ္ပာဒေန္တော.

109. “堪能”(Sasakkaṃ)，即令其适于被见，虽已生起努力，亦不应为。如是者，规定为绝对应当不为，故说“决不可为”。“应收摄”(Paṭisaṃhareyyāsi)，即应从作为中收摄。如是，非有、止息、不为者，故说“应止息，莫为”。“应随行”(Anupadeyyāsi)，即应成为给予随助之力者。因此说“应支持”(upatthambheyyāsi)。而此随助之力、支持，即是反复而为，故说“应反复为之”(punappunaṃ kareyyāsi)。“学者”(Sikkhamāno)，即学习此增上戒学，及依止于它的另二学，并令其圆满。

၁၁၁. ကိတ္တကေ ပန ဌာနေတိ ကိတ္တကေ ဌာနေ ပဝတ္တာနိ. အဝိဒူရေ ဧဝ ပဝတ္တာနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေယေဝ သောဓေတဗ္ဗာနီ’’တိ အာဟ. ဧဝဉှိ တာနိ သုသောဓိတာနိ ဟောန္တိ သုပရိသုဒ္ဓါနိ. ပရေသံ အပ္ပိယံ ဂရုံ ဂါရယှံ, ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနတော ပန အညံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေနေဝ ကာယကမ္မာဒီနိ ပရိသောဓိတာနိ ဟောန္တီတိ န ဂဟိတံ. ပဋိဃံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန အသမပေက္ခဏေ မောဟဿ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

111. “于几处”，即于多少处发生。为显示“仅于近处发生”，故说“应于一上午之内即净化”。如是，彼等方得善净化、善清净。他人所不喜、所重、所应呵责者，若非从如前所述之处，而是以其他业处作意来清净身业等，则不被视为（已清净）。于“或瞋恚”(Paṭighaṃ vā)中，当知此处的“或”(vā)字，于不省察中，含摄了痴。

၁၁၂. ဝုတ္တနယေန ကာယကမ္မာဒိပရိသောဓနံ နာမ ဣဓေဝ, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါ…ပေ… သာဝကာ ဝါ’’တိ. တေ ဟိ အတ္ထတော သမဏဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ အာရုဠှမဂ္ဂေါ, ရာဟုလ, မယာ တုယှံ အာစိက္ခိတော, တသ္မာ. တေန အနုသိက္ခန္တေန တယာ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဩဝါဒံ အဒါသိ. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

112. 依已说之理，身业等的净化即在于此，而非此外，故说“诸佛……乃至……或诸声闻”。盖彼等实为沙门、婆罗门。“是故”，罗睺罗(Rāhula)，以此道为一切佛、独觉佛、声闻所登，我已为汝宣说，是故。“汝当随学，如是而学”，（世尊）如是给予教诫。余者，因其理已说，故易了知。

အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ

《芒果园教诫罗睺罗经释义》之幽义阐明

သမတ္တာ.

究竟。

၂. မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 大教诫罗睺罗经释义

၁၁၃. ဣရိယာပထာနုဗန္ဓနေနာတိ ဣရိယာပထဂမနာနုဗန္ဓနေန, န ပဋိပတ္တိဂမနာနုဗန္ဓနေန. အညမေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ပဋိပတ္တိဂမနံ အညံ သာဝကာနံ. ဝိလာသိတဂမနေနာတိ – ‘‘ဒူရေ ပါဒံ န ဥဒ္ဓရတိ, န အစ္စာသန္နေ ပါဒံ နိက္ခိပတိ, နာတိသီဃံ ဂစ္ဆတိ နာတိသဏိက’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၄.၂၄၃; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၇၆; သာရတ္ထ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၃.၂၈၅) ဝုတ္တေန သဘာဝသီလေန ဗုဒ္ဓါနံ စာတုရိယဂမနေန. တဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ပဒါနုပဒိကောတိ ရာဟုလတ္ထေရဿပိ လက္ခဏပါရိပူရိယာ တာဒိသမေဝ ဂမနန္တိ ယတ္တကံ ပဒေသံ အန္တရံ အဒတွာ ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ, သဗ္ဗတ္ထ တမေဝ ဂမနပဒါနုပဒံ ဂစ္ဆတီတိ ပဒါနုပဒိကော.

113. “依威仪相随”，即依威仪步态相随，而非依行道步态相随。因为诸佛的行道步态与诸声闻的不同。“以优雅步态”，即如（诸注疏）所说“举足不过远，下足不过近，行不过速，亦不过缓”等，以诸佛具足自然威仪的优雅步态。正是就此而言，说“步步下足”。“步步随行”(Padānupadiko)，即罗睺罗(Rāhula)长老亦因诸相圆满而有如是步态，（他）紧随世尊之后，不留任何间隙，于一切处皆如是步步紧随而行，故为“步步随行者”。

ဝဏ္ဏနာဘူမိ [Pg.62] စာယံ တတ္ထ ဘဂဝန္တံ ထေရဉ္စ အနေကရူပါဟိ ဥပမာဟိ ဝဏ္ဏေန္တော ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ. နိက္ခန္တဂဇပေါတကော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထာတိ ပဒံ အာနေတွာ ယောဇနာ. ဧဝံ တံ ကေသရသီဟော ဝိယာတိအာဒီသုပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တာရကရာဇာ နာမ စန္ဒော. ဒွိန္နံ စန္ဒမဏ္ဍလာနန္တိအာဒိ ပရိကပ္ပဝစနံ, ဗုဒ္ဓါဝေဏိကသန္တကံ ဝိယ ဗုဒ္ဓါနံ အာကပ္ပသောဘာ အဟောသိ, အဟော သိရီသမ္ပတ္တီတိ ယောဇနာ.

此为赞颂之场合，以种种譬喻赞叹世尊与长老，故说“于彼处，世尊”等。应连结文句作“犹如刚出栏的幼象般光辉”之释。同样，“犹如雄狮”等句，亦应如是连结。“星王”即是月亮。“二月轮”等语为构想之说。应连结作“佛陀的仪容之美，犹如佛陀所特有。啊，何等吉祥圆满！”

အာဒိယမာနာတိ ဂဏှန္တိ. ‘‘ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမာ’’တိ န အဇ္ဇုပေက္ခိတဗ္ဗော. ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေတိ ဣဒံ ပါဏအတိပါတနံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ဣဒံ ဒဏ္ဍေန ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဝိဟေဌနံ န ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ ပါဏိနာ ဒဏ္ဍကဒါနဉ္စ အန္တမသော ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနမတ္တမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗမေဝါတိ နယသတေနပိ နယသဟဿေနပိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တထာ ဣဓ တာဝ သမ္မဇ္ဇနံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေပိ တတ္ထ ပရိဘဏ္ဍကရဏံ ဝိဟာရင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနံ ကစဝရဆဍ္ဍနံ ဝါလိကာသမကိရဏန္တိ ဧဝမာဒိနာ နယသတေန နယသဟဿေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. တေနာဟ – ‘‘ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. ပရိဘာသန္တိ တဇ္ဇနံ. လဘာမီတိ ပစ္စာသီသတိ.

“领受”即是执取。不应以“之后再了解”而置之不理。当说“此事不应作”时，即通达百千种道理，如：不应杀生，不应用棍棒或土块伤害，不应用手施与杖罚，乃至不应仅以忿怒之眼注视。同样，当说“应作清扫”时，亦通达百千种道理，如：整理用具、清扫寺院庭院、丢弃垃圾、平铺沙土等。是故说：“当说‘此事应作’时，道理亦同。”“呵责”即是训诫。“我得”即是期望。

သဗ္ဗမေတန္တိ သဗ္ဗံ ဧတံ မယိ လဗ္ဘမာနံ သိက္ခာကာမတံ. အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ. သဟာယောတိ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရံ သန္ဓာယာဟ. သော ဟိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝေ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဓမ္မာရက္ခောတိ သတ္ထု သဒ္ဓမ္မရတနာနုပါလကော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော. ပေတ္တိယောတိ စူဠပိတာ. သဗ္ဗံ မေ ဇိနသာသနန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓသာသနံ မယှမေဝ.

“这一切”指在我这里可得的全部乐学之心。“了知后”即是知道后。“同伴”是针对护国(Raṭṭhapāla)长老而说。他实被世尊置于信而出家者中的第一位。“护法者”即导师正法宝的守护者、法之库藏的守护者。“叔父”即是小父。“我的一切皆是胜者之教”意为一切佛陀之教皆为我所有。

ဆန္ဒရာဂံ ဉတွာတိ ဆန္ဒရာဂံ မမ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ဉတွာ. အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေတိ ဝိဟာရပရိယန္တေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလဋ္ဌာနေ အနုစ္ဆဝိကေ.

“了知欲贪后”意为了知于我心中生起的欲贪。“于某树下”意为于寺院边地某处合适的树下。

တဒါတိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ ပသာဒါပနကာလေ. အညကမ္မဋ္ဌာနာနိ စင်္ကမနဣရိယာပထေပိ ပိဋ္ဌိပသာရဏကာလေပိ သမိဇ္ဈန္တိ, န ဧဝမိဒန္တိ အာဟ – ‘‘ဣဒမဿ ဧတိဿာ နိသဇ္ဇာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုစ္ဆဝိက’’န္တိ. အာနာပါနဿတိန္တိ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ.

“尔时”即于令上首弟子们生起净信之时。说：其他业处在经行威仪中，乃至伸背之时亦能成就，此则不然，故云“此业处适合他于此坐姿中修习”。“入出息念”即是入出息念业处。

သမသီသီ ဟောတီတိ သစေ သမသီသီ ဟုတွာ န ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ နော စေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ. ခိပ္ပာဘိညောတိ ခိပ္ပံ လဟုံယေဝ ပတ္တဗ္ဗဆဠဘိညော.

“成为等首者”：若成为等首者而未般涅槃，则证得独觉菩提；若不证得独觉菩提……。“速通者”即是能迅速、轻易地证得六神通者。

ပရိပုဏ္ဏာတိ [Pg.63] သောဠသသု အာကာရေသု ကဿစိပိ အတာပနေန သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာ. သုဘာဝိတာတိ သမထဘာဝနာယ ဝိပဿနာဘာဝနာယ စ အနုပုဗ္ဗသမ္ပာဒနေန သုဘာဝိတာ. ဂဏနာဝိဓာနာနုပုဗ္ဗိယာ အာသေဝိတတ္တာ အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ.

“圆满”即于十六行相中，不恼害任何人而完全圆满。“善修习”即由止(samatha)与观(vipassanā)之修习，次第成就而善加培育。“次第熟习”即因以计数法次第修习而逐渐熟悉。

ဩမာနံ ဝါတိ အဝဇာနနံ ဥညာတန္တိ ဧဝံဝိဓံ မာနံ ဝါ. အတိမာနံ ဝါတိ ‘‘ကိံ ဣမေဟိ, မမေဝ အာနုဘာဝေန ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ အတိမာနံ ဝါ ကုတော ဇနေဿတီတိ.

“或慢”即轻视、藐视等慢。或“过慢”即“彼等何为？我仅凭己力即可存活”——如是过慢，又从何而生？

၁၁၄. ဝိသင်္ခရိတွာတိ ဝိသံယုတ္တေ ကတွာ, ယထာ သင်္ဂါကာရေန ဂဟဏံ န ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဝိနိဘုဉ္ဇိတွာတိ အတ္ထော. မဟာဘူတာနိ တာဝ ဝိတ္ထာရေတု, သမ္မသနူပဂတ္တာ, အသမ္မသနူပဂံ အာကာသဓာတုံ အထ ကသ္မာ ဝိတ္ထာရေသီတိ အာဟ ‘‘ဥပါဒါရူပဒဿနတ္ထ’’န္တိ. အာပေါဓာတု သုခုမရူပံ. ဣတရာသု ဩဠာရိကသုခုမတာပိ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ဥပါဒါရူပဒဿနတ္ထ’’န္တိ. ဟေဋ္ဌာ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနေဝ ကထိတာနိ, န ဥပါဒါရူပန္တိ တဿ ပနေတ္ထ လက္ခဏဟာရနယေန အာကာသဒဿနေန ဒဿိတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ မုခေန တံ ဒဿေတု’’န္တိ. န ကေဝလံ ဥပါဒါရူပဂ္ဂဟဏဒဿနတ္ထမေဝ အာကာသဓာတု ဝိတ္ထာရိတာ, အထ ခေါ ပရိဂ္ဂဟသုခတာယပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဿ ရူပဿ နိရဝသေသပရိယာဒါနတ္ထံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကေနာ’’တိ ဝိသေသနမာဟ. အာကာသေနာတိ အာကာသဓာတုယာ ဂဟိတာယ. ပရိစ္ဆိန္နရူပန္တိ တာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတကလာပဂတမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ.

114. “分解后”意为使之分离，即不以执著之相而取，如是分离之义。且先详述大种，因其可被思察；然不可思察的空界，为何亦详述之？答曰：“为示所造色”。水界是微细色，于其余界中亦可得粗细，故说“为示所造色”。下文仅说四大种，未说所造色，故当知此处是以“相与法”之理，通过显示虚空来展示所造色。是故说“以此门径显示之”。详述空界，不仅为显示所造色之把握，亦为易于遍取，故说“复次”等。其中，为无遗地遍知所应限定之色，故以“内”一词作限定。“以空”即以空界被把握故。“被限定之色”即由其所限定的色聚亦变得清晰、显了而呈现。

ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဂါထာယ ဒဿေတိ. တဿာတိ ဥပါဒါယရူပဿ. ဧဝံ အာဝိဘာဝတ္ထန္တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နတာယ အာကာသဿ ဝသေန ဝိဘူတဘာဝတ္ထံ. တန္တိ အာကာသဓာတုံ.

今为易于把握，以偈颂开示已说之义。“彼”即指所造色。“如是为显现”意为，通过虚空的限定作用，为令其显现之故。“彼”即指空界。

၁၁၈. အာကာသဘာဝံ ဂတန္တိ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌာနံ တေသံ ပရိစ္ဆေဒကဘာဝေန အာကာသန္တိ ဂဟေတဗ္ဗတံ ဂတံ, အာကာသမေဝ ဝါ အာကာသဂတံ ယထာ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတံ (ဓ. သ. ၃၈၁; မဟာနိ. ၁၂), အတ္ထင်္ဂတ’’န္တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၃၀) စ. အာဒိန္နန္တိ ဣမန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အာဒိန္နံ. တေနာဟ ‘‘ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌ’’န္တိ. အညတ္ထ ကမ္မဇံ ‘‘ဥပါဒိန္န’’န္တိ ဝုစ္စတိ, န တထာ ဣဓာတိ အာဟ ‘‘သရီရဋ္ဌကန္တိ အတ္ထော’’တိ. ပထဝီဓာတုအာဒီသု [Pg.64] ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ (မ. နိ. ၁.၃၀၀ အာဒယော) ဝုတ္တနယဒဿနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

118. “至虚空性”即不与四大种接触，以其为界限而当被理解为空，或如“见至”、“日落”等词，空即是至空。“此所取”即被爱与见所取。是故说“被执取、被执著”。于他处，业生者被称为“所执受”，此处则不然，故说“意指依身而住者”。“如地界等中所说之理”是针对《大象迹喻经》(Mahāhatthipadopama Sutta)等中所说之理的开示而言。

၁၁၉. တာဒိဘာဝေါ နာမ နိဋ္ဌိတကိစ္စဿ ဟောတိ, အယဉ္စ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇတိ, အထ ကိမတ္ထံ တာဒိဘာဝတာ ဝုတ္တာတိ? ပထဝီသမတာဒိလက္ခဏာစိက္ခဏာဟိ ဝိပဿနာယ သုခပ္ပဝတ္တိအတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသူ’’တိအာဒိ. ဂဟေတွာတိ ကုသလပ္ပဝတ္တိယာ ဩကာသဒါနဝသေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ. န ပတိဋ္ဌိတောတိ န နိဿိတော န လဂ္ဂေါ.

119. “如是性”乃已办所作之事者所有，而此人正致力于观(vipassanā)，然则为何说“如是性”？为令观(vipassanā)通过指示地平等相等相而得以顺利进行。是故说“于可意与不可意”等。“取”即以给予善法生起之机会而把握。“不住”即不依、不著。

၁၂၀. ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ အသုဘဘာဝနာ အာနာပါနဿတိဘာဝနာ စ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တော ဝိပဿနာယ ပါဒကဘာဝါယ အနိစ္စာဒိသညာယ ဝိပဿနာဘာဝေန ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တာဓိဂမာယ ဟောတီတိ ‘‘မေတ္တာဒိဘာဝနာယ ပန ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ သတ္တေသု သင်္ခါရေသု စ ပဋိဟညနကိလေသောတိ အာဃာတဘာဝမေဝ ဝဒတိ ဉာယဘာဝတော အညေသမ္ပိ. အသ္မိမာနောတိ ရူပါဒိကေ ပစ္စေကံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တမာနော.

120. 修习梵住、不净修与入出息念，能达近行定或安止定，作为观(vipassanā)之基础，由无常等想，以观(vipassanā)之修习而策励，循道之次第，能证阿罗汉果，是故说“然由慈等之修习亦能成就”。于任何有情与诸行中之“违逆烦恼”，即是说嗔恚之状态，此理亦通于其他。我慢，即对色等，或个别或总合地执取，而生起“此是我”之念。

၁၂၁. ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ဂဏနာဒိဝသေန အာသေဝိယမာနာ အဿာသပဿာသာ ယောဂကမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနတာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ပန တထာပဝတ္တော မနသိကာရော ဘာဝနာ. ဧတ္ထ စ တဿေဝ ထေရဿ ဘဂဝတာ ဗဟူနံ ကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဒေသိတတ္တာ စရိတံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ သဗ္ဗေသံ ပုဂ္ဂလာနံ သပ္ပာယာနီတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ, အတိသပ္ပာယဝသေန ပန ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဝိဘာဂကထာ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

121. 此“业处”，是说此处以计数等方式所修习的入出息，因其为瑜伽行之立足处，故为业处。于此，如是生起之作意即是修习。又，此处世尊为彼长老开示众多业处，故不考虑根性，一切业处皆适宜于一切人(puggala)，此义已成。然当知，于业处中作分别说，是因“极为适宜”之故。

မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《教诫罗睺罗大经》释义之幽义阐明 终。

၃. စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 小摩伦迦经释义

၁၂၂. ဧဝံ ဌပိတာနီတိ ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အနိယျာနိကတာယ န ဗျာကာတဗ္ဗာနိ န ကထေတဗ္ဗာနိ, ဧဝံ ဌပနီယပက္ခေ ဌပိတာနိ စေဝ နိယျာနိကသာသနေ ဆဍ္ဍနီယတာယ ပဋိက္ခိတ္တာနိ စ, အပိစေတ္ထ အတ္ထတော ပဋိက္ခေပေါ ဧဝ ဗျာကာတဗ္ဗတော. ယထာ ဧကော [Pg.65] ကမ္မကိလေသဝသေန ဣတ္ထတ္တံ အာဂတော, တထာ အပရောပိ အပရောပီတိ သတ္တော တထာဂတော ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘တထာဂတောတိ သတ္တော’’တိ. တံ အဗျာကရဏံ မယှံ န ရုစ္စတီတိ ယဒိ သဿတော လောကော, သဿတော လောကောတိ, အသဿတော လောကော, အသဿတော လောကောတိ ဇာနာမာတိ ဗျာကာတဗ္ဗမေဝ, ယံ ပန ဥဘယထာ အဗျာကရဏံ, တံ မေ စိတ္တံ န အာရာဓေတိ အဇာနနဟေတုကတ္တာ အဗျာကရဏဿ. တေနာဟ – ‘‘အဇာနတော ခေါ ပန အပဿတော ဧတဒေဝ ဥဇုကံ, ယဒိဒံ န ဇာနာမိ န ပဿာမီ’’တိ. သဿတောတိအာဒီသု သဿတောတိ သဗ္ဗကာလိကော, နိစ္စော ဓုဝေါ အဝိပရိဏာမဓမ္မောတိ အတ္ထော. သော ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ လောကီယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပတဗ္ဗိပါကာ, သယံ ဝါ တဗ္ဗိပါကာကရာဒိဘာဝေန အဝိယုတ္တေဟိ လောကီယတီတိ လောကောတိ အဓိပ္ပေတော. ဧတေန စတ္တာရောပိ သဿတဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. အသဿတောတိ န သဿတော, အနိစ္စော အဒ္ဓုဝေါ ဘေဒနဓမ္မောတိ အတ္ထော, အသဿတောတိ စ သဿတဘာဝပဋိက္ခေပေန ဥစ္ဆေဒေါ ဒီပိတောတိ သတ္တပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. အန္တဝါတိ ပရိဝဋုမော ပရိစ္ဆိန္နပရိမာဏော, အသဗ္ဗဂတောတိ အတ္ထော. တေန ‘‘သရီရပရိမာဏော, အင်္ဂုဋ္ဌပရိမာဏော, ယဝပရိမာဏော ပရမာဏုပရိမာဏော အတ္တာ’’တိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၄; ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇၆-၇၇) ဧဝမာဒိဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

122. 如是搁置者，谓“世界是常”等此类见解，因不能导向解脱，故不应记说、不应谈论。如是，此等见解被置于应搁置的一边，并在导向解脱的教法中，因其当舍而被拒绝。再者，于此，就义理而言，应记说的正是其拒绝。譬如一人因业与烦恼而来到此有，另一人亦复如是，故说“如来即有情”。此无记说于我不悦。若问“世界是常”，应如实答“我知世界是常”；若问“世界无常”，应如实答“我知世界无常”。然于两可无记之说，因不知其因由，我心不悦。故言：“不知不见者，唯正直言：我不知、我不见。”“常”者，谓恒常、常久、坚固、不变易之义。彼诸邪见者执此为世间，即福业、非福业及其异熟，或自作业异熟因缘所系，故名为“世间”。由此显示四种常见。“无常”者，谓非恒常、不坚固、可坏灭之义；以遮破常性故，亦显示七种断见。“有边”者，谓有限量、有分际、非一切处之义。由此显示“身量有限、如拇指量、如麦粒量、如微尘量之我”等诸说。

တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ တထာဂတော ဇီဝေါ အတ္တာ မရဏတော ဣမဿ ကာယဿ ဘေဒတော ပရံ ဥဒ္ဓံ ဟောတိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧတေန သဿတဘာဝမုခေန သောဠသ သညီဝါဒါ, အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ, အဋ္ဌ စ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. န ဟောတီတိ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ. ဧတေန ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ ဒဿိတော ဟောတိ. အပိစ ဟောတိ စ န စ ဟောတီတိ အတ္ထိ နတ္ထိ စာတိ. ဧတေန ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ ဒဿိတော. နေဝ ဟောတိ န န ဟောတီတိ ပန ဣမိနာ အမရာဝိက္ခေပဝါဒေါ ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝတာ ပန အနိယျာနိကတ္တာ အနတ္ထသံဟိတာနိ ဣမာနိ ဒဿနာနီတိ တာနိ န ဗျာကတာနိ, တံ အဗျာကရဏံ သန္ဓာယာဟ အယံ ထေရော ‘‘တံ မေ န ရုစ္စတီ’’တိ. သိက္ခံ ပဋိက္ခိပိတွာ ယထာသမာဒိန္နသိက္ခံ ပဟာယ.

“如来死后存在”，即如来（命、我）在此身坏灭之后，仍然存在。通过常住性这一方面，显示了十六种有想论、八种无想论和八种非想非非想论。“不存在”的意思是没有，不可得。由此显示了断灭论。“既存在又不存在”的意思是，既有又没有。由此显示了一分常见论。“既非存在也非不存在”，应当知道，由此显示了不死矫乱论。然而，因为这些见解不能导向解脱，不与义利相应，所以世尊不予记说。这位长老针对此不记说而言：“此于我不悦”。（此乃指）放弃学处，舍弃已受持的学处。

၁၂၅. တွံ [Pg.66] နေဝ ယာစကောတိ အဟံ ဘန္တေ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿာမီတိအာဒိနာ. န ယာစိတကောတိ တွံ မာလုကျပုတ္တ မယိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာတိအာဒိနာ.

125. “你未曾请求”，（指你未曾说）“尊者，我将在世尊座下修习梵行”等语。“（我亦）未曾请求你”，（指我未曾说）“摩伦迦子，你于我座下修习梵行”等语。

၁၂၆. ပရသေနာယ ဌိတေန ပုရိသေန. ဗဟလလေပနေနာတိ ဗဟလဝိလေပနေန. မဟာသုပိယာဒိ သဗ္ဗော မုဒုဟိဒကော ဝေဏုဝိသေသော သဏှော. မရုဝါတိ မကစိ. ခီရပဏ္ဏိနောတိ ခီရပဏ္ဏိယာ, ယဿာ ဆိန္ဒနမတ္တေ ပဏ္ဏေ ခီရံ ပဂ္ဃရတိ. ဂစ္ဆန္တိ ဂစ္ဆတော ဇာတံ သယံဇာတဂုမ္ဗတော ဂဟိတန္တိ အဓိပ္ပာယော. သိထိလဟနု နာမ ဒတ္တာ ကဏ္ဏော ပတင်္ဂေါ. ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ န ဟောတီတိ ‘‘သဿတော လောကော’’တိ ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော န ဟောတိ, တံ ပဟာယ ဧဝ ပတ္တဗ္ဗတော.

126. 立于敌阵之人。以厚涂料者，谓以厚涂油。大苏毗耶(Mahāsupiya)等，皆是柔软、光滑的竹类。摩鲁瓦(Maruvā)是一种虫(makaci)。乳汁叶(Khīrapaṇṇī)者，谓其叶一经切开，乳汁即流出。Gacchanti者，意指从自生灌木丛中采来。松颌(Sithilahanu)是一种虫，名为dattā、kaṇṇa或pataṅga。“有此见则无”者，谓若持有“世界是常”此见，则道梵行住不存在，因须舍弃此见方能证得。

၁၂၇. အတ္ထေဝ ဇာတီတိအာဒိနာ ဧတာ ဒိဋ္ဌိယော ပစ္စေကမ္ပိ သံသာရပရိဗြူဟနာ ကဋသိဝဍ္ဎနာ နိဗ္ဗာနဝိဗန္ဓနာတိ ဒဿေတိ.

127. 通过“实有生”等（经文），显示此等见解，一一皆增长轮回、增益苦蕴、障碍涅槃。

၁၂၈. တသ္မာတိဟာတိ ဣဒံ အဋ္ဌာနေ ဥဒ္ဓဋံ, ဌာနေယေဝ ပန ‘‘ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမဿ ပရတော ကတွာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗံ. အတ္တနော ဖလေန အရဏီယတော အနုဂန္တဗ္ဗတော ကာရဏမ္ပိ ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကာရဏနိဿိတ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိမတ္တမ္ပီ’’တိ. ပုဗ္ဗပဒဋ္ဌာနန္တိ ပဌမာရမ္ဘော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

128. “是故于此”(Tasmātiha)，此句被置于不当之处，实应置于“应依与所说相反的方式理解”之后加以解释。因其能导向并随顺自己的果，故“因”亦称为“义”(attho)，因此说“依于因”。故说“亦仅是梵行之始”。“前行之位”(Pubbapadaṭṭhāna)即最初的开始。余者易知。

စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《小摩伦迦经》释义之隐义阐释终。

၄. မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 大摩伦迦经释义

၁၂၉. ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, တတ္ထ ပဝတ္တိယာ သံဝတ္တနတော ဩရံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ, ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈတာယ ဩရမ္ဘာဂေ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသေ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိကာနီ’’တိအာဒိ. ကမ္မုနာ ဟိ ဝဋ္ဋေန စ ဒုက္ခံ သံယောဇေန္တီတိ သံယောဇနာနိ, ဩရမ္ဘာဂိယသညိတာနိ သံယောဇနာနိ ယဿ အပ္ပဟီနာနိ, တဿေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ. ယဿ ပန တာနိ ပဟီနာနိ, တဿ တံ နတ္ထီတိ. အပ္ပဟီနတာယ အနုသေတီတိ အရိယမဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နတာယ ကာရဏလာဘေ [Pg.67] သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အပ္ပဟီနဘာဝေန အနုသေတိ. အနုသယမာနော သံယောဇနံ နာမ ဟောတီတိ အနုသယတ္တံ ဖရိတွာ ပဝတ္တမာနော ပါပဓမ္မော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန သံယောဇနံ နာမ ဟောတိ. ဧတေန ယဒိ ပန အနုသယတော သံယောဇနံ ပဝတ္တံ, တထာပိ ယေ တေ ကာမရာဂါဒယော ‘‘အနုသယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေယေဝ ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနာနီတိ ဒဿေတိ.

129. “下分”(oraṃ)指欲界。因于彼处流转而趣向于下分，故名“下分结”(orambhāgiyāni)。又因其为下地道所断，且趣向于下分（即下部），故名“下分结”。因此说“属下部分”等。以业与轮回将（众生）与苦连结，故名为“结”(saṃyojanāni)。若人未断下分结，则有轮回之苦；若人已断，则无此苦。“因未断而潜伏”者，谓因未为圣道所断，故得缘即生起，以未断的状态而潜伏。“潜伏者名为结”者，谓遍行潜伏状态而转起的恶法，依上述之义而名为结。由此显示，即使结由随眠而转起，然彼等被称为“欲贪”等的随眠，其本身即以结缚之义而为结。

ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒေဝ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနံ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတံ, တဒေဝ ထေရေနပိ ဝိဿဇ္ဇိတံ, တထာပိ အယံ လဒ္ဓိ သန္နိဿယာ. တတ္ထ ဒေါသာရောပနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ ဝါဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမုဒါစာရက္ခဏေယေဝါတိ ပဝတ္တိက္ခဏေ ဧဝ. န ဟိ သဗ္ဗေ ဝတ္တမာနာ ကိလေသာ သံယောဇနတ္ထံ ဖရန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာတိ တေန ကာရဏေန, တထာလဒ္ဓိကတ္တာတိ အတ္ထော. စိန္တေသိ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ယောဇနာ. အတ္တနော ဓမ္မတာယေဝါတိ အဇ္ဈတ္တာသယေနေဝ. ဝိသံဝါဒိတာတိ သတ္ထု စိတ္တဿ အနာရာဓနေန ဝိဝေစိတာ. ဧဝမကာသိ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသာပေသိ.

“即使如此”者，谓世尊所问的正是下分结，长老所答的亦是，然此（回答）乃依其自见。为显示于彼（回答）中指出过失，故说“于其说中”等。“于现行时”即于转起时。意谓并非所有现行的烦恼皆能遍行为结。“因此”者，谓因此原因，义即因他持如是见。“他思‘我将说法’”，此为（句义）连结。“依其自法性”即依其内在意向。“不一致”(Visaṃvāditā)者，谓因未能取悦导师之心而被辨析。“他如是作”，即他如是令人说法。

၁၃၀. သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ပရိယုဋ္ဌာနသမတ္ထသက္ကာယဒိဋ္ဌိကေန. တထာဘူတဉ္စ စိတ္တံ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိဂယှိတံ အဇ္ဈောတ္ထဋဉ္စ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဂဟိတေန အဘိဘူတေနာ’’တိ. ဒိဋ္ဌိနိဿရဏံ နာမ ဒဿနမဂ္ဂေါ တေန သမုစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗတော, သော ပန နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ တံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌိနိဿရဏံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. အဝိနောဒိတာ အနီဟဋာတိ ပဒဒွယေနပိ သမုစ္ဆေဒဝသေန အပ္ပဟီနတ္တံယေဝ ဝဒတိ. အညံ သံယောဇနံ အညော အနုသယောတိ ဝဒန္တိ, သဟဘာဝေါ နာမ အညေန ဟောတိ. န ဟိ တဒေဝ တေန သဟာတိ ဝုစ္စတီတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. အညေနာတိ အတ္ထတော အညေန. အဝတ္ထာမတ္တတော ယဒိပိ အဝယဝဝိနိမုတ္တော သမုဒါယော နတ္ထိ, အဝယဝေါ ပန သမုဒါယော န ဟောတီတိ သော သမုဒါယတော အညော ဧဝါတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ယထာဝုတ္တဿ ပရိဟာရဿ အပ္ပာဋိဟီရကတံ အာသင်္ကိတွာ ပက္ခန္တရံ အာသလ္လိတံ ‘‘အထာပိ သိယာ’’တိအာဒိနာ. ပက္ခန္တရေဟိ ပရိဟာရာ ဟောန္တီတိ ယထာဝုတ္တဉာယေနပိ အညော ပုရိသော အထာပိ သိယာ, အယံ ပနေတ္ထ အညော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘ယဒိ တဒေဝါ’’တိအာဒိ. အထာပိ သိယာ တုယှံ ယဒိ ပရိဝိတက္ကော ဤဒိသော ယဒိ တဒေဝ သံယောဇနန္တိအာဒိ. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာတိ ပရမတ္ထတော သော ဧဝ [Pg.68] ကိလေသော သံယောဇနမနုသယော စ, ဗန္ဓနတ္ထအပ္ပဟီနတ္ထာနံ ပန အတ္ထေဝ ဘေဒေါတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ.

130. “为有身见所缠者(Sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitena)”，是指具有能遍覆之有身见者。这样的心被该见所执取、所压服，故说“被执取、被压服”。所谓“出离见”，即是见道，因为它能断除邪见。而见道是依于涅槃(nibbāna)而断除它的，因此说“出离见即是涅槃”。“未除(Avinoditā)、未遣(anīhaṭā)”这两个词，都是在说以根除的方式尚未舍断。有人说：“结(saṃyojana)是结，随眠(anusaya)是随眠”，二者是不同的。所谓“俱有”是与他者俱有，不能说同一个事物与自身俱有，这是他们的意趣。所谓“与他者”，是指义理上的他者。虽然就状态而言，离开部分就没有整体，但部分不是整体，所以可以说它与整体是不同的。由于怀疑上述对治方法的不圆满，故引用他派观点说“或者可能有”等。他派也有对治方法。即使按照上述道理，也可能有其他人，或者说，此处有另一个过失，故说“如果就是那个”等。或者你可能有这样的寻思：如果就是那个结等。这是针对此义而说：从胜义(paramattha)上说，那个烦恼(kilesa)既是结也是随眠，但在“束缚”和“未舍断”的意义上则有差别。这是针对此义而说。

၁၃၂. တစစ္ဆေဒေါ ဝိယ သမာပတ္တိ ကိလေသာနံ သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘနဿ သာရစ္ဆေဒဿ အနုသယဿ ဒူရဘာဝတော. ဖေဂ္ဂုစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဝိပဿနာ တဿ အာသန္နဘာဝတော. ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာတိ အဘာဝိတသဒ္ဓါဒိဗလတာယ ဒုဗ္ဗလနာမကာယာ ပုဂ္ဂလာ, ယေသံ သက္ကာယနိရောဓာယ…ပေ… နာဓိမုစ္စတိ. ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ယထာ သော ဒုဗ္ဗလကော ပုရိသော, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော သော ပုရိသော ဂင်္ဂါပါရံ ဝိယ သက္ကာယပါရံ ဂန္တုံ အသမတ္ထတ္တာ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

132. 等至(samāpatti)犹如剥树皮，因为等至对烦恼的镇伏，距离作为核心之断除的随眠还很遥远。观(vipassanā)犹如砍削边材，因为它更接近于根除。“这样的人(puggala)”，是指由于未修习信等诸力，其名身(nāmakāya)羸弱的人，他们对于身见之灭……乃至……心不胜解。应如是见：犹如那个羸弱之人无力渡过恒河(Gaṅgā)彼岸，此人亦无力渡过身见彼岸。与此所说相反，当知白品之义。

၁၃၃. ဥပဓိဝိဝေကေနာတိ ဣမိနာ ဥပဓိဝိဝေကာတိ ကရဏေ နိဿက္ကနန္တိ ဒဿေတိ, ဥပဓိဝိဝေကာတိ ဝါ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနဿ ဥပဓိဝိဝေကေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနေန ပဉ္စကာမဂုဏဝိဝေကော ကထိတော. ကာမဂုဏာပိ ဟိ ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပဓီတိ ဝုစ္စန္တီတိ. ထိနမိဒ္ဓပစ္စယာ ကာယဝိဇမ္ဘိတာဒိဘေဒံ ကာယာလသိယံ. တတ္ထာတိ အန္တောသမာပတ္တိယံ သမာပတ္တိအဗ္ဘန္တရေ ဇာတံ. တံ ပန သမာပတ္တိပရိယာပန္နမ္ပိ အပရိယာပန္နမ္ပီတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တောသမာပတ္တိက္ခဏေယေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရူပါဒယော ဓမ္မေတိ ရူပဝေဒနာဒိကေ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မေ. န နိစ္စတောတိ ဣမိနာ နိစ္စပဋိက္ခေပတော တေသံ အနိစ္စတမာဟ. တတော ဧဝ ဥဒယဝယန္တတော ဝိပရိဏာမတော တာဝကာလိကတော စ တေ အနိစ္စာတိ ဇောတိတံ ဟောတိ. ယဉှိ နိစ္စံ န ဟောတိ, တံ ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နံ ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ဝိပရိဏတံ ဣတ္တရခဏမေဝ စ ဟောတိ. န သုခတောတိ ဣမိနာ သုခပဋိက္ခေပတော တေသံ ဒုက္ခတမာဟ, အတော ဧဝ အဘိဏှံ ပဋိပီဠနတော ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ တေ ဒုက္ခာတိ ဇောတိတံ ဟောတိ. ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတာယ ဟိ တေ အဘိဏှံ ပဋိပီဠနတော နိရန္တရဒုက္ခတာယ ဒုက္ခဿေဝ စ အဓိဋ္ဌာနဘူတာတိ. ပစ္စယယာပနီယတာယ ရောဂမူလတာယ စ ရောဂတော. ဒုက္ခတာသူလယောဂိတာယ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော ဥပ္ပာဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတပက္ကဘိဇ္ဇနတော စ ဂဏ္ဍတော. ပီဠာဇနနတော အန္တောတုဒနတော ဒုန္နီဟရဏတော စ အဝဒ္ဓိအာဝဟတော အဃဝတ္ထုတော စ အသေရီဘာဝတော အာဗာဓပဒဋ္ဌာနတာယ စ အာဗာဓတော. အဝသဝတ္တနတော အဝိဓေယျတာယ ပရတော[Pg.69]. ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ ပလုဇ္ဇနီယတာယ ပလောကတော. သာမီနိဝါသီကာရကဝေဒကအဓိဋ္ဌာယကဝိရဟတော သုညတော. အတ္တပဋိက္ခေပဋ္ဌေန အနတ္တတော, ရူပါဒိဓမ္မာပိ န ဧတ္ထ အတ္တာ ဟောန္တီတိ အနတ္တာ, ဧဝံ အယမ္ပိ န အတ္တာ ဟောတီတိ အနတ္တာ. တေန အဗျာပါရတော နိရီဟတော တုစ္ဆတော အနတ္တာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. လက္ခဏတ္တယမေဝ အဝဗောဓတ္ထံ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဂဟိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

133. “以离基(Upadhivivekena)”，此句显示“离基”是作为工具格的“出离”。或者，“离基”是作为原因格的“出离”之语，而“以离基”此工具格之语，是说离五种欲(pañcakāmaguṇa)。因为苦在此中被执取，故欲亦被称为“基”(upadhi)。身懒惰，是由昏沉(thina)与睡眠(middha)为缘，有身体哈欠等差别。“于彼”，即于等至(samāpatti)中，于等至之内(abbhantara)生起。为了显示它既是等至所摄，也是非等至所摄，此二者，故说“仅在等至刹那”等。“色等法”，即色、受等五蕴(pañcakkhandha)法。“非恒常”，以此否定常性，而说彼等为无常(anicca)。正因其有生灭、有变异、是暂时，故阐明彼等为无常。凡非恒常者，必为生灭所限，因老(jarā)与死(maraṇa)而有二种变异，且仅存片刻。“非乐”，以此否定乐性，而说彼等为苦(dukkha)。正因其不断逼迫、是苦之事，故阐明彼等为苦。因有生灭，故彼等不断逼迫，是无间之苦，且是苦的所依处。因需缘维持、是病之根，故为病(roga)；因与苦刺相应、流漏烦恼(kilesa)不净，又因生(uppāda)、老、坏(bhaṅga)而肿胀、腐烂、破裂，故为痈(gaṇḍa)；因产生逼迫、内刺、难拔、带来无益、是恶事、不自在、是病痛的近因，故为疾(ābādha)；因不随己转、不可支配，故为他(para)；因必为病(byādhi)、老、死所败坏，故为败坏法(paloka)；因无主、无住者、无作者、无受者、无支配者，故为空(suñña)；因否定我之义，故为无我(anattā)。色等法于此中非我，故为无我。同样，此身亦非我，故为无我。由此，因无作用、无意志、空虚，故阐明为无我。为令了悟三相(lakkhaṇattaya)，而以十一句分别抉择，为显示此，故说“于彼”等。

အန္တောသမာပတ္တိယန္တိ သမာပတ္တီနံ သဟဇာတတာယ သမာပတ္တီနံ အဗ္ဘန္တရေ. စိတ္တံ ပဋိသံဟရတီတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂါဒိဥပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန ဝိပဿနာစိတ္တံ ပဋိသံဟရတိ. တေနာဟ ‘‘မောစေတီ’’တိ. သဝနဝသေနာတိ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိအာဒိနာ သဝနဝသေန. ထုတိဝသေနာတိ တထေဝ ထောမနာဝသေန ဂုဏတော သံကိတ္တနဝသေန. ပရိယတ္တိဝသေနာတိ တဿ ဓမ္မဿ ပရိယာပုဏနဝသေန. ပညတ္တိဝသေနာတိ တဒတ္ထဿ ပညာပနဝသေန. အာရမ္မဏကရဏဝသေနေဝ ဥပသံဟရတိ မဂ္ဂစိတ္တံ. ဧတံ သန္တန္တိအာဒိ ပန အဝဓာရဏနိဝတ္တိတတ္ထဒဿနံ. ယထာ ဝိပဿနာ ‘‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတ’’န္တိအာဒိနာ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ, ဧဝံ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန အဘိသမေန္တော တတ္ထ လဗ္ဘမာနေ သဗ္ဗေ ဝိသေသေ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇာနန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ပန အာကာရေနာ’’တိအာဒိ. သော တတ္ထ ဌိတောတိ သော အဒန္ဓဝိပဿနော ယောဂီ တတ္ထ တာယ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယာရမ္မဏာယ ဝိပဿနာယ ဌိတော. သဗ္ဗသောတိ တဿ မဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ နိဗ္ဗတ္တိတသမထဝိပဿနာသု. အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတီတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဟာသု ဧဝ သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂံ ပဟာယ အဂ္ဂမဂ္ဂဝဟာသု တာသု နိကန္တိံ ပရိယာဒါတုံ အသက္ကောန္တော အနာဂါမိတာယမေဝ သဏ္ဌာတိ.

“于内等至(Antosamāpattiyaṃ)”，是指因与诸等至(samāpatti)俱生，故在等至之内(abbhantara)。“收摄其心(cittaṃ paṭisaṃharati)”，是指通过镇伏与彼相应的欲贪(chandarāga)等随烦恼(upakkilesa)，而收摄观(vipassanā)心。因此说“令解脱(moceti)”。以听闻的方式，是指通过听闻“一切行(saṅkhāra)寂止”等的方式。以赞叹的方式，是指同样以称赞、称颂功德的方式。以受持的方式，是指通过受持该法的方式。以施设的方式，是指通过施设其义的方式。道心仅以作意所缘的方式而收摄。而“此是寂静(santa)”等，则是显示决断与转向之义。犹如观以“此是寂静，此是胜妙(paṇīta)”等方式，将心收摄于无为界(asaṅkhatā dhātu)；同样，道(magga)以证悟涅槃(nibbāna)现观的方式，现等觉于彼处所获得的一切差别，无有迷惑地了知，而将心收摄于彼。因此说“然而以此行相”等。“彼住于彼”，是指彼不迟钝之观的瑜伽士(yogī)，住于彼以无常(anicca)等三相为所缘的观之中。“于一切”，是指于为证得该道而生起的止(samatha)与观之中。“不能者成为不还者(anāgāmī)”，是指在仅由下道所引的止观中舍断欲贪后，于由顶道所引的止观中，不能遍尽渴爱(nikanti)，故仅安住于不还位。

သမတိက္ကန္တတ္တာတိ သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေန စာတိ သဗ္ဗထာပိ ရူပဿ အတိက္ကန္တတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ. အနေနာတိ ယောဂိနာ. တံ အတိက္ကမ္မာတိ ဣဒံ ယော ဝါ ပဌမံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝပရိယာပန္နေ ဓမ္မေ သမ္မဒေဝ သမ္မသိတွာ တေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ တတော အရူပသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ အရူပဓမ္မေ သမ္မသတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒါနိ အရူပံ သမ္မသတီ’’တိ.

“因超越故”，是指以止(samatha)的方式和以观(vipassanā)的方式，即以一切方式超越色。因此说“此实”等。“以此”，是指以此瑜伽士。“超越它”，这是针对此人而说：他首先正思惟五蕴有(pañcavokārabhava)所摄之法，舍离它们，然后入无色等至(arūpasamāpatti)，思惟无色法。因此说“现在思惟无色”。

သမထဝသေန [Pg.70] ဂစ္ဆတောတိ သမထပ္ပဓာနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ. စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတီတိ တဿ ဝိပဿနာဘာဝနာယ တထာ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တတ္တာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ သမာဓိပ္ပဓာနာ ဟောတိ, မဂ္ဂေပိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သမာဓိန္ဒြိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဗလဝံ ဟောတိ. သော စေတောဝိမုတ္တော နာမာတိ သော အရိယော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆတောတိ ‘‘သမထဝသေန ဂစ္ဆတော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉ္စ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ သုတ္တန္တနယေန ဣဓာဘိဟိတော ပရိယာယော နာမ, အဘိဓမ္မနယေန ပရတော ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဒဿယိဿာမ. အယံ သဘာဝဓမ္မောယေဝါတိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ သမထပ္ပဓာနာ စေ သမာဓိ ဓုရံ, ဝိပဿနာပဓာနာ စေ ပညာ ဓုရန္တိ အယံ ဓမ္မသဘာဝေါယေဝ, ဧတ္ထ ကိဉ္စိ န အာသင်္ကိတဗ္ဗံ.

依止止而行者，是勤修以止为主的前分行道。心一境性是其主导——因为他以前在观修时已经如此生起，趣向出离的观以定为主导；在道中，心一境性也是主导，定根先行且强有力。他名为心解脱者，这位圣者名为心解脱。依止观而行者——“依止止而行”一句的含义，应当按照上述方式理解。这些个人的区分，是依经藏之说在此说明，名为一种施设；依阿毗达摩(abhidhamma)之说，将在后面的《鸡吒山经》(Kīṭāgirisutta)释义中阐述。这只是法的自性——前分行道若以止为主，则定是主导；若以观为主，则慧是主导，这只是法的自性，对此不应怀疑。

ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာ. တေနာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယနာနတ္တံ ဝဒါမီ’’တိ. ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာ ကာရဏန္တိ ဣဒံ ဒဿေတိ – အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ဝိယ သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေန စ ယံ ပုဗ္ဗဘာဂဂမနံ, တံ အပ္ပမာဏံ တံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနံ, ယဿ သမာဓိ ဓုရံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဗလဝံ ဟောတိ, သော အရိယော စေတောဝိမုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပညာ ဓုရံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဗလဝံ ဟောတိ သော အရိယော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဗုဒ္ဓိဝိသိဋ္ဌေန နိဒဿနေန ဒဿေန္တော ‘‘ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ’’တိအာဒိမာဟ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

根的优劣差异就是根的差异性。因此（世尊）说：“我说根有种种”。这显示了根的差异性是其原因：即如以无常等方式投入观修，以止或观的方式所行的前分行道，那无量的、趣向出离的观；若其定为主导、先行且强有力，那位圣者就名为心解脱者；若其慧为主导、先行且强有力，那位圣者就名为慧解脱者。现在为了用一个卓越的例子来说明这个意义，（经文）说了“两位上首弟子”等，这很容易理解。

မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《大摩伦迦经》释义之隐义阐释终。

၅. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 跋陀梨经释义

၁၃၄. အသိယတီတိ အသနံ, ဘုဉ္ဇနံ ဘောဇနံ, အသနဿ ဘောဇနံ အသနဘောဇနံ, အာဟာရပရိဘောဂေါ, ဧကသ္မိံ ကာလေ အသနဘောဇနံ ဧကာသနဘောဇနံ. သော ပန ကာလော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏဝသေန ပုဗ္ဗဏှော ဧဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေ အသနဘောဇန’’န္တိ. ဝိပ္ပဋိသာရကုက္ကုစ္စန္တိ ‘‘အယုတ္တံ ဝတ မယာ ကတံ, ယော အတ္တနော သရီရပကတိံ အဇာနန္တော ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိ, ယေန မေ ဣဒံ သရီရံ ကိသံ ဇာတံ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟော နာဟောသီ’’တိ ဧဝံ [Pg.71] ဝိပ္ပဋိသာရကုက္ကုစ္စံ ဘဝေယျ. ဧတံ သန္ဓာယ သတ္ထာ အာဟ, န ဘဒ္ဒါလိမေဝ တာဒိသံ ကိရိယံ အနုဇာနန္တော. ဣတရထာတိ ယဒိ ဧကံယေဝ ဘတ္တံ ဒွိဓာ ကတွာ တတော ဧကဿ ဘာဂဿ ဘုဉ္ဇနံ ဧကဒေသဘုဉ္ဇနံ အဓိပ္ပေတံ. ကော သက္ကောတီတိ ကော ဧဝံ ယာပေတုံ သက္ကောတိ. အတီတဇာတိပရိစယောပိ နာမ ဣမေသံ သတ္တာနံယေဝ အနုဗန္ဓတီတိ အာဟ ‘‘အတီတေ’’တိအာဒိ. ဝိရဝန္တဿေဝါတိ အနာဒရေ သာမိဝစနံ. တံ မဒ္ဒိတွာတိ ‘‘အယံ သိက္ခာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ အာစိဏ္ဏံ, အယဉ္စ ဘိက္ခု ဣမံ သိက္ခတေဝါ’’တိ ဝတွာ တံ ဘဒ္ဒါလိံ တဿ ဝါ အနုဿာဟပဝေဒနံ အဘိဘဝိတွာ. ဘိက္ခာစာရဂမနတ္ထံ န ဝိတက္ကမာဠကံ အဂမာသိ, ဝိဟာရစာရိကံ စရန္တော တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဂဝါ ဂစ္ဆတိ.

134. “被食”(asiyati)，故为“食”(asanaṃ)；“用餐”(bhuñjanaṃ)即为“食物”(bhojanaṃ)；食之用餐(asanassa bhojanaṃ)即为“食餐”(asanabhojanaṃ)，意为受用食物。在同一时间食餐，即为“一坐食”(ekāsanabhojanaṃ)。而此时间，依诸佛、诸独觉佛惯常奉行之故，此处意指上午。故说“于上午一食”。悔恨追悔(vippaṭisārakukkuccaṃ)即：“我所做实为不当，不了解自身体质而受持一坐食，以此导致身体消瘦，无益于梵行。”像这样生起悔恨追悔。导师是针对此而言，并非准许跋陀梨(Bhaddāli)作此行为。“否则”(Itarathā)意为：若将一餐分为两份，食用其中一份，则意为“部分食”(ekadesabhuñjanaṃ)。“谁能做到？”(Ko sakkoti)即谁能这样维持下去。过去的习性也会伴随着这些众生，所以说“在过去”等。“对于吼叫者”(Viravantassa)一句，属格(sāmivacanaṃ)用于表示轻蔑。“调伏他”(Taṃ madditvā)意为：说了“此学处为一切诸佛之教法中所惯常奉行，此比丘亦应学习此”之后，就折服了跋陀梨或他所表现出的不精进。为了去乞食，他没有去思维堂，世尊在经行时，去了他的住处。

၁၃၅. ဒူသယန္တိ ဂရဟန္တိ ဧတေနာတိ ဒေါသော, အပရာဓော, သော ဧဝ ကုစ္ဆိတဘာဝေန ဒေါသကော. ဂရဟာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတော ဩကာသော. တေနာဟ – ‘‘ဧတံ ဩကာသံ ဧတံ အပရာဓ’’န္တိ. ဒုက္ကရတရန္တိ ပတိကာရဝသေန အတိသယေန ဒုက္ကရံ. အပရာဓော ဟိ န ခမာပေန္တံ ယထာပစ္စယံ ဝိတ္ထာရိတော ဟုတွာ ဒုပ္ပတိကာရော ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝဿဉှီ’’တိအာဒိ.

135. “因此而败坏、呵责”，故为“过失”(doso)，即过犯(aparādho)。其本身因可鄙之性而为过失(dosako)。呵责生起的处所即为“机会”(okāso)。因此说：“这是机会，这是过犯”。“更难”(Dukkarataraṃ)是指在补救方面极其困难。因为过犯若不请求宽恕，就会随着因缘扩展而难以弥补。因此说“雨季”等。

အလဂ္ဂိတွာတိ ဣမမ္ပိ နာမ အပနီတံ အကာသီတိ ဧဝံ အဝိနေတွာ, တံ တံ တဿ ဟိတပဋိပတ္တိံ နိဝါရဏံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဉာယပဋိပတ္တိံ အတိစ္စ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ အစ္စယော, အပရာဓော, ပုရိသေန မဒ္ဒိတွာ ပဝတ္တိတော အပရာဓော အတ္ထတော ပုရိသံ အတိစ္စ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ’’တိ. အဝသေသပစ္စယာနံ သမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော, ဟေတု ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ အာဟ ‘‘ဧကံ ကာရဏ’’န္တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဘဒ္ဒါလိတ္ထေရဿ အပရိပူရကာရိတာယ ဘိက္ခုအာဒီနံ ဇာနနံ, တမ္ပိ ကာရဏံ ကတွာ ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ, န ဥဿဟာမီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

“不执持”(Alaggitvā)意为：不去调伏他“此人已舍弃、已移除（此过）”，而是阻碍他有益的行持。“超越正道而行”，故为“过”(accayo)，即过犯(aparādho)。由人所犯的过失，实际上是那过失超越并压制了那个人。因此（跋陀梨长老）说：“尊者，过已胜我”(accayo maṃ accagamā)。“其余诸缘聚合时，果从此生起、转起”，故为“缘”(samayo)，即因(hetu)。如（经中）说“集”(samudāyo)，（此处）说“一个原因”。此处，跋陀梨长老行事不圆满，为诸比丘等所知，这也作为一个原因，（经文）显示他应说“尊者，我实不能胜任”等。

၁၃၆. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာတိ ပဌမမဂ္ဂစိတ္တက္ခဏေန ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ. ဧဝံ အာဏာပေတုံ န ယုတ္တန္တိ သင်္ကမတ္ထာယ အာဏာပေတုံ န ယုတ္တံ ပယောဇနာဘာဝတော. အနာစိဏ္ဏဉ္စေတံ ဗုဒ္ဓါနံ, ယဒိဒံ ပဒသာ အက္ကမနံ. တထာ ဟိ –

136. “一心刹那”(Ekacittakkhaṇikā)是指初道心的一心刹那。“这样命令是不当的”，意为为了（让他人做）桥梁而下令是不当的，因为没有此必要。而且这并非诸佛所惯常奉行，即用脚践踏。因此——

‘‘အက္ကမိတွာန မံ ဗုဒ္ဓေါ, သဟ သိဿေဟိ ဂစ္ဆတု;

မာ နံ ကလလံ အက္ကမိတ္ထ, ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၃);

佛陀请踏我，偕同弟子行；莫踏于泥泞，此为我利益。

သုမေဓပဏ္ဍိတေန [Pg.72] ပစ္စာသီသိတံ န ကတံ. ယထာဟ –

善慧(Sumedha)智者没有期求（当下的）果证。如是说：

‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

ဥဿီသကေ မံ ဌတွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၆၀);

燃灯(Dīpaṅkara)世间解，应受供养者；立于我头顶，宣说如是语。

ဘဂဝတာ အာဏတ္တေ သတိ တေသမ္ပိ ဧဝံ ကာတုံ န ယုတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေသံ ပဋိဗာဟိတုံ ယုတ္တန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာတုံ အာရဒ္ဓံ နာမ ကိစ္စံ ကေဟိစိ ပဋိဗာဟိတုံ ယုတ္တံ နာမ အတ္ထိ ပဋိဗာဟိတုံယေဝ အကရဏတော. သမ္မတ္တနိယာမဿ အနောက္ကန္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗာဟိရကော’’တိ.

即使在世尊命令的情况下，他们这样做也是不合适的，此处也适用同样的道理。说“应该阻止他们”，这仅仅是从不可能的假设角度来说的。因为诸佛所开始做的事情，实际上没有任何人能够阻止，因为根本不会有阻止发生。因为还没有进入正性决定位，所以才说是“外部者”(bāhirako)。

၁၃၇. န ကမ္မဋ္ဌာနံ အလ္လီယတီတိ စိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဩတရတိ.

137. “不执持于业处”(Na kammaṭṭhānaṃ allīyati)意为心不深入业处。

၁၄၀. ပုနပ္ပုနံ ကာရေန္တီတိ ဒဏ္ဍကမ္မပဏာမနာဒိကာရဏံ ပုနပ္ပုနံ ကာရေန္တိ. သမ္မာဝတ္တမှိ န ဝတ္တတီတိ တဿာ တဿာ အာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနတ္ထံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသမ္မာဝတ္တမှိ န ဝတ္တတိ. အနုလောမဝတ္တေ န ဝတ္တတီတိ ယေန ယေန ဝတ္တေန သံဃော အနုလောမိကော ဟောတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ အနုလောမဝတ္တေ န ဝတ္တတိ ဝိလောမမေဝ ဂဏှာတိ, ပဋိလောမေန ဟောတိ. နိတ္ထာရဏကဝတ္တမှီတိ ယေန ဝတ္တေန သံဃော အနုလောမိကော ဟောတိ, သာပတ္တိကဘာဝတော နိတ္ထိဏ္ဏော ဟောတိ, တမှိ နိတ္ထာရဏဝတ္တသ္မိံ န ဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘အာပတ္တီ’’တိအာဒိ. ဒုဗ္ဗစကရဏေတိ ဒုဗ္ဗစဿ ဘိက္ခုနော ကရဏေ.

140. “一再令其行作”(Punappunaṃ kārenti)，谓一再令其行杖罚、驱摈等事。“不遵正行”(Sammāvattamhi na vattati)，谓不遵行世尊为令其从彼彼罪出离所制的正行。“不随顺行”(Anulomavatte na vattati)，谓不遵行任何能令僧团随顺的行为，反取违逆，与僧团相悖。“不遵出离行”(Nitthāraṇakavattamhi)，谓不遵行能令僧团随顺、使犯戒者得以出离的行为。因此说“罪”等。“难教之所作”(Dubbacakaraṇe)，谓对难教比丘的处置。

၁၄၄. ယာပေတီတိ ဝတ္တတိ, သာသနေ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. အဘိညာပတ္တာတိ ‘‘အသုကော အသုကော စ ထေရော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော ဗဟုဿုတော’’တိအာဒိနာ အဘိညာတဘာဝံ ပတ္တာ အဓိဂတအဘိညာတာ.

144. “维持”(Yāpeti)意为持续，即住立于教法中之义。“声名卓著”(Abhiññāpattā)谓通过“某某长老具戒、具善法、多闻”等方式，达到广为人知的状态，获得声名。

၁၄၅. သတ္တေသု ဟာယမာနေသူတိ ကိလေသဗဟုလတာယ ပဋိပဇ္ဇနကသတ္တေသု ပရိဟာယန္တေသု ပဋိပထေသု ဇာယမာနေသု. အန္တရဓာယတိ နာမ တဒါဓာရတာယ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ ပရူပဝါဒါဒယော. သမ္ပရာယိကာ အပါယဒုက္ခဝိသေသာ. အာသဝန္တိ တေန တေန ပစ္စယေန ပဝတ္တန္တီတိ အာသဝါ. နေသန္တိ ပရူပဝါဒါဒိအာသဝါနံ. တေတိ ဝီတိက္ကမဓမ္မာ.

145. 众生退减，谓因烦恼增多，修行众生退失，邪道生起。隐没，谓失去其所依。现世的，指他人诽谤等。来世的，指恶趣的种种苦。由种种因缘而流转，故为“漏”。这些是诽谤等诸漏。这些是违犯之法。

အကာလံ ဒဿေတွာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အကာလံ ဒဿေတွာ. ဥပ္ပတ္တိန္တိ အာသဝဋ္ဌာနိယာနံ ဓမ္မာနမုပ္ပတ္တိံ. သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ကာလံ, တာဝ [Pg.73] သေနာသနာနိ ပဟောန္တိ, တေန အာဝါသမစ္ဆရိယာဒိဟေတုနာ သာသနေ ဧကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဣမိနာ ပန ဟေတုနာ ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

示非时，谓开示了制定学处的不适当时机。生起，谓能生起漏之法的生起。制定学处有时机，只要住处尚充足，就不会因住处悭吝等原因，而在教法中生起某些能生起漏之法。以此理趣，当知亦含摄了逐句审核法的诸学处。

ယသန္တိ ကိတ္တိသဒ္ဒံ ပရိဝါရဉ္စ. သာဂတတ္ထေရဿ နာဂဒမနကိတ္တိယသာဒိဝသေန သုရာပါနသင်္ခါတော အာသဝဋ္ဌာနိယော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇိ.

名声，谓名誉与眷属。由于萨咖达(Sāgata)长老的驯龙名声等缘故，饮酒这种能生起漏之法便生起了。

ရသေန ရသံ သံသန္ဒေတွာတိ ဥပါဒိန္နကဖဿရသေန အနုပါဒိန္နကဖဿရသံ သံသန္ဒေတွာ.

以味融合味，谓以被执取之触味与未被执取之触味融合。

၁၄၆. န ခေါ, ဘဒ္ဒါလိ, ဧသေဝ ဟေတု, အထ ခေါ အညမ္ပိ အတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဓမ္မဿ သက္ကစ္စသဝနေ ထေရံ နိယောဇေတိ.

146. 跋陀梨(Bhaddāli)啊，此非唯一之因，尚有其他。世尊为示此故，说“而且”等。因此，他委派长老恭敬听闻正法。

၁၄၇. ဝိသေဝနာစာရန္တိ အဒန္တကိရိယံ. ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ဝူပသမ္မတိ. တတ္ထ အဒန္တကိရိယံ ပဟာယ ဒန္တော ဟောတိ. ယုဂဿာတိ ရထဓုရဿ.

147. “邪行”，谓不调伏之行为。“般涅槃”，谓寂灭。于此，舍不调伏之行为而成为调伏者。“轭”，谓车轭。

အနုက္ကမေတိ အနုရူပပရိဂမေ. တဒဝတ္ထာနုရူပံ ပါဒါနံ ဥက္ခိပနေ နိက္ခိပနေ စ. တေနာဟ ‘‘စတ္တာရော ပါဒေ’’တိအာဒိ. ရဇ္ဇုဗန္ဓနဝိဓာနေနာတိ ပါဒတော ဘူမိယာ မောစနဝိဓာနေန. ဧဝံ ကရဏတ္ထန္တိ ယထာ အဿေ နိသိန္နဿေဝ ဘူမိံ ဂဟေတုံ သက္ကာ, ဧဝံ စတ္တာရော ပါဒေ တထာ ကတွာ အတ္တနော နိစ္စလဘာဝကရဏတ္ထံ. မဏ္ဍလေတိ မဏ္ဍလဓာဝိကာယံ. ပထဝီကမနေတိ ပထဝိံ ဖုဋ္ဌမတ္တေန ဂမနေ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂဂ္ဂခုရေဟီ’’တိ. ဩက္ကန္တကရဏသ္မိန္တိ ဩက္ကန္တေတွာ ပရသေနာသမ္မဒ္ဒန ဩက္ကန္တကရဏေ. ဧကသ္မိံ ဌာနေတိ စတူသု ပါဒေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဂမနံ စောဒေန္တီတိ အတ္ထော, သော ပနေတ္ထ သီဃတရော အဓိပ္ပေတော. ဒဝတ္တေတိ မရိယာဒါကောပနေဟိ နာနပ္ပယောဇနေ, ပရသေနာယ ပဝတ္တမဟာနာဒပဟရဏေဟိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယုဒ္ဓကာလသ္မိ’’န္တိအာဒိ.

逐步适应，谓相应的训练。根据当时的状态，适时抬脚与落脚。因此说“四足”等。“绳索束缚法”，谓使足脱离地面之法。如此行事，是为了让四足能够稳固，使自身不动，就像骑在马上的人能稳住一样。于圆圈中，谓于圆圈中奔跑。踏地，谓仅以蹄尖触地而行。因此说“以蹄尖”等。冲锋陷阵，谓冲锋陷阵以压制敌军。于一处，意谓于四足中任何一处立定而驱使其行进，此处意指更为迅速。疾驰，谓突破界限等多种用途，意指压倒敌军发出的巨大呐喊声。因此说“战斗之时”等。

ရညာ ဇာနိတဗ္ဗဂုဏေတိ ယထာ ရာဇာ အဿဿ ဂုဏေ ဇာနာတိ, ဧဝံ တေန ဇာနိတဗ္ဗဂုဏကာရဏံ ကာရေတိ. အဿရာဇဝံသေတိ ဒုဿဟံ ဒုက္ခံ ပတွာပိ ယထာ အယံ ရာဇဝံသာနုရူပကိရိယံ န ဇဟိဿတိ, ဧဝံ သိက္ခာပနေ. သိက္ခာပနမေဝ ဟိ သန္ဓာယ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ကာရဏံ ကာရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ တဿ ကရဏကာရာပနပရိယာယတ္တာ.

于国王应知之品质，谓如国王了知马的品质一般，令其展现出国王应知的品质。于马王血统，谓即使遭受难以忍受之痛苦，亦不放弃符合王族血统之行为，如是训练之。之所以处处说“令其作业”，实皆指训练，因其有“作业”与“令作业”之义。

ယထာ [Pg.74] ဥတ္တမဇဝေါ ဟောတီတိ ဇဝဒဿနဋ္ဌာနေ ယထာ ဟယော ဥတ္တမဇဝံ န ဟာပေသိ, ဧဝံ သိက္ခာပေတိ. ဥတ္တမဟယဘာဝေ, ယထာ ဥတ္တမဟယော ဟောတီတိ ကမ္မကရဏကာလေ အတ္တနော ဥတ္တမသဘာဝံ အနိဂုဟိတွာ အဝဇ္ဇေတွာ ယထာ အတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတိ, ဧဝံ ပရမဇဝေန သိက္ခာပေတိ. ယထာ ကိရိယာ ဝိနာ ဒဗ္ဗမ္ပိ ဝိနာ ကိရိယံ န ဘဝတိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ပကတိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

为成最上速，谓于展示速度之处，训练它不失最上速。于最上马位，谓为成最上马，训练它于作业时，不隐藏、不舍弃其最上本性，如实成就其事，以最上速训练之。为示“犹如无物则无行，无行亦无物”之理，故说“于彼，自性”等。

တတြာတိ တသ္မိံ ပကတိယာ ဥတ္တမဟယဿေဝ ဥတ္တမဟယကာရဏာရဟတ္တာ ဥတ္တမဇဝပဋိပဇ္ဇနေ. မာသခါဒကဃောဋကာနန္တိ မာသံ ခါဒိတွာ ယထာ တထာ ဝိဂုဏခလုင်္ဂကာနံ. ဝလဉ္ဇကဒဏ္ဍန္တိ ရညာ ဂဟေတဗ္ဗသုဝဏ္ဏဒဏ္ဍံ. ဓာတုပတ္ထဒ္ဓေါတိ အတ္တနာဝ သမုပ္ပာဒိတဓာတုယာ ဥပတ္ထမ္ဘိတော ဟုတွာ.

“于彼”，是指在那自性中，如同最胜马一般，由于具备成为最胜马的因缘，故能修习最迅捷之道。“食摩沙迦(māsaka)的劣马”，是指那些吃了摩沙迦却仍是劣马。“执持杖”，是指国王应持之金杖。“界支撑”，是指由自身所生之界所支撑。

ဥတ္တမေ သာခလျေတိ ပရမသခိလဘာဝေ သခိလဝါစာယ ဧဝ ဒမေတဗ္ဗတာယ. တေနာဟ ‘‘မုဒုဝါစာယ ဟီ’’တိအာဒိ.

“于最上随和性中”，谓于极随和之状态，因其仅以随和之语即可调伏。故说“以柔软语故”等。

အရဟတ္တဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိယာတိ ဖလသမာပတ္တိကာလေ ပဝတ္တသမ္မာဉာဏံ. သမ္မာဉာဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝါတိ ပန ဣဒံ ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိဘာဝသာမညေန ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုဇ္ဇတိ ‘‘အသေက္ခေနာ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ. တမ္ပိ အသေက္ခဉာဏန္တိ စေ? ဧဝမ္ပိ နိပ္ပရိယာယ သေက္ခဂ္ဂဟဏေ ပရိယာယသေက္ခဂ္ဂဟဏံ န ယုတ္တမေဝ, ကိစ္စဘေဒေန ဝါ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကာ ဧဝ ဟိ သာ ပညာ နိဗ္ဗာနဿ ပစ္စက္ခကိရိယာယ သမ္မာဒဿနကိစ္စံ ဥပါဒါယ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝုတ္တာ, သမ္မာဇာနနကိစ္စံ ဥပါဒါယ ‘‘သမ္မာဉာဏ’’န္တိ. အညာတာဝိန္ဒြိယဝသေန ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ပညိန္ဒြိယဝသေန သမ္မာဉာဏန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဂ္ဂဖလာဝဟာယ ဒေသနာယ သင်္ခေပတောဝ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညုပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာ’’တိ.

“阿罗汉果正见”，是指证果定(phalasamāpatti)时生起的正智。此正智即是先前所说之正见，然此处是就果正见之共相而言。有人说是“省察智”(paccavekkhaṇañāṇa)，此不合理，因此处特别指明是“无学”(asekkha)。若说此亦是无学智，即便如此，在无差别地总说无学时，再有差别地别说无学是不恰当的。或者应理解为是根据作用之不同而说。实际上，是同一智慧，因其现证涅槃的作用，而被称为“正见”；因其正确了知的作用，而被称为“正智”。亦可理解为，从已知根(aññātāvindriya)的角度说是正见，从慧根(paññindriya)的角度说是正智，此处之义应如是理解。由于此教法是为引生道果而简略宣说，故说是“为利根者(ugghaṭitaññupuggala)而说”。

ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《跋陀梨经》释义之隐义阐释终。

၆. လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 鹌鹑本行释义

၁၄၈. မဟာဥဒါယိတ္ထေရောတိ ကာဠုဒါယိလာဠုဒါယိတ္ထေရေဟိ အညော မဟာဒေဟတာယ မဟာဥဒါယီတိ သာသနေ ပညာတော ထေရော. အပဟရိ အပဟရတိ အပဟရိဿတီတိ အပဟတ္တာ. တေကာလိကော ဟိ အယံ [Pg.75] သဒ္ဒေါ. ဥပဟတ္တာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အပဟာရကောတိ အပနေတာ. ဥပဟာရကောတိ ဥပနေတာ.

148. 大优陀夷长老，不同于黑优陀夷(Kāḷudāyī)和愚笨优陀夷(Lāḷudāyī)长老，因身材高大，故于教法中被称为大优陀夷(Mahāudāyī)。“已夺取、正在夺取、将要夺取”，即是“夺取者”(apahattā)。此词实通三时。于“带来者”(upahattā)亦同此理。“夺取者”(apahārako)是除去者，“带来者”(upahārako)是带来者。

၁၄၉. ယန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, တေန စ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌသမယော ပစ္စာမဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ. န ဘဂဝန္တံ ပဋိစ္စာတိ န ဘဂဝန္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ.

149. “Yaṃ”，是地格的单数词，它指代紧接着被提及的时间，所以说“于某时”(yasmiṃ samaye)。“不依于世尊”，即不以世尊为所缘。

ကမ္မနိပ္ဖန္နတ္ထန္တိ အတ္တနာ အာယာစိယမာနကမ္မသိဒ္ဓိအတ္ထံ. ဘဝတီတိ ဘူ, န ဘူတိ အဘူ, ဘယဝသေန ပန သာ ဣတ္ထီ ‘‘အဘု’’န္တိ အာဟ. အာတု မာတူတိ ဧတ္ထ ယထာ –

为业成就之义，即为自己所求之业的成就。“有”(bhavati)是“bhū”，“非有”(na bhū)是“abhū”，但那女子是因恐惧而说“abhu”。至于“阿菟，母亲”(Ātu mātū)，例如：

‘‘အင်္ဂါ အင်္ဂါ သမ္ဘဝသိ, ဟဒယာ အဓိဇာယသေ;

အတ္တာ ဧဝ ပုတ္တ နာမာသိ, သ ဇီဝ သရဒေါသတ’’န္တိ. –

肢体接肢体，汝由心而生；爱儿，你名为我自身，愿汝百岁荣。

အာဒီသု ပုတ္တော ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတိ ကုလဝသေန သန္တာနေ ပဝတ္တနတော. ဧဝံ ပိတာပိ ‘‘ပုတ္တဿ အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခုဿ အတ္တာ မာတာ’’တိ ဝတ္ထုကာမာ ဘယဝသေန ‘‘အာတု မာတူ’’တိ အာဟ. တေနာဟ ‘‘အာတူတိ ပိတာ’’တိအာဒိ.

在这些情况下，儿子因延续家族血脉，从宗族传承的角度被称为“自己”。同样，父亲也被称为“儿子的自己”。因为那渴求事物的（女人）主张“比丘的母亲是自己”，但由于害怕，就说“阿菟，母亲”。因此（经文中）说“阿菟是父亲”等等。

၁၅၀. ဧဝမေဝန္တိ ဣဒံ ဂရဟတ္ထဇောတနနိပါတပဒန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂရဟန္တော အာဟာ’’တိ. တထာ ဟိ နံ ဝါစကသဒ္ဒေနေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာ’’တိ အာဟ. အာဟံသူတိ တေသံ တထာ ဝစနဿ အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တိဒီပနန္တိ အာဟ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ. ကိံ ပနိမဿ အပ္ပမတ္တကဿာတိ ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထုံ အဝမညမာနေဟိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ကိံ ပနာ’’တိ. ဟေတုမှိ ဇောတေတဗ္ဗေ စေတံ သာမိဝစနံ ယထာ ‘‘အနုဿဝဿ ဟေတု, အဇ္ဈေနဿ ဟေတူ’’တိ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တကဿ ဟေတူ’’တိ. နနု အပဿန္တေန ဝိယ အသုဏန္တေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? သတ္ထာရာ နာမ အပ္ပမတ္တကေသု ဒေါသေသု အပဿန္တေန ဝိယ စ အသုဏန္တေန ဝိယ စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေသံ အဓိပ္ပာယေန ဝိဝရဏံ. တေသု စာတိ သိက္ခာကာမေသု စ. အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌာပေန္တီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. တေသန္တိ ယေ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝုတ္တာ ပုဂ္ဂလာ, တေသံ. ဂလေ ဗဒ္ဓံ မဟာကဋ္ဌန္တိ ဂလေ ဩလမ္ဗေတွာ ဗဒ္ဓံ ရုက္ခဒဏ္ဍမာဟ. ပူတိလတာယာတိ ဂလောစိယာ. ပါရာဇိကဝတ္ထု ဝိယ ဒုပ္ပဇဟံ ဟောတီတိ ဆန္ဒကပ္ပဟာနဝသေန တံ ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ.

150. “同样地”(evamevaṃ)，此词被说是表示谴责意义的助词，所以说“谴责者说”。确实，他通过说话者的言词直接指出：“此处有些愚痴的人。”说“他们说”(āhaṃsu)是为了表明那些话是连续不断说出的，所以说“他们说”(vadanti)。说“何况这微不足道之事”，是轻视应舍弃之事者所言。因此说“何况”。当需要指出原因时，这是属格(sāmivacanaṃ)，例如“因传闻”(anussavassa hetu)、“因师教”(ajjhenassa hetū)。因此说“因微不足道”。“难道不应该像没看见、没听见一样吗？”这是在阐释他们的意图，即认为“对于微小的过失，导师确实应当像没看见、没听见一样”。“于他们之中”，即于那些乐于学习的人之中。“令不信生起”(appaccayaṃ upaṭṭhāpenti)，（此句）是为了表明应将其引出并关联起来。“他们的”(tesaṃ)，是指那些被称为“愚痴的人”(moghapurisā)的个人。“颈系巨木”，是指挂在脖子上的树干。“腐蔓”(pūtilatā)，即为药藤(galociyā)。如同波罗夷之事(pārājikavatthu)般难以舍弃，因为（仅凭）意欲舍弃，是无法舍离它的。

၁၅၁. အနုဿုက္ကာတိ [Pg.76] တဿ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာနေ ဥဿုက္ကရဟိတာ. အပစ္စာသီသနပက္ခေတိ တာယ ပရဒတ္တဝုတ္တိတာယ ကဿစိ ပစ္စယဿ ကုတောစိ အပစ္စာသီသကပက္ခေ ဌိတာ ဟုတွာ သုပ္ပဇဟံ ဟောတိ, န တဿ ပဟာနေ ဘာရိယံ အတ္ထိ.

151. “不勤求”(anussukkā)，即对于应舍弃之事，无有勤求。“不期待”(apaccāsīsanapakkhe)，即虽然依靠他人所施而活，但立于不期待之一方，不从任何地方期待任何资具，因而容易舍弃，于舍弃它并无重负。

၁၅၂. ဒလိဒ္ဒေါ ဒုဂ္ဂတော. အဿကောတိ အသာပတေယျော. ဂေဟယဋ္ဌိယောတိ ဂေဟဆဒနဿ အာဓာရာ, တာ ဥဇုကံ တိရိယံ ဌပေတဗ္ဗဒဏ္ဍာ. သမန္တတော ဘိတ္တိပါဒေသု ဌပေတဗ္ဗဒဏ္ဍာ မဏ္ဍလာ. ကာကာတိဒါယိန္တိ ဣတော စိတော ကာကေဟိ အတိပါတဝသေန ဥဍ္ဍေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ ကိဉ္စိဒေဝါ’’တိအာဒိ. သူရကာကာတိ ကာကာနံ ဥဍ္ဍေပနာကာရမာဟ. နပရမရူပန္တိ ဟီနရူပံ. ဝိလီဝမဉ္စကောတိ တာလဝေတ္တကာဒီဟိ ဝီတမဉ္စကော. သာ ပနဿ သန္တာနာနံ ဆိန္နဘိန္နတာယ ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂတာ, တထာ သတိ သာ ဝိသမရူပါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဩဏတာ’’တိအာဒိ. သော ပုဂ္ဂလော လူခဘောဇီ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဓညံ နာမ ကုဒြူသကော’’တိ. သမကာလံ ဝပိတဗ္ဗတာယ သမဝါပကံ, ယထာဥတု ဝပိတဗ္ဗဗီဇံ. ဇာယိကာတိ ကုစ္ဆိတာ ဘရိယာ, သဗ္ဗတ္ထ ဂရဟာယံ က-သဒ္ဒေါ. သော ဝတာဟံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ သောဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇေယျံ, ယောဟံ ပုရိသော နာမ အဿံ ဝတာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန အတ္တနော ပုရိသံ ဗောဓေယျ. တံသဘာဝေ ဌိတဿ ဗောဓာ န တု ဒုက္ကရာ, သာ ခဋောပိကာ. သာ ကုမ္ဘီ. မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိနော အဍ္ဎတေဠသာနိ ကောဋ္ဌာဂါရသတာနိ ဝိယ.

152. 贫穷困苦。无财无产。“家宅支柱”(gehayaṭṭhi)，指支撑屋顶的梁柱，它们是应当竖直或横向放置的木材。四周墙基处应立的木柱是圆形的。“乌鸦可啄食”(kākātidāyi)，是指乌鸦从这里那里飞过啄食。因此说“无论何物”等。“勇猛的乌鸦”(sūrakākā)，是指乌鸦飞翔的方式。“非上等形貌”，即低劣形貌。“藤编床”(vilīvamañcako)，指用棕榈叶或藤条等编织的床铺。这床因其绳索断裂而松动摇晃，如此便显得歪斜不平，所以说“低陷”等。此人饮食粗劣，故说“所谓谷物只是稗子”。“混播”(samavāpakaṃ)，因其可与其他作物同时播种；是应按季节播种的种子。“恶妻”(jāyikā)，指可鄙的妻子，在表示谴责之处皆用‘ka’音。“我当出家”，即我剃除须发而出家，“我既为大丈夫”，即通过出家来唤醒我大丈夫之志。安住于彼自性者，觉悟不难。那是小床(khaṭopikā)。那是陶罐(kumbhī)。如同门达迦长者(Meṇḍakaseṭṭhi)拥有一千二百五十座谷仓(koṭṭhāgāra)一般。

၁၅၃. သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနန္တိ အနေကေသံ သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနံ. စယောတိ သန္တာနေဟိ နိစယော အဝီစိ နိစ္စပ္ပဗန္ဓနိစယော. တေနာဟ ‘‘သန္တာနတော ကတသန္နိစယော’’တိ.

153. 百千金锭，是指众多的百千金锭。“积聚”(cayo)，是以相续不断的方式积聚，是无间、恒常相续的积聚。因此说：“由相续不断所作的积聚。”

၁၅၄. ဟေဋ္ဌာ ကိဉ္စာပိ အပ္ပဇဟနကာ ပဌမံ ဒဿိတာ, ပဇဟနကာ ပဓာနာ, တေသဉ္စ ဝသေနေတ္ထ ပုဂ္ဂလစတုက္ကံ ဒဿိတံ. တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီတိ ပဇဟနကာ ပဌမံ ဂဟိတာ. ရာသိဝသေနာတိ ‘‘ဣဓုဒါယိ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ စတုက္ကေ အာဂတဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ ‘‘တေ တေ’’တိ ပစုရဝသေန ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ပါဋိယေက္ကံ ဝိဘတ္တာ’’တိ. အဝိဘာဂေန ဂဟိတဝတ္ထူသု ဝိဘာဂတော ဂဟဏံ လောကသိဒ္ဓမေတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ [Pg.77] ဝုတ္တံ. ပဇဟနကပုဂ္ဂလာတိ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဇဟနကပုဂ္ဂလာ ဧဝ.

154. 虽然在（经文）下文中先显示了不舍弃者，但舍弃者是主要的，并且这里是依据他们而显示了四种人(puggala)。“他们确实舍弃”，因此舍弃者被首先提及。“以总括的方式”(rāsivasena)，是指对于“在此，优陀夷(Udāyī)，某一类人(puggala)”等四种人，（经文）并未分别说明，而是用“他们，他们”的方式笼统地宣说。因此说：“不是一一分别。”为了表明在未加分别的事物中进行分别提取是世间所公认的，所以说了“譬如”等。“能舍弃的人”(pajahanakapuggalā)，就是指“他们确实舍弃”的那些人。

ဥပဓိအနုဓာဝနကာတိ ဥပဓီသု အနုအနုဓာဝနကာ ဥပဓိယော အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနကာ. ဝိတက္ကာယေဝါတိ ကာမသင်္ကပ္ပာဒိဝိတက္ကာယေဝ. ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစကာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တံ. တဿ ဟိ ဝသေနေဝ တေ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ဇာတာ. အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ယာဝ န တံ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာတေန္တိ, တာဝ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ. ဣတိ ဟေဋ္ဌိမာ တယောပိ အရိယာ အပ္ပဟီနဿ ကိလေသဿ ဝသေန ‘‘နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ, ပဂေဝ ပုထုဇ္ဇနာ. ဝုတ္တနယေန ပန ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေန္တာ တေ စတ္တာရော ဇနာ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ ပဇဟန္တိ နာမ. တေ ဧဝ တတ္ထ သီဃကာရိနော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ, တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

“随逐诸依”(upadhianudhāvanakā)，是指对诸依(upadhi)不断随逐，缘诸依而转起。“唯有寻”(vitakkāyeva)，即唯有欲思惟(kāmasaṅkappa)等寻。“根的差异”(indriyanānattatā)，是指能令解脱成熟的诸根有优劣之别。正是由于此，才产生了四种人(puggala)。为了证得顶道(aggamagga)而精勤修习观(vipassanā)，只要尚未以道根除（烦恼），就名为“不舍弃”。因此，下三位圣者因有未断的烦恼，故被称为“不舍弃”，更何况是凡夫。然而，依照所说之理，那四种人努力将观与道结合，于顶道之刹那，则名为“舍弃”。他们正是在那里速行者，名为“速舍弃”，因此说“于此”等。

သံဝေဂံ ကတွာ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တပုရိသော ဝိယ. မဂ္ဂေနာတိ အနုက္ကမာဂတေန အဂ္ဂမဂ္ဂေန. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေတိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၀၀ အာဒယော). တတ္ထ ဟိ ‘‘တဿ ဓာတာရမ္မဏမေဝ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ အဓိမုစ္စတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၂) ဧတ္ထ အတိတိက္ခနာတိတိက္ခ-နာတိမန္ဒအတိမန္ဒ-ပုဂ္ဂလဝသေန အဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၀၂) တယော ဝါရာ ဥဒ္ဓဋာ, တတ္ထ မဇ္ဈိမဝသေနေဝ ပဉှော ကထိတော. ဣန္ဒြိယဘာဝနေတိ ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တေ, တတ္ထာပိ မဇ္ဈိမနယေနေဝ ပဉှော ကထိတော. တေနာဟ ‘‘ဣမေသူ’’တိအာဒိ.

如生起悚惧心而误踏火焰之人。“以道”，即以次第而来的顶道(aggamagga)。“如大象足迹”，见《大象足迹《本行》》(Mahāhatthipadopamasutta)。其中说：“他的心唯缘于界而跃入、澄净、安住、胜解。”于此处，义注(aṭṭhakathā)依据极利、次利、次钝、极钝根的人(puggala)，举出了三种情况，而此处的提问仅是依据中等根者而说。《根修习经》(Indriyabhāvanāsutta)，其中也只依中等方式提问。因此说“于此等之中”等。

တန္တိ ‘‘ဥပဓီ’’တိ ဝုတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ. ဒုက္ခဿ မူလန္တိ သဗ္ဗဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ကာရဏံ. နိဂ္ဂဟဏောတိ နိရုပါဒါနော. တေနာဟ ‘‘နိတ္တဏှော’’တိ.

“彼”(taṃ)，即被称为“依”(upadhi)的五蕴。“苦之根”，即一切轮回之苦的原因。“调伏者”(niggahaṇo)，即无取者(nirupādāno)。因此说“无爱者”(nittaṇho)。

၁၅၅. ယေ ပဇဟန္တီတိ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာ. တေ ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တီတိ ယေ တေ ပုထုဇ္ဇနာ လာဘိနော စ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဧတ္တကေ တံတံဈာနာဒိဝတ္ထုကေ စ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈတာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တိ. ယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသုစိသုခံ ကာယာသုစိသန္နိဿိတတ္တာ. အနရိယေဟီတိ အပရိသုဒ္ဓေဟိ. ပဋိလာဘတော ဘာယိတဗ္ဗံ ကိလေသဒုက္ခဂတိကတ္တာ. ဝိပါကတော ဘာယိတဗ္ဗံ အပါယဒုက္ခဂတိကတ္တာ. ဂဏတောပိ ကိလေသတောပိ ဝိဝိတ္တသုခန္တိ ဂဏသင်္ဂဏိကတော စ ကိလေသသင်္ဂဏိကတော [Pg.78] စ ဝိဝိတ္တသုခံ. ရာဂါဒိဝူပသမတ္ထာယာတိ ရာဂါဒိဝူပသမာဝဟံ သုခံ. န ဘာယိတဗ္ဗံ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဧကန္တဟိတဘာဝတော.

155. “那些舍弃者”，是指“他们确实舍弃”的那些人(puggala)。这些有（禅那）成就的凡夫能舍弃这么多的烦恼：即五种欲乐，以及以种种禅那等为事（的烦恼）；又因被种种道所断除而受限，故舍弃这么多的烦恼。“那些不舍弃者”，应依此处所说之理了知其义。“不净乐”，因其依止于身体的不净。“非圣者所行”(anariyehi)，即由不清净者（所行）。“从获得而言”，应畏惧，因其趣向烦恼与苦。“从果报而言”，应畏惧，因其趣向恶趣之苦。“远离于众、远离烦恼之乐”，即远离于众人集会及烦恼集会之乐。“为平息贪等”，即带来贪等平息之乐。“不应畏惧”，因其于现在、未来皆是绝对有益的。

၁၅၆. ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ပစ္စတ္တေ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဣဉ္ဇန’’န္တိအာဒိ. ဣဉ္ဇတိ တေနာတိ ဣဉ္ဇိတံ, တဿ တဿ ဈာနဿ ခေါဘကရံ ဩဠာရိကံ ဈာနင်္ဂံ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အနိဉ္ဇနံ သန္နိသိန္နာဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅; မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆; ပါရာ. ၁၂-၁၃).

156. 于“动摇”(iñjitasmiṃ)，（注释）说这是以自性义的处格(paccatte bhummavacanaṃ)表示“动摇”(iñjana)等。“因其而动摇”，故为“动摇”(iñjitaṃ)，是指能扰动各个禅那的粗显禅支。第四禅那因已安坐(sannisinna)故为不动。诚如所说：“住立于不动，已达不动。”

အလံ-သဒ္ဒေါ ယုတ္တတ္ထောပိ ဟောတိ – ‘‘အလမေဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ, အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၇၂; သံ. နိ. ၂.၁၂၄, ၁၂၈, ၁၃၄, ၁၄၃), တသ္မာ အနလံ အနုသင်္ဂံ ကာတုံ အယုတ္တန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အကတ္တဗ္ဗအာလယန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. သန္နိဋ္ဌာနန္တိ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အလံ ဧတ္တာဝတာတိ ဥဿာဟပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝသေန သန္နိဋ္ဌာနံ န ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသညိတံ အဏုံ ဝါ ဩရမ္ဘာဂိယသညိတံ ထူလံ ဝါ, ရူပရာဂေါတိ ဧဝရူပံ အဏုံ ဝါ ကာမာသဝေါ ပဋိဃန္တိ ဧဝရူပံ ထူလံ ဝါ, မုဒုနာ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသေန အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, ကမ္မဗန္ဓနဋ္ဌေန ဝါ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, တဗ္ဗိပရိယာယတော မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နာတိတိက္ခပညဿ ဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသော ဟိ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဝသေန သညာဝေဒယိတနိရောဓဿ အာဂတတ္တာ ‘‘အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ နိဋ္ဌာပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

“Alaṃ”一词亦有“适当”之义，如“足以令人厌离，足以获得解脱”等句（《长部》2.272；《相应部》2.124, 128, 134, 143），因此，作不适宜的执著是不当的，此即其义。是故说：“我说不应有所执著。”所谓“决断”，其结合句为：于正行中，不应以“到此为止就足够了”之心，通过策励或止息的方式作出决断。无论是名为“上分结”的微细烦恼，还是名为“下分结”的粗重烦恼；例如“色贪”是微细的，“欲漏”或“瞋恚”是粗重的；以柔和的生起行相为轻罪，或以业的束缚义为轻罪，与此相反则应知为重罪。由于此说是为非极利根者而说，故言“为所引导之人(neyyapuggala)”。对于已完全断尽渴爱的圣者(ariyapuggala)而言，已证得想受灭定(saññāvedayitanirodha)，故言“以阿罗汉果为顶峰而得以圆满”。此处义理上未加辨析之处，亦易了知。

လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《鹌鹑《本行》》释义之隐义阐明竟。

၇. စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 迦都玛经释义

၁၅၇. ယထာဥပနိဿယေနာတိ ယော ယော ဥပနိဿယော ယထာဥပနိဿယော, တေန ယထာဥပနိဿယေန သမ္မာပယောဂေန. ပတိဋ္ဌဟိဿန္တိ သာသနေ ပတိဋ္ဌံ ပဋိလဘိဿန္တိ. ဝသနဋ္ဌာနာနီတိ ဝဿဂ္ဂါဒိဝသေန ဝသနဋ္ဌာနာနိ. သဏ္ဌာပယမာနာတိ သုဝိဘတ္တဘာဝေန ဌပေန္တာ.

157. “如其依止”：即有何种依止，便如其依止，凭借该依止而作正精进。“将住立”：即将在教法中获得立足。“居住处”：指雨安居等居住之处。“安置”：指妥善分配后而安置。

အဝိနိဗ္ဘောဂသဒ္ဒန္တိ ဝိနိဘုဉ္ဇိတွာ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျသဒ္ဒံ. ဝစီဃောသောပိ ဟိ ဗဟူဟိ ဧကစ္စံ ပဝတ္တိတော ဌာနတော စ ဒူရတရော ကေဝလံ မဟာနိဂ္ဃောသော [Pg.79] ဧဝ ဟုတွာ သောတပထမာဂစ္ဆတိ. မစ္ဆဝိလောပေတိ မစ္ဆေ ဝိလုမ္ပိတွာ ဝိယ ဂဟဏေ, မစ္ဆာနံ ဝါ နယနေ.

“不可分辨之声”：指无法分辨而领会的声音。因为言语之声，若由众人同时发出，且从远处传来，则仅成为巨大的嘈杂声传入耳中。“如捕鱼”：指如掠夺鱼般的捕捉，或指引诱鱼群。

၁၅၈. ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေတိ နိစ္ဆယတ္ထေ, ဣဒံ တာဝ အမှေဟိ ဝုစ္စမာနဝစနံ ဧကန္တသောတဗ္ဗံ, ပစ္ဆာ တုမှေဟိ ကာတဗ္ဗံ ကရောထာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝစနပရိဟာရောတိ တေဟိ သကျရာဇူဟိ ဝုတ္တဝစနဿ ပရိဟာရော. လေသကပ္ပန္တိ ကပ္ပိယလေသံ. ဓုရဝဟာတိ ဓုရဝါဟိနော, ဓောရယှာတိ အတ္ထော. ပါဒမူလန္တိ ဥပစာရံ ဝဒတိ. ဝိဂစ္ဆိဿတီတိ ဟာယိဿတိ. ပဋိပ္ဖရိတောတိ န ဘဂဝတော သမ္မုခါဝ, သကျရာဇူနံ ပုရတောပိ ဝိပ္ဖရိတောဝ ဟောတိ.

158. “决意”：为决定义。其意为：此乃我等所说之言，汝等当专心听取，而后再做当为之事。“言辞辩解”：是对那些释迦王(sakya-rājā)所说之言的辩解。“些许方便”：指合宜的些许方便。“负重者”：指荷担重任者，即能负重之义。“足下”：是说敬语。“将消逝”：即将会衰退。“已传遍”：不仅在世尊面前，在释迦王面前也已传遍。

၁၅၉. အဘိနန္ဒတူတိ အဘိမုခေါ ဟုတွာ ပမောဒတု. အဘိဝဒတူတိ အဘိရူပဝသေန ဝဒတု. ပသာဒညထတ္တန္တိ အပ္ပသာဒဿ ဝိပရိဏာမော ဟီနာယာဝတ္တနသင်္ခါတံ ပရိဝတ္တနံ, တေနာဟ ‘‘ဝိဗ္ဘမန္တာနံ. ဝိပရိဏာမညထတ္တ’’န္တိ. ကာရဏူပစာရေန သဿေသု ဗီဇပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဗီဇာနံ တရုဏာနန္တိ တရုဏသဿာန’’န္တိ. တရုဏဘာဝေနေဝ တဿ ဘာဝိနော ဖလဿ အဘာဝေန ဝိပရိဏာမော.

159. “当欢喜”：即面对而心生欢喜。“当问候”：即以合宜的方式问候。“信心变异”：指信心的变异，即转变为不信，是名为“转向低劣”的转变。是故说：“于迷乱者……变异、变质。”以因的转喻，用“种子”一词代指“作物”，故说“‘幼嫩的种子’即是幼嫩的作物”。正因其幼嫩，未来的果实尚未形成便已变坏。

၁၆၀. ကတ္တဗ္ဗဿ သရသေနေဝ ကရဏံ စိတ္တရုစိယံ, န တထာ ပရဿ ဥဿာဒနေနာတိ အာဟ – ‘‘ပက္ကောသိယမာနာနံ ဂမနံ နာမ န ဖာသုက’’န္တိ. မယမ္ပိ ဘဂဝါ ဝိယ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရိဿာမာတိ ဒီပေတိ ပကတိယာ ဝိဝေကဇ္ဈာသယဘာဝတော ဝိရဒ္ဓေါ အာဂတဿ ဘာရဿ အဝဟနတောယေဝ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဘာရဘာဝံ န အညာသီ’’တိ.

160. 以自发之心行所当为，方合心意，而非受他人催促。故说：“受召唤而去，实非乐事。”此亦显示：“我亦将如世尊一般，安住于现法乐住。”然而由于他天性倾向远离，未能荷担到来的重负而有所失误。是故说：“他不知自身的负荷能力。”

၁၆၁. ကသ္မာ အာရဘီတိ? သပ္ပာယတော. ပဉ္စသတာ ဟိ ဘိက္ခူ အဘိနဝါ, တသ္မာ တေသံ ဩဝါဒဒါနတ္ထံ ဘဂဝါ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ.

161. 为何开始此说？因为适宜。有五百位新学比丘，因此世尊为给予他们教诫而开始此说。

၁၆၂. ကောဓုပါယာသဿာတိ ဧတ္ထ ကုဇ္ဈနဋ္ဌေန ကောဓော, သွေဝ စိတ္တဿ ကာယဿ စ အတိပ္ပမဒ္ဒနမထနုပ္ပာဒနေဟိ ဒဠှံ အာယာသဋ္ဌေန ဥပါယာသော. အနေကဝါရံ ပဝတ္တိတွာ အတ္တနာ သမဝေတံ သတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အဒတွာ အနယဗျသနပါပနေန ကောဓုပါယာသဿ ဦမိသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ကောဓုပါယာသေ’’တိအာဒိ.

162. 于“忿与恼”中，“忿”为忿怒义；其本身通过对身心的过度压迫与搅扰，而有强烈的恼害义，故为“恼”。应见：忿与恼多次生起，压倒与自身相应的有情，使其无法抬头，并带来不幸与灾祸，故如波浪。是故说“于忿与恼”等。

၁၆၃. ဩဒရိကတ္တေန ခါဒိတောတိ ဩဒရိကဘာဝေန အာမိသဂေဓေန မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကာကပ္ပနေန နာသိတသီလာဒိဂုဏတာယ ခါဒိတဓမ္မသရီရော.

163. “为口腹所吞噬”：指因贪食、贪求利养、邪命营生，毁坏了戒等功德，其法身已被吞噬。

၁၆၄. ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ [Pg.80] နိမုဇ္ဇိတွာတိ ဧတ္ထ ကာမရာဂါဘိဘူတေ သတ္တေ ဣတော စ ဧတ္တော, ဧတ္တော စ ဣတောတိ ဧဝံ မနာပိယရူပါဒိဝိသယသင်္ခါတေ အာဝဋ္ဋေ အတ္တာနံ သံသာရေတွာ ယထာ တတော ဗဟိဘူတေ နေက္ခမ္မေ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပာဒေတိ, ဧဝံ အာဝဋ္ဋေတွာ ဗျသနာပါဒနေန ကာမဂုဏာနံ အာဝဋ္ဋသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ.

164. “沉没于五欲漩涡”：此处指被欲贪所征服的有情，从此处到彼处，又从彼处到此处，如此在名为“可意色”等所缘的漩涡中令自己轮回，以致于对漩涡之外的出离连心念都无法生起。如此旋转并带来灾祸，故应见五欲之绳犹如漩涡。是故说“犹如”等。

၁၆၅. ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေနာတိ ရာဂေန အနုဒ္ဓံသိတေန. စဏ္ဍမစ္ဆံ အာဂမ္မာတိ သုသုကာဒိစဏ္ဍမစ္ဆံ အာဂမ္မ. မာတုဂါမံ အာဂမ္မာတိ မာတုဂါမော ဟိ ယောနိသောမနသိကာရရဟိတံ အဓီရပုရိသံ ဣတ္ထိကုတ္တဘူတေဟိ အတ္တနော ဟာဝဘာဝဝိလာသေဟိ အဘိဘုယျ ဂဟေတွာ ဓီရဇာတိယမ္ပိ အတ္တနော ရူပါဒီဟိ ပလောဘနဝသေန အနဝသေသံ အတ္တနော ဥပကာရဓမ္မေ သီလာဒိကေ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထံ ကရောန္တော အနယဗျသနံ ပါပေတိ. တေနာဟ – ‘‘မာတုဂါမံ အာဂမ္မ ဥပ္ပန္နကာမရာဂေါ ဝိဗ္ဘမတီ’’တိ.

165. “为贪所袭”：即为贪欲所侵袭。“遭遇恶鱼”：指遭遇鳄鱼等凶猛之鱼。“遭遇女人”：女人以其女性的姿态、情态、媚态，征服并捕获缺少如理作意的无智男子；乃至以美色等引诱，使有智之士亦完全无法成就戒等对自己有益之法，从而使其遭遇不幸与灾祸。是故说：“因遭遇女人而生起欲贪，心生迷乱。”

ဘယံ နာမ ယတ္ထ ဘာယိတဗ္ဗဝတ္ထု, တတ္ထ ဩတရန္တဿေဝ ဟောတိ, န အနောတရန္တဿ, တံ ဩတရိတွာ ဘယံ ဝိနောဒေတွာ တတ္ထ ကိစ္စံ သာဓေတဗ္ဗံ, ဣတရထာ စတ္ထသိဒ္ဓိ န ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဥပမောပမိတဗ္ဗသရူပဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဒကံ နိဿာယ အာနိသံသော ပိပါသဝိနယနံ သရီရသုဒ္ဓိ ပရိဠာဟူပသမော ကာယဥတုဂ္ဂါဟာပနန္တိ ဧဝမာဒိ. သာသနံ နိဿာယ အာနိသံသော ပန သင်္ခေပတော ဝဋ္ဋဒုက္ခူပသမော, ဝိတ္ထာရတော ပန သီလာနိသံသာဒိဝသေန အနေကဝိဓော, သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တပ္ပကာရော အာနိသံသော ဟောတိ တာနိ ဘယာနိ အဘိဘုယျ ပဝတ္တဿာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမာနိ အဘာယိတွာတိ ဣမာနိ ကောဓူပါယာသာဒိဘယာနိ အဘိဘုယျ ပဝတ္တိတွာ အဘာယိတွာ. ကောဓူပါယာသာဒယော ဟိ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယန္တိ ဝုတ္တာ. ထေရောတိ မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော. ကာမံ ပဟာနာဘိသမယကာလော ဧဝ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော, သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပန သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မေသု ကိစ္စံ အသံကိဏ္ဏံ ကတွာ ဒဿေတုံ သမာနကာလိကမ္ပိ အသမာနကာလိကံ ဝိယ ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာသောတံ ဆိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကောတီ’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

所谓“怖畏”，于有可畏之处，唯进入者有，不进入者则无。当进入其中，消除怖畏，成办其事，否则目的不成。为以譬喻及所喻之法显示此义，故说“犹如”等。其中，依于水之利益，有止渴、净身、息热、身轻安等。依于教法之利益，略说则为平息轮回之苦，广说则有戒的利益等多种，当依《清净道论》(Visuddhimagga 1.9)所说之理了知。其义为：所述之利益，乃属于征服彼等怖畏而行者。“不畏此等”：指不畏惧，即征服此等忿与恼等怖畏而行。忿与恼等，因“从此而生怖畏”，故名为“怖畏”。“长老”：指大护法长老(Mahādhammarakkhita thera)。诚然，断之遍知时即是作证之遍知时，然为以正见显示于杂染法与清净法中作用不混淆，故虽为同时之事，亦如非同时而说，如言：“他不能斩断爱流……见到涅槃彼岸。”其余易知。

စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《迦都玛经》释义之隐义阐明竟。

၈. နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 芦饮邑经释义

၁၆၆. ယတ္ထ [Pg.81] ဗောဓိသတ္တပမုခေါ ဝါနရော နဠကေန ပါနီယံ ပိဝိ, သာ ပေါက္ခရဏီ, တဿာမန္တော ဘူမိပ္ပဒေသော, တတ္ထ နိဝိဋ္ဌဂါမော စ ‘‘နဠကပါန’’န္တေဝ ပညာယိတ္ထ, ဣဓ ပန ဂါမော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘နဠကပါနေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ’’တိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကိရာ’’တိ အာရဒ္ဓံ. ပညဝါတိ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာယ ပညာယ ပညဝါ.

166. 以菩萨为首的猴群曾用芦管饮水之处，即是那个莲池，及其周边的地带，在那里建立的村庄便被称为“芦管饮”(Naḷakapāna)。此处则意指村庄，故说“在名为芦管饮的村庄”。如今为从其来源开始阐明此义，故以“据说往昔”开头。所谓“具慧”，是指因具有知晓应作之事的智慧而为具慧者。

ထူလဒီဃဗဟုလဘာဝေန မဟတီဟိ ဒါဌိကာဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာဒါဌိကော. ‘‘ဥဒကရက္ခသော အဟ’’န္တိ ဝတွာ ဝါနရာနံ ကဉ္စိ အမုဉ္စိတွာ ‘‘သဗ္ဗေ တုမှေ မမ ဟတ္ထဂတာ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘တုမှေ ပန သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဓမိ…ပေ… ပိဝိံသူတိ ဗောဓိသတ္တေန ဂဟိတနဠော အနဝသေသော အဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗသန္ဓီနံ နိဗ္ဗာဓေန ဧကစ္ဆိဒ္ဒေါ အဟောသိ. နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီတိ ဥဒကရက္ခသ တွံ ဝဓိတုကာမောပိ မမ ပုရိသထာမေန န ဝဓိဿသိ.

因其身形粗大、高长、壮硕，并长有巨牙，故称“大牙”(Mahādāṭhika)。他说道：“我是水罗刹(udakarakkhasa)。”他未放走任何一只猴子，并显示“你们全都在我掌握之中”，接着说：“我将把你们全部吃掉。”……（菩萨）吹……饮，菩萨所持的芦管，其内部所有竹节皆被无碍地贯通，成为一根中空的管子。“你杀不了我”，（菩萨对水罗刹说：）“水罗刹，即使你想杀我，也无法凭我的丈夫力杀我。”

ဧဝံ ပန ဝတွာ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ ပါပေါ ဧတ္ထ ပါနီယံ ပိဝန္တေ အညေပိ သတ္တေ မာ ဗာဓယိတ္ထာ’’တိ ကရုဏာယမာနော ‘‘ဧတ္ထ ဇာယန္တာ နဠာ သဗ္ဗေ အပဗ္ဗဗန္ဓာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါဝ ဟောန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ဂတော. တေနာဟ ‘‘တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ.

如是说后，大士(mahāsatta)心生悲悯，想道：“愿此恶者莫再伤害其他在此饮水的众生。”于是他发愿：“愿此处所生的所有芦管，皆无节结、一孔贯通。”发愿后便离去。因此（经文）说“从是时起”等。

၁၆၇. အနုရုဒ္ဓပ္ပမုခါ ဘိက္ခူ ဘဂဝတာ ‘‘ကစ္စိ တုမှေ အနုရုဒ္ဓါ’’တိ ပုစ္ဆိတာတိ ထေရော ‘‘တဂ္ဃ မယံ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ.

167. 以阿那律(Anuruddha)为首的比丘们，世尊问道：“阿那律，你们还好吗？”长老回答道：“诚然，世尊，我们还好。”

သစေ ပဗ္ဗဇတိ, ဇီဝိတံ လဘိဿတိ, နော အညထာတိ ရညာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဘိနီတာတိ ရာဇာဘိနီတာ. စောရာဘိနီတာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. စောရာနံ မူလံ ဆိန္ဒန္တော ‘‘ကဏ္ဋကသောဓနံ ကရိဿာမီ’’တိ. အာဇီဝိကာယာတိ အာဇီဝေန ဇီဝိတဝုတ္တိယာ. ဣမေသု ပန အနုရုဒ္ဓတ္ထေရာဒီသု.

“如果他出家，就能活命，否则不能。”像这样被国王引导而出家，是为“王令出家”(rājābhinīta)。“贼令出家”(corābhinīta)也是同样的道理。斩断盗贼的根源时，（国王会说：）“我将清除荆棘。”“为谋生计”(ājīvikāya)即是以活命为业。此处则指阿那律长老等人。

ဝိဝေကန္တိ ပုဗ္ဗကာလိကကိရိယပ္ပဓာနံ ‘‘အဗျာပဇ္ဇံ ဥပေတ’’န္တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘ဝိဝိစ္စာ’’တိ, ဝိဝိစ္စိတွာ ဝိဝိတ္တော ဟုတွာ ဝိနာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ပဗ္ဗဇိတကိစ္စန္တိ ပဗ္ဗဇိတဿ သာရုပ္ပကိစ္စံ. သမဏကိစ္စန္တိ သမဏဘာဝကရဏကိစ္စံ. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ တဒဂ္ဂေန သမဏဘာဝကရမ္ပိ ကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တေနာဟ ‘‘သော ယေဝါ’’တိအာဒိ.

所谓“远离”(viveka)，是指如“已达无嗔”等句中，以先时动作为主，故说“远离之后”(vivicca)，其义为：已远离，已独处，已分离。“出家者所应作”(pabbajitakicca)即适合出家者的事务。“沙门所应作”(samaṇakicca)即成就沙门身份的事务。因为若不能完成出家者所应作，也就不能完成成就沙门身份的事务。因此说“彼即是”等。

၁၆၈. အပ္ပဋိသန္ဓိကေ [Pg.82] တာဝ ဗျာကရောန္တော ပဝတ္တီသု ဌာနံ အတီတောတိ ကတွာ ဥပပတ္တီသု ဗျာကရောတိ နာမ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိယာ အဘာဝကိတ္တနတော. မဟန္တတုဋ္ဌိနောတိ ဝိပုလပမောဒါ.

168. 首先，在解释“不再结生”(appaṭisandhika)时，是就其已超越流转中的状态而言，在诸有中作此记说，乃因其中宣说了结生的不存在。“极大的满足”(mahantatuṭṭhi)即广大的喜悦。

၁၆၉. ဣမဿာတိ ‘‘အဿာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဝစနံ. ဣမဿ ဌိတဿ အာယသ္မတော သာမံ ဒိဋ္ဌော ဝါ ဟောတိ အနုဿဝသုတော ဝါတိ ယောဇနာ. သမာဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ ဓမ္မာတိ အဓိပ္ပေတာ, သမာဓိ ပန ဧဝံဝိဟာရီတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရသဒ္ဒေန ဂဟိတော. ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ ပန ဝိမုတ္တိသဒ္ဒေန ဖလဝိမုတ္တိ ဂဟိတာ. စရတောပီတိ သမထဝိပဿနာစာရေန စရတောပိ ဝိဟရန္တဿပိ. ဥပါသကဥပါသိကာဌာနေသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ အရဟတ္တံ အပ္ပကဘာဝတော ပါဠိယံ အနုဒ္ဓဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

169. “此”(imassa)是“彼”(assa)一词的义释。应连接为：“对这位住立的具寿(āyasmā)而言，是亲眼所见，或是听闻传承而来。”“法”(dhammā)意指与定相应的诸法，而“定”(samādhi)则在此处由“如是住”(evaṃvihārī)中的“住”(vihāra)一词所含摄。在“如是解脱”(evaṃvimutta)中，“解脱”(vimutti)一词则指果解脱(phalavimutti)。“行者”(carato'pi)即指行于止(samatha)观(vipassanā)之道乃至安住者。应当了知，虽然在优婆塞(upāsaka)与优婆夷(upāsikā)的身份上也能证得阿罗汉果(arahatta)，但因其稀少，故未在圣典(pāḷi)中引述。其余的则易于理解。

နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《芦管饮经释义》之义理阐明究竟。

၉. ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 高理亚尼经释义

၁၇၃. ပဒသမာစာရောတိ တံတံပစ္စယဘေဒဒဿနာယ ဝိဂတတ္တာ ပကာရေဟိ ဒလိဒ္ဒသမာစာရော သိထိလသမာစာရောတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တာဒိသော သမာစာရော ထိရော ဒဠှော နာမ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုဗ္ဗလသမာစာရော’’တိ. ‘‘သာခသမာစာရော’’တိ ဝါ ပါဌော, တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂနဋ္ဌေန သာခါသဒိသသီလောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဩဠာရိကာစာရော’’တိ. ပစ္စယေသု သာပေက္ခောတိ ပစ္စယေသု သာပေက္ခတာယ ဧဝ ဟိဿ ဩဠာရိကာစာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂရုနာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝုတ္တေ ဂါရဝဝသေန ပတိဿဝနံ ပတိဿော, ပတိဿဝစနဘူတံ တံသဘာဂဉ္စ ယံ ကိဉ္စိ ဂါရဝန္တိ အတ္ထော. သဟ ပတိဿေနာတိ သပ္ပတိဿေန, သပ္ပတိဿဝေန ဩဝါဒသမ္ပဋိစ္ဆနေန. ပတိဿီယတီတိ ဝါ ပတိဿော, ဂရုကာတဗ္ဗော, တေန သဟ ပတိဿေနာတိ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝိယ. တေနာဟ ‘‘သဇေဋ္ဌကေနာ’’တိ. သေရိဝိဟာရော နာမ အတ္တပ္ပဓာနဝါသော. တေနာဟ ‘‘နိရင်္ကုသဝိဟာရေနာ’’တိ.

173. “足行”(padasamācāra)者，其义为：因见种种资具差别而心向外驰，故为贫乏之行、懈怠之行。又因此行不稳固、不坚牢，故说为“软弱之行”(dubbalasamācāra)。或作“枝行”(sākhasamācāra)，其义为：其品行如树枝般，处处攀缘。因此说为“粗劣之行”(oḷārikācāra)。“于资具有所期待”(paccayesu sāpekkho)，正是因其于资具有所期待，当知其行为粗劣。“恭敬”(patisso)者，即对尊重者所言，以恭敬心而应诺；其义为：任何具有应诺性质且相应的恭敬。“与恭敬者”(saha patissena)即“有恭敬地”(sappatissena)，以恭敬之心领受教诫。或“应被恭敬者”为“恭敬”(patisso)，即应被尊重者，“与恭敬者”(saha patissena)之义皆如前说。因此说“与上座”(sajeṭṭhakena)。“自在住”(serivihāra)即以自我为主的住处。因此说“以无拘束而住”(niraṅkusavihārena)。

အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပကဍ္ဎိတွာ. ဂရုဋ္ဌာနိယာနံ အန္တရံ အနာပုစ္ဆာ အနုပဝိသိတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“不强行进入”(anupakhajja)即不强行闯入。为显示“不经询问便进入应受尊重者之住处”此义，故说“于此，若有”等。

အာဘိသမာစာရိကန္တိ [Pg.83] အဘိသမာစာရေ ဘဝံ. ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္တပဋိပတ္တိမတ္တမ္ပီ’’တိ. နာတိကာလဿေဝ သံဃဿ ပုရတော ပဝိသိတဗ္ဗံ, န ပစ္ဆာ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယေန အတိကာလေ စ ဂါမပ္ပဝေသော အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမနဉ္စ နိဝါရိတံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘န အတိပါတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စပကတိကောတိ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော. အဝစာပလျေနာတိ ဒဠှဝါတာပဟတပလ္လဝသဒိသေန လောလဘာဝေန.

“与威仪有关”(ābhisamācārika)即属于威仪(abhisamācāra)之事。此为何事？答曰：“仅是义务与行持而已。”其意为：不应过早进入僧团前，亦不应过晚退出。为显示“禁止过早入村及过午返回”之意，故说“不过早”等。“掉举本性”(uddhaccapakatika)即心识迷乱者。“不轻浮”(avacāpalya)是指没有如被强风吹打的嫩叶般的轻浮之态。

ပညဝတာတိ ဣမိနာ ဘိက္ခုသာရုပ္ပေသု ဣတိကတ္တဗ္ဗေသု ဥပါယပညာ အဓိပ္ပေတာ, န သုတမယပညာ. အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ယောဂေါတိ ဣမိနာ ဘာဝနာပညာဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ ယောဂေါ ပကာသိတော. ယောဂေါတိ စ ပရိစယော ဥဂ္ဂဏှဝသေန.

“具慧”(paññavatā)意指在适合比丘的应作之事上具有方便慧，而非闻所成慧。“于阿毗达摩(abhidhamma)及增上律(abhivinaya)中勤修”(abhidhamme abhivinaye yogo)，此句揭示了于修所成慧及上人法中的勤修。而“勤修”(yogo)即是通过学习而达成的熟悉。

အာရုပ္ပာတိ ဣမိနာ စတဿောပိ အရူပသမာပတ္တိယော ဂဟိတာ, တာ ပန စတူဟိ ရူပသမာပတ္တီဟိ ဝိနာ န သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ အာဟ – ‘‘အာရုပ္ပာတိ ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌပိ သမာပတ္တိယော ဝုတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ. ကသိဏေတိ ဒသဝိဓေ ကသိဏေ. ဧကံ ပရိကမ္မကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဧကဘာဝနာ ပရိကမ္မဒီပနံ ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ‘‘ပဂုဏံ ကတွာ’’တိ. ကသိဏပရိကမ္မံ ပန တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ, လောကိယာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေတိ ဣမိနာ သဗ္ဗေပိ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဒဿေတီ’’တိ. နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာတိ ဇာနိတွာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဉာတဗ္ဗပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာတိ.

“无色”(āruppa)一词含摄了四种无色等至(arūpasamāpatti)，但此四者若无四种色等至(rūpasamāpatti)则无法成就，故说：“言‘无色’，至此已说八种等至。”“遍”(kasiṇa)指十种遍。“一预备业处”(ekaṃ parikammakammaṭṭhānaṃ)指任何一种能阐明单一修行或预备的根本业处。因此说“令其娴熟”。遍的预备修行已为该词所含摄。因世间的上人法已在下文提及，故说：“‘上人法’(uttarimanussadhamma)一词在此显示一切出世间法(lokuttaradhamma)。”“依所化人之力”(neyyapuggalassa vasena)即依于应被了知、应被广说而能了知之人。

ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《高理亚尼经释义》之义理阐明究竟。

၁၀. ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 鸡吒山经释义

၁၇၄. ပဉ္စ အာနိသံသေတိ အပ္ပာဗာဓတာဒိကေ ပဉ္စ ဂုဏေ. တတ္ထ အက္ခိရောဂကုစ္ဆိရောဂါဒီနံ အဘာဝေါ အပ္ပာဗာဓတာ. သရီရေ တေသံ ကုပ္ပနဒုက္ခဿ အဘာဝေါ အပ္ပာတင်္ကံ. သရီရဿ ဥဋ္ဌာနသုခတာ လဟုဋ္ဌာနံ. ဗလံ နာမ ကာယဗလံ. ဖာသုဝိဟာရော ဣရိယာပထသုခတာ. အနုပက္ခန္ဒာနီတိ ဒုစ္စဇနဝသေန သတ္တာနံ အနုပဝိဋ္ဌာနိ. သဉ္ဇာနိဿထာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, တသ္မာ ဣတိ ဧဝံ အာနိသံသန္တိ အတ္ထော.

174. “五种利益”(pañca ānisaṃsā)指少病等五种功德。其中，无眼病、腹疾等为“少病”(appābādhatā)。身不生起恼乱之苦为“少恼”(appātaṅkaṃ)。身体起动轻快为“轻安”(lahuṭṭhānaṃ)。“力”(balaṃ)即体力。“安乐住”(phāsuvihāro)即威仪舒适。“不被侵袭”(anupakkhandāni)指（烦恼）不会因其难以舍弃而侵入众生。于“当知”(sañjānissatha)一句中，“iti”一词为“等”义，故其义为“如是利益等”。

၁၇၅. အာဝါသေ နိယုတ္တာတိ အာဝါသိကာ တဿ အနတိဝတ္တနတော. တေနာဟ ‘‘နိဗဒ္ဓဝါသိနော’’တိ, နိယတဝါသိနောတိ အတ္ထော. တန္နိဗန္ဓာတိ [Pg.84] နိဗန္ဓံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါရော, တတ္ထ ဗန္ဓာ ပသုတာ ဥဿုကာတိ တန္နိဗန္ဓာ. ကထံ တေ တတ္ထ နိဗန္ဓာတိ အာဟ ‘‘အကတံ သေနာသန’’န္တိအာဒိ. ဥပ္ပဇ္ဇနကေန ကာလေန ပတ္တဗ္ဗံ ကာလိကံ သော ပန ကာလော အနာဂတော ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနာဂတေ ကာလေ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ.

175. “住于寺院”是指被指派住于寺院，且不违越该寺院的规定。因此说“常住者”，意为固定居住。“彼所系”中，“系”指事务，因在那里被束缚、投入、热衷，故称“彼所系”。如何被系缚呢？回答说“未完成的住处”等。“于生起时才能获得”者，称为“有时限的”，但那个时间尚未到来，故说“于未来时才能获得”。

၁၇၈. ဧတ္တကာ ဝေဒနာ သေဝိတဗ္ဗာတိ အဋ္ဌာရသပိ နေက္ခမ္မနိဿိတာ ဝေဒနာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဂေဟဿိတာ န သေဝိတ္ဗ္ဗာ.

178. “应受用如此的感受”是指十八种依止出离的感受应受用，依止居家生活的感受不应受用。

၁၈၁. တံ ကတံ သောဠသဝိဓဿပိ ကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ. အနုလောမိကာနီတိ ဥတုသုခဘာဝေန အနုရူပါနိ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယာနီ’’တိ. သမာနံ ကုရုမာနာတိ ဩမတ္တတံ အဓိမတ္တတဉ္စ ပဟာယ သမကိစ္စတံ သမ္ပာဒေန္တာ.

181. “彼已作”，是因十六种职责皆已终了。“随顺”，是指因气候适宜而相应。因此说“适合业处”。“平等行”，是指舍弃不足与过度，成就平等的事务。

၁၈၂. တေ ဒွေ ဟောန္တီတိ တေ အာဒိတော ဝုတ္တာ ဒွေ.

182. “彼二”即是最初所说的二。

ဥဘတော (အ. နိ. ဋီ. ၃.၇.၁၄) ဥဘယထာ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ပု. ပ. အဋ္ဌ. ၂၄) ‘‘ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ. တတ္ထ ကေစိ တာဝ ထေရာ – ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန, မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ ဝဒန္တိ. အညေ ထေရာ – ‘‘အယံ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ရူပတော မုစ္စိတွာ နာမံ နိဿာယ ဌိတော ပုန တတော မုစ္စနတော နာမနိဿိတကော’’တိ ဝတွာ တဿ စ သာဓကံ –

“双分”(`Ubhato`)（增支部义注3.7.14）是指从两方面、以两种方式解脱，故称“双分解脱者”(`ubhatobhāgavimutto`)，此乃以部分概括整体之说。正如《阿毗达摩义注》中所说（《人施设义注》24）：“以两部分或两次解脱，故称双分解脱者。”对此，一些长老说：“以入定而止息解脱，以道而断灭解脱，故称双分解脱者。”另一些长老说：“这位双分解脱者是先从色法解脱，然后依名法而住，之后又从名法解脱，故是依名法者”，并为了证明此观点：

‘‘အစ္စိ ယထာ ဝါတဝေဂေန ခိတ္တာ, (ဥပသိဝါတိ ဘဂဝါ,)အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ;

ဧဝံ မုနိ နာမကာယာ ဝိမုတ္တော,အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၀၈၀;

စူဠနိ. ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၁;

ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄၃) –

“犹如烈风吹散焰，(伍巴西瓦，世尊说：) 既已消逝，无从计数；如是牟尼解脱名身，既已消逝，无从计数。”

ဣမံ သုတ္တပဒံ ဝတွာ ‘‘နာမကာယတော စ ရူပကာယတော စ သုဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ ဝဒန္တိ. သုတ္တေ ဟိ အာကိဉ္စညာယတနလာဘိနော ဥပသိဝဗြာဟ္မဏဿ ဘဂဝတာ နာမကာယာ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ အက္ခာတောတိ. အပရေ ပန ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန [Pg.85] ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တော, မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တောတိ ဧဝံ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ ပဌမဝါဒေ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. ဒုတိယဝါဒေ ဥဘတောဘာဂတော ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. တတိယဝါဒေ ပန ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တော ကိလေသာ ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒေဟိ ကာယဒွယတော ဝိမုတ္တာ အဿာတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဒွီဟိ ဘာဂေဟီ’’တိအာဒိ.

宣说此经句后，他们说：“因从名身与色身皆完全解脱，故称双分解脱者。”经中，世尊确实对证得无所有处(`ākiñcaññāyatana`)的伍巴西瓦婆罗门说：“从名身解脱”即为双分解脱者。另一些人则说：“以入定而止息解脱一次，以道而断灭解脱一次，如是称为双分解脱者。”在此，第一种说法是“以两部分解脱”故为双分解脱；第二种说法是“从两部分解脱”故为双分解脱；第三种说法则是“以两部分、两次解脱”，此即彼等之区别。应当理解，此义是“从诸烦恼解脱”，或“诸烦恼通过止息与断灭，从二身解脱”。因此（经文）说“以两部分”等。

သောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. ကာမဉ္စေတ္ထ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနမ္ပိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ဝိယ ဒုဝင်္ဂိကံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ န ဟောတိ ရူပကာယတော အဝိမုတ္တတ္တာ. တဉှိ ကိလေသကာယတောဝ ဝိမုတ္တံ, န ရူပကာယတော, တသ္မာ တတော ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘စတုန္နံ အရူပ…ပေ… ပဉ္စဝိဓော ဟောတီ’’တိ. ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒိကေ နိရောဓသမာပတ္တိအန္တေ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ဝတွာ – ‘‘ယတော စ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဣမေ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ, အယံ ဝုစ္စတိ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ ယဒိပိ မဟာနိဒါနေ (ဒီ. နိ. ၂.၁၂၉-၁၃၀) ဝုတ္တံ, တံ ပန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသေဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဣဓ သဗ္ဗဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသင်္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘ပဉ္စဝိဓော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပါဠိ ပနေတ္ထ…ပေ… အဘိဓမ္မေ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘိနော ဝသေန အာဂတာ’’တိ အာဟ. ဣဓာပိ ဟိ ကီဋာဂိရိသုတ္တေ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော…ပေ… ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ အရူပသမာပတ္တိဝသေန စတ္တာရော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာ, သေဋ္ဌော စ ဝုတ္တော ဝုတ္တလက္ခဏူပပတ္တိတော. ယထာဝုတ္တေသု ဟိ ပဉ္စသု ပုရိမာ စတ္တာရော နိရောဓံ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာ နာမ. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အနာဂါမီ တံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ နိပ္ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသေဋ္ဌော နာမ.

彼是双分解脱者。虽然在此，色界第四禅与无色界禅皆被称为二支不动成就。然若以此为基础证得阿罗汉，不称双分解脱，因尚未从色身解脱。彼仅从烦恼身解脱，并非从色身解脱，故从该定出起后证得阿罗汉，不称双分解脱。故说：“四种无色...乃至...有五种。”“有色者见色”等八解脱，说到灭尽定为止。然后说：“阿难，当比丘以身触证此八解脱而住，并以智慧观见诸漏已尽，阿难，此比丘称为双分解脱。”尽管在《大因缘经》(长部2.129-130)中如此说，但那是指最殊胜的双分解脱。此处为了总摄一切双分解脱而说“有五种”后，又说：“此处巴利经文...乃至...在阿毗达摩中是依获得八解脱者而说”。此处《鸡吒山经》亦说：“诸比丘，此处有一类人...乃至...双分解脱”，依无色定说有四种双分解脱，最殊胜者则依所说特征而成就。如前所述五种中，前四种不入灭尽定，故是方便说的双分解脱。获得八定之不还者，入定后出定，增长观慧证得阿罗汉，即是真实义中最殊胜的双分解脱。

ကတမော စ ပုဂ္ဂလောတိအာဒီသု ကတမောတိ ပုစ္ဆာဝစနံ, ပုဂ္ဂလောတိ အသာဓာရဏတော ပုစ္ဆိတဗ္ဗဝစနံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ဧကစ္စောတိ ဧကော[Pg.86]. အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သဟဇာတနာမကာယေန ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ ဝိပဿနာပညာယ သင်္ခါရဂတံ, မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဿိတွာ စတ္တာရောပိ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

在“何等之人”等句中，“何等”是疑问词，“人”是指非共同、特定被问之对象。“于此”即在此教法中。“某位”即指一人。“以身触证八解脱而住”是说以与生俱来的名身证得八种定境而安住。“以慧观见，诸漏已尽”即通过观慧了知诸行，以道慧现观四圣谛，四种漏皆已断尽，应如是理解其义。

ပညာဝိမုတ္တောတိ ဝိသေသတော ပညာယ ဧဝ ဝိမုတ္တော, န တဿာ ပတိဋ္ဌာနဘူတေန အဋ္ဌဝိမောက္ခသင်္ခါတေန သာတိသယေန သမာဓိနာတိ ပညာဝိမုတ္တော. ယော အရိယော အနဓိဂတအဋ္ဌဝိမောက္ခေန သဗ္ဗသော အာသဝေဟိ ဝိမုတ္တော, တဿေတံ အဓိဝစနံ. အဓိဂတေပိ ဟိ ရူပဇ္ဈာနဝိမောက္ခေ န သော သာတိသယသမာဓိနိဿိတောတိ န တဿ ဝသေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. အရူပဇ္ဈာနေသု ပန ဧကသ္မိမ္ပိ သတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောယေဝ နာမ ဟောတိ. တေန ဟိ အဋ္ဌဝိမောက္ခေကဒေသေန တံနာမဒါနသမတ္ထေန အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီတွေဝ ဝုစ္စတိ. သမုဒါယေ ဟိ ပဝတ္တော ဝေါဟာရော အဝယဝေပိ ဒိဿတိ ယထာ ‘‘သတ္တိသယော’’တိ. ပါဠီတိ အဘိဓမ္မပါဠိ. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ပညာဝိမုတ္တိကထာယံ. အဋ္ဌဝိမောက္ခပဋိက္ခေပဝသေနေဝါတိ အဝဓာရဏေန ဣဓာပိ ပဋိက္ခေပဝသေနေဝ အာဂတဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ.

“慧解脱者”是指特别以智慧解脱，而非以作为其基础、名为八解脱的殊胜定力解脱，如是之人称为慧解脱者。此是对那些尚未证得八解脱，然已完全从所有烦恼中解脱之圣者的称呼。即使证得色界禅之解脱，然因彼非依靠殊胜定力而解脱，故不能称双分解脱者，此即所表达之义。然而，若证得任何一种无色界禅，即可称为双分解脱者。因此，仅凭八解脱的一部分，便足以赋予其名称，故仍被称为“八解脱获得者”。用于总体的词语，亦可见于部分。“圣典”是指阿毗达摩圣典。“于此”是指关于慧解脱的讨论。“以否定八解脱的方式”，此强调词表明此处亦是以否定方式说明的。故说“以身触证而住”。

ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဖုဋ္ဌာနံ အန္တော ဖုဋ္ဌန္တော, ဖုဋ္ဌာနံ အရူပဇ္ဈာနာနံ အနန္တရော ကာလောတိ အဓိပ္ပာယော. အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ, ဖုဋ္ဌာနန္တရကာလမေဝ သစ္ဆိကရောတိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗောပါယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝနပုံသကံ ဝါ ဧတံ ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂) ဝိယ. ယော ဟိ အရူပဇ္ဈာနေန ရူပကာယတော နာမကာယေကဒေသတော စ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တော, တေန နိရောဓသင်္ခါတော ဝိမောက္ခော အာလောစိတော ပကာသိတော ဝိယ ဟောတိ, န ပန ကာယေန သစ္ဆိကတော, နိရောဓံ ပန အာရမ္မဏံ ကတွာ ဧကစ္စေသု အာသဝေသု ခေပိတေသု တေန သော သစ္ဆိကတော ဟောတိ, တသ္မာ သော သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ နိရောဓံ ယထာအာလောစိတံ နာမကာယေန သစ္ဆိကရောတီတိ ‘‘ကာယသက္ခီ’’တိ ဝုစ္စတိ, န တု ‘‘ဝိမုတ္တော’’တိ ဧကစ္စာနံ အာသဝါနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ. တေနာဟ [Pg.87] – ‘‘ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ, ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ. အယံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ဧကေကတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ကာယသက္ခိဘာဝံ ပတ္တာနံ စတုန္နံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အဂ္ဂမဂ္ဂပ္ပတ္တအနာဂါမိနော စ ဝသေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဝိယ ပဉ္စဝိဓော နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ အဘိဓမ္မဋီကာယံ ‘‘ကာယသက္ခိမှိပိ ဧသေဝ နယော’’တိ.

“触证边际而现证”者，触证之边际即是触证边，意指触证无色禅那(arūpajjhāna)的无间刹那。此是表示极度紧密相连的用法，意指在触证的无间刹那，以应证之法而现证。或者，此是中性动名词(bhāvanapuṃsakaṃ)，如“坐于一旁”等(pārā. 2)例。若有人以无色禅那，从色身与部分名身以镇伏解脱(vikkhambhanavimokkha)而解脱，则彼虽像是已观照、阐明所谓之灭尽解脱(nirodhavimokkha)，然并非以身现证；若以灭尽为所缘，断除部分烦恼(āsava)，则彼已现证。故彼以名身现证如所观照之应证灭尽，故称“身证者”(kāyasakkhī)，然因尚有部分烦恼未断尽，不称“解脱者”(vimutto)。故说：“先触禅那触，后现证灭尽涅槃。”此身证者，如同俱分解脱者(ubhatobhāgavimutto)，亦有五种：从四无色等至(arūpasamāpatti)各自出定，观照诸行(saṅkhāra)而得身证位的四种人；以及从灭尽定(nirodhasamāpatti)出定，得到最上道(aggamagga)之阿那含(anāgāmin)。故《阿毗达摩复注》(Abhidhammaṭīkā)说：“于身证者，此理亦同。”

ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ အနန္တရံ ပတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တော’’တိပိ ပါဌော. ဧတေန စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓဿ ပတ္တတံ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, သုခေါ နိရောဓောတိ ဉာတံ ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ ပညာယာတိ မဂ္ဂပညာယ. ပဌမဖလဋ္ဌတော ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌာ, တာဝ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. တေနာဟ ‘‘သောပိ ကာယသက္ခိ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတီ’’တိ. ယထာ ပန ပညာဝိမုတ္တော ပဉ္စဝိဓော ဝုတ္တော, ဧဝံ အယမ္ပိ သုက္ခဝိပဿကော, စတူဟိ ရူပဇ္ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာယ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဘာဝပ္ပတ္တာ စတ္တာရော စာတိ ပဉ္စဝိဓော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဒ္ဓါဝိမုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခန္တိ. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဌပေတွာ တဏှံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ယာထာဝတော ပဇာနာတိ. ယသ္မာ ပန တဏှာ ဒုက္ခံ ဇနေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, တတော တံ ဒုက္ခံ သမုဒေတိ, တသ္မာ နံ ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ အပ္ပဝတ္တိံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. အရိယော ပန အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တံ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတိ, တေန ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧတ္တာဝတာ နာနက္ခဏေ သစ္စဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ. ဣဒါနိ တံ ဧကက္ခဏေ ဒဿေတုံ ‘‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တဿတ္ထော အာဂမိဿတိ.

“见至”(Diṭṭhantaṃ patto)是指在获得名为“见”的须陀洹道智(sotāpattimaggañāṇa)之后证得的状态。亦有读作“见已得”(Diṭṭhattā patto)者。此显示了通过名为“见”的四圣谛(catusacca)之见，证得了灭(nirodha)。因此说：“诸行(saṅkhāra)是苦，灭是乐。”此处的智慧(paññā)，指的是道智(maggapaññā)。从初果位(paṭhamaphalaṭṭha)直到最上道位(aggamaggaṭṭha)，都属于见至者(diṭṭhippatto)。所以说：“他也像身证者(kāyasakkhī)一样，有六种差别。”如同慧解脱者(paññāvimutto)被说为有五种，这位见至者也应被理解为有五种：即纯观行者(sukkhavipassako)，以及从四色禅(rūpajjhāna)出定而得见至位的四种人。于信解脱者(saddhāvimutto)，此理亦同。“这是苦”的意思是，只有这么多的苦，没有比这更多的苦了。“如实知”是指，除开渴爱(taṇhā)，如实了知五取蕴(upādānakkhandha)就是苦谛(dukkhasacca)。因为渴爱能生起、产生苦，苦由此而生起，因此如实知“这是苦集”(dukkhasamudayo)。又因为这苦及苦集在证得涅槃时就会息灭、不复存在，因此如实知“这是苦灭”(dukkhanirodho)。而八支圣道(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)能导向这苦的息灭，所以如实知“这是导向苦灭之道”(dukkhanirodhagāminipaṭipadā)。以上是展示了在不同刹那对圣谛(sacca)的确立。现在为了展示在同一刹那的确立，所以说了“如来所宣说”等等，其义将于后文解释。

သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တောတိ ဧတေန သဗ္ဗထာ အဝိမုတ္တဿပိ သဒ္ဓါမတ္တေန ဝိမုတ္တဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ဝါ သဒ္ဓါယ အဓိမုတ္တောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘သောတာပတ္တိဖလ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. သဒ္ဒဟန္တဿာတိ ‘‘ဧကံသတော အယံ ပဋိပဒါ ကိလေသက္ခယံ အာဝဟတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘာသိတတ္တာ’’တိ ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တဿ. ယသ္မာ ပနဿ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ [Pg.88] နိစ္စသညာပဟာနဝသေန ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ ပဿတော တတ္ထ တတ္ထ ပစ္စက္ခတာပိ အတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဒဟန္တဿ ဝိယာ’’တိ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဧတ္ထ စ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာတိ ဝစနေန အာဂမနီယပဋိပဒါနာနတ္တေန သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာနံ ပညာနာနတ္တံ ဟောတီတိ ဒဿိတံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ပု. ပ. အဋ္ဌ. ၂၈) ‘‘နေသံ ကိလေသပ္ပဟာနေ နာနတ္တံ နတ္ထိ, ပညာယ နာနတ္တံ အတ္ထိယေဝါ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အာဂမနီယနာနတ္တေနေဝ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

“信解脱”是指，即使尚未完全解脱，仅凭信心也能达到解脱的状态。或者，“信解脱”的意思是“由信而胜解”。“如前所说”是指如同“入流果”等经文里所说的那样。“信受者”是指确信“此道途必能导向烦恼灭尽，因其为正等觉者所说”而心生信仰的人。因为他通过修习无常随观等来破除常想，从而在修习中前后相续，见到差别，并且在各阶段都有亲身体证，所以说“如信受者”。其余两词与此同义。此处，通过“前分道修习”之说，表明信解脱者(saddhāvimutta)与见至者(diṭṭhippatta)因其入门之道(āgamanīyapaṭipadā)不同，故其智慧亦有差别。在《阿毗达摩义注》(Abhidhammaṭṭhakathā)中也说：“他们在断除烦恼方面没有差别，但在智慧方面确实有差别”，并下结论说：“信解脱者之所以未及见至者，正是由于其入门之道不同。”

ပညာသင်္ခါတံ ဓမ္မံ အဓိမတ္တတာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟုတွာ ပဝတ္တံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မော’’တိအာဒိ. သဒ္ဓံ အနုဿရတိ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ အတိဒိသတိ. ပညံ ဝါဟေတီတိ ပညာဝါဟီ, ပညံ သာတိသယံ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ. သဒ္ဓါဝါဟိန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒိကထာတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒီသု အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္တဗ္ဗကထာ. ဧတေသန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒီနံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ကီဋာဂိရိသုတ္တေ. နနု စ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိဝသေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ကာယသက္ခီအာဒယော စ အဘိဓမ္မေ အာဂတာ, ကထမိဓ အရူပဇ္ဈာနလာဘီဝသေနေဝ ဥဒ္ဓဋာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ.

随法行者(dhammānusārī)，是指以名为“慧”之法为卓越前导而随行的人。所以说“法”等等。随行于信，即以信为前导而修习道，此义由“此理亦同”类推而知。“慧行”(paññāvāhī)意为策动智慧，即令卓越的智慧生起。因此说“以慧为前导而修习圣道”。“信行”(saddhāvāhī)之义，应依前述之理而知。“俱分解脱等之论”是指从经论中关于俱分解脱等的内容开始，所应讲述的法义。“此等”是指前述之俱分解脱等人。“于此”是指于此《鸡吒山经》(Kīṭāgirisutta)。有人质问：俱分解脱者、身证者等，在阿毗达摩(abhidhamma)中是作为八定(aṭṭhasamāpatti)成就者而出现，为何此处仅引述证得无色禅者为例呢？针对此问，故说“因为”等等。

ဖုသိတွာ ပတွာ. ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ န အာသဝါ ပညာယ ပဿီယန္တိ, ဒဿနကာရဏာ ပညာယ ပရိက္ခီဏာ ‘‘ဒိသွာ ပညာယ ပရိက္ခီဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဒဿနာယတ္တပရိက္ခယတ္တာ ဧဝ ဟိ ဒဿနံ အာသဝါနံ ခယဿ ပုရိမကိရိယာ ဟောတီတိ. တထာဂတေန ပဝေဒိတာတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒိတွာ တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓါ ဝိဒိတာ ပစ္ဆာ ပရေသံ ပါကဋီကတာ. ‘‘စတုသစ္စဓမ္မာ’’တိ ဝတွာ တဒန္တောဂဓတ္တာ သီလာဒီနံ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္ထေနာတိ အဝိပ္ပဋိသာရာဒိပယောဇနေန တသ္မိံ တသ္မိံ ပီတိအာဒိကေန အတ္ထေန. ကာရဏေနာတိ သပ္ပုရိသူပနိဿယာဒိနာ ကာရဏေန တသ္မိံ တသ္မိံ သမာဓိအာဒိပဒဋ္ဌာနတာယ သီလာဒိ [Pg.89] ကာရဏေ. စိဏ္ဏစရိတတ္တာတိ သဒ္ဓါစိဏ္ဏဘာဝေန သမ္ဗောဓာဝဟဘာဝေ. တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတာ ဝိသေသေန စရိတာ, တေသု တေန ပညာ သုဋ္ဌု စရာပိတာတိ အတ္ထော. ပတိဋ္ဌိတာ ဟောတိ မဂ္ဂေန အာဂတတ္တာ. မတ္တာယ ပရိတ္တပ္ပမာဏေန. ဩလောကနံ ခမန္တိ, ပညာယ ဂဟေတဗ္ဗတံ ဥပေန္တိ.

触已，得已。以慧见，故彼诸漏灭尽。此非谓诸漏为慧所见，而是因见之故，诸漏由慧而灭尽，是故说“以慧见而灭尽”。实因灭尽依于见，故见为诸漏灭尽之先导。如来所宣说，是指如来于菩提座(bodhimaṇḍa)上所彻证、了知，而后为他人开示之法。“四圣谛法”之说，因其内涵包含戒等，故说“于此处说戒”等。就义利而言，是指无悔等利益，以及于彼彼处之喜等义利。就因缘而言，是指亲近善士等因缘，以及于彼彼处之定等为基，戒等为因。就串习而言，是指以信串习，能引生觉悟。于彼彼处已行、特行，其义为，慧于彼等处善巧运用。由道而来，故得安住。以少量，以有限之量。堪能观察，进入慧所应取之境。

တယောတိ ကာယသက္ခိဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တသဒ္ဓါဝိမုတ္တာ. ယထာဌိတောဝ ပါဠိအတ္ထော, န တတ္ထ ကိဉ္စိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ သုတ္တန္တပရိယာယေန အဝုတ္တံ ဝဒတိ. တဿ မဂ္ဂဿာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ယံ ကာတဗ္ဗံ, တဿ အဓိဂတတ္တာ. ဥပရိ ပန တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ သေဝမာနာ အနုလောမသေနာသနံ, ဘဇမာနာ ကလျာဏမိတ္တေ, သမန္နာနယမာနာ ဣန္ဒြိယာနိ အနုပုဗ္ဗေန ဘာဝနာမဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ မဂ္ဂဿ အနေကစိတ္တက္ခဏိကတာယာတိ အယမေတ္ထ သုတ္တပဒေသေ ပါဠိယာ အတ္ထော.

三者，即身证、见至、信解脱。巴利文的意义即如其所示，于彼处无须再作任何断定。这是以经教的方式，言说其所未言说者。所谓“彼道”，即入流道所应作者，因其已证得。其后，为得以上三道之故，彼等亲近随顺的住所，结交善友，收摄诸根，依循次第修行的道迹，将证得阿罗汉果，此乃因道具有多个心刹那之故。这即是此经文段落中巴利文的意义。

ဣမမေဝ ပါဠိံ ဂဟေတွာတိ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ’’တိ မဂ္ဂဋ္ဌေ ပုဂ္ဂလေ ဝတွာ ‘‘ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ တေသံ ဝသေန အနုလောမသေနာသနသေဝနာဒီနံ ဝုတ္တတ္တာ ဣမမေဝ ယထာဝုတ္တံ ပါဠိပဒေသံ ဂဟေတွာ ‘‘လောကုတ္တရဓမ္မော ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’’တိ ဝဒတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗောတိ သော ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. ယဒိ မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလေ ဝတွာ အနုလောမိကသေနာသနသေဝနာဒိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဧဝ ဟုတွာ တေ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ သန္တေ သေနာသနပဋိသံယုတ္တရူပါဒိဝိပဿနဂ္ဂဟဏသ္မိံ တဝ မတေန မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဧဝ အာပဇ္ဇေယျုံ, န စေတံ ဧဝံ ဟောတိ, တသ္မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓန္တိ ယံ ကိဉ္စိ မာ ကထေဟီတိ ဝါရေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယဒိ အညေန စိတ္တေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေတိ နာနာစိတ္တေနေဝ သေနာသနပဋိသေဝနာဒိကေ သတိ. တတ္ထ ပါဠိယံ ယဒိ လောကုတ္တရဓမ္မသမင်္ဂိနော ဧဝ ပဉ္စဝိညာဏသမင်္ဂိကာလေပိ လောကုတ္တရသမင်္ဂိတံ သစေ သမ္ပဋိစ္ဆသိ, သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈသိ သုတ္တဝိရောဓဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘သတ္ထာရာ ဟီ’’တိအာဒိ. ဓမ္မဝိစာရဏာ နာမ တုယှံ အဝိသယော, တသ္မာ ယာဂုံ ပိဝါဟီတိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော.

执取此巴利文句，即：在论及“何等人为随信行者？”此等道位之人后，又以“诸比丘，我于此人……”等文句，说明彼等随顺修习住处等事，故执取此如上所述的巴利文句，而说“出世间法是多心刹那的”。应如是告彼诡辩者：若在论及道位之人后，巴利文中又说修习随顺住处等，而你认为他们必须是具足道心者才能如是行道，果真如此，则依你之见，在观修与住处相关的色法等时，他们也应是具足道心者了，然事实并非如此。是故，应制止他，说：“我已得经证，你勿再妄言！”因此说“若以他心……”等。于彼，“果真如此”是指以种种心修习住处等。于彼巴利文中，若你承许具足出世间法者，于具足五识之时亦具足出世间法，则你与导师相违，因已显出与经文相违之故。因此说“与导师……”等。应遣之云：“法义思辨非你所长，去喝粥吧！”

၁၈၃. အာဒိကေနေဝါတိ ပဌမေနေဝ. အနုပုဗ္ဗသိက္ခာတိ အနုပုဗ္ဗေနေဝ ပဝတ္တသိက္ခာယ. တေနာဟ ‘‘ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစန’’န္တိ. သဒ္ဓါ ဇာတာ ဧတဿာတိ သဒ္ဓါဇာတော, အဂျာဟိတာတိပက္ခေပေန ဇာတ-သဒ္ဒဿ ပစ္ဆာဝစနံ[Pg.90]. ဧဝမေတန္တိ အဓိမုစ္စနံ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါ. သန္တိကေ နိသီဒတိ ဥပဋ္ဌာနဝသေန. သာဓုကံ ကတွာ ဓာရေတီတိ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ဝါစုဂ္ဂတကရဏဝသေန တံ ပဂုဏံ ကတွာ သာရဝသေန ဓာရေတိ. ဆန္ဒော ဇာယတီတိ ဓမ္မေသု နိဇ္ဈာနက္ခမေသု ဣမေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပညာယ ပစ္စက္ခတော ဥဿာမီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဥဿဟတီတိ ဆန္ဒော ဥပ္ပာဒမတ္တေ အဋ္ဌတွာ တတော ဘာဝနာရမ္ဘဝသေန ဥဿဟတိ. တုလယတိတိ သမ္မသနဝသေန သင်္ခါရေ. တီရဏဝိပဿနာယ တုလယန္တောတိ တီရဏပရိညာယ ဇာနိတွာ ဥပရိ ပဟာနပရိညာယ ဝသေန ပရိတုလယန္တော ပဋိဇာနန္တော. မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတီတိ မဂ္ဂလက္ခဏံ ပဓာနိကံ မဂ္ဂံ ပဒဟတိ. ပေသိတစိတ္တောတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိ ပေသိတစိတ္တော. နာမကာယေနာတိ မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ တံတံမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တနာမကာယေန. န ပန ကိဉ္စိ အာဟာတိ ဒူရတာယ သမာနံ န ကိဉ္စိ ဝစနံ ဘဂဝါ အာဟ တေ ဒဠှတရံ နိဂ္ဂဏှိတုံ.

183. “以最初”即最先。“次第学”即依次第而行之学。因此说：“于作具义中，此为独立语”。“信已生于彼，故为生信者”，为强调“未被执取”，故“生”字后置。“如是”即胜解，亦即可信之信。“近坐”即以侍奉之故而坐。“善受持”即如所闻法，以口诵令其娴熟，并受持其精要。“欲生起”即于诸可审察之法中，生起“我当以修慧亲证此等法”之作为欲，此即善法欲。“努力”即欲生起后不止住，进而以发起修行而努力。“衡量”即以审察来衡量诸行。“以决断观衡量”即以审察遍知了知后，为以上之断遍知而再三衡量、确认。“勤修道”即勤修具道相之精进之道。“心已遣”即心已遣向涅槃。“以名身”即依道次第，以与彼彼道相应之名身。“然未说任何话”即世尊因距离遥远，为更严厉地折伏彼等，而未说任何话。

၁၈၄. ပဏေန ဝေါဟာရေန ဗျာကရဏံ ပဏဝိယာ, ပဏဝိယာ အဘာဝေန ဩပဏဝိယာ, န ဥပေတီတိ န ယုဇ္ဇတိ. တန္တိ ဣဒံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ ပဏော ပဏဝိယံ ဒဿေတုံ. တယိဒံ သဗ္ဗံ ဘဂဝါ ‘‘မယံ ခေါ, အာဝုသော, သာယဉ္စေဝ ဘုဉ္ဇာမာ’’တိ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေဟိ ဝုတ္တံ သိက္ခာယ အဝတ္တနဘာဝဒီပနဝစနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

184. 以反问回答应反问之问，若无应反问之问，则不反问。说“不适合”是不合理的。此义于此意谓：反问是为了显示应反问之问。世尊所说的一切，皆是针对阿萨际(Assaji)与布纳跋苏(Punabbasu)所言“贤友，我们晚上才吃”此语，以揭示其不持学处之状况。

ဥက္ခိပိတွာတိ သီသေန ဂဟေတွာ ဝိယ သမာဒါယ. အနုဓမ္မောတိ အနုရူပေါ သဘာဝေါ, သာဝကဘာဝဿ အနုစ္ဆဝိကာ ပဋိပတ္တိ. ရောဟနီယန္တိ ဝိရုဠှိဘာဝံ. သိနိယှတိ ဧတ္ထ, ဧတေန ဝါတိ သိနေဟော, ကာရဏံ. တံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ သိနေဟဝန္တံ, ပါဒကန္တိ အတ္ထော. တစော ဧကံ အင်္ဂန္တိ တစော ဝီရပက္ခဘာဝေ ဧကမင်္ဂံ. ပဓာနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ဟိ တစေ ပလုဇ္ဇမာနေပိ တံနိမိတ္တံ အဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇနကဿေဝ ဝီရိယဿ ဧကံ အင်္ဂံ ဧကံ ကာရဏံ. ဧဝံ သေသေသု ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“举起”即如以头顶戴般受持。“随法”即相应的自性，是与声闻身份相称的行持。“生长”即生长状态。于此润泽，或因此润泽，故为“润泽”，即是原因。此处于彼，故为“具润泽者”，义即“基础”。“皮为一分”即皮肤于勇猛精进中为一分。因为对于勤行精进者而言，即使皮肤败坏，亦不因此而中止，此即精进之一分、一因。其余部分亦应如是说。因此说：“‘不证阿罗汉果，决不起身’，如是行持。”其余皆易了知。

ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《鸡吒山经》释义之隐义阐释终。

နိဋ္ဌိတာ စ ဘိက္ခုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

比丘品释义终。

၃. ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ

3. 游行者品

၁. တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 三明婆蹉经释义

၁၈၅. တတ္ထာတိ [Pg.91] ဧကပုဏ္ဍရီကသညိတေ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ. အနာဂတပုဗ္ဗော လောကိယသမုဒါဟာရဝသေန ‘‘စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စတိ, အယံ ပနေတ္ထ အာဂတပုဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ တထာ ဝုတ္တော. ဘဂဝါ ဟိ ကေသဉ္စိ ဝိမုတ္တိဇနနတ္ထံ, ကေသဉ္စိ ဣန္ဒြိယပရိပါကတ္ထံ, ကေသဉ္စိ ဝိသေသာဓိဂမတ္ထံ ကဒါစိ တိတ္ထိယာရာမံ ဥပဂစ္ဆတိ. အနနုညာယ ဌတွာတိ အနနုဇာနိတဗ္ဗေ ဌတွာ. အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ အနညာတဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. ယာဝတကဉှိ ဉေယျံ, တာဝတကံ ဘဂဝတော ဉာဏံ, ယာဝတကဉ္စ ဘဂဝတော ဉာဏံ တာဝတကံ ဉေယျံ. တေနေဝါဟ – ‘‘န တဿ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ, အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ (မဟာနိ. ၁၅၆; စူဠနိ. ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃၂; ပဋိ. မ. ၁.၁၂၁). သဗ္ဗညုတညာဏေန ဟိ ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေတွာ ပဇာနာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏ’’န္တိ (မိ. ပ. ၄.၁.၂). ယဒိ ဧဝံ ‘‘စရံ သမာဟိတော နာဂေါ, တိဋ္ဌံ နာဂေါ သမာဟိတော’’တိ (အ. နိ. ၆.၄၃) ဣဒံ သုတ္တပဒံ ကထန္တိ? ဝိက္ခေပါဘာဝဒီပနပဒမေတံ, န အနာဝဇ္ဇနေနပိ ဉာဏာနံ ပဝတ္တိပရိဒီပနံ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ.

185. “于彼”，即于名为独白莲的游行者园林。虽未曾来，然依世俗言说而称“尊者，好久不见”等；于此，则是依其曾来过而如是说。世尊实为令某些众生解脱，令某些众生成熟诸根，令某些众生证得殊胜，而时或前往外道园林。“未经允许而住立”，即立于不应（未经允许而）立之处。因无有未知当知之法，故无所谓允许。实则所应知者有几何，世尊之智亦有几何；世尊之智有几何，所应知者亦有几何。是故说：“于此无有任何未见，亦无未识、当知而未知者”等。世尊实以一切知智作意而了知。故说：“佛陀世尊之智与作意相连。”若尔，“行时龙象安住，住时龙象安住”此经句又如何解释？此句为显示无散乱，而非显示不经作意智慧亦能生起。于此所应说者，已于下文详述。

၁၈၆. ယာဝဒေဝါတိ ဣဒံ ယထာရုစိ ပဝတ္တိ ဝိယ အပရာပရုပ္ပတ္တိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘သကိံ ခီဏာနံ အာသဝါနံ ပုန ခေပေတဗ္ဗာဘာဝါ’’တိ. ပစ္စုပ္ပန္နဇာနနဂုဏန္တိ ဣဒံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ပရိဘဏ္ဍဉာဏံ အနာဂတံသဉာဏံ အနာဒိယိတွာ ဝုတ္တံ, တဿ ပန ဝသေန အနာဂတံသဉာဏဂုဏံ ဒဿေတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ.

186. “仅仅”一词，是为显示“如随意转起一般，亦可希求其相续生起”此义之不存在，故说：“因已一回断尽之诸漏，无有应再断者故。”所谓“了知现在之德”，此乃天眼智之附属智，是未计及未来分智而说；然亦应说，依此亦可显示未来分智之德。

ဂိဟိပရိက္ခာရေသူတိ ဝတ္ထာဘရဏာဒိဓနဓညာဒိဂိဟိပရိက္ခာရေသု. ဂိဟိလိင်္ဂံ ပန အပ္ပမာဏံ, တသ္မာ ဂိဟိဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ ဒုက္ခဿန္တကရာ ဟောန္တိယေဝ. သတိ ပန ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ ဂိဟိလိင်္ဂေ တေ န တိဋ္ဌန္တိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေပီ’’တိအာဒိမာဟ. သုက္ခာပေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. အရဟတ္တံ ပတ္တဒိဝသေယေဝ ပဗ္ဗဇနံ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဝါတိ အယံ နယော န သဗ္ဗသာဓာရဏောတိ အာဟ ‘‘ဘူမဒေဝတာ ပန တိဋ္ဌန္တီ’’တိ. တတ္ထ ကာရဏဝစနံ [Pg.92] ‘‘နိလီယနောကာသဿ အတ္ထိတာယာ’’တိ. အရညပဗ္ဗတာဒိပဝိဝေကဋ္ဌာနံ နိလီယနောကာသော. သေသကာမဘဝေတိ ကာမလောကေ. လဠိတဇနဿာတိ အာဘရဏာလင်္ကာရနစ္စဂီတာဒိဝသေန ဝိလာသယုတ္တဇနဿ.

“在家资具(Gihiparikkhāresu)”是指衣服、饰品、钱财、谷物等在家资具。在家之相(gihiliṅgaṃ)是无量的，因此只有断除在家之系缚(gihibandhanaṃ)，方能灭尽诸苦。为显示“若为灭苦，则不住于在家相”之理，故说“即使……”等。“彻底断除(Sukkhāpetvā samucchinditvā)”是指完全断除。证得阿罗汉果(Arahattaṃ)之当日即出家或般涅槃，此理并非普遍适用，故说“然地居天(bhūmadevatā)仍存”。其中之原因乃“有可隐匿之处(nilīyanokāsassa atthitāyā)”。“隐匿之处(nilīyanokāso)”是指森林、山岳等寂静处。“其余欲有(Sesakāmabhave)”是指欲界(kāmaloke)。“嬉戏之人(Laḷitajanassa)”是指喜欢以装饰、歌舞等娱乐之人。

သောပီတိ ‘‘သော အညတြ ဧကေနာ’’တိ ဝုတ္တော သောပိ. ကရတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ဧဝံ န ကိရိယံ ပဋိဗာဟတိ. ယဒိ အတ္တာနံယေဝ ဂဟေတွာ ကထေတိ, အထ ကသ္မာ မဟာသတ္တော တဒါ အာဇီဝကပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂစ္ဆီတိ အာဟ ‘‘တဒါ ကိရာ’’တိအာဒိ. တဿပီတိ န ကေဝလံ အညေသံ ဧဝ ပါသဏ္ဍာနံ, တဿပိ. ဝီရိယံ န ဟာပေသီတိ တပေါဇိဂုစ္ဆဝါဒံ သမာဒိယိတွာ ဌိတော ဝိရာဂတ္ထာယ တံ သမာဒိဏ္ဏဝတ္တံ န ပရိစ္စဇိ, သတ္ထုသာသနံ န ဆဍ္ဍေသိ. တေနာဟ – ‘‘ကိရိယဝါဒီ ဟုတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ.

“彼亦(Sopi)”是指在“除一之外”中所说的那个他。他并不以“作恶不招恶报”来否定业行。若仅以自身为例而言，那么为何大萨埵(mahāsatto)在那时会接受裸行顺命外道(ājīvaka)的出家呢？故说“据说当时……”等。“彼亦(Tassapi)”不仅指其他外道(pāsaṇḍānaṃ)，也指其自身。不曾减损精进(Vīriyaṃ na hāpesī)，即是说，他奉行苦行厌离说(tapojigucchavādaṃ)，为了离欲(virāgatthāya)而坚持所受之行，未曾舍弃导师之教诲。因此说：“作为业行论者(kiriyavādī)，他生于天界。”

တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《三明婆蹉经释义》之隐义阐释圆满。

၂. အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 阿耆婆蹉经释义

၁၈၇. လောကဿ သဿတတာပဝတ္တိပဋိက္ခေပဝသေန ပဝတ္တော ဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ ဧဝ ဟောတီတိ သဿတဂ္ဂါဟာဘာဝေ ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟဘာဝတော ပုန ပရိဗ္ဗာဇကေန ‘‘အသဿတော လောကော’’တိ ဝဒန္တေန ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော ပုစ္ဆိတော, ဘဂဝတာပိ သော ဧဝ ပဋိက္ခိတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယေ နာဟံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကော’’တိ. အန္တာနန္တိကာဒိဝသေနာတိ ဧတ္ထ အန္တာနန္တိကဂ္ဂဟဏေန အန္တဝါ လောကော အနန္တဝါ လောကောတိ ဣမံ ဝါဒဒွယမာဟ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိအာဒိဝါဒစတုက္ကံ သင်္ဂဏှာတိ, ဣတရံ ပန ဒွယံ သရူပေနေဝ ဂဟိတန္တိ. ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ‘‘တတိယေ နာဟံ အန္တဝါဒိဋ္ဌိကော, စတုတ္ထေ နာဟံ အနန္တဝါဒိဋ္ဌိကော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ အယမ္ပိ သဿတဝါဒေါ, သော စ ခေါ အပရန္တကပ္ပိကဝသေန, ‘‘သဿတော လောကော’’တိ ပန ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကဝသေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ‘‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ အယမ္ပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ, သော စ ခေါ သတ္တဝသေန, ‘‘အသဿတော လောကော’’တိ ပန သတ္တသင်္ခါရဝသေနာတိ ဝဒန္တိ.

187. 以否定世间常恒性(lokassa sassatatā)的方式所产生的论点，就是断灭论(ucchedavādo)。因为若无常执(sassataggāha)，则有断执(ucchedaggāha)。于是，游行者(paribbājakena)说“世间非永恒(asassato loko)”，即是执取断见而提问，世尊(bhagavatā)亦否定之，故说“我非第二种断见者”。关于“有边无边(antānantika)等”，此处“有边无边”是指“世间有边”、“世间无边”这两种论。“等”字包含“命即身”等四种论，其余两种则以其本身的形式被包含。应知其否定方式，如“我非第三种持边见者，我非第四种持无边见者”等。“如来死后存在”也属于常见(sassatavādo)，但这指的是关于未来边际的推测(aparantakappika)；“世间永恒”则指的是关于过去边际的推测(pubbantakappika)，此乃二者之区别。“如来死后不存在”也属于断见(ucchedavādo)，但这指的是有情(satta)；而“世间非永恒”则指的是有情之诸行(sattasaṅkhāra)，他们如是说。

၁၈၉. သပ္ပတိဘယံ [Pg.93] ဥပ္ပဇ္ဇနတော သဟ ဒုက္ခေနာတိ သဒုက္ခံ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသဒုက္ခေနာ’’တိအာဒိ. တေသံယေဝါတိ ကိလေသဒုက္ခဝိပါကဒုက္ခာနံယေဝ. သဥပဃာတကန္တိ သဗာဓံ. သဥပါယာသန္တိ သပရိဿမံ သဥပတာပံ သပီဠံ. သပရိဠာဟန္တိ သဒရထံ.

189. 因为与怖畏(sappatibhayaṃ)一同生起，故为“伴苦(sadukkhaṃ)”。因此说“烦恼苦(kilesadukkhena)”等。即指烦恼苦与异熟苦(vipākadukkha)。“有侵害(Saupaghātakaṃ)”即“有障碍(sabādhaṃ)”。“有忧恼(Saupāyāsaṃ)”即“有辛劳(saparissamaṃ)、有热恼(saupatāpaṃ)、有逼迫(sapīḷaṃ)”。“有炽热(Sapariḷāhaṃ)”即“有忧虑(sadarathaṃ)”。

ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဣမာ တာဝ အဋ္ဌ ဒိဋ္ဌိယော မာ ဟောန္တု, အတ္ထိ ပန, ဘော ဂေါတမ, ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဂဟိတံ. န ဟိ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိနာ ကဉ္စိ သမယံ ပဝတ္တေတုံ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆတိ. အပဝိဒ္ဓန္တိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ဆဍ္ဍိတံ. ပညာယ ဒိဋ္ဌန္တိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဘဂဝတာ ပဋိဝိဒ္ဓံ. ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ သတ္တံ မထေန္တိ သမ္မဒ္ဒန္တီတိ မထိတာတိ အာဟ ‘‘မထိတာနန္တိ တေသံယေဝ ဝေဝစန’’န္တိ. ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ရူပဓမ္မံ အရူပဓမ္မံ ဝါ. အနုပါဒိယိတွာတိ အဂ္ဂဟေတွာ.

“任何见解(Kiñci diṭṭhigataṃ)”：‘这八种见且不论，然而，乔达摩(gotama)尊者，是否有任何被执取的见解？’（他）是以此意发问：‘因为若无此见，则无法推行任何教义。’“已抛弃(Apaviddhaṃ)”：指以永断(samucchedappahāna)的方式舍弃。“以慧所见(Paññāya diṭṭhaṃ)”：指世尊(bhagavatā)以伴随观(vipassanā)慧的道慧(maggapaññā)所证知。（诸见）于何处生起，即搅扰、折磨彼有情，故为“已摧残(mathitā)”，故说“‘已摧残’是它们的同义词”。“任何法(Kañci dhammaṃ)”：指色法(rūpadhamma)或无色法(arūpadhamma)。“不执取(Anupādiyitvā)”：即不执持。

၁၉၀. န ဥပေတီတိ သင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘န ယုဇ္ဇတီ’’တိ. အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ အနုပါဒါဝိမုတ္တဿ ကဉ္စိပိ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော. ‘‘ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တော န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ကာမဉ္စေတံ သဘာဝပဝေဒနံ ပရိနိဗ္ဗာနံ, ဧကေ ပန ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော ‘‘မယမ္ပိ ‘သတ္တော အာယတိံ န ဥပပဇ္ဇတီ’တိ ဝဒါမ, သမဏော ဂေါတမောပိ တထာ ဝဒတီ’’တိ ဥစ္ဆေဒဘာဝေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိဿန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘န ဥပပဇ္ဇတီတိ ခေါ ဝစ္ဆ န ဥပေတီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ သဿတမေဝ ဂဏှေယျာတိ ယောဇနာ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အပ္ပတိဋ္ဌောတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒါဒိဝသေန ပတိဋ္ဌာရဟိတော. အနာလမ္ဗောတိ တေသံယေဝ ဝါဒါနံ ဩလမ္ဗာရမ္မဏဿ အဘာဝေန အနာလမ္ဗော. သုခပဝေသနဋ္ဌာနန္တိ တေသညေဝ ဝါဒါနံ သုခပဝေသနောကာသံ မာ လဘတူတိ. အနနုညာယ ဌတွာတိ ‘‘န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ အနုဇာနိတဗ္ဗာယ ပဋိညာယ ဌာနဟေတု. အနုညမ္ပီတိ အနုဇာနိတဗ္ဗမ္ပိ ဒုတိယပဉှံ ပဋိက္ခိပိ. ပရိယတ္တော ပန ဓမ္မော အတ္ထတော ပစ္စယာကာရော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မောတိ ပစ္စယာကာရဓမ္မော’’တိ. အညတ္ထ ပယောဂေနာတိ ဣမမှာ နိယျာနိကသာသနာ အညသ္မိံ မိစ္ဆာသမယေ ပဝတ္တပ္ပယောဂေန, အနိယျာနိကံ ဝိဝိဓံ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇန္တေနာတိ အတ္ထော. ‘‘အညဝါဒိယကေနာ’’တိပိ ပါဌော, ပစ္စယာကာရတော အညာကာရဒီပကအာစရိယဝါဒံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တေနာတိ အတ္ထော.

190. “不归于(na upeti)”意为不入算计或称谓，故说“不合适(na yujjati)”。对于无取而解脱者(anupādāvimutta)，因其无任何生起(uppatti)，（“不再投生”之说）本应被允许。“如此解脱之心不再投生(evaṃ vimuttacitto na upapajjati)”，此诚然是本性之显现，即般涅槃(parinibbāna)。然有些断灭论者(ucchedavādino)会说：“我们也说‘有情未来不再投生’，沙门乔达摩(gotama)也如是说”，他们会因此坚持断灭见，故世尊(bhagavā)说：“婆蹉(Vaccha)，说‘不再投生’，即是说‘不归于’。”若说“投生”，则会执取常见(sassata)，应作如是理解。其余两问亦同此理。“无所依(appatiṭṭho)”是指无断灭论等见解之立足处。“无所缘(anālambo)”是指彼等见解无所攀缘。“不令轻易进入(sukhapavesanaṭṭhānaṃ)”是指不让彼等见解有可乘之机。“未经允许而立(Ananuññāya ṭhatvā)”是说，对于“不再投生”等本应被允许的论断，（世尊）不予认可，此乃其立足之因。也驳斥了第二个本应被允许的问题。然而，已通达之法，就其义理而言，即是缘起(paccayākāra)法，故说“法即缘起法”。“于他处运用(Aññattha payogena)”是指，在此出离道(niyyānikasāsana)之外，于其他邪说(micchāsamaya)中运用，即奉行各种非出离之邪行。亦有“异说者(aññavādiyakena)”之读法，意指高举与缘起相异、阐明其他模式之师说者。

၁၉၁. အပ္ပစ္စယောတိ [Pg.94] အနုပါဒါနော, နိရိန္ဓနောတိ အတ္ထော.

191. “无缘(Appaccayo)”即“无取(anupādāno)”，意为“无薪(nirindhano)”。

၁၉၂. ယေန ရူပေနာတိ ယေန ဘူတုပါဒါဒိဘေဒေန ရူပဓမ္မေန. တံ ရူပံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓသံယောဇနပ္ပဟာနေန ခီဏာသဝ-တထာဂတဿ ပဟီနံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပန္နံ. တေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘အနုပ္ပာဒဓမ္မ’’န္တိအာဒိ. အညေသံ ဇာနနာယ အဘာဝဂုဏတာယ ဂုဏဂမ္ဘီရော. ‘‘ဧတ္တကာ ဂုဏာ’’တိ ပမာဏံ ဂဏှိတုံ န သက္ကုဏေယျော. ‘‘ဤဒိသာ ဧတဿ ဂုဏာ’’တိ ပရိယောဂါဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒုပ္ပရိယောဂါဠှောတိ. ဒုဇ္ဇာနောတိ အဂါဓတာယ ဂမ္ဘီရော ‘‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကဠှကသတာနီ’’တိအာဒိနာ ပမေတုံ န သက္ကာတိ အပ္ပမေယျော, တတော ဧဝ ဒုဇ္ဇာနော. ဧဝမေဝါန္တိ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုဇ္ဇာနော, ဧဝမေဝ ခီဏာသဝေါပိ ဂုဏဝသေန, တသ္မာ အယံ ရူပါဒိံ ဂဟေတွာ ရူပီတိအာဒိဝေါဟာရော ဘဝေယျ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပန တဒဘာဝါ တထာ ပညာပေတုံ န သက္ကာ, တတော တံ အာရဗ္ဘ ဥပပဇ္ဇတီတိအာဒိ န ယုဇ္ဇေယျ. ယထာ ပန ဝိဇ္ဇမာနော ဧဝ ဇာတဝေဒေါ ဗျတ္တေန ပုရိသေန နီယမာနော ပုရတ္ထိမာဒိဒိသံ ဂတောတိ ဝုစ္စေယျ, န နိဗ္ဗုတော, ဧဝံ ခီဏာသဝေါပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ.

192. “以何色”者，即以大种(bhūta)与所造色(upādā)等差别之色法。彼色因断除与之相系之结(saṃyojana)，已为漏尽(khīṇāsava)之如来所舍，达不生法性(anuppattidhammataṃ)。故圣典(pāḷi)中说“不生法”等。因其功德不为他人所知，故称“德甚深(guṇagambhīro)”。无法计量“其德有若干”。因无法测度“其德乃如是”，故称“难测度(duppariyogāḷho)”。“难知(Dujjāno)”者，因其深邃，如“百千水罐”等无法度量，故称“无量(appameyyo)”，亦因此而难知。譬如大海甚深、无量、难知，漏尽者亦复如是，以功德故。因此，执取色等而说“有色”等言论尚可成立，然已般涅槃者无彼色等，故无法如是安立，是故缘彼而说“投生”等亦不应理。譬如现有之火，由善巧之人引导，可说其“往东方等方”，而非已灭；漏尽者亦复如是。为显示此义，故说“如是”等。

အနိစ္စတာတိ ဧတ္ထ အနိစ္စတာဂဟဏံ အသာရနိဒဿနံ. တေန ယထာ သော သာလရုက္ခော သာခါပလာသာဒိအသာရာပဂမေန သုဒ္ဓေါ သာရေ ပတိဋ္ဌိတော, ဧဝမယံ ဓမ္မဝိနယော သာသဝသင်္ခါတအသာရဝိဂမေန လောကုတ္တရဓမ္မသာရေ ပတိဋ္ဌိတောတိ ဒဿေတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

于此，“无常性”是把握无常，以显示无有实义。犹如那棵娑罗树，通过去除枝、叶等无实义的部分，而纯粹地安立于树心；同样，此法与律，通过去除被称为有漏的无实义部分，而安立于出世间法的实义中，如此显示。其余则易于了知。

အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《火婆蹉经》释义之隐义阐释圆满。

၃. မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 大婆蹉经释义

၁၉၃. သဟ ကထာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဟကထီ, ‘‘မယံ ပုစ္ဆာဝသေန တုမှေ ဝိဿဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ ဧဝံ သဟပဝတ္တကထောတိ အတ္ထော. ဧတဿေဝ ကထိတာနိ, တတ္ထ ပဌမေ ဝိဇ္ဇာတ္တယံ ဒေသိတံ, ဒုတိယေ အဂ္ဂိနာ ဒဿိတန္တိ တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တံ အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တန္တိ နာမံ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. သီဃံ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, ယသ္မာ သင်္ခါရာနံ နိယတောယံ ဝိနာသော အနညသမုပ္ပာဒေါ, ဟေတုသမုပ္ပန္နာပိ န စိရေန နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ, န လဟုံ. တေနာဟ ‘‘ဝသာတေလ [Pg.95] …ပေ… သုဇ္ဈန္တီ’’တိ. ပစ္ဆိမဂမနံ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ. ယဋ္ဌိံ အာလမ္ဗိတွာ ဥဒကံ တရိတုံ ဩတရန္တော ပုရိသော ‘‘ယဋ္ဌိံ ဩတရိတွာ ဥဒကေ ပတမာနော’’တိ ဝုတ္တော. ကမ္မပထဝသေန ဝိတ္ထာရဒေသနန္တိ သံခိတ္တဒေသနံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘မူလဝသေန စေတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဝိတ္ထာရသဒိသာတိ ကမ္မပထဝသေန ဣဓ ဒေသိတဒေသနာဝ မူလဝသေန ဒေသိတဒေသနံ ဥပါဒါယ ဝိတ္ထာရသဒိသာ. ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထီတိ န ကေဝလံ အယမေဝ, အထ ခေါ သဗ္ဗာပိ ဗုဒ္ဓါနံ နိပ္ပရိယာယေန ဥဇုကေန နိရဝသေသတော ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထိ ဒေသနာဉာဏဿ မဟာဝိသယတာယ ကရဏသမ္ပတ္တိယာ စ တဇ္ဇာယ မဟာနုဘာဝတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ. သဗ္ဗညုတညာဏသမင်္ဂိတာယ ဟိ အဝသေသပဋိသမ္ဘိဒါနုဘာဝိတာယ အပရိမိတကာလသမ္ဘတဉာဏသမ္ဘာရသမုဒါဂတာယ ကဒါစိပိ ပရိက္ခယာနရဟာယ အနညသာဓာရဏာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ပဟူတဇိဝှာဒိတဒနုရူပရူပကာယသမ္ပတ္တိသမ္ပဒါယ ဝိတ္ထာရိယမာနာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ကထံ ပရိမိတာ ပရိစ္ဆိန္နာ ဘဝေယျ, မဟာကာရုဏိကတာယ ပန ဘဂဝါ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ တတ္ထ တတ္ထ ပရိမိတံ ပရိစ္ဆိန္နံ ကတွာ နိဋ္ဌပေတိ. အယဉ္စ အတ္ထော မဟာသီဟနာဒသုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. သဗ္ဗံ သံခိတ္တမေဝ အတ္တဇ္ဈာသယဝသေန အကထေတွာ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဒေသနာယ နိဋ္ဌာပိတတ္တာ. န စေတ္ထ ဓမ္မသာသနဝိရောဓော ပရိယာယံ အနိဿာယ ယထာဓမ္မံ ဓမ္မာနံ ဗောဓိတတ္တာ သဗ္ဗလဟုတ္တာ စာတိ.

193. 有与人交谈者，是为“共谈者”，其义为“我等以问，汝等以答”，如是共同进行谈话。此中所说，初说三明，次以火开示，故特称此经为《三明婆蹉经》与《火婆蹉经》。彼等不轻易舍弃其见，因为诸行的坏灭是注定的，非由他生；即使是因缘所生，亦不能长久，（其坏灭）并非迅速。故说“如油……乃至……得清净”。最后得证，是因智慧成熟。譬如有人倚杖下水渡河，却被说成是“放下拐杖，堕入水中”。所谓“依业道详说”，是相对于简说而言。故说“于此依根本”等。所谓“类似详说”，是指此处依业道所说之法，相对于依根本所说之法而言，类似详说。实则并无所谓详说，不仅于此，诸佛所有直接、正直、无余的教说，皆不得名为详说，因说法之智境界广大，所依之根器成就圆满，以及由此所生一切知智的巨大威力。实因具足一切知智，由其余无碍解之力所显，经无量劫积集智资粮而得，永无穷尽，不共于他，具足辩才无碍解，并有广长舌等相应色身之圆满成就，世尊所详说之法，岂有限量、有边际耶？然世尊以大悲心，随顺所化众生之意乐，于处处作有限量、有边际的阐述而令究竟。此义当以《大狮子吼经》(中部 1.146 等)阐明。一切皆是简说，因（世尊）并非不依自己意乐而说，而是随顺所化众生之意乐而究竟说法。于此，不依权巧方便，如实觉了诸法，故无违于法与教，且极为迅速。

၁၉၄. သတ္တ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ သမ္ပတ္တသမာဒါနဝိရတီနံ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ.

194. 七种欲界法，于此意指现前离与受持离。

အနိယမေတွာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သာဝကော’’တိ ဝါ နိယမံ ဝိသေသေန အကတွာ. အတ္တာနမေဝ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗံ, တထာ ဟိ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ အာဟ.

所谓“不加限定”，即不特别限定为“正等觉者”或“声闻”。应由自己……乃至……了知。诚然，游方者曾说：“愿乔达摩(Gotama)尊者留步。”

၁၉၅. သတ္ထာဝ အရဟာ ဟောတိ ပဋိပတ္တိယာ ပါရိပူရိဘာဝတော. တသ္မိံ ဗျာကတေတိ တသ္မိံ ‘‘ဧကဘိက္ခုပိ သာဝကော’’တိအာဒိနာ သုဋ္ဌု ပဉှေ ကထိတေ.

195. 导师即是阿罗汉，因其行持已圆满故。当他以“纵然只是一位比丘弟子”等语善巧阐明此问题时，即是为彼解说。

၁၉၆. သမ္ပာဒကောတိ ပဋိပတ္တိသမ္ပာဒကော.

196. 所谓“成就者”，即行持的成就者。

၁၉၇. သေခါယ [Pg.96] ဝိဇ္ဇာယာတိ သေခလက္ခဏပ္ပတ္တာယ မဂ္ဂပညာယ သာတိသယံ ကတွာ ကရဏဝသေန ဝုတ္တာ, ဖလပညာ ပန တာယ ပတ္တဗ္ဗတ္တာ ကမ္မဘာဝေန ဝုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယံ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ဣမံ ပနေတ္ထ အဝိပရီတမတ္ထံ ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယမာနံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနတော ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ‘‘ယာဝတကံ သေခေန ပတ္တဗ္ဗံ, အနုပ္ပတ္တံ တံ မယာ’’တိ ဝစနလေသံ ဂဟေတွာ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂေါပိ အနေန ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝဒတိ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာယ ဂါထာယ.

197. 所谓“以有学之智”，是指已达有学特征的道慧，是为彰显其卓越而从能作的角度宣说；而果慧，因其为道慧所应证得，故从所作业的角度宣说。是故说“应证得下三果”。此中不颠倒之义，由圣典本文即可了知，诡辩者因不通达，执取“凡有学所应证得者，我皆已证得”之片言，而说：“阿罗汉道亦为彼所证得。”如是，如下偈颂所说。

ကိလေသာနိ ပဟာယ ပဉ္စာတိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသင်္ခါတေ သံကိလေသေ ပဟာယ ပဇဟိတွာ, ပဟာနဟေတု ဝါ. ပရိပုဏ္ဏသေခေါတိ သဗ္ဗသော ဝဍ္ဎိတသေခဓမ္မော. အပရိဟာနဓမ္မောတိ အပရိဟာနသဘာဝေါ. န ဟိ ယဿ ဖာတိဂတေဟိ သီလာဒိဓမ္မေဟိ ပရိဟာနိ အတ္ထိ, သမာဓိမှိ ပရိပူရကာရိတာယ စေတောဝသိပ္ပတ္တော. တေနာဟ ‘‘သမာဟိတိန္ဒြိယော’’တိ. အပရိဟာနဓမ္မတ္တာဝ ဌိတတ္တော.

“断除五烦恼”，是指舍断、断除被称为五下分结的杂染，或因断除故。“圆满有学”，是指有学之法已全面增长。“不退法者”，是指有不退转的自性。实无有戒等法已增长者而会退失，由圆满修习三昧故，得心自在。是故说“诸根寂静”。正因是不退法者，故心性坚固。

အနာဂါမိနာ ဟိ အသေခဘာဝါဝဟာ ဓမ္မာ ပရိပူရေတဗ္ဗာ, န သေခဘာဝါဝဟာတိ သော ဧကန္တပရိပုဏ္ဏေ သေခေါ ဝုတ္တော. ဧတံ န ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ‘‘မဂ္ဂေါ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’’တိ ဧတံ ဝစနံ န ဗုဒ္ဓဝစနံ အနန္တရေကန္တဝိပါကဒါနတော, ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တနေ ပယောဇနာဘာဝတော စ လောကုတ္တရကုသလဿ, ‘‘သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု (ခု. ပါ. ၆.၅; သု. နိ. ၂၂၈), န ပါရံ ဒိဂုဏံ ယန္တီ’’တိ (သု. နိ. ၇၁၉) ဧဝမာဒီနိ သုတ္တပဒါနိ ဧတဿတ္ထသာဓကာနိ. ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနပ္ပဟာနေန သေက္ခဓမ္မပရိပူရိဘာဝဿ ဝုတ္တတာယ အတ္ထော တဝ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ. အဿ အာယသ္မတော ဝစ္ဆဿ.

实则不还者(Anāgāmi)所应圆满者，是引向无学位的法，而非引向有学位的法，是故彼被称为“究竟圆满的有学”。“道是多心刹那”此非佛语，因（道）能立即产生确定的果报，且出世间善法多次生起亦无意义。“说定能引无间（果）”（《小部》6.5；《经集》228），“不至彼岸两次”（《经集》719）等经句，皆能证成此义。经中已说断除五下分结即圆满有学法，此义与汝言相违。此指具寿婆蹉(Vaccha)之言。

၁၉၈. အဘိညာ ဝါ ကာရဏန္တိ ယဉှိ တံ တတြ တတြ သက္ခိဘဗ္ဗတာသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိဝိဓပစ္စနုဘဝနာဒိ, တဿ အဘိညာ ကာရဏံ. အထ ဣဒ္ဓိဝိဓပစ္စနုဘဝနာဒိ အဘိညာ, ဧဝံ သတိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ ကာရဏံ. အဝသာနေ ဆဋ္ဌာဘိညာယ ပန အရဟတ္တံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ပဌမသုတ္တေ အာသဝက္ခယော အဓိပ္ပေတော, အာသဝါ ခီဏာ ဧဝ, န ပုန ခေပေတဗ္ဗာ, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဣဓ ဖလသမာပတ္တိ အဓိပ္ပေတာ, သာ စ ပုနပ္ပုနံ သမာပဇ္ဇီယတိ, တသ္မာ ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ဧဝ ဟိ ‘‘အရဟတ္တံ ဝါ ကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဉှိ ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ, [Pg.97] ယဒရိယာ ဧတရဟိ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅; ၃.၃၀၇) အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေန္တဿ ကာရဏံ, တယိဒံ သဗ္ဗသာဓာရဏံ န ဟောတီတိ သာဓာရဏဝသေန နံ ဒဿေန္တော ‘‘အရဟတ္တဿ ဝိပဿနာ ဝါ’’တိ အာဟ.

198. “神通或为因”者，即于处处被称为亲证能力的神变体验等，其因即是神通。又，神变体验等即是神通，若尔，则作为神通基础的禅那为因。最终，第六神通即是阿罗汉果。于此，因初经意指漏尽，诸漏已尽，无须再尽，故彼处未说“仅仅如是”。此处意指果定，而果定可再再证入，故说“仅仅如是”。正因此，才说“阿罗汉果或为因”。诚然，对于“我何时能证入并安住于圣者现今所证入安住的境地”（中部 1.465; 3.307）而在无上解脱中生起希求，从而生起神通者而言，（阿罗汉果）是其因。然此非共通于一切，故为显示共通之法，而说“于阿罗汉果，观(vipassanā)或为因”。

၂၀၀. ပရိစရန္တိ နာမ ဝိပ္ပကတဗြဟ္မစရိယဝါသတ္တာ. ပရိစိဏ္ဏော ဟောတိ သာဝကေန နာမ သတ္ထု ဓမ္မေ ကတ္တဗ္ဗာ ပရိစရိယာ သမ္မဒေဝ နိဋ္ဌာပိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဣတိ…ပေ… ထေရော ဧဝမာဟာ’’တိ. တေသံ ဂုဏာနန္တိ တေသံ အသေက္ခဂုဏာနံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

200. 所谓“侍奉”，是指因其梵行生活有缺。所谓“弟子已侍奉”，是指弟子于导师之法所应行之侍奉已如实完成。是故说：“如是……乃至……长老如是说。”所谓“彼等之功德”，是指彼等无学之功德。其余则易于了知。

မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《大婆蹉经》释义之隐义阐释圆满。

၄. ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 长爪经释义

၂၀၁. ခနနံ ခတံ, သူကရဿ ခတံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ သူကရခတာ, သူကရဿ ဝါ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပဌမံ ခတံ ဥပါဒါယ သူကရခတာ, တာယ. ဧဝံနာမကေတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမကေ. ပံသုဓောတေတိ ဓောတပံသုကေ. ဩတရိတွာ အဘိရုဟိတဗ္ဗန္တိ ပကတိဘူမိတော အနေကေဟိ သောပါနဖလကေဟိ ဩတရိတွာ ပုန လေဏဒွါရံ ကတိပယေဟိ အဘိရုဟိတဗ္ဗံ.

201. 掘（khananaṃ）即是坑（khataṃ）。此处有猪所掘之坑，故名“猪掘”（Sūkarakhatā）；或因猪于此佛出世时，最先掘此地而得名“猪掘”。“如此命名”（evaṃnāmake），即依阴性词性而得名。“尘洗”（paṃsudhote），即尘土已洗净。“下去后还须上来”（Otaritvā abhiruhitabbaṃ），意指从平地通过许多阶梯板下去，再通过数级阶梯才能到达洞窟门口。

ဌိတကောဝါတိ မာတုလဿ ဌိတတ္တာ တတ္ထ သဂါရဝသပတိဿဝသေန ဌိတကောဝ. ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ အဝိသေသတော အနဝသေသပရိယာဒါယကော, ဝတ္ထုအဓိပ္ပာယာနုရောဓီ ပန သဒ္ဒပ္ပယောဂေါတိ တမတ္ထံ သန္ဓာယ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ အာဟ. ယာ လောကေ မနုဿဥပပတ္တိယောတိအာဒိကာ ဥပပတ္တိယော, တာ အနတ္ထသမုဒါဂတာ တတ္ထ တတ္ထေဝ သတ္တာနံ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော, တသ္မာ သမယဝါဒီဟိ ဝုစ္စမာနာ သဗ္ဗာ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနဥပပတ္တိ န ဟောတိ. ဇလဗုဗ္ဗုဠကာ ဝိယ ဟိ ဣမေ သတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ သမယေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ, တေသံ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထီတိ အဿ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓိယော’’တိအာဒိ. အဿ အဓိပ္ပာယံ မုဉ္စိတွာတိ ယေနာဓိပ္ပာယေန ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ အာဟ, တံ တဿ အဓိပ္ပာယံ ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ဟုတွာ တဿ အက္ခရေ တာဝ ဒေါသံ ဒဿေန္တောတိ [Pg.98] ပဒေသသဗ္ဗံ သန္ဓာယ တေန ဝုတ္တံ, သဗ္ဗသဗ္ဗဝိသယံ ကတွာ တတ္ထ ဒေါသံ ဂဏှန္တော. ယထာ လောကေ ကေနစိ ‘‘သဗ္ဗံ ဝုတ္တံ, တံ မုသာ’’တိ ဝုတ္တေ တဿ ဝစနဿ သဗ္ဗန္တောဂဓတ္တာ မုသာဘာဝေါ အာပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ ဣမဿပိ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝဒတော တထာ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိပိ နက္ခမတီတိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဧသာပိ တေ ဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီ’’တိ. ယထာ ပန ကေနစိ ‘‘သဗ္ဗံ ဝုတ္တံ မုသာ’’တိ ဝုတ္တေ အဓိပ္ပာယာနုရောဓိနီ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ, တဿ ဝစနံ မုဉ္စိတွာ တဒညေသမေဝ မုသာဘာဝေါ ဉာယာဂတော, ဧဝမိဓာပိ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝစနတော ယဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ တေန ဝုတ္တံ, တံ ဒိဋ္ဌိံ မုဉ္စိတွာ တဒညမေဝ ယထာဓိပ္ပေတံ သဗ္ဗံ နက္ခမတီတိ အယမတ္ထော ဉာယာဂတော, ဘဂဝါ ပန ဝါဒီဝရော သုခုမာယ အာဏိယာ ထူလံ အာဏိံ နီဟရန္တော ဝိယ ဥပါယေန တဿ ဒိဋ္ဌိဂတံ နီဟရိတုံ တဿ အဓိပ္ပာယေန အဝတွာ သဒ္ဒဝသေန တာဝ လဗ္ဘမာနံ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာပိ ခေါ တေ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဿ အဓိပ္ပာယံ မုဉ္စိတွာ အက္ခရေ တာဝ ဒေါသံ ဒဿေန္တော’’တိ.

“住立者”（Ṭhitakova），是因其舅父站立，故他亦以恭敬顺从之心站立。虽然“一切”（sabba）一词，无差别地涵括所有，然言辞之运用当随事之意趣，游方者（paribbājaka）正是基于此意而说“我一切皆不乐”（sabbaṃ me nakkhamatī）。世间的人趣（manussaupapatti）等诸生存形态，皆是祸害之所集，因为众生于其中不断断灭。因此，如时论者（samayavādī）所说，未来一切生起、生存皆不存在。此等众生实如水泡，于各时各地生而复灭，于彼处并无结生（paṭisandhi），此乃彼之意趣。故（经中）云“结生”等。“舍其意”（Assa adhippāyaṃ muñcitvā）者，谓游方者以何意说“我一切皆不乐”，（世尊）虽知其意，却佯作不知，而先就其言辞（akkhare）指出过失。彼（游方者）所说乃针对局部之“一切”，（世尊）却将其作为普遍之“一切”来指出其过失。犹如世间有人说“一切所言皆妄”，此语既涵括一切言，其本身亦成虚妄。同理，此人说“我一切皆不乐”，从义理上说，其所持之见亦成其所不乐者。故世尊言：“汝此见亦为汝所不乐。”又如有人说“一切所言皆妄”，言辞之运用当随其意趣，应舍其言本身，而知其意指他者为妄，此方合于道理。于此亦然，由“我一切皆不乐”之言，可知其乃基于某种见解而说，应舍其见解本身，而知其意指其他所设想之一切事物皆为其所不乐，此方合于道理。然世尊乃论议之尊，犹如以细钉拔粗钉，善巧方便地拔除其见，不依其意趣，而先就其言辞所显之过失而说“汝此见亦……”等。故（义注）言：“舍其意，而先就其言辞指出过失。”

ပရိဗ္ဗာဇကော ပန ယံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ မယာ ဝုတ္တံ, ‘‘အယံ သော’’တိ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟရဏတ္ထံ တသ္မိံ အတ္ထေ ဝုစ္စမာနေ ဧသ ဒေါသော သဗ္ဗော န ဟောတိ, ဧဝမ္ပိ သမဏော ဂေါတမော မမ ဝါဒေ ဒေါသမေဝ အာရောပေယျာတိ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ နိဂုဟိတွာ ယထာဝုတ္တဒေါသံ ပရိဟရိတုကာမော ‘‘ဧသာ မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တမ္ပဿ တာဒိသမေဝါတိ ယံ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဂဟိတံ ဝတ္ထု, တမ္ပိ တာဒိသမေဝ ဘဝေယျာတိ. အယဉ္စ သဗ္ဗန္တောဂဓဒိဋ္ဌိ မယှမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထု, တံ မေ ခမေယျဝါတိ. ယသ္မာ ပန ‘‘ဧသာပိ ဒိဋ္ဌိ တုယှံ နက္ခမတီ’’တိ ယာပိ ဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာ ဘဝတာ ဂေါတမေန, သာပိ မယှံ နက္ခမတိ, တသ္မာ သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတေဝါတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ – ‘‘တံ ပရိဟရာမီတိ သညာယ ဝဒတီ’’တိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘တသ္မာပိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ မယှံ နက္ခမတီ’’တိ. ‘‘ဧသာ မေ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ယာ ဌိတိဘူတာ ဒိဋ္ဌိ, တာယ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ပနေတ္ထ သဗ္ဗဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ အာဟ – ‘‘အတ္ထတော ပနဿ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ န မေ ခမတီတိ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. အယံ ဒေါသောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယဿ ပနာ’’တိအာဒိ. ဧသာတိ ဒိဋ္ဌိ. ရုစိတန္တိ ဒိဋ္ဌိဒဿနေန အဘိနိဝိသိတွာ ရောစေတွာ ဂဟိတံ. တေန ဟိ ဒိဋ္ဌိအက္ခမေန အရုစိတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သတိ ဒိဋ္ဌိယာ အက္ခမဘာဝေ တတော တာယ ဂဟိတာယ ခမေယျ ရုစ္စေယျ ယထာ, ဧဝံ သဗ္ဗဿ အက္ခမဘာဝေတိ [Pg.99] အပရဘာဂေ သဗ္ဗံ ခမတိ ရုစ္စတီတိ အာပဇ္ဇတိ. န ပနေသ တံ သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ ဧသ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဧဝံ ဝဒန္တော ဥစ္ဆေဒဝါဒီ တံ ဝုတ္တနယေန သဗ္ဗဿ ခမနံ ရုစ္စနံ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ. ဉာယေန ဝုတ္တမတ္ထံ ကထံ န သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘ကေဝလံ တဿာပိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဥစ္ဆေဒမေဝ ဂဏှာတီ’’တိ. သဗ္ဗေသဉှိ ဓမ္မာနံ အာယတိံ ဥပ္ပာဒံ အရုစ္စိတွာ တံ သန္ဓာယ အယံ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝဒတိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကေသု စ ဥစ္ဆိန္နေသု ကုတော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဘာဝေါတိ.

然游方者（paribbājaka）欲避前述之过，隐藏己之意向，而言“此乃我……”等。彼思：“我所言‘我一切皆不乐’之本意，若言明，则前述过失全无。即便如此，沙门乔达摩（Gotama）仍会于我论中强加过失。”其中，“于彼亦复如是”（tampassa tādisameva）者，谓其所执“我一切皆不乐”之事，于彼亦当如是。此见亦为我之见地（diṭṭhivatthu），我当乐于此见。然因（世尊言）“此见亦为汝所不乐”，游方者意谓：“凡乔达摩所说之见，我亦不乐，故我一切皆不乐。”故（义注）言：“彼自谓能避过而说。”彼亦将言：“是故，断灭见（ucchedadiṭṭhi）亦为我所不乐。”“此我见”者，乃已确立之见。此见已为“我一切皆不乐”中之“一切”所摄，故（义注）言：“从义理上，此见亦成其所不乐者。”为示此过，而言“于彼……”等。“此”（Esā）者，谓见。“所乐”（Rucitaṃ）者，谓以见、见地而执取、喜爱、接受。是故，若其见为所不乐、不喜，则于不乐其见之时，其见所执者反当为所乐、所喜。同理，于不乐一切之时，则反致于另一方面乐于一切。然彼不接受此理。“彼”，谓此说“我一切皆不乐”之断灭论者，不接受依前述道理而推出之“乐于一切”。何以不接受合于道理之义？故言：“彼仅执取其断灭见中之断灭而已。”实因此人不喜一切法于未来生起，故说“我一切皆不乐”。然若持断灭见者亦已断灭，则断灭见之自性何存？

တေနာတိ တေန ကာရဏေန, ယသ္မာ ဣဓေကစ္စေ သတ္တာ ဤဒိသံ ဒိဋ္ဌိံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တိ, တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဇဟနကေန ဝါ စိတ္တေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ပဇဟနကေဟိ အပ္ပဇဟနကေ နိဒ္ဓါရေတုံ ဘဂဝါ ‘‘အတော…ပေ… ဗဟုတရာ’’တိ အဝေါစာတိ အာဟ – ‘‘ပဇဟနကေသု နိဿက္က’’န္တိ ယထာ ‘‘ပဉ္စသီလေဟိ ပဘာဝနာ ပညဝန္တတရာ’’တိ. ‘‘ဗဟူ’’တိ ဝတွာ န ကေဝလံ ဗဟူ, အထ ခေါ အတိဝိယ ဗဟူတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟုတရာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဗဟူ ဟီ’’တိ နယိဒံ နိဿက္ကဝစနံ, အထ ခေါ ပစ္စတ္တဝစနံ. ကထံ ဟိ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘ဟိ-ကာရော နိပါတမတ္တ’’န္တိ. အနိဿက္ကဝစနံ တာဝ တဿ ပဇဟနကာနံ ဗဟုဘာဝတော တေပိ ပရတော ‘‘ဗဟုတရာ’’တိ ဝုစ္စီယန္တိ. မူလဒဿနန္တိ ယေ တာဒိသံ ဒဿနံ ပဌမံ ဥပါဒိယန္တိ, တဇ္ဇာတိကမေဝ ပစ္ဆာ ဂဟိတဒဿနံ. ဝိဇာတိယဉှိ ပဌမံ ဂဟိတဒဿနံ အပ္ပဟာယ ဝိဇာတိယဿ ဂဟဏံ န သမ္ဘဝတိ ဝိရုဒ္ဓဿ အဘိနိဝေသဿ သဟ အနဝဋ္ဌာနတော. အဝိရုဒ္ဓံ ပန မူလဒဿနံ အဝိဿဇ္ဇိတွာ ဝိသယာဒိဘေဒဘိန္နံ အပရဒဿနံ ဂဟေတုံ လဗ္ဘတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ.

“因此”（Tena），即以此为缘由。因于此世间，有某些众生执持此等见解而住，故作是说。或世尊（bhagavā）以舍断之心总摄，为从应舍断法（pajahanaka）中辨别出非应舍断法（appajahanaka），故说“自此……乃至……更多”。此即所谓“于应舍断法中确定”（pajahanakesu nissakka），犹如“由五戒而修习，智慧更胜”。说了“众多”（bahū）之后，为示非仅众多，实乃极其众多，故说“更多”（bahutarā）。“众多”（Bahū hi）一语，此非确定之言（nissakkavacanaṃ），而是个别之言（paccattavacanaṃ）。何以有hi字？答曰：“hi字仅为助词。”此非确定之言，乃因应舍断法众多，彼等后亦被称为“更多”。“根本见”（Mūladassana）者，谓最初所执持之见，其后所执之见亦属同类。实则，不舍最初所执之异类见，则不能执取另一异类见，因相违之执著不能共存。然不舍无违之根本见，则可执取于所缘等方面有别之他见。故言“于此亦……”等。

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ သဿတုစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာနံ ဝသေန ယထာက္ကမံ သဿတုစ္ဆေဒဂ္ဂါဟနဇာတိကော, ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟေန ပန သဿတာဘိနိဝေသဿ တံဂါဟေန စ အသဿတာဘိနိဝေသဿ ဝိရုဇ္ဈနတော ဥဘယတ္ထပိ ‘‘ဧကစ္စသဿတံ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ’’တိ ဝုတ္တံ, တထာ ‘‘သဿတံ ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတု’’န္တိ စ. မူလသဿတဉှိ ပဌမံ ဂဟိတံ. အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ပဌမံ စက္ခာယတနံ သဿတန္တိ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ န ကေဝလံ စက္ခာယတနမေဝ သဿတံ, သောတာယတနမ္ပိ သဿတံ, ဃာနာယတနာဒိပိ သဿတန္တိ ဂဏှာတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အာယတနေသုပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဓာတူနံ ဣန္ဒြိယာနမ္ပိ ဂါဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒံ သန္ဓာယာတိ [Pg.100] ‘‘မူလေ သဿတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဌမဂ္ဂါဟဿ သမာနဇာတိယံ အပရဂ္ဂါဟံ သန္ဓာယ.

于此，虽有一分常见论(ekaccasassatavāda)者依常、断二见之执着(sassatucchedābhinivesa)，次第生起常、断二见之执取，然以断见之执取，既与常见之执着相违，复与非“常见”之执着相违，故于二处皆说“不能执取一分常见”，亦说“不能执取常或断”。因为最初执取的是根本常见。对于处(āyatana)也应作结合：最初执取眼处为常，后来不仅执取眼处为常，亦执取耳处为常，乃至执取鼻处等为常，应如此结合。“对于处也”的“也”字，应知亦包含对界(dhātu)、根(indriya)的执取。此是指“根本常见”等所说的最初执取，针对的是与后来执取相同的一类。

ဒုတိယဝါရေ ပဌမဝါရေ ဝုတ္တသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာတိ ‘‘ယဒိ ရူပံ သဿတံ သိယာ, နယိဒံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ ဣဒံ ရူပံ အသဿတံ, တသ္မာ အဘိဏှပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဥဒယဝယဝန္တတာယ ရူပံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ, သဿတာဘိနိဝေသော မိစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ သဿတဝါဒေ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ဒိသွာ. ဩဠာရိကန္တိ တသ္မာ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန အယာထာဝဂ္ဂါဟတာယ ရူပံ န သဏှံ ဩဠာရိကမေဝ. ဝေဒနာဒီနမ္ပိ အနိစ္စာဒိဘာဝဒဿနံ ရူပဝေဒနာအာဒီနံ သမာနယောဂက္ခမတ္တာ. ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ပဇဟတိ.

第二次也应如第一次所说，以同样的方式理解。其中，“见到过患”是指：“若色是常，则不会导致疾病。正因为此色是无常，故以其不断逼迫、有生有灭的性质，色是无常、有为、缘生(paṭiccasamuppanna)的，执着其为常是邪见”等等，如此在常见论中见到过患(ādīnava)与过失(dosa)。“粗重”(oḷārika)是指：因此，由于其逼迫的性质及被不如实地执取，色并非微细(saṇha)，而是粗重的。见到受(vedanā)等亦具无常等相，是因色、受等同样适合于修行。“断除”(vissajjeti)即是舍弃(pajahati)。

တိဿော လဒ္ဓိယောတိ သဿတုစ္ဆေဒဧကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိယော. ယသ္မာ သဿတဒိဋ္ဌိကာ ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ အာသန္နာ. တထာ ဟိ တေ ဩလီယန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ, ဘဝါဘဝဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန ဣမေသံ သတ္တာနံ သံသာရတော သီသုက္ခိပနံ နတ္ထီတိ ဧတာဝ တိဿော ဝိသေသတော ဂဟေတဗ္ဗာ.

三种见解(laddhi)即常见(sassatadiṭṭhi)、断见(ucchedadiṭṭhi)及一分常见(ekaccasassatadiṭṭhi)。因为持常见者临近于对轮回(vaṭṭa)的染着(rajjana)。确实，他们被称为滞留者(olīyanta)；由于有见(bhavadiṭṭhi)与无有见(vibhavadiṭṭhi)的缘故，这些众生无法从轮回中抬起头来，因此这三种见解应被特别地把握。

ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတီတိ ဧတ္တာဝတာ သဿတဒဿနဿ အပ္ပသာဝဇ္ဇတာကာရဏမာဟ, ဝဋ္ဋံ အဿာဒေတိ, အဘိနန္ဒတီတိ ဣမိနာ ဒန္ဓဝိရာဂတာယ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတီတိ ဣမိနာ တာသု တာသု ဂတီသု သတ္တာနံ သံသရဏံ ပဋိက္ခိပတီတိ ဒဿေတိ, သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတီတိ ဣမိနာ ကမ္မဖလံ. ကုသလံ န ကရောတီတိ ဣမိနာ ကမ္မံ, အကုသလံ ကရောန္တော န ဘာယတီတိ ဣမိနာ ပုညာပုညာနိ သဘာဝတော ဇာယန္တီတိ ဒဿေတိ. ဝဋ္ဋံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ တန္နိန္နဘာဝတော. သီဃံ လဒ္ဓိံ ဇဟိတုံ န သက္ကောတိ ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒဿ အရုစ္စနတော. ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ဟိ တသ္မိံ ဘဝေ ဥစ္ဆေဒံ မညတိ. တတော ပရံ ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ ကမ္မဖလဝါဒီဘာဝတော. ယေဘုယျေန ဟိ ဥစ္ဆေဒဝါဒီ သဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဘိနိဝေသေသု အညတြာဘိနိဝေသော ဟောတိ. သီဃံ ဒဿနံ ပဇဟတိ ဝဋ္ဋာဘိရတိယာ အဘာဝတော. ပါရမိယော ပူရေတုံ သက္ကောန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, လောကဝေါဟာရမတ္တေနေဝ သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ယောဇနာ. အသက္ကောန္တောတိ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတုံ အသက္ကောန္တော. အဘိနီဟာရံ [Pg.101] ကတွာ အဂ္ဂသာဝကာဒိဘာဝဿ အဘိနီဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ. သာဝကော ဟုတွာတိ အဂ္ဂသာဝကော မဟာသာဝကော ဟုတွာ, တတ္ထာပိ တေဝိဇ္ဇော ဆဠဘိညော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဝါ သုက္ခဝိပဿကော ဧဝ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. သဗ္ဗမိဒံ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော ကလျာဏမိတ္တနိဿယေန သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနေ ခိပ္ပဝိရာဂတာဒဿနတ္ထံ အာဂတံ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

“他知道有此世(idhaloka)与他世(paraloka)”，以此说明常见(sassatadiṭṭhi)过失较少的原因；“他品味轮回(vaṭṭa)、喜爱轮回”，以此说明他迟于离贪(virāga)。因此说“是故”(tasmā)等。以“他知道有此世与他世”，显示他不否定众生在诸趣(gati)中轮回(saṃsaraṇa)；以“他知道善(sukata)恶(dukkaṭa)业(kamma)有果报(phala)”，说明（他承认）业果(kammaphala)。以“他不作善(kusala)”，说明（他否定）业；以“他作不善(akusala)而不惧”，显示福(puñña)与非福(apuñña)是自然而有。他品味轮回、喜爱轮回，是由于心倾向于此(tanninna)。他不能迅速舍弃此见(laddhi)，是由于不乐于断灭轮回(vaṭṭupaccheda)。断见论者(ucchedavādī)认为在当生即断灭。此后，他知道有此世与他世，知道善恶业有果报，这是因为他成为业果论者(kammaphalavādī)。确实，断见论者大多对自性论(sabhāvavāda)、命定论(niyativāda)或偶然论(yadicchāvāda)等另有执着(abhinivesa)。他能迅速舍弃其见，是由于不乐于轮回(vaṭṭābhirati)。能够圆满诸波罗蜜(pāramī)者，成为独觉佛(paccekabuddha)而般涅槃；或者，仅依世俗言说(lokavohāra)，他成为正自觉者(sammāsambuddha)而般涅槃——此是结合(yojanā)。“不能者”是指不能成佛者。发愿(abhinīhāra)后，成就上首弟子(aggasāvaka)等地位的愿。成为弟子(sāvaka)，即成为上首弟子、大弟子(mahāsāvaka)，在那里，或成为三明者(tevijja)、六神通者(chaḷabhiñña)、无碍解达者(paṭisambhidāppatta)，或仅是纯观行者(sukkhavipassaka)，作为佛陀的弟子而般涅槃。所有这些都是为了显示，断见论者依靠善友(kalyāṇamitta)，在进入正性决定(sammattaniyāma)后，能迅速离贪(khippa-virāga)。因此说“是故”(tasmā)等。

၂၀၂. ကဉ္ဇိယေနေဝါတိ အာရနာဠေန. ကဉ္ဇိယသဒိသေန ဥစ္ဆေဒဒဿနေန. ပူရိတောတိ ပရိပုဏ္ဏဇ္ဈာသယော. သောတိ ပရိဗ္ဗာဇကော. အပ္ပဟာယာတိ အဘိန္ဒိတွာ. ဝိဂ္ဂဟောတိ ကလဟော ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမညန္တိ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓဂ္ဂါဟောတိ ကတွာ. ဝိဝါဒန္တိ ဝိရုဒ္ဓဝါဒံ. ဝိဃာတန္တိ ဝိရောဓဟေတုကံ စိတ္တဝိဃာတံ. ဝိဟေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟဝိဝါဒနိမိတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ကိလမထံ. အာဒီနဝံ ဒိသွာတိ ဧတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ဧဝရူပေါ အာဒီနဝေါ, အနိယျာနိကဘာဝတာယ ပန သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ မဟာဒီနဝေါတိ ဧဝံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ.

202. “以酸粥”(kañjiyena)即以酸米汤(āraṇāḷa)。以如酸粥般的断灭见。“充满”(pūrito)即意向圆满。“他”(so)指游方者。“不舍”(appahāya)即不破除。“争执”(viggaho)即争吵，认为“唯此是实，余者皆虚”，而相互执持对立之见。“诤论”(vivādaṃ)即对立的言论。“恼害”(vighātaṃ)即由对立引起的内心恼害。“逼恼”(vihesaṃ)即因争执与诤论而有的身心疲劳。“见到过患”(ādīnavaṃ disvā)是说，见到这些见解有如此的过患，并且因为其不具出离性，在现世与未来都是大过患，如此见到过患。

၂၀၅. ‘‘ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄၁; သံ. နိ. ၃.၈) ကာယံ အနွေတီတိ ကာယနွယော, သောယေဝ, တဿ ဝါ သမူဟော ကာယနွယတာ, ကာယပဋိဗဒ္ဓေါ ကိလေသော. တေနာဟ ‘‘ကာယံ…ပေ… အတ္ထော’’တိ.

205. 以“这是我，这是我的我”(eso”hamasmi, eso me attā)等(中部1.241；相应部3.8)随逐于身，故为“身随”(kāyanvayo)；即此，或其聚合，为“身随性”(kāyanvayatā)，是与身相联的烦恼。因此说：“身……乃至……义”。

အသမ္မိဿဘာဝန္တိ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထိတဘာဝံ. တေန တာသံ ယထာသကံ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိဂမံ ဒဿေတိ. ဧဝဉှိ တာသံ ကဒါစိပိ သင်္ကရော နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော’’တိအာဒိ. သရူပံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အညာ ဝေဒနာ’’တိ အနိယမေန ဝုတ္တတ္တာ တမေဝ ဝိဂမံ ဒဿေန္တော ‘‘အနုပ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ အန္တရဟိတာ ဝါ’’တိ အာဟ. သရူပတော နိယမေတွာ ဝုစ္စမာနေ ကာစိ အနုပ္ပန္နာ ဝါ ဟောတိ, ကာစိ အန္တရဟိတာ ဝါတိ. စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇမာနဘာဝဒဿနတ္ထံ.

不混杂性(asammissabhāva)即因不混杂(asaṅkara)而确立的状态(vavatthitabhāva)。由此显示它们各自依照自己的因缘生起和灭尽。这样，它们绝无混杂。因此说“在此，此为略义”等。因为没有把握其自性(sarūpa)而泛说“其他感受”，故在显示彼灭尽时说“或者未生，或者已逝”。若确定其自性而说，则是有的未生，有的已逝。“为了显示粉碎的状态”(cuṇṇavicuṇṇabhāvadassanatthaṃ)是为了显示刹那刹那坏灭的状态。

န ကေနစိ သံဝဒတီတိ ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ ဒိဋ္ဌိရာဂဝသေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော န ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘သဿတံ ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ. န ဝိဝဒတီတိ ဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ ဟုတွာ န ဝိဝဒတိ. ပရိဝတ္တေတွာတိ ဥစ္ဆေဒံ ဂဟေတွာ ဧကစ္စသဿတံ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန တယောပိ ဝါဒါ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ[Pg.102]. တေန ဝေါဟရတီတိ တေန လောကဝေါဟာရေန လောကသမညံ အနတိဓာဝန္တော သတ္တော ပုရိသော ပုဂ္ဂလောတိအာဒိနာ ဝေါဟရတိ, န ပန ဣတော ဗာဟိရကာ ဝိယ အဘိနိဝိသတိ. တေနာဟ ‘‘အပရာမသန္တော’’တိ. ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ရူပါဒီသု ဧကံ ဓမ္မမ္ပိ. ပရာမာသဂ္ဂါဟေန အဂ္ဂဏှန္တောတိ ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ, ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ စ ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသိတွာ ဂဟဏေန အဂ္ဂဏှန္တော.

“不与任何人论议”(na kenaci saṃvadati)，是说不因执着于见的贪爱(diṭṭhirāga)而心生染污地与任何人(puggala)交谈。因此说“执取常见”等。“不诤论”(na vivadati)，是说不成为对立者而诤论。“转换”(parivattetvā)，是说执取断见、执取一分常见，如是所说，此三论应被转换而结合。“他以此言说”(tena voharati)，是说他以世俗语言(lokavohāra)，不逾越世间共称(lokasamaññā)，而使用“有情”、“人”、“个人”等词，但不像外道那样执著。因此说“不执取”(aparāmasanto)。“任何法”(kañci dhammaṃ)，是指色等法中的任何一法。“不以执取而把握”(parāmāsaggāhena aggaṇhanto)，是说不以“常”等或“这是我的”等方式，超越法的自性，从旁触取而把握。

ကတာဝီတိ ကတကိစ္စော. သော ဝဒေယျာတိ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရေသု သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နေသုပိ အဟံ ဝဒါမီတိ ဝဒေယျ. တတ္ထ အဟန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တသန္တာနေ. မမန္တိ တဿ သန္တကဘူတေ ဝတ္ထုသ္မိံ လောကနိရုဠှေ. သမညန္တိ တတ္ထ သုကုသလတာယ လောကေ သမညာ ကုသလော ဝိဒိတွာ. ဝေါဟာရမတ္တေနာတိ ကေဝလံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ မဟာဗောဓိပါရမိယော ပူရေတုံ အသက္ကောန္တော သာဝကော ဟုတွာ ဒေသဝေါဟာရမတ္တေန န အပ္ပဟီနတဏှော ဝိယ အန္ဓပုထုဇ္ဇနော အဘိနိဝေသနဝသေန.

“已作者”(katāvī)即所作已办者。“彼或说”(so vadeyya)，是说漏尽比丘，虽然我慢(ahaṅkāra)与我所慢(mamaṅkāra)已完全断绝，但仍会说“我说”。其中，“我”指自己的内在相续；“我所”指世间公认属于他的事物(vatthu)。“共称”(samaññā)，是说善巧地了知世间的共称。“仅依言说”(vohāramattena)，是说无论是已成为独觉佛者，还是因不能圆满大菩提波罗蜜而成为弟子者，都仅是依地方的言说方式(desavohāra)而说，不像未断渴爱的盲昧凡夫(andhaputhujjana)那样出于执著而说。

၂၀၆. သဿတာဒီသူတိ သဿတာဘိနိဝေသာဒီသု. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. သဿတံ အဘိညာယာတိ သဿတဒိဋ္ဌိံ သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော နိဿရဏတော အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. ပဟာနန္တိ အစ္စန္တပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒံ. ရူပဿ ပဟာနန္တိ ရူပဿ တပ္ပဋိဗဒ္ဓသညောဇနပ္ပဟာနေန ပဟာနံ. အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂ္ဂဟေတွာဝ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ‘‘အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီ’’တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိပိ အဂ္ဂဟေတွာ အသေသေတွာ. သောဠသ ပညာတိ မဟာပညာဒိကာ သောဠသ ပညာ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ပုဏ္ဏဥပေါသထဒိဝသတာ, ကေနစိ အနာမန္တိတမေဝ အနေကသတာနံယေဝ အနေကသဟဿာနံ ဝါ ဘိက္ခူနံ သန္နိပတိတတာ, သဗ္ဗေသံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဥပသမ္ပန္နတာ, ဆဠဘိညတာ စာတိ. တေနာဟ ‘‘တတြိမာနိ အင်္ဂါနီ’’တိအာဒိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

206. “常见等”(Sassatādīsu)即于常见等执著。“于彼彼法”(Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ)是用于抉择的属格。“以直接智知晓常见”(Sassataṃ abhiññāya)，即以超胜的智慧，从集、灭、味、患、离，洞察了常见。“断”(Pahānaṃ)即究竟断、断根。“断色”(Rūpassa pahānaṃ)即通过断除与色相应的结而断色。心由以无生而灭的诸漏中解脱，无所执取。于“心从诸漏中解脱”一句，是说无所执取，毫无残余。“十六慧”(Soḷasa paññā)指大慧等十六种慧。“具足四支”(Caturaṅgasamannāgato)即：为圆满的布萨日；未经任何人邀请，即有数百乃至数千比丘集会；所有人都以“来！比丘！”的方式得戒；以及具足六神通。因此说“此中有此等支分”等。此处义理未分别者，当易了知。

ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《长爪经》释义之隐义阐释圆满。

၅. မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 玛甘迪亚经释义

၂၀၇. ဒွေ [Pg.103] မာဂဏ္ဍိယာတိ ဒွေ မာဂဏ္ဍိယနာမကာ. ဒေဝဂဗ္ဘသဒိသန္တိ ဒေဝါနံ ဝသနဩဝရကသဒိသံ. ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဘာရဒွါဇဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဂျာဂါရေ တိဏသန္ထာရကေ’’တိ ဧတံ ဝုတ္တံ. န ကေဝလံ တံ ဒိဝသမေဝါတိ ယံ ဒိဝသံ မာဂဏ္ဍိယော ပရိဗ္ဗာဇကော တိဏသန္ထာရကံ ပညတ္တံ, န ကေဝလံ တံ ဒိဝသမေဝ ဘဂဝါ ယေနညတရော ဝနသဏ္ဍော, တေနုပသင်္ကမီတိ ယောဇနာ. ဂါမူပစာရေတိ ဂါမသမီပေ. သညာဏံ ကတွာတိ သညာဏံ ကတွာ ဝိယ. န ဟိ ဘဂဝတော တဿ သညာဏကရဏေ ပယောဇနံ အတ္ထိ.

207. “两位玛甘迪雅”(Dve māgaṇḍiyā)是指两位名叫玛甘迪雅的人。“像天人宫殿”是说像天人的住所一样。“这已说”是指“在巴罗多迦(Bhāradvāja)婆罗门的火祭殿里，草席上”这句话。“不仅是那天”是说玛甘迪亚(Māgaṇḍiya)游方者(paribbājaka)铺设草席的那天，不仅仅是那天，世尊前往某个树林，应该这样理解。“村庄附近”是说靠近村庄。“做了标记”就像做了标记一样。其实世尊没有必要为他做标记。

သမဏသေယျာနုရူပန္တိ သမဏဿ အနုစ္ဆဝိကာ သေယျာ. ပါသံသတ္ထော ဟိ အယံ ရူပ-သဒ္ဒေါ. တေနာဟ ‘‘ဣမံ တိဏသန္ထာရက’’န္တိအာဒိ. အနာကိဏ္ဏောတိ ဝိလုဠိတော အဃဋ္ဋိတော. ဟတ္ထပါဒသီသေဟိ တတ္ထ တတ္ထ ပဟဋေန န စလိတော အဘိန္နော, အစလိတတ္တာ ဧဝ အဘိန္နံ အတ္ထရဏံ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပညတ္တော ဝိယာတိ အယံ ဆေကေန စိတ္တကာရေန စိန္တေတွာ တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္နလေခါယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ လိခိတာ စိတ္တကတသေယျာ ဝိယ. ဘူနံ ဝုစ္စတိ ဝဍ္ဎိတံ, တံ ဟန္တီတိ ဘူနဟုနော. တေနာဟ ‘‘ဟတဝဍ္ဎိနော’’တိ. တံ ပနာယံ စက္ခာဒီသု သံဝရဝိဓာနံ ဝဍ္ဎိဟနနံ မညတိ. တေနာဟ ‘‘မရိယာဒကာရကဿာ’’တိ. ဗြူဟေတဗ္ဗန္တိ ဥဠာရဝိသယူပဟာရေန ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ ပီဏေတဗ္ဗံ. တံ ပန အနနုဘူတာနုဘဝနေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. အနုဘူတံ ပန အပဏီတံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒီ ကိရေသ ပရိဗ္ဗာဇကော, တသ္မာ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဝဍ္ဎိံ ပညပေတိ. ယသ္မာ ယံ ဆန္နမ္ပိ စက္ခာဒီနံ ယထာသကံ ဝိသယဂ္ဂဟဏံ ပဋိက္ခိပန္တော လောကဿ အဝဍ္ဎိတံ ဝိနာသမေဝ ပညပေတိ, တသ္မာ သော သယမ္ပိ ဝဍ္ဎိဟတော ဟတဝဍ္ဎိတော.

“适合沙门的卧具”(Samaṇaseyyānurūpa)即与沙门相称的卧具。这个“rūpa”词是赞叹之语，因此说“此草铺”等。“未被扰乱”(Anākiṇṇa)是指未被践踏、未被触碰，手足头等处处触碰而不移动、不破损，因为不动所以是不破的敷具。“划定而施设”(Paricchinditvā paññatto)就像是巧匠先用心思量，再用画笔划定界限后绘制的精巧卧具。“bhūna”意思是增长，“huno”是断除，所以说是“断增长者”(bhūnahuno)。但他认为在眼等处实行防护就是断除增长，因此说“作界限者”(mariyādakāraka)。“应令增长”(Brūhetabba)是指以广大的境界供养来增长、滋养，但这要通过未曾体验的去体验，所以说“未见者应见”(adiṭṭhaṃ dakkhitabba)；已经体验过的则应超越，所以说“已见者应超越”(diṭṭhaṃ samatikkamitabba)，其余的门也是同样的道理。这个游方者是主张现见法涅槃(diṭṭhadhammanibbāna)的，因此在六根门中设立增长。因为他否定眼等六根各自对境界的领受，实际上是为世间设立了不增长和毁灭，所以他自身也是增长已断者(hatavaḍḍhita)。

သံကိလေသတော အာရကတ္တာ အရိယော နိယျာနိကဓမ္မဘာဝတော ဉာယော ဓမ္မော. ဝဇ္ဇလေသဿပိ အဘာဝတော ကုသလော. တေနာဟ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေ ကာရဏဓမ္မေ အနဝဇ္ဇေ’’တိ. ဥဂ္ဂတဿာတိ ဥစ္စကုလီနတာဒိနာ ဥဠာရဿ. မုခေ အာရက္ခံ ဌပေတွာတိ မုခေန သံယတော ဟုတွာ. အမ္ဗဇမ္ဗူအာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိယ အပူရယမာနောတိ အမ္ဗဇမ္ဗူအာဒီနိ အညမညဝိသဒိသာနိ ဝိယ ပူရဏကထာနယေန ယံ ကိဉ္စိ အကထေတွာ. တေနာဟ ‘‘မယာ ကထိတနိယာမေနာ’’တိ.

远离杂染故为圣(ariya)，是引向出离的法，故为正法(ñāya dhamma)，没有过失故为善(kusala)。因此说“于清净因法无过失”。“高贵”(uggata)是指出身高贵等殊胜。“守护口”(mukhe ārakkhaṃ ṭhapetvā)是指成为以口律仪者。“犹如拿着芒果(amba)、阎浮果(jambū)等”是指像拿着芒果、阎浮果等各自不同，却不以言辞充满的方式说任何话。因此说“依我所说法的规范”。

၂၀၈. ဖလသမာပတ္တိယာ [Pg.104] ဝုဋ္ဌိတောတိ ဒိဝါဝိဟာရတော ဝုဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. ဒိဝါဝိဟာရောပိ ဟိ ‘‘ပဋိသလ္လာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၁၈). ဘဂဝါ ဟိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနုတ္တရကာလံ တေသံ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ ဒိဝါဝိဟာရတော ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ ဂတော. သံဝေဂေါ နာမ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ, တံ နိဗ္ဗိန္ဒနဝသေနပိ ဟောတိ, သံဝေဂနိဿိတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပီတိသံဝေဂေန သံဝိဂ္ဂေါ’’တိ. သော ပန ယသ္မာ ပုရိမာဝတ္ထာယ စလနံ ဟောတိ စိတ္တဿ, တသ္မာ အာဟ ‘‘စလိတော ကမ္ပိတော’’တိ. တိခိဏသောတေန ပုရိသေနာတိ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယာဟ.

208. “从果定”(phalasamāpattiyā)出定”是指从白天的禅修(divāvihāra)中出定。白天的禅修也称为“独处”(paṭisallāna)，就像“当他独自隐居时，心中生起了这样的思绪”等等经文中所说的那样。世尊从果定出定后不久，听到了他们的谈话，就从白天的禅修中出定，前往那里。“警觉”(saṃvega)是指伴随惭愧的智慧，它也能通过厌离产生，为了说明警觉所依赖的，所以说“因喜悦而警觉”。由于这会使心从之前的状态发生动摇，因此说“动摇、震动”。“锐利根性的男子”(tikhiṇasota purisa)是指世尊。

၂၀၉. ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ ယထာ ဝိနေယျဒမနကုသလော ဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဣဒံ အာရမိတဗ္ဗဘာဝဿ ဘာဝလက္ခဏဝစနံ. အာရမတိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော, ရူပံ အာရာမော ဧတဿာတိ ရူပါရာမံ, တတော ဧဝ တန္နိန္နဘာဝေန ရူပေ ရတန္တိ ရူပရတံ, တေန သမ္မော ဒုပ္ပတ္တိယာ ရူပေန သမ္မုဒိတန္တိ ရူပသမ္မုဒိတံ, တဒေတံ တဒဘိဟတဇဝနကိစ္စံ တတ္ထ အာရောပေတွာ ဝုတ္တံ. ဒန္တန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒန္တံ ဒမိတံ. နိဗ္ဗိသေဝနန္တိ ဝိဂတဝိသုကာယိကံ. ဂုတ္တန္တိ သတိယာ ဂုတ္တံ. ရက္ခိတန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သံဝုတန္တိ အပနီတံ ပဝေသနိဝါရဏေန. တေနာဟ ‘‘ပိဟိတ’’န္တိ.

209. 开始说法时，如同善于调伏的调御者(vineyyadamanakusala)，以住处之义来说明，这是可喜乐状态的特征说明。“喜乐处”(ārāma)即人于此中喜乐之处；色是其喜乐处，故为“以色为乐”(rūpārāma)；由于倾向于色而乐于色，故为“乐于色”(rūparata)；因于色中难以满足而欢喜，故为“喜于色”(rūpasammudita)；这是将速行心的作用投射到那里而说的。“调伏”(danta)等词也是同样的道理。调伏即已调伏。“离愦闹”(nibbisevana)即远离闲谈。“守护”(gutta)即以正念守护。“保护”(rakkhita)即它的同义词。“防护”(saṃvuta)即通过阻止进入而去除。因此说“关闭”(pihita)。

၂၁၀. ဥပ္ပဇ္ဇနပရိဠာဟန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကိလေသပရိဠာဟံ. ကိံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ အဿာတိ ရူပါရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ သမုဒယာဒိပဟာနံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ပရိနိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ဝိရဇ္ဇိတွာ ယော ဝိမုတ္တော, တတ္ထ ကိံ ဝုဒ္ဓိဟတပရိယာယော အဝဿံ လဘတိ န လဘတီတိ ပုစ္ဆတိ. ပရိဗ္ဗာဇကော တာဒိသေ သာရဗဒ္ဓဝိမုတ္တိကေ ဝုဒ္ဓိဟတောတိ န ဝဒေယျာတိ အာဟ ‘‘န ကိဉ္စိ, ဘော, ဂေါတမာ’’တိ.

210. “生起热恼”是指生起烦恼的热恼。“应该说什么”是指，体验了色所缘，把握了集等之舍弃，通过彻底厌离、离染而解脱的人，对于这样的人，是否会得到增长或损减的说法？这是在询问这个问题。游方者对于这样已获得坚固解脱者，不会说“增长”或“损减”，因此回答说：“乔达摩尊者，什么也没有。”

၂၁၁. တေတိ တယာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဝဿံ ဝါသော ဝဿံ ဥတ္တရပဒလောပေန, ဝဿိတုံ အရဟတီတိ ဝဿိကော, ဝဿကာလေ နိဝါသာနုစ္ဆဝိကောတိ အတ္ထော.

211. “Te”即“tayā”（由你），或这本身就是一种读法。“Vassaṃ”（雨季安居）是“vassaṃ vāso”（雨季居住）省略后一词而来；“vassiko”（雨季的）意为“适合在雨季居住”。

နာတိဥစ္စော ဟောတိ နာတိနီစောတိ ဂိမှိကော ဝိယ ဥစ္စော, ဟေမန္တိကော ဝိယ နီစော န ဟောတိ, အထ ခေါ တဒုဘယဝေမဇ္ဈလက္ခဏတာယ နာတိဥစ္စော ဟောတိ နာတိနီစော. နာတိတနူနီတိ [Pg.105] ဟေမန္တိကဿ ဝိယ န ခုဒ္ဒကာနိ. နာတိဗဟူနီတိ ဂိမှိကဿ ဝိယ န အတိဗဟူနိ. မိဿကာနေဝါတိ ဟေမန္တိကဂိမှိကေသု ဝုတ္တလက္ခဏဝေါမိဿကာနိ. ဥဏှပဝေသနတ္ထာယာတိ နိယူဟေသု ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ ပတိတသူရိယောဘာသဝသေန ဥဏှဿ အဗ္ဘန္တရပဝေသနတ္ထာယ. ဘိတ္တိနိယူဟာနိ နီဟရီယန္တီတိ ဒက္ခိဏပဿေ ဘိတ္တီသု နိယူဟာနိ နီဟရိတွာ ကရီယန္တိ. ဝိပုလဇာလာနီတိ ပုထုလဆိဒ္ဒါနိ. ဥဒကယန္တာနီတိ ဥဒကဝါဟကယန္တာနိ.

“不高不低”不是像夏季那样高，也不是像冬季那样低，而是具有两者中间的特征，所以不高也不低。“不太细”不是像冬季那样的小。“不太密”不是像夏季那样太密。“混合的”就是指具有冬夏所述特征的混合。“为了导入热气”是指在壁龛里，早饭和晚饭后，依照阳光斜照的情况，为了导入热气进入内部。“墙壁壁龛被凿出”是指在南侧的墙壁上，凿出壁龛。“宽大的网”是指孔洞宽大。“水车”是指运水的装置。

နီလုပ္ပလဂစ္ဆကေ ကတွာတိ ဝိကသိတေဟိ နီလုပ္ပလေဟိ ဂစ္ဆကေ နဠိနိကေ ကတွာ. ဂန္ဓကလလန္တိ ဂန္ဓမိဿကကဒ္ဒမံ. ယမကဘိတ္တီတိ ယုဂဠဘိတ္တိ, တဿာ အန္တရေ နာဠိ, ယတော ဥဒကံ အဘိရုဟတိ. လောဟနာဠိန္တိ လောဟမယယန္တနာဠိံ. ဇာလန္တိ တမ္ဗလောဟမယံ ဇာလံ. ဟေဋ္ဌာ ယန္တံ ပရိဝတ္တေန္တီတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ဥဒကယန္တံ ဂမေန္တိ. ဥဒကဖုသိတေ တေမေန္တေ ဝိဝဏ္ဏတာ မာဟောသီတိ နီလပဋံ နိဝါသေတိ. ဒိဝါကာလေတိ ဒိဝသဝေလာယ. အဇ္ဈတ္တံ ဝူပသန္တစိတ္တော ဝိဟရာမီတိ ဧတေန အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရော ဘဂဝတာ ဒဿိတောတိ အာဟ – ‘‘တာယ ရတိယာ ရမမာနောတိ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ.

“以青莲花丛装饰”，即用绽放的青莲花做成莲池。“香泥”，指混合香料的泥浆。“双墙”，是成对的墙壁，墙壁中间有管道，水从那里上涌。“铜管”，是金属制成的机械管道。“网”，是用红铜制成的网。“下面转动机械”，指在下面转动水车。为防水溅而褪色，就覆盖青布。“白天的时候”，即白天的时间。“‘我内心平静而住’，此句表明世尊开示了自己住于果定的境界——因此说：‘“以那种喜悦为乐”这句话，是指第四禅果定的喜悦。’”

၂၁၂. မဟာ စ နေသံ ပပဉ္စောတိ နေသံ ရာဇူနံ မဟာပပဉ္စော ရာဇိဒ္ဓိဝသေန သဗ္ဗဒါ သမ္ပတ္တိဝိသယော စ, အနုဘဝိတုံ န လဘန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. မန္တေ ဂဝေသန္တာ ဝိစရန္တိ, န ဘောဂသုခံ. ဂဏနာ နာမ အစ္ဆိန္နဂဏနာ, န ဝိဂဏဂဏနာ န ပဏဂဏနာ. အာဝဋ္ဋောတိ ယထာဓိဂတေ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ ပဟာယ ကာမဟေတု အာဝဋ္ဋော နိဝတ္တော ပရိဝတ္တိတော ဘဝေယျ. ဧဝံ မာနုသကာ ကာမာတိ ယထာ ကောစိ ကုသဂ္ဂေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ မိနေယျ. တတ္ထ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကမေဝ မဟန္တံ ဝိပုလံ ပဏီတဉ္စ, ဧဝံ ဒိဗ္ဗာနံ ကာမာနံ သမီပေ ဥပနိဓာယ မာနုသကာ ကာမာ အပ္ပမတ္တကာ ဩရမတ္တကာ နိဟီနာ, ဒိဗ္ဗာဝ ကာမာ မဟန္တာ ဝိပုလာ ဥဠာရာ ပဏီတာ. သမဓိဂယှာတိ သမ္မာ အဓိဂမနဝသေန နိဂ္ဂယှ ဒိဗ္ဗမ္ပိ သုခံ ဟီနံ ကတွာ တိဋ္ဌတိ.

212. “彼等有大戏论”，意即诸国王因王权之故，常有广大的世俗事务，却无法真正体验，此乃其意。他们四处寻求计谋，而非享受财富之乐。“计算”，是指连续不断的计算，而非中断的计算，也非筹码的计算。“回转”，即舍弃已获得的天界欲乐后，却又因欲乐而回转、返回。“人间欲乐亦复如是”，譬如有人用吉祥草尖取水，欲测量大海之水。大海之水方为浩瀚、广阔、美好；同样，与天界欲乐相比，人间欲乐实为微少、些许、低劣，天界欲乐方为广大、宽阔、崇高、美好。“彻底掌握”，即通过正确了知的方式，克服并视天界之乐为低劣而安住。

၂၁၃. အာရောဂျဟေတုကံ သုခံ အဿ အတ္ထီတိ သုခီ, တံ ပနဿ ရောဂဝိဂမတောဝါတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ဒုက္ခိတော ပစ္ဆာ သုခိတော’’တိ. သေရီ နာမ အတ္တာဓီနဝုတ္တီတိ အာဟ ‘‘သေရီ ဧကကော ဘဝေယျာ’’တိ. အတ္တနော ဝသော [Pg.106] သယံဝသော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သယံဝသီ. အင်္ဂါရကပလ္လံ ဝိယ ကာမဝတ္ထုပရိဠာဟဟေတုတော. တစ္ဆေတွာတိ ဃဋ္ဋေတွာ, ကဏ္ဍူယိတွာတိ အတ္ထော.

213. 因有健康为因而快乐，故称“乐者”；其乐来自疾病消除，因此说“先苦后乐”。所谓“自由”，是指行为自主，因此说“当自由独处”。自己做主为“自主”，拥有自主者为“自主者”。如同火坑，是因欲乐之事能燃烧故。“削”(Tacchetvā)，是摩擦之义，即搔痒。

၂၁၄. ယေန ကာယော မဓုရကဇာတော ဟောတိ, တံ ကိရ ကုဋ္ဌံ ဆဝိံ ဝိနာသေတိ, စမ္မံ ဆိဒ္ဒဇာတံ ဝိယ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥပဟတကာယပ္ပသာဒေါ’’တိ. ပစ္စလတ္ထာတိ ပဋိလဘိ. အဝိဇ္ဇာဘိဘူတတာယ ဝိရောဓိပစ္စယသမာယောဂေန ပညိန္ဒြိယဿ ဥပဟတတ္တာ. အာယတိံ ဒုက္ခဖလတာယ ဧတရဟိ စ ကိလေသဒုက္ခဗဟုလတာယ ကာမာနံ ဒုက္ခသမ္ဖဿတာ, တဒုဘယသံယုတ္တေသု တေသု စ တံ အသလ္လက္ခိတွာ ဧကန္တသုခါဘိနိဝေသော ဝိပရီတသညာယ, န ကေဝလာယ သုခဝေဒနာယ သုခါတိ ပဝတ္တသညီ.

214. 身体会生一种甜疮，据说那种病会毁坏皮肤，使之如破洞的皮革。因此说“身体的净色被损害”。“重新获得”即是“再次获得”。由于被无明所覆盖，又与违逆之缘结合，导致慧根受损。因欲乐在未来有苦果，于现在多烦恼苦，故欲乐是苦触。于此二者相应之欲乐中，却不察此理，反而因颠倒想而执着于纯粹的快乐，并非仅因乐受而生起“这是乐”的想。

၂၁၅. တာနီတိ ကုဋ္ဌသရီရေ ဝဏမုခါနိ. အသုစီနီတိ အသုဘာနိ. ဒုဂ္ဂန္ဓာနီတိ ဝိဿဂန္ဓာနိ. ပူတီနီတိ ကုဏပဘူတာနိ. ဣဒါနီတိ ဧတရဟိ. နခေဟိ ဝိပ္ပတစ္ဆနအဂ္ဂိပရိတာပနေဟိ အတိနိပ္ပီဠနကာလေ ပါဏကာ…ပေ… ပဂ္ဃရန္တိ, တေန ဝေဒနာ တနုကာ ဟောတိ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တနယေန ဝေဒနာယ တနုကဘာဝတော.

215. “那些”，指麻风病人身上的疮口。“不净”，即不净物。“恶臭”，即腥臭。“腐烂”，即如尸体。“现今”，即现在。当用指甲抓挠、用火烧灼或过度挤压时，小虫……乃至……流出，因此痛苦减轻。“如是”，即依上述方式，痛苦得以减轻。

အာရောဂျဘာဝေ ဓနလာဘာဒိလာဘုပ္ပတ္တိတော, အသတိ စ အာရောဂျေ လာဘဿ နိရတ္ထကဘာဝတော, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိသဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ လာဘဿ နိမိတ္တဘာဝတော စ အာရောဂျပရမာ လာဘာ. နိဗ္ဗာနေ သုခုပ္ပတ္တိတော, အသတိ စ နိဗ္ဗာနာဓိဂမေ တာဒိသဿ သုခဿ အနုပလဗ္ဘနတော, သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တတ္တာ စ သဗ္ဗသော စ သံသာရဒုက္ခာဘာဝတော, အဓိဂတေ စ တသ္မိံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခာဘာဝတော စ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ. ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂါနန္တိ ကာယာနုပဿနာဒိဘေဒဘိန္နာနံ အရိယမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနံ မဂ္ဂါနံ. တေသဉ္စ အမတဂါမိတာ နာမ တန္နိန္နတာဝသေနေဝ သစ္ဆိကိရိယာဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂဂမနေနေဝ အမတဂါမိန’’န္တိ. အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယမဂ္ဂေါ ခေမော သဗ္ဗပရိဿယသမုဂ္ဃာတနေန အနုပဒ္ဒုတတ္တာ, တံသမင်္ဂီနံ သဗ္ဗသော အနုပဒ္ဒုတတ္တာ တံသမင်္ဂီနံ သဗ္ဗသော အနုပဒ္ဒဝဟေတုတော စ. လဒ္ဓိဝသေန ဂဟိတာတိ သဿတဝါဒါဒီဟိ ကေဝလံ တေသံ လဒ္ဓိဝသေန တထာ ဂဟိတာ. ခေမအမတဂါမိနန္တိ ဣမိနာ ဟိ ‘‘ခေမံအမတဂါမိန’’န္တိ ဝိဘတ္တိအလောပေန နိဒ္ဒေသော, အတ္ထော ပန ဝိဘတ္တိလောပေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ.

健康是至上利益，因健康时能得财富等利益；若无健康，利益便无意义；又因健康是现世等一切成就之因，故健康是至上利益。涅槃是至上安乐，因能于涅槃中生起安乐；若未证涅槃，则不得此乐；又因其远离一切有为法，彻底断除轮回之苦；且证得之时，一切轮回之苦皆灭尽，故涅槃是至上安乐。“诸前分道”，指身随观等不同种类的圣道前分道。其“趋向不死”，是指仅因倾向于及实证于彼，故说“仅以前分行即趋向不死”。八支圣道是安稳的，因其根除一切危险而无灾患；具足八支圣道者全然无灾患，且其为远离一切灾患之因。“依其所得而执取”，即常见论者等仅依其所得（见解）而如是执取。“安稳趋向不死”，此为省略格位的解释，其义理当以省略格位来理解。

၂၁၆. အနောမဇ္ဇတီတိ [Pg.107] အနု အနု ဩမဇ္ဇတိ. အပရာပရံ ဟတ္ထံ ဟေဋ္ဌာ ဩတာရေန္တော မဇ္ဇတိ.

216. “浸入”，即一再地浸入。不断将手向下伸入而浸没。

၂၁၇. ဆေကန္တိ ဃနဘာဝေန ဝီတံ. ဃနမဋ္ဌဘာဝေန သုန္ဒရံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပန္န’’န္တိ. သာဓူဟိ ပရမပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌေဟိ လာတော ဂဟိတောတိ သာဟုဠိ. သင်္ကာရစောဠကံ နိစ္စကာဠကံ.

217. “精良”，即织法致密。因其致密光滑而美好，故说“圆满”。“善取衣”，因被善人、极少欲知足者所受取，故名善取衣。粪扫衣通常是黑色的。

၂၁၈. တတ္ထ တတ္ထ ရုဇနဋ္ဌေန ဝိဗာဓနဋ္ဌေန ရောဂေါဝ ဘူတော. ဝိပဿနာဉာဏေနပိ သိခါပ္ပတ္တေန အာရောဂျံ ဧကဒေသေန ပဿတိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝဋ္ဋပဋိပက္ခတောတိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏဉ္စေဝါ’’တိ.

218. 于彼彼处，因有致痛义、逼恼义，故如疾病。即使以达到顶点的观智，也只能部分地见到健康；而涅槃，因其为轮回的对治，才是究竟健康，因此说“以及观智……”。

၂၁၉. အန္တရာတိ ပဌမုပ္ပတ္တိ ဇရာမရဏာနံ ဝေမဇ္ဈေ. ဥပဟတောတိ ပိတ္တသေမှာဒိဒေါသေဟိ ဒူသိတဘာဝေန ကထိတော. ပိတ္တာဒိဒေါသေ ပန ဘေသဇ္ဇသေဝနာယ နိဝတ္တေန္တော ဥပဟတံ ပဋိပါကတိကံ ကရောန္တော စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေတိ နာမ. ဝိနဋ္ဌာနီတိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပန္နာနိ.

219. “中间”，即初生与老死之间。“被损害”，即被胆汁、痰等过患污染的状态。通过服药去除胆汁等过患，使被损害者恢复正常，这称为“能生眼”。“已坏灭”，即已达到不再生起的状态。

၂၂၀. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေ သာဟုဠိယစီရေ. ဝဋ္ဋေ အနုဂတစိတ္တေနာတိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ အနာဒီနဝဒဿိတာယ အနုဂါမိစိတ္တေန.

220. 于先前所说的善取衣中。“随顺轮转心”，即于无始的生死轮回中，因不见其过患而生起的随顺之心。

၂၂၁. ဓမ္မဿာတိ နိဗ္ဗာနဿ. အနုဓမ္မန္တိ အနုရူပံ နိယျာနဓမ္မံ. တေနာဟ ‘‘အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒ’’န္တိ. ပဉ္စက္ခန္ဓေတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ဒဿေတိ. ‘‘ဒီဃရတ္တံ ဝတ, ဘော’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ. တေနာဟ ‘‘ဥပါဒါနနိရောဓာတိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

221. “法”，即涅槃。“随法”，即相应的出离法。因此说“适合的行道”。“五蕴”，此指五取蕴。“诸位，长久以来……”等经文已开示了出离。因此说“开示取灭，即是出离”。其余的则易于了知。

မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《玛甘迪亚经》释义之幽义阐明圆满。

၆. သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 散陀迦经释义

၂၂၃. ဒေဝေန ဝဿေန ကတော သောဗ္ဘော ဒေဝကတသောဗ္ဘော. တေနာဟ ‘‘ဝဿော…ပေ… ရဟဒေါ’’တိ. ဂုဟာတိ ပံသုဂုဟာ ပါသာဏဂုဟာ မိဿကဂုဟာတိ တိဿော ဂုဟာ. တတ္ထ ပံသုဂုဟာ ဥဒကမုတ္တဋ္ဌာနေ အဟောသိ နိန္နဋ္ဌာနံ ပန ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထတံ. ဥမင်္ဂံ ကတွာတိ ဟေဋ္ဌာ သုဒုဂ္ဂံ ကတွာ. အနမတဂ္ဂိယံ [Pg.108] ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ ‘‘န ခေါ သော သတ္တာဝါသော သုလဘရူပေါ, ယော ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အနာဝုဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၆၀) ဣဒဉ္စ တဠာကံ မယာ ဝုတ္ထပုဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, တမ္ပိ ဌာနံ သော စ အတ္တဘာဝေါ အပညတ္တိကဘာဝံ ဂတောတိ ဧဝံ အနမတဂ္ဂိယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တာဒိသံ ဌာနံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣမိနာ နယေန သမုဒ္ဒပဗ္ဗတဒဿနာဒီသုပိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

223. 天雨所成之坑，称“天造坑”。因此说“雨……乃至……湖”。洞窟有三种：土洞、石洞、混合洞。其中，土洞在无水之处，而低洼处则被水淹没。“造地道”，即在下方造一难行之处。“反思无始”，即如（《中部》1.160）所说：“实无易得之众生居所，于此长时中未曾居住过。”又思：“此湖我或曾住过，然彼处与彼身皆已消逝无迹。”如是反思无始之后，方宜前往彼处。以此方法，于观海、观山等时，亦当知晓此反思之法。

ဥစ္စံ နဒမာနာယာတိ ဥစ္စံ ကတွာ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာ ကာမဿာဒဘဝဿာဒါဒိဝတ္ထုန္တိ ‘‘အယဉ္စ အယဉ္စ ကာမော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ, အသုကော ဘဝေါ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ, ဧဝမယံ လောကော ပိယေဟိ ပိယတရော’’တိ ဧဝံ ကာမဿာဒဘဝဿာဒလောကဿာဒါဒိသင်္ခါတံ ဝတ္ထုံ. ဒုဂ္ဂတိတော သံသာရတော စ နိယျာတိ ဧတေနာတိ နိယျာနံ, သဂ္ဂမဂ္ဂေါ မောက္ခမဂ္ဂေါ စ, တံ နိယျာနံ အရဟတိ, နိယျာနေ ဝါ နိယုတ္တာတိ နိယျာနိကာ, နိယျာနံ ဝါ ဖလံ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ နိယျာနိကာ, ဝစီဒုစ္စရိတာဒိသံကိလေသတော နိယျာတီတိ ဝါ နိယျာနီယာ, ဤ-ကာရဿ ရဿတ္တံ ယ-ကာရဿ စ က-ကာရံ ကတွာ နိယျာနိကာ, စေတနာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိ. တပ္ပဋိပက္ခတော အနိယျာနိကာ, တဿာ ဘာဝေါ အနိယျာနိကတ္တံ, တသ္မာ အနိယျာနိကတ္တာ. တိရစ္ဆာနဘူတာတိ တိရောကရဏဘူတာ. ဂေဟဿိတကထာတိ ကာမပဋိသံယုတ္တကထာ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေတိ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ. သဟ အတ္ထေနာတိ သာတ္ထကံ, ဟိတပဋိသံယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝိသိခါတိ ဃရသန္နိဝေသော, ဝိသိခါဂဟဏေန စ တန္နိဝါသိနော ဂဟိတာ ‘‘ဂါမော အာဂတော’’တိအာဒီသု (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.အာစရိယပရမ္ပရကထာဝဏ္ဏနာ) ဝိယ. တေနေဝါဟ ‘‘သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ စ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနပ္ပဒေသေန ကုမ္ဘဒါသိယော ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ’’တိ.

高声叫唤者，即发出大声者。欲乐、有乐等事，即“此欲可爱、可意、可喜，彼有亦可爱、可意、可喜，如是世间与所爱者更为可爱”等，即名为欲乐、有乐、世间乐等事。从恶趣和轮回中出离，故称为“出离”(niyyāna)，即天界之道和解脱之道。而“出离的”(niyyānikā)则指其值得出离，或致力于出离，或具有出离之果，或能从语恶行等杂染中出离。此处特指与思俱行的离绮语。其对立面为非出离的(aniyyānikā)，其状态为非出离性(aniyyānikattaṃ)，因此具有非出离性。“成为障碍的”(Tiracchānabhūtā)，即成为横阻的。家事谈论(Gehassitakathā)，即与欲相应的谈论。修习业处(Kammaṭṭhānabhāve)，即修习与无常相应的四圣谛业处。与义俱，即有意义的(sātthakaṃ)，意为与利益相应。街巷(Visikhā)，即房屋聚集处，通过“街巷”一词也指代了其居住者，如“村庄来了”等(见《胜义灯》第一卷“师承传统释义”)。因此说“勇士、有能者”及“有信、心澄净者”。通过“陶器场所”(Kumbhaṭṭhānappadesena)一词，指代了陶器女奴(kumbhadāsiyo)，因此说“或陶器女奴谈论”(kumbhadāsikathā vā)。

၂၂၈. ဝေါဟာရော ဝိယ တေသံ တထာ ဝေါဟာရမတ္တံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗြဟ္မစရိယဝါသေ’’တိ. အကတာတိ သမေန, ဝိသမေန ဝါ ကေနစိ ဟေတုနာ န ကတာ န ဝိဟိတာ. ကတဝိဓော ကရဏဝိဓိ နတ္ထိ ဧတေသန္တိ အကဋဝိဓာ. ပဒဒွယေနပိ လောကေ ကေနစိ ဟေတုပစ္စယေန နေသံ အနိဗ္ဗတ္တတံ ဒဿေတိ. ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာတိ ကဿစိ ဣဒ္ဓိမတော စေတောဝသိပ္ပတ္တဿ ဒေဝဿ, ဣဿရာဒိနော ဝါ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မာတာတိ ကဿစိ အနိမ္မာပိတာ. ရူပါဒိဇနကဘာဝန္တိ ရူပသဒ္ဒါဒီနံ ပစ္စယဘာဝံ, ရူပါဒယောပိ ပထဝိယာဒီဟိ [Pg.109] အပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိကာတိ တဿ အဓိပ္ပာယော. ယထာ ပဗ္ဗတကူဋံ ကေနစိ အနိဗ္ဗတ္တိတံ ကဿစိ စ အနိဗ္ဗတ္တနကံ, ဧဝမေတေပီတိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗတကူဋာ ဝိယ ဌိတာတိ ကူဋဋ္ဌာ’’တိ. ယမိဒံ ဗီဇတော အင်္ကုရာဒိ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ, တံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ တတော နိက္ခမတိ နာဝိဇ္ဇမာနံ, အညထာ အညတောပိ အညဿ ဥပလဒ္ဓိ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ ဌိတာတိ ဧဝံ နိဗ္ဗိကာရာ ဌိတာ. ဥဘယေနပီတိ အတ္ထဒွယေနပီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘ကူဋဋ္ဌာ ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာ’’တိ ပဒဒွယေနပိ. တေသံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ. ဌိတတ္တာတိ နိဗ္ဗိကာရာဘာဝေန ဌိတတ္တာ. န စလန္တီတိ ဝိကာရံ နာပဇ္ဇန္တိ. ဝိကာရာဘာဝတော ဟိ တေသံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတတာ. အနိဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထတော ပကတိယာ အဝဋ္ဌာနမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဝိပရိဏာမေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အဝိပရိဏာမဓမ္မတ္တာ ဧဝ တေ အညမညံ န ဗျာဗာဓေန္တိ. သတိ ဟိ ဝိကာရံ အာပါဒေတဗ္ဗတာယ ဗျာဗာဓကတာပိ သိယာ, တထာ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာယ အနုဂ္ဂါဟကတာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘နာလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

228. 所谓“梵行住”(brahmacariyavāse)，只是随顺世间言说而说。“未造作”(akatā)，即不是以平等或不平等的任何因缘所造作、所建立。“无造作方式”(akaṭavidhā)，即它们没有造作的方式。这两个词显示了它们不是由世间的任何因缘所生起。即使以神通力也未被创造，即不是由任何有神通、得心自在的天神或大自在天(Issara)等以神通力所创造。“非所化现”(animmātā)，即不是由谁所化作。“色等的生因”(Rūpādijanakabhāvaṃ)是指作为色、声等的缘。他的意思是，色等也是不依赖于地等而存在的。如同山峰，不是由谁所生，也不生任何东西，它们也是如此，因此说“如山峰般安住，故为峰住者”(kūṭaṭṭhā)。所谓“从种子生出芽等”，是说已存在者才从中出现，而非不存在者；否则，从一物也可能获得另一物，此为其意。“如是安住”，即如是无变异而住。他们说，“两者”(ubhayena)意为“以两种意义”。以“峰住”和“如柱立”(esikaṭṭhāyiṭṭhitā)这两个词，说明那七种身。“因其安住”，即因其无变异而安住。“不动摇”，即不发生变异。正因为无变异，所以那七种身如柱般安住。为显示“不动摇”在义理上即是本性安住，故说“不转变”(na vipariṇāmenti)。正因其法性为不转变，故它们不互相妨害。若有变异，则可能有妨害者；若可被扶助，则可能有扶助者。为显示此二者皆无，故经中说“不能”等。

ပထဝီ ဧဝ ကာယေကဒေသတ္တာ ပထဝီကာယော. ဟန္တုံ ဝါ ဃာတေတုံ ဝါ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ ဇီဝသတ္တမာနံ ကာယာနံ နိစ္စတာယ နိဗ္ဗိကာရဘာဝတော, ဧတေနေဝ နေသမဟန္တဗ္ဗတာ အဃာတေတဗ္ဗတာ အတ္ထတော ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တန္နံတွေဝ ကာယာန’’န္တိအာဒိ. သောတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ ပစ္စေကံ နေသံ သဝနေသု အသမတ္ထတ္တာ တဒေကဒေသာဒီသုပိ အသမတ္ထတံ ဒီပေတိ. ယဒိ ကောစိ ဟန္တာ နတ္ထိ, ကထံ သတ္ထပ္ပဟာရောတိ အာဟ ‘‘ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသူ’’တိအာဒိ. ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဟနနဃာတနာဒိ ပန ပရမတ္ထတော နတ္ထေဝ ကာယာနံ အဝိကောပနီယဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ကေဝလံ တက္ကမတ္တေန နိရတ္ထကံ ဒိဋ္ဌိံ ဒီပေတီတိ ဧတေန ယသ္မာ တက္ကိကာ နိရင်္ကုသတာယ ပရိကပ္ပနဿ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနာ ပရိကပ္ပိတံ သာရတော မညမာနာ တထေဝ အဘိနိဝိဿ တက္ကဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ န တေသံ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထုသ္မိံ ဝိညူဟိ ဝိစာရဏာ ကတ္တဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ကေစီတိ သာရသမာသာစရိယာ. ပဉ္စိန္ဒြိယဝသေနာတိ ပဉ္စရူပိန္ဒြိယဝသေန. ကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ ကမ္မဘာဝေန သုပါကဋတ္တာ. အဝင်္ကကထာတာရဏာဒိကာ ဒွါသဋ္ဌိ ပဋိပဒါ. ဧကသ္မိံ ကပ္ပေတိ ဧကသ္မိံ မဟာကပ္ပေ.

地仅是身的一部分，故称地身(pathavīkāya)。实无能杀或能害者，因为有情之身是恒常、无变异的，由此当知，其在义理上即是不可杀、不可害的。诚如所说：“于七种身……”等。实无能听或能说者，此显示了它们各自于听闻上无能力，于其部分等亦无能力。若无杀者，云何有刀杖之击？答曰：如在槌堆等中打击一般。其意为：这仅仅是概念而已，从胜义上说，实无杀害等事，因为诸身是不可破坏的。此论仅以推测显示了无益的邪见。以此显示：因为推论者们，由于构想的无拘无束，将自己所构想的任何事物都视为核心，并执著于此，陷入推测的邪见执取中，所以智者不应考察他们的邪见所依之事。“有些”，指持精要总说之师。“依五根”，指依五色根。“业”(kamma)，指此种见解，因其作为业而极为昭著。弯曲说、渡越等六十二行道(paṭipadā)。“于一劫中”，指于一大劫(mahākappa)中。

ပုရိသဘူမိယောတိ [Pg.110] ပဓာနပုဂ္ဂလေန နိဒ္ဒေသော, ဣတ္ထီနမ္ပေတာ ဘူမိယော ဣစ္ဆန္တေဝ. ဘိက္ခု စ ပန္နကောတိအာဒိ တေသံ ပါဠိယေဝ. တတ္ထ ပန္နကောတိ ဘိက္ခာယ ဝိစရဏကောတိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဝါ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပန္နကော. ဇိနောတိ ဇိဏ္ဏော, ဇရာဝသေန နိဟီနဓာတုကောတိ ဝဒန္တိ, အတ္တနော ဝါ ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပက္ခံ ဇိနိတွာ ဌိတော. သော ကိရ တထာဘူတော ကဿစိပိ ဓမ္မံ န ကထေတိ, တေနာဟ ‘‘န ကိဉ္စိ အာဟာ’’တိ. အလာဘိန္တိ ‘‘သော န ကုမ္ဘိမုခါ ပဋိဂ္ဂဏှတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၃၉၄) နယေန ဝုတ္တအလာဘဟေတုသမာယောဂေန အလာဘိံ. တတော ဧဝ ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလပရေတတာယ သယနပရာယဏံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒတိ.

男子地(purisabhūmi)，是依主要个人(puggala)所作的解释，女人们也希求这些境地。“比丘(bhikkhu)是行者(pannako)”等，是他们的经文。其中，“行者”(pannako)，他们说是指为乞食而行者，或是已实践其修行者。“胜者”(jino)或作“衰老者”(jiṇṇo)，他们说“衰老者”是指因年老而体力衰退者，或是已通过自身修行战胜对立面而安住者。据说那样的人不为任何人说法，因此说“他什么也不说”。“无所得者”(alābhiṃ)，是指因与“他不从罐口接受”等所说的不获利之因相结合，而成为无所得者。正因如此，那为饥饿、虚弱所困，以卧床为依的沙门(samaṇa)，被称为“堕地者”(pannabhūmi)。

အာဇီဝဝုတ္တိသတာနီတိ သတ္တာနံ အာဇီဝဘူတာနိ ဇီဝိကာဝုတ္တိသတာနိ. ပသုဂ္ဂဟဏေန ဧဠကဇာတိ ဂဟိတာ, မိဂဂ္ဂဟဏေန ရုရုဂဝယာဒိသဗ္ဗမိဂဇာတိ. ဗဟူ ဒေဝါတိ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဗြဟ္မကာယိကာဒိဝသေန နေသံ အန္တရဘေဒဝသေန ဗဟူ ဒေဝါ. တတ္ထ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဧကစ္စော အန္တရဘေဒေါ ‘‘မဟာသမယသုတ္တေန’’ (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. မာနုသာပိ အနန္တာတိ ဒီပဒေသကုလဝံသာဇီဝါဒိဝိဘာဂဝသေန မာနုသာပိ အနန္တဘေဒါ. ပိသာစာ ဧဝ ပေသာစာ, တေ အပရပေတာဒယော မဟန္တာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

百种谋生方式，是指众生的百种生计方式。以“家畜”(pasu)一词，是指山羊类；以“野兽”(miga)一词，是指ruru鹿、野牛等一切兽类。众多天神，是指由四大天王天(Cātumahārājika)乃至梵身天(Brahmakāyika)等，依其内部分类而有众多天神。其中，四大天王天的一些内部分类，应由《大集会经》(Mahāsamayasutta)来说明。人类也无量，是指依岛屿、国家、家族、生计等划分，人类也有无量类别。毕舍遮(Pisāca)即是pesācā，当知他们是其他饿鬼等大类众生。

ဆဒ္ဒန္တဒဟမန္ဒာကိနိယော ကုဠီရမုစလိန္ဒနာမေန ဝဒတိ. ဂဏ္ဌိကာတိ ပဗ္ဗဂဏ္ဌိကာ. ပဏ္ဍိတောပိ…ပေ… ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ, ကသ္မာ? သတ္တာနံ သံသရဏကာလဿ နိယတဘာဝတော.

以库利拉(Kuḷīra)、目支邻陀(Mucalinda)之名称呼六牙池(Chaddantadaha)与曼达基尼池(Mandākini)。“结节”(Gaṇṭhikā)是指山结节(pabbagaṇṭhikā)。即使是智者……乃至……也不上升，为什么？因为众生轮回的时间是确定的。

အပရိပက္ကံ သံသရဏနိမိတ္တံ သီလာဒိနာ ပရိပါစေတိ နာမ သီဃံယေဝ ဝိသုဒ္ဓိပ္ပတ္တိယာ. ပရိပက္ကံ ဖုဿ ဖုဿ ပတွာ ပတွာ ပရိပက္ကဘာဝါပါဒနေန ဗျန္တိံ ကရောတိ နာမ. သုတ္တဂုဠေတိ သုတ္တဝဋ္ဋိယံ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ဥပမာယ သတ္တာနံ သံသာရော အနုက္ကမေန ခီယတေဝ, န တဿ ဝဒ္ဓီတိ ဒဿေတိ ပရိစ္ဆိန္နရူပတ္တာ.

未成熟的轮回之因，通过戒(sīla)等使其成熟，是为了迅速证得清净(visuddhi)。已成熟的，则通过一次次地触及、一次次地达到，使其达至成熟状态，从而得以灭尽。“线团”(suttaguḷa)是指线圈(suttavaṭṭi)。正如不断解开的线团终将散尽，此比喻显示众生的轮回逐渐耗尽，不会增长，因为其形相是有限的。

၂၂၉. နိယတိဝါဒေ ပက္ခိပန္တောတိ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဇာနိတွာပိ ပဒေသညုတာယ အသမ္ပာယမာနော တတ္ထ အတ္တနော အညာဏကိရိယံ ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တော စ ‘‘ဧဝမေသာ နိယတီ’’တိ နိယတိဝါဒေ ပက္ခိပန္တော.

229. 自称全知，却因只知局部而无法通达，不能避免自己的无知之行，便说“事情就是这样注定的”，从而归于宿命论(niyativāda)。

၂၃၀. ဓမ္မကထာယ [Pg.111] အပဿယဘူတော အနုဿဝေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ အနုဿဝီ, တေနေဝဿ အပဿယဝါဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဿဝနိဿိတော’’တိ အာဟ. သဝနံ သစ္စတောတိ ယံ ကိဉ္စိ အနုဿဝံ, တံ သဝနံ သစ္စန္တိ ဂဟေတွာ ဌိတော. ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ ဂန္ထသမ္ပာဒနေန, တာဒိသံ ဂန္ထံ ပဂုဏံ ဝါစုဂ္ဂတံ ကတွာ တံ နိဿာယ ဓမ္မံ ကထေတိ. တေနာဟ ‘‘ဝဂ္ဂပဏ္ဏာသကာယာ’’တိအာဒိ.

230. 他有不依止于法谈的传闻，故称“依传闻者”。为显示其不依止之说，故说“依于传闻”。凡所听闻皆认为是真实，即执任何传闻为所听闻之真理。“依于三藏传承”(Piṭakasampadāya)意为通过编纂典籍，将此类典籍熟练背诵，并依此说法。因此说“品”(vagga)、“五十集”(paṇṇāsaka)等。

၂၃၂. မန္ဒပညောတိ ပရိတ္တပညော. မောမူဟောတိ သမ္မုယှကော. ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိအာဒိနာ ဝိဝိဓော နာနပ္ပကာရော ခေပေါ ဝါစာယ ပရဝါဒါနံ ခီပနံ ဝါစာဝိက္ခေပေါ, တံ ဝါစာဝိက္ခေပံ, န မရတိ န ပစ္ဆိဇ္ဇတိ ယထာဝုတ္တော ဝါဒဝိက္ခေပေါ ဧတာယာတိ အမရာ, တတ္ထ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ အမရာဝိက္ခေပေါ, တံ အမရာဝိက္ခေပံ. အပရိယန္တဝိက္ခေပန္တိ ‘‘ဧဝမ္ပိ မေ နော’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆိတဿ အပရိယောသာပနဝသေန ဝိက္ခေပံ. ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ ဧကသ္မိံ သဘာဝေ အနဝဋ္ဌာနတော. ဂါဟံ န ဥပဂစ္ဆတီတိ မိစ္ဆာဂါဟတာယ ဥတ္တရဝိဓာနာယ ပုရိမပက္ခံ ဌပေတွာ ဂါဟံ န ဥပဂစ္ဆတိ. အမရာသဒိသာယ အမရာယ ဝိက္ခေပေါတိ အမရာဝိက္ခေပေါ.

232. “愚钝者”即智慧微劣者。“迷糊者”即昏昧者。通过“即使是这样，我也不是”等语，以各种方式用言语驳斥他人论点，此即言语散乱。此论辩散乱因此而不死、不断，故称“不死”(amarā)；于此生起的见，即是“不死乱”(amarāvikkhepa)。“无边际散乱”是指对“即使是这样，我也不是”等提问，以不作结论的方式进行散乱。由于不安住于一法自性，故东奔西跑。“不执取”是指为作进一步说明而搁置前说，不作邪执。如不死（鳗鱼）般的散乱，即是“不死乱”。

ဣဒံ ကုသလန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော, ဣမိနာ ပကာရေနာတိ အတ္ထော. အမရာဝိက္ခေပိကော ယထာ ကုသလေ, ဧဝံ အညသ္မိံ ယံ ကိဉ္စိ ကေနစိ ပုစ္ဆိတံ အတ္ထံ အတ္တနော အရုစ္စနတာယ ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိက္ခေပညေဝ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိအာဒိ တတ္ထ တတ္ထ ပုစ္ဆိတာကာရပဋိသေဓနဝသေန ဝိက္ခိပနာကာရဒဿနံ. နနု စေတ္ထ ဝိက္ခေပဝါဒိနော ဝိက္ခေပပက္ခဿ အနနုဇာနနံ ဝိက္ခေပပက္ခေ အဝဋ္ဌာနံ ယုတ္တန္တိ? န, တတ္ထာပိ တဿ သမ္မူဠှဿ ပဋိက္ခေပဝသေနေဝ ဝိက္ခေပဝါဒဿ ပဝတ္တနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နော’’တိ. တထာ ဟိ သဉ္စယော ဗေလဋ္ဌပုတ္တော ရညာ အဇာတသတ္တုနာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သာမညဖလံ ပုဋ္ဌော ပရလောကတ္တိကာဒီနံ ပဋိသေဓနမုခေန ဝိက္ခေပံ ဗျာကာသိ.

于“此为善”一句中，“如是”(iti)一词表方式，意为“以此方式”。不死乱者于善法如是，于其他亦然，无论他人询问何义，因不合己意，便以“即使是这样，我也不是”等语，处处进行诡辩。因此，“即使是这样，我也不是”等语，即是以否定所问的方式来显示其诡辩之相。难道在此，对于诡辩论者，不赞同诡辩的立场，并且不安住于诡辩的立场，这不合理吗？不，因为那迷惑者正是通过否定的方式来展开其诡辩之论。故说“非”。诚然，删阇耶·毗罗胝子(Sañcaya Belaṭṭhaputta)被阿闍世王问及现见的沙门果时，即以否定来世等方式作了诡辩的回答。

ဧတ္ထာဟ – ‘‘နနု စာယံ သဗ္ဗောပိ အမရာဝိက္ခေပိကော ကုသလာဒယော ဓမ္မေ ပရလောကတ္တိကာဒီနိ စ ယထာဘူတံ အနဝဗုဇ္ဈမာနော တတ္ထ တတ္ထ ပဉှံ ပုဋ္ဌော သမာနော ပုစ္ဆာယ ဝိက္ခေပမတ္တံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ကထံ ဒိဋ္ဌိဂတဘာဝေါ. န ဟိ အဝတ္တုကာမဿ ဝိယ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ အဇာနန္တဿ ဝိက္ခေပကရဏမတ္တေန [Pg.112] တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကတာ ယုတ္တာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – န ဟေဝ ခေါ ပုစ္ဆာယ ဝိက္ခေပကရဏမတ္တေန တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကတာ, အထ ခေါ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေန. သဿတာဘိနိဝေသေန မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌောယေဝ ဟိ ပုဂ္ဂလော မန္ဒဗုဒ္ဓိတာယ ကုသလာဒိဓမ္မေ ပရလောကတ္တိကာဒီနိ စ ယာထာဝတော အပ္ပဋိပဇ္ဇမာနော အတ္တနာ အဝိညာတဿ အတ္ထဿ ပရံ ဝိညာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ မုသာဝါဒဘယေန စ ဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတီတိ. အထ ဝါ ပုညပါပါနံ တဗ္ဗိပါကာနဉ္စ အနဝဗောဓေန အသဒ္ဒဟနေန စ တဗ္ဗိသယာယ ပုစ္ဆာယ ဝိက္ခေပကရဏံယေဝ သုန္ဒရန္တိ ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ အဘိနိဝိသန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိသုံယေဝ သာ ဧကာ ဒိဋ္ဌိ သတ္တဘင်္ဂဒိဋ္ဌိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓတော စ တတိယဋ္ဌာနဘာဝေ ဒဿိတော.

于此说道：“此不死乱者，于善等法及来世三时等，不能如实了知，处处被问，仅作诡辩，如何说他有见执？对不愿说或不知所问之义者，仅因其作诡辩，便说他有见执，此不应理。”答曰：非仅因其作诡辩便说他有见执，实乃因其邪执。执持常见的人(puggala)，因智慧暗钝，不能如实了知善等法及来世三时等，又不能将自己所不解之义为他人解释，且畏惧妄语，故作诡辩。又或，因于善恶及其果报无知、不信，于相关问题，反认为诡辩为妙，生起忍、乐而执着，由此单独生起一见，当知此如七支见(sattabhaṅgadiṭṭhi)。此义亦于根缚者的第三种立场中有所显示。

၂၃၄. သန္နိဓိကာရကံ ကာမေတိ ဧတ္ထ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ တိလတဏ္ဍုလာဒိဂ္ဂဟဏံ, တဿ လောကဿ အပ္ပသာဒပရိဟာရတ္ထံ ကဒါစိ တဏ္ဍုလနာဠိအာဒိသင်္ဂဟဏကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တိလတဏ္ဍုလာဒယော ပညာယန္တီ’’တိ.

234. 于“欲作积集”一句，此处意指不受根律所限之物，故举芝麻、稻谷等。为免世人不悦，故针对有时收集一那提量的稻谷等事而说“芝麻、稻谷等是允许的”。

၂၃၆. အာဇီဝကာ မတာ နာမာတိ ဣမေ အာဇီဝကာ သဗ္ဗသော သမ္မာပဋိပတ္တိရဟိတာ မိစ္ဆာ ဧဝ စ ပဋိပဇ္ဇမာနာ အဓိသီလသင်္ခါတဿ သီလဇီဝိတဿ အဘာဝေန မတာ နာမ. ပုတ္တမတာတိ မတပုတ္တာ. သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယဝါသော အတ္ထီတိ သမဏံ ဧဝ ဂေါတမံ ပရိသုဒ္ဓေါ သုပရိပုဏ္ဏော တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာဝဟော ဗြဟ္မစရိယဝါသော အတ္ထိ. ဧတေနေတ္ထ ဓမ္မသုဓမ္မတာဒိဒီပနေန ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတဉ္စ ဒီပေတိ, အညတ္ထ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ဗာဟိရကေသု တဿ အဘာဝံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

236. “裸行顺命外道是死者”，是说此等裸行顺命外道完全无正修行，唯行邪行，因无增上戒所摄之戒命，故名死者。“子亡”(Puttamatā)即子死者。“于沙门乔达摩处有梵行住”，是说于沙门乔达摩处，有完全清净、圆满、能正导至苦尽的梵行住。以此开显法之善法性等，亦开显佛陀之善觉性；以“于他处无”，开显外道中无此梵行。余者易知。

သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《散陀迦经》释义之深义阐明已毕。

၇. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 大萨古拉优陀夷经释义

၂၃၇. အဘိညာတာတိ ဧဒိသော ဧဒိသော စာတိ အဘိလက္ခဏဝသေန ဉာတာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝိနီတော, အပ္ပသဒ္ဒတာယ မန္ဒဘာဏိတာယ ဝိနီတောတိ စ အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတောတိ ဝုစ္စမာနေ အညေန ဝိနီတဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ, ဘဂဝါ ပန သယမ္ဘုဉာဏေန သယမေဝ ဝိနီတော. တသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတော’’တိ န ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဘဂဝါ အညေန ဝိနီတော’’တိ.

237. “通晓”是指以各种特定方式被人了解。至于“寡言调伏”，若解为通过少言、低语而得调伏，则显示为由他人所调伏。然而，世尊是凭借自觉智而自行调伏。因此，圣典中未说“寡言调伏”。故云：“世尊非由他人所调伏”。

၂၃၈. ဟိယျောဒိဝသံ [Pg.113] ဥပါဒါယ တတော အာသန္နာနိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ ပုရိမာနိ နာမ ဟောန္တိ, ပုရိမာနီတိ စ ပုဗ္ဗကာနိ, အတီတာနီတိ အတ္ထော. တတော ပရန္တိ ယထာ ဝုတ္တအတီတဒိဝသတော အနန္တရံ ပရံ ပုရိမတရံ အတိသယေန ပုရိမတ္တာ. ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု ပဝတ္တိတော ယထာက္ကမံ ပုရိမပုရိမတရဘာဝေါ, ဧဝံ သန္တေပိ ယဒေတ္ထ ‘‘ပုရိမတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တတော ပဘုတိ ယံ ယံ ဩရံ, တံ တံ ပရံ, ယံ ယံ ပရံ, တံ တံ ‘‘ပုရိမတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကုတူဟလယုတ္တာ သာလာ ကုတူဟလသာလာ ယထာ ‘‘အာဇညရထော’’တိ. ဣမေ ဒဿနာဒယော.

238. 从昨日算起，之前靠近的几天称为“前”，即是过去、已逝的时光。“在此之后”是指从所说的过去之日算起，更远的（日子），因其极其靠前，故被称为“更前”。如此，在这两种（时间）中，依次第有“前”与“更前”的关系。即使如此，这里所说的“更前”，从那之后，凡是更近的，都称为“之后”；凡是更远的，都称为“更前”。充满好奇的厅堂称为“好奇厅堂”，就像“良马战车”一样。这些是见等等。

အယထာဘူတဂုဏေဟီတိ အယထာဘူတံ မိစ္ဆာဒီပိတအတ္ထမတ္တေနေဝ ဥဂ္ဃောသိတဂုဏေဟိ သမုဂ္ဂတော ဃောသိတော. တရန္တိ အတိက္ကမန္တိ ဧတေနာတိ တိတ္ထံ, အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. ဒိဋ္ဌိဂတိကမဂ္ဂေါ ပန အယထာဘူတောပိ တေသံ တထာ ဝိတရဏံ ဥပါဒါယ တိတ္ထန္တိ ဝေါဟရီယတီတိ တံ ကရောန္တာ တိတ္ထကရာ. ဩသရတီတိ ပဝိသတိ.

“以不如实之德”是指那些不如实，仅仅以错误宣扬的意义，被高声夸耀的德行所产生的喧嚣。“渡”的意思是通过它而超越，是最殊胜的道路。然而，即使是邪见之道并不真实，但由于他们如此宣扬解说，也被称为“外道”，做这种事的人被称为“外道师”。“潜入”就是进入。

၂၃၉. သဟိတန္တိ ပုဗ္ဗာပရာဝိရုဒ္ဓံ. န ကိဉ္စိ ဇာတန္တိ ပဋိညာဒေါသဟေတုဒေါသဥဒါဟရဏဒေါသဒုဋ္ဌဒေါသတာယ န ကိဉ္စိ ဇာတံ. တေနာဟ ‘‘အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ’’တိ. ဝဒန္တိ တေန ပရိဘာသန္တီတိ ဝါဒေါ ဒေါသော. သဘာဝက္ကောသေနာတိ သဘာဝတော ပဝတ္တကောဋ္ဌာသေန.

239. “相应”(sahitaṃ)指前后不相违背。“无何生起”(na kiñci jātaṃ)是说，因有宗之过、因之过、喻之过、难之过等过失，故无何（成就）生起。因此说：“你的论点已被驳斥。”“论”(vādo)即是过失，因人以此言说、呵责。“由自性呵责”(Sabhāvakkosena)指由自性而转起的部分。

၂၄၀. ပီဠေယျာတိ မဓုဘဏ္ဍေန သဟ ဘာဇနေ ပီဠေတွာ ဒဒေယျ. သဗြဟ္မစာရီဟိ သမ္ပယောဇေတွာတိ သဟဓမ္မိကေဟိ ဝိဟေဌနပယောဂံ ကတွာ, တေနာဟ ‘‘ဝိဝါဒံ ကတွာ’’တိ.

240. “挤压”是指将（药草）与蜜一起放在容器中挤压后给予。“与梵行者合谋”是指对持相同戒律者采取伤害行为，因此说“挑起争端”。

၂၄၁. ဣတရီတရေနာတိ ပဏီတတော ဣတရေန. တေနာဟ ‘‘လာမကလာမကေနာ’’တိ.

241. “以此与彼”(itarītarena)指相对于殊胜者而言的低劣者。因此说“以粗劣与更粗劣者”。

၂၄၂. ဘတ္တကောသကေနာတိ ကောသကဘတ္တေန, ခုဒ္ဒကသရာဝဘတ္တကေနာတိ အတ္ထော. ဗေလုဝမတ္တဘတ္တာဟာရာတိ ဗိလ္လပမာဏဘတ္တဘောဇနာ. ဩဋ္ဌဝဋ္ဋိယာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ. သဗ္ဗာကာရေနေဝါတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေနေဝ. အနပ္ပာဟာရောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော ကဒါစိ အပ္ပာဟာရောတိ ကတွာ. တတ္ထ အတိဝိယ အညေဟိ အဝိသယှံ အပ္ပာဟာရတံ ဘဂဝတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဓာနဘူမိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မယာတိ နိဿက္ကဝစနံ. ဝိသေသတရာတိ တေန ဓမ္မေန ဝိသေသဝန္တတရာ.

242. “饭钵食”(Bhattakosakena)即是以钵食，意思是小瓦钵饭。“贝鲁瓦果量食”(Beluvamattabhattāhārā)是指食用木苹果(billa)大小的食物。“唇边”(Oṭṭhavaṭṭiyā)即是口边。“以一切行相”(Sabbākāreneva)即是以一切种类。“非少食”(Anappāhāro)是说，不能认为（世尊）曾有过少量饮食。于此，为了显示世尊的少食是他人极难企及的，故说“于精进地”等。“我”(Mayā)是无主格词。“更殊胜”(Visesatarā)是指凭借此法而更为优胜。

ဝတသမာဒါနဝသေနေဝ [Pg.114] ပံသုကူလံ ဓာရေန္တီတိ ပံသုကူလိကာတိ အာဟ – ‘‘သမာဒိန္နပံသုကူလိကင်္ဂါ’’တိ, သဒ္ဒတ္ထော ပန ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ’’ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ပိဏ္ဍပါတိကာ သပဒါနစာရိနောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ တတ္ထ သတ္ထေန ဆိန္ဒိတတ္တာ သတ္ထလူခါနိ. ယံ ယံ သပ္ပာယံ, တဿေဝ ဂဟဏံ ဥစ္စိနန္တိ အာဟ ‘‘ဥစ္စိနိတွာ…ပေ… ထိရဋ္ဌာနမေဝ ဂဟေတွာ’’တိ. အလာဗုလောမသာနီတိ အလာဗုလောမာနိ ဝိယ သုခုမတရာနိ စီဝရသုတ္တံသူနိ ဧတေသံ သန္တီတိ အလာဗုလောမသာနိ. ပါတိတသာဏပံသုကူလန္တိ ကဠေဝရေန သဒ္ဓိံ ဆဍ္ဍိတသာဏမယံ ပံသုကူလံ, ယံ တုမ္ဗမတ္တေ ပုဠဝေ ဩဓုနိတွာ သတ္ထာ ဂဏှိ.

由于持守誓愿而穿粪扫衣，故名粪扫衣行者——即“已受持粪扫衣支”。其词义应依《清净道论》(Visuddhimagga)中所说之理而知。同样，托钵食者、次第行者等也应如此理解。（这些粪扫衣）因处处被刀割而粗糙。捡拾对自己适宜的，只取其可用部分，故说“捡拾后……乃至……只取坚固处”。“葫芦绒”是指其衣线如葫芦绒般极为细滑，故称葫芦绒。“被丢弃的麻布粪扫衣”是指与尸体一同被丢弃的麻制粪扫衣，世尊曾在葫芦大小的蚁丘上抖掉后拾取。

‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၄၉) ဝုတ္တံ မဓုကရဘိက္ခာစာရဝတံ ‘‘ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၃, ၁၂၈) ဝစနတော ဘိက္ခူနံ ပကတိဘူတံ ဝတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဉ္ဆာသကေ ဝတေ ရတာ’’တိ. ဝတ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပကတိဝတသင်္ခါတံ သကဝတံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘ဥဉ္ဆာစရိယသင်္ခါတေ ဘိက္ခူနံ ပကတိဝတေ’’တိ. ဥစ္စနီစဃရဒွါရဋ္ဌာယိနောတိ မဟန္တခုဒ္ဒကဂေဟာနံ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကဋ္ဌာယိနော. ကဗရမိဿကံ ဘတ္တံ သံဟရိတွာတိ ကဏာဇကမိဿကံ ဘတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ. ဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယာတိ ဃရုမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ.

“如蜂采花”等语(《法句经》49)所说如蜂采蜜般的比丘乞食行，以及“依团食而出家”(《大品》73, 128)之语，说明了比丘的本然之行，故说“乐于拾遗之行”。此处的“行”(vata)字，指的是名为“本然之行”的自身之行。故曰“于名为拾遗之行的比丘本然之行中”。“立于高低家门口者”，是指立于大小房屋外门楼者。“收集杂色混合之食”，是指收集混有碎米之食。“从门槛起”，是指从家门槛起。

စီဝရာနုဂ္ဂဟတ္ထန္တိ စီဝရာနုရက္ခဏတ္ထံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ နာမ သဒေဝကေ လောကေ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ, သာ စဿ ပုညက္ခေတ္တတာ ပရမုက္ကံသဂတာ, တသ္မာ သတ္တာနံ တာဒိသံ ဥပကာရံ အာစိက္ခိတွာ တေ စ အနုဂ္ဂဏှန္တာ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယန္တိ, စတုပစ္စယသန္တောသေ ပန နေ ပရမုက္ကံသဂတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“为资助衣物”即是为守护衣物。于此，因为诸佛在天人世间是无上福田，其福田性已达究竟，所以（佛陀）为众生开示如是利益，并为摄受他们而乐受居士所供之衣。但应知，（佛陀）于四资具(catupaccaya)的知足已达究竟。

၂၄၄. သပ္ပစ္စယန္တိ သဟေတုကံ သကာရဏံ ဟုတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. စောဒကော ပန အဓိပ္ပာယံ အဇာနန္တော ‘‘ကိံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတရော ‘‘နော န ဒေသေတီ’’တိအာဒိနာ အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ. နိဒါနန္တိ စေတ္ထ ဉာပကံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ, တဉ္စ တဿ တဿ အနုပ္ပတ္တိယုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိပက္ခဟရဏတော ‘‘သပ္ပာဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမဿေဝေတံ ဝေဝစန’’န္တိ. ရာဂါဒီနံ ဝါ ပဋိဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ, တဒေဝ ပါဋိဟာရိယံ, သဟ ပါဋိဟာရိယေနာတိ သပ္ပာဋိဟာရိယံ. ရာဂါဒိပဋိသေဓဝသေနေဝ ဟိ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

244. “有缘”(sappaccaya)，此处的意义是：有因有缘而说法。但质问者不知其意，故说“然则为何”等。另一人以“不，非不说”等语阐明其意。此处的“因缘”(nidāna)意指能令了知的生起之因。又因其能对治并去除那些不应生起的法义，故称“有对治”(sappāṭihāriya)，故说“此即前词之同义词”。或者，对治贪等即是“对治”(paṭihāriya)，彼即“对治”(pāṭihāriya)，具“对治”故为“有对治”(sappāṭihāriya)。导师实乃依于遮止贪等而说法。

၂၄၅. တဿ [Pg.115] တဿ ပဉှဿာတိ ယံ ယံ ပဉှံ ပရော အဘိသင်္ခရိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆတိ, တဿ တဿ ပဉှဿ. ဥပရိ အာဂမနဝါဒပထန္တိ ဝိဿဇ္ဇနေ ကတေ တတော ဥပရိ အာဂစ္ဆနကံ ဝါဒမဂ္ဂံ. ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တောတိ ဝတ္တတိ, ‘‘ဘော ဂေါတမ, ဝတ္တုမရဟတီ’’တိ အတ္တနော ဝါဒဘေဒနတ္ထံ အာဟတံ ကာရဏံ အတ္တနော မာရဏတ္ထံ အာဝုဓံ နိဒဿေန္တော ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တော ပဟာရကေန ဝစနေန. အန္တရန္တရေတိ မယာ ဝုစ္စမာနကထာပဗန္ဓဿ အန္တရန္တရေ. ဒဒေယျ ဝဒေယျ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသူတိ ပရဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒပဋိဝါဒဋ္ဌာနေသု. တေ နိဂ္ဂဟေတုံ မယာ ဒေသိတံ သုတ္တပဒံ အာနေတွာ မမယေဝ အနုသာသနိံ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ.

245. “于彼彼问”(tassa tassa pañhassa)，是指他人准备好问题前来请问世尊时，（世尊能答）彼彼之问。“其后所来之论道”(Upari āgamanavādapathan)是指作解答后，其后所来的论议之道。“分别说”(Visesetvā vadanto)是说，（他人）为了打破（佛陀）的论点而引出理由，却如同展示自取灭亡的武器一般，以攻击性言辞分别而说：“喂，乔达摩，你应如是说”。“于其中间”(Antarantare)是指于我所说之连贯言论的中间。“应给”(Dadeyya)即“应说”(vadeyya)。“于如是处”是指与外道论辩之处。为折伏他们，（我）引来我所说的经句，（他们）却反从我这里希求教诫与训示。

၂၄၆. သမ္ပာဒေမီတိ မနောရထံ သမ္ပာဒေမိ. ပရိပူရေမီတိ အဇ္ဈာသယံ ပရိပူရေမိ. အဓိသီလေတိ အဓိကေ ဥတ္တမသီလေ. သာဝကသီလတော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသီလတော စ ဗုဒ္ဓါနံ သီလံ အဓိကံ ဥက္ကဋ္ဌံ ပရမုက္ကံသတော အနညသာဓာရဏဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓသီလံ နာမ ကထိတ’’န္တိ. ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဌာနသော ဥပ္ပန္နပညာ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. အဝသေသာ ပညာတိ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတာ အနာဂတာ စ ယထာဝုတ္တဉာဏဒွယဝိနိမုတ္တာ ပညာ.

246. 所谓“我成就”(sampādemi)，即是成就心愿(manoratha)；所谓“我圆满”(paripūremi)，即是圆满意乐(ajjhāsaya)。所谓“增上戒”(adhisīla)，是指在更高的、更殊胜的戒上。诸佛之戒，因其至极崇高、不共（于他）故，超胜于声闻戒与独觉佛戒。故说“名为佛戒”。“处生慧”(ṭhānuppattikapaññā)是指在各个处所，根据情况生起的智慧。故说“于彼”等。“其余慧”(avasesā paññā)是指，在此圣典中已说、未说，且离于如前所说二智之慧。

၂၄၇. ဝိသေသာဓိဂမာနန္တိ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အဓိဂန္ဓဗ္ဗဝိသေသာနံ. အဘိညာ နာမ ဆ အဘိညာ, တာသု ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဆဠဘိညာရဟတောဝ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ ဣဓ အဘိညာတိ အဓိပ္ပေတာ, တဿ ဝေါသာနံ ပရိယောသာနံ ပါရမီ ပရမုက္ကံသာတိ အဝကံသာတိ စ အဂ္ဂဖလံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘အဘိညာ…ပေ… အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ.

247. 所谓“证得殊胜”(visesādhigama)，是指证得念住(satipaṭṭhāna)等应证得之殊胜法。“神通”(abhiññā)是指六神通，其中依据最殊胜的解释，此处所谓的神通意指六通阿罗汉的顶道慧(aggamaggapaññā)。它的终结(vosānaṃ)、究竟(pariyosānaṃ)、波罗蜜(pāramī)、最胜(paramukkaṃsa)与无上(avakaṃsa)，即是指顶果(aggaphala)。所以说“神通……乃至……已达阿罗汉果”(arahattaṃ pattā)。

ဥပါယပဓာနေတိ အရိယဖလာဓိဂမနဿ ဥပါယဘူတေ ပဓာနေ. ‘‘အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပာဒါဒိအတ္ထာ’’တိ ဂဟိတာ တထေဝ ဟောန္တိ, တံ အတ္ထံ သာဓေန္တိယေဝါတိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဒီပကော သမ္မာ-သဒ္ဒေါတိ ယထာအဓိပ္ပေတတ္ထဿ အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပာဒါဒိနော ဥပါယဘူတေ, ပဓာနဥပါယဘူတေတိ အတ္ထော. သမ္မာ-သဒ္ဒဿ ဝါ ယောနိသော အတ္ထဒီပကတံ သန္ဓာယ ‘‘ယောနိသော ပဓာနေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတိ ပဝတ္တေတိ ဝါ. ဝါယမတီတိ ပယောဂပရက္ကမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ကရောတိ. စိတ္တံ ဥက္ခိပတီတိ [Pg.116] တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန ကောသဇ္ဇပက္ခတော စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ သမ္မပ္ပဓာနဘူတံ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. ပဋိပါဋိယာ ပနေတာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မသာတစ္စကိရိယာဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ‘‘ပဒဟတီ’’တိ ဝါ ဣမိနာ အာသေဝနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သိခါပတ္တံ ဥဿောဠှိဝီရိယံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝဍ္ဎိယာ ပရိပူရဏတ္ထန္တိ ယာဝတာ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိပူရဏတ္ထံ. ယာ ဌိတီတိ ယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဝိဂမေန အဝဋ္ဌိတိ. သော အသမ္မောသောတိ သော အဝိနာသော. ယံ ဝေပုလ္လန္တိ ယော သဗ္ဗသော ဝိပုလဘာဝေါ မဟန္တတာ. ဘာဝနာပါရိပူရီတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရိတာ. အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပုရိမပစ္ဆိမပဒါနံ သမာနတ္ထဘာဝတော.

“于方便精进”即是于作为证得圣果之方便的精进。“为令未生恶法不生等义”所摄者亦然。“正”(sammā)字能阐明此义，即作为“令未生恶法不生等”此意趣之方便，其义为精进即是方便。或者，鉴于“正”字能如理阐明其义，故说“于如理精进”。“生起欲”即是生起或发动欲作善法之欲。“努力”即是作出功用与精勤。“发起精进”即是作出身心之精进。“策励心”即是凭借俱生之精进，从懈怠中策励其心。“精勤”即是发动作为正精进的精进。此四句应依次与亲近、修习、多作、恒常之行相结合。或者，“精勤”一词应与亲近等，以及已达顶点的勇猛精进相结合。“为增长圆满”即是为了修习圆满。“安住”即是善法因对治法消失而安住。“不忘失”即是不坏灭。“广大”即是完全广大、宏大之性。“修习圆满”即是由修习而圆满。因前后句义相同，故亦应知（此）是其义。

ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာတံတံဝိသေသာဓိဂမဿ ပဋိပဒါဝိဘာဝနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပဇ္ဇနေန အနတ္ထာဝဟတာ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ’’တိ ဝစနံ ဥပ္ပန္နာနံ ရာသန္တရဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. တထာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေနာတိ ဝုတ္တံ – အနုပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ဝစနံ ဥပ္ပန္နာနံ ရာသန္တရဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. နိရုဇ္ဈမာနာတိ ပဋိပက္ခသမာယောဂေန ဝိနဿမာနာ, န ခဏနိရောဓဝသေန နိရုဇ္ဈမာနာ.

前分行道已说，此乃为阐明能获致种种殊胜的行道而发端。所谓“由不善法之不生，故无有无义利”，其中“正生起”一词，是因已生之法被视为另一类积聚。同样，所谓“由善法之生起”，其中“不生起”一词，是因已生之法被视为另一类积聚。“正息灭”是指因与对治结合而坏灭，并非依刹那灭而息灭。

လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ, ယေ အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ. သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ သဘာဝကထနမတ္တမေတံ. ဧကဝါရမေဝ ဟိ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နိရုဇ္ဈမာနောတိ သရသေနေဝ နိရုဇ္ဈမာနော. န ဟိ တဿ ပဋိပက္ခသမာယောဂေါ နာမ အတ္ထိ. ဖလဿာတိ အနန္တရကာလေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကဖလဿ. ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဧကန္တေနေဝ အတ္ထာဝဟောတိ ဒဿေတိ. ပုရိမသ္မိမ္ပီတိ ‘‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ ဧတသ္မိံ တတိယဝါရေပိ. ‘‘သမထဝိပဿနာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ, တံ ပန မဂ္ဂဿ အနုပ္ပန္နတာယ သဗ္ဘာဝတော, အနုပ္ပဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ ဝဋ္ဋာနတ္ထသဗ္ဘာဝတောတိ မဂ္ဂဿပိ သာဓာရဏဘာဝတော န ယုတ္တန္တိ ပဋိက္ခိပတိ. ယဒိ သမထဝိပဿနာနမ္ပိ အနုပ္ပတ္တိ အနတ္ထာဝဟာ, မဂ္ဂဿ အနုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ.

当知贪等，此乃已开始修习观(vipassanā)者可能生起之法。所谓“一生起”，这仅是说明其自性。因为道确实只生起一次。所谓“正息灭”，即依其自性而息灭，因为道并无所谓的对治法。所谓“于果”，即于紧随之后生起的果。“唯给予缘后方息灭”，此句表明道于现在及未来，皆是绝对的义利。于前句亦然，即于“我未生之善法，若不生起，则导致无义利”此第三句亦然。义注(aṭṭhakathā)中所说“当取止与观”，（作者）对此加以驳斥，认为此说不当，因为（未生起则导致无义利）这一点也通于道，盖因道尚未生起，而当道不生起时，则有轮回之无义利。如果连止与观的不生起都导致无义利，那么对于道的不生起，就更无须言说了。

မဟန္တံ[Pg.117], ဂါရဝံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘သံဃဂါရဝေန ယထာရုစိ ဝန္ဒိတုံ န လဘာမီ’’တိ သံဃေန သဟ န နိက္ခမိ. ဧတ္တကံ ဓာတူနံ နိဓာနံ နာမ အညတြ နတ္ထိ, မဟာဓာတုနိဓာနတော ဟိ နီဟရိတွာ ကတိပယာ ဓာတုယော တတ္ထ တတ္ထ စေတိယေ ဥပနီတာ, ဣဓ ပန ရာမဂါမထူပေ ဝိနဋ္ဌေ နာဂဘဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒေါဏမတ္တာ ဓာတုယော ဥပနီတာ. အတိမန္ဒာနိ နောတိ နနု အတိဝိယ မန္ဒာနိ.

（他）有大恭敬心，因此想：“因恭敬僧团，我不能随心所欲地礼拜”，故未与僧团同行。他处并无如此之多的舍利藏，因为（别处的舍利）是从大舍利藏中取出少分，供奉于各处的塔中；而此处，当罗摩村(Rāmagāma)塔毁坏时，进入了龙宫的一‘多那’(doṇa)舍利被迎请而来。“岂非极钝？”意即“诚然极钝”。

သံဝိဇ္ဇိတွာတိ ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသော ဤဒိသံ အနတ္ထံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ ဇနေတွာ. ဤဒိသံ နာမ မာဒိသံ အာရဗ္ဘ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ကိံ ဝဒတီတိ တံ ဝစနံ အနာဒိယန္တော.

所谓“已警醒”，即是生起“像我这样的人，怎么会遭遇如此无义利之事？”的悚惧心。他不重视那句话，心想：“说这种话是针对我这样的人吗？这说的是什么？”

သန္တသမာပတ္တိတော အညံ သန္ထမ္ဘနကာရဏံ ဗလဝံ နတ္ထီတိ တတော ပရိဟီနော သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌာ ကထံ ဘဝိဿတီတိ အာဟ ‘‘သန္တာယ…ပေ… န သက္ကောတီ’’တိ. န ဟိ မဟာရဇ္ဇုယာ ဆိန္နာယ သုတ္တတန္တူ သန္ထမ္ဘေတုံ သက္ကောန္တီတိ. သမထေ ဒဿေတွာ တေန သမာနဂတိကာ ဣမသ္မိံ ဝိသယေ ဝိပဿနာပီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ…ပေ… သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

除寂静等至外，无有更强的稳固之因，若于此退失，如何能立足于正行道？故说“由寂静……不能”。犹如大绳已断，细线无法支撑。此先就“止”(samatha)而说，复以“于此论题，观(vipassanā)亦同理”之意趣，而说“如是生起的止与观……导致……”。

ကာသာဝန္တိ ကာသာဝဝတ္ထံ. ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထန္တိ ပစ္ဆိမံ ဩဝဋ္ဋိကံ ပီဠေန္တော ဝိယ ဒဠှံ ကတွာ နိဝတ္ထံ အဒ္ဒသံသူတိ ယောဇနာ.

“袈裟”(kāsāva)即袈裟衣。句构当为：他们看见（他）穿着（袈裟），系紧腰布，犹如束紧最后的衣褶般牢固。

ဝုတ္တနယေနာတိ (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၃၉၄) ‘‘ကာမာ နာမေတေ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗကနေက္ခမ္မပဋိပတ္တိယာ ဆန္ဒရာဂံ ဝိက္ခမ္ဘယတော သမုစ္ဆိန္ဒန္တဿ စ ‘‘အနုပ္ပန္နော စ ကာမာသဝေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅ အာဒယော; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန. အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကောတိ တဒါရမ္မဏမာဟ. အနုဘဝိတွာ ဘဝိတွာ စ ဝိဂတံ ဘူတဝိဂတံ. အနုဘူတဘူတာ ဟိ ဘူတတာသာမညေန ဘူတ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတီတိ. အနုဘူတသဒ္ဒေါ စ ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနုဘဝကဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိပါကော အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေါ ဘုတွာဝိဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, [Pg.118] ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ ကုသလဉ္စ ကမ္မံ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ ဝိဂတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ယထာဝုတ္တော ပန ဝိပါကော ကေဝလံ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနဝသေနေဝ ပဝတ္တတီတိ အနုဘဝိတွာ ဝိဂတတ္တာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ဝုတ္တော, တဿ စ တထာ ဝုတ္တတ္တာ ကမ္မံ ဘဝိတွာ ဝိဂတပရိယာယေန, ယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ တံသဒိသာနံ ပဟာနံ, ဝုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာ. ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသကရဏဝသေန ဥပ္ပတိတံ အတီတကမ္မဉ္စ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါ အနာဂတော ဝိပါကော စ ‘‘ဩကာသကတုပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တော. ယံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိနာပိ ဝိညာယမာနံ ဥပ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဉ္စေတနိကာန’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁၇, ၂၁၉) ဝုတ္တံ.

所谓“依已说之理”，即如《增支部》复注(A.N.Ṭī. 1.1.394)等处所说之理，即：“诸欲(kāmā)实为无常、苦、变易之法”，通过如是观察事物欲与烦恼欲的过患，以出离行道而镇伏、断除欲贪。又如《一切漏经》释义(Sabbāsavasuttavaṇṇanā)等处(M.N. 1.15; M.N.Aṭṭha. 1.15)所说之理，即：“未生之欲漏不生起”等。所谓“已体验所缘之味而息灭的异熟”，是指彼所缘(tadārammaṇa)。“已体验、已存在而消失”即“已成而消失”(bhūtavigataṃ)。因为“已体验”(anubhūta)与“已存在”(bhūta)皆由“bhūta”一词依“已存在”的共义而说，而此共义正是通过前缀(upasagga)来区别的。又“anubhūta”一词，因无意表达被动语态，故当视为指称体验者。异熟于所缘上生起后息灭，堪称“已存在而消失”。由于分别执取，贪等及其对治法，以及不善与善业，体验所缘之味后消失，亦堪称“已体验而消失”。然而，如前所述的异熟，仅依体验所缘之味而转起，故以“已体验而消失”作无譬喻之直说。因其如是说，故业则以“已存在而消失”作譬喻之说。此即于“为断除已生之不善法，为住立已生之善法”句中，取“已生”(uppanna)之义，而说断除与增长同类之法。为成熟而造机缘的已生起之过去业，以及由此而开始生起的未来异熟，被称为“造机缘而生”(okāsakatuppanna)。此亦针对无“已生”一词亦能了知其为“已生”者而说，如“诸比丘，我不说故思业……”(A.N. 10.217, 219)等。

တေသူတိ ဝိပဿနာယ ဘူမိဘူတေသု ခန္ဓေသု. အနုသယိတကိလေသာတိ အနုသယဝသေန ပဝတ္တာ အပ္ပဟီနာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ ‘‘အတီတာ…ပေ… န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ. တေသဉှိ အမ္ဗရုက္ခောပမာယ ဝတ္တမာနာဒိတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာနံ တာဒိသဿ ဝိဘာဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အနုသယဋ္ဌောတိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဣဒံ တေသု ခန္ဓေသု ဥပ္ပတ္တိရဟကိလေသဇာတံ တာယ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိရဟတာယ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ, တေဘူမကဘူမိလဒ္ဓါ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တာသု တာသု ဘူမီသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိအနာပါဒိတတာယ အသမုဂ္ဃာတိတာ. ဧတ္ထ စ လဒ္ဓဘူမိကံ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယ.

所谓“于彼等”，即于作为观(vipassanā)之基地的诸蕴中。所谓“随眠烦恼”，意指以随眠方式转起、尚未断除、当由道断除的诸烦恼。因此说“过去……等……不可说”。因为对这些当由道断除的烦恼，依芒果树之喻，不可说其为现在等，盖因此种区别并不生起。“其为未断”，以此句显示“未断”即是“随眠”义。此名“得地而生”(bhūmiladdhuppannaṃ)，即：于彼诸蕴中，适于生起的烦恼种类，正因其有此适于生起的性质，故名“得地而生”，义即名为“已得三界地”。所谓“于种种地”，即于被称为人、天等自体之诸取蕴中。于各个相续流中，因其未生起、未现行，故未被根除。此处，“已得地”(laddhabhūmikaṃ)说为“地已得”(bhūmiladdhaṃ)，犹如“火已置”(aggiāhito)。

ဩကာသကတုပ္ပန္န-သဒ္ဒေပိ စ ဩကာသော ကတော ဧတေနာတိ ဩကာသော ကတော ဧတဿာတိ စ အတ္ထဒွယေပိ ကတ-သဒ္ဒဿ ပရနိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟတခီရရုက္ခော ဝိယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အဓိဂ္ဂဟိတံ အာရမ္မဏံ, အနာဟတခီရရုက္ခော ဝိယ အဝိက္ခမ္ဘိတတာယ အန္တောဂဓကိလေသံ အာရမ္မဏံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟကာဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ဝါ ပုဂ္ဂလာ အာဟတာနာဟတခီရရုက္ခသဒိသာ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နေ ဝိယ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အသမုဂ္ဃာတိတတ္တာ’’တိ ယောဇေတွာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

于“造机缘而生”(okāsakatuppanna)一词中，于“机缘为此所造”及“机缘为此而造”二义中，皆当见“kata”(所造)一词的后置用法。犹如被砍击的乳汁树，是依执取相(nimitta)而执持的所缘；犹如未被砍击的乳汁树，是因未被镇伏而内含烦恼的所缘。或者，执取相的人(puggala)与未镇伏烦恼的人，犹如被砍击与未被砍击的乳汁树。所谓“依前理”，即应如对“未镇伏而生”者那般，连接并阐释为：“不可说‘其于此境将不生起’。何以故？因其未被根除故。”

ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ. တတ္ထ စ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာနမေဝ တိဓာ နဝတ္တဗ္ဗတံ အပါကဋံ သုပါကဋံ ကာတုံ အဇာတဖလရုက္ခော ဥပမာဘာဝေန အာဂတော[Pg.119]. အတီတာဒီနံ အပ္ပဟီနတာ ဒဿနတ္ထမ္ပိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ အစ္ဆိန္နေ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တာရဟာနိ ဖလာနိ ဆိန္နေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ န ကဒါစိ သသဘာဝါနိ အဟေသုံ ဟောန္တိ ဘဝိဿန္တိ စာတိ တာနိ အတီတာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗာနိ, ဧဝံ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဆေဒေ အသတိ ဖလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, သတိ စ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဆေဒဿ သာတ္ထကတာ, ဧဝံ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ သာတ္ထကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

这在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中已说过。于此，为使以道断除的诸烦恼之三时(tidhā)不可说性，从未显了变得极显了，而引来未结果之树作为譬喻。为显示过去等（烦恼）之未断，亦说“应以已结果之树说明”。于此，犹如在未砍伐之树上能生之果，于已砍伐时则不生，其自性绝非曾是、正是、将是，故彼等不可依过去等时态而说；如是，亦应看待以道断除的诸烦恼。犹如无砍伐时果将生，有砍伐时则不生，故砍伐是有意义的；如是，亦应结合修道(maggabhāvanā)的意义。

တေပိ ပဇဟတိယေဝ ကိလေသပ္ပဟာနေနေဝ တေသမ္ပိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနတော. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ. ဥပါဒိန္နအနုပါဒိန္နတောတိ ဥပါဒိန္နခန္ဓတော စေဝ ကိလေသတော စ. ဥပပတ္တိဝသေန ဝုဋ္ဌာနံ ဒဿေတုမာဟ – ‘‘ဘဝဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ. ယေ သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝါ အပ္ပဟီနာ, တတော ပဉ္စ ဌပေတွာ ဣတရေ ဒွေ ‘‘သုဂတိဘဝေကဒေသာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. သုဂတိကာမဘဝတောတိ သုဂတိဘဝေကဒေသဘူတကာမဘဝတော. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမုဂ္ဃာတဘာဝတော. ယဒိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဧဝ အရိယမဂ္ဂေါ သိယာ, သော ဧဝ သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟေယျ, သဗ္ဗဘဝေဟိပိ ဝုဋ္ဌဟေယျ. ယသ္မာ ပန ဩဓိသောဝ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, တသ္မာ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ပဟီနာဝသေသေ ကိလေသေ သော ပဇဟတိ, ဣတိ ဣမံ သာမတ္ထိယံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သော ဧဝ ‘‘ဝဇိရူပမော’’တိ ဝုတ္တော.

彼等也被断除，正是通过断除烦恼(kilesa)而使它们达到不生起的法性。“行识”(abhisaṅkhāraviññāṇa)即结生识(paṭisandhiviññāṇa)。“已取与未取”(upādinnaanupādinna)即从已取蕴(upādinnakkhandha)及从烦恼(kilesa)。为显示依生起(upapatti)而出离(vuṭṭhāna)，他说：“但依有(bhava)……”等。须陀洹(sotāpanna)未断的七有(bhava)，除去其中五个，其余二个被意指为“善趣有(sugatibhava)的一分”。“从善趣欲有”(sugatikāmabhava)即从作为善趣有之一分的欲有(kāmabhava)。阿罗汉道(arahattamagga)从色有(rūpabhava)与无色有(arūpabhava)出离，因其根除上分结(uddhambhāgiyasaṃyojana)。若阿罗汉道即是（唯一的）圣道(ariyamagga)，则它应断除一切烦恼，从一切有出离。但由于烦恼是分分断除的，因此它断除由较低诸道(heṭṭhimamagga)断除后所余的烦恼。针对此能力，故说“（他们）也说‘从一切有出离’”。确实，正是它被称为“金刚喻”(vajirūpama)。

ဟောတု တာဝ ဝုတ္တနယေန အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နသဒိသာနံ ပဟာနာယ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနာယ မဂ္ဂဘာဝနာ, အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ ဌိတိယာ ဘာဝနာ ဟောတိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ တဿာတိ စောဒေတိ, ဣတရော ‘‘မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝါ’’တိ ပရိဟာရမာဟ. မဂ္ဂေါ ဟိ ကာမဉ္စေကစိတ္တက္ခဏိကော, တထာရူပေါ ပနဿ ပဝတ္တိဝိသေသော, ယံ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ သာတိသယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ သဝိသေသံ ပါရိပူရိံ ပါပုဏန္တိ. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ ဝတ္တမာနက္ခဏေ အနုပ္ပန္နော နာမ န ဟောတိ, အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ ဥပစာရဝသေန တထာ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အနာဂတပုဗ္ဗံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယမေဝါတိ အယံ မဂ္ဂဿ ယထာပစ္စယပဝတ္တိ [Pg.120] ဧဝ ဌိတိ နာမာတိ, မဂ္ဂသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော မဂ္ဂမ္ပိ ဘာဝေန္တော ဧဝ တဿ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

首先，且说依照已说之法，修习道(maggabhāvanā)是为了未生的不善法(akusala)不生起，为了断除已生的同类不善法，并使其达到不复生起的状态。接着质问：既然道(magga)只有一个心识刹那(ekacittakkhaṇika)，那么在道的刹那，如何为未生的善法(kusala)生起、为已生的善法住立(ṭhiti)而修习呢？另一方回答说：“仅凭道的运行(maggappavatti)。”道虽然只有一个心识刹那，但其运行方式(pavattivisesa)却有如此特质，即未生的善法能超胜地生起，已生的善法能特别地达到圆满。因此说“道实……”等。虽然圣道(ariyamagga)在现前刹那不名为“未生”，但为了表明这是就其“先前未曾生起”(anuppannapubba)而作的假名说，故说“因为先前未曾来过(anāgatapubba)……”等。这正是道的如缘而转(yathāpaccayapavatti)，即名为“住立”。可以说，具足道之人(maggasamaṅgī puggala)，修习道本身即是为它的住立而修习。

ဥပသမမာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသေ ဥပသမေန္တံ ဝတ္တတိ. ပုဗ္ဗဘာဂိန္ဒြိယာနိ ဧဝ ဝါ အဓိပ္ပေတာနိ. တေနေဝါဟ ‘‘ကိလေသူပသမတ္ထံ ဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

“趣向寂静”(upasamamānaṃ gacchati)是指以镇伏(vikkhambhana)和彻底断除(samuccheda)的方式使烦恼(kilesa)寂静而行。或者，意指前分诸根(pubbabhāgindriya)。因此说：“或者趣向于烦恼的寂静(kilesūpasamatthaṃ gacchati)。”

၂၄၈. အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၂၉; အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၆၆) အဓိကံ သဝိသေသံ မုစ္စနဋ္ဌေန, တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော’’တိ. ဧတေန သတိပိ သဗ္ဗဿပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တဘာဝေ ယေန ဘာဝနာဝိသေသေန တံ ဈာနံ သာတိသယံ ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စိတွာ ပဝတ္တတိ, သော ဘာဝနာဝိသေသော ဒီပိတော. ဘဝတိ ဟိ သမာနဇာတိယုတ္တောပိ ဘာဝနာဝိသေသေန ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော. ယထာ တံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ, တထာ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တတာယ ဧဝ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနပိ ဝိမောက္ခော. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏေ စာ’’တိအာဒိ. အယံ ပနတ္ထောတိ အယံ အဓိမုစ္စနတ္ထော ပစ္ဆိမဝိမောက္ခေ နိရောဓေ နတ္ထိ. ကေဝလော ဝိမုတ္တတ္ထော ဧဝ တတ္ထ လဗ္ဘတိ, တံ သယမေဝ ပရတော ဝက္ခတိ.

248. “胜解之义”者，是超胜、有差别地解脱之义，因此说“善解脱之义”。以此阐明：虽然一切色界禅都以镇伏的方式从其对治法中解脱，但通过某种特殊的修习，该禅那能超胜地从其对治法中解脱而转起，此即修习的特质。诚然，即使是同类，也会因修习的特质而有行相的差别。犹如从信解脱者到见至者。同样，由于从敌对法中善解脱，故不被执取、无所忧虑，又因喜爱，故亦名为以善胜解为义之解脱。因此说“于所缘……”等。然而此义，即此胜解之义，在最后的解脱——灭尽定中则无。在那里仅获得纯粹的解脱之义，此点将于下文亲自说明。

ရူပီတိ ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော, တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌံ ရူပံ ဟောတိ. ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပေန ‘‘ရူပီ’’တိ ဝုစ္စေယျ ရူပီ-သဒ္ဒဿ အတိသယတ္ထဒီပနတော, တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပနိမိတ္တံ ဈာနမိဝ ပရမတ္ထတော ရူပီဘာဝသာဓကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ. ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ ဥတ္တရပဒလောပေန. ရူပါနီတိ ပနေတ္ထ ပုရိမပဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနီ’’တိ.

“具色”：指其人具足自身相续中的色法，此色法是某禅那之因的殊胜色法。由于此殊胜色法，他被称为“具色”——因为“具色”一词显示了超胜之义。应当了知，正是那自身相续中的色相，如同禅那一般，在胜义中成就了“具色”的状态。因此说“内在”等。“色”是“色禅”省略了后一词（禅）的说法。而在此处（“观诸色”中）的“诸色”，应知是省略了前一词。因此说“青遍等诸色”。

အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေန အဓိမုတ္တိ သိယာတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှေတ္ထ တထာဝတ္တဗ္ဗတာပတ္တိစောဒနာ အနဝကာသာ ဟောတိ. ယသ္မာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု တတ္ထ ကတာဓိကာရာနံ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုတ္တိ သိယာ, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ တထာ တတိယော ဝိမောက္ခော သံဝဏ္ဏိတော. ယသ္မာ ပန မေတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနာ ဘာဝနာ သတ္တေ အပ္ပဋိကူလတော ဒဟတိ, [Pg.121] တေ သုဘတော အဓိမုစ္စိတွာဝ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂) ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ‘‘သုဘဝိမောက္ခော’’တိ ဝုတ္တာ, တယိဒံ ဥဘယမ္ပိ တေန တေန ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

“在内安止中没有‘净’的作意”——此句表明，胜解是可以通过前行作意而有的。如此，在此则无‘必须如是说’的责难之机。因为在极清净的青等色遍中，已作勤修者能因喜爱而生起善胜解，是故义注中如是称扬第三解脱。又，因为以慈等方式转起的修习，能无厌恶地看待有情，并以胜解其为净而转起，是故在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中，梵住修习被称为“净解脱”。应知此二者皆由各自的理路而说，故不相违。

သဗ္ဗသောတိ အနဝသေသတော. န ဟိ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ ဧကဒေသောပိ တတ္ထ အဝသိဋ္ဌောတိ. ဝိဿဋ္ဌတ္တာတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာလေ နိရောဓိတတ္တာ. ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ အရိယေဟေဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော, အရိယဖလပရိယောသာနတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဘာဝတော စ.

“一切所有”即毫无剩余。因为在那里，四种无色蕴没有一丝一毫残留。“已舍弃”是因为在预定的时间内被灭尽。“最上解脱”是指只有圣者才能证得，以圣果为究竟，并且能在今生证得涅槃。

၂၄၉. အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၇၃; အ. နိ. ဋီ. ၃.၆.၆၁-၆၅) ပရိကမ္မံ, ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ, ဈာနံ. အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိဘု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိပိ သသမ္ပယုတ္တံ ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. တေနာဟ ‘‘အဘိဘဝနကာရဏာနီ’’တိအာဒိ. တာနီတိ အဘိဘာယတနသညိတာနိ ဈာနာနိ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ, န အပ္ပနာဝသေန. န ဟိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏာ အပ္ပနာ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ သမ္ဘဝတိ. တံ ပန အဇ္ဈတ္တ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ကသိဏနိမိတ္တံ အသုဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, န ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ဝိယ ဝိသုဒ္ဓံ.

249. “能胜伏”，故为“能胜”(abhibhu)，指预备定或智慧。能胜是此之处(āyatana)，故为“胜处”(abhibhāyatana)，即禅那。或是，应被胜伏的、名为所缘之处是此之处，故为“胜处”，即禅那。又，由于能胜伏所缘，故为“能胜”；又因其是瑜伽行者殊胜安乐的基础，且是意处与法处的自性，故与相应法俱行的禅那亦是“胜处”。因此说“胜伏之因”等。那些，即指名为胜处的诸禅那。应知，从定中出定者的作意，是依前分修习的方式，执取禅那刹那中生起的胜伏行相而转起的。以预备定的方式于内作色想，非以安止的方式。因为以似相为所缘的安止，不可能以内在为对象。然而，那以预备定的方式于内获得的遍相，实不清净，不如以预备定的方式于外获得者那般清净。

ပရိတ္တာနီတိ ယထာလဒ္ဓါနိ သုပ္ပသရာဝမတ္တာနိ. တေနာဟ ‘‘အဝဍ္ဎိတာနီ’’တိ. ပရိတ္တဝသေနေဝါတိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒမဘိဘာယတနံ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တတာ ဟေတ္ထ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ အဘိဘာယတနဘာဝနာ နာမ တိက္ခပညဿေဝ သမ္ဘဝတိ, န ဣတရဿာတိ ‘‘ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော’’တိ. အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ အဘိဘဝနံ သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမသမနန္တရမေဝ အပ္ပနာဈာနုပ္ပာဒနန္တိ အာဟ ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ. သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာတိ စ အပ္ပနာပရိဝါသာဘာဝဿ လက္ခဏဝစနမေတံ. ယော ‘‘ခိပ္ပာဘိညော’’တိ ဝုစ္စတိ[Pg.122], တတောပိ ဉာဏုတ္တရဿေဝ အဘိဘာယတနဘာဝနာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိမိတ္တေ. အပ္ပနံ ပါပေတီတိ ဘာဝနာ အပ္ပနံ နေတိ.

“小的”(parittāni)是指如其所得，仅如小水洼般大。因此说“未增长的”。“仅以小的方式”是说，即使有对色的作意，此胜处也是以小的方式而说。于此，小性即是胜伏之因。无论有无对色的作意，胜处的修习只有利慧者才能做到，非是他人，故说“慧优越之人(ñāṇuttariko puggala)”。“胜已而入定”：于此，胜伏与入定是指在证得近行禅后立即生起安止禅，故说“于此，随着相的生起即令达安止”。而“随着相的生起”是表示没有安止别住(appanāparivāsa)的特征语。胜处的修习，属于比所谓的“速通达者”更优越的慧增上者。此中的“此”，指于此相中。“令达安止”是说修习引导至安止。

ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဥပစာရဇ္ဈာနေ တံ အာရဗ္ဘ ယေ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဥပစာရဇ္ဈာန ပက္ခိကာ ဧဝ, တဒနန္တရဉ္စ ဘဝင်္ဂပရိဝါသေန ဥပစာရာသေဝနာယ စ ဝိနာ အပ္ပနာ ဟောတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ. န ဟိ ပါရိဝါသိကပရိကမ္မေန အပ္ပနာဝါရော ဣစ္ဆိတော, နာပိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဧကန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တသ္မာ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမတော ပရံ ကတိပယဘဝင်္ဂစိတ္တာဝသာနေ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တော ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနာ’’တိ စ အဓိပ္ပာယိကမိဒံ ဝစနံ, န နီတတ္ထံ, အဓိပ္ပာယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

在此，有些人说：“当近行定生起时，依靠它而转起的两三个最低的速行过程，也属于近行定的一部分。并且，其后不经过有分(bhavaṅga)的别住(parivāsa)和近行的习行，就能证得安止定，伴随着相的生起，就能立即达到安止定。”这仅仅是他们的观点而已。安止过程并不需要别住的预备，也不应该像在广大或无量禅定中那样，一定要对近行定进行省察。因此，在证得近行定之后，经过几个有分心结束，而证入安止定者，才被称为“于此，伴随着相的生起，即达安止”。“伴随着相的生起”这句话是一种意向性的表达，非了义，其意图应该以上述方式来理解。

န အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာရူပဿ အာဘောဂဿ အသမ္ဘဝတော, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) ပန ‘‘ဣမိနာ ပနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယံ တထာ အာဘောဂါဘာဝေ ကသ္မာ ‘‘ဈာနသညာယပီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အဘိဘဝ…ပေ… အတ္ထီ’’တိ.

因为在入定时，不可能有那样的作意，所以应当理解为：从定中出定者的作意，是依前分修习的方式，执取禅那刹那中生起的胜伏行相而转起的。然而，在《阿毗达摩(abhidhamma)义注(aṭṭhakathā)》（《法集论义注》204页）中说：“由此说明了他的前分。”既然入定时没有那样的作意，为何说“即使是禅想”呢？回答说：“因为胜伏......等等是存在的。”

ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ ဝိပုလပ္ပမာဏာနီတိ အတ္ထော, န ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝသေန ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ တထာ ဝဍ္ဎနဿေဝေတ္ထ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ.

“增长分量”意思是“广大分量”，不是指以一指、两指等方式增长的分量，因为在此不可能有那样的增长。因此说“巨大的”。

ရူပေ သညာ ရူပသညာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ, န ရူပသညီ အရူပသညီ. သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. ရူပသညာယ အနုပ္ပာဒနမေဝေတ္ထ အလာဘိတာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဥပ္ပန္နံ. အဘိဓမ္မေ ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ, အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧဝံ စတုန္နံ အဘိဘာယတနာနံ အာဂတတ္တာ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) ‘‘ကသ္မာ ပန ယထာ သုတ္တန္တေ – ‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ အဝတွာ ဣဓ စတူသုပိ အဘိဘာယတနေသု အဇ္ဈတ္တံ [Pg.123] အရူပသညိတာဝ ဝုတ္တာ’’တိ စောဒနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘တတ္ထ ဝါ ဟိ ဣဓ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနေဝ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ, တသ္မာ တာနိ နိယမတော ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ တတြာပိ ဣဓာပိ ဝုတ္တာနိ. ‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ’တိ ဣဒံ ပန သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသမတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

于色之想为色想。有此想者，为有色想者；非有色想者，为无色想者。以想为首来说禅定。于此，不获得即是色想不生起。于外生起，即于外在事物中生起。但在阿毗达摩(abhidhamma)中说：“内无色想者，观外色为有限的，或美或丑；或为无量的，或美或丑”，像这样说了四种胜处。在阿毗达摩义注(abhidhammaṭṭhakathā)（《法集论义注》204页）中提问：“为何不像经中说‘内有色想者，观外色为有限的’等，而在此四胜处中都说内无色想呢？”并以“因为内色不可胜伏”为由解释道：“无论在那里还是在这里，都只有外色应被胜伏，因此，那些应被确定地言说，故在那里和这里都说了。而‘内无色想’这句话，仅仅是导师说法之庄严而已。”

ဧတ္ထ စ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ‘‘ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ, တထာ ‘‘အပ္ပမာဏာနီ’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဧသော ပရိယာယော ‘‘ပရိတ္တာနိ အဘိဘုယျ တာနိ စေ ကဒါစိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘုဇိတာနိ ဟောန္တိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာ’’တိ. ပရိယာယကထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ, တထာ သဟိတာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနပရိယာယောတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ပဌမဒုတိယအဘိဘာယတနေသု ပဌမဝိမောက္ခော, တတိယစတုတ္ထာဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော, ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပ္ပဝတ္တိတော သင်္ဂဟိတော, အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ, သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယံ ဝုတ္တာနိ. တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဓမ္မေ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ.

此处，所有无色作意与有色作意的情况，皆被称为“有限的美色或丑色”；同样，也应被理解为“无量”。因为有这种转说：“胜伏有限者后，若彼等有时以色的方式被作意，则胜伏美色或丑色。”经教是转说之教。但在阿毗达摩(abhidhamma)中，由于是无转说之教，所以将无色作意的与有色作意的分别说明。因为两种教法中都有胜伏之转义，故以“内有色想”等，将第一、第二胜处摄于初解脱，第三、第四胜处摄于第二解脱，色胜处摄于第三解脱，皆从胜伏作用而摄集。但在阿毗达摩中，由于是无转说之教，为了不混淆地开示解脱和胜处，故除去解脱而只说胜处，并且一切有解脱作用的禅那，已在解脱教说中说明了。由此可知，对于“内有色想”而来的两个胜处，在阿毗达摩的胜处中未说，而“有色者见诸色”等是一切解脱作用的共通表述，其区别应如是了知。

‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါရူပါနိ ပဿတီ’’တိ, တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ, တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ, ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ အဘိဓမ္မေ ဝစနံ, န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ တေသံ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ, ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝိဇ္ဇမာနပရိယာယကထနဘာဝတော. ‘‘သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ န ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န, နီလာဒီသု [Pg.124] ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာနံ ပရိတ္တတာ တဒပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ, အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ. ဧတေသု စ ပရိတ္တာဒိကသိဏရူပေသု ယံ စရိတဿ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဣဇ္ဈန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“内色不可胜伏”，此乃说明阿毗达摩中，虽未在任何地方说“观内色”，却处处说“观外色”的原因。因此，凡是因其他原因而说者，皆因其原因而说；至于阿毗达摩中因说法之善巧而说“内无色想”，则不应再寻求其他原因。内色不可胜伏，是因其不像外色那般显现；说法之善巧，当依前述之区分而知，因为它是随顺所化者之意乐而有的转义之说。若谓“美色或丑色”一语已足，则青等胜处不应再言说？非也，对于已于青等（遍处）修习者而言，青等之自性正是胜伏之因。并非因为那些清净或不净之色是有限或无量，才是胜伏之因，而是青等之自性才是（胜伏之因）。为示于这些有限等遍处色中，何种行者能成就这些胜处，故说“于此等中”等语。

သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ သကလနီလဝဏ္ဏနီလနိဒဿနနီလနိဘာသာနံ သာဓာရဏဝသေန. ဝဏ္ဏဝသေနာတိ သဘာဝဝဏ္ဏဝသေန. နိဒဿနဝသေနာတိ ပဿိတဗ္ဗတာဝသေန. ဩဘာသဝသေနာတိ သပ္ပဘာသတာယ အဝဘာသနဝသေန. ဥမာပုပ္ဖန္တိ အတသိပုပ္ဖံ. နီလမေဝ ဟောတိ ဝဏ္ဏသင်္ကရာဘာဝတော. ဗာရာဏသိယံ ဘဝန္တိ ဗာရာဏသိယံ သမုဋ္ဌိတံ.

总摄而言，是指一切青色、青色显现、青色光泽的共同之处。依色而言，是指自性之色。依显现而言，是指可见的性质。依光泽而言，是指具有光辉而照亮。优摩花(Umāpuppha)是指亚麻花。由于没有杂色，所以纯粹是青色。波罗奈(Bārāṇasī)产者，即是在波罗奈所生者。

တေ ဓမ္မေတိ တေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မေ စေဝ အဋ္ဌဝိမောက္ခဓမ္မေ စ. စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယေဝ တတ္ထ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပရိယောသာနုတ္တရံ သတံ ဂတာ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ.

那些法，即是念处(satipaṭṭhāna)等法以及八解脱(aṭṭhavimokkha)法。因已修习自在，故以极殊胜之慧，达于无上究竟，证得神通究竟波罗蜜。

၂၅၀. သကလဋ္ဌေနာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၃၄၆; အ. နိ. ဋီ. ၃.၁၀.၂၅) သကလဘာဝေန, အသုဘနိမိတ္တာဒီသု ဝိယ ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနဝသေသတော ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. ယထာ ခေတ္တံ သဿာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎိဋ္ဌာနဉ္စ, ဧဝမေဝ တံတံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနန္တိ အာဟ ‘‘ခေတ္တဋ္ဌေနာ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဣဒံ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ. တေန တေန ကာရဏေနာတိ ဥပရိအာဒီသု တေန တေန ကသိဏေန. ယထာ ကိန္တိ အာဟ – ‘‘အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော’’တိ, ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဥဒ္ဓံ စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော, ဥဒ္ဓံ အာလောကံ ပသာရေတိ, အဓော စေ, အဓော, သမန္တတော စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော, သမန္တတော အာလောကံ ပသာရေတိ, ဧဝံ သဗ္ဗကသိဏန္တိ အတ္ထော. ဧကဿာတိ ပထဝီကသိဏာဒီသု ဧကေကဿ. အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထန္တိ အညကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ, အညဿ ဝါ ကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ. န ဟိ အညေန ပသာရိတကသိဏံ တတော အညေန ပသာရိတကသိဏဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ, ဧဝမ္ပိ နေသံ အညကသိဏသမ္ဘေဒါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. န အညံ ပထဝီအာဒိ. န ဟိ ဥဒကေန ဌိတဋ္ဌာနေ သသမ္ဘာရပထဝီ အတ္ထိ. အညကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ အာပေါကသိဏာဒိနာ သင်္ကရော[Pg.125]. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေသကသိဏေသု. ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနဝသေသဖရဏံ ပမာဏဿ အဂ္ဂဟဏတော အပ္ပမာဏံ. တေနေဝ ဟိ နေသံ ကသိဏသမညာ. တထာ ဟိ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စေတသာ ဖရန္တောတိ ဘာဝနာစိတ္တေန အာရမ္မဏံ ကရောန္တော. ဘာဝနာစိတ္တဉှိ ကသိဏံ ပရိတ္တံ ဝါ ဝိပုလံ ဝါ သကလမေဝ မနသိ ကရောတိ.

250. “一切方面”(sakalaṭṭhena)即是完整性，如同在不净相(asubhanimitta)等当中，虽只安住于一部分，但应无遗漏地把握其义。譬如田地是谷物生起和增长之处，同样地，诸相应法(sampayuttadhamma)亦是如此，故说“具有田地之义”。“限定”(paricchinditvā)应与“上、下、横”相连。因为只有在限定之后，才能于一切处增长遍处(kasiṇa)。“以彼彼因缘”是指于上方等处以彼彼遍处。正如所说：“如欲见色者（扩展）光明”，譬如欲以天眼(dibbacakkhu)见上方之色，则向上扩展光明；若欲见下方，则向下扩展；若欲见周遭之色，则向周遭扩展光明，一切遍处皆是此义。“于一者”是指于地遍(pathavīkasiṇa)等每一遍处。“为不至他相之义”是指为开显不至他遍处之相，或为开显不令他者至遍处之相。由一者所扩展之遍处，不会转变为由另一者所扩展之遍处相，应知彼等遍处亦无混杂。非为其他地等。在水所处之处，并无含带物质成分之地。所谓“他遍处混杂”，即是与水遍(āpokasiṇa)等混杂。“于一切处”是指于所有其余遍处。安住于一处而无余遍满，因不取其量，故为无量。正因如此，它们才有“遍处”之名。诚如“彼实”等文所说。其中“以心遍满”是指以修习心作为所缘。修习心对于遍处，无论小大，皆能完全作意。

ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ‘‘ဝိညာဏကသိဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တံ ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကသိဏဝသေနာတိ ဥဂ္ဃာဋိတကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယတ္တကဉှိ ဌာနံ ကသိဏံ ပသာရိတံ, တတ္တကံ အာကာသဘာဝနာဝသေန အာကာသံ ဟောတီတိ. ဧဝံ ယတ္တကံ ဌာနံ အာကာသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတံ, တတ္တကံ အာကာသမေဝ ဟုတွာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တနတော အာဂမနဝသေန ဝိညာဏကသိဏေပိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝုတ္တာတိ ‘‘ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ.

于遍处所开显之虚空(kasiṇugghāṭimākāsa)中生起之识(viññāṇa)，因其遍满无量，故称“识遍处”(viññāṇakasiṇa)。彼确实被称为“识”。所谓“依遍处”，即是依已开显之遍处，应知于遍处所开显之虚空中的上、下、横向。遍处扩展至何等范围，通过修习虚空，虚空即有何等范围。同样，虚空显现为多大范围，识亦于同样大的虚空范围中生起运行，故依此理，于识遍处亦说有上、下、横向。因此说：“依遍处所开显之虚空，于其中生起之识，应知其上、下、横向。”

၂၅၂. ဝုတ္တောယေဝ ဝမ္မိကသုတ္တေ. နိဿိတဉ္စ ဆဝတ္ထုနိဿိတတ္တာ ဝိပဿနာဉာဏဿ. ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ တေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော ကာယသညိတာနံ ရူပဓမ္မာနံ အာရမ္မဏကရဏတော စ. သုဋ္ဌု ဘာတိ ဩဘာသတီတိ ဝါ သုဘော. ကုရုဝိန္ဒဇာတိအာဒိဇာတိဝိသေသောပိ မဏိ အာကရပါရိသုဒ္ဓိမူလကော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘သုပရိသုဒ္ဓအာကရသမုဋ္ဌိတော’’တိ. ဒေါသနီဟရဏဝသေန ပရိကမ္မနိပ္ဖတ္တီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မော အပနီတပါသာဏသက္ခရော’’တိ. ဓောဝနဝေဓနာဒီဟီတိ စတူသု ပါသာဏေသု ဓောဝနေန စေဝ ကာဠကာဒိအပဟရဏတ္ထာယ သုတ္တေန အာဝုနနတ္ထာယ စ ဝိဇ္ဈနေန. တာပသဏှကရဏာဒီနံ သင်္ဂဟော အာဒိ-သဒ္ဒေန. ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိန္တိ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ.

252. 如《蚁垤经》(Vammikasutta)所说。又因观(vipassanā)智依赖于六事(chavatthu)，故为所依。又因无彼则不生，且缘于名为身之色法，故为系缚。极善发光或照耀，故为“妙好”(subha)。如鸠楼频伽(kuruvinda)等宝石种类，亦以矿脉纯净为根本，故说“由极净矿脉所生”。因去除瑕疵而成办加工，故说“善加整治，已除石砾”。“以洗涤、穿孔等”是指于四种宝石，以洗涤去除黑点等，并为穿线而钻孔。“等”字摄入加热、磨滑等。所谓“色泽圆满”，是指线之色泽圆满。

မဏိ ဝိယ ကရဇကာယော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗတော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အနုပဝိသိတွာ ဌိတတ္တာ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု သမ္မဒေဝ တဿ ဒဿနတော. တဒါရမ္မဏာနန္တိ ရူပဓမ္မာရမ္မဏာနံ. ဖဿပဉ္စမကစိတ္တစေတသိကဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတဓမ္မာပိ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပာဒပရိယာပန္နာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တေသံ ဝိပဿနာဉာဏဂတိကတ္တာ ‘‘အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏ’’န္တိ ဝစနံ အဝိရောဓိတံ ဟောတိ.

身(karajakāya)如摩尼(maṇi)，因其当被省察。观(vipassanā)智如穿线(āvutasutta)，因其进入而住。得观之比丘如具眼之人，因其能正见之。所谓“彼等所缘”，即是以色法为所缘者。应知，以触为第五之心、心所法所摄之法，亦包含于观心生起之中。如是，因彼等以观智为趣向，故“观智如穿线”之说，则无矛盾。

ဉာဏဿာတိ [Pg.126] ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ. ယဒိ ဧဝံ ဉာဏဿ ဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ, န ပုဂ္ဂလဿာတိ အာဟ ‘‘တဿ ပနာ’’တိအာဒိ. မဂ္ဂဿ အနန္တရံ, တသ္မာ လောကိယာဘိညာနံ ပရတော ဆဋ္ဌာဘိညာယ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိပဿနာဉာဏံ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပါယံ ဉာဏာနုပုဗ္ဗဋ္ဌိတိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဧတဿ အန္တရာ ဝါရော နတ္ထီတိ ပဉ္စသု လောကိယာဘိညာသု ကထိတာသု အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဝိယ ဆဋ္ဌာဘိညာ ကထေတဗ္ဗာတိ ဧတဿ အနဘိညာလက္ခဏဿ ဝိပဿနာဉာဏဿ တာသံ အန္တရာ ဝါရော န ဟောတိ, တသ္မာ တတ္ထ အဝသရာဘာဝတော ဣဓေဝ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနာနန္တရမေဝ ဒဿိတံ ဝိပဿနာဉာဏံ. ယသ္မာ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. တေန န ကေဝလံ တဒေဝ, အထ ခေါ ဣဒမ္ပိ ကာရဏံ ဝိပဿနာဉာဏဿ ဣဓေဝ ဒဿနေတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝရူပံ ပဿတောတိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏေန ဘေရဝံ ရူပံ နိမ္မိနိတွာ စက္ခုနာ ပဿတောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝမ္ပိ အဘိညာလာဘိနော အပရိညာဏဝတ္ထုကဿ ဘယသန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥစ္စဝါလိကဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဝိယ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာဉာဏေပိ, န သတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဧဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

智即是省察智。如果因此是依智而说，而不是依人(puggala)而说，所以（经文）说“然而，关于它”等等。观(vipassanā)智应在道之后，因此，在世间神通之后、第六神通之前被提及。即使这是智慧的次第，这中间也没有间隙。因此，在《愿经》(Ākaṅkheyyasutta)等（《中部》1.64等）所说的五种世间神通中，不具备神通特征的观智，在它们中间没有机会，所以就在色界第四禅之后直接说明观智。又因为“ca”字是集合义。因此，它不仅是那个（原因），而且也表明观智在此处示现的这个原因，阐明此义。用天眼看见恐怖形象，这里应该说：‘用神变智创造出恐怖形象，然后用（天）眼看见。’即使是获得神通者，对于未遍知(apariññāṇa)的对象也会产生恐惧，就像住在优嗟瓦利卡(Uccavālika)的摩诃那伽长老(Mahānāgatthera)一样。在此观智中也是如此，不只是在念住(satipaṭṭhāna)等中，这是意趣所在。

၂၅၃. မနောမယိဒ္ဓိယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ အဘိညာ ဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. မနေန နိဗ္ဗတ္တန္တိ အဘိညာမနေန နိဗ္ဗတ္တိတံ. တံ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝါတိ သဏ္ဌာနတောပိ ဝဏ္ဏတောပိ အဝယဝဝိသေသတောပိ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝ. သဇာတိယံ ဌိတော, န နာဂိဒ္ဓိယာ အညဇာတိရူပေါ. သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဝိကုဗ္ဗနကိရိယာယ နိဿယဘာဝတော.

253. 应如是理解：通过修习意所成神变(manomayiddhi)，神通达到自在与究竟圆满。由意所成，是由神通意所成。这仅仅是为了显示其相似性，即从形状、颜色乃至各个部分都显示其相似性。安住于同类之中，不像龙的神通那样变成其他种类的形态。就像经过精心加工的黏土等，神变智是变化行为的所依。

၂၅၅. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ အကိစ္ဆေနေဝ.

255. 不费力(appakasirena)即无困难(akicchena)。

၂၅၆. မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကဒါရကောပိ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ယုဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယုဝါပိ ကောစိ အနိစ္ဆနတော အမဏ္ဍနသီလော ဟောတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘မဏ္ဍနကဇာတိကော’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယုဝါပီ’’တိအာဒိ. ကာဠတိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ ကာဠတိလကာနိ. နာတိကမ္မာသတိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ တိလကာနိ. ဝင်္ကံ နာမ ပိယင်္ဂံ. ယောဗ္ဗနပီဠကာဒယော မုခဒူသိပီဠကာ. မုခဂတော ဒေါသော မုခဒေါသော, လက္ခဏဝစနဉ္စေတံ မုခေ အဒေါသဿပိ ပါကဋဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ[Pg.127]. ယထာ ဝါ မုခေ ဒေါသော, ဧဝံ မုခေ အဒေါသောပိ မုခဒေါသော သရလောပေန, မုခဒေါသော စ မုခဒေါသော စ မုခဒေါသောတိ ဧကသေသနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

256. 尚在仰卧的婴儿也被称为“年幼”(daharo)，为了加以区别，所以说了“青年”(yuvā)。即使是青年，也有因不情愿而不喜打扮的，为了加以区别，所以说了“天生喜好打扮”(maṇḍanakajātiko)。因此说了“即使是青年”等等。黑芝麻大小的斑点是黑痣。不超过芝麻大小的斑点是痣。名为“弯曲”(vaṅka)的是青皮豆(piyaṅgu)。青春痘等是毁伤面容的丘疹。“面瑕”(mukhadoso)指脸上的瑕疵，这是一个表示特征的词语，因为其意趣在于，即使脸上没有瑕疵的状态也能显现。或者，如面上有瑕疵，面无瑕疵亦可由元音省略而称为“面瑕”，此处应以“一余”(ekasesa)的语法规则来理解，即“面瑕”可同时指“面有瑕疵”与“面无瑕疵”。只有这样，“他人十六种心显现”的说法才能成立。

၂၅၉. ပဋိပဒါဝသေနာတိ ယထာရဟံ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂပဋိပဒါဝသေန. အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ သတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု, ဝိမောက္ခကောဋ္ဌာသေသု ဝါတိ ဣမေသု အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသု. သေသေသူတိ ဝုတ္တာဝသေသေသု အဘိဘာယတနကောဋ္ဌာသာဒီသု. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

259. “依行道”(paṭipadāvasena)即依各自情况，以止(samatha)、观(vipassanā)道之行道。‘于八门类中’(aṭṭhasu koṭṭhāsesu)即于念住(satipaṭṭhāna)等菩提分法(bodhipakkhiyadhammā)之门类，或于解脱(vimokkha)之门类，此八门类中。‘于其余中’(sesesu)即于前述所余之胜处(abhibhāyatana)门类等。其余的则易于了知。

မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《大萨古拉优陀夷经释义》之隐义阐释圆满。

၈. သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 沙门文荼子经释义

၂၆၀. ဥဂ္ဂဟိတုန္တိ သိက္ခိတုံ. ဥဂ္ဂါဟေတုန္တိ သိက္ခာပေတုံ, ပါဌတော အတ္တနာ ယထာဥဂ္ဂဟိတမတ္ထံ တဗ္ဗိဘာဝနတ္ထာယ ဥစ္စာရဏဝသေန ပရေသံ ဂါဟေတုန္တိ အတ္ထော. သမယန္တိ ဒိဋ္ဌိံ. သာ ဟိ သံယောဇနဘာဝတော သမေတိ သမ္ဗန္ဓာ ဧတိ ပဝတ္တတိ, ဒဠှဂ္ဂဟဏဘာဝတော ဝါ သံယုတ္တာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တိ သတ္တာ ယထာဘိနိဝေသံ ဧတေနာတိ သမယောတိ ဝုစ္စတိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တီတိ. သူရိယဿ ဥဂ္ဂမနတော အတ္ထင်္ဂမာ အယံ ဧတ္တကော ကာလော ရတ္တန္ဓကာရဝိဓမနတော ဒိဝါ နာမ, တဿ ပန မဇ္ဈိမပဟာရသညိတော ကာလော သမုဇ္ဇလိတပဘာတေဇဒဟနဘာဝေန ဒိဝါ နာမ. တေနာဟ ‘‘ဒိဝသဿပိ ဒိဝါဘူတေ’’တိ. ပဋိသံဟရိတွာတိ နိဝတ္တေတွာ. ဧဝံ စိတ္တဿ ပဋိသံဟရဏံ နာမ ဂေါစရက္ခေတ္တေ ဌပနန္တိ အာဟ ‘‘ဈာနရတိသေဝနဝသေန ဧကီဘာဝံ ဂတော’’တိ. ဧတေန ကာယဝိဝေကပုဗ္ဗကံ စိတ္တဝိဝေကမာဟ. သီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂတော မနသာ သမ္ဘာဝနီယာ, တေ ပန ယသ္မာ အတ္တနော သီလာဒိဂုဏေဟိ ဝိညူနံ မနာပါ ဟောန္တိ (ကိလေသအနိဂ္ဂဟဿ ပဉ္စပသာဒါယတ္တတ္တာ,) တသ္မာ အာဟ ‘‘မနဝဍ္ဎနကာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဥန္နမတီတိ ဥဒဂ္ဂံ ဟောတိ. ဝဍ္ဎတီတိ သဒ္ဓါဝသေန ဝဍ္ဎတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အနုဿရဏမ္ပဟံ, ဘိက္ခဝေ, တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗဟူပကာရံ ဝဒါမီ’’တိ (ဣတိဝု. ၁၀၄; သံ. နိ. ၅.၁၈၄).

260. “受持”(uggahituṃ)即学习(sikkhituṃ)。“令受持”(uggāhetuṃ)即教导(sikkhāpetuṃ)，其义为：为了阐明自己所受持之义，通过诵读而令他人领会。“宗派”(samaya)即见(diṭṭhi)。因为见具有结缚的性质，故能使（众生）相互关联而流转(sam-eti)；或因其坚固执取的性质，众生随其所执而流转(saṃyuttā ayanti)，故称为“宗派”(samaya)。众生确实被见结(diṭṭhisaṃyojana)牢牢束缚。从日出到日落，这段驱散黑夜的时间名为“昼”(divā)；其中，以正午时分光焰炽盛而名为“白昼”(divā)。因此说“于白昼之白昼”。“收摄”(paṭisaṃharitvā)即返回(nivattetvā)。如此收摄心意，名为安住于所缘境，所以说“因修习禅悦而达于一境”。此说以身远离为前导的心远离。由于具足戒等殊胜功德而应受心意敬重，他们又因自身的戒等功德而令智者喜悦，故说“能增长心意”(manavaḍḍhanakānaṃ)等。其中，“高昂”(unnamati)即心意高扬。“增长”(vaḍḍhati)即依信而增长。因此世尊说：“诸比丘，我说随念对那些比丘有大助益。”

၂၆၁. ပညပေမီတိ [Pg.128] ပဇာနနဘာဝေန ဉာပေမိ တထာ ဝဝတ္ထပေမိ. တေနာဟ ‘‘ဒဿေမိ ဌပေမီ’’တိ. ပရိပုဏ္ဏကုသလန္တိ သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏကုသလဓမ္မံ, ဥတ္တမကုသလန္တိ ဥတ္တမဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ ပတ္တကုသလဓမ္မံ. အယောဇ္ဈန္တိ ဝါဒယုဒ္ဓေန အယောဓနီယံ, ဝါဒယုဒ္ဓံ ဟောတု, တေန ပရာဇယော န ဟောတီတိ ဒဿေတိ, တေနာဟ ‘‘ဝါဒယုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိ. သံဝရပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စသု သံဝရေသု ယေန ကေနစိ သံဝရေန သံဝရလက္ခဏံ ပဟာနံ. ပဋိသေဝနပ္ပဟာနံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ပရိဝဇ္ဇနပ္ပဟာနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သေသပဒေသူတိ ‘‘န ဘာသတီ’’တိအာဒီသု ပဒေသု. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ‘‘အဘာသနမတ္တမေဝ ဝဒတီ’’တိ ဧဝမာဒိံ အတိဒိသတိ.

261. “我施设”(paññapemi)即以了知的方式令知晓，并如是确立。因此说“我开示，我建立”。“圆满善”(paripuṇṇakusala)即完全圆满的善法。“最上善”(uttamakusala)即达到最上、最胜状态的善法。“不可战胜”(ayojjha)即在论战中不可被战胜，意为即使有论战，也不会因此失败，因此说“以论战”等。“以律仪断”(saṃvarappahāna)即在五种律仪中，以任何一种律仪为特征的断除。“或以受用断”(paṭisevanappahānaṃ vā)中的“或”(vā)字，亦包含“以回避断”(parivajjanappahāna)等。“于其余句中”(sesapadesu)即于“不言说”等句中。“准此道理”(eseva nayo)即以此类推“仅说不言说”等。

နာဘိနန္ဒီတိ န သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာသနေ တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ မိစ္ဆာဇီဝဿ ဝိဝဇ္ဇနံ ဝဏ္ဏီယတိ, အယဉ္စ ဧဝံ ကထေတိ, တသ္မာ သာသနဿ အနုလောမံ ဝိယ ဝဒတိ, ဝဒန္တော စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဓမ္မေ စဿ အပ္ပသာဒံ န ဒဿေတိ, တသ္မာ ပသန္နကာရမ္ပိ ဝဒတီတိ မညမာနော တဿ ဝါဒံ န ပဋိသေဓေတိ.

“不称赞”(nābhinandi)即不接受(na sampaṭicchi)。教法中称赞舍离三恶行与邪命，而此人亦如是说，因此他所说看似随顺教法；并且他在说的时候，并未显示出对正等觉者及法的不信乐，因此（听者）认为他说话的样子也像是信受者，故未禁止其言论。

၂၆၂. ယထာ တဿ ဝစနံ, ဧဝံ သန္တေတိ ယထာ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝစနံ, ဧဝံ သမဏဘာဝေ သန္တေ လဗ္ဘမာနေ. မယံ ပန ဧဝံ န ဝဒါမာတိ ဧတေန သမဏဘာဝေါ နာမ ဧဝံ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ယော ဟိ ဓမ္မော ယာဒိသော, တထေဝ တံ ဗုဒ္ဓါ ဒီပေန္တိ. ဝိသေသဉာဏံ န ဟောတီတိ ကာယဝိသေသဝိသယဉာဏံ တဿ တဒါ နတ္ထိ, ယတော ပရကာယေ ဥပက္ကမံ ကရေယျာတိ ဒဿေတိ, တဿ ပန တတ္ထ ဝိသေသဉာဏမ္ပိ နတ္ထေဝါတိ. ယသ္မာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကာယကမ္မံ, တသ္မာ တံ နိဝတ္တေန္တော အာဟ ‘‘အညတြ ဖန္ဒိတမတ္တာ’’တိ. ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝါတိ ဒုက္ခသမ္ဖဿဿ အသဟနနိမိတ္တေန ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တေနေဝ. ဒုတိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော. ဇိဃစ္ဆာပိပါသဒုက္ခဿ အသဟနနိမိတ္တေန ဒေါမနဿေနေဝ. ဝိကူဇိတမတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိရူပံ ကူဇိတံ ဝိကူဇိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသသန္နိဿယံ ဥပယံ, တံ ပနေတ္ထ ရောဒနဟသနသမုဋ္ဌာပကစိတ္တသဟဂတန္တိ ဒေါသသဟဂတံ လောဘသဟဂတဉ္စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. အကုသလစိတ္တံ ပန အတီတာရမ္မဏံ ပဝတ္တတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သရိတွာတိ ယာဝ န သတိသဏ္ဌာပနာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ သုပိနန္တေ အနုဘူတံ ဝိယ ဒုက္ခံ သရိတွာ ရောဒန္တိ. ဟသန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အယဉ္စ နယော ယေ လဒ္ဓသုခါရမ္မဏာ ဟုတွာ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ မာတုကုစ္ဆိတောပိ သုခေနေဝ နိက္ခမန္တိ, တေသံ ဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပါယန္တိယာတိ အတ္တနော ဇနပဒဒေသရူပေန [Pg.129] ပါယန္တိယာ. အယမ္ပီတိ အာဇီဝေါပိ မာတု အညဝိဟိတကာလေ စ လောကဿာဒဝသေန ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတိ.

262. 正如那位游方者(paribbājaka)所说，若沙门性(samaṇabhāva)确实如此可得，我们却不这样说，这表明沙门性并非如此。诸佛如实宣说其法。特殊智(visesañāṇa)并不存在——当时他并不具备关于身体特质的智慧，故不可能对他人的身体有所作为，而且，他对那方面特殊的智慧也是完全没有的。由于身业(kāyakamma)与身体相关，因此他在否定时说“除了颤动之外”。与烦恼相应的心(kilesasahagatacitta)——即因不堪忍受苦触而生的与忧相应的心(domanassasahagatacitta)。第二遍也是同样的道理：因不堪忍受饥渴之苦而生的忧。“仅是怪声(vikūjitamatta)”——此处指不正常的哭声，这怪声是依于宿住(pubbenivāsa)而起的方法，应知此声是由与嗔相应的心，或是由与贪相应的心所生起。“心”指的是善心。至于不善心若缘于过去所缘而生，则无须赘言。“忆念(saritvā)”——在建立念之法生起之前，就像在梦中体验过一样，忆念痛苦而哭泣。“欢笑”也是同样的道理。应知这种说法也适用于那些获得乐所缘而结生，在母胎中安乐，出生时也安乐的人。“哺乳时(pāyantiyā)”——按照自己国家和地区的习惯来哺乳。这也是一样的——生计，以及母亲心不在焉的时候，都是因为世俗之味，而与烦恼相应的心生起。

၂၆၃. သမဓိဂယှာတိ သမ္မာ အဓိဂတဘာဝေန ဂဟေတွာ အဘိဘဝိတွာ ဝိသေသေတွာ ဝိသိဋ္ဌော ဟုတွာ. ခီဏာသဝံ သန္ဓာယာတိ ဗျတိရေကဝသေန ခီဏာသဝံ သန္ဓာယ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ခီဏာသဝမ္ပိ သောတာပန္နကုသလံ ပညပေတိ သေက္ခဘူမိယံ ဌိတတ္တာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

263. “善把握(samadhigayha)”是指以如实证悟的方式把握、克服、胜过而成为殊胜。“特指漏尽者(khīṇāsavaṃ sandhāya)”是指以排除的方式特指漏尽者。此处的含义是：即使是漏尽者，也能够施设须陀洹(sotāpanna)的善法，因为（须陀洹）安住于有学地(sekkhabhūmi)。其余部分也应作如是理解。

တီဏိ ပဒါနိ နိဿာယာတိ န ကာယေန ပါပကံ ကမ္မံ ကရောတိ, န ပါပကံ ဝါစံ ဘာသတိ, န ပါပကံ အာဇီဝံ အာဇီဝတီတိ ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ နိဿာယ ကုသလသီလမူလကာ စ အကုသလသီလမူလကာ စာတိ ဒွေ ပဌမစတုက္ကာ ဌပိတာ. ဧကံ ပဒံ နိဿာယာတိ န ပါပကံ သင်္ကပ္ပံ သင်္ကပ္ပေတီတိ ဣမံ ဧကပဒံ နိဿာယ ကုသလသင်္ကပ္ပမူလကာ အကုသလသင်္ကပ္ပမူလကာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ပစ္ဆိမစတုက္ကာ ဌပိတာ.

“依止三处(tīṇi padāni nissāya)”是指不以身作业，不以语说恶语，不以邪命维生。依此三处，安立了以善戒为根本和以不善戒为根本的两个最初的四法组。“依止一处(ekaṃ padaṃ nissāya)”是指不起恶思惟。依此一处，安立了以善思惟为根本和以不善思惟为根本的两个最后的四法组。

၂၆၄. ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တဒွယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဗလဝတာ မောဟေန သမန္နာဂတတ္တာ. တထာ ဟိ တာနိ ‘‘မောမူဟစိတ္တာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

264. 与疑(vicikicchā)和掉举(uddhacca)相应的两种心，也因具足强有力的痴(moha)而流转。因此它们被称为“蒙昧心(momūhacittāni)”。

ကုဟိန္တိ ကိံနိမိတ္တံ. ကတရံဌာနံ ပါပုဏိတွာတိ ကိံ ကာရဏံ အာဂမ္မ. ဧတ္ထေတေတိ ဧတ္ထာတိ ကာယဝစီမနောသုစရိတဘာဝနာသာဇီဝနိပ္ဖတ္တိယံ. သာ ပန ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ သောတာပတ္တိဖလေန ဒီပေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘သောတာပတ္တိဖလေ ဘုမ္မ’’န္တိ. ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကံ အဝသိဋ္ဌဉ္စ သီလံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ စ ပါရိသုဒ္ဓိပါတိမောက္ခာဓိဂမေန သောတာပတ္တိဖလပ္ပတ္တိယာ သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပါတိမောက္ခ…ပေ… နိရုဇ္ဈတီ’’တိ. ‘‘သုခသီလော ဒုက္ခသီလော’’တိအာဒီသု ဝိယ ပကတိအတ္ထသီလသဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အကုသလသီလ’’န္တိအာဒိ.

“何处(kuhiṃ)”意为何因(kiṃnimittaṃ)。“到达哪个处所(kataraṃṭhānaṃ pāpuṇitvā)”意为依于何因(kiṃ kāraṇaṃ āgamma)。“于此(ettha)”是指在身语意善行、修习与正命的成就中。然而，这应当以下限的须陀洹果(sotāpattiphala)来阐明，因此说“于须陀洹果地”。因为以正命为第八的戒(ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ)以及剩余的戒，通过波罗提木叉(pātimokkha)律仪戒以及获得清净的波罗提木叉，证得须陀洹果而得以成就，因此说“波罗提木叉…乃至…止息”。像“乐戒者(sukhasīla)”、“苦戒者(dukkhasīla)”等词中的“戒”字，是取其本性之义，而说“不善戒”等。

၂၆၅. ကာမာဝစရကုသလစိတ္တမေဝ ဝုတ္တံ သမ္ပတ္တသမာဒါနဝိရတိပုဗ္ဗကဿ သီလဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘ဧတေန ဟိ ကုသလသီလံ သမုဋ္ဌာတီ’’တိ.

265. 只说欲界善心(kāmāvacarakusalacitta)，是因为意指以获得、受持与离恶为前导的戒。因此（经文中）说：“善戒(kusalasīla)由此生起。”

သီလဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပါသံသတ္ထောဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သီလသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ. ယော သီလမတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော, န သမာဓိပညာသု, သော [Pg.130] သီလမယဓမ္မပူရိတတာယ သီလမယော. တေနာဟ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိအာဒိ. ယတ္ထာတိ ယဿံ စေတောဝိမုတ္တိယံ ပညာဝိမုတ္တိယဉ္စ. တဒုဘယဉ္စ ယသ္မာ အရဟတ္တဖလေ သင်္ဂဟိတံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အရဟတ္တဖလေ ဘုမ္မ’’န္တိ. အသေသံ နိရုဇ္ဈတိ သုခဝိပါကဘာဝဿ သဗ္ဗသော ပဋိပ္ပဿမ္ဘနတော.

在此，“具戒(sīlavā)”中的“vā”字应理解为赞叹之义，所以说“具足戒德(sīlasampanno hoti)”。若仅立足于戒，不涉及定与慧，则因充满由戒所成的法，故称之为“戒所成(sīlamayo)”。因此说“仅此已足(alamettāvatā)”等等。“于何处(yattha)”是指于何种心解脱与慧解脱中。此二者因包含在阿罗汉果中，故说“于阿罗汉果地(arahattaphale bhumma)”。由于乐异熟(sukhavipāka)的状态被完全平息，故“无余灭尽(asesaṃ nirujjhati)”。

၂၆၆. ကာမပဋိသံယုတ္တာ သညာ ကာမသညာ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတရာ ဒွေတိ ဗျာပါဒဝိဟိံသာသညာ.

266. 与欲相应的想是欲想(kāmasaññā)。其余的也是同样的道理。另外两种是瞋恚想(byāpādasaññā)和害想(vihiṃsāsaññā)。

အနာဂါမိဖလပဌမဇ္ဈာနန္တိ အနာဂါမိဖလသဟဂတံ ပဌမဇ္ဈာနံ. ဧတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တေ ပဌမဇ္ဈာနေ. ဧတ္ထ စ ဥဇုဝိပစ္စနီကေန ပဋိပက္ခပ္ပဟာနံ သာတိသယန္တိ ပဌမဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏံ. တေနာဟ ‘‘အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ. နေက္ခမ္မသညာနံ ကာမာဝစရစိတ္တသဟဂတတာ တဿ သီလဿ သမုဋ္ဌာနတာ စ သမ္ပယုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

阿那含果初禅(anāgāmiphalapaṭhamajjhāna)是指与阿那含果相应的初禅。在此(ettha)，即指如上所说的初禅。并且，由于以直接的对治力断除对立面(paṭipakkha)而更加殊胜，故取初禅。因此说“无余灭尽(aparisesā nirujjhanti)”。出离想(nekkhammasaññā)与欲界心相应，以及该戒的生起，应以相应之理(sampayuttanayena)来理解。

၂၆၇. ကုသလသင်္ကပ္ပနိရောဓဒုတိယဇ္ဈာနိကအရဟတ္တဖလအကုသလသင်္ကပ္ပနိရောဓ- ပဌမဇ္ဈာနိကအနာဂါမိဖလဂ္ဂဟဏေန သမဏော ဒဿိတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

267. 通过举出善思惟(kusalasaṅkappa)灭尽的第二禅阿罗汉果，以及不善思惟(akusalasaṅkappa)灭尽的初禅阿那含果，来显示沙门。其余含义容易理解。

သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《沙门文提迦子经》释义之隐义阐释圆满。

၉. စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 小萨古拉优陀夷经释义

၂၇၁. ပဉှောတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော, တဒေဝ ဓမ္မဒေသနာယ နိမိတ္တဘာဝတော ကာရဏံ. ဥပဋ္ဌာတူတိ ဉာဏဿ ဂေါစရဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတု. ယေန ကာရဏေနာတိ ယေန တုယှံ ဥပဋ္ဌိတေန ကာရဏေန ဓမ္မဒေသနာ ဥပဋ္ဌဟေယျ, တံ ပန ပရိဗ္ဗာဇကဿ အဇ္ဈာသယဝသေန တထာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဧတေန ဟိ…ပေ… ဒီပေတီ’’တိ. ဧကင်္ဂဏာနီတိ ပိဓာနာဘာဝေန ဧကင်္ဂဏသဒိသာနိ. တေနာဟ ‘‘ပါကဋာနီ’’တိ.

271. “问题(pañho)”是指欲知之义，此即是说法之因(kāraṇa)。“令其现起(upaṭṭhātu)”是指令其成为智的行境。“以何因缘(yena kāraṇena)”是指以你所现起的因缘，说法得以现起。此是依游方者(paribbājaka)的意乐而说的。因此说：“以此……乃至……阐明。”“如一空地(ekaṅgaṇāni)”是指因无遮蔽而如同空地。因此说“显现(pākaṭāni)”。

ဇာနန္တောတိ အတ္တနော တထာဘာဝံ သယံ ဇာနန္တော. သက္ကစ္စံ သုဿူသတီတိ ‘‘တထာဘူတံယေဝ မံ တထာ အဝေါစာ’’တိ သာဒရံ သုဿူသတိ. တသ္မာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော အနာဂတံသဉာဏလာဘတော. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ယော [Pg.131] ခေါ, ဥဒါယိ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ’’တိ အာရဘိတွာ ‘‘သော ဝါ မံ အပရန္တံ အာရဗ္ဘ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာ’’တိ ဧဝံ အဝေါစ.

“知者(jānanto)”即自己知道自己的真实状态。“恭敬倾听(sakkaccaṃ sussūsati)”即恭敬地倾听，（心想：）“他如实地对我说了。”“因此(tasmā)”是指因为获得天眼(dibbacakkhu)，获得未来智(anāgataṃsañāṇa)。“如是说(evamāha)”是指从“友，优陀夷(Udāyi)，凡是以天眼……”开始，直到“他可能会问我关于未来的问题”，如是说了。

ဣတရန္တိ အဝသိဋ္ဌံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝုတ္တနယမေဝါတိ ‘‘ယော ဟိ လာဘီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယမေဝ. အတီတေတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသယဘူတေ အတ္ထေ. အနာဂတေတိ အနာဂတံသဉာဏဿ ဝိသယဘူတေ အနာဂတေ အတ္ထေ.

“其余(itaraṃ)”即在此处应说的剩余内容。“如所说理(vuttanayameva)”即与“若得(yo hi lābhī)”等所说之理相同。“于过去(atīte)”是指于成为宿住随念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)所缘的过去事。“于未来(anāgate)”是指于成为未来智(anāgataṃsañāṇa)所缘的未来事。

ပံသုပဒေသေ နိဗ္ဗတ္တနတော ပံသုသမောကိဏ္ဏသရီရတာယ ပံသုပိသာစကံ. ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာတိ ဒီဃသော ဟေဋ္ဌိမန္တေန စတုရင်္ဂုလံ, ဥပရိမန္တေန ဝိဒတ္ထိကံ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီသု ယဿ ကဿစိ ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာ အညဇာတိကာနံ အဒိဿမာနကာယော ဟောတိ. အယံ ကိရ နေသံ ဇာတိသိဒ္ဓါ ဓမ္မတာ. တတြာတိ တဿ မူလဝသေန အဒိဿမာနကတာယ. န ဒိဿတိ ဉာဏေန န ပဿတိ.

因于沙土处出生，且身体混杂沙土，故称“尘土鬼(paṃsupisācaka)”。“拿起一根(ekaṃ mūlaṃ gahetvā)”即：在树木、灌木、藤蔓等之中，拿起任何一根，其下端长四指，上端长一张手(vidatthi)，就能对其他种类的众生隐身。这确实是他们与生俱来的法性。“于彼(tatra)”即因为那根的缘故而隐身。“不见(na dissati)”是指用智慧也无法看见。

၂၇၂. န စ အတ္ထံ ဒီပေယျာတိ အဓိပ္ပေတမတ္ထံ သာ ဝါစာ သရူပတော န စ ဒီပေယျ, ကေဝလံ ဝါစာမတ္တမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ပဋိဟရိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပရသန္တာနေ နေတဗ္ဗဋ္ဌေန ပဋိဟာရိယ-သဒ္ဒဒွါရေန ဝိညာတဗ္ဗော ဘာဝတ္ထော, သောဝ ပါဋိဟီရကော နိရုတ္တိနယေန, နတ္ထိ ဧတဿ ပါဋိဟီရကန္တိ အပ္ပာဋိဟီရကတံ, တ-သဒ္ဒေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ တထာ ဝုတ္တံ, အနိယျာနံ. တေနာဟ ‘‘နိရတ္ထကံ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. သုဘကိဏှဒေဝလောကေ ခန္ဓာ ဝိယ ဇောတေတီတိ ဣမိနာ – ‘‘ဒိဗ္ဗော ရူပီ မနောမယော သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂီ အဟီနိန္ဒြိယော အတ္တာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

272. “不显明其义”(Na ca atthaṃ dīpeyya)，即那句话不能如实显明所想表达的意义，仅仅是空话而已，此是其意。因其应被带走(paṭiharitabbaṭṭhena)，因其应被引导至他人相续(parasantāne netabbaṭṭhena)，故通过“神变”(paṭihāriya)一词来了知其真实义，依语源学即是“神变”(pāṭihīraka)。无此神变，故称“无神变性”(appāṭihīrakataṃ)，以“ta”字增益其词而如是说，即无出离(aniyānaṃ)。因此说：“变得无有意义”(niratthakaṃ sampajjati)。如同遍净天(Subhakiṇha)界的诸蕴(khandhā)发光一样，以此显示“天神身有色，意所化成，肢体完备，诸根无缺之我”这个意义。

၂၇၃. သဥပသဂ္ဂပဒဿ အတ္ထော ဥပသဂ္ဂေန ဝိနာပိ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ’’တိ. သာ စဿ ဥဗ္ဗိဒ္ဓတာ ဥပက္ကိလေသဝိဂမေန သုစိဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေ’’တိ. ဣန္ဒနီလမဏိ ဝိယ ဒိဗ္ဗတိ ဇောတေတီတိ ဒေဝေါ, အာကာသော. ‘‘အဍ္ဎရတ္တသမယေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘုမ္မတ္ထေ ဝိဟိတဝစနာနံ အစ္စန္တသံယောဂါဘာဝါ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဏ္ဏမာသိယဉှိ ဂဂနမဇ္ဈဿ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အန္တေ ဌိတေ အဍ္ဎရတ္တေ သမယော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဧဝ ပန ဌိတော အဘိန္နော နာမ. တေနာဟ ‘‘အဘိန္နေ အဍ္ဎရတ္တသမယေ’’တိ.

273. 有前缀词的意义，无前缀时亦可了知，故说“洞穿”(viddheti)即“刺穿”(ubbiddhe)。而此刺穿，是因杂染远离而以清净的状态现起，故说“如云离散而远离”。如帝青宝石般闪耀，故称“天”(devo)，即天空(ākāso)。本应说“于半夜时”(aḍḍharattasamaye)，但因表示处所的格位不一定表示时间的连续性，故应了知其为表示关联的用法。因为在满月之夜，月亮若在天空中央之前或之后，则半夜的时间便有分别；若正处中央，则无分别。因此说“于无分别的半夜时分”(abhinne aḍḍharattasamaye)。

ယေ အနုဘောန္တီတိ ယေ ဒေဝါ စန္ဒိမသူရိယာနံ အာဘာ အနုဘောန္တိ ဝိနိဘုဉ္ဇန္တိ ဝဠဉ္ဇန္တိ စ တေဟိ ဒေဝေဟိ ဗဟူ စေဝ ဗဟုတရာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ အာဘာ [Pg.132] အနနုဘောန္တော. တေနာဟ – ‘‘အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ အာလောကံ ဖရိတွာ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

那些不感受日月光明的诸天，比起那些感受、享受、使用日月光明的诸天，数量要多得多。因此说：“仅以自身光明普照而住。”

၂၇၄. ပုစ္ဆာမူဠှော ပန ဇာတော ‘‘အယံ ပရမော ဝဏ္ဏော’’တိ ဂဟိတပဒဿ ဝိဓမနေန. အစေလကပါဠိန္တိ ‘‘အစေလကော ဟောတိ မုတ္တာစာရော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဒီ. နိ. ၁.၃၉၄) အစေလကပဋိပတ္တိဒီပကဂန္ထံ, ဂန္ထသီသေနေဝ တေန ပကာသိတဝါဒါနိ ဝဒတိ. သုရာမေရယပါနမနုယုတ္တပုဂ္ဂလဿ သုရာပါနတော ဝိရတိ တဿ ကာယံ စိတ္တဉ္စ တာပေန္တီ သံဝတ္တတီတိ သုရာပါနဝိရတိ (တပေါ, သောယေဝ ဂုဏော. တေနာဟ ‘‘သုရာပါနဝိရတီတိ အတ္ထော’’တိ).

274. 然而，提问者因其所持的“此乃最胜之色”的观点被破斥而感到迷惑。“裸行者圣典”(Acelakapāḷi)是指以“裸行者是自由行事的”(acelako hoti muttācāro)等方式展开(长部1.394)，阐明裸行者修行方法的典籍，他以该典籍的标题来宣说其所阐明的主张。对于耽溺于饮酒之人，戒除饮酒会使其身心受到折磨，故戒除饮酒即是苦行(tapo)，此即是功德。因此说：“其义为戒除饮酒”。

၂၇၅. ဧကန္တံ အစ္စန္တမေဝ သုခံ အဿာတိ ဧကန္တသုခံ. ပဉ္စသု ဓမ္မေသူတိ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတီ’’တိအာဒီသု ပဉ္စသု သီလာစာရဓမ္မေသု. န ဇာနိံသူတိ သမ္မောသေန အနုပဋ္ဌဟန္တိ တဒတ္ထံ န ဗုဇ္ဈန္တိ. ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေန ကိရ ဝိဟတတေဇာနိ မဟာနုဘာဝါနိ မန္တပဒါနိ ဝိယ ဗာဟိရကာနံ ယောဂါဝစရဂန္ထေန သဒ္ဓိံ ယောဂါဝစရပဋိပဒါ နဿတိ. ဥဂ္ဂဏှိံသူတိ ‘‘ပဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂဓမ္မေ’’တိအာဒိဝစနမတ္တံ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တတိယဇ္ဈာနတောတိ ကာရဏောပစာရေန ဖလံ ဝဒတိ, ဖလဘူတတော တတိယဇ္ဈာနတော.

275. 纯一乐，即绝对且纯粹的快乐。五法，即离杀生等五种戒行法。他们不了解，即由于愚痴而不能如实观察，不理解其意义。据说佛陀出世后，外道的强大咒语便失去了力量，如同外道瑜伽行者的典籍和修行方法一起消失。他们只是学到“五种前分法”等语句。说第三禅，是以因来比喻果，即指作为果的第三禅。

၂၇၆. ဧကန္တသုခဿ လောကဿ ပဋိလာဘေန ပတ္တိယာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ. ဧကန္တသုခေ လောကေ အနဘိနိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧဝ ဣဒ္ဓိယာ တတ္ထ ဂန္တွာ တဿ သတ္တလောကဿ ဘာဇနလောကဿ စ ပစ္စက္ခတော ဒဿနံ ပစ္စက္ခသစ္ဆိကိရိယာ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

276. 获得纯一乐世界，即通过投生于彼处而达成，此为“获得之现证”。未投生于纯一乐世界，而仅以神通力前往彼处，亲见彼有情世间与器世间，此为“亲见之现证”。因此说：“于彼处”等等。

၂၇၇. ဥဒဉ္စနိကောတိ ဥဒဉ္စနော. ဝိဉ္ဈုပဗ္ဗတပဿေ ဂါမာနံ အနိဝိဋ္ဌတ္တာ တိံသယောဇနမတ္တံ ဌာနံ အဋဝီ နာမ, တတ္ထ သေနာသနံ, တသ္မိံ အဋဝိသေနာသနေ ပဓာနကမ္မိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟူနံ တတ္ထ နိဝါသေန ဧကံ ပဓာနဃရံ အဟောသိ.

277. Udañcaniko即udañcano。因村庄未建于文殊山(Viñjhupabbata)旁，故方圆三十由旬之地名为阿吒维(Aṭavī)，彼处有住所。在那阿吒维林中住所，因有众多勤策业处的比丘居住，故有一座精进堂。

စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《小萨古拉优陀夷经》释义之隐义阐释终。

၁၀. ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 吠伽那经释义

၂၈၀. သဟ [Pg.133] ဝတ္ထုကာမေန ကိလေသကာမော ဂရု ဂရုကာတဗ္ဗော ဧတဿာတိ ကာမဂရု. တေသွေဝ ကာမေသု နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဇ္ဈာသယောတိ ကာမာဓိမုတ္တော. ပဗ္ဗဇ္ဇာပဌမဇ္ဈာနာဒိကံ နေက္ခမ္မံ ဂရု ဂရုကာတဗ္ဗံ ဧတဿာတိ နေက္ခမ္မဂရု. တတ္ထ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဇ္ဈာသယော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော သွာယမတ္ထော ယထာ ဧကစ္စေ ဂဟဋ္ဌေ လဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဧကစ္စေ အနဂါရေပီတိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောပီ’’တိအာဒိ. အယံ ပန ဝေခနသော ပရိဗ္ဗာဇကော. သော ဟိ ဝေခနသတာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ ဝေခနသေန ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိမာဒါယ သမာဒိယိတွာ ဌိတတ္တာ ‘‘ဝေခနသော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ လောကော သယံ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တောပိ သမာနော ပစ္စက္ခတော အနုဘဝိယမာနံ သာလာကိကံ အဂ္ဂိသန္တာပံ ဝိယ အနာဒိကာလာနုဂတသမ္မာကဝစရသန္တာပံ အာဒိတ္တတာယ န သလ္လက္ခေတိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန မဟာကရုဏာသမုဿာဟိတမာနသေန ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တ’’န္တိ အာဒိတ္တပရိယာယေ (သံ. နိ. ၄.၂၈; မဟာဝ. ၅၄) ဒေသိယမာနေ သလ္လက္ခေတိ, ဧဝံ အယမ္ပိ အနာဒိကာလပရိဘာဝိတံ အတ္တအဇ္ဈာသယေ အဝဋ္ဌိတံ ကာမာဓိမုတ္တံ သရသေန အနုပဓာရေန္တော သတ္ထာရာ – ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, ကစ္စာန, ကာမဂုဏာ’’တိအာဒိနာ ကာမဂုဏေသု ကာမသုခေ ဘာသိယမာနေ ‘‘ကာမာဓိမုတ္တံ ဝတ ပဗ္ဗဇိတဿ စိတ္တ’’န္တိ ဥပဓာရေဿတီတိ အာဟ – ‘‘ဣမာယ ကထာယ ကထိယမာနာယ အတ္တနော ကာမာဓိမုတ္တတံ သလ္လက္ခေဿတီ’’တိ. ကာမဂ္ဂသုခန္တိ ကာမေတဗ္ဗဝတ္ထူဟိ အဂ္ဂဘူတံ သုခံ. သဗ္ဗေ ဟိ တေဘူမကဓမ္မာ ကာမနီယဋ္ဌေန ကာမာ, တေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနသုခတော နိဗ္ဗာနသုခမေဝ အဂ္ဂဘူတံ သုခံ. ယထာဟ – ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀; အ. နိ. ၄.၃၄) – ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၁၅, ၂၁၇; ဓ. ပ. ၂၀၃) စ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ.

280. 以事物欲及烦恼欲为重者，是为“重欲者”(kāmagaru)。于彼诸欲心意沉下、倾向、专注者，是为“欲倾心者”(kāmādhimutto)。以出家、初禅等出离(nekkhamma)为重者，是为“重出离者”(nekkhammagaru)。于彼出离心意沉下、倾向、专注者，是为“出离倾心者”(nekkhammādhimutto)。此义于某些在家人可得，于某些无家者亦然，故说“出家者亦”等。此即吠伽那沙(Vekhanasa)游方僧。他因进入吠伽那沙苦行出家，以此见为导，受持而住，故称“吠伽那沙”。犹如世人虽自身被十一火所燃，却不觉知无始以来轮回之苦为燃烧，犹如不见眼前火炬之热；然当佛陀以大悲心宣说“诸比丘，一切皆燃”之《燃火经》时，方能觉知。如是，此人亦不自觉其心长久熏习而倾向于欲，然当导师宣说“迦旃延(Kaccāna)，此等实为五欲”等法时，他将察觉“出家者之心竟倾向于欲”。故说“当此法被宣说时，他将觉知自己倾向于欲”。“欲中之最上乐”，是指于诸可欲之事中，最为殊胜之乐。一切三界法，因其可欲之性而为“欲”，于缘彼等而生之乐中，涅槃之乐方为最上之乐。如言：“诸比丘，所有有为或无为法，离贪于其中说为最上”，及“涅槃是至上之乐”。故说“意指涅槃”。

၂၈၁. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘိနော ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ ဝုစ္စမာနကထာ အနုစ္ဆဝိကာ တဒတ္ထဿ ပစ္စက္ခဘာဝတော, တဒဘာဝတော ဝေခနသဿ အနနုစ္ဆဝိကာတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ…ပေ… နတ္ထီ’’တိ. အနာဂတကထာယ…ပေ… နတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာရက္ခတ္ထာယာတိ ဒေဝတာဟိ မန္တပဒေဟိ သဟ ဌိတာ [Pg.134] တတ္ထ အာရက္ခတ္ထာယ. အဝိဇ္ဇာယာတိ ဣဒံ လက္ခဏဝစနံ, တံမူလကတ္တာ ဝါ သဗ္ဗကိလေသဓမ္မာနံ အဝိဇ္ဇာဝ ဂဟိတာ. ဇာနနံ ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

281. 对于获得宿命智者，谈论关于过去之事是适宜的，因为此事对他而言是亲证的；而对于吠伽那沙，因其无此智，故不适宜。因此说：“因为……不存在……”。关于未来之事……不存在，于此亦是同理。“为守护故”，是指诸天神与咒语共存，以作守护。“无明”，此为表相之词，或因其为一切烦恼法之根本，故单举无明。“知”，是以已断烦恼之审察智而知。余者易知。

ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《吠伽那经》释义之隐义阐释终。

နိဋ္ဌိတာ စ ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

游方僧品释义终。

၄. ရာဇဝဂ္ဂေါ

4. 王品

၁. ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 陶师经释义

၂၈၂. စရိယန္တိ [Pg.135] ဗောဓိစရိယံ, ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏဝသေန ပဝတ္တိတံ ဗောဓိသတ္တပဋိပတ္တိန္တိ အတ္ထော. သုကာရဏန္တိ ဗောဓိပရိပါစနဿ ဧကန္တိကံ သုန္ဒရံ ကာရဏံ, ကဿပဿ ဘဂဝတော ပယိရုပါသနာဒိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တဉှိ တေန သဒ္ဓိံ မယာ ဣဓ ကတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. မန္ဒဟသိတန္တိ ဤသကံ ဟသိတံ. ကုဟံ ကုဟန္တိ ဟာသ-သဒ္ဒဿ အနုကရဏမေတံ. ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရမတ္တန္တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌမတ္တံ. ယထာ ဂဟိတသင်္ကေတာ ‘‘ပဟဋ္ဌော ဘဂဝါ’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ, ဧဝံ အာကာရဒဿနမတ္တံ.

282. 行(cariyaṃ)即菩萨行，意思是为积聚菩提资粮而实践的菩萨行。善因(sukāraṇaṃ)是指成熟菩提的决定性、美好的因缘，是针对亲近迦叶(Kassapa)世尊等事而言。因为那是我与他在此共同所做，故可言说。微笑(mandahasitaṃ)是指轻微的笑容。“Kuhaṃ kuhaṃ”是对笑声的模仿。仅仅是极其欢喜的样子，如同领会信号的人们知道“世尊欢喜了”，仅仅是显现出那样的神情而已。

ဣဒါနိ ဣမိနာ ပသင်္ဂေန တာသံ သမုဋ္ဌာနံ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ဟသိတဉ္စ နာမေတ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေနပိ ဟာသော န သမ္ဘဝတိ, ပဂေဝ ဒေါမနဿဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တေရသဟိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တေဟီ’’တိ. နနု စ ကေစိ ကောဓဝသေနပိ ဟသန္တီတိ? န, တေသမ္ပိ ယံ တံ ကောဓဝတ္ထု, တဿ မယံ ဒါနိ ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇိဿာမာတိ ဒုဝိညေယျန္တရေန သောမနဿစိတ္တေနေဝ ဟာသဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. တေသူတိ ပဉ္စသု သောမနဿသဟဂတစိတ္တေသု. ဗလဝါရမ္မဏေတိ ဥဠာရအာရမ္မဏေ ယမကမဟာပါဋိဟာရိယသဒိသေ. ဒုဗ္ဗလာရမ္မဏေတိ အနုဠာရေ အာရမ္မဏေ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ…ပေ… ဥပ္ပာဒေသီတိ ဣဒံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ တထာ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. န အဟေတုကသောမနဿသဟဂတစိတ္တေန ဘဂဝတော သိတံ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ.

现在以此因缘，为了分别显示它们的生起，开始说“所谓笑”等等。其中，即使依于舍(ajjhupekkhanā)也无法产生笑，更何况是依于忧，因此说“由十三种喜俱心”。有人会因为嗔而笑吗？不会，即使是他们，对于那个嗔的对象，也是因为“我们现在可以随心所欲地处置它了”这种难以了知的内在喜俱心而产生笑。在那些，即五种喜俱心中。强所缘，即在如双神变那样殊胜的所缘上。弱所缘，即在不殊胜的所缘上。至于此处……生起等，这是因为在古代义注中如此流传，所以这样说。这是为了显示世尊的微笑不是由无因喜俱心产生的。

အဘိဓမ္မဋီကာယံ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၅၆၈) ပန ‘‘အတီတံသာဒီသု အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ ဝတွာ ‘ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တ’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာနိ. ၆၉, ၁၅၆; စူဠနိ. မာဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅; ပဋိ. မ. ၃.၅; နေတ္တိ. ၁၅; ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၃၀၅; ဝိဘ. မူလဋီ. သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ; ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၁၄၁, ၃၀၅) ‘ဘဂဝတော ဣဒံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တဝစနံ ဝိစာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမိနာ ဟသိတုပ္ပာဒစိတ္တေန ပဝတ္တိယမာနမ္ပိ ဘဂဝတော သိတကရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသ-အနာဂတံသ-သဗ္ဗညုတညာဏာနံ အနုဝတ္တကတ္တာ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိယေဝါတိ, ဧဝံ ပန ဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေ သတိ န ကောစိ ပါဠိအဋ္ဌကထာနံ ဝိရောဓော. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၆၈) ‘‘တေသံ [Pg.136] ဉာဏာနံ စိဏ္ဏပရိယန္တေ ဣဒံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝဿဉ္စ ဧတံ ဧဝံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, အညထာ အာဝဇ္ဇနဿပိ ဘဂဝတော ပဝတ္တိ တထာရူပေ ကာလေ န သံယုဇ္ဇေယျ, တဿပိ ဟိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဘာဝဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ, တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿပိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တံ ဥပပန္နံ ဟောတီ’’တိ, န စ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တေ တံသမုဋ္ဌိတာယ ဝိညတ္တိယာ ကာယကမ္မာဒိဘာဝံ အာပဇ္ဇနဘာဝေါ ဝိဗန္ဓတီတိ တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ အပ္ပမတ္တကမ္ပီ’’တိ. သတေရိတာ ဝိဇ္ဇုလတာ နာမ သတေရတာဝိဇ္ဇုလတာ. သာ ဟိ ဣတရဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ခဏဋ္ဌိတိကာ သီဃနိရောဓာ စ န ဟောတိ, အပိစ ခေါ ဒန္ဓနိရောဓာ, တဉ္စ သဗ္ဗကာလံ စတုဒီပိကမဟာမေဃတောဝ နိစ္ဆရတိ တေနာဟ ‘‘စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃမုခတော’’တိ. အယံ ကိရ တာသံ ရသ္မိဝဋ္ဋီနံ ဓမ္မတာ, ယဒိဒံ တိက္ခတ္တုံ သိရဝရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒါဌဂ္ဂေသုယေဝ အန္တရဓာနံ.

《阿毗达摩复注》(Abhidhammaṭīkā)中说：“在说到过去分等无碍智后，根据‘具足此三法的佛陀世尊，一切身业皆以智为先导、随智而转’等语句（《大义释》69, 156；《小义释·摩伽(Māgha)青年问释》85；《无碍解道》3.5；《导论》15；《长部义注》3.305；《分别论根本复注·经分别释义》；《长部复注》3.141, 305），应当考察‘世尊此心生起’的说法。”这里说明：即使世尊生起微笑心时，由于此心随顺宿住智、未来分智与一切知智的运作，所以仍然是随智而转。这样理解，与一切经及义注都没有矛盾。正如《阿毗达摩义注》所说：“这些智行至究竟时，此心才生起。”必须这样理解，否则世尊的意门转向心在那样的时刻也不会生起——因为这个心也需要具有令身表生起的功能。如论中所说：“这样一来，意门转向心也具有了令身表生起的作用。”而令身表生起，并不妨碍由此所生的身表成为身业等，这正是论的要旨。所以说“如此极轻微”。所谓“持续闪电”，就是延续不断的闪电。这种闪电不像其他闪电那样刹那生灭，而是缓慢消失，并且总是从四洲的大云中出现，所以说“从四洲大云之口”。据说这些光环有这样的特性：先向右绕佛首三匝，然后在犬齿尖端消失。

၂၈၃. ယဒိပိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပာနံ သတသဟဿဉ္စ ပညာပါရမိတာ ပရိဘာဝိတာ, တထာပိ ဣဒါနိ တံ ဗုဒ္ဓန္တရံ တဿာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အပရိပက္ကဉာဏတ္တာ’’တိ. ကာမဉ္စဿ ဉာဏာယ ဣဒါနိပိ ပဋိပါဒေတဗ္ဗတာ အတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ နနု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု ပသာဒေန သမ္ဘာဝနာယ ဘဝိတဗ္ဗံ တထာ စိရကာလံ ပရိဘာဝိတတ္တာ, ကထံ တတ္ထ ဟီဠနာတိ အာဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏကုလေ’’တိအာဒိ. စိရကာလပရိစိတာပိ ဟိ ဂုဏဘာဝနာ အပ္ပကေနပိ အကလျာဏမိတ္တသံသဂ္ဂေန ဝိပရိဝတ္တတိ အညထတ္တံ ဂစ္ဆတိ. တေန မဟာသတ္တောပိ ဇာတိသိဒ္ဓါယံ လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ဇာတိသိဒ္ဓေန မာနေန ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ပန တေန မုဏ္ဍကေန သမဏကေန ဒိဋ္ဌေနာ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ –

283. 纵然历经四阿僧祇又十万劫修习了智慧波罗蜜，然而因为现在是另一位佛陀出世的期间，他的智慧尚待圆满，所以才说“智慧未成熟”。诚然他的智慧现在还需要培育，即便如此，由于他已长期修习，难道不应该以对正等觉者的净信来尊重他吗？为何还要轻视他呢？所以才说“在婆罗门家”等等。要知道，即使长期熏习的功德，也会因为与恶友的些许交往而转变、变质。因此，那位大士也安住于与生俱来的见解上，怀着与生俱来的我慢，这样说道：“见那个光头沙门又有什么用呢？”正如义注中所说——

‘‘တသ္မာ အကလျာဏဇနံ, အာသီဝိသမိဝေါရဂံ,အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀-၁၇၂);

是故，求福智者，当远远避开恶人，犹如避开毒蛇。

နှာနစုဏ္ဏေန သုတ္တေန ကတာ သောတ္တိ, ကုရုဝိန္ဒဂုဠိကာ, သာ ဧဝ သိနာယန္တိ ကာယံ ဝိသောဓေန္တိ ဧတာယာတိ သိနာနံ. တေနာဟ – ‘‘သောတ္တိ သိနာနန္တိ သိနာနတ္ထာယ ကတသောတ္တိ’’န္တိ.

以沐浴粉与线制成的索(sotti)，即“古鲁频陀”(kuruvindaguḷikā)丸。因用它沐浴、洁净身体，故称为“沐浴物”(sinānaṃ)。因此说：‘沐浴索是为沐浴而制作的索’。

၂၈၄. အရိယပရိဟာရေနာတိ အရိယာနံ ပရိဟာရေန, အနာဂါမီနံ နှာနကာလေ အတ္တနော ကာယဿ ပရိဟာရနိယာမေနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော [Pg.137] ဉာဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နကာရံ ကာတုံ သက္ခိဿတိ. ဧတဒတ္ထန္တိ ‘‘အဟိတနိဝါရဏံ, ဟိတေ နိယောဇနံ ဗျသနေ ပရိဝဇ္ဇန’’န္တိ ယဒိဒံ, ဧတဒတ္ထံ မိတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. ကေစိ ‘‘ယာဝေတ္ထ အဟုပီ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ယာဝ ဧတ္ထ ကေသဂ္ဂဂဟဏံ တာဝ အယံ နိဗန္ဓော အဟုပီတိ အတ္ထော.

284. 以圣者的防护，意即圣者们的防护，亦即不还者在沐浴时对自己身体的防护方式。他能凭借自己智慧的成就与财富的成就，行令人生喜之事。所谓“防止不善，引导向善，在灾难中不舍弃”，朋友即是为此义而存在。有些人读作“yāvettha ahupi”，对他们而言，意思是此文一直到“抓住发梢”之处都相关。

၂၈၅. သတိပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ဗောဓိယာ မဟာဘိနီဟာရံ ကတွာ ဗောဓိသမ္ဘာရပဋိပဒါယ ပူရဏဘာဝေ သတိယာ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ဣဒါနိ တဿ သတုပ္ပာဒနီယကထာယ ပဝတ္တိတာကာရံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ န လာမကဋ္ဌာနံ ဩတိဏ္ဏသတ္တောတိ ဣမိနာ မဟာသတ္တဿ ပဏီတာဓိမုတ္တတံ ဒဿေတွာ ဧဝံ ပဏီတာဓိမုတ္တိကဿ ပမာဒကိရိယာ န ယုတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တာဒိသဿ နာမ ပမာဒဝိဟာရော န ယုတ္တော’’တိ အာဟ. တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယော တေလပ္ပဒီပေါ ဝိယ ဝိသေသတော နိဗ္ဗတ္တိ, တံ ဒိသွာ ဘဂဝါ တဒနုရူပံ ဓမ္မကထံ ကရောန္တော ‘‘တာဒိသဿ…ပေ… ကထေသီ’’တိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသီ ထေရာ အညထာ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန နာယံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘာရော, ယဒိဒံ ပူရိတပါရမီနံ ဗောဓိသတ္တာနံ တထာ ဓမ္မဒေသနာ တေသံ မဟာဘိနီဟာရသမနန္တရမ္ပိ ဗောဓိသမ္ဘာရဿ သယမ္ဘုဉာဏေနေဝ ပဋိဝိဒိတတ္တာ. တသ္မာ ဗောဓိသတ္တဘာဝပဝေဒနမေဝ တဿ ဘဂဝါ အကာသီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သတိပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတိပဋိလာဘတ္ထာယာတိ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဥဇ္ဇလနေ ပါကဋကရသတိပဋိလာဘာယ.

285. 为得念故，即是发菩提大愿后，在圆满菩萨资粮行道时，为获得念。今为简要说明彼生起念的叙述的进行方式，故说“对他而言”等。其中，“非堕劣处之有情”显示彼大士具殊胜之信解，并示如是具殊胜信解者不应放逸，故说“如是者不应放逸度日”。尔时，菩萨之出离意向犹如油灯般特别显现，世尊见此，即说相应之法，故说“如是者……乃至……宣说”。住于海对岸之诸长老有异说。然义注中言：对已圆满波罗蜜之诸菩萨如此说法，并非诸佛的责任，因其于发大愿后，已凭自生智如实了知菩萨资粮故。是故世尊仅为开示菩萨的状态，方说“为得念故”等。“为得念故”者，乃为通过正行之显耀，而获得显明之念。

၂၈၆. ဉာဏဉှိ ကိလေသဓမ္မဝိဒါလနပဒါလနေဟိ သိင်္ဂံ ဝိယာတိ သိင်္ဂံ. တဉှိ ပဋိပတ္တိယာ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဥဿိတံ နာမ ဟောတိ, တဒဘာဝေ ပတိတံ နာမ. ကေစိ ပန ဝီရိယံ သိင်္ဂန္တိ ဝဒန္တိ. တသ္မိံ သမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဝတ္တေ ဗာဟိရပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာပိ မဟာသတ္တာ ဝိသုဒ္ဓါသယာ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမင်္ဂိနော ယထာရဟံ ဂန္ထဓုရံ ဝါသဓုရဉ္စ ပရိဗြူဟယန္တာ ဝိဟရန္တိ, ပဂေဝ ဗုဒ္ဓသာသနေ အပ္ပိစ္ဆတာဒီဟီတိ အာဟ ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဝိပဿနံ ဗြူဟေန္တာ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ အနုလောမဉာဏံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တီ’’တိ, အနုလောမဉာဏတော ဩရမေဝ ဝိပဿနံ ဌပေန္တီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂဖလတ္ထံ ဝါယာမံ န ကရောန္တိ ပညာပါရမိတာယ သဗ္ဗညုတညာဏဂဗ္ဘဿ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ အပရိပက္ကတ္တာ စ.

286. 智慧犹如牛角，能剖析、摧毁诸烦恼法。此智慧若受修行支持，则名为高举；若无修行，则名为堕落。有些人则说精进犹如牛角。彼等依正精进而行之大菩萨，纵使外相出家，然因内心清净，具足少欲等功德，故能依其能力，增进经教之务与禅修之务，何况于佛陀教法中具足少欲等功德者，故说“于四遍净戒”等。增修观(vipassanā)，达于顶峰之观，即是所说“达到随顺智而住”，意即于随顺智之前安立观。因般若波罗蜜中一切知智之胎藏尚未圆满、尚未成熟，故彼等不为证得道果而努力。

၂၈၇. ထေရေဟီတိ [Pg.138] ဝုဒ္ဓတရေဟိ. နိဝါသေ သတီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ ပဗ္ဗဇိတော, တတ္ထေဝ နိဝါသေ. ဝပ္ပကာလတောတိ သဿာနံ ဝပ္ပကာလတော. ပုဗ္ဗေ ဝိယ တတော ပရံ တိခိဏေန သူရိယသန္တာပေန ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝပ္ပကာလေ ဝိတာနံ ဝိယ ဥပရိ ဝတ္ထကိလဉ္ဇံ ဗန္ဓိတွာ’’တိ. ပုဋကေတိ ကလာပေ.

287. “长老”是指年长者。“住处”是指于出家之处安住。“播种时节”是指谷物之播种时节。如前所述，此后便无需如前般以强烈日晒曝晒，故说“犹如播种时节撑开遮阳篷般，于上方覆盖衣物布料”。“包裹”是指捆扎之物。

၂၈၈. ပစ္စယသာမဂ္ဂိဟေတုကတ္တာ ဓမ္မပ္ပတ္တိယာ ပဒေသတော ပရိညာဝတ္ထုကာပိ အရိယာ ဥပဋ္ဌိတေ စိတ္တဝိဃာတပစ္စယေ ယဒေတံ နာတိသာဝဇ္ဇံ, တဒေဝံ ဂဏှန္တီတိ အယမေတ္ထ ဓမ္မတာတိ အာဟ – ‘‘အလာဘံ အာရဗ္ဘ စိတ္တညထတ္တ’’န္တိအာဒိ. သောတိ ကိကီ ကာသိရာဇာ. ဗြာဟ္မဏဘတ္တောတိ ဗြာဟ္မဏေသု ဘတ္တော. ဒေဝေတိ ဗြာဟ္မဏေ သန္ဓာယာဟ. ဘူမိဒေဝါတိ တေသံ သမညာ, တဒါ ဗြာဟ္မဏဂရုကော လောကော. တဒါ ဟိ ကဿပေါပိ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဓီတု အဝဏ္ဏံ ဝတွာတိ, ‘‘မဟာရာဇ, တဝ ဓီတာ ဗြာဟ္မဏသမယံ ပဟာယ မုဏ္ဍပါသဏ္ဍိကသမယံ ဂဏှီ’’တိအာဒိနာ ရာဇပုတ္တိယာ အဂုဏံ ဝတွာ. ဝရံ ဂဏှိံသု ဉာတကာ. ရဇ္ဇံ နိယျာတေသိ ‘‘မာ မေ ဝစနံ မုသာ အဟောသိ, အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ.

288. 由于因缘和合而成为法之因，纵使所证之法仅属部分遍知之境，然圣者于面对令心生恼乱之因缘时，若此事无甚过失，即如是接受之。此中之法性，即是“因不得利而心生变异”等。他，即迦尸国(Kāsī)国王奇奇(Kikī)。“婆罗门信者”是指对婆罗门有信心者。“天”是针对婆罗门而言。“地居天”是彼时对婆罗门之称谓，因彼时世人皆尊敬婆罗门。彼时迦叶(Kassapa)世尊亦出生于婆罗门种姓。“说女儿之坏话”者，谓（大臣）对国王之女儿说：“大王，您之女儿舍弃婆罗门之教法，信奉剃发外道之教法”等诋毁王女之语。亲属们获得了选择权。（国王）交出王位，言：“勿令我言落空，第八日我将惩罚她。”

ပါဝနအသ္မနယနဝသေန သမ္မာ ပါဝီကတတ္တာ ပရိသုဒ္ဓတဏ္ဍုလာနိ. ပါဠိယံ တဏ္ဍုလပဋိဘသ္တာနီတိ တဏ္ဍုလခဏ္ဍာနိ. မုဂ္ဂပဋိဘသ္တကဠာယပဋိဘသ္တေသုပိ ဧသေဝ နယော.

以筛选、去石等方式，使米粒完全洁净。巴利语中，“米粒的对应物”是指碎米。绿豆的对应物、豌豆的对应物等亦是同样之理。

၂၈၉. ကော နု ခေါတိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ – ‘‘ကုဟိံ နု ခေါ’’တိ ပါရိပူရိံ ယောဇီယန္တိ ဗျဉ္ဇနဘောဇနာနိ ဧတ္ထာတိ ပရိယောဂေါ, တတော ပရိယောဂါ. တေနာဟ ‘‘သူပဘာဇနတော’’တိ. သညံ ဒတွာတိ ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိတွာ တုမှာကံ အတ္ထာယ သမ္ပာဒေတွာ နိက္ခိတ္တော ဥပဋ္ဌာကောတိ ဘဂဝတော အာရောစေထာတိ သညံ ဒတွာ. အတိဝိဿတ္ထောတိ အတိဝိယ ဝိဿတ္ထော. ပဉ္စဝဏ္ဏာတိ ခုဒ္ဒိကာဒိဝသေန ပဉ္စပ္ပကာရာ.

289. “现在在哪里”此语，是于处格的单数表达，意即“现在究竟在哪里”以求圆满。调味品与食物皆在此范围内，由此范围引申。故说“从羹汤碗里”。给予信号，即是说：“请禀告世尊，侍者已指定，一切都已说明，并为您的利益准备妥当。”“极度信任”即是非常信任。“五种”是依小等分为五类。

၂၉၀. ကိန္တိ နိဿက္ကေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ကသ္မာတိ အတ္ထော? ဓမ္မိကောတိ ဣမိနာ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ[Pg.139]. ဘိက္ခူနံ ပတ္တေ ဘတ္တသဒိသောတိ ဣမိနာ ဥပါသကေန သတ္ထု ပရိစ္စတ္တဘာဝံ တတ္ထ သတ္ထုနော စ အပရိသင်္ကတံ ဒဿေတိ. သိက္ခာပဒဝေလာ နာမ နတ္ထီတိ ဓမ္မဿာမိဘာဝတော သိက္ခာပဒမရိယာဒါ နာမ နတ္ထိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေ, ပကတိဝဇ္ဇေ ပန သေတုဃာတော ဧဝ.

290. “为何”是于不可能情况下的单数表达，意为“为什么”？“如法”此词，用以显示来源之清净。“（供养之食）如同在比丘钵中一般”，此显示优婆塞对导师之奉献，以及导师对此并无顾虑。所谓“学处之时”，实则不存在，因（世尊）为法主故，于制订罪上，无所谓学处之界限；然于自性罪上，则如同破坏堤坝一般。

၂၉၁. ဆဒနဋ္ဌာနေ ယဒါကာသံ, တဒေဝ တဿ ဂေဟဿ ဆဒနန္တိ အာကာသစ္ဆဒနံ. ပကတိယာ ဥတုဖရဏမေဝါတိ ဆာဒိတေ ယာဒိသံ ဥတု, ဆဒနေ ဥတ္တိဏဘာဝေပိ တမှိ ဂေဟေ တာဒိသမေဝ ဥတုဖရဏံ အဟောသိ. တေသံယေဝါတိ တေသံ ဃဋိကာရဿ မာတာပိတူနံ ဧဝ.

291. 覆盖之处有虚空，彼即是该房屋之屋顶，故名“虚空为盖”。本来气候之影响即是如此，有顶盖时是何种气候，即使屋顶无草，该房屋内之气候影响亦是如此。属于彼等者，即是属于那陶工之父母者。

၂၉၂. ‘‘စတဿော မုဋ္ဌိယော ဧကော ကုဍုဝေါ, စတ္တာရော ကုဍုဝါ ဧကော ပတ္ထော, စတ္တာရော ပတ္ထာ ဧကော အာဠှကော, စတ္တာရော အာဠှကာ ဧကံ ဒေါဏံ, စတ္တာရိ ဒေါဏာနိ ဧကာ မာနိကာ, စတဿော မာနိကာ ဧကာ ခါရီ, ဝီသတိ ခါရိကာ ဧကော ဝါဟောတိ တဒေဝ ဧကသကဋ’’န္တိ သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာဒီသု (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၆၆၂) ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန ‘‘ဒွေ သကဋာနိ ဧကော ဝါဟော’’တိ ဝုတ္တံ. တေလဖာဏိတာဒိန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သပ္ပိအာဒိံ မရိစာဒိကဋုကဘဏ္ဍဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. နာဟံ ရညာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ကုတော ပရိပ္ဖဿောတိ အဓိပ္ပာယော. နစ္စိတွာတိ နစ္စံ ဒတွာ.

292. “四握为一掬，四掬为一量，四量为一阿罗呵，四阿罗呵为一斗，四斗为一摩尼迦，四摩尼迦为一佉梨，二十佉梨为一驮，此即一车。”——《经集义注》等处（《经集义注》2.662）如是说。然此处说“两车为一驮”。油、糖蜜等，此中“等”字包含酥油等以及胡椒等辛辣物品。我未曾被国王见过，何来亲近之说，此是其意。“献舞”即是献上舞蹈。

ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《陶师经》释义之隐义阐明究竟。

၂. ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 护国经释义

၂၉၃. ထူလမေဝ ထုလ္လံ, ထုလ္လာ ဝိပုလာ မဟန္တာ ကောဋ္ဌာ ဇာတာ ဣမဿာတိ ထုလ္လကောဋ္ဌိကန္တိ ဩဒနပူပပဟူတဝသေန လဒ္ဓနာမော နိဂမော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ထုလ္လကောဋ္ဌန္တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. တေန ပါဠိယံ ဣက-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနံ ကတန္တိ ဒဿေတိ.

293. “粗”即是“大”。此镇因其谷仓变得宽敞巨大，且米饭糕点等食物丰富而得名“大仓”(Thullakoṭṭhika)。然而，在义注(aṭṭhakathā)中，其义被说为“Thullakoṭṭha”。这表明巴利语中使用了“ika”字缀来扩展词语。

၂၉၄. ရဋ္ဌပါလောတိ ဣဒံ တဿ ကုလပုတ္တဿ နာမံ. ပဝေဏိဝသေန အာဂတကုလဝံသာနုဂတန္တိ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ ရဋ္ဌပါလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သန္ဓာရေတုန္တိ ဝိနာသနတော ပုဗ္ဗေ ယာဒိသံ, တထေဝ သမ္မဒေဝ ဓာရေတုံ သမတ္ထော. သဒ္ဓါတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ သမ္ပန္နာ. သာမဏေရံ ဒိသွာတိ သိက္ခာကာမတာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိယမာနံ ဒိသွာ.

294. 护国(Raṭṭhapāla)，是那位良家子的名字。为了从源头上显示其家族世代相传，所以说了“为何名为护国”等语。“能保持”的意思是，能够完全保持像毁灭之前那样的状态。“有信”是指具备对业果的信心。“见到沙弥”是指见到因渴望修学而被置于首位的人。

သဟ [Pg.140] ရညာတိ သရာဇိကံ, ရညာ သဒ္ဓိံ ရာဇပရိသံ. စာတုဝဏ္ဏန္တိ ဗြာဟ္မဏာဒိစတုဝဏ္ဏသမုဒါယံ. ပေါသေတုန္တိ ဝဒ္ဓေတုံ ဒါနာဒီဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဏှိတုံ. ယံ ကုလံ. ပဟောဿတီတိ သက္ခိဿတိ.

“与国王一起”即与国王及王室随从一起。“四种姓”指婆罗门等四种姓的集合。“养育”指以布施等摄受事来增长、摄受。“无论哪个家族”。“将能”意为“能够”。

တေန တေန မေ ဥပပရိက္ခတောတိ ‘‘ကာမာ နာမေတေ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ, အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၄; ပါစိ. ၄၁၇; မဟာနိ. ၃, ၆) စ အာဒိနာ ယေန ယေန အာကာရေန ကာမေသု အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ, တဗ္ဗိပရိယာယတော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ဂုဏံ ပကာသေန္တံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ, တေန တေန ပကာရေန ဥပပရိက္ခတော ဝီမံသန္တဿ မယှံ ဧဝံ ဟောတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာတိ. သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယန္တိ အဓိသီလာဒိသိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သေဋ္ဌစရိယံ. အခဏ္ဍာဒိဘာဝါပါဒနေန အခဏ္ဍံ လက္ခဏဝစနဉှေတံ. ကဉ္စိပိ သိက္ခေကဒေသံ အသေသေတွာ ဧကန္တေနေဝ ပရိပူရေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ. စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တမ္ပိ သံကိလေသမလံ အနုပ္ပာဒေတွာ အစ္စန္တမေဝ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပရိဟရိတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ. တတော ဧဝ သင်္ခံ ဝိယ လိခိတန္တိ သင်္ခလိခိတံ. တေနာဟ ‘‘လိခိတသင်္ခသဒိသ’’န္တိ. ဒါဌိကာပိ မဿုဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟေတွာ ‘‘မဿု’’တွေဝ ဝုတ္တံ, ဥတ္တရာဓရမဿုန္တိ အတ္ထော. ကသာယေန ရတ္တာနိ ကာသာယာနိ. အနနုညာတံ ပုတ္တံ န ပဗ္ဗာဇေတိ ‘‘မာတာပိတူနံ လောကိယမဟာဇနဿ စိတ္တညထတ္တံ မာ ဟောတူ’’တိ. တထာ ဟိ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ တထာ ဝရော ဒိန္နော.

我以种种方式观察：“这些欲乐确实是无常、苦、变易之法，犹如骷髅一般。”（《中部》1.234；《巴利律藏》417；《大义释》3,6）等等。我了知世尊以种种方式开示佛法，揭示欲乐的过患、缺失与杂染，同时阐明离欲的功德与利益。我如此观察、如此思惟时，便会如此生起、如此显现。三学梵行是指包含增上戒等三学的最胜修行。所谓‘无缺’，是指其不缺损等状态，这是一个特性的描述。因为任何一个学处部分都必须毫无遗漏地完全修习圆满，所以称为“完全圆满”。因为一丝一毫的烦恼污垢都不产生，并且必须极其清净地守护它，所以称为“完全清净”。就像磨亮的贝壳一样，所以称为“贝壳般光洁”。因此说“像磨亮的贝壳一样”。即使是獠牙，也被包含在‘胡须’一词中而被称为‘胡须’，意指上唇与下唇的胡须。用染色剂染过的（衣物）称为袈裟。未经父母允许的子女不能让他们出家，因为“不要让父母和世俗大众心生不快”。正如曾给与净饭(Suddhodana)大王那样的承诺。

၂၉၅. ပိယာယိတဗ္ဗတော ပိယောတိ အာဟ ‘‘ပီတိဇနကော’’တိ. မနဿ အပ္ပာယနတော မနာပေါတိ အာဟ ‘‘မနဝဍ္ဎနကော’’တိ. သုခေဓိတော တရုဏဒါရကကာလေ. တတော ပရဉ္စ သပ္ပိခီရာဒိသာဒုရသမနုညဘောဇနာဒိအာဟာရသမ္ပတ္တိယာ သုခပရိဘတော. အထ ဝါ ဒဠှဘတ္တိကဓာတိဇနာဒိပရိဇနသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ပရိစ္ဆဒသမ္ပတ္တိယာ စ ဥဠာရပဏီတသုခပစ္စယူပဟာရေဟိ စ သုခေဓိတော, အကိစ္ဆေနေဝ ဒုက္ခပ္ပစ္စယဝိနောဒနေန သုခပရိဘတော. အဇ္ဈတ္တိကင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဝါ သုခေဓိတော, ဗာဟိရင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သုခပရိဘတော. ကဿစီတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, ကိဉ္စီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တထာ ဟိ ‘‘အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကလဘာဂံ ဒုက္ခဿ န ဇာနာသီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဧဝံ သန္တေတိ နနု မယံ ရဋ္ဌပါလ မရဏာဒီသု ကေနစိ ဥပါယေန အပ္ပတီကာရေန မရဏေနပိ တယာ အကာမကာပိ [Pg.141] ဝိနာ ဘဝိဿာမ, ဧဝံ သတိ. ယေနာတိ ယေန ကာရဏေန. ကိံ ပနာတိ ဧတ္ထ ကိန္တိ ကာရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကေန ပန ကာရဏေနာ’’တိ.

295. 因应当被喜爱而为“可爱”(piya)，即“喜爱(pīti)的生起者”；因能令心增长而为“可意”(manāpa)，即“心的增长者”。幼年时被娇养而安乐，后来更因具足酥油、牛乳等美味饮食而受用安乐。或者由于拥有忠诚的仆人等众多侍从及丰足的资具，并有上等精致的安乐所需之物供养而被娇养，无需费力就能排除痛苦的因缘而受用安乐。或因内在肢体健全而安乐，外在资具圆满而受用安乐。“Kassaci”(任何人的)一词是表示所用义的属格，意为“任何事物”(kiñci)；或者，这才是正确的读法。正如所说：“即使微乎其微的痛苦你也未曾知晓”。如此思惟：“护国(Raṭṭhapāla)啊，既然如此，我们面对死亡等情况时，终将因无法抗拒的死亡等任何方式，纵使不愿，也必将与你分离。”“Yena”(以何)即指“以何原因”。“Kiṃ pana”(然则为何)在此处，为显示“kiṃ”是表示原因义的单数主格，因此说“然则以何缘故？”

၂၉၆. ပရိစာရေဟီတိ ပရိတော တတ္ထ တတ္ထ ယထာသကံ ဝိသယေသု စာရေဟိ. တေနာဟ ‘‘ဣတော စိတော စ ဥပနေဟီ’’တိ. ပရိစာရေဟီတိ ဝါ သုခူပကရဏေဟိ အတ္တာနံ ပရိစာရေဟိ, အတ္တနော ပရိစရဏံ ကာရေဟိ. တထာဘူတော စ ယသ္မာ လဠန္တော ကီဠန္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘လဠာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိစ္စဒါနံ ဒါနံ နာမ, ဥပေါသထဒိဝသာဒီသု ဒါတဗ္ဗံ အတိရေကဒါနံ ပဒါနံ နာမ. ပဝေဏီရက္ခဏဝသေန ဝါ ဒီယမာနံ ဒါနံ နာမ, အတ္တနာဝ ပဋ္ဌပေတွာ ဒီယမာနံ ပဒါနံ နာမ. ပစုရဇနသာဓာရဏံ ဝါ နာတိဥဠာရံ ဒါနံ နာမ, အနညသာဓာရဏံ အတိဥဠာရံ ပဒါနံ နာမ. ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဥဒ္ဓံ ဒဿေတဗ္ဗာ. ကုတော ဥဒ္ဓံ တေ ဒဿေတဗ္ဗာ? ပဗ္ဗဇိတတော ဥဒ္ဓံ အတ္တာနံ မာတာပိတရော ဒဿေတဗ္ဗာ, တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ.

296. “你当享用”(Paricārehi)是指在各处依各自的范围而役使。因此说“从这里、从那里拿来”。或者，“你当享用”是指用舒适的用具来服侍自己，使自己得到服侍。因为这样的人可称为玩乐嬉戏，所以说了“嬉戏”(laḷā)等。恒常的布施称为“施”(dāna)，在布萨(uposatha)日等日子所作的额外布施称为“殊胜施”(padāna)。或者，为守护传统而作的布施称为“施”，由自己发起而作的布施称为“殊胜施”。或者，为众人所共有、不太丰厚的布施称为“施”，非众人所共有、非常丰厚的布施称为“殊胜施”。“应显示”(Uddassetabbā)是指应向上展示。从何处向上展示呢？应向父母展示出家后的自己，因此说“如”等等。

၂၉၉. ဗလံ ဂဟေတွာတိ ဧတ္ထ ဗလဂ္ဂဟဏံ နာမ ကာယဗလဿ ဥပ္ပာဒနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ကာယဗလံ ဇနေတွာ’’တိ. ဧဝံ ဝိဟရန္တောတိ ယထာ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ဧဝံ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော. တသ္မာတိ ယသ္မာ နေယျော, န ဥဂ္ဃဋိတညူ, န စ ဝိပဉ္စိတညူ, တသ္မာ. စိရေန ပဗ္ဗဇိတော ဒွါဒသမေ ဝဿေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘န စိရဿေဝါ’’တိ, တံ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ တတော အဓိကမ္ပိ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တေ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ.

299. “获得力量”(Balaṃ gahetvā)的意思是，此处获得力量即是生起身力，所以说“生起身力”。“如是安住”(Evaṃ viharanto)的意思是，如圣典中所说，独自一人、远离、不放逸地安住。“因此”(Tasmā)的意思是，因为他是应受引导者(neyya)，不是速通者(ugghaṭitaññū)，也不是广解者(vipañcitaññū)，所以这么说。他出家很久之后，在第十二年证得阿罗汉果。至于圣典中所说的“不久”(na cirasseva)，是针对那些修行观(vipassanā)别住(parivāsa)六十年乃至更久的人而言的。

သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကဿာတိ သတ္တဂဗ္ဘန္တရဒွါရကောဋ္ဌကသီသေန ဂဗ္ဘန္တရာနိ ဝဒတိ. ပဟရာပေတီတိ ဝယောဝုဍ္ဎာနုရူပံ ကပ္ပာပနာဒိနာ အလင်္ကာရာပေတိ. အန္တောဇာတတာယ ဉာတိသဒိသီ ဒါသီ ဉာတိဒါသီ. ပူတိဘာဝေနေဝ လက္ခိတဗ္ဗော ဒေါသော ဝါ အဘိဒေါသော, သောဝ အာဘိဒေါသိကော, အဘိဒေါသံ ဝါ ပစ္စူသကာလံ ဂတော ပတ္တော အတိက္ကန္တောတိ အာဘိဒေါသိကော. တေနာဟ ‘‘ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿာ’’တိအာဒိ. အပရိဘောဂါရဟော ပူတိဘူတဘာဝေန. အရိယဝေါဟာရေနာတိ အရိယသမုဒါစာရေန. အရိယာ ဟိ မာတုဂါမံ ဘဂိနိဝါဒေန သမုဒါစရန္တိ. နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟန္တိ ပရိစ္စတ္တာလယံ. ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ နိရပေက္ခဘာဝတော ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန ဝိသေသတော အပရိဘောဂါရဟတ္တာဝ ဝတ္ထုနော. နိမီယတိ သညာယတီတိ နိမိတ္တံ, တထာသလ္လက္ခိတော အာကာရောတိ အာဟ ‘‘အာကာရံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ.

“七门房”(Sattadvārakoṭṭhaka)是指以“七内室门房”为题来指称内室。“令人装饰”(paharāpeti)是说按照年龄，用理发、衣饰等来妆点。“亲族女奴”(ñātidāsī)是指因生于家中而如亲族般的女奴。关于“隔夜的”(ābhidosiko)：或者，由腐坏状态所标识的过失(dosa)为大过失(abhidosa)，具此者为“有过失的”；或者，黎明时分(abhidosa)已过，故为“隔夜的”。因此说“过了一夜的”等。因已腐坏的状态，故不堪受用。“以圣者的言语”(ariyavohārena)是指以圣者的行为规范，圣者们确实以“姐妹”之称来与女性交往。“已舍所有”(nissaṭṭhapariggaha)是指已舍弃执著。“适合说”(vattuṃ vaṭṭati)是从无所期待的角度说的，但此处特指物品因不堪受用。“相”(nimitta)是所识知者；如此被辨识的行相(ākāra)，所以说“没有执取行相”。

၃၀၀. ဃရံ [Pg.142] ပဝိသိတွာတိ ဂေဟသာမိနိယာ နိသီဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနဘူတံ အန္တောဂေဟံ ပဝိသိတွာ. အာလပနေတိ ဒါသိဇနဿ အာလပနေ. ဗဟိ နိက္ခမန္တာတိ ယထာဝုတ္တအန္တောဂေဟတော ဗဟိ နိက္ခမန္တိယော. ဃရေသု သာလာ ဟောန္တီတိ ဃရေသု ဧကမန္တေ ဘောဇနသာလာ ဟောန္တိ ပါကာရပရိက္ခိတ္တာ သုသံဝိဟိတဒွါရဗန္ဓာ သုသမ္မဋ္ဌဝါလိကင်္ဂဏာ.

300. “进入家中”(Gharaṃ pavisitvā)即进入作为家主妇座位之处的内室。“呼唤时”(Ālapane)即在对奴仆的呼唤时。“外出时”(Bahi nikkhamantā)即如前所述从内室外出。“房屋里有厅堂”(Gharesu sālā honti)即房屋的一侧有餐厅，有围墙环绕，门窗设置良好，庭院沙地清扫平整。

အနောကပ္ပနံ အသဒ္ဒဟနံ. အမရိသနံ အသဟနံ. အနာဂတဝစနံ အနာဂတသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ, အတ္ထော ပန ဝတ္တမာနကာလိကောဝ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စက္ခမ္ပီ’’တိ. အရိယိဒ္ဓိယန္တိ ‘‘ပဋိကူလေ အပဋိကူလသညီ ဝိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၄၄) ဧဝံ ဝုတ္တအရိယိဒ္ဓိယံ.

“不认可”(Anokappanaṃ)即不信仰。“不忍”(Amarisanaṃ)即不忍耐。“未来语”(Anāgatavacanaṃ)是指使用表达未来时态的词语，但实际意义是现在时。因此说“即使是现前的”(paccakkhampi)。“圣神通”(Ariyiddhi)是指如“于可厌恶之境，住于非可厌恶想”(AN 5.144)这样所说的圣神通。

ပူတိကုမ္မာသော ဆဍ္ဍနီယဓမ္မော တဿ ဂေဟတော လဒ္ဓေါပိ န ဒါတဗ္ဗယုတ္တကော ဒါသိဇနေန ဒိန္နောတိ အာဟ ‘‘ဒေယျဓမ္မဝသေန နေဝ ဒါနံ အလတ္ထမှာ’’တိ. ‘‘ဣမေဟိ မုဏ္ဍကေဟီ’’တိအာဒိနာ နိတ္ထုနနဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ အတ္ထတော လဒ္ဓမေဝ, တဿ ပန ဥဇုကဖာသုသမာစာရဝသေန အလဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘န ပစ္စက္ခာန’’န္တိ. တေနာဟ – ‘‘ပဋိသန္ထာရဝသေန ပစ္စက္ခာနမ္ပိ န အလတ္ထမှာ’’တိ. ‘‘နေဝ ဒါန’’န္တိအာဒိ ပစ္စာသီသာယ အက္ခန္တိယာ စ ဝုတ္တံ ဝိယ ပစုရဇနော မညေယျာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ အဓိပ္ပာယမဿ ဝိဝရိတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတ္တိကာပဋိစ္ဆန္နန္တိ သိပ္ပိကာဆဒါဟိ ဆန္နံ.

腐臭米粥是应被丢弃之物，即使从他家得到，也不适合由奴仆给出，因此说：“就应施之物而言，我们没有得到布施。”以“这些秃头者”等斥责之语，从意义上说已是拒绝，但因没有以正直、愉悦、合宜的行为方式获得对待，所以说“不算拒绝”。因此说：“就亲切款待而言，连拒绝也没有得到。”为了防止许多人会误以为“没有得到布施”等话是出于期待和不满而说的，为了消除这种想法并阐明其意图，才说了“为什么呢”等。“用牡蛎壳覆盖的”(suttikāpaṭicchanna)是指用牡蛎壳(sippikā)做的顶盖所覆盖。

ဥက္ကဋ္ဌဧကာသနိကတာယာတိ ဣဒံ ဘူတကထနမတ္တံ ထေရဿ တထာဘာဝဒီပနတော. မုဒုကဿပိ ဟိ ဧကာသနိကဿ ယာယ နိသဇ္ဇာယ ကိဉ္စိမတ္တံ ဘောဇနံ ဘုတ္တံ, ဝတ္တသီသေနပိ တတော ဝုဋ္ဌိတဿ ပုန ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ‘‘အာသနံ ဝါ ရက္ခေယျ ဘောဇနံ ဝါ’’တိ. ဥက္ကဋ္ဌသပဒါနစာရိကောတိ ပုရတော ပစ္ဆတော စ အာဟဋဘိက္ခမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ ဗဟိဒွါရေ ဌတွာ ပတ္တဝိဿဇ္ဇနမေဝ ကရောတိ. ဧတေနေဝ ထေရဿ ဥက္ကဋ္ဌပိဏ္ဍပါတိကဘာဝေါ ဒီပိတော. တေနာဟ – ‘‘သွာတနာယ ဘိက္ခံ နာမ နာဓိဝါသေတီ’’တိ. အထ ကသ္မာ အဓိဝါသေသီတိ အာဟ ‘‘မာတု အနုဂ္ဂဟေနာ’’တိအာဒိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ မာတာပိတူနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ အနုဂ္ဂဟံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဓုတင်္ဂသုဒ္ဓိကာ န ဘဝန္တိ.

所谓“最胜一座食”(ukkaṭṭhaekāsanikatā)，这只是如实讲述，以显示长老的这种状态。即使是随和的一座食者，只要在他所坐之处吃了一点点食物，一旦起身，即便是以遵守规定为由，也不允许再吃。因此，三藏小无畏(Tipiṭakacūḷābhaya)长老说：“要么守护座位，要么守护食物。”所谓“最胜次第乞食行”(ukkaṭṭhasapadānacārika)，即对于前后送来的食物都不接受，只是站在门外将钵中的食物分发出去。这样也就显示了长老最胜乞食(piṇḍapātika)的状态。因此说：“对于明天的食物，他是不接受的。”那么，为什么又接受了呢？回答说：“因为对母亲的慈愍”等等。有智慧的人，若忽略了对父母、阿阇梨(ācariya)或戒师(upajjhāya)应给予的慈愍，就不能成为清净的头陀行者。

၃၀၁. ပယုတ္တန္တိ ဝဒ္ဓိဝသေန ပယောဇိတံ, တဒ္ဓိတလောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ အညတ္ထာပိ ‘‘ပိတာမဟံ ဓနံ လဒ္ဓါ, သုခံ ဇီဝတိ သဉ္စယော’’တိ[Pg.143]. ဇေဋ္ဌကိတ္ထိယောတိ ပဓာနိတ္ထိယော. ဣတောတိ ဣမသ္မိံ ကုလေ အနုဘဝိတဗ္ဗဝိဘဝသမ္ပတ္တိတော. အညတောတိ ဣမဿ ဒိန္နတ္တာ အညသ္မိံ ကုလေ အနုဘဝိတဗ္ဗသမ္ပတ္တိတော.

301. 所谓“已使用者”(Payuttaṃ)，是指以增值的方式使用，应知这是省略了派生词(taddhita)词缀的说法，如其他地方所说：“继承人获得祖父的财富后，生活快乐。”所谓“主妇”(jeṭṭhakitthiyo)，指主要的女子。所谓“于此”(ito)，指由于在这个家族可以享受到的财富具足。所谓“于他处”(aññato)，指由于此人被给予（出嫁），在其他家族可以享受到的财富具足。

၃၀၂. စိတ္တဝိစိတ္တန္တိ ကပ္ပနာယ စေဝ အရဟရူပေန အလင်္ကာရာဒိနာ စ စိတ္တိတဉ္စေဝ ဝိစိတ္တိတဉ္စ. ဝဏကာယန္တိ ဝဏဘူတံ ကာယံ. သမန္တတော ဥဿိတန္တိ ဟေဋ္ဌိမကာယဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ စ သန္နိဿိတံ. နိစ္စာတုရန္တိ အဘိဏှပ္ပဋိပီဠိတံ, သဒါ ဒုက္ခိတံ ဝါ. ဗဟုသင်္ကပ္ပန္တိ ရာဂဝတ္ထုဘာဝေန အဘိဇနေဟိ ဟာဝဘာဝဝိလာသဝသေန, အာမိသဝသေန စ သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ ဗဟူဟိ သင်္ကပ္ပေတဗ္ဗံ. ဌိတီတိ အဝဋ္ဌာနံ အဝိပရိဏာမော နတ္ထိ. တေနာဟ – ‘‘ဘိဇ္ဇနဓမ္မတာဝ နိယတာ’’တိ, ပရိဿဝဘာဝါပတ္တိ စေဝ ဝိနာသပတ္တိ စ ဧကန္တိကာတိ အတ္ထော.

302. 所谓“绚丽多彩”(Cittavicittaṃ)，指通过装备和合适的装饰品等，使其被描绘和点缀得绚丽多彩。所谓“如疮之身”(Vaṇakāyaṃ)，指已变成一处伤口的身体。所谓“周遭隆起”(Samantato ussitaṃ)，指以身体下部为基础，上下相依而立。所谓“恒常病苦”(Niccāturaṃ)，指恒常被压迫，或总是痛苦。所谓“众所意欲”(Bahusaṅkappaṃ)，指其作为欲乐的对象，被贵族们以妩媚、情态、娇姿所意欲；又作为食物，被狗、豺狼等众多有情所意欲。所谓“住立”(Ṭhiti)，指没有安住和不变。因此说：“毁坏的法性是确定的”，意思是，必然会达到漏泄和毁灭的状态。

စိတ္တကတမ္ပီတိ ဂန္ဓာဒီဟိ စိတ္တကတမ္ပိ. ရူပန္တိ သရီရံ.

所谓“被装饰”(Cittakataṃ)，也指用香等装饰。所谓“色身”(Rūpaṃ)，指身体。

အလတ္တကကတာတိ ပိဏ္ဍိအလတ္တကေန သုဝဏ္ဏကတာ. တေနာဟ ‘‘အလတ္တကေန ရဉ္ဇိတာ’’တိ. စုဏ္ဏကမက္ခိတန္တိ ဒေါသနီဟရဏေဟိ တာပဒဟနာဒီဟိ ကတာဘိသင်္ခါရမုခံ ဂေါရောစနာဒီဟိ ဩဘာသနကစုဏ္ဏေဟိ မက္ခိတံ, တေနာဟ ‘‘သာသပကက္ကေနာ’’တိအာဒိ.

所谓“涂饰紫胶红”(Alattakakatā)，指用成团的紫胶红涂饰得美丽。因此说：“用紫胶红染色。”所谓“涂抹粉末”(Cuṇṇakamakkhitaṃ)，指用热敷等去除瑕疵的方法处理过的脸，再用牛黄等亮肤粉末涂抹，因此说：“用芥子酱等”。

ရသောဒကေနာတိ သရလနိယျာသရသမိဿေန ဥဒကေန. အာဝတ္တနပရိဝတ္တေ ကတွာတိ အာဝတ္တနပရိဝတ္တနဝသေန နတေ ကတွာ. အဋ္ဌပဒကရစနာယာတိ ဘိတ္တိကူဋဒ္ဓစန္ဒာဒိဝိဘာဂါယ အဋ္ဌပဒကရစနာယ.

所谓“以汁液之水”(Rasodakena)，指混合了松树脂汁的水。所谓“使其旋转扭曲”(Āvattanaparivatte katvā)，指通过旋转扭曲的方式使其弯曲。所谓“八格棋盘式构造”(Aṭṭhapadakaracanāya)，指分为墙壁、顶饰、半月形等部分的八格棋盘式构造。

ဝိရဝမာနေတိ ‘‘အယံ ပလာယတိ, ဂဏှ ဂဏှာ’’တိ ဝိရဝမာနေ. ဟိရညသုဝဏ္ဏဩရောဓေတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

所谓“当……叫喊时”(Viravamāne)，指当他们叫喊：“这个人逃跑了，抓住他，抓住他！”的时候。应当说“金银的障碍”(hiraññasuvaṇṇaorodhe)。

၃၀၃. ဥဿိတာယ ဥဿိတာယာတိ ကုလဝိဘဝဗာဟုသစ္စပညာသမ္ပတ္တိယာ ဥဂ္ဂတာယ ဥဂ္ဂတာယ. အဘိလက္ခိတော ဥဠာရဘာဝေန.

303. 所谓“为高升再高升者”(Ussitāya ussitāya)，指为那些因家族、财富、博学和智慧的成就而高升再高升的人。所谓“被标示”(Abhilakkhito)，指因其卓越而被标示。

၃၀၄. ပရိဇုညာနီတိ ပရိဟာနာနိ. ယေ ဗျာဓိနာ အဘိဘူတာ သတ္တာ ဇိဏ္ဏကပ္ပာ ဝယောဟာနိသတ္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, တတော နိဝတ္တေန္တော ‘‘ဇရာဇိဏ္ဏော’’တိ အာဟ. ဝယောဝုဍ္ဎော, န သီလာဒိဝုဍ္ဎော. မဟတ္တံ လာတိ ဂဏှာတီတိ မဟလ္လကော, ဇာတိယာ မဟလ္လကော, န ဝိဘဝါဒိနာတိ ဇာတိမဟလ္လကော[Pg.144]. ဒွတ္တိရာဇပရိဝတ္တသင်္ခါတံ အဒ္ဓါနံ ကာလံ ဂတော ဝီတိဝတ္တောတိ အဒ္ဓဂတော. တထာ စ ပဌမဝယံ မဇ္ဈိမဝယဉ္စ အတီတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဒ္ဓါနံ အတိက္ကန္တော’’တိ. ဇိဏ္ဏာဒိပဒေဟိ ပဌမဝယမဇ္ဈိမဝယဿ ဗောဓိတတ္တာ အနုပ္ပတ္တတာဝိသိဋ္ဌော ဝယ-သဒ္ဒေါ ဩသာနဝယဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ.

304. 所谓“已衰败”(Parijuññāni)，指已衰损。那些被疾病征服的有情，如同衰朽、寿减的有情，从这个意义上说为“年老衰朽”(jarājiṇṇo)。这是指年龄的增长，而非戒行等的增长。“获得(lāti)伟大(mahattaṃ)”，即“抓住”，因此称为“年长者”(mahallako)；是因生而年长，非因财富等，故称“因生而年长者”(jātimahallako)。经历了二、三代国王更替的漫长时期，已走过、已度过，故称“行至路尽者”(addhagato)。同样，因为已度过初年和中年，所以说“已越度时日”(addhānaṃ atikkanto)。由于“衰朽”等词已表达了初年和中年的意思，故特指已达到的“年龄”一词，是以生命的终结阶段为对象，因此说“已到达晚年”(pacchimavayaṃ anuppatto)。

‘‘အပ္ပိစ္ဆော, အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿော’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၁) ဧဝမာဒီသု ဝိယ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထောတိ အဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘အပ္ပာဗာဓောတိ အရောဂေါ, အပ္ပာတင်္ကောတိ နိဒ္ဒုက္ခော’’တိ. အပ္ပတ္ထော ဝါ ဣဓ, တတ္ထာပိ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ‘‘ယော ဟိ, ဂဟပတိ, ဣမံ ပူတိကာယံ ပရိဟရန္တော မုဟုတ္တမ္ပိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနေယျ ကိမညတြ ဗာလျာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁) သုတ္တပဒံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. ဝိပစ္စနံ ဝိပါကော, သော ဧဝ ဝေပါကော. သမော ဝေပါကော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ သမဝေပါကိနီ, တာယ. တေနေဝ သမဝေပါကိနိဘာဝေန သဗ္ဗမ္ပိ သမ္မဒေဝ ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ ဂဟဏီ. ဂဟဏိသမ္ပတ္တိယာ ဟိ ယထာဘုတ္တအာဟာရော သမ္မဒေဝ ဇီရန္တော သရီရေ တိဋ္ဌတိ, နော အညထာ ဘုတ္တဘုတ္တော အာဟာရော ဇီရတိ ဂဟဏိယာ တိက္ခဘာဝေန. တထေဝ တိဋ္ဌတီတိ ဘုတ္တာကာရေနေဝ တိဋ္ဌတိ ဂဟဏိယာ မန္ဒဘာဝတော. ဘတ္တစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ ဘုတ္တအာဟာရဿ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂတတ္တာ. တေနေဝါတိ သမဝေပါကိနိဘာဝေနေဝ. ပတ္တာနံ ဘောဂါနံ ပရိက္ခိယမာနံ န သဟသာ ဧကဇ္ဈံယေဝ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အထ ခေါ အနုက္ကမေန, တထာ ဉာတယောပီတိ အာဟ ‘‘အနုပုဗ္ဗေနာ’’တိ. ဆာတကဘယာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗျာဓိဘယာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

“少欲者，少受蚊虻、风吹、日晒、蛇触”等句中，“少”字表缺乏之义，依此意说“少病即无病，少苦即无苦”。此处也可解为“微少”，于此“少”字也应当这样理解。如此，“家主，若人持此腐身，即使片刻自称无病，除了愚痴还能是什么？”的经文即可印证。消化即是其果，此即`vepāka`。有均衡的消化之果，故称“等熟”(samavepākinī)。正因为具有等熟性，所以能完全正确地摄取、保持，称为“摄持机能”(gahaṇī)。因为摄持机能健全，所吃的食物才能正确消化并留在身体中。否则，食物或因摄持机能过强而（过快）消化，或因其迟缓而原封不动地停留。食欲会产生，是因为所吃的食物已经完全转化。正因为如此，即是由于其等熟性。所获得的财物损耗时，不是突然一下子耗尽，而是逐渐减少，对于亲族也应如此，因此说“次第”。“饥饿的恐惧等”——用“等”字包括疾病的恐惧等。

၃၀၅. ဥဒ္ဒေသသီသေန နိဒ္ဒေသော ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မနိဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ. ယသ္မာ ဝါ ယေ ဓမ္မာ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ‘‘ဥဒ္ဒေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တေဝ ဓမ္မာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန နိဒ္ဒေသာတိ ‘‘ဓမ္မနိဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ယေ ဓမ္မာ အနိစ္စတာဒိဝိဘာဝနဝသေန ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဒေသေဿန္တိ, တေ ဓမ္မာ တထေဝ နိဿေသတော ဒေသေဿန္တီတိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဒါနံ အနတ္ထန္တရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထာတိ ဇရာမရဏသန္တိကေ. အဒ္ဓုဝေါတိ နိဒ္ဓုဝေါ န ထိရော, အနိစ္စောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဓုဝဋ္ဌာနဝိရဟိတော’’တိ, အဇာတာဘူတာသင်္ခတဓုဝဘာဝကာရဏဝိဝိတ္တောတိ အတ္ထော. ဥပနီယျတီတိ ဝါ [Pg.145] ဇရာမရဏေန လောကော သမ္မာ နီယတိ, တသ္မာ အဒ္ဓုဝေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တာယိတုန္တိ ဇာတိအာဒိဗျသနတော ရက္ခိတုံ သမတ္ထေန ဣဿရေန အတ္တနာ ဝိရဟိတောတိ. ‘‘ဣမံ လောကံ ဣတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မောစေဿာမိ, ဇရာဗျာဓိမရဏာနံ တံ အဓိဘဝိတုံ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ အဘိသရတီတိ အဘိဿရဏံ, လောကဿ သုခဿ ဒါတာ ဟိတဿ ဝိဓာတာ ကောစိ ဣဿရော, တဒဘာဝတော အာဟ ‘‘အနဘိဿရောတိ အသရဏော’’တိ. နိဿကော မမာယိတဗ္ဗဝတ္ထုအဘာဝတော, တေနာဟ ‘‘သကဘဏ္ဍဝိရဟိတော’’တိအာဒိ. တဏှာယ ဝသေ ဇာတော တဏှာယ ဝိဇိတောတိ ကတွာ ‘‘တဏှာယ ဒါသော’’တိ ဝုတ္တံ.

305. 以纲要为首而取解释，故说“法之解释已宣说”。或谓，凡法因其应被总说之义而称“纲要”；此等法亦因其应被解释之义而称“解释”，此即“法之解释已宣说”之义。又或者说，诸法将依据无常等观察而次第开示，这些法也将如实彻底地开示，因此“纲要”与“解释”这两个词应当理解为没有别的意思。在此是指临近老死。“不坚固”即是不稳固，是无常的意思。所以说“离坚固所依”，意思是远离未生、未成、无为法的坚固性因缘。也可以说世间确实被老死牵引，所以说是不坚固，应当这样理解它的意思。“无能救护”是指自身没有能从生等灾患中守护的自在者。“‘我将使此世间从轮回之苦中解脱，不让老、病、死胜过你’，如此前来帮助，故称“前来帮助者”(abhissaraṇaṃ)。世间没有能给予安乐、施予利益的自在者，因此说“无前来帮助者”(anabhissaro)，即是“无归依处”(asaraṇo)。”“无所属”是指没有可以执为我所之物，所以说“离私财”等等。因为生于贪爱力下、被贪爱所征服，所以说“贪爱之奴”。

၃၀၆. ဟတ္ထိဝိသယတ္တာ ဟတ္ထိသန္နိဿိတတ္တာ ဝါ ဟတ္ထိသိပ္ပံ ‘‘ဟတ္ထီ’’တိ ဂဟိတန္တိ အာဟ – ‘‘ဟတ္ထိသ္မိန္တိ ဟတ္ထိသိပ္ပေ’’တိ, သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သာတိသယံ ဦရုဗလံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဦရုဗလီတိ အာဟ – ‘‘ဦရုဗလသမ္ပန္နော’’တိ, တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိန္နံ ပရသေနံ ဘိန္ဒတော ဘိန္နံ သကသေနံ သန္ဓာရယတော ဥပတ္ထမ္ဘယတော. ဗာဟုဗလီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ယဿ ဟိ ဖလကဉ္စ အာဝုဓဉ္စ ဂဟေတွာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော, ဣဓ ပန ပရဟတ္ထဂတံ ရဇ္ဇံ အာဟရိတုံ ဗာဟုဗလန္တိ ယောဇနာ. ယထာ ဟိ ‘‘ဦရုဗလီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဗာဟုဗလံ အနာမသိတွာ အတ္ထော, ဧဝံ ‘‘ဗာဟုဗလီ’’တိ ဧတ္ထ ဦရုဗလံ အနာမသိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, အတ္တဘာဝေါ. အလံ သမတ္ထော အတ္တာ ဧတဿာတိ အလမတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမတ္ထအတ္တဘာဝေါ’’တိ.

306. 因属象之领域或依附于象，故象术被称为“象”，因此说“于象”(hatthismiṃ)即“于象术”(hatthisippe)，其余各词也是此理。有超常的腿力，故称“腿力强”，因此说“具足腿力”。为了清楚地说明此义，而说“若人……”等。能击破未破之敌军，能重整、支持已破之自军。于“臂力强”此处，也应以“手持盾与武器”等来解释其义，但此处特指以臂力夺回落入他人之手的王国。正如“腿力强”处不言臂力，于“臂力强”处也应知不言腿力。“我慢”(ahaṃmāno)被置于此，故称“我”(attā)，即“自体”(attabhāvo)。有能干、胜任的自体，故称“能干者”(alamattho)，因此说“有能干的自体”。

ပရိယောဓာယာတိ ဝါ ပရိတော အာရက္ခံ ဩဒဟိတွာ. ‘‘သံဝိဇ္ဇန္တေ ခေါ, ဘော ရဋ္ဌပါလ, ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ဟတ္ထိကာယာပိ…ပေ… ဝတ္တိဿန္တီ’’တိ ဣဒမ္ပိ သော ရာဇာ ဥပရိ ဓမ္မုဒ္ဒေသဿ ကာရဏံ အာဟရန္တော အာဟ.

或言“为了完全防护”，即是四周都设置了保护措施。“护国(Raṭṭhapāla)，在这王家中确实存在象兵……等等，将会有……”国王在上述法说之上，又引述此作为原因而说。

ဝုတ္တဿေဝ အနု ပစ္ဆာ ဂါယနဝသေန ကထနံ အနုဂီတိ. တာ ပန ဂါထာ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ ဒေသနာနုပုဗ္ဗိံ အနာဒိယိတွာပိ ယထာရဟံ သင်္ဂဏှနဝသေန အနုဂီတာတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ အနုဂီတိ’’န္တိ.

对已说之义随后以歌咏的方式讲述，即为“随诵”(anugīti)。但那些偈颂即使不依照诸法说的教导顺序，也依然依其适合性以总结的方式被随诵，所以说“四种法说的随诵”。

၃၀၇. ဧကန္တိ ဧကဇာတိယံ. ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာ ဝိသယဘေဒေန ဘိန္ဒိတွာ တထာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

307. “一”是指一类。应当这样理解，这是指将事物欲(vatthukāma)和烦恼欲(kilesakāma)根据对象的差别加以区分而说的。

သာဂရန္တေနာတိ [Pg.146] သာဂရပရိယန္တေန.

“以海为边”(Sāgarantena)即以海洋为界限。

အဟော ဝတာတိ သောစနေ နိပါတော, ‘‘အဟော ဝတ ပါပံ ကတံ မယာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အမရာတိအာဒီသု အာဟူတိ ကထေန္တိ. မတံ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘အမှ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သောကဝသေန ‘‘အမရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

“呜呼”是表示悲伤的虚词，如同“呜呼，我已造作恶业”等句。对于“阿摩罗”(Amarā)等词，他们说是呼唤。本应针对死者说“我们”(amha)，却因悲伤而说了“不死”(amara)。

ဝေါသာနန္တိ နိဋ္ဌံ, ပရိယောသာနန္တိ အတ္ထော. သာဝါတိ ပညာ ဧဝ. ဓနတောတိ သဗ္ဗဓနတော. ဥတ္တမတရာ သေဋ္ဌာ, တေနေဝါဟ ‘‘ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၄).

“终结”(vosāna)即是完成(niṭṭhaṃ)，意思是终点(pariyosāna)。“彼”(sā)即是慧。“从财富”(dhanato)即是从一切财富。它是更卓越、最胜的，因此说：“他们说以慧为生是最好的生活。”(《相应部》1.41；《经集》184)

တေသု ပါပံ ကရောန္တေသု သတ္တေသု, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ပရမ္ပရာယာတိ အတ္တဘာဝပရမ္ပရာယ. သံသာရံ အာပဇ္ဇိတွာတိ ဘဝါဒီသု သံသာရဿ အာပဇ္ဇနဟေတုံ အာပဇ္ဇန္တော ပရလောကံ ဥပေတိ, ပရလောကံ ဥပေန္တောဝ ဗဟုဝိဓဒုက္ခသင်္ခါတံ ဂဗ္ဘဉ္စ ဥပေတိ. တာဒိသဿာတိ တထာရူပဿ ဂဗ္ဘဝါသဒုက္ခာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနဘူတဿ အပ္ပပညဿ အညော အပ္ပပညော စ အဘိသဒ္ဒဟန္တော ဟိတသုခါဝဟန္တိ ပတ္တိယာယန္တော.

“于那些作恶的众生中”，这是表示拣择的处格用法。“相续”是指自体的相续。“陷入轮回”即是说，由于陷入了在诸有中轮回的原因，他去到来世；去到来世时，他也进入了被视为多种痛苦的母胎。“于这样的人”是指，对于像这样成为住胎之苦等基础的少慧者，另一个少慧者却相信、信赖他，认为能带来利益和安乐。

‘‘ပါပဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တာဒိသဿ ပရလောကော နာမ ဒုဂ္ဂတိ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပရမှိ အပါယလောကေ’’တိ.

因为说了“恶法者”，所以对这样的人来说，来世就是恶趣，因此说“在彼苦界中”。

ဝိဝိဓရူပေနာတိ ရူပသဒ္ဒါဒိဝသေန တတ္ထပိ ပဏီတတရာဒိဝသေန ဗဟုဝိဓရူပေန.

“以种种形态”是指，以色、声等方式，并且在其中也以更胜妙等方式，而有多种多样的形态。

သာမညမေဝါတိ သမဏဘာဝေါ ဧဝ သေယျော. ဧတ္ထ စ အာဒိတော ဒွီဟိ ဂါထာဟိ စတုတ္ထော ဓမ္မုဒ္ဒေသော အနုဂီတော. စတုတ္ထဂါထာယ တတိယော. ပဉ္စမဂါထာယ ဒုတိယော. ဆဋ္ဌဂါထာယ ဒုတိယတတိယာ. သတ္တမဂါထာယ ပဌမော ဓမ္မုဒ္ဒေသော အနုဂီတော, အဋ္ဌမာဒီဟိ ပဝတ္တိနိဝတ္တီသု ကာမေသု နေက္ခမ္မေ စ ယထာရဟံ အာဒီနဝါနိသံသံ ဝိဘာဝေတွာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇကာရဏံ ပရမတော ဒဿေန္တော ယထာဝုတ္တဓမ္မုဒ္ဒေသံ နိဂမေတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘တာ ပန ဂါထာ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ ဒေသနာနုပုဗ္ဗိံ အနာဒိယိတွာပိ ယထာရဟံ သင်္ဂဏှနဝသေန အနုဂီတာ’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“沙门身份”即是沙门的状态确实更好。于此，以最初的两首偈颂随诵了第四个法说。以第四首偈颂随诵了第三个。以第五首偈颂随诵了第二个。以第六首偈颂随诵了第二和第三个。以第七首偈颂随诵了第一个法说。从第八首偈颂等开始，他恰如其分地阐明了在欲的流转与止息中以及在出离中的过患与利益，从而向对方说明自己出家的原因，并总结了如前所说的诸法说。因此说：“但那些偈颂即使不依照诸法说的教导顺序，也依然依其适合性以总结的方式被随诵。”其余的则非常容易理解。

ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《护国经释义》之《隐义阐明》究竟。

၃. မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 摩伽提婆经释义

၃၀၈. ပုဗ္ဗေ [Pg.147] မဃဒေဝေါ နာမ ရာဇာတိ အတီတကာလေ ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ အနေကဝဿသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု ပဋိပါဋိယာ ဥပ္ပန္နာနံ စတုရာသီတိသဟဿာနံ စက္ကဝတ္တိရာဇူနံ အာဒိပုရိသော မဃဒေဝေါတိ ဧဝံနာမော ရာဇာ.

308. “往昔，有王名摩伽提婆”：在过去，于此劫中，当人寿长达数千岁时，相继出现了八万四千位转轮王，其始祖就是名为摩伽提婆(Maghadeva)的国王。

ဓမ္မောတိ ရာဇဓမ္မောတိ လောကိကာ ဝဒန္တိ. မဟာဗောဓိနိဓာနပါရမိတာသင်္ခါတော ပန ဓမ္မော အတ္ထီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မေနာတိ ဉာယေန. တဒါ ဗြဟ္မဝိဟာရာဒိဘာဝနာဓမ္မဿ ရညော အနဓိဂတတ္တာ တဿပိ ဝါ အနဘိဇ္ဈာဒီဟိ သမာနယောဂက္ခမတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထေ ဌိတော’’တိ. ဓမ္မန္တိ ဓမ္မတော အနပေတံ. တထာ ဟိ စ သော ပက္ခပါတာဘာဝတော ‘‘သမော’’တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘သမံ စရတီ’’တိ. ပကတိနိယာမေနေဝါတိ ပဝေဏိယာ အာဂတနိယာမေနေဝ. ယသ္မာ နိဂမဇနပဒေသု ယေဘုယျေန ဂဟပတီနံ သင်္ဂဟော, တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဂဟပတိကာန’’န္တွေဝ ဝုတ္တံ. ပါဠိယံ ပန အညမေဝ နာဂရစာရိတ္တံ, အညံ နေဂမဇနပဒစာရိတ္တန္တိ တေ ဝိသုံ ဂဟိတာ ‘‘နေဂမေသု စေဝ ဇနပဒေသု စာ’’တိ. ပစ္စုဂ္ဂမနနိဂ္ဂမနဝသေန ဥပေါသထဿ ပဋိဟရဏံ ပါဋိဟာရိယော, သော ဧဝ ပါဋိဟာရိကော, ပက္ခော. ဣမေ ဒိဝသာတိ ဣမေ စတ္တာရော ဒိဝသာ.

“法”，世俗人说是王法。然而，存在着名为大菩提资粮之波罗蜜的法，因此(他)是“如法的”(dhammiko)。“依法”意即依正道。当时，因为国王尚未证得梵住(brahmavihāra)等修习之法，或于不贪等法上未能平等相应，故说他“安住于十善业道”。“法”，即不离于法。确实，因其没有偏袒，故被称为“平等”(samo)，因此说他“平等而行”。“依自然规律”，即是依循传统流传下来的规律。因为在城镇和乡村，主要包含的是家主，所以在义注中只说了“家主”。但在巴利圣典中，城市的习俗与城镇和乡村的习俗不同，因此分别以“在城镇以及在乡村”来论述。以迎接和送别的方式来奉行布萨，即是特别的半月(pāṭihāriya-pakkha)。“这些日子”，即是这四天。

၃၀၉. ဒေဝေါတိ မစ္စု အဘိဘဝနဋ္ဌေန. ယထာ ဟိ ဒေဝေါ ပကတိသတ္တေ အဘိဘဝတိ, ဧဝံ မစ္စု သတ္တေ အဘိဘဝတိ. ‘‘အဟံ အသုကံ မဒ္ဒိတုံ အာဂမိဿာမိ, တွံ တဿ ကေသေ ဂဟေတွာ မာ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ မစ္စုဒေဝဿ အာဏာကရာ ဒူတာ ဝိယာတိ ဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. အလင်္ကတပဋိယတ္တာယာတိ ဣဒံ အတ္တနော ဒိဗ္ဗာနုဘာဝံ အာဝိကတွာ ဌိတာယာတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ဒေဝတာဗျာကရဏသဒိသမေဝ ဟောတိ န စိရေနေဝ မရဏသမ္ဘဝတော. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနန္တိ ခီဏာသဝဗြဟ္မာနံ. တေ ဟိ စရိမဘဝေ ဗောဓိသတ္တာနံ ဇိဏ္ဏာဒိကေ ဒဿေန္တိ.

309. “天神”(devo)，在此指死神(maccu)，因其有征服之义。正如天神征服普通众生，死神也如此征服众生。“我将前来碾碎某人，你抓住他的头发不要放开！”——(白发)就像是死神(maccudeva)的传令使者，因此被称为“使者”。“盛装严饰”，这是为了显示其展现了自身的神力而说。这就像天神的记说(vyākaraṇa)一样，因为死亡不久就会发生。“清净天”(visuddhidevā)是指漏尽的梵天。他们确实会在菩萨(bodhisatta)的最后一生中示现衰老等景象。

ဒုခိတဉ္စ ဗျာဓိတန္တိ ဗျာဓိဘာဝေန သဉ္ဇာတဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. အန္တိမဘဝိကဗောဓိသတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝေဟိ ဥပဋ္ဌာပိတဘာဝံ ဥပါဒါယ တဒညေသံ တေဟိ အနုပဋ္ဌာပိတာနမ္ပိ ပဏ္ဍိတာနံ တထာ ဝေါဟရိတဗ္ဗတာ ပရိယာယသိဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ပရိယာယေနာ’’တိ.

“苦恼与患病”(dukhitañca byādhitaṃ)的意思是：因患病状态而生起的痛苦。基于最后生菩萨被清净天示现(衰老等景象)之事，对于其他未被他们如此示现的智者，也应作如是说，这是由转说(pariyāya)而成就的，因此说“通过此转说”。

ဒိသမ္ပတီတိ [Pg.148] ဝိဘတ္တိအလောပေန နိဒ္ဒေသော, ဒိသာသီသေန ဒေသာ ဝုတ္တာတိ ဒေသာနံ အဓိပတိရာဇာတိ အတ္ထော. ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသိ ရုဟန္တီတိ ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ, ကေသာ. တေ ပနေတ္ထ ယသ္မာ ပလိတတ္တာ အဝိသေသတော သဗ္ဗပစ္ဆိမဝယသန္ဒဿကာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဝယောဟရာ’’တိ ဝုတ္တာ.

“四方之主”(disampati)是省略了格变化的表述，意思是“诸国之主，即国王”，因为国度是以方位来指称的。生长在最上的肢体——头颅上，故称“顶生”(uttamaṅgaruhā)，即头发。在此，因为它们变白了，能无差别地显示最终的年龄，所以被称为“夺走年华者”(vayoharā)。

ပုရိသယုဂေါ ယသ္မာ တသ္မိံ ဝံသေ သဉ္ဇာတပုရိသဋ္ဌိတိယာ ပရိစ္ဆိန္နော, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဝံသသမ္ဘဝေ ပုရိသေ’’တိ. ရာဇဂေဟတော အာဟဋဘိက္ခာယ ယာပေန္တောတိ ဣမိနာ ကုမာရကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပဂတဘာဝံ ဒဿေတိ.

因为“人的世代”(purisayuga)是由该家族中已生男子的存续所限定的，因此说“生于其家族的男子”。“以从王宫带来的食物维生”，以此显示他行了王子出家(kumārakapabbajjā)。

ပရိဟရိယမာနောဝါတိ အညေန အညေန ပရိဟရိယမာနော ဝိယ ဝေလာယ ဝေလာယ တေန မဟတာ ပရိဇနေန ဥပဋ္ဌိယမာနော ကုမာရကီဠံ ကီဠီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘ပရိဟရိယမာနော ဧဝါ’’တိ အဝဓာရဏဝသေန အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တထာ သတိ စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ ထညပါယီ တရုဏဒါရကော အဟောသီတိ အာပဇ္ဇတီတိ တဒယုတ္တံ. ကုမာရကာလံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ဩပရဇ္ဇဝစနတော ဝိရုဒ္ဓဉ္စေတံ. (ပဉ္စမင်္ဂလဝစနေန ဥန္နင်္ဂလမင်္ဂလဥက္ကန္တနမင်္ဂလကမ္မဟာယမင်္ဂလဒုဿမင်္ဂလာနိ သမုပဂတာနိ ဧဝ အဟေသုန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ).

“被照顾”(parihariyamāno)的意思是：他玩着王子的游戏，时时被庞大的随从团队轮流照顾、侍奉着。然而，有些人以强调的方式解释为“仅仅是被照顾”，果真如此，就会得出“他在八万四千年里都只是个喝奶的幼儿”的结论，那是不合理的。这与前面说了王子时期，之后又说他担任副王(oparajja)相矛盾。(应知，通过说及五种吉祥物，举犁、收割、劳作、衣物等吉祥之事也已具备。)

၃၁၁. သဝံသဝသေန အာဂတာ ပုတ္တနတ္တုအာဒယော ပုတ္တာ စ ပပုတ္တာ စ ဧတိဿာတိ ပုတ္တပပုတ္တကာ ပရမ္ပရာ. နိဟတန္တိ နိဟိတံ ဌပိတံ, ပဝတ္တိတန္တိ အတ္ထော. နိဟတန္တိ ဝါ သတတံ ပတိဋ္ဌိတဘာဝေန ဝဠဉ္ဇိတန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ကလျာဏဝတ္တ’’န္တိ. အတိရေကတရာ ဒွေ ဂုဏာတိ မဟာသတ္တဿ မဃဒေဝကာလတော အတိရေကတရာ ဒွေ ဂုဏာ ဣတရရာဇူဟိ ပန အတိရေကတရာ အနေကသတသဟဿပ္ပဘေဒါ ဧဝ ဂုဏာ အဟေသုန္တိ.

311. 依自己的家系而来，有儿子、孙子等，即“有子有孙”，此为子孙的传承(puttapaputtakā paramparā)。“传承下来”(nihataṃ)意为被放下、被确立，即被延续。或者，“传承下来”意为因恒常确立而被实行。因此说“善的传统”(kalyāṇavatta)。“两种更超胜的品质”是指：大士(mahāsatta)比起他在摩伽提婆王时期多了两种更超胜的品质；而与其他国王相比，则有无数百千种更超胜的品质。

၃၁၂. တေတ္တိံသ သဟပုညကာရိနော ဧတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာတိ တံသဟစရိတဋ္ဌာနံ တေတ္တိံသံ, တဒေဝ တာဝတိံသံ, တံနိဝါသော ဧတေသန္တိ တာဝတိံသာ. နိဝါသဘာဝေါ စ တေသံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနပုဗ္ဗကောတိ အာဟ – ‘‘ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနန္တိ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝါန’’န္တိ. ရညောတိ နိမိမဟာရာဇဿ. ဩဝါဒေ ဌတွာတိ ‘‘သီလံ အရက္ခန္တော မမ သန္တိကံ မာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ နိဂ္ဂဏှနဝသေနပိ, ‘‘ဧကန္တတော မမ ဝိဇိတေ ဝသန္တေန သီလံ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တိတဩဝါဒဝသေနပိ ဩဝါဒေ ဌတွာ.

312. 因为三十三位共同造福业者在此处出生，他们共同居住的地方因此是三十三(天)，那即是忉利天(Tāvatiṃsa)，其居民就是忉利天众。他们居住的状态是以在此处出生为前提的，因此说：“‘忉利天众’是指在忉利天界出生的天神。”“王”是指尼弥(Nimi)大王。“住于教诫”是指，既通过“不守护戒律者不得来我这里”的制止方式，也通过“凡住在我领地者，皆应守护戒律”这样颁布的教诫方式，而住于教诫中。

အထ [Pg.149] နန္တိ မဟာဇုတိကံ မဟာဝိပ္ဖာရံ မဟာနုဘာဝံ နိမိရာဇာနံ. ‘‘သက္ကောဟမသ္မိ ဒေဝိန္ဒော, တဝ သန္တိကမာဂတော’’တိ အတ္တနော သက္ကဘာဝံ ပဝေဒေတွာ ‘‘ကင်္ခံ တေ ပဋိဝိနောဒေဿာမီ’’တိ အာဟ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဘူတာနမိဿရာ’’တိအာဒိ.

而后，naṃ（他）是指具大光辉、大广博、大威力的尼弥王(Nimirāja)。帝释天自我介绍说：“我是天帝释，来到你这里”，并说：“我将消除你的疑惑。”因此说了“一切众生之主宰”等。

သီလံ ဥပါဒါယ ဩမကတာယ ‘‘ကိ’’န္တိ ဟီဠေန္တော ဝဒတိ. ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယာတိ လာဘယသာဒီနဉ္စေဝ ပိယမနာပတာဒီနဉ္စ အာသဝက္ခယပရိယောသာနာနံ နိမိတ္တဘာဝေန ဥတ္တမဂုဏတာယ. တဒါ သက္ကော အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော, သော အတ္တနော ပုရိမဇာတိယံ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓံဝ ဒါနတော သီလံ မဟန္တံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အဟဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တနာ ဝသိယမာနံ ကာမာဝစရဒေဝလောကံ သန္ဓာယ ‘‘ပေတ္တိဝိသယတော’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ ကပ္ပသတသဟဿံ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယဿ ပူရိတပါရမိဿ ဒေဝလောကော ပေတလောကော ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ. တေနေဝါဟ ‘‘အစ္ဆရာဂဏသံဃုဋ္ဌံ, ပိသာစဂဏသေဝိတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၄၆).

因视戒行为低劣而轻蔑地说：“什么？”“因功德殊胜”是指，因其作为利养、名声、可爱、可意之事，乃至最终漏尽的征相，而具有至上的功德。当时的帝释(Sakka)是阿那律长老，他阐明了戒行比布施更伟大，这在他自己的前世中就如同亲眼所见一般，因此说了“我确实……”等。此处，针对他所主宰的欲界天界而说“从饿鬼界”。因为他于十万劫中，怀着远离轮回的意向、圆满了波罗蜜，天界对他来说就像饿鬼界一样显现。因此他说：“为天女群所喧闹，为毕舍遮(pisāca)群所出没。”（《相应部》1.46）

ခတ္တိယေတိ ခတ္တိယဇာတိယံ. ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ ကာမသံကိလေသဝိသုဇ္ဈနတော. ကာယာတိ စ ဗြဟ္မကာယမာဟ.

“刹帝利”是指在刹帝利种姓中。“得以清净”是针对往生梵天界而说，因为清净了欲的杂染。而“身”是指梵天身。

ဣမဿ မမ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗရူပံ ဒိသွာ ‘‘အဟုဒေဝ ဘယ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ ‘‘အဝိကမ္ပမာနော’’တိ. ဘာယန္တော ဟိ စိတ္တဿ အညထတ္တေန ကာယဿ စ ဆမ္ဘိတတ္တေန ဝိကမ္ပတိ နာမ. တေနာဟ ‘‘အဘာယမာနော’’တိ. သုခံ ကထေတုံ ဟောတီတိ ပုညဖလံ ကထေတုံ သုခံ ဟောတိ.

见到这个我从未见过的形色后，心想：“确实产生了恐惧”，于是说了“毫不动摇”。因为恐惧的人，会由于心的变异和身体的僵直而动摇。因此说了“没有恐惧”。“乐于宣说”是指宣说福德的果报是件乐事。

၃၁၃. မနံ အာဂမ္မ ယုတ္တာယေဝ ဟောန္တီတိ မာတလိဿ သက္ကဿေဝ စိတ္တံ ဇာနိတွာ ယုတ္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, ရထေ ယုတ္တအာဇာနီယကိစ္စံ ကရောန္တိ ဒေဝပုတ္တာ. ဧဝံ တာဒိသေ ကာလေ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, ယထာ ဧရာဝဏော ဒေဝပုတ္တော ဟတ္ထိကိစ္စံ. နဒ္ဓိတော ပဋ္ဌာယာတိ ရထပဉ္ဇရပရိယန္တေန အက္ခဿ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ နဒ္ဓီ, တတော ပဋ္ဌာယ. အက္ခော ဗဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ အက္ခဗဒ္ဓေါ, အက္ခေန ရထဿ ဗဒ္ဓဋ္ဌာနံ. ယထာ ဒေဝလောကတော ယာဝ စန္ဒမဏ္ဍလဿ ဂမနဝီထိ, တာဝ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဟေဋ္ဌာမုခမေဝ ရထံ ပေသေသိ, ဧဝံ စန္ဒမဏ္ဍလဿ ဂမနဝီထိတော ယာဝ ရညော ပါသာဒေါ, တာဝ တထေဝ ပေသေသိ. ဒွေ မဂ္ဂေ ဒဿေတွာတိ ပတောဒလဋ္ဌိယာ အာကာသံ ဝိလိခန္တော ဝိယ အတ္တနော အာနုဘာဝေန နိရယဂါမီ ဒေဝလောကဂါမီ စာတိ ဒွေ မဂ္ဂေ [Pg.150] ဒဿေတွာ. ကတမေနာတိအာဒိ ဒေသနာမတ္တံ, ယထာ တေန ရထေန ဂစ္ဆန္တဿ နိရယော ဒေဝလောကော စ ပါကဋာ ဟောန္တိ, တထာ ကရဏံ အဓိပ္ပေတံ.

313. “随顺心意而被套上”是指，众天子得知摩多梨(Mātali)和帝释(Sakka)的心意后，便如同已被套上车一般，在车上履行已套上车的良马的职责。在那种时候，他们就是这样行事，就像天子埃拉瓦那履行象的职责一样。“从系带开始”是指，车轴与车框末端连接之处是系带(naddhī)，从那里开始。“车轴系缚处”是指车轴与车身相连的地方。就像从天界到月亮轨道的路途，他都凭借自己的威力让车头朝下行驶一样，从月亮轨道到国王的宫殿，他也同样让车头朝下行驶。“显示两条道路”是指，像用赶牛棒在空中划线一样，凭借自己的威力显示出通往地狱和通往天界的两条道路。“以何”等语只是教说，其意趣在于，要让乘坐这辆车的人能够清楚地看到地狱和天界。

ဝုတ္တကာရဏမေဝ သန္ဓာယာဟ မဟာသတ္တော ‘‘ဥဘယေနေဝ မံ မာတလိ နေဟီ’’တိ. ဒုဂ္ဂန္တိ ဒုဂ္ဂမံ. ဝေတ္တရဏိန္တိ ဧဝံနာမကံ နိရယံ. ကုထိတန္တိ ပက္ကုထိတံ နိပက္ကတေလသဒိသဇာလံ. ခါရသံယုတ္တန္တိ ခါရောဒကသဒိသံ.

大士考虑到所述的理由，因此说：“摩多梨(Mātali)，两条路都带我去吧。”“恶趣”是指难行之处。“韦特拉尼(Vettaraṇī)”是指名为韦特拉尼的地狱。“沸腾”是指沸滚，如同沸油般的火焰。“含碱”是指如同碱水。

ရထံ နိဝတ္တေတွာတိ နိရယာဘိမုခတော နိဝတ္တေတွာ. ဗီရဏီဒေဝဓီတာယာတိ ‘‘ဗီရဏီ’’တိ ဧဝံနာမိကာယ အစ္ဆရာယ. သောဏဒိန္နဒေဝပုတ္တဿာတိ ‘‘သောဏဒိန္နော’’တိ ဧဝံနာမကဿ ဒေဝပုတ္တဿ. ဂဏဒေဝပုတ္တာနန္တိ ဂဏဝသေန ပုညံ ကတွာ ဂဏဝသေနေဝ နိဗ္ဗတ္တဒေဝပုတ္တာနံ.

“将车回转”是指从朝向地狱的方向回转。“毗罗尼天女(Bīraṇīdevadhītā)”是指名为“毗罗尼(Bīraṇī)”的仙女。“索纳丁纳天子(Soṇadinnadevaputta)”是指名为“索纳丁纳(Soṇadinna)”的天子。“众天子”是指通过集体行善而以集体方式出生的天子们。

ပတ္တကာလေတိ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ. အတိထိန္တိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ. ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရန္တိပိ ဝဒန္တိ. မာတာဝ ပုတ္တံ သကိမာဘိနန္ဒီတိ ယထာ ပဝါသတော အာဂတံ ပုတ္တံ မာတာ သကိံ ဧကဝါရံ အာဂတကာလေ အဘိနန္ဒတိ, တထာ နိစ္စကာလေ အဘိနန္ဒိ သက္ကစ္စံ ပရိဝိသိ. သံယမာ သံဝိဘာဂါတိ သီလသံယမာ သံဝိဘာဂသီလာ. ဇာတကေတိ နိမိဇာတကေ.

“适当时机”是指临近的时刻。“客人”是指辟支佛。也有人说，在迦叶世尊的教法中，一位漏尽阿罗汉也被称为客人。“母亲像对待儿子一样只欢喜一次”是说，如同母亲在儿子从远方归来时那一次会欢喜，她也同样时常欢喜，恭敬地侍奉。“自制与分享”是指戒的自制与分享的戒行。“本生”是指《尼弥本生》。

စိတ္တကူဋန္တိ ဒေဝနဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာယ ဒွါရကောဋ္ဌကံ. သက္ကော စိတ္တံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တောတိ မဟာသတ္တေ ပဝတ္တံ ဒေဝတာနံ သက္ကာရသမ္မာနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ အတ္တနော ဥသူယစိတ္တံ ဗဟိ အနာဝိကတွာ အဗ္ဘန္တရေယေဝ စ နံ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တော. အညေသံ ပုညေန ဝသာဟီတိ သက္ကဿ မဟာသတ္တံ ရောသေတုကာမတာယ အာရာဓနံ နိဒဿေတိ. ပုရာဏသက္ကော ဒီဃာယုကော, တံ ဥပါဒါယ ဇရာဇိဏ္ဏံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ဇရသက္ကော’’တိ ဝုတ္တံ.

“丽峰(Cittakūṭa)”是指天都城(devanagara)的南方门楼。“帝释(Sakko)无法控制自己的心意”是说，由于天神们对菩萨的敬奉，他生起了嫉妒心，既不能将其外露，也不能在心中平息。“你靠他人的福德过活吧”，这显示了帝释想要激怒菩萨而作的请求。过去的帝释寿命很长，因此他显得衰老，被称为“老帝释(Jarasakko)”。

၃၁၅. သေသံ သဗ္ဗန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂမနာ သေသံ အတ္တနော ဝံသေ ပေါရာဏရာဇူနံ ရာဇစာရိတ္တံ. ပါကတိကန္တိ ပုန သဘာဝတ္တမေဝ ဂတော အဟောသိ, အပဗ္ဗဇိတဘာဝဝစနေနေဝဿ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာဒီနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏာနံ အဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ.

315. “其余一切”是指除了出家之外，自己家族古代国王的其余王族传统。“自然状态”是指他恢复到了本性。正是通过“未出家”这一说法，显示了他缺乏修习梵住(brahmavihāra)等出家功德。

၃၁၆. ဝီရိယံ အကရောန္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, န တာဝ သမုစ္ဆိန္နံ, ကလျာဏမိတ္တသံသဂ္ဂါဒိပစ္စယသမဝါယေ သတိ သီလဝတံ ကလျာဏဝတ္တံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ[Pg.151]. ဒုဿီလေန သမုစ္ဆိန္နံ နာမ ဟောတိ တဿ တတ္ထ နိရာသဘာဝေန ပဋိပတ္တိယာ ဧဝ အသမ္ဘဝတော. သတ္တ သေခါ ပဝတ္တေန္တိ ကလျာဏဝတ္တဿ အပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ. ခီဏာသဝေန ပဝတ္တိတံ နာမ ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

316. 不精进的人会断绝善行，但尚未完全断绝；当有亲近善知识等因缘聚合时，他仍能行持具戒者的善行。恶戒的人则被称为“已断绝”，因为他对善行已经没有希望，修行已无可能。七种有学仍在行持善行，因为他们的任务尚未完成。漏尽者所行的则被称为“已行”，因为他的任务已经完成。其余的则易于了知。

မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《摩伽提婆经》释义的隐义阐释，至此完毕。

၄. မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 摩偷罗经释义

၃၁၇. မဓုရာယန္တိ ဥတ္တရမဓုရာယံ. ဂုန္ဒာဝနေတိ ကာဠသိပ္ပလိဝနေ. အတိမုတ္တကဝနေတိ စ ဝဒန္တိ. စတူသု ဝဏ္ဏေသု ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော. ပဏ္ဍရောတိ ပရိသုဒ္ဓေါ. ကာဠကောတိ အပရိသုဒ္ဓေါ. ဇာတိဂေါတ္တာဒိပညာပနဋ္ဌာနေသူတိ ဇာတိဂေါတ္တာဒိဝသေန သုဒ္ဓစိန္တာယံ ဗြာဟ္မဏာ ဧဝ သုဒ္ဓဇာတိကာ, န ဣတရေတိ အဓိပ္ပာယော. သံသာရတော ဝါ သုဒ္ဓစိန္တာယံ ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ ဝေဒဝိဟိတဿ သုဒ္ဓဝိဓိနော အညေသံ အဝိသယတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. တံ ပနေတံ တေသံ ဝိရုဇ္ဈတိ ခတ္တိယဝေဿာနမ္ပိ မန္တဇ္ဈေနဿ အနုညာတတ္တာ, မန္တဇ္ဈေနဝိဓိနာ စ သံသာရသုဒ္ဓိယာဘာဝတော. ပုတ္တာ နာမ အနောရသာပိ ဟောန္တိ, န တထာ ဣမေတိ အာဟ ‘‘ဩရသာ’’တိ. ဥရေ သံဝဍ္ဎိတပုတ္တောပိ ‘‘ဩရသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣမေ ပန မုခတော နိဂ္ဂတော ဟုတွာ ဥရေ သံဝဍ္ဎာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဩရသာ မုခတော ဇာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ဧဝ ဗြဟ္မတော ဇာတာတိ ဗြဟ္မဇာ, ဗြဟ္မသမ္ဘူတာပိ ‘‘ဗြဟ္မဇာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, န တထာ ဣမေ. ဣမေ ပန ပစ္စက္ခတော ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာတိ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ, တတော ဧဝ ဗြဟ္မတော လဒ္ဓဗ္ဗဝိဇ္ဇာဒိဒါယဇ္ဇဒါယာဒါတိ ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ သဗ္ဗမေတံ ဗြာဟ္မဏာနံ ကတ္ထနာပလာပသဒိသံ ဝိညူနံ အပ္ပမာဏံ အဝိမဒ္ဒက္ခမံ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တံ ဗြဟ္မကုတ္တဿေဝ အဘာဝတော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဃောသောယေဝါ’’တိအာဒိ. ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတန္တိ ဧတံ ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒိ ဝစနမတ္တမေဝ, န တဿ အတ္ထော တေဟိ အဓိပ္ပေတပ္ပကာရော အတ္ထိ.

317. “在摩偷罗(Madhurā)”是指在北摩偷罗(Uttaramadhurā)。“在君达林(Gundāvana)”是在黑藤林(Kāḷasippalivana)中，也称为“阿提目多伽林(Atimuttakavana)”。“四种姓中，婆罗门是最高种姓”。“白净(Paṇḍaro)”是指纯净。“黑(Kāḷako)”是指不净。“就宣示种姓、氏族等而言”，是说在以种姓、氏族等进行分别时，其意为只有婆罗门是纯净的种姓，其他则不然。或者，就从轮回中获得清净而言，其意为只有婆罗门能得清净，因为吠陀(veda)所规定的清净方法，其他种姓无法企及。然而，这一点与他们的说法相矛盾，因为刹帝利和吠舍也被允许学习明咒，而且轮回的清净并非通过学习明咒的方法就能获得。“儿子(puttā)”也可能不是亲生的，但这里并非如此，故说“亲生(orasā)”。在怀中养大的儿子也称为“亲生”。但为了表明这些人是从口中生出后在怀中养大，故说“亲生，从口而生”。正因如此，“从梵天而生”，故为“梵生(brahmajā)”；由梵天所生者也称为“梵生”，但其他人并非如此。这些人是由梵天亲所造，故为“梵造(brahmanimmitā)”；正因如此，他们是梵天知识等遗产的继承者，故为“梵裔(brahmadāyādā)”。所有这一切都如同婆罗门的吹嘘与空谈，在智者看来，是无稽、不堪一击的空话，因为梵天的状态本身就不存在。关于此点应说之事，在《清净道论》的释义中已经说过了。因此他说：“这只是世间的声音而已”等。“这只是世俗说法而已”是说，“婆罗门是最高种姓”等语，仅仅是言说而已，并没有他们所意图的那种含义。

၃၁၈. သမိဇ္ဈေယျာတိ ဒိဋ္ဌိဒီပနဝသေန အတ္တနော အဇ္ဈာသယော နိပ္ဖဇ္ဇေယျ. တေနာဟ ‘‘မနောရထော ပူရေယျာ’’တိ. ခတ္တိယောပီတိ ပရခတ္တိယောပိ[Pg.152]. အဿာတိ သမိဒ္ဓဓနာဒိံ ပတ္တဿ. တေနာဟ – ‘‘ဣဿရိယသမ္ပတ္တဿာ’’တိ နေသန္တိ ဧတေသံ စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိဘာဝါဒိနာ ဣတရေဟိ ဥပစရိတဗ္ဗတာယ န ကိဉ္စိ နာနာကရဏန္တိ ယောဇနာ.

318. “愿得成就(Samijjheyyā)”是指通过见解的阐明，使自己的意愿得以实现。因此说：“愿望得以圆满”。“刹帝利也是(Khattiyopi)”是指其他的刹帝利。“他的(Assa)”是指获得丰厚财富等的人。因此说：“拥有权势财富的人”。“他们(nesaṃ)”是指这四个种姓，在此处，因为他们都同样因早起、勤奋等而受到他人服侍，所以他们之间没有任何差别。——这是句义的结合。

၃၂၂. အဟံ စီဝရာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာကော, တုမှာကံ ဣစ္ဆိတစ္ဆိတက္ခဏေ ဝဒေယျာထ ယေနတ္ထောတိ ယောဇနာ. စောရာဒိဥပဒ္ဒဝနိသေဓနေန ရက္ခာဂုတ္တိ, ဒါနာဒိနိမိတ္တဥပဒ္ဒဝနိသေဓနေန အာဝရဏဂုတ္တိ. ပစ္စုပ္ပန္နာနတ္ထနိသေဓနေန ဝါ ရက္ခာဂုတ္တိ, အာဂါမိအနတ္ထနိသေဓနေန အာဝရဏဂုတ္တိ. ဧတ္ထ စ ခတ္တိယာဒီသု ယော ယော ဣဿရော, တဿ ဣတရေန အနုဝတ္တေတဗ္ဗဘာဝေ, ကုသလာကုသလကရဏေန နေသံ ဝသေန လဒ္ဓဗ္ဗအဘိသမ္ပရာယေ, ပဗ္ဗဇိတေဟိ လဒ္ဓဗ္ဗသာမီစိကိရိယာယ စ အဏုမတ္တောပိ ဝိသေသော နတ္ထိ, တသ္မာ သော ဝိသေသာဘာဝေါ ပါဠိယံ တတ္ထ တတ္ထ ဝါရေ ‘‘ဧဝံ သန္တေ’’တိအာဒိနာ ဝိဘာဝိတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

322. 我是衣物等的侍者，在你们有需要的时候，你们可以告诉我有什么需要。防止盗贼等灾害是守护，防止因布施等行为而产生的灾害是遮护。或者说，防止当下发生的危害是守护，防止未来可能发生的危害是遮护。在此，无论是刹帝利等任何有权势者，他们为他人所追随，并因其善恶行为而获得来世果报；还是出家众，他们获得应有的如法行持——在这两者之间，并无丝毫差别。因此，圣典中多处用“既然如此”等语句阐明这种无差别性。其余部分很容易理解。

မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《摩偷罗经》释义之隐义阐释终。

၅. ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 菩提王子经释义

၃၂၄. ဩလောကနကပဒုမန္တိ လီလာအရဝိန္ဒံ. တသ္မာတိ ကောကနဒသဏ္ဌာနတ္တာ ကောကနဒေါတိ သင်္ခံ လဘိ.

324. “为观看之莲(Olokanakapadumaṃ)”即游戏之莲(līlāaravindaṃ)。因此，由于其（宫殿）形状像红莲花，故得名为“红莲花(Kokanada)”。

၃၂၅. ယာဝ ပစ္ဆိမ…ပေ… ဖလကံ ဝုတ္တံ တဿ သဗ္ဗပစ္ဆာ သန္ထတတ္တာ. ဥပရိမဖလဂတဉှိ သောပါနမတ္ထကံ. ဩလောကနတ္ထံယေဝါတိ န ကေဝလံ ဘဂဝတော အာဂမနညေဝ ဩလောကနတ္ထံ, အထ ခေါ အတ္တနော ပတ္ထနာယ သန္ထရာပိတာယ စေလပဋိကာယ အက္ကမနဿပိ.

325. “直至最后……板”，是说因为它一直铺到了最后。最上面的板就是楼梯的顶端。“为了观看”，不仅是为了观看世尊的到来，也是为了让世尊踏上他（菩提王子）所祈愿铺设的布单。

သကုဏပေါတကေတိ ကာဒမ္ဗဋိဋ္ဋိဘပုတ္တကေ. အညောဝ ဘဝေယျာတိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မာတုဂါမတော အညော ဣဒါနိ ဘရိယာဘူတော မာတုဂါမော ဘဝေယျ. ပုတ္တံ လဘေယျာတိ အတ္တနော ကမ္မဝသေန ပုတ္တံ, နော တဿ. ဥဘောဟီတိ ဣမေဟိ ဧဝ ဥဘောဟိ. ဣမေဟိ ကာရဏေဟီတိ တဿ ရာဇကုမာရဿ ဗုဒ္ဓံ ပဋိစ္စ မိစ္ဆာဂဟဏံ, တိတ္ထိယာနံ ဥဇ္ဈာယနံ, အနာဂတေ မနုဿာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိပ္ပဋိသာရောတိ ဣမေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ. ပညတ္တန္တိ သန္ထတံ စေလပဋိကံ. မင်္ဂလံ ဣစ္ဆန္တီတိ မင်္ဂလိကာ.

“雏鸟(sakuṇapotaka)”是指鸿雁(kādamba)或田凫(ṭiṭṭibha)的幼鸟。“会是另一个(añño va bhaveyya)”是指，在那一生中，成为其妻子的女人是另一个人，而非他前世身为女人的那个自己。“得子(puttaṃ labheyya)”是指凭自己的业力得子，而非凭他的（业力）。“由两者(ubhohi)”即指由此两者。“由于这些原因(imehi kāraṇehi)”是指由于这三个原因：那位王子对佛陀的邪见，外道们的非议，以及未来人们对比丘们的追悔。“已铺设(paññattaṃ)”是指铺开的布单。“希求吉祥者(maṅgalikā)”即是希求吉祥的人。

၃၂၆. တတိယံ [Pg.153] ကာရဏန္တိ ဣမိနာ ဘိက္ခူသု ဝိပ္ပဋိသာရာနုပ္ပာဒနမာဟ. ယံ ကိဉ္စိ ပရိဘုဉ္ဇန-သုခံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ အဓိပ္ပာယေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသညီ ဟုတွာ…ပေ… မညမာနော ဧဝမာဟ.

326. “第三个原因”，以此（佛陀）说明了要避免让比丘们生起追悔。他怀着“任何受用之乐都是耽于欲乐”的见解，有了耽于欲乐之想，……如此认为，如此说道。

၃၂၇. အထ နံ ဘဂဝါ တတော မိစ္ဆာဘိနိဝေသတော ဝိဝေစေတုကာမော ‘‘သော ခေါ အဟ’’န္တိအာဒိနာ အတ္တနော ဒုက္ကရစရိယံ ဒဿေတုံ အာရဘိ. မဟာသစ္စကေ(မ. နိ. ၁.၃၆၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘သော ခေါ အဟ’’န္တိအာဒိပါဌဿ တတ္ထ အာဂတနိယာမေနေဝ အာဂတတ္တာ. ပါသရာသိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၇၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

327. 那时，世尊为了使他从邪见中解脱，开始用“那时我……”等话语来展示自己的苦行。关于“那时我……”等句子的理解，应当按照《大萨遮经》(Mahāsaccaka-sutta)（中部1.364及以后）中所说的方式来理解，因为这些句子是按照该经的规则出现的。至于在《圣求经》(Ariyapariyesana-sutta)（中部1.272及以后）中所说的方法，这里也是同样的道理。

၃၄၃. အင်္ကုသံ ဂဏှန္တိ ဧတေန တဿ ဂဟဏေ ဆေကော ဟောတီတိ အင်္ကုသဂဟဏသိပ္ပံ. မေဃဥတုန္တိ မေဃံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နသီတဥတုံ. ပဗ္ဗတဥတုန္တိ ပဗ္ဗတံ ပဋိစ္စ ဥဏှဥတုံ. ဥဘယဝသေန စ တဿ တထာ သီတုဏှဥတုတော ဧနော အာဂတောတိ တ-ကာရဿ ဒ-ကာရံ ကတွာ ဥဒေနောတိ နာမံ အကာသိ.

343. “执钩技艺(aṅkusagahaṇasippaṃ)”，是说他们用此执持铁钩，并善于掌控。“云冷(meghautu)”是指依云而生的寒冷季节。“山热(pabbatautu)”是指依山而生的炎热季节。又因为依于此两者，灾祸(eno)从那寒热季节(utu)而来，故将t音变为d音，起名为“优填(Udena)”。

တာပသော ဩဂါဠှဉာဏဝသေန ရညော မတဘာဝံ ဉတွာ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ ကောသမ္ဗိနဂရေ ပရန္တပရညော အဂ္ဂမဟေသိဘာဝတော ပဋ္ဌာယ. ပုဗ္ဗေတိ သီလဝန္တကာလေ. ဟတ္ထိဂန္ထန္တိ ဟတ္ထီနံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တာပနသတ္ထံ. တေနေဝဿ တံ သိက္ခာပေတိ, ကိစ္စဉ္စ ဣဇ္ဈတိ.

苦行者以甚深智慧得知国王已死。“从最初(ādito paṭṭhāya)”是指从在憍赏弥(Kosambī)城做波罗陀波(Parantapa)王的首席王后开始。“往昔(pubbe)”是指持戒的时期。“象论(hatthiganthaṃ)”是指让大象顺从自己的调御术。苦行者便以此教导他，事情也因此成功。

၃၄၄. ပဒဟနဘာဝေါတိ ဘာဝနာနုယောဂေါ. ပဓာနေ ဝါ နိယုတ္တော ပဓာနိယော, ပဓာနိယဿ ဘိက္ခုနော, တဿေဝ ပဓာနိယဘာဝဿ အင်္ဂါနိ ကာရဏာနိ ပဓာနိယင်္ဂါနိ. သဒ္ဓါ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓေါ. ကိဉ္စာပိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနမ္ပိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ အာဂတာ အာဂမနသဒ္ဓါ ဧဝ, မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန သဒ္ဓါ ဂရုတရာတိ သာ ဧဝ ဂဟိတာ. အစလဘာဝေန ဩကပ္ပနံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာချာတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ကေနစိ အကမ္ပိယဘာဝေန ရတနတ္တယဂုဏေ ဩဂါဟိတွာ ကပ္ပနံ. ပသာဒုပ္ပတ္တိ ရတနတ္တယေ ပသီဒနမေဝ. ဗောဓိန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ တံနိမိတ္တတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ, ဗောဓီတိ ဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိစ္ဆိတသုဗုဒ္ဓတာယ ဓမ္မဿ သုဓမ္မတာ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိ ဝိနိစ္ဆိတာ ဧဝ [Pg.154] ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာသီသမေဝ စေတ’’န္တိအာဒိ. တဿ ပဓာနံ ဝီရိယံ ဣဇ္ဈတိ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ ‘‘ဣမာယ ပဋိပဒါယ ဇရာမရဏတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ ပဓာနာနုယောဂေ အဝံမုခသမ္ဘဝတော.

344. 精进的状态就是致力于修习。致力于精进者为精进者，精进比丘的精进状态的诸要素与诸原因即是精进支。有信心者为信者。虽然独觉菩萨(paccekabodhisatta)从发愿起也具有传承的信心，但大菩萨(mahābodhisatta)的信心更为重要，故取后者。以不动摇的方式确信，即以任何事物都无法动摇的方式，沉浸于三宝的功德中而确信：“世尊是正等觉者，法是善说的，僧团是善行的”。净信生起就是对三宝生起净信。所谓觉悟，是指四道智，因其是一切知智的征兆；或说觉悟即是正等觉。道智是一切知智的近因，一切知智也是道智的近因，故称“正等觉”。因为（佛陀）已确定了法的善法性与僧团的善行道，所以说“这正是教导的头首”等。由于对三宝的信心，他的精进努力得以成功，因为在致力于精进时，他怀着“我将通过此道解脱老死”的信念，从而不会退缩。

အပ္ပာဗာဓောတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အဂုဏံ ပကာသေတာ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇိတာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဝိသောဓနတ္ထံ. ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂန္တုန္တိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ’’တိအာဒိနာ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ဇာနိတုံ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိ. ပရိသုဒ္ဓါယ ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တာယ. နိဗ္ဗိဇ္ဈိတုန္တိ တဒင်္ဂဝသေန ပဇဟိတုံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ. ယံ ဒုက္ခံ ခီယတီတိ ကိလေသေသု အပ္ပဟီနေသု တေန တဒုပနိဿယကမ္မံ ပဋိစ္စ ယံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

“少病”等如前已述。为揭示过失、为未来防护、为以正行净化。“了知生灭”，即为通过“无明集”等（经句），了知五取蕴的生与灭。因此说“由此”等。通过清净，通过解脱诸染。“为厌离”，是为以彼分断的方式舍弃，从而成为以断灭舍的助缘。所谓“苦将灭尽”，是就此而说：当诸烦恼未断时，缘于以其为依止的业而可能会生起的苦。

၃၄၅. သေသဒိဝသေတိ သတ္တဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒွေ ရတ္တိန္ဒိဝါ.

345. 其余的日子，是指从第七日起，至（仅剩）两个昼夜为止。

၃၄၆. ကုစ္ဆိသန္နိဿိတော ဂဗ္ဘော နိဿယဝေါဟာရေန ‘‘ကုစ္ဆီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သော ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ကုစ္ဆိမတီ. တေနာဟ ‘‘အာပန္နသတ္တာ’’တိ. အာရက္ခော ပနဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ မာတရာ ဂဟိတသရဏံ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌိတဿ တဿ သရဏဂမနံ ပဝေဒယိတဿ ကုသလံ သရဏံ နာမ, မာတု ကတရက္ခော ပုတ္တဿပိ ပစ္စုပဋ္ဌိတောတိ. မဟလ္လကကာလေတိ ဝစနတ္ထံ ဇာနနကာလေ. သာရေန္တီတိ ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဗလံ ရတနတ္တယဂုဏပတိဋ္ဌာပနဝသေန အဿ သာရေန္တိ. သလ္လက္ခေတွာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဥပဓာရေတွာ. သရဏံ ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ ရတနတ္တယဿ သရဏဘာဝသလ္လက္ခဏပုဗ္ဗကတန္နိန္နစိတ္တဘာဝတောဝ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

346. 依止于腹(kucchi)的胎儿(gabbho)，通过依止的表达方式而被称为“腹”；因为它在她里面，所以她被称为“有腹者”(kucchimatī)。因此说“已入胎的众生”(āpannasattā)。对他的守护也已建立：母亲所取的归依，对于出胎后、其归依已被宣告的他，即是善的归依；母亲所作的守护，也为儿子建立了。所谓“年长时”，是指能了知话语意义之时。所谓“令忆念”，即（父母）根据自己的所见与能力，通过为他确立三宝的功德，来令他忆念。所谓“审察后”，即思惟所说之义后。所谓“已取归依”，正是源于先辨识三宝为归依处，其后心向往之的状态。其余则易了知。

ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《菩提王子经释义》之隐义阐释圆满。

၆. အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 鸯掘摩罗经释义

၃၄၇. အင်္ဂုလီနံ မာလံ ဓာရေတီတိ ဣမိနာ အနွတ္ထာ တဿ သမညာတိ ဒဿေတိ. တတြာတိ တသ္မိံ အာစရိယဝစနေန အင်္ဂုလိမာလဿ ဓာရဏေ. ကရီသသဟဿခေတ္တေ ဧကသာလိသီသံ ဝိယ အပညာယမာနသကကိစ္စော ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တက္ကသီလံ ပေသယိံသု ‘‘တာဒိသဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ [Pg.155] သိပ္ပုဂ္ဂဟသမ္မာပယောဂေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေ သမ္ပရာယိကေ စ အတ္ထေ ဇာနန္တော ဘာရိယံ န ကရေယျာ’’တိ. ဗာဟိရကာ အဟေသုံ အဟိံသကဿ ဝတ္တသမ္ပတ္တိယာ အာစရိယဿ စိတ္တသဘာဝတော နိဗ္ဗတ္တနတိဘာဝေန. သိနေဟေနေဝ ဝဒန္တေတိ သိနေဟေန ဝိယ ဝဒန္တေ.

347. “戴指鬘”这句话表明，他的名字是名副其实的。在此，是指遵照老师的教导戴上指鬘。其意是，他自己的行为不被察觉，就像在千粪田里只有一株稻穗。他们把他送到怛叉始罗(Takkasīla)，心想：“在这样一位老师那里，通过善巧地掌握技艺，了知现世和来世的利益，他就不至于成为一个累赘。”由于阿हिṃ娑迦(Ahiṃsaka)品行具足，以及老师对他心生厚爱，（其他学生）被疏远了。他们说话时仿佛带着慈爱。

ဂဏနမ္ပိ န ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ဂဏနဝိဓိမ္ပိ န သလ္လက္ခေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပကတိယာ’’တိအာဒိနာ. ဌပိတဋ္ဌာနေတိ ရုက္ခဂစ္ဆန္တရာဒိကေ ဌပိတဋ္ဌာနေ သကုန္တသိင်္ဂါလာနံ ဝသေန အင်္ဂုလိယော ဝိနဿန္တိ. ဘဂ္ဂဝေါတိ ကောသလရညော ပုရောဟိတံ ဂေါတ္တေန ဝဒတိ. စောရော အဝိဿာသနီယော သာဟသိကဘာဝတော. ပုရာဏသန္ထတာ သာခါ အဝိဿာသနီယာ ဝိစ္ဆိကာဒီနံ ပဝေသနယောဂျတ္တာ. ရာဇာ အဝိဿာသနီယော ဣဿရိယမဒေန ဓနလောဘေန စ ကဒါစိ ဇီဝိတေ သင်္ကာဘာဝတော. ဣတ္ထီ အဝိဿာသနီယာ လောလသီလစိတ္တဘာဝတော. အနုဒ္ဓရဏီယော ဘဝိဿတိ သံသာရပင်္ကတော.

不学习计数即不留意计数之法。在此，以“天生”等说明原因。“在放置处”是指在树丛之间等放置的地方，手指会因鸟和豺狼而被毁坏。“巴伽瓦”是按氏族名称呼憍萨罗王的国师。盗贼不可信，因为他们本性残暴。老旧的铺盖不可信，因为适宜蝎子等进入。国王不可信，因为有权势的傲慢以及贪财，有时会对生命造成威胁。女人不可信，因为她们心性轻浮多变。他将无法从轮回的泥沼中被救拔出来。

၃၄၈. သင်္ကရိတွာတိ ‘‘မယံ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတွာ စောရံ မာရေတွာ ဝါ ပလာပေတွာ ဂမိဿာမာ’’တိ သင်္ကရံ ကတွာ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရန္တိ အဘိသင်္ခရဏံ အဓိဋ္ဌာနံ. အဘိသင်္ခါသီတိ အဓိဋ္ဌဟိ. သံဟရိတွာတိ သံခိပိတွာ. ဩရဘာဂေတိ စောရဿ ဩရဘာဂေ.

348. “共谋”即“我们聚集一处，杀死盗贼或使其逃走后离开”而作共谋。“神变行”即决意。“他行作”即他决意。“收摄”即简略。“下分”即盗贼的下分。

၃၄၉. ဒဏ္ဍောတိ ပဟရဏဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိကော ဒဏ္ဍနသင်္ခါတော ဒဏ္ဍော. ပဝတ္တယိတဗ္ဗောတိ အာနေတဗ္ဗော. အပနေတွာတိ အတ္တနော သန္တာနတော သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာယ. ပဋိသင်္ခါယာတိ ပဋိသင်္ခါနေန. အဝိဟိံသာယာတိ ကရုဏာယ. သာရဏီယဓမ္မေသူတိ ဆသုပိ သာရဏီယဓမ္မေသု, ဌိတော အဋ္ဌိတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဗောဓိမူလေ ဧဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. ယထာ အတီတေ အပရိမိတံ ကာလံ သန္ဓာဝိတံ, ဧဝံ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ အနာဂတေပိ သန္ဓာဝိဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒါနီ’’တိအာဒိမာဟ.

349. “杖”是指击打、砍手等惩罚，即所谓的刑杖。“应当行使”意为应当带来。“舍弃”意为从自己的心相续中根除而舍离。“省察后”意为通过省察。“不害”意为出于慈悲。“在可忆念法中”即在六种可忆念法中，他安住于此，因为那些未曾立足的恶法已在菩提树下被根除。为了表明“正如过去曾在无量的时间里轮回，同样，通过此修行，未来将不再轮回”，因此说了“现在”等。

ဣတွေဝါတိ ဣတိ ဧဝ, ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဝတွာ ယေဝါ’’တိ. အကိရီတိ အာကိရိ, ပဉ္စပိ အာဝုဓာနိ ဝိကိရိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခိပိ ဆဍ္ဍေသီ’’တိ.

“Itveva”即“iti eva”，“iti”一词用于示例。因此说“像这样说了之后”。“他抛散”意为他散落，他抛散了五种武器。因此说“抛掷、丢弃”。

၃၅၀. ဧတ္တောဝါတိ အတော ဧဝ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ သာဝတ္ထိံ ဂတာ. အဓိဝါသေဿတီတိ ‘‘စောရံ ပဋိသေဓေတုံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တုဏှီ ဘဝိဿတိ[Pg.156]. ဒါရုဏကမ္မေန ဥပ္ပန္နနာမန္တိ ‘‘အင်္ဂုလိမာလော’’တိ ဣမံ နာမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

350. “就此”意为他们就从这里，循着来时的路去了舍卫城。“他将同意”意为当有人说“我将去制止盗贼”时，他会保持沉默。“因残暴行为而得名”是指“鸯掘摩罗”这个名字。

၃၅၁. ဟတ္ထီ အရညဟတ္ထီ ဟောန္တိ မနုဿာနံ တတ္ထ ဂန္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ, ဧဝံ အဿာပိ. ကူဋသဟဿာနံ ဘိဇ္ဇနကာရဏံ ဟောတိ ထေရဿ အာဂမနဘယေန ဃဋေ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယနေန. ဂဗ္ဘမူဠှာယာတိ ဗျာကုလဂဗ္ဘာယ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဗလေနာတိ ဝုတ္တံ, သတ္ထု ဒေသနာနုဘာဝေနာတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. သော ဟိ တဿာပိ ကာရဏန္တိ. အရိယာ နာမ ဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရိယဘာဝတ္ထာယ ဇာတီတိ ကတွာ.

351. 象是森林象，因为人们难以到达那里，马也是这样。由于害怕长老到来，他们抛弃自己的队伍逃跑，导致成千的车乘被毁。“胎儿错乱”意为胎儿混乱。经中说“以出家之力”，但应说是“以导师说法的威力”，因为那也是其（出家力）的原因。所谓的“圣生”即是出家，因为这是为了成就圣者状态的出生。

မဟာပရိတ္တံ နာမေတန္တိ မဟာနုဘာဝံ ပရိတ္တံ နာမေတံ. တထာ ဟိ နံ ထေရော သဗ္ဗဘာဝေန အရိယာယ ဇာတော သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန အကာသိ. တေနာဟ ‘‘သစ္စကိရိယကတဋ္ဌာနေ’’တိ. ဂဗ္ဘမူဠှန္တိ မူဠှဂဗ္ဘံ. ဂဗ္ဘော ဟိ ပရိပက္ကော သမ္ပဇ္ဇမာနော ဝိဇာယနကာလေ ကမ္မဇဝါတေဟိ သဉ္စာလေတွာ ပရိဝတ္တိတော ဥဒ္ဓံပါဒေါ အဓောသီသော ဟုတွာ ယောနိမုခါဘိမုခေါ ဟောတိ, ဧဝံ သော ကဿစိ အလဂ္ဂေါ သောတ္ထိနာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, ဝိပဇ္ဇမာနော ပန ဝိပရိဝတ္တနဝသေန ယောနိမဂ္ဂံ ပိဒဟိတွာ တိရိယံ နိပဇ္ဇတိ, တထာ ယဿာ ယောနိမဂ္ဂေါ ပိဒဟတိ, သာ တတ္ထ ကမ္မဇဝါတေဟိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တမာနာ ဗျာကုလာ မူဠှဂဗ္ဘာတိ ဝုစ္စတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂဗ္ဘမူဠှ’’န္တိ.

这名为“大护咒”，即此护咒有大威力。因为长老在各方面都已圣生，以真实决意作此护咒。因此说“在作真实语之处”。“胎儿错乱”意为错乱的胎儿。胎儿成熟，当分娩时，被业生风吹动翻转，头下脚上，面向产门，如此便能无碍地安然产出。但若不顺，则因翻转而横卧，堵塞产道。当产道被堵塞时，产妇被业生风反复吹动翻转，胎儿混乱，这被称为“胎儿错乱”，因此说“胎儿错乱”。

သစ္စကိရိယာ နာမ ဗုဒ္ဓါသယံ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကတာ, တသ္မာ သစ္စကိရိယာ ဝေဇ္ဇကမ္မံ န ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ထေရဿပိ စာတိအာဒိနာ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗကာရဏံ ဝဒတိ. ဣမေ ဒွေ ဟေတူ ပဋိစ္စ ဘဂဝါ ထေရံ သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. ဇာတိန္တိ မူလဇာတိံ.

所谓的真实语(saccakiriyā)，是省察了佛陀的意趣和自己的戒行后而作的，因此当知真实语并非医疗行为。以“长老亦……”等语，说明了应当前去亲近的理由。缘于这两个原因，世尊才让长老作真实语。“生”(jāti)是指根本的出生。

၃၅၂. ပရိယာဒါယ အာဟစ္စ ဘိန္နေန သီသေန. သဘာဂဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မန္တိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနသကကမ္မသဘာဂဘူတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ. သဘာဂတာ စ သမာနဝတ္ထုကတာ သမာနာရမ္မဏတာဧကဝီထိပရိယာပန္နတာဒိဝသေန သဗ္ဗထာ သရိက္ခတာ, သဒိသမ္ပိ စ နာမ တဒေဝါဟရီယတိ ယထာ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကော’’တိ စ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ တာနေဝ ဩသဓာနီ’’တိ စ. ဣဒါနိ တမေဝ သဘာဂတံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မံ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ကရိယမာနမေဝါတိ ပစ္စယသမဝါယေန ပဋိပါဋိယာ နိဗ္ဗတ္တိယမာနမေဝ. တယော ကောဋ္ဌာသေ ပူရေတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယအပရာပရိယာယဝေဒနီယဥပပဇ္ဇဝေဒနီယသင်္ခါတေ တယော ဘာဂေ ပူရေတိ, တေသံ တိဏ္ဏံ ဘာဂါနံ ဝသေန ပဝတ္တတိ.

352. 以击碎头颅而取之。“同分现法受业”(sabhāgadiṭṭhadhammavedanīyakamma)是指与能令自己投生地狱的业同分之现法受业。而同分性是指在所依、所缘、同一心路过程等方面完全相似。“相似”也指引用同一事物，例如“彼业之果报”和“彼鹌鹑即彼药草”。现在为了说明这种同分性，而开始说“因为业……”等。“正被造作时”意为正由因缘和合而次第生起时。它圆满三个部分，即圆满名为现法受、顺后受、顺生受的三个部分，它依这三个部分而转起。

ဒိဋ္ဌဓမ္မော [Pg.157] ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ, တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. ပစ္စုပ္ပန္နဘဝတော အနန္တရံ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မာနန္တရဘဝတော အညသ္မိံ အတ္တဘာဝပရိယာယေ အတ္တဘာဝပရိဝတ္တေ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ အပရာပရိယာယဝေဒနီယံ. ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘူတတာယ, ပစ္စယဝိသေသေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသတာယ စ ဗလဝဘာဝပ္ပတ္တာ တာဒိသဿ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ ဝသေန သာတိသယာ ဟုတွာ ပဝတ္တာ ပဌမဇဝနစေတနာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဖလဒါယိနီ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ နာမ. သာ ဟိ ဝုတ္တာကာရေန ဗလဝတိ ဇဝနသန္တာနေ ဂုဏဝိသေသယုတ္တေသု ဥပကာရာနုပကာရဝသပ္ပဝတ္တိယာ အာသေဝနာလာဘေန အပ္ပဝိပါကတာယ စ ဣတရဒွယံ ဝိယ ပဝတ္တသန္တာနုပရမာပေက္ခံ ဩကာသလာဘာပေက္ခဉ္စ ကမ္မံ န ဟောတီတိ ဣဓေဝ ပုပ္ဖမတ္တံ ဝိယ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တံ ဖလံ ဒေတိ.

“现法”(diṭṭhadhamma)是指现前、当下的自体，于其中应受果报之业，即是“现法受业”(diṭṭhadhammavedanīya)。紧接着当生之后应受果报之业，称为“顺生受业”(upapajjavedanīya)。在现法与次生之后，于其他自体轮转中应受果报之业，称为“顺后受业”(aparāpariyāyavedanīya)。由于不为对治法所胜伏，且由特殊之缘获得特殊性而达到强有力状态，凭借此等先前行之力，殊胜生起的初速行思(paṭhamajavanacetanā)即于此自体中给予果报，故名为现法受业。此思诚如前述而强有力，于速行相续中，对具特殊功德者行助益或非助益，因获得串习且果报速熟，故不像其他二者，需待（速行）相续中止或等待时机，而即于此世，如仅开花般，仅给出过程中的果报。

တထာ အသက္ကောန္တန္တိ ကမ္မဿ ဖလဒါနံ နာမ ဥပဓိပယောဂါဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေနေဝ ဟောတီတိ တဒဘာဝတော တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တံ. အဟောသိကမ္မန္တိ ကမ္မံယေဝ အဟောသိ, န တဿ ဝိပါကော အဟောသိ, အတ္ထိ ဘဝိဿတိ ဝါတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ. အတ္ထသာဓိကာတိ ဒါနာဒိပါဏာတိပါတာဒိအတ္ထဿ နိပ္ဖာဒိကာ. ကာ ပန သာတိ အာဟ ‘‘သတ္တမဇဝနစေတနာ’’တိ. သာ ဟိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဝုတ္တနယေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသာ ပုရိမဇဝနစေတနာဟိ လဒ္ဓါသေဝနာ စ သမာနာ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကဒါယိနီ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တေနာဟ ‘‘အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတီ’’တိ. သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာတိ ဣမိနာ အသတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ အဟောသိကမ္မပက္ခေ တိဋ္ဌတိ ဝိပစ္စနောကာသဿ အဘာဝတောတိ.

同样，“不能”是指由于执取(upadhi)等其他缘不和合，因而不能在当生给予果报。所谓“已失效业”(ahosikamma)，是指业仅仅是“已曾有”，应说其果报过去未曾有，现在没有，未来也不会有。“能成办义利”是指能成办布施等或杀生等义利。那是什么呢？答：“是第七速行思”(sattamajavanacetanā)。因为这种决断性的思，如前所述，获得了特殊的性质，并且从先前的速行思获得了串习力，所以能在紧接着的来世给予果报，称为“顺生受业”。因此说“能在紧接着的来世给予果报”。“若轮回持续”，此言意指，若轮回不持续，则因没有成熟的机会，此业便归于已失效业一类。

သမုဂ္ဃာဋိတာနိ ဝိပစ္စနောကာသဿ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ အတ္ထိ ဝိပါကာရဟာဘာဝဿ အနိဗ္ဗတ္တိတတ္တာ ဝိပစ္စနောကာသဿ အနုပစ္ဆိန္နတ္တာ. ကတူပစိတဉှိ ကမ္မံ သတိ ဝိပစ္စနောကာသေ ယာဝ န ဖလံ ဒေတိ, တာဝ အတ္ထေဝ နာမ ဝိပါကာရဟဘာဝတော. ‘‘ယဿ ခေါ’’တိ ဣဒံ အနိယမာကာရဝစနံ ဘဂဝတာ ကမ္မသရိက္ခတာဝသေန သာဓာရဏတော ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယာဒိသဿ ခေါ’’တိ.

“被根除”是指通过使其达到不获得成熟机会的法性。现法受业是存在的，因为能产生果报的状态尚未消失，成熟的机会也未被断绝。已造作和积累的业，只要有成熟的机会，在它给出果报之前，就因其能生果报的状态而确实存在。“任何人的……”(yassa kho)这句话，是世尊为说明业的相似性而作的泛指之说，因此(注释)说“任何种类的……”(yādisassa kho)。

ပမာဒကိလေသဝိမုတ္တောတိ ပမာဒဟေတုကေဟိ သဗ္ဗေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တော.

“从放逸烦恼中解脱”意为从一切以放逸为因的烦恼中解脱。

ပါပဿ [Pg.158] ပိဓာနံ နာမ အဝိပါကဓမ္မတာပါဒနန္တိ အာဟ ‘‘အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ကရီယတီ’’တိ. ဗုဒ္ဓသာသနေတိ သိက္ခာတ္တယသင်္ဂဟေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ. ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိဟရတီတိ အကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏဝသေန, ကတ္တဗ္ဗဿ စ ပရိပူရဏဝသေန ပဝတ္တတိ.

所谓的“覆盖罪恶”(pāpassa pidhānaṃ)，是指使其达到不结果的法性，即说“使其不再结生”(appaṭisandhikaṃ karīyati)。“在佛陀教法中”，即在包含三学(sikkhāttaya)的佛陀世尊的教法中。“安住于勤勉”(yuttappayutto viharati)意为通过不做不应做之事、圆满应做之事而行。

ဒိဿန္တိ ကုဇ္ဈန္တီတိ ဒိသာ, ပဋိပက္ခာတိ အာဟ ‘‘သပတ္တာ’’တိ. တပ္ပသံသပကာရန္တိ မေတ္တာနိသံသကိတ္တနာကာရံ. ကာလေနာတိ အာမေဍိတလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ခဏေ ခဏေ’’တိ. အနုကရောန္တူတိ ယေသံ ကလျာဏမိတ္တာနံ သန္တိကေ သုဏန္တိ, ယထာသုတံ ဓမ္မံ တေသံ အနုကရောန္တု ဒိဋ္ဌာနုဂတိကရဏံ အာပဇ္ဇန္တု, အတ္တနော ဝေရိပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မဿဝနံ သမ္မာပဋိပတ္တိဉ္စ ပစ္စာသီသတိ.

“因憎恨、愤怒，故称敌人(disā)”；(经中)说“敌人”(sapattā)是指敌对者。“赞颂它的方式”是指称颂慈爱利益的方式。“按时”(kālena)是通过重复省略的指示，即是说“刹那刹那”(khaṇe khaṇe)。“愿他们效仿”是指：愿他们在善友处听闻法，并如所闻地效仿他们，随他们所见而行。他也期盼自己的怨敌能在世尊面前听闻法并正确地修行。

တသန္တိ ဂတိံ ပတ္ထယန္တီတိ တသာ ဘဝန္တရာဒီသု သံသရဏဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘တသာ ဝုစ္စန္တိ သတဏှာ’’တိ.

因为他们颤抖(tasanti)，或因为他们希求去处并在各种有中轮回，所以被称为“颤抖者”(tasā)。因此(经中)说：“有渴爱者被称为颤抖者”。

နေတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဥဒကံ နယန္တီတိ နေတ္တိကာ. ဗန္ဓိတွာတိ ဒဠှံ ဗန္ဓိတွာ. တေလကဉ္ဇိကေနာတိ တေလမိဿိတေန ကဉ္ဇိကေန.

引水到应引之处的人，称为引水人(nettikā)。“绑住”是指牢固地绑住。“油粥”(telakañjikena)是指掺了油的酸粥。

ယာဒိသောဝ အနိဋ္ဌေ, တာဒိသောဝ ဣဋ္ဌေတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ နိဗ္ဗိကာရေန တာဒီ. ယေသံ ပန ကာမာမိသာဒီနံ ဝန္တတ္တာ ရာဂါဒီနံ စတ္တတ္တာ ကာမောဃာဒီနံ တိဏ္ဏတ္တာ တာဒိဘာဝေါ ဘဝေယျ, တေသံ ဘဂဝတာ သဗ္ဗသော ဝန္တာ စတ္တာ တိဏ္ဏာ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဝန္တာဝီတိ တာဒီ, စတ္တာဝီတိ တာဒီ, တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ, ယေဟိ အနညသာဓာရဏေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဘဂဝါ တာဒိဘာဝေန ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော တံနိဒ္ဒေသော, တေဟိ ဂုဏေဟိ ယာထာဝတော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတောပိ တာဒီ. ယထာ ယန္တရဇ္ဇုယာ ယန္တံ နီယတိ, ဧဝံ ယာယ တဏှာယ ဘဝေါ နီယတိ, သာ ‘‘ဘဝနေတ္တိ ဘဝရဇ္ဇူ’’တိ ဝုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘တာယ ဟီ’’တိအာဒိ, ကမ္မာနိ ကုသလာဒီနိ ဝိပစ္စယန္တိ အပစ္စယန္တိ ဧတာယာတိ ကမ္မဝိပါကော. အပစ္စယဘာဝေါ နာမ အရိယမဂ္ဂစေတနာယာတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂစေတနာယာ’’တိ. ယာဝ န ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, တာဝ ဣမေ သတ္တာ သဣဏာ ဧဝ အသေရိဝိဟာရဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အဏဏော နိက္ကိလေသော ဇာတော’’တိ.

如其于不喜，亦如其于喜，于喜不喜中无变异者，是为如是(tādī)。又，某些人因已吐除欲乐等，已舍离贪等，已渡过欲流等，而有如是之性。彼等已被世尊完全吐除、舍离、渡过，因此世尊作为已吐除者是如是，作为已舍离者是如是，作为已渡过者是如是。又因具足无与伦比的戒等功德，世尊以如是之性达到最上波罗蜜，此为其解释；亦因应以彼等功德如实地指示，故为如是。犹如以机关之绳牵引机关，如是以渴爱牵引有，故说“有之引导，有之绳索”(bhavanetti bhavarajjū)。因此说“由此”等。善等诸业因此而成熟(vipaccayanti)或不成熟(apaccayanti)，故为业异熟(kammavipāko)。不成熟的状态即是圣道之思，故说“以道之思”。只要诸烦恼未断，此等有情因无自在而住，便仍是负债者，故说“已成无债、无烦恼”(aṇaṇo nikkileso jāto)。

ထေယျပရိဘောဂေါ (ဝိသုဒ္ဓိ. ဋီ. ၁.၉၁) နာမ သာမိပရိဘောဂါဘာဝတော. ဘဂဝတာပိ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ, န ဒုဿီလဿ, ဒါယကာနံ [Pg.159] သီလဝတောယေဝ ပရိစ္စာဂေါ, န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော. ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ‘‘ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ. ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ သေက္ခာ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာ, တသ္မာ တေ ပိတုသန္တကာနံ ပစ္စယာနံ ဒါယာဒါ ဟုတွာ တေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ တေသံ ပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ နာမ. ကိံ ပန တေ ဘဂဝတော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဥဒါဟု ဂိဟီဟိ ဒိန္နန္တိ? ဂိဟီဟိ ဒိန္နာပိ တေ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဘဂဝတော သန္တကာ ဟောန္တိ အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော အနုညာတေသုယေဝ ပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ (မ. နိ. ၁.၂၉ အာဒယော) သာဓကံ.

“盗受用”(theyyaparibhogo) (清净道论注 1.91) 是指没有自主权的受用。世尊在自己的教法中只允许持戒者受用资具，不允许毁戒者受用；施主们也只施予持戒者，不施予毁戒者，因为他们期盼自己的行为能获得大果报。因此，由于不被导师允许，也不被施主施予，所以说‘毁戒者的受用称为盗受用’。以负债的方式受用称为“债受用”(iṇaparibhogo)。因为从受者方面来说，供养不清净，其义犹如借债而受用。由于有学是世尊的亲生子，因此他们作为父亲财产的继承者而受用那些资具，所以他们的受用称为“继承受用”(dāyajjaparibhogo)。那么他们是受用世尊的资具，还是受用在家人所施之物呢？即使是在家人所施，但因世尊允许，故亦属世尊所有；因为于不被允许之物完全不能受用，只有在被允许之物上才可能受用。此处《法嗣经》(Dhammadāyādasutta) (中部 1.29等)可为佐证。

အဝီတရာဂါနံ တဏှာပရဝသတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိ ပရိဘောဂသမ္ဘဝတော. တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန, အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန တဒုဘယံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခာကာရေန စ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပရိပူရေန္တိ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ, တံသံဝဏ္ဏနာသု စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိလေသဣဏာနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အဏဏော’’တိ ဝုတ္တံ, န ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂမတ္တံ. တေနာဟ အာယသ္မာ စ ဗာကုလော – ‘‘သတ္တာဟမေဝ ခေါ အဟံ, အာဝုသော, သရဏော ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၁၁).

未离贪者为渴爱所控制，于受用资具时没有自主权；因无此，离贪者于此则有自主权，能随其所好而受用。诚然，他们能将可厌之物作不可厌想，不可厌之物作可厌想，也能舍离这两种想法而以舍心受用资具，同时满足施主的心愿。其余应说之事，当依《清净道论》(Visuddhimagga)及其释义(saṃvaṇṇanā)中所说之理了知。所谓“无债”(aṇaṇo)，是针对没有烦恼之债而说，而不仅是指省察后受用。因此，具寿跋拘罗(Bākula)说：“贤友(āvuso)，我作为负债者食用国人的供养只有七天而已。”

ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေဟိ တဏှာယ ပဝတ္တိအာကာရံ ပဋိစ္စ အတ္ထိ ရမဏဝေါဟာရောတိ အာဟ – ‘‘ဒုဝိဓေသုပိ ကာမေသု တဏှာရတိသန္ထဝ’’န္တိ. မန္တိတန္တိ ကထိတံ. ဥပ္ပန္နေဟိ သတ္ထုပဋိညေဟိ. သံဝိဘတ္တာတိ ကုသလာဒိဝသေန ခန္ဓာဒီဟိ အာကာရေဟိ ဝိဘတ္တာ. သုန္ဒရံ အာဂမနန္တိ သွာဂတံ. တတော ဧဝ န ကုစ္ဆိတံ အာဂတံ. သောဠသဝိဓကိစ္စဿ ပရိယောသိတတ္တာ အာဟ ‘‘တံ သဗ္ဗံ မယာ ကတ’’န္တိ. မဂ္ဂပညာယမေဝ တတိယဝိဇ္ဇာသမညာတိ အာဟ – ‘‘တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ နဝဟိ စ လောကုတ္တရဓမ္မေဟီ’’တိ.

依于事欲与烦恼欲，缘于贪爱的生起方式，而有“喜乐”之说，故言：“于两种欲中，有贪爱、喜乐与亲密”。“所言”(mantitaṃ)即是“所说”(kathitaṃ)。由已生起的自称为师者。“已分配”(saṃvibhattā)即是依善等的方式，以蕴等形式作了分配。“善来”(svāgataṃ)即是好的到来，因此不是可鄙的到来。因十六种行作已经完成，故说“那一切我已完成”。道慧即是第三明的同义词，故言“以三明和九种出世间法”。

အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《央掘摩罗经》释义之隐义阐释圆满。

၇. ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 爱生经释义

၃၅၃. ပကတိနိယာမေနာတိ [Pg.160] ယထာ သောကုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဣတိ ကတ္တဗ္ဗေသု အသမ္မောဟဝသေန စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ, တာနိ စဿ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, န ဧဝံ သောကဿ စိတ္တသင်္ကောစသဘာဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပကတိနိယာမေန ပန န ပဋိဘန္တီ’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘သာမန္တာ ကတိပယေ န ကုဋုမ္ဗံ သန္ဓာရေတိ. တေနာဟ ‘န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပဋိဘန္တီ’တိ’’ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထာတိ ဒုတိယပဒေ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ‘‘န ပဋိဘာတီ’’တိ ပဒဿ ‘‘န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္ထမာဟ. န ပဋိဘာတီတိ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုကာမတာစိတ္တံ န ဥပဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ပတိဋ္ဌိတောကာသန္တိ ဣန္ဒြိယာဝိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဝဒတိ. ပိယာယိတဗ္ဗတော ပိယော ဇာတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ ပိယဇာတိကာ. ပိယော ပဘုတိ ဧတေသန္တိ ပိယပ္ပဘုတိကာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ, ဥ-ကာရဿ ဝ-ကာရံ, တ-ကာရဿ စ လောပံ ကတွာ ‘‘ပိယပ္ပဘာဝိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပိယတော ပဘဝန္တီ’’တိ.

353. “依自然规律”者，犹如忧愁生起之前，心于应作之事，因无迷惑而趣入，彼等亦呈现于心；有忧愁时则不然，因其有令心收缩之自性。故言：“然不依自然规律而呈现”。又有人言：“（如）邻近的一些人不能维持家计。”故说：“并非一切皆能顾及。”此中，是在说第二句。由于语根有多义，故对“不呈现”(na paṭibhāti)一词，解说其义为“不喜欢”(na ruccati)。或“不呈现”之义为“食欲之心不生起”。“已立足处”(patiṭṭhitokāsaṃ)是指诸根所占据之处。因其应被喜爱，故为“可爱者”(piyo)；“生”(jāti)是其生起之处，故为“从可爱者所生”(piyajātika)。本应作“piyappabhutikā”，意为“以可爱者为源头”，然将u音变为va音，并省略t音，而说成“piyappabhāvikā”。故言：“从可爱者而生起”。

၃၅၅. ပရ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ အဇ္ဈတ္တိကဘာဝနိသေဓနတ္ထံ ‘‘ပိရေ’’တိ ပဒန္တိ အာဟ ‘‘အမှာကံ ပရေ’’တိ. ပိရေတိ ဝါ ‘‘ပရတော’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ နိပါတပဒန္တိ အာဟ ‘‘စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆာ’’တိ.

355. （义注者）言，“pire”一词与“para”（他人）同义，是为了否定内在性，其义为“我们的他人”。或言，“pire”是一个与“parato”（从远处）同义的不变词，（如）“cara pire”即“到远处去”(parato gacchā)。

၃၅၆. ဒွိဓာ ဆေတွာတိ ဧတ္ထ ယဒိ ဣတ္ထီ တဿ ပုရိသဿ ပိယာ, ကထံ ဒွိဓာ ဆိန္ဒတီတိ အာဟ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိ.

356. 于“斩为两段”此处，是说：如果此女为彼男所喜爱，如何会将其斩为两段呢？故（经文）言“如果确实……”等。

၃၅၇. ကထံ ကထေယျန္တိ ယထာ ဘဂဝါ ဧတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကထေသိ, သော စ မေ ကထေသိ, တထာ စာဟံ ကထေယျံ. မရဏဝသေန ဝိပရိဏာမော အတ္တဘာဝဿ ပရိဝတ္တတ္တာ. ပလာယိတွာ ဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ မိတ္တသန္ထဝဿ သမာဂမဿ စ အညထာဘူတတ္တာ.

357. “我应当如何讲述呢？”（意谓：）正如世尊对那位婆罗门所说，而他也对我说了，我也应当那样讲述。由死亡而有之变易，是因自体之转变。由逃离而去而有之改变，是因友人情谊与聚会已变得不同。

ဆဍ္ဍိတဘာဝေနာတိ ပရိဝတ္တိတဘာဝေန. ဟတ္ထဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ ပုဗ္ဗေ သဝသေ ဝတ္တိတာနံ ဣဒါနိ ဝသေ အဝတ္တနဘာဝေန.

“被抛弃的状态”(chaḍḍitabhāvena)即“被转手”(parivattitabhāvena)的状态。由于转入他人之手而产生的改变，是指先前在自己控制下的事物，如今已不在自己控制之下的状态。

အာစမေဟီတိ အာစမနံ မုခဝိက္ခာလနံ ကာရေဟိ. ယသ္မာ မုခံ ဝိက္ခာလေန္တာ ဟိ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ ဝိက္ခာလေန္တိ, တသ္မာ ‘‘အာစမိတွာ’’တိ ဝတွာ ပစ္ဆာပိ တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ’’တိ အာဟ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

“令漱口”(ācamehi)是说：令其行漱口、清洗口腔。因为人们清洗口腔时，确实是先洗手足而后清洗，所以（经中）说了“漱口后”(ācamitvā)，之后在解释其义时又说“清洗口腔后”(mukhaṃ vikkhāletvā)。其余则易了知。

ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《爱生经》释义之隐义阐释圆满。

၈. ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 婆醯迦经释义

၃၅၉. သာဝဇ္ဇတာယ [Pg.161] ဥပါရမ္ဘံ အရဟတီတိ ဩပါရမ္ဘော. တေနာဟ ‘‘ဒေါသံ အာရောပနာရဟော’’တိ. ဗာလာ ဥပါရမ္ဘဝတ္ထုမညံ အမူလကမ္ပိ နံ အာရောပေန္တာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, တသ္မာ တေ အနာမသိတွာ ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ဂဟေတွာ ပဉှေန ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေန အတ္ထေန ဥပါရမ္ဘာဒီနံ ဥပရိ ဥတ္တရံ ပရိပူရေတုံ နာသက္ခိမှာ. တံ ကာရဏန္တိ တံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. ယဒိ ဟိ မယာ ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ ပဒံ ပက္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ ဘဝေယျ, ပဉှာ မေ ပရိပုဏ္ဏာ ဘဝေယျ, န ပန ဝုတ္တာ. ဣဒါနိ ပန တံ ကာရဏံ ဥတ္တရံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ ဧဝံ ဝဒန္တေန ပရိပူရိတံ.

359. 因有过失而应受责备，故为“应受责备者”(opārambho)。故言：“值得归咎者”。愚人将应受责备之事，纵然无根，亦强加于人而宣扬，故不应理会彼等。抓住“由明智者”一词，欲以问题了知其义，（然）我等无法就责备等事给出圆满答案。“彼因”即彼生起之因。若我当时加入“由明智者”一词而说，则我之问题便得圆满，然我未说。如今，彼因、彼答案，由具寿阿难言“由明智者”而补充圆满。

၃၆၀. ကောသလ္လပဋိပက္ခတော အကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ, တံသမုဋ္ဌာနတော အကောသလ္လသမ္ဘူတော. အဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ဂရဟိတဗ္ဗံ, သဟ အဝဇ္ဇေဟီတိ သာဝဇ္ဇော, ဂါရယှော. ရာဂါဒိဒေါသေဟိ သဒေါသော. တေဟိ ဧဝ သဗျာဗဇ္ဈော, တတော ဧဝ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ သဒုက္ခော. သဗျာဗဇ္ဈာဒိကော နိဿန္ဒဝိပါကော.

360. 与善巧相反，故“不善巧”称为无明；从彼生起，故为“不善巧所生”。“过失”(vajjaṃ)称为“应呵责者”(garahitabbaṃ)；与过失俱行，故为“有过失者”(sāvajjo)，应受呵责者(gārayho)。与贪等烦恼俱行，故为“有垢者”(sadoso)。正因彼等而“有恼害者”(sabyābajjho)，由此，于现在及未来“有苦”(sadukkho)。有恼害等是等流果。

တထာ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝေယျာတိ ပုစ္ဆာသဘာဂေနပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝေယျ, ပုစ္ဆန္တဿ ပန န တာဝ စိတ္တာရာဓနံ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ ဗျာကရဏံ ပန န ဘာရိယ’’န္တိ, ဂရုကရဏံ န ဟောတိ ဝိသာရဇ္ဇံ န သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ – ‘‘အပ္ပဟီနအကုသလောပိ ဟိ ပဟာနံ ဝဏ္ဏေယျာ’’တိ. ဧဝရူပေါ ပန ယထာကာရီ တထာဝါဒီ န ဟောတိ, န ဧဝံ ဘဂဝါတိ အာဟ ‘‘ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ဗျာကာသီတိ ‘‘သဗ္ဗာကုသလဓမ္မပဟီနော ခေါ, မဟာရာဇ, တထာဂတော’’တိ ဧဝံ ဗျာကာသိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒံ ဝဏ္ဏေတီ’’တိ ဝုတ္တေ ယထာ ပုစ္ဆာ, တထာ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝေယျ, ဧဝံ ဗျာကရဏံ ပန န ဘာရိယံ, အသမ္ပာဒိတကုသလဓမ္မောပိ ဥပသမ္ပဒံ ဝဏ္ဏေယျ. ဘဂဝါ ပန သမ္မဒေဝ သမ္ပာဒိတကုသလတ္တာ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ဗျာကာသီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

如是，其义虽可由问题本身而说，然尚不能令提问者心满意足。故言：“然如是记说则无分量”，意谓：不被重视，亦无自信。故言：“未断不善法者亦会赞叹断除”。如是之人则非“如其所行，如其所说”者，世尊则不然，故言“世尊”等。如是记说：“大王，如来实已断除一切不善法。”于白品亦同此理，即于“赞叹一切善法之具足”一语，虽可如问而答，然如是记说则无分量，未成就善法者亦会赞叹具足。然世尊因已真正成就善法，为显示其“如其所行，如其所说”，故开示“如是记说”之义。其余则易了知。

ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《婆醯迦经》释义之隐义阐释圆满。

၉. ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 法庄严经释义

၃၆၄. မေဒဝဏ္ဏာ [Pg.162] ဥဠုပဝဏ္ဏာ စ တတ္ထ တတ္ထ ပါသာဏာ ဥဿန္နာ အဟေသုန္တိ မေဒါဠုပန္တိ ဂါမဿ သမညာ ဇာတာ. ဥဠုပဝဏ္ဏာတိ စန္ဒသမာနဝဏ္ဏတာယ မေဒပါသာဏာ ဝုတ္တာတိ ကေစိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘မေဒဝဏ္ဏာ ပါသာဏာ ကိရေတ္ထ ဥဿန္နာ အဟေသု’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. အဿာတိ သေနာပတိဿ. ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထန္တိ မလ္လိကာယ သောကဝိနောဒနဓမ္မကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ.

364. 因彼处遍布蜜色与星色之石，故村庄得名“梅达卢波”(Medāḷupa)。有人言：“星色”(uḷupavaṇṇa)是因颜色与月亮相似，故称蜜色之石。然义注中则言：“据说此处遍布蜜色之石”。“Assa”者，指将军。“为发起说法”者，即为茉莉夫人发起除忧之法谈。

ရညာတိ ပသေနဒီကောသလရညာ. မဟစ္စာတိ မဟတိယာ. ပဒဝိပလ္လာသေန စေတံ ဝုတ္တံ. ပသာဒမရဟန္တီတိ ပါသာဒိကာနိ. တေနာဟ ‘‘သဟ ရဉ္ဇနကာနီ’’တိ. ယာနိ ပန ပါသာဒိကာနိ, တာနိ ပဿိတုံ ယုတ္တာနိ. ပါသာဒိကာနီတိ ဝါ သဒ္ဒဟနသဟိတာနိ. တေနာဟ ‘‘ပသာဒဇနကာနီ’’တိ. ‘‘အပ္ပာဗာဓ’’န္တိ အာဒီသု ဝိယ အပ္ပသဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိဿဒ္ဒါနီ’’တိ. အနိယမတ္ထဝါစီ ယ-သဒ္ဒေါ အနိယမာကာရဝါစကောပိ ဟောတီတိ ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ပဒဿ ‘‘ယာဒိသေသူ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ အင်္ဂုလိမာလသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၄၇ အာဒယော) ‘‘ယဿ ခေါ’’တိ ပဒဿ ‘‘ယာဒိသဿ ခေါ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော.

“国王”者，指憍萨罗国波斯匿王。“大”者，指“大的”(mahatiyā)。此乃词语倒置而说。因其应得净信，故为“令人净信者”(pāsādikāni)。故言：“与可喜者俱行”。凡令人净信者，皆适于观看。或“令人净信者”指与信俱行，故言：“能生净信者”。如于“少病”(appābādha)等词中，“少”(appa)字有“无”之义，故言“无声音”(nissaddāni)。“ya”字为不定代词，亦可表不定方式，故对“yatthā”一词，说其有“yādisesu”（于何等……中）等义。诚然，于《央掘摩罗经》中，“yassa kho”一词，其义被说为“yādisassa kho”（实乃于何等……）。

၃၆၆. ပဋိစ္ဆဒန္တိ ပဋိစ္ဆာဒကံ. ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနီတိ ရာဇဘဏ္ဍဘူတာနိ. ရဟာယတီတိ ရဟော ကရောတိ, မံ အဇ္ဈေသတီတိ အတ္ထော.

366. “遮蔽”(paṭicchada)即遮蔽物(paṭicchādaka)。“王室仪仗物”(rājakakudhabhaṇḍāni)即王室之物。“隐退”(rahāyati)即独处，其义为“他将请示我”。

၃၆၇. ယထာသဘာဝတော ဉေယျံ ဓာရေတိ အဝဓာရေတီတိ ဓမ္မော, ဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္စက္ခဉာဏသင်္ခါတဿ ဓမ္မဿာ’’တိ. အနုနယောတိ အနုဂစ္ဆနကော. ဒိဋ္ဌေန ဟိ အဒိဋ္ဌဿ အနုမာနံ. တေနာဟ ‘‘အနုမာနံ အနုဗုဒ္ဓီ’’တိ. အာပါဏကောဋိကန္တိ ယာဝ ပါဏကောဋိ, တာဝ ဇီဝိတပရိယောသာနံ. ဧတန္တိ ဓမ္မနွယသင်္ခါတံ အနုမာနံ. ဧဝန္တိ ‘‘ဣဓ ပနာဟ’’န္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

367. 如其自性而认知、确定者名为法；所谓“智”，（经中）说：“名为现观智之法”。随顺是随行。由已见之事推断未见之事，即是推论。因此说：“推论是随觉”。所谓“生命终点”(āpāṇakoṭikaṃ)，即直至生命终结之时。此即名为“法随顺”的推论。“如是”，即（经中）所说“在此，我……”之方式。

၃၆၉. စက္ခုံ အဗန္ဓန္တေ ဝိယာတိ အပါသာဒိကတာယ ပဿန္တာနံ စက္ခုံ အတ္တနိ အဗန္ဓန္တေ ဝိယ. ကုလသန္တာနာနုဗန္ဓော ရောဂေါ ကုလရောဂေါ. ဥဠာရန္တိ သာနုဘာဝံ. ယော ဟိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နော, တံ ‘‘မဟေသက္ခ’’န္တိ ဝဒန္တိ. အရဟတ္တံ ဂဏှန္တောတိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောယံ, ဟေဋ္ဌိမဖလာနိ ဂဏှန္တောပိ.

369. “如不系缚于眼者”，是指观看者因其不悦意，仿佛不将眼系缚于自身。随家族延续之病，即家族病。所谓“广大”，即有大威力。凡具足威力者，被称为“大威德”。“证得阿罗汉果”是最高的表述，也包含证得较低果位者。

၃၇၃. ဇီဝိကာ [Pg.163] ဇီဝိတဝုတ္တိ.

373. 生计(jīvikā)即生活方式(jīvitavutti)。

၃၇၄. ဓမ္မံ စေတေတိ သံဝေဒေတိ ဧတေဟီတိ ဓမ္မစေတိယာနိ, ဓမ္မဿ ပူဇာဝစနာနိ. နနု စေတာနိ ဗုဒ္ဓသံဃဂုဏဒီပနာနိပိ သန္တိ? ကထံ ‘‘ဓမ္မစေတိယာနီတိ ဓမ္မဿ စိတ္တီကာရဝစနာနီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တီသု ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓရတနမူလကာနိ သေသရတနာနိ တဿ ဝသေန လဒ္ဓဗ္ဗတော. ကောသလရညာ စေတ္ထ ဗုဒ္ဓဂါရဝေန ဓမ္မသံဃဂါရဝံ ပဝေဒိတံ, တသ္မာ ‘‘ဘဂဝတိ စိတ္တီကာရေ ကတေ ဓမ္မောပိ ကတောဝ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ ရတနတ္တယပသာဒပုဗ္ဗိကာ သာသနေ သမ္မာပဋိပတ္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနီတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနီ’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

374. 以此思惟法、觉受法，故为法塔(dhammacetiyāni)，即对法的恭敬语。难道这些不也彰显佛、僧之功德吗？为何说“法塔即是对法的恭敬语”？（答）曰：“于三者中……”等。于此，其余二宝以佛宝为根本，依于佛宝而可得。憍萨罗王(Kosala)于此以恭敬佛陀来表达对法与僧的恭敬，是故说：“于世尊(Bhagavā)作恭敬，即已对法作恭敬。”又，于教法中，正修行以三宝净信为前导，是故说：“‘初梵行’即圣道梵行之始。”余者易知。

ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《法塔经》释义之隐义阐明竟。

၁၀. ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 葛那格他拉经释义

၃၇၅. အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တကရဏီယေနေဝါတိ ‘‘ပါသာဒေ ဝါ နာဋကေသု ဝါ စိတ္တဿာဒံ အလဘမာနော တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတုံ အာရဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တကရဏီယေန. အပ္ပဒုဋ္ဌပဒေါသီနဉှိ ဧဝံ ဟောတီတိ.

375. “即依紧邻前经所说之缘由”，即依（经中）所说“于宫殿或戏剧中不得心悦，遂开始四处游荡”之缘由。因为对无瞋恚、无恶意者而言，情况即是如此。

၃၇၆. ပုစ္ဆိတောတိ ‘‘အညံ ဒူတံ နာလတ္ထု’’န္တိ ပုစ္ဆိတော. သောတိ ရာဇာ. တာသံ ဝန္ဒနာ သစေ ဥတ္တရကာလံ, အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေဿတိ.

376. 所谓“被问”，即被问：“汝寻不得其他使者耶？”此中之“彼”，即是国王。若彼等之礼敬在后，（则）彼会说明自己前来之因。

၃၇၈. ဧကာဝဇ္ဇနေနာတိ ဧကဝီထိဇဝနေန. တေန ဧကစိတ္တံ တာဝ တိဋ္ဌတု, ဧကစိတ္တဝီထိယာပိ သဗ္ဗံ ဇာနိတုံ န သက္ကာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဣဒံ နာမ အတီတံ ဇာနိဿာမီ’’တိ အနိယမေတွာ အာဝဇ္ဇတော ယံ ကိဉ္စိ အတီတံ ဇာနာတိ, နိယမိတေ ပန နိယမိတမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ဧကေန ဟိ…ပေ… ဧကဒေသမေဝ ဇာနာတီ’’တိ. တေန စိတ္တေနာတိ ‘‘အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တစိတ္တေန. ဣတရေသူတိ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု. ကာရဏဇာတိကန္တိ ယုတ္တိသဘာဝံ, ယုတ္တိယာ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. သမ္ပရာယဂုဏန္တိ သမ္ပရာယေ ကတကမ္မဿ ဝိသေသံ.

378. 所谓“以一作意”(ekāvajjanena)，即以一心路速行(ekavīthijavanena)。此为显示：莫说以一心，即以一心路过程，亦不能了知一切。不限定“我将了知此过去事”而作意者，能了知任何过去事；若加以限定，则只能了知所限定之事。故说：“以一……乃至……只能了知一部分。”所谓“以彼心”，即“我将了知一切过去”如是生起之心。所谓“其余”，即未来与现在。所谓“因性”(kāraṇajātikaṃ)，即理则之自性，义为“与理相应”。所谓“来世之德”(samparāyaguṇaṃ)，即于来世所作业之殊胜。

၃၇၉. လောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနိ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တေ ဝိယ လောကိယာ စေဝ လောကုတ္တရာ စ. ယထာလာဘဝသေန စေတ္ထ ပဓာနိယင်္ဂါနံ [Pg.164] လောကုတ္တရဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စေကံ ဧဝ နေသဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ယထာ ‘‘အဋ္ဌဝိမောက္ခာ သန္ဒိဿန္တိ လောကုတ္တရမိဿကာ’’တိ. လောကုတ္တရာနေဝါတိ စေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ပဓာနနာနတ္တန္တိ ပဒဟနနာနတ္တံ, ဘာဝနာနုယောဂဝိသေသန္တိ အတ္ထော. သင်္ခါရေ ပရိမဒ္ဒိတွာ ပဋိပက္ခဓမ္မေ ဧကဒေသတော ပဇဟိတွာ ဌိတဿ ဘာဝနာနုယောဂေါ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရဿ အပ္ပဟီနပဋိပက္ခဿ ဘာဝနာနုယောဂတော သုခုမော ဝိသဒေါဝ ဟောတိ, သစ္စာဘိသမယေန သန္တာနဿ အာဟိတဝိသေသတ္တာတိ အာဟ – ‘‘အညာဒိသမေဝ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ, အညာဒိသံ သောတာပန္နဿာ’’တိအာဒိ. အယဉ္စ ဝိသေသော န ကေဝလံ အနရိယအရိယပုဂ္ဂလတော ဧဝ, အထ ခေါ အရိယေသုပိ သေက္ခာဒိဝိသေသတောပိ လဗ္ဘတိ အဘိသင်္ခါရဝိသေသတော အဘိနီဟာရတော စ ဣဇ္ဈနတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘အညာဒိသံ သကဒါဂါမိနော’’တိအာဒိမာဟ. န ပါပုဏာတီတိ ယသ္မာ ပုထုဇ္ဇနော သဗ္ဗထာဝ ပဓာနံ ပဒဟန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အဓိဂစ္ဆတိ, သောတာပန္နော စ သကဒါဂါမိမဂ္ဂန္တိ ဟေဋ္ဌိမံ ဥပရိမတော ဩဠာရိကံ, ဥပရိမဉ္စ ဣတရတော သုခုမံ တေန ပဟာတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ပဇဟနတော, ဣတိ အဓိဂန္တဗ္ဗဝိသေသေန စ အဓိဂမပဋိပဒါယ သဏှသုခုမတာ တိက္ခဝိသဒတာ စ ဝိညာယတီတိ အာဟ – ‘‘ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ သောတာပန္နဿ ပဓာနံ န ပါပုဏာတီ’’တိအာဒိ.

379. 如《菩提王子经》(Bodhirājakumārasutta)中所说，所说诸法是与出世间混合的，既有世间，亦有出世间。于此，应知精进支(padhāniyaṅga)之被视为出世间，是依其所得而定。亦应了知其各自作为精进支的体性，如“八解脱(aṭṭhavimokkhā)显现为与出世间混合”。至于所谓“纯出世间”，于此当说者，将于后文阐明。所谓“精进之差别”(padhānanānattaṃ)，即努力之差别，义为修行之差别。已调伏诸行、已部分舍断对治法而住者，其修行比起完全未调伏诸行、未舍断对治法者，更为微细、明晰，此乃因通过现观诸谛，其心相续已获致差别。故说：“凡夫之精进为一类，预流者之精进为另一类……”等。此差别不仅得之于凡夫与圣者之间，亦得之于圣者中有学(sekha)等之差别，乃由行(abhisaṅkhāra)之差别与誓愿(abhinīhāra)之成就所致。为显示此，故说：“一来者(sakadāgāmin)之精进又为另一类……”等。所谓“不能达到”，是因为凡夫尽力精进，证得预流道，而预流者证得一来道。下者比上者粗，上者比下者细，此乃因舍断了前者所不能舍断之法。如是，由所应证得之差别，可知证得之道更为精妙、敏锐与明晰。故说：“凡夫之精进不能达到预流者之精进……”等。

အကူဋကရဏန္တိ အဝဉ္စနကိရိယံ. အနဝစ္ဆိန္ဒနန္တိ အတိယာနံ. အဝိဉ္ဆနံ န အာကဍ္ဎနံ, နိယုတ္တတံ ဝိနိဝေဌေတွာ သမန္တာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ သမဓာရာယ ဆဍ္ဍနံ ဝါ. တဿ ကာရဏံ တံကာရဏံ, တံ ကာရဏန္တိ ဝါ တံ ကိရိယံ တံ အဓိကာရံ. ဒန္တေဟိ ဂန္တဗ္ဗဘူမိန္တိ ဒန္တေဟိ ပတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ, ပတ္တဗ္ဗဝတ္ထုံ ဝါ. စတ္တာရောပိ အဿဒ္ဓါ နာမ ဥပရိမဥပရိမသဒ္ဓါယ အဘာဝတော. ယေန ဟိ ယံ အပ္ပတ္တံ, တဿ တံ နတ္ထိ. အရိယသာဝကဿ…ပေ… နတ္ထိ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ မာယာသာဌေယျာနံ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ. တေနေဝါတိ သမ္မဒေဝ ဝိရုဒ္ဓပက္ခာနံ သဒ္ဓါဒီနံ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ မိဿကကထာတိ အာဟ ‘‘အဿခဠုင်္ကသုတ္တန္တေ ပနာ’’တိအာဒိ. စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ ပုထုဇ္ဇနာဒိဝသေန.

所谓“不作伪”(akūṭakaraṇaṃ)，即不欺骗之行为。所谓“不中断”(anavacchindanaṃ)，即不超越。所谓“不退缩”(aviñchanaṃ)，不是拖拉，而是解开束缚后，周遍转身，或平衡地舍弃。所谓“其因”(tassa kāraṇaṃ)，即“彼因”(taṃkāraṇaṃ)；或“彼因”(taṃ kāraṇaṃ)即彼行为、彼职权。所谓“已调伏者所应去之地”(dantehi gantabbabhūmi)，即已调伏者所应到达之处，或所应达到之境。四者皆名“无信”，乃因无有更高之信。凡未被某人所证得者，彼即无有此物。于圣弟子……乃至……则无有，因欺诈与虚伪当为初道所断。因此，此中所指的信等，是与对立法完全相反之法。若尔，云何为“混合说”？答曰：“又如在《马嚼经》(Assakhaḷuṅkasutta)中……”等。依凡夫等而有四种人。

ဩပမ္မသံသန္ဒနေ အဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယာတိအာဒိနာ ကဏှပက္ခေ, ယထာ ပန ဒန္တဟတ္ထိအာဒယောတိအာဒိနာ သုက္ကပက္ခေ စ သာဓာရဏတော ဧကဇ္ဈံ [Pg.165] ကတွာ ဝုတ္တံ, အသာဓာရဏတော ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

在譬喻的比较中，于黑品，以“如未调伏之象等”为例；于白品，以“又如已调伏之象等”为例，此乃总合共通之处而说。为分别显示不共之处，才说“此乃意谓……”等。

၃၈၀. သမ္မပ္ပဓာနာ နိဗ္ဗိသိဋ္ဌဝီရိယာ. တေနာဟ – ‘‘န ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ ဝဒါမိ, ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိ’’န္တိ. န ဟိ သုက္ခဝိပဿကတေဝိဇ္ဇဆဠဘိညာနံ ဝိမုတ္တိယာ နာနာကရဏံ အတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ဧကဿာ’’တိအာဒိ. ကိံ တွံ န ဇာနာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာဂစ္ဆန္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန အာဂစ္ဆန္တိ. နာဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒံ ပုစ္ဆန္တောတိ ဣဒံ ပုစ္ဆာမီတိ ဒဿေန္တော. အပ္ပဟီနစေတသိကဒုက္ခာ အနဓိဂတအနာဂါမိတာ. တေနာဟ ‘‘ဥပပတ္တိဝသေန အာဂန္တာရော’’တိ. သမုစ္ဆိန္နဒုက္ခာတိ သမုဂ္ဃာဋိတစေတသိကဒုက္ခာ.

380. 正精进即不懈之精进。因此（世尊）说：“我言解脱与解脱，无有任何差别。”纯观者、三明者、六神通者的解脱实无差别。故说“如一……”等。（此句）与“汝岂不知耶？”相关联。“来者”，即以生起之方式而来。“不来者”，于此亦同此理。“问此”，是为显示“我如是问”。“未断心所苦”，即未证得不还果(anāgāmitā)。因此说“以再有之方式而来者”。“已断苦者”，即已根除心所苦者。

၃၈၁. တမှာ ဌာနာတိ တတော ယထာဓိဂတဣဿရိယဋ္ဌာနတော. ပုန တမှာ ဌာနာတိ တတော ဒုဂ္ဂတာ. သမ္ပန္နကာမဂုဏန္တိ ဥဠာရကာမဂုဏသမန္နာဂတံ.

381. “从彼处”，即从其已得之权势地位。“再从彼处”，即从彼恶趣。“具足欲”，即具足广大之欲。

တတ္ထာတိ ကာမဒေဝလောကေ. ဌာနဘာဝတောတိ အရဟတ္တဉ္စေ အဓိဂတံ, တာဝဒေဝ ပရိနိဗ္ဗာနတော. ဥပရိဒေဝေ စာတိ ဥပရူပရိ ဘူမိဝါသေ ဒေဝေ စ, စက္ခုဝိညာဏဒဿနေနပိ ဒဿနာယ နပ္ပဟောန္တီတိ ယောဇနာ.

“于彼处”，即于欲界天。“因住立之自性”，是说若证得阿罗汉果，即刻般涅槃故。“及于上界天”，即于更高层地居天，（此句）应连接为：即使以眼识之见（天眼）亦不能见。

၃၈၂. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဒေဝပုစ္ဆာယ ဝုတ္တေနေဝ နယေန. သာ ကိရ ကထာတိ ‘‘နတ္ထိ သော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ, ယော သကိဒေဝ သဗ္ဗံ နေယျ’’န္တိ ကထာ. တေတိ ဝိဋဋူဘသဉ္ဇယာ. ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ ဣမသ္မိံ မိဂဒါယေယေဝ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

382. “如所说之理”者，即依天问中所说之理。其论曰：“无有沙门或婆罗门，能一次遍知一切所应知。”“彼等”即毗琉璃(Viṭaṭūbha)与删阇夜(Sañjaya)。“即于此处”者，即于此鹿野苑。其余则易知。

ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《角刺经》释义之隐义阐明终。

နိဋ္ဌိတာ စ ရာဇဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

王品释义终。

၅. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

5. 婆罗门品

၁. ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. 梵寿经释义

၃၈၃. ‘‘မဟာသတ္တော [Pg.166] မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၃၈) ဥဠာရတာ ဝိသယော, ‘‘မဟာဇနကာယော သန္နိပတီ’’တိအာဒီသု သမ္ဗဟုလဘာဝဝိသယော, ဣဓ ပန တဒုဘယမ္ပိဿ အတ္ထောတိ ‘‘မဟတာတိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ မဟတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပိစ္ဆတာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သန္တုဋ္ဌိသလ္လေခပဝိဝေကအသံသဂ္ဂဝီရိယာရမ္ဘာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဒိဋ္ဌိသီလသာမညသံဃာတသင်္ခါတေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’ (သံ. နိ. ၂.၄၁; ၃.၉၉၈, ၁၀၀၄) – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိဝစနတော ဒိဋ္ဌိသီလာနံ နိယတသဘာဝတ္တာ သောတာပန္နာပိ အညမညံ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတာ, ပဂေဝ သကဒါဂါမိအာဒယော. ‘‘တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄, ၃၅၆; မ. နိ. ၁.၄၉၂; ၃.၅၄; အ. နိ. ၆.၁၁; ပရိ. ၂၇၄) တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄; မ. နိ. ၁.၄၉၂; ၃.၅၄; အ. နိ. ၆.၁၂; ပရိ. ၂၇၄) ဝစနတော ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝေါ လဗ္ဘတိယေဝ.

383. 在“大有情、大神通、大威力”等语中，其义域为崇高；在“大众云集”等语中，其义域为众多。于此处则兼具二义，故说：“‘大’者，亦以功德之大而为大”等。“少欲等”的“等”字，包含知足、俭约、远离、不杂、发起精进等。所谓“以见、戒共通而结合”，是依“决定趣向正觉”、“诸比丘，此非处、非机，若具见之人(puggala)故意断众生命，无有是处”等语，可知见与戒的自性是决定的，故预流者亦由见、戒的共通而互相结合，更何况一来者等。又依“住于如是之见，达于见的共通；住于如是之戒，达于戒的共通”之语，可知即使是凡夫，也能获得见与戒的共通而结合。

ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန အတ္ထဝိဘာဂဝသေန. သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနန္တိ ဧတ္ထ နိဃဏ္ဍူတိ ဝစနီယဝါစကဘာဝေန အတ္ထံ သဒ္ဒဉ္စ ခဏ္ဍတိ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေတီတိ နိခဏ္ဍု. သော ဧဝ ဣဓ ခ-ကာရဿ ဃ-ကာရံ ကတွာ ‘‘နိဃဏ္ဍူ’’တိ ဝုတ္တော. ကိဋတိ ဂမေတိ ကိရိယာဒိဝိဘာဂံ, တံ ဝါ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ဂမေန္တော ပူရေတီတိ ကေဋုဘံ. ဝေဝစနပ္ပကာသကန္တိ ပရိယာယသဒ္ဒဒီပကံ, ဧကေကဿ အတ္ထဿ အနေကပရိယာယဝစနဝိဘာဝကန္တိ အတ္ထော. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အနေကေသမ္ပိ အတ္ထာနံ ဧကသဒ္ဒဝစနီယတာဝိဘာဝနဝသေနပိ တဿ ဂန္ထဿ ပဝတ္တတ္တာ. ဝစီဘေဒါဒိလက္ခဏာ ကိရိယာ ကပ္ပီယတိ ဧတေနာတိ ကိရိယာကပ္ပော, သော ပန ဝဏ္ဏပဒသမ္ဗန္ဓပဒတ္ထဝိဘာဂတော ဗဟုဝိကပ္ပောတိ အာဟ ‘‘ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပော’’တိ. ဣဒဉ္စ မူလကိရိယာကပ္ပဂန္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ သတသဟဿပရိမာဏော နလစရိယာဒိပကရဏံ. ဌာနကရဏာဒိဝိဘာဂတော [Pg.167] နိဗ္ဗစနဝိဘာဂတော စ အက္ခရာ ပဘေဒီယန္တိ ဧတေဟီတိ အက္ခရပ္ပဘေဒါ, သိက္ခာနိရုတ္တိယော. ဧတေသန္တိ ဝေဒါနံ. တေ ဧဝ ဝေဒေ ပဒသော ကာယတီတိ ပဒကော. တံ တံ သဒ္ဒံ တဒတ္ထဉ္စ ဗျာကရောတိ ဗျာစိက္ခတိ ဧတေနာတိ ဗျာကရဏံ, သဒ္ဒသတ္ထံ. အာယတိံ ဟိတံ တေန လောကော န ယတတိ န ဤဟတီတိ လောကာယတံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကိရိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပာဒေန္တိ. ဝယတီတိ ဝယော, န ဝယော အဝယော, န အဝယော အနဝယော, အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ကတ္ထစိ အပရိကိလန္တော အဝိတ္ထာယန္တော တေ ဂန္ထေ သန္ဓာရေတိ ပူရေတီတိ အတ္ထော. ဒွေ ပဋိသေဓာ ပကတိံ ဂမေန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အဝယော န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ အဝယံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝယော…ပေ… န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

以唇击法、以义理分别法。《尼犍度与结部等》(Sanighaṇḍukeṭubhā)中，“尼犍度”(nighaṇḍu)者，以能说所说之理，剖析、分别开示义理与语词，故名尼犍度。此处kha音变为gha音，故云“nighaṇḍu”。“结部”(keṭubha)者，阐明动词等之分别，或无遗地掌握而令其圆满，故名结部。“同义词开示者”(vevacanappakāsaka)，即同义词之阐明者，义为能分别开示每一义理之多种同义词。此仅为例，盖彼论典亦以一词言说多义而成立。“作法之分别”(kiriyākappavikappa)者，以此制定具语业分别等相之作法(kiriyākappa)；然其由音、 पद、关联、词义之分别而有多种，故云“作法之分别”。此乃针对根本作法论典而说，彼论有十万颂，如《那罗行》等章。“字母之分别”(akkharappabhedā)者，以此等区分字母，即从发音处、发音法等分别，乃《音韵学》(sikkhā)与《词源学》(nirutti)。“此等”指吠陀。“ पद诵者”(padako)，即逐 पद 诵吠陀者。“阐明”(byākaraṇaṃ)者，以此辨析、解说各词及其义，即《声论》(saddasatthaṃ)。“顺世论”(lokāyataṃ)者，世人因此而不勤、不求未来之利。有情依此论典，于福业连心亦不生。“vayo”为衰，无衰为“avayo”，非无衰为“anavayo”，意指于初、中、后皆不疲倦、不动摇地受持、圆满彼等论典。为示“二重否定还其本性”，故说“非为无衰”，并为示此中之衰而云“衰……乃至……不能”。

၃၈၄. ဂရူတိ ဘာရိယံ အတ္တာနံ တတော မောစေတွာ ဂမနံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ. အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိန္ဒာဗျာရောသဥပါရမ္ဘာဒိ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ ဧတ္ထ အဘိသဒ္ဒယောဂေန ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

384. “师长”(garu)者，谓重要之人，舍之而去，实为难事。亦生无义，如呵责、瞋恚、非难等。“升起”(abbhuggata)者，此处因与“abhi”一词连用，故为表“如是状态”之用法。

လက္ခဏာနီတိ လက္ခဏဒီပနာနိ မန္တပဒါနိ. အန္တရဓာယန္တီတိ န ကေဝလံ လက္ခဏမန္တာနိယေဝ, အညာနိပိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဉာဏဗလာဘာဝေန အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘ဧကသတံ အဒ္ဓရိယံ ဒိပညာသမတ္တတော သာမာ’’တိအာဒိ. ပဏိဓိမဟတော သမာဒါနမဟတောတိအာဒိနာ ပစ္စေကံ မဟ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ပဏိဓိမဟန္တတာဒိ စဿ ဗုဒ္ဓဝံသစရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာဒိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဋ္ဌာတိ နိပ္ဖတ္တိယော. ဇာတိသာမညတောတိ လက္ခဏဇာတိယာ လက္ခဏဘာဝေန သမာနဘာဝတော. ယထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ သုပရိဗျတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ စ ဟောန္တိ, န ဧဝံ စက္ကဝတ္တီနံ. တေနာဟ ‘‘န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ.

“相”(lakkhaṇāni)者，谓阐明相之咒句。“隐没”者，非仅相咒，其余诸论亦因婆罗门智力衰退而次第隐没。如其所言：“一百《阿闼婆》(addhariya)颂，五十二《娑摩》(sāma)颂”等。“大愿”、“大受持”等语，应各与“大”字连结。其愿之大等，当依《佛史》(Buddhavaṃsa)、《所行藏》(Cariyāpiṭaka)及其释义等而知。“究竟”(niṭṭhā)者，谓成就。“由种类同”者，谓由相之种类，其相性相同故。犹如诸佛之相极其清净、极其明晰、极其圆满，转轮王(cakkavattin)之相则不然。故云：“彼非仅因此等相而成佛。”

အဘိရူပတာ ဒီဃာယုကတာ, အပ္ပာတင်္ကတာ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ ပိယမနာပတာတိ စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ. ဒါနံ ပိယဝစနံ အတ္ထစရိယာ သမာနတ္တတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ. ရဉ္ဇနတောတိ ပီတိဇနနတော. စက္ကံ စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ ပဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ သယံ ဝတ္တေတိ, တေဟိ စ ပရံ သတ္တနိကာယံ ဝတ္တေတိ ပဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, ပရဟိတာဝဟော ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဝတ္တနံ ဧတဿ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ, အပ္ပဋိဟတံ ဝါ [Pg.168] အာဏာသင်္ခါတံ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတီ, အပ္ပဋိဟတံ ဝါ အာဏာသင်္ခါတံ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, ခတ္တိယမဏ္ဍလာဒိသညိတံ စက္ကံ သမူဟံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဓမ္မံ စရတီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော ရဉ္ဇနတ္ထေန ရာဇာတိ ဓမ္မရာဇာ. ကောပါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာမလောဘမာနမဒါဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ဝိဇိတာဝီတိ ဝိဇိတဝါ. ကေနစိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. ဒဠှဘတ္တိဘာဝတော ဝါ ဇနပဒေါ ထာဝရိယံ ပတ္တော ဧတ္ထာတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. စိတ္တီကတဘာဝါဒိနာပိ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃; ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃; သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆; မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀) စက္ကဿ ရတနဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ရတိနိမိတ္တတာယ ဝါ စိတ္တီကတာဒိဘာဝဿ ရတိဇနနဋ္ဌေန ဧကသင်္ဂဟတာယ ဝိသုံ အဂ္ဂဟဏံ.

以端正、长寿、少病、为婆罗门等喜爱此四稀有法。以布施、爱语、利行、同事此四摄事。由“令喜”故，即由“生喜”故。转动轮宝故为转轮王；以成就之轮自转，并以此转动众生之众，故为转轮王；其威仪轮之转动乃为利他，故为转轮王；转动无碍之教令轮，故为转轮王；转动刹帝利众等所成之轮（众），使之归于己之制御，故为转轮王。行法故为“法行者”。不离于法，以法“令喜”故为王，是为“法王”。“瞋等”之“等”字，摄欲、贪、慢、逸等。“已降伏”者，谓已征服。“得国土稳固”者，谓不为任何人所动摇，或谓国土因（人民）坚固之信爱而达稳固。轮之所以为宝，亦当由被尊重等而知。此理于其余（宝）亦然。或因被尊重等相能生喜，故摄于一类，不另举。

ဣမေဟိ ပန ရတနေဟိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ယံ ယမတ္ထံ ပစ္စနုဘောတိ, တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဇိတံ ဇိနာတိ မဟေသက္ခတာသံဝတ္တနိယကမ္မနိဿန္ဒဘာဝတော. ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုဝိစရတိ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနဉ္စ အဘိရုဟိတွာ တေသံ အာနုဘာဝေန အန္တောပါတရာသေယေဝ သကလံ ပထဝိံ အနုသံယာယိတွာ ရာဇဓာနိယံ ပစ္စာဂမနတော. ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ တေန တတ္ထ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ သံဝိဓာနတော. သေသေဟီတိ မဏိရတနဣတ္ထိရတနဂဟပတိရတနေဟိ. တတ္ထ မဏိရတနေန ယောဇနပ္ပမာဏေ ဒေသေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကဒဿနာဒိနာ သုခမနုဘဝတိ, ဣတ္ထိရတနေန အတိက္ကန္တမာနုသရူပသမ္ပတ္တိဒဿနာဒိဝသေန, ဂဟပတိရတနေန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတမဏိကနကရဇတာဒိဓနပ္ပဋိလာဘဝသေန. ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ ယေန ကေနစိ အပ္ပဋိဟတာဏာစက္ကဘာဝသိဒ္ဓိတော. ဟတ္ထိအဿရတနာဒီနံ မဟာနုဘာဝတ္တာ ကောသသမ္ပတ္တိယာပိ ပဘာဝသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော ‘‘ဟတ္ထိ…ပေ… ယောဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ကောသော ဟိ နာမ သတိ ဥဿာဟသမ္ပတ္တိယံ (ဥဂ္ဂတေဇဿ သုကုမာရပရက္ကမဿ ပသန္နမုခဿ သမ္မုခေ ပါပုဏာတိ). ပစ္ဆိမေနာတိ ပရိဏာယကရတနေန. တဉှိ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု ကုသလံ အဝိရဇ္ဈနပယောဂံ. တေနာဟ ‘‘မန္တသတ္တိယောဂေါ’’တိ. တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသေဟီတိ သေသေဟိ ပဉ္စဟိ ရတနေဟိ. အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ အဒေါသသင်္ခါတေန ကုသလမူလေန သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ဥပ္ပာဒိတကမ္မဿ [Pg.169] အာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ သောမ္မတရရတနဇာတိကတ္တာ. မဇ္ဈိမာနိ မဏိဣတ္ထိဂဟပတိရတနာနိ. အလောဘ…ပေ… ကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ ဥဠာရဓနဿ ဥဠာရဓနပဋိလာဘကာရဏဿ စ ပရိစ္စာဂသမ္ပဒါဟေတုကတ္တာ. ပစ္ဆိမန္တိ ပရိဏာယကရတနံ. တဉှိ အမောဟ…ပေ… ကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇတိ မဟာပညေနေဝ စက္ကဝတ္တိရာဇကိစ္စဿ ပရိဏေတဗ္ဗတ္တာ.

转轮王以此等珍宝受用种种所需，故说“于此等中”等。他征服未被征服者(Ajitaṃ jināti)，乃因其为能感得大威德之业的果报。于已征服地随意游行，是因骑乘象宝与马宝，凭借其威力，在早食之间即可周游整个大地后返回王都。以主兵宝(pariṇāyakaratanena)守护已征服的土地，因其能于各处筹划应办之事。其余指摩尼宝、女宝和居士宝。其中，摩尼宝能驱散一由旬(yojana)范围内的黑暗，通过展现光明等而感受安乐；女宝通过展现超越常人的美貌等；居士宝则能随意获得金、银、珠宝等财富。奋发力之结合，乃因其成就了无人能阻的王权之轮。象宝、马宝等具有巨大威力，财富圆满亦能成就威势，故说“象……乃至……结合”。所谓财富，于奋发圆满时方得（于精力充沛、行事练达、面容和善者前出现）。最后者指主兵宝，因其精通所有王事，且行事无误。故说“谋议力之结合”。三力结合之果报圆满，是其关联。其余指其余五种珍宝。由无瞋善根所生业力而成就，因由名为无瞋之善根，凭借俱生等缘所生业力而圆满，故为悦意之宝类。中者为摩尼宝、女宝、居士宝。由无贪……乃至……业力而成就，因其乃布施圆满之因，而布施圆满又是获得大财富之因。最后者为主兵宝。其由无痴……乃至……业力而成就，因转轮王之事务须由大智慧者统理故。

သရဏတော ပဋိပက္ခဝိဓမနတော သူရာ. တေနာဟ ‘‘အဘီရုကဇာတိကာ’’တိ. အသုရေ ဝိဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ဝီရော, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော, တဿ အင်္ဂံ ဒေဝပုတ္တော သေနင်္ဂဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ’’တိ. သဘာဝေါတိ သဘာဝဘူတော အတ္ထော. ဝီရကာရဏန္တိ ဝီရဘာဝကာရဏံ. ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ သဝိဂ္ဂဟဝီရိယသဒိသာ သဝိဂ္ဂဟဉ္စေ ဝီရိယံ သိယာ, တံသဒိသာတိ အတ္ထော. နနု ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပဋိသေနာ နာမ နတ္ထိ, ယမဿ ပုတ္တာ ပမဒ္ဒေယျုံ, အထ ကသ္မာ ‘‘ပရသေနပမဒ္ဒနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. တေန ပရသေနာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, တေ ပန ဧဝံ မဟာနုဘာဝါတိ ဒဿေတိ. ဓမ္မေနာတိ ကတူပစိတေန အတ္တနော ပုညဓမ္မေန. တေန ဟိ သဉ္စောဒိတာ ပထဝိယံ သဗ္ဗရာဇာနော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ‘‘သွာဂတံ တေ မဟာရာဇာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ အတ္တနော ရဇ္ဇံ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ နိယျာဒေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဣမံ…ပေ… အဇ္ဈာဝသတီ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မဿ စိရတရံ ဝိပစ္စိတုံ ပစ္စယဘူတံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တသမုဒါဂတံ ပယောဂသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ဓမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗောတိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ ‘‘အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေနာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ သုဋ္ဌုတရံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ, ယသ္မာ ရာဂါဒယော ပါပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သတ္တသန္တာနံ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ကုသလပဝတ္တိံ နိဝါရေန္တိ, တသ္မာ တေ ‘‘ဆဒနာ, ဆဒါ’’တိ စ ဝုတ္တာ.

因能庇护及摧破敌对者，故为勇士。因此说“无畏种姓(abhīrukajātikā)”。因战胜阿修罗而立，故称勇者(vīro)，即天帝释(Sakko devānamindo)。其“肢体”(aṅgaṃ)为天子，因是军旅之肢体(senaṅga)，故说“勇者之形(vīraṅgarūpā)”意为“身如天子”。“自性”(Sabhāvo)即是其本然之义。“勇者之因”(Vīrakāraṇaṃ)即成为勇者之因。“如精进所成之身”意为：如同有形之精进，若精进有形，即与其相似。然转轮王实无敌军可令其子等摧破，为何说“摧破他军”？针对此问，故说“若”等。此为显示，无论有无敌军，彼等皆具如是大威力。“以法”，即以自己所积集之福德法。受此法所策励，地上诸王皆出迎，说“善来，大王”等，将自己的王国献予转轮王。故说“彼于此……乃至……而住”。于义注(aṭṭhakathā)中，为示彼如说之法能长久成熟，而宣说作为转轮王行(cakkavattivatta)所成、名为善巧成就(payogasampatti)之法，此法成为助缘，故说“以不杀生等五戒法”。如是，“不以杖，不以剑”之语便得以善立。由于贪等恶法生起时，覆盖、缠缚有情相续而住，阻碍善行，故彼等被称为“遮(chadanā)”或“盖(chadā)”。

ဝိဝဋ္ဋေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ. ပူဇာရဟတာ ဝုတ္တာ ‘‘အရဟတီတိ အရဟ’’န္တိ. တဿာတိ ပူဇာရဟတာယ. ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ အရဟန္တိ. ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာ သဝါသနသဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနပုဗ္ဗကတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိယာ. အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေနာတိ ဖလေန ဟေတုအနုမာနဒဿနံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဟေတုနာ ဖလာနုမာနဒဿနံ. ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဝဋ္ဋော ဝိစ္ဆဒေါ စာ’’တိ. ဒုတိယဝေသာရဇ္ဇေနာတိ ‘‘ခီဏာသဝဿ တေ ပဋိဇာနတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) အာဂတေန ဝေသာရဇ္ဇေန. ပုရိမသိဒ္ဓီတိ [Pg.170] ပုရိမဿ ပဒဿ အတ္ထသိဒ္ဓိ. ပဌမေနာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) အာဂတေန ဝေသာရဇ္ဇေန. ဒုတိယသိဒ္ဓီတိ ဗုဒ္ဓတ္တသိဒ္ဓိ. တတိယစတုတ္ထေဟီတိ ‘‘ယေ ခေါ ပန တေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀), ‘‘ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) စ အာဂတေဟိ တတိယစတုတ္ထေဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ. တတိယသိဒ္ဓီတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒနတာ သိဒ္ဓိ. ယာထာဝတော အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မာပဒေသေန ဟိ သတ္ထု ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒဘာဝေါ လောကေ ပါကဋော အဟောသိ. ပုရိမံ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ပုရိမပဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ခုံ သာဓေတိ ကိလေသာရီနံ သံသာရစက္ကဿ စ အရာနံ ဟတဘာဝဒီပနတော. ဒုတိယံ ပဒံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ သာဓေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ တံ သမ္ဘဝတော. တတိယံ ပဒံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတိ သဝါသနသဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနဒီပနတော. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဟိ ဝတွာ ‘‘ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ’’တိ ဝစနံ ဗုဒ္ဓဘာဝါဝဟမေဝ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနံ ဝိဘာဝေတီတိ. သူရဘာဝန္တိ လက္ခဏဝိဘာဝနေန ဝိသဒဉာဏတံ.

揭开、转开。因堪受供养，故说“应供(arahatī)是为阿罗汉(araha)”。“其”(Tassā)指堪受供养。因是正等觉者，故为阿罗汉。成就佛果之因在于揭开遮障，此乃因佛德之成就是以先行断除一切烦恼及其随眠为前提。“阿罗汉因无轮回”，此乃由果推因之示；“正等觉者因无遮障”，此乃由因推果之示。二因已说，即“已揭、已除”。以第二无畏，即如经中所说“自称诸漏已尽……”。“前成就”指前一词义之成就。以第一无畏，即如经中所说“自称是正等觉者……”。“第二成就”指佛果之成就。以第三、第四无畏，即如经中所说“汝所说之障碍法……”及“汝为某义说法……”。“第三成就”指揭开遮障之成就。实因如实开示障碍法与出离法，导师揭开遮障之德方显现于世。前一词成就法眼，因其开示了烦恼敌与轮回轮之辐已被摧毁。第二词成就佛眼，因此眼唯正等觉者方有。第三词成就遍眼，因其开示了连同随眠断除一切烦恼。先说“正等觉者”，再说“揭开遮障”，此言正说明了带来佛果的一切烦恼之断尽。“勇健之德”(Sūrabhāvaṃ)意指通过阐明其特征而显现的明晰之智。

၃၈၅. ဂဝေသီတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၈၇) ဉာဏေန ပရိယေသနံ အကာသိ. သမာနယီတိ ဉာဏေန သင်္ကလေန္တော သမာနံ အာနယိ သမာဟရိ. န သက္ကောတိ သံကုစိတေ ဣရိယာပထေ ယေဘုယျေန တေသံ ဒုဗ္ဗိဘာဝနတော. ကင်္ခတီတိ ပဒဿ အာကင်္ခတီတိ အယမတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျန္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ. ကိစ္ဆတီတိ ကိလမတိ. ‘‘ကင်္ခတီ’’တိ ပဒဿ ပုဗ္ဗေ အာသီသနတ္ထတံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿ သံသယတ္ထတ္တမေဝ ဝိကပ္ပန္တရဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တီဟိ ဓမ္မေဟိ တိပ္ပကာရေဟိ သံသယဓမ္မေဟိ. ကာလုဿိယဘာဝေါတိ အပ္ပသန္နတာယ ဟေတုဘူတော အာဝိလဘာဝေါ. ယသ္မာ ဘဂဝတော ကောသောဟိတံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါဝေဏိကံ ဝတ္ထဂုယှံ သုဝိသုဒ္ဓကဉ္စနမဏ္ဍလသန္နိကာသံ အတ္တနော သဏ္ဌာနသန္နိဝေသသုန္ဒရတာယ အာဇာနေယျဂန္ဓဟတ္ထိနော ဝရင်္ဂစာရုဘာဝံ ဝိကသမာနတပနိယာရဝိန္ဒသမုဇ္ဇလကေသရာဝတ္တဝိလာသံ သဉ္ဈာပဘာနုရဉ္ဇိတဇလဝနန္တရာဘိလက္ခိတ-သမ္ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလသောဘဉ္စ အတ္တနော သိရိယာ အဘိဘုယျ ဝိရာဇတိ, ယံ ဗာဟိရဗ္ဘန္တရမလေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ စိရကာလံ သုပရိစိတဗြဟ္မစရိယာဓိကာရတာယ သုသဏ္ဌိတသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ ကောပီနမ္ပိ သန္တံ အကောပီနမေဝ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ. ပဟူတဘာဝန္တိ [Pg.171] ပုထုလဘာဝံ. ဧတ္ထေဝ ဟိ တဿ သံသယော, တနုမုဒုသုကုမာရတာဒီသု ပနဿ ဂုဏေသု တဿ ဝိစာရဏာ ဧဝ နာဟောသိ.

385. 所谓“求索”(gavesī)，即是以智慧寻求。所谓“汇集”(samānayī)，即是以智慧思量而汇集、收集。在收缩的姿势中无法（观察），大都是因为它们难以显现的缘故。“Kaṅkhati”一词，其义为“ākaṅkhati”（渴望），因此说——“啊！愿我能见到”而生起渴望。所谓“疲厌”(kicchatī)，即是疲倦。“Kaṅkhati”一词，先前已说其有希求之义，现在则以另一选项显示其有疑惑之义，故说‘疑惑，或微弱的疑惑’等。以三种法，即三种疑惑法。所谓“污秽状态”(kālussiyabhāvo)，即是作为不清净之因的浑浊状态。因为世尊(bhagavā)藏于鞘中的阴相，是一切佛陀的不共法，犹如极清净的纯金圆盘，其自身形态结构之优美，超越了良种香象优美肢体的美感、盛开的金色莲花中灿烂花蕊旋绕的姿态，以及被晚霞映照的水林之间所见的圆满月轮之光辉而焕发光彩；又因其内外皆无尘垢染著，以及长时善习梵行的权威，形态具足而善安住，虽为阴相却不显阴相，因此说‘世尊的’等。所谓“广大状态”(pahūtabhāvanti)，即是宽广状态。他的疑惑正在于此，至于其纤细、柔软等功德，他则根本没有思量过。

ဟိရိကရဏောကာသန္တိ ဟိရိယိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ဆာယန္တိ ပဋိဗိမ္ဗံ. ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိအာဒိ. ဆာယာရူပန္တိ ဘဂဝတော ပဋိဗိမ္ဗရူပံ. တဉ္စ ခေါ ဗုဒ္ဓသန္တာနတော ဝိနိမုတ္တံ ရူပကမတ္တံ ဘဂဝတော သရီရဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဝယဝံ ဣဒ္ဓိမယံ ဗိမ္ဗကမတ္တံ, တံ ပန ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ယထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓရူပံ န ဒိဿတိ, တထာ ကတွာ ဒဿေတိ. နီဟရိတွာတိ ဖရိတွာ.

所谓“作羞耻之机缘”(hirikaraṇokāsa)，即是应感到羞耻之处。所谓“影”(chāya)，即是影像。是怎样的呢？即是说‘以神通’等。所谓“影相”(chāyārūpa)，即是世尊(bhagavā)的影像色。那实际上是从佛陀的相续中脱离出来的色法，仅仅是以神通力化现的、世尊身体的颜色、形状和肢体的影像，然而世尊在显示的时候，是以让自己的佛身不被看见的方式来显示。所谓“放出”(nīharitvā)，即是遍满。

ကဏ္ဏသောတာနံ ဥပစိတတနုတမ္ဗလောမတာယ ဓောတရဇတပနာဠိကာသဒိသတာ ဝုတ္တာ. မုခပရိယန္တေတိ ကေသန္တေ.

耳孔因积聚了细微的铜色毛，而被说成像洗净的银管。所谓“脸的边缘”(mukhapariyante)，即是发际。

ကိရိယာကရဏန္တိ ကိရိယာယ ကာယိကဿ ဝါစသိကဿ ပဋိပတ္တိ. တတ္ထာတိ တေသု ကိစ္စေသု. ဓမ္မကထိကာနံ ဝတ္တံ ဒဿေတုံ ဗီဇနိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. န ဟိ အညထာ သဗ္ဗဿပိ လောကဿ အလင်္ကာရဘူတံ ပရမုက္ကံသဂတံ သိက္ခာသံယမာနံ ဗုဒ္ဓါနံ မုခစန္ဒမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗံ ဟောတိ.

所谓“行为造作”(kiriyākaraṇa)，即是身与语的实践。所谓“在那里”(tattha)，即是在那些事务中。为了显示说法者的义务，而作了扼要的说明。否则，作为一切世间之庄严、已达最上、学处与律仪兼备的诸佛，其面容如圆月，实不应被遮蔽。

ပတ္ထရိတဝိတာနဩလမ္ဗိတဂန္ဓဒါမကုသုမဒါမကေ ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေ. ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဝေလံ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန ပုဗ္ဗဘာဂေန ကာလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ပစ္စယဒါယကေသု အနုရောဓဝသေန ပရိသံ ဥဿာဒေန္တော ဝါ ပဂ္ဂဏှန္တော, အဒါယကေသု ဝိရောဓဝသေန ပရိသံ အပသာဒေန္တော ဝါ.

在铺设了天篷、垂挂着香鬘与花鬘的芬芳殿堂中。所谓“以预备部分限定”(pubbabhāgena paricchinditvā)，即是透过“我将在这段时间内安住于等至”这样的预备部分来限定时间。对资具的施予者，顺应其意而抬举或赞助僧团；对不施予者，则违逆其意而贬抑僧团。

ယောဂက္ခေမံ အန္တရာယာဘာဝံ. သဘာဝဂုဏေနေဝါတိ ယထာဝုတ္တဂုဏေနေဝ. ဘောတော ဂေါတမဿ ဂုဏံ သဝိဂ္ဂဟံ စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ ဝိတ္ထာရေန သန္ဓာရေတုံ အပ္ပဟောန္တတော. ဘဝဂ္ဂံ အတိနီစံ ဥပရူပရိ သန္ဓာရေတုံ အပ္ပဟောန္တတော.

所谓“瑜伽安稳”(yogakkhema)，即是无有障碍。所谓“以自性功德”(sabhāvaguṇeneva)，即是以如前所述的功德。因为即使是整个轮围世界，对于详尽容纳乔达摩(gotama)尊者的功德也过于狭隘，无法做到。即使是有顶天，对于层层承载（其功德）也过于低下，无法做到。

၃၈၆. ဌာနဂမနာဒီသု (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၃၅) ဘူမိယံ သုဋ္ဌု သမံပတိဋ္ဌိတာ ပါဒါ ဧတဿာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ. တံ ပန ဘဂဝတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂတလန္တိ အဂ္ဂပါဒတလံ. ပဏှီတိ ပဏှိတလံ. ပဿန္တိ ပါဒတလဿ ဒွီသု ပဿေသု ဧကေကံ, ဥဘယမေဝ ဝါ ပရိယန္တံ ပဿံ. သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဥဇုကံ နိက္ခိပိယမာနံ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ ဧကက္ခဏေယေဝ. သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ နိက္ခိပနေ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတီတိ ယောဇနာ.

386. 在站立、行走等时（长部注疏2.35），双足于地面善且平地安住，故名“足善安住”(suppatiṭṭhitapādo)。为了以对比的方式阐明世尊(bhagavā)的足善安住，故说‘譬如’等。其中，所谓“前掌”(aggatala)，即是足前掌。所谓“足跟”(paṇhi)，即是足后跟。所谓“侧”(passa)，是指足底两侧的每一侧，或指两侧的边缘。像金履的底部一样平正地放下。所谓“一次放下”(ekappahāreneva)，即是在一刹那间。放下时，整个脚底接触地面。应连接为：“一次抬起时，整个脚底离开地面”。

တတြာတိ [Pg.172] တာယ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ အနုပုဗ္ဗနိန္နာဝ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတံ ဣဒံ ဝုစ္စမာနံ နိဿန္ဒဖလံ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သတ္ထု တိဒိဝဂမနေန သုပါကဋံ ကာတုံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ တံ သမတ္ထေတိ. တေန ပဌမလက္ခဏတောပိ ဒုတိယလက္ခဏံ မဟာနုဘာဝန္တိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အန္တမသော စက္ကဝတ္တိရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗောပိ စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရော’’တိ. ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတဿ တာဝတိံသဘဝနဿ စ ပကတိပဒနိက္ခေပဋ္ဌာနုပသင်္ကမနေ နေဝ ဗုဒ္ဓါနံ, န ဒေဝတာနံ အာနုဘာဝေါ, အထ ခေါ ဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏာနုဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ နိဒဿိတံ. သီလတေဇေန…ပေ… ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေနာတိ ဣဒမ္ပိ လက္ခဏနိဗ္ဗတ္တကမ္မဝိသေသကိတ္တနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗာဝန္တေဟီတိ သဗ္ဗပဒေသဝန္တေဟိ.

所谓“于此”(tatra)，即是由于该足善安住，此所说的稀有奇特之事，是如顺流而下的必然结果。为了以导师前往三十三天之事来阐明所说之义，故说‘诚然’等，又以‘并非’等来证实。由此显示第二相较第一相更具大威力。诚然，他将说：‘乃至以转轮王的眷属为首，一切都是轮相的随从。’此中阐明了此义：诸佛前往持双山(yugandhara)与三十三天，以及平常落足之处，并非诸佛或天神之力，而是诸佛相好之力。所谓“以戒之威力……乃至……以十波罗蜜之威力”，此亦应视为称颂产生相好的特殊业。所谓“具一切”(sabbāvantehi)，即是具一切处。

နာဘိပရိစ္ဆိန္နာတိ နာဘိယံ ပရိစ္ဆိန္နာ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဌိတာ. နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋောတိ ပကတိစက္ကဿ အက္ခဗ္ဘာဟတပရိဟရဏတ္ထံ နာဘိမုခေ ဌပေတဗ္ဗပရိက္ခေပပဋ္ဋော. နေမိမဏိကာတိ နေမိယံ အာဝဠိဘာဝေန ဌိတမဏိကာလေခါ.

所谓“以脐为界”(nābhiparicchinnā)，即是以脐为界，以分界的方式安住。所谓“毂面护板”(nābhimukhaparikkhepapaṭṭo)，即是为了避免被车轴撞击，而设置在轮毂正面的护板。所谓“辋珠宝”(nemimaṇikā)，即是轮辋上成行排列的珠宝纹饰。

သမ္ဗဟုလဝါရောတိ ဗဟုဝိဓလေခင်္ဂဝိဘာဝနဝါရော. သတ္တီတိ အာဝုဓသတ္တိ. သိရိဝစ္ဆောတိ သိရိမုခံ. နန္ဒီတိ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋံ. သောဝတ္တိကောတိ သောဝတ္တိအင်္ကော. ဝဋံသကောတိ အာဝေဠံ. ဝဍ္ဎမာနကန္တိ ပုရိသဟာရိ ပုရိသင်္ဂံ. မောရဟတ္ထကောတိ မောရပိဉ္ဆကလာပေါ, မောရပိဉ္ဆ ပရိသိဗ္ဗိတော ဝါ ဗီဇနိဝိသေသော. ဝါလဗီဇနီတိ စာမရိဝါလံ. သိဒ္ဓတ္ထာဒိ ပုဏ္ဏဃဋပုဏ္ဏပါတိယော. ‘‘စက္ကဝါဠော’’တိ ဝတွာ တဿ ပဓာနာဝယဝေ ဒဿေတုံ ‘‘ဟိမဝါ သိနေရု…ပေ… သဟဿာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

所谓“众多章”(sambahulavāro)，即是展示多种纹饰部分的章。所谓“矛”(satti)，即是武器矛。所谓“吉祥喜旋”(sirivaccho)，即是吉祥相。所谓“欢喜”(nandī)，即是右旋纹。所谓“卍字”(sovattiko)，即是卍字相。所谓“耳饰”(vaṭaṃsako)，即是花鬘。所谓“增长”(vaḍḍhamānaka)，即是“purisahāri purisaṅgaṃ”（义不明）。所谓“孔雀束”(morahatthako)，即是孔雀羽束，或以孔雀羽缝制的特殊扇子。所谓“毛拂”(vālabījanī)，即是牦牛尾。“白芥子”(siddhattha)等，即满瓶、满钵。说了‘轮围山’后，为了显示其主要部分，故说‘雪山、须弥山(sineru)……乃至……千’。

အာယတပဏှီတိ ဣဒံ အညေသံ ပဏှိတော ဒီဃတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန အတိဒီဃတန္တိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏပဏှီ’’တိ. ယထာ ပန ပဏှိလက္ခဏံ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ, တံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရဂ္ဂေနာတိ မဏ္ဍလာယ သိခါယ. ဝဋ္ဋေတွာတိ ယထာ သုဝဋ္ဋံ ဟောတိ, ဧဝံ ဝဋ္ဋေတွာ. ရတ္တကမ္ဗလဂေဏ္ဍုကသဒိသာတိ ရတ္တကမ္ဗလမယဂေဏ္ဍုကသဒိသာ.

所谓“足跟长”(āyatapaṇhi)，是就其比他人的足跟长而言，并非指过长，因此说“足跟圆满”(paripuṇṇapaṇhī)。为了以对比的方式显示足跟的相如何被称为圆满，故说‘譬如’等。所谓“以锥尖”(āraggena)，即是以圆形的尖端。所谓“使圆”(vaṭṭetvā)，即是使其变得很圆。所谓“如红色毛毡球”(rattakambalageṇḍukasadisā)，即是像红色毛毡所做的球。

မက္ကဋဿေဝါတိ ဝါနရဿ ဝိယ. ဒီဃဘာဝေန သမတံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နိယျာသတေလေနာတိ ဆဒိကနိယျာသာဒိနိယျာသသမ္မိဿေန တေလေန.

所谓“如猕猴”(makkaṭasseva)，即是像猿猴一样。这是就长度的相似性而说。所谓“以树脂油”(niyyāsatelena)，即是以混合了树皮树脂等的油。

တလုနာတိ [Pg.173] သုကုမာရာ.

所谓“柔软”(talunā)，即是细嫩。

စမ္မေနာတိ အင်္ဂုလန္တရဝေဌိတစမ္မေန. ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရောတိ ဧကတော သမ္ဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရော. ဧကပ္ပမာဏာတိ ဒီဃတော သမာနပ္ပမာဏာ. ယဝလက္ခဏန္တိ အဗ္ဘန္တရတော အင်္ဂုလိပဗ္ဗေဌိတံ ယဝလက္ခဏံ. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ တံတံပဗ္ဗာနံ သမာနဒေသတာယ အင်္ဂုလီနံ ပသာရိတကာလေ အညမညံ ဝိဇ္ဈိတာနိ ဝိယ ဖုသိတွာ တိဋ္ဌန္တိ.

“以皮革”(cammena)是指以皮革缠绕指间。“指间相连”(paṭibaddhaaṅgulantaro)是指指间互相连接。“长度相同”(ekappamāṇā)是指长度一致。“具麦粒相”(yavalakkhaṇaṃ)是指指节内部具有麦粒之相。“穿透”(paṭivijjhitvā)是指当伸展手指时，因各指节位置相应，故互相接触，犹如互相穿透一般。

သင်္ခါ ဝုစ္စန္တိ ဂေါပ္ဖကာ, ဥဒ္ဓံ သင်္ခါ ဧတေသန္တိ ဥဿင်္ခါ, ပါဒါ. ပိဋ္ဌိပါဒေတိ ပိဋ္ဌိပါဒသမီပေ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ ပါဒနာမနာဒီသု, တေနေဝ ဂစ္ဆန္တာနံ တေသံ ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလာနိ ဒိဿန္တိ. တေနာတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ပိဋ္ဌိပါဒတော ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ. စတုရင်္ဂုလမတ္တဉှိ တာနိ ဥဒ္ဓံ အာရောဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, နိဂုဠှာနိ စ ဟောန္တိ, န အညေသံ ဝိယ ပညာယမာနာနိ. သတိပိ ဒေသန္တရပ္ပဝတ္တိယံ နိစ္စလောတိ ဒဿနတ္ထံ နာဘိဂ္ဂဟဏံ.

“关节”(saṅkhā)被称为踝骨(gopphaka)。踝骨在其上，故称“高踝”(ussaṅkhā)，即脚。“于足背”(piṭṭhipāde)是指靠近足背之处。脚在弯曲等动作时能够轻松转动，因此行走时能看到他们的脚底。“这是因为”(tena)踝骨位于足背之上。它们向上约四指宽而安立，并且是隐藏的，不像其他人的那样显露。提及肚脐(nābhi)是为了表明，即使长途跋涉，它也保持不动。

ယသ္မာ ဧဏီမိဂဿ သမန္တတော ဧကသဒိသမံသာ အနုက္ကမေန ဥဒ္ဓံ ထူလာ ဇင်္ဃာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဏီမိဂသဒိသဇင်္ဃာ’’တိ. ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃောတိ သမန္တတော မံသူပစယေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော. တေနာဟ ‘‘န ဧကတော’’တိအာဒိ.

因为羚羊(eṇīmiga)的腿四周肌肉匀称，向上逐渐粗壮，所以称为“腿如羚羊”(eṇīmigasadisajaṅghā)。‘腿圆满’(paripuṇṇajaṅgho)是指因四周肌肉增生而圆满的腿。因此说“非一边”等。

ဧတေနာတိ ‘‘အနောနမန္တော’’တိအာဒိဝစနေန, ဇာဏုဖာသုဘာဝဒီပနေနာတိ အတ္ထော. အဝသေသဇနာတိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ရဟိတာ ဇနာ. ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥပရိမကာယဿ ရဿတာယ. ဝါမနာ ဝါ ဥပရိမကာယတော ဟေဋ္ဌိမကာယဿ ရဿတာယ. ဧတေန ဌပေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ စက္ကဝတ္တိနဉ္စ ဣတရေ သတ္တာ ခုဇ္ဇာ ဝါမနာ စာတိ ဒဿေတိ.

“以此”(etena)是指通过‘不弯腰’等语，阐明膝部的舒适。“其余的人”(avasesajanā)是指不具备此相的人。他们或为驼背(khujja)，是因上半身短于下半身；或为矮小(vāmana)，是因下半身短于上半身。这表明，除了正等觉者和转轮王，其余众生或为驼背，或为矮小。

ဩဟိတန္တိ သမောဟိတံ အန္တောဂဓံ. တထာဘူတံ ပန တံ တေန ဆန္နံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ.

“隐没”(ohitaṃ)是指完全被包容在内，被包含在内。像那样的事物被它覆盖，所以说‘覆藏’(paṭicchanna)。

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဇာတိဟိင်္ဂုလကေနာ’’တိအာဒိ. သွာယမတ္ထော အာဝုတ္တိဉာယေန စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သရီရပရိယာယော ဣဓ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါတိ အဓိပ္ပာယေန ပဌမဝိကပ္ပံ ဝတွာ တထာရူပါယ ပန ရုဠှိယာ အဘာဝံ မနသိ ကတွာ ဝဏ္ဏဓာတုပရိယာယမေဝ ဝဏ္ဏသဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဒုတိယဝိကပ္ပော ဝုတ္တော.

“金色”(suvaṇṇavaṇṇo)是指如‘天然朱砂’(jātihiṅgulaka)一般的颜色，这是此处的含义。这个意义也应通过重复(词语)的理路来理解。此处的‘色’(vaṇṇa)字是身体的同义词，基于此意，提出了第一种解释。然而，考虑到并无此种惯例用法，于是将‘色’字解为颜色要素，从而提出了第二种解释。

ရဇောတိ [Pg.174] သုခုမရဇော. ဇလ္လန္တိ မလီနဘာဝါဝဟော ရေဏုသဉ္စယော. တေနာဟ ‘‘မလံ ဝါ’’တိ. ယဒိ ဝိဝဋ္ဋတိ, ကထံ နှာနာဒီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထဓောဝနာ’’တိအာဒိ.

“尘”(rajo)是指细微的灰尘。“垢”(jallaṃ)是能带来污秽状态的尘垢积聚。因此说‘或垢’(malaṃ vā)。如果(尘垢)会滚落，为何要沐浴等？(答曰：)为了‘洗手’等。

အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေတိ ပဒက္ခိဏာဝဋ္ဋာယ အန္တေ.

“于旋绕之末端”(āvaṭṭapariyosāne)是指在向右旋绕的末端。

ဗြဟ္မုနော သရီရံ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အနောနမိတွာ ဥဇုကမေဝ ဥဂ္ဂတန္တိ အာဟ ‘‘ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော’’တိ. ပဿဝင်္ကာတိ ဒက္ခိဏပဿေန ဝါ ဝါမပဿေန ဝါ ဝင်္ကာ.

梵天的身体不向前或向后弯曲，而是笔直挺立，故说“身如梵天直”(brahmā viya ujugatto)。‘身侧弯曲’(passavaṅkā)是指向右侧或左侧弯曲。

ဟတ္ထပိဋ္ဌိအာဒိဝသေန သတ္တ ဥဿဒါ ဧတဿာတိ သတ္တုဿဒေါ.

以手背等七处隆起，故称“七处隆满”(sattussado)。

သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓံ, ပရိပုဏ္ဏာဝယဝတာယ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ သကလော ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. သီဟဿေဝါတိ သီဟဿ ဝိယ. သဏ္ဌန္တီတိ သဏ္ဌဟန္တိ. နာနာစိတ္တေနာတိ ဝိဝိဓစိတ္တေန. ပုညစိတ္တေနာတိ ပါရမိတာပုညစိတ္တရူပေန. စိတ္တိတောတိ သဉ္ဇာတစိတ္တဘာဝေါ.

狮子的前半身是“狮前身”(sīhapubbaddhaṃ)。因身体各部圆满，整个身体犹如狮子的前半身，故称“身如狮前身”(sīhapubbaddhakāyo)。“如狮”(sīhasseva)就是像狮子一样。“安住”(saṇṭhanti)即saṇṭhahanti。“以种种心”(nānācittena)是指以各种各样的心。“以功德心”(puññacittena)是指以波罗蜜功德心为形态。“已生心”(citto)是指已生起心的状态。

ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရန္တိ ဒွိန္နံ ပိဋ္ဌိဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈံ, ပိဋ္ဌိမဇ္ဈဿ ဥပရိဘာဂေါ. စိတံ ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနိန္နဘာဝေန စိတံ, ဒွီဟိ ကောဋ္ဋေဟိ သမတလတာယ ပရိပုဏ္ဏံ. ဥဂ္ဂမ္မာတိ ဥဂ္ဂန္တွာ.

“两肩之间”(dvinnaṃ koṭṭānamantaraṃ)是指两个肩胛骨(piṭṭhibāha)的中间，即背部中间的上半部分。“充满圆满”(citaṃ paripuṇṇaṃ)是指没有凹陷而充满，因两肩平坦而圆满。“上升”(uggamma)即uggantvā。

နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဧကဿ ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ. န ဟိ သဗ္ဗော နိဂြောဓော မဏ္ဍလော. တေနာဟ ‘‘သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော’’တိ. ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ဝါ ပရိမဏ္ဍလောဝ နိဂြောဓော ဂယှတီတိ ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒဿ လောပေန ဝိနာပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော’’တိ. ယာဝတကွဿာတိ ဩ-ကာရဿ ဝ-ကာရာဒေသံ ကတွာ ဝုတ္တံ.

“如尼拘律树般圆满”(nigrodhaparimaṇḍalo)，是“圆满如尼拘律树”(nigrodho viya parimaṇḍalo)省略了一个“圆满”(parimaṇḍala)一词。并非所有的尼拘律树都是圆满的，因此说“树干和树枝匀称的尼拘律树”。或者，因为“圆满”一词就在附近，可以理解为尼拘律树本身就是圆满的，所以即使不省略“圆满”一词，也能获得此义，因此说“如尼拘律树般圆满”。“Yāvatakvassa”是将其中的o音转变为va音后所说。

သမဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓောတိ သမံ သုဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓော. ကောဉ္စာ ဝိယ ဒီဃဂလာ, ဗကာ ဝိယ ဝင်္ကဂလာ, ဝရာဟာ ဝိယ ပုထုလဂလာတိ ယောဇနာ. သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသောတိ သုဝဏ္ဏမယခုဒ္ဒကမုဒိင်္ဂသဒိသော.

“颈项匀称圆满”(samavaṭṭitakkhandho)是指颈项匀称而圆满。其反例如：鹤(koñca)的长颈，鹭(baka)的曲颈，猪(varāha)的粗颈。“如金鼓”(suvaṇṇāliṅgasadiso)是指如同黄金所制的小鼓(khuddakamudiṅga)。

ရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ မဓုရာဒိဘေဒံ ရသံ ဂသန္တိ အန္တော ပဝေသန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ, ရသဂ္ဂသာနံ အဂ္ဂါ ရသဂ္ဂသဂ္ဂါ, တာ ဧတဿ သန္တီတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ. တေနာတိ ဩဇာယ အဖရဏေန, ဟီနဓာတုကတ္တာ တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ.

“具最上味觉”(rasaggasaggī)：能品尝甜等不同味道并将其送入体内，称为“尝味者”(rasaggasā)；尝味者中的佼佼者，称为“最上尝味者”(rasaggasaggā)；他具有此能力，故称“具最上味觉”(rasaggasaggī)。“因此”(tena)是指由于滋养素(ojā)未能遍布，以及体质(dhātu)低劣，他们才会有许多疾病。

‘‘ဟနူ’’တိ [Pg.175] သန္နိဿယဒန္တာဓာရဿ သမညာ, တံ ဘဂဝတော သီဟဟနုသဒိသံ, တသ္မာ ဘဂဝါ သီဟဟနု. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပကာယဿ ဓမ္မကာယဿ စ ဥပမာ နာမ နိဟီနုပမာဝ, နတ္ထိ သမာနုပမာ, ကုတော အဓိကူပမာ, တသ္မာ အယမ္ပိ နိဟီနုပမာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တိဘာဂဝသေန မဏ္ဍလတာယ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ.

“颚”(hanū)是支撑牙齿的骨头的通称。世尊的颚如同狮子颚，因此世尊被称为“狮子颚”(sīhahanu)。在此，任何对诸佛色身与法身所作的比喻，都只是低劣的比喻，没有同等的比喻，更何来殊胜的比喻？因此，为表明此亦为低劣之喻，才说了‘在此’等。因其三部分构成的圆满，(佛陀的颚)犹如十二日之月。

ဒန္တာနံ ဥစ္စနီစတာ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရပဿဝသေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န အဂ္ဂဝသေနေဝ. တေနာဟ ‘‘အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယာ’’တိ. အယပဋ္ဋန္တိ စ ကကစံ အဓိပ္ပေတံ. ဝိသမာတိ ဝိသမသဏ္ဌာနာ.

牙齿的高低(uccanīcatā)应从内外两侧来了解，而非仅从牙尖。因此说“犹如被铁板所切的螺贝片”(ayapaṭṭachinnasaṅkhapaṭalaṃ viya)。而‘铁板’(ayapaṭṭa)意指锯子(kakaca)。‘不平’(visamā)是指形状不规则。

ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တသရတာယ ဆိန္နဿရာပိ. အနေကာကာရတာယ ဘိန္နဿရာပိ. ကာကဿ ဝိယ အမနုညသရတာယ ကာကဿရာပိ. အပလိဗုဒ္ဓတ္တာတိ အနုပဒ္ဒုတဝတ္ထုကတ္တာ. ဝတ္ထုန္တိ စ အက္ခရုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနမာဟ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ပရတော အာဂမိဿန္တိ. မဉ္ဇုဃောသောတိ မဓုရဿရော.

因声音断断续续而发，故为“断音”(chinnassarā)。因声音形态多样，故为“破音”(bhinnassarā)。因声音如乌鸦般不动听，故为“鸦音”(kākassarā)。“无障碍”(apalibuddhattā)是指发音的基础没有障碍。“基础”(vatthu)是指字母产生的地方。“具八支”(aṭṭhaṅgasamannāgato)中的八支将在后面说明。“妙音”(mañjughoso)是指声音甜美。

ကရဝီကသဒ္ဒေါ ယေသံ သတ္တာနံ သောတပထံ ဥပဂစ္ဆတိ, တေ အတ္တနော သရသမ္ပတ္တိယာ ပကတိံ ဇဟာပေတွာ အဝသေ ကရောန္တော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ, ဧဝံ မဓုရောတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြိဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တံ ပီတိန္တိ တံ ဗုဒ္ဓဂတံ ပီတိံ. တေနေဝ နီဟာရေန ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တန္တံ အဝိဇဟိတွာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ထေရာနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဓမ္မဿဝနသပ္ပာယာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ပရိပက္ကဉာဏတာယ ‘‘သတ္တဟိ…ပေ… ပတိဋ္ဌာသီ’’တိ. သတ္တသတမတ္တေန ဩရောဓဇနေန သဒ္ဓိံ ပဒသာဝ ထေရာနံ သန္တိကံ ဥပဂတတ္တာ ‘‘သတ္တဟိ ဇင်္ဃာသတေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

迦陵频伽鸟(karavīka)之声，一旦入耳，能令众生因其音之圆妙而舍弃本性，受其控制。为显其音之甜美，故说“于此”等。‘那份喜悦’(taṃ pītiṃ)是指对佛陀的喜悦。以此理趣，喜悦不断生起而不舍离，烦恼被镇伏，又在长老处听闻正法，因缘具足，智慧成熟，故(经中说)“以七……乃至……而住立”。因其与七百宫人一同步行至长老处，故说“与七百众(jaṅghāsatehi)一起”。

အဘိနီလနေတ္တောတိ အဓိကနီလနေတ္တော. အဓိကနီလတာ စ သာတိသယံ နီလဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, န နေတ္တေ နီလဝဏ္ဏဿေဝ အဓိကဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘န သကလနီလနေတ္တောဝါ’’တိအာဒိ. ပီတလောဟိတဝဏ္ဏာ သေတမဏ္ဍလဂတရာဇိဝသေန, နီလသေတကာဠဝဏ္ဏာ ပန တံတံမဏ္ဍလဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“绀青眼”(abhinīlanetto)是指极其青蓝的眼睛。此‘极其青蓝’应理解为青蓝之色极为卓越，而非眼中的青色成分过多，故说‘并非整个眼睛都是青色’等。黄色与红色是依白色部分中的纹路而知；而青色、白色、黑色，则应依其各自的部分而知。

စက္ခုဘဏ္ဍန္တိ အက္ခိဒလန္တိ ကေစိ, အက္ခိဒလပတ္တန္တိ အညေ. အက္ခိဒလေဟိ ပန သဒ္ဓိံ အက္ခိဗိမ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ဝိနိဂ္ဂတဂမ္ဘီရဇောတနာပိ ယုတ္တာ ဟောတိ.

“眼器”(cakkhubhaṇḍa)——有人说它是眼睑(akkhidala)，另一些人说它是睫毛(akkhidalapatta)。然而，应知它是眼球(akkhibimba)连同眼睑。因为这样，(眼中)所发出的深邃光芒才显得合宜。

ဥဏ္ဏာသဒ္ဒေါ [Pg.176] လောကေ အဝိသေသတော လောမပရိယာယော, ဣဓ ပန လောမဝိသေသဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ဥဏ္ဏလောမ’’န္တိ. နလာဋမဇ္ဈဇာတာတိ နလာဋမဇ္ဈဂတာ. ဩဒါတတာယ ဥပမာ, န မုဒုတာယ. ရဇတပုဗ္ဗုဠကာတိ ရဇတမယတာရကာ.

世间通常将“uṇṇā”一词泛指毛发，但此处特指一种毛发，故言“uṇṇaloma”（白毫）。“Nalāṭamajjhajātā”（生于额中）意为位于额头中央。此喻其洁白，非喻其柔软。“Rajatapubbuḷaka”（银泡）意为银所成的星辰。

ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတာယ ပရိပုဏ္ဏသီသဗိမ္ဗတာယ စ ‘‘ဥဏှီသသီသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တသ္မာ တေ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ‘‘ဥဏှီသသီသော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တံ အတ္ထဒွယံ ဘဂဝတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာဂတဿဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဏှတမတာယ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ စ ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ကပ္ပသီသာတိ ဒွိဓာဘူတသီသာ. ဖလသီသာတိ ဖလသဒိသသီသာ. အဋ္ဌိသီသာတိ မံသဿ အဘာဝတော တစောပရိယောနဒ္ဓအဋ္ဌိမတ္တသီသာ. တုမ္ဗသီသာတိ လာဗုသဒိသသီသာ. ပဗ္ဘာရသီသာတိ ပိဋ္ဌိဘာဂေန ဩလမ္ဗမာနသီသာ. ပုရိမနယေနာတိ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတာပက္ခေန. ဥဏှီသဝေဌိတသီသော ဝိယာတိ ဥဏှီသပဋ္ဋေန ဝေဌိတသီသပဒေသော ဝိယ. ဥဏှီသံ ဝိယာတိ ဆေကေန သိပ္ပိနာ ဝိရစိတဥဏှီသမဏ္ဍလံ ဝိယ.

依于二义而说：因佛陀与转轮王额相圆满、头形圆满，故称“顶髻首”(uṇhīsasīsa)。是故，依此二义而说“顶髻首”。为示此二义于世尊身善安住，故说“如来亦尔”等语。其头至为细腻，色泽黄金，犹如君王所系头巾，焕然生光。“Kappasīsa”意为头形二分。“Phalasīsa”意为头如水果。“Aṭṭhisīsa”意为无肉，唯皮包骨之头。“Tumbasīsa”意为头如葫芦。“Pabbhārasīsa”意为头之后部下垂。依前理，即从额相圆满方面而言。如头缠顶髻，即如头巾缠绕头部区域。如顶髻，即如巧匠所制之圆形顶髻。

ကမ္မန္တိ ယေန ယေန ကမ္မေန ယံ ယံ လက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တံ, တံ တံ ကမ္မံ. ကမ္မသရိက္ခကန္တိ တဿ တဿ လက္ခဏဿ တံကမ္မာနုရူပတာ. လက္ခဏန္တိ တဿ မဟာပုရိသလက္ခဏဿ အဝိပရီတသဘာဝေါ. လက္ခဏာနိသံသန္တိ တံ လက္ခဏပဋိလာဘေန လဒ္ဓဗ္ဗဂုဏော. ဣမာနိ ကမ္မာဒီနီတိ ဣမာနိ အနန္တရံ ဝုတ္တာနိ ကမ္မကမ္မသရိက္ခကာဒီနိ ဒဿေတွာ တံ သရူပတော ဝိဘာဝေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ သံဝဏ္ဏကေန.

“业”，即由何等业，生何等相，彼即是业。“业相应”，即彼相与彼业之相应性。“相”，即彼大士相不颠倒之自性。“相之功德”，即由获得彼相所得之功德。“此等业等”，即指前述之业、业相应等，注释者应展示其义，并依其自性分别解说。

ရတနဝိစိတ္တသုဝဏ္ဏတောရဏံ တသ္မိံ ကာလေ မနုဿလောကေ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝနဂရေ’’တိ. သဗ္ဗသော သုပုပ္ဖိတသာလရုက္ခော အသာဓာရဏသောဘော မနုဿူပစာရေ န လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘သေလန္တရမှီ’’တိ. ကိရိယာစာရန္တိ ကာယိကဝါစသိကကိရိယာပဝတ္တိံ.

“众宝所饰之黄金门楼”，当时人间未有，故言“在天城”。“全然盛开之娑罗树”，有非凡之美，非人间所有，故言“在山岩之间”。“行止威仪”，即身、语行为之延续。

၃၈၇. သတတပါဋိဟာရိယန္တိ သတတံ စရိမဘဝေ သဗ္ဗကာလံ လက္ခဏနိဗ္ဗတ္တကကမ္မာနုဘာဝဟေတုကံ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကံ ပါဋိဟာရိယံ. ဗုဒ္ဓါနံ အတိဒူရေ ပါဒံ နိက္ခိပိတုကာမာနမ္ပိ နာတိဒူရေ ဧဝ နိက္ခိပနံ ဟောတီတိ ‘‘န အတိဒူရေ ဌပေဿာမီတိ [Pg.177] ဥဒ္ဓရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပကတိသဉ္စရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ, တာဒိသေန ပါဒေန အနေကယောဇနေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရဏမ္ပိ ဟောတိယေဝ. အတိဒူရံ ဟီတိအာဒိ ပမာဏာတိက္ကမေ ဒေါသဒဿနံ. ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ ဒက္ခိဏပါဒဝါမပါဒါနံ ယထာဓိပ္ပေတပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ သတိ. ပဒဝိစ္ဆေဒေါတိ ပဒဝါရဝိစ္ဆေဒေါ. ယာဒိသံ ပသာရေန္တော ဝါမပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏံ ပတိဋ္ဌာနဉ္စ, ဒက္ခိဏပါဒဿ တာဒိသမေဝ, ဣတိ နေသံ ဥဒ္ဓရဏပတိဋ္ဌာနာနံ သမာနတော အညမညဘာဝေန အနူနာနဓိကတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒက္ခိဏပါဒကိစ္စံ ဝါမပါဒေန နိယမိတံ, ဝါမပါဒကိစ္စံ ဒက္ခိဏပါဒေန နိယမိတ’’န္တိ.

387. “恒常神变”，即于最后有，一切时中，由能生诸相之业力所感，佛之不共神变。诸佛虽欲置足于远处，然其落足处实不甚远，故言“举足时，意念：‘我不置于过远处’”。此乃就寻常行走而言，以如是之足，亦可举足置于多由旬外。“过远”等语，乃为显示超量之过。如是，当右足、左足各安住于意欲之处时。“步距”，即步伐之间隔。伸出右足时，左足之举、放如何，（伸出左足时）右足之举、放亦同。因其举、放平等，相互之间无有增减，故言“右足之行由左足所调节，左足之行由右足所调节”。

ဒိဝါတိ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ. ဝိဟာရဘတ္တတ္ထာယာတိ ဝိဟာရေ ယထာဝုဒ္ဓံ ဂဟေတဗ္ဗဘတ္တတ္ထာယ. ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောတိ ပကတိဂမနေန ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော. ဩကာသံ န လဘတီတိ ပဒနိက္ခေပဋ္ဌာနံ န လဘတိ. ဦရုပရိယာယော ဣဓ သတ္ထိ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘န ဦရုံ ဥန္နာမေတီ’’တိ. ဒဏ္ဍင်္ကုသံ ဝုစ္စတိ ဒီဃဒဏ္ဍော အင်္ကုသော, တေန ရုက္ခသာခံ ဆိန္ဒတော ပုရိသဿ ယထာ ပစ္ဆာဘာဂေန ပါဒါနံ ဩသက္ကနံ ဟောတိ, ဧဝံ ဘဂဝတော ပါဒါ န ဩသက္ကန္တီတိ အာဟ ‘‘ရုက္ခသာခါဆေဒန…ပေ… ဩသက္ကာပေတီ’’တိ. ဩဗဒ္ဓါနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေဟိ ပါဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယာတိ အာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေန အနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေန စ ပါဒခဏ္ဍံ ကောဋ္ဋေတွာ ထဒ္ဓံ ကရောန္တော ဝိယ. န ဣတော စိတော စ စာလေတီတိ အပရာပရံ န စာလေတိ. ဥဿင်္ခပါဒတာယ သုခေနေဝ ပါဒါနံ ပရိဝတ္တနတော နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော န ဣဉ္ဇတီတိ ဟေဋ္ဌိမကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပရိမ…ပေ… နိစ္စလော ဟောတီ’’တိ. န ဇာနာတိ အနိဉ္ဇနတော. ကာယဗလေနာတိ ဂမနပယောဂသင်္ခါတေန ကာယဂတေန ဝိသေသဗလေန. ဇဝဂမနဟေတုဘူတေန ဝါ ကာယဗလေန. တေနာဟ ‘‘ဗာဟာ ခိပန္တော’’တိအာဒိ. ဇဝေန ဂစ္ဆန္တော ဟိ ဗာဟာ ခိပတိ, သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ. နာဂါပလောကိတဝသေနာတိ နာဂဿ အပလောကနမိဝ သကလကာယေနေဝ ပရိဝတ္တေတွာ အပလောကနဝသေန.

“昼时”，指临近正午之时。“为受寺院之食”，指在寺院中依长老、新学之序受食。“从后而来”，指以寻常步态从后走来。“不得其便”，指无有置足之处。此处“satthi”一词为“ūru”（股）之同义词，故言“不举股”。“Daṇḍaṅkusa”即长柄钩；犹如有人用它砍伐树枝时，其足会向后退，世尊之足则不退，故言“砍伐树枝……令（足）退”。犹如以足之束缚处与非束缚处敲击，使其僵直。不左右摇摆，即不前后摇动。因足踝平满，双足转动自如，故从脐以上之上身不动，唯下身动。故言“上身……不动”。因其不动，故（其行止）不为人所觉察。“以身力”，指名为“行作”之身所具的特殊力量，或指能疾行之身力。故言“摆动手臂”等。疾行者必摆动双臂，身体出汗。“如龙象回顾”，即如龙象一般，全身转回顾视。

အနာဝရဏဉာဏဿာတိ အနာဝရဏဉာဏဗလေန ဒဿနဿ. အနာဝရဏဝါရော ပန ကာယေ ပတိဋ္ဌိတရူပဒဿနမ္ပိ အနာဝရဏမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယာတိ နဂရဒွါရေ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ. ပကတိဣရိယာပထေနေဝါတိ [Pg.178] ဩနမနာဒိံ အကတွာ ဥဇုကဂမနာဒိနာ ဧဝ. ယဒိ ဧဝံ ကောဋ္ဌကဒွါရဂေဟပ္ပဝေသေ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဒလိဒ္ဒမနုဿာန’’န္တိအာဒိ. ပရိဝတ္တေန္တေနာတိ နိပဇ္ဇနတ္ထံ ကာယံ ပရိဝတ္တေန္တေန.

“无碍智”，即以无碍智力而见。而“无碍”一节，乃为显示即便是观见依止于身之色法，亦是无碍。“从因陀罗柱(indakhīla)起”，即从城门之因陀罗柱起。“以寻常威仪”，即不弯腰等，仅正直行走等。若尔，如何进入斗室、屋门？故言“于贫者之家”等。“转身”，即为눕下而转动身体。

ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာတိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဥဘောသု ကဋိပ္ပဒေသေသု ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ပတတိ နိသီဒနဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇနဝသေန ပတတိ. ဩရိမံ အင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နောတိ ပလ္လင်္ကမာဘုဇိတွာ ဥက္ကုဋိကနိသဇ္ဇာယ ဥပရိမကာယံ ဟေဋ္ဌိမကာယေ ပတိဋ္ဌပေန္တောယေဝ ဘာရီကရဏဝသေန ဩရိမင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နော. ဃံသန္တောတိ အာနိသဒဒေသေန အာသနဋ္ဌာနံ ဃံသန္တော. ပါရိမင်္ဂန္တိ သတ္ထိဘာဂသမ္မဒ္ဒံ အာနိသဒပဒေသံ. တထေဝါတိ ဃံသန္တော ဧဝ. ဩလမ္ဗကံ ဓာရေန္တော ဝိယာတိ ဩလမ္ဗကသုတ္တံ ဩတာရေန္တော ဝိယ. တေန ဥဇုကမေဝ နိသီဒနမာဟ. သရီရဿ ဂရုကဘာဝဟေတူနံ ဒူရတော သမုပါယိတဘာဝေန သလ္လဟုကဘာဝတော တူလပိစုံ ဌပေန္တော ဝိယ.

“以手执取”，即以双手执于双腰际。“倒下”，即以躺卧之姿倒于座位上。“依于下身而坐”，即结跏趺坐或蹲坐时，置上身于下身，以身重故，依于下身而坐。“摩擦”，即以臀部摩擦座位。“彼分”(pārimaṅga)，指大腿所压之臀部。“如是”，即如是摩擦。“如持垂线”，即如放下垂线。以此说明其坐姿端正。因令身体沉重之因已远离，身体轻盈，犹如放置棉絮。

အပ္ပေသက္ခာနံ မဟာနုဘာဝဂေဟပ္ပဝေသေ သိယာ ဆမ္ဘိတတ္တံ, စိတ္တက္ခောဘော, ဒရထဝသေန နာနပ္ပကာရကပ္ပနံ, ဘယဝသေန တဏှာဝသေန ပရိတဿနံ, တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘န ဆမ္ဘတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၃၈၇) ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘န ဆမ္ဘတီ’’တိအာဒိ.

为示世尊全无少威德者(appesakkha)进入大威力者之家时可能产生的惊骇、心乱、因苦恼而起种种分别、因怖畏与贪爱而战栗等情状，故圣典中说“不惊骇”(na chambhati)等，即言“不惊骇”等。

ဥဒကံ ဒီယတိ ဧတေနာတိ ဥဒကဒါနံ, ဘိင်္ကာရာဒိ ဥဒကဘာဇနံ. ဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ဟတ္ထဂတမတ္တိကံ ဝိယ အတ္တနော ဝသေ အဝတ္တန္တံ ကတွာ. ပရိဝတ္တေတွာတိ ကုဇ္ဇိတွာ. ဝိဆဍ္ဍယမာနော ဥဒကဿ ဝိက္ခိပနဝသေန ဆဍ္ဍယမာနော.

“Udakadāna”（施水器），即用以施水之物，如军持(bhiṅkāra)等水器。“令其受缚”，即如手中之泥，令其不能自主。“翻转”，意为发怒(kujjitvā)。“倾泻”，即泼洒而弃水。

တထာ န ဂဏှာတိ, ဗျဉ္ဇနမတ္တာယ ဧဝ ဂဏှန္တော. ဘတ္တံ ဝါ အမနာပန္တိ အာနေတွာ ယောဇနာ. ဗျဉ္ဇနေန အာလောပအတိနာမနံ, အာလောပေန ဗျဉ္ဇနအတိနာမနန္တိ ဣမေသု ပန ဒွီသု ပဌမမေဝ အသာရုပ္ပတာယ အနိဋ္ဌံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ပါဠိယံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗသ္မိံ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုသ္မိံ သုပဏီတဘာဝေန ရသော ပါကဋော ဟောတိ ဉာဏေန ပရိညာတတ္တာ. ရသဂေဓော ပန နတ္ထိ သေတုဃာတတ္တာ.

不那样领受，只是为了菜肴而领受。或者，（认为）饭食不可意，而拿来菜肴搭配。以菜肴压倒饭食，以饭食压倒菜肴，于此二者中，应知前者因其不适宜、不可喜，在圣典中已被禁止，故当舍离。于一切所应受用之物中，因其精美，味道显现，此乃以智慧了知。然无味贪，因已断（渴爱之）桥。

အဿာတိ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိပဒဿ. ဝုတ္တမေတန္တိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတော’’တိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၃) သံဝဏ္ဏယန္တေန ဝုတ္တမေတံ, တသ္မာ [Pg.179] န ဧတ္ထ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော, တသ္မာ ယော တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယေ ဝိသေသဝါဒေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. သော ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာယ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပတ္တဿ ဂဟဏဋ္ဌာနန္တိ ဟတ္ထေန ပတ္တဿ ဂဟဏပဒေသံ. ဝိနိဝတ္တိတွာတိ ပတ္တေ သဗ္ဗံ အာမိသဂတံ သဒ္ဓိံ ဘတ္တေန ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ. ပမာဏာတိက္ကန္တန္တိ ကေလာယနဝသေန အတိက္ကန္တပမာဏံ အာရက္ခံ ဌပေတိ. စီဝရဘောဂန္တရန္တိ စီဝရပဋလန္တရံ. ဥဒရေန အက္ကမိတွာတိ ဥဒရေနေဝ သန္နိရုမ္ဘိတွာ.

“Assa”是指“不为嬉戏”等词。此义已说：在注释《一切漏经》(Sabbāsavasutta, M.i.23)时，已于《清净道论》(Visuddhimagga)中作了决择，是故此处不复述。因此，于彼彼决择中，当求特殊之说。此当依《胜义宝函》(Paramatthamañjūsā)之《清净道论释义》所说之理了知。“持钵处”是指手持钵之部位。“返回”是指将钵中所有食物连同饭食一并清除后离去。“越量”是指因嬉戏而设置过量之防护。“衣褶间”是指衣层之间。“以腹压”是指仅以腹部紧压。

အပ္ပတ္တကာလံ အဘိမုခံ နာမေတိ ဥပနာမေတီတိ အတိနာမေတိ, ပတ္တကာလံ အတိက္ကာမေန္တော နာမေတိ အပနေတီတိ အတိနာမေတိ. ဥဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ပါဠိယံ ‘‘န စ အနုမောဒနဿ ကာလမတိနာမေတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

未到时机而提前，名为“超越时机”；时机已到而错过，亦名为“超越时机”。为显示圣典中所说“不超越随喜之时”含此二义，故将两者合在一起说明，而说“若人”等。

ဝေဂဂမနေန ပဋိသံမုဉ္စိတွာ ဓာဝိတွာ ဂစ္ဆတိ. အစ္စုက္ကဋ္ဌန္တိ အတိဝိယ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ကဍ္ဎိတပါရုတံ. တေနာဟ ‘‘ယော ဟိ ယာဝ ဟနုကဋ္ဌိတော…ပေ… ဟောတီ’’တိ. အစ္စောက္ကဋ္ဌန္တိ အတိဝိယ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ ကဍ္ဎိတပါရုတံ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ဩတာရေတွာ’’တိ. ဥဘတော ဥက္ခိပိတွာတိ ဒက္ခိဏတော ဝါမတောတိ ဥဘောသု ပဿေသု ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဥက္ခိပိတွာ. ထနန္တိ ဒက္ခိဏထနံ.

以急速行走，是指散开（衣物）而跑去。“过分上拉”是指将所穿的衣物拉得过高。因此说“若人（将衣物拉）至颚骨……”。“过分下拉”是指将所穿的衣物拉得过低。因此说“（拉）至脚踝”。“从两边提起”是指从左右两边提起上衣。“乳房”是指右乳。

ဝိဿဋ္ဌောတိ ဝိမုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဝိဿဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော’’တိ. ယသ္မာ အမုတ္တဝါဒိနော ဝစနံ အဝိဿဋ္ဌတာယ န သိနိယှတိ, န ဧဝံ မုတ္တဝါဒိနောတိ အာဟ ‘‘သိနိဒ္ဓေါ’’တိ. ဝိညေယျောတိ သုပရိဗျတ္တတာယ အက္ခရတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ ဝိညာတုံ သက္ကုဏေယျော. တေနာဟ ‘‘ပါကဋော’’တိ. ဝိညာပနိယောတိ ဝိဇာနိတဗ္ဗော. ဗျဉ္ဇနဝသေနေဝ စေတ္ထ ဝိညေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဃောသဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. မဓုရောတိ ပိယော ပေမနီယော အပလိဗုဒ္ဓေါ. သဝနမရဟတိ, သဝနဿ သောတဿ ဟိတောတိ ဝါ သဝနီယော. သမ္ပိဏ္ဍိတောတိ သဟိတော. ဘဂဝတော ဟိ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနကတာသဉ္စိတတ္တာ သဟိတာကာရေနေဝ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, န အယောသလာကာယ ပဟဋကံသထာလံ ဝိယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏော. တေနာဟ ‘‘အဝိသာရီ’’တိ. ဂမ္ဘီရောတိ ယထာ ဂမ္ဘီရဝတ္ထုပရိစ္ဆိန္ဒနေန ဉာဏဿ ဂမ္ဘီရသမညာ, ဧဝံ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနသမ္ဘဝတော သဒ္ဒဿ ဂမ္ဘီရသမညာတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော’’တိ[Pg.180]. နိန္နာဒဝါတိ သဝိသေသံ နိန္နာဒဝါ. သွာယံ ဝိသေသော ဂမ္ဘီရဘာဝသိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒီ’’တိ. ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ စတုရင်္ဂနိပ္ဖာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အကာရဏာ မာ နဿီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိယ သရဿ ပရိသပရိယန္တတာ ဝုတ္တာ, ဓမ္မတာဝသေနေဝ ပန သာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တဿ မူလကာရဏဿ တထာ အဝဋ္ဌိတတ္တာ.

“清晰”（vissaṭṭha）即是“解脱”（vimutta）。因此说：“正因其清晰，故可了知”。因为未解脱者之言，因其不清晰而干涩，解脱者之言则不然，故说“流畅”（siniddha）。“可了知”（viññeyya）是指因其极为明了，故能从字与音节了知。因此说“显了”（pākaṭa）。“能令解”（viññāpanīya）即是应被知。此处当知，可了知性是依音节而言，因其意在声音。“甘美”（madhura）即是可爱、可亲、无碍。“悦耳”（savanīya）即是值得听闻，或于听闻、于耳有益。“凝聚”（sampiṇḍita）即是连贯。世尊的声音，因从其发生之处积聚，故以连贯之形态传入耳中，不像以铁棍敲击铜盘般散乱。因此说“不散逸”（avisārī）。“深沉”（gambhīra）：犹如智慧因辨别甚深之法而得“深”名，声音亦因从甚深之处发出而得“深”名，故说“深沉者，从深处生起”。“洪亮”（ninnādavā）即是特别洪亮。此特别之处由深沉而成，故说“正因其深沉，故而洪亮”。如是，此处当知四支成就四（德）。“勿无故消失”，是说声音遍及会众之界限，犹如依佛陀威力，然当知此实依于法性，因其根本原因本就如是安立。

ပစ္စောသက္ကိတွာတိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ. သမုဿိတကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဝိယ ဥပရိ ဣန္ဒနီလရတနဝိတတသိခံ ဝိဇ္ဇုလ္လတာဘူသိတံ. မဟာပထဝီအာဒယော သတ္ထုဂုဏပဋိဘာဂတာယ နိဒဿနံ, ကေဝလံ မဟန္တတာမတ္တံ ဥပါဒါယ နိဒဿိတာ.

“退后”即是“返回”。犹如耸立的金山，其顶由帝青宝铺成，并以闪电为饰。大地等被引为譬喻，仅是取其广大，以示导师功德之一分。

၃၉၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ အနာရောစိတော. အာဂမနဝသေန စေတ္ထ ပဋိသံဝေဒိတန္တိ အာဟ ‘‘အဝိညာတအာဂမနော’’တိ. ဥဂ္ဂတဘာဝန္တိ ကုလဘောဂဝိဇ္ဇာဒီဟိ ဥဠာရဘာဝံ. အနုဒ္ဒယသမ္ပန္နာတိ ကာရုဏိကာ.

390. “未被感知”即是“未被告知”。此处“被感知”是就其到来而言，故说“其来未知”。“出身高贵”是指在家族、财富、学识等方面卓越。“具足悲悯”即是“有悲心者”。

၃၉၁. သဟသာဝ ဩကာသကရဏေန ဥစ္စကုလီနတာ ဒီပိတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ.

391. 因仓促让出位置而显示其出身高贵，故说“急速起身，分裂为二”等。

နာရိသမာနနာမန္တိ ဣတ္ထိအတ္ထဇောတကနာမံ. တေနာဟ ‘‘ဣတ္ထိလိင်္ဂ’’န္တိ. အဝှာတဗ္ဗာတိ ကထေတဗ္ဗာ.

“与女（名）同名”是指显示女性意义的名称。因此说“阴性”（itthiliṅga）。“应被称呼”即是“应被言说”。

၃၉၄. ဧကနီဟာရေနေဝ အဋ္ဌ ပဉှေ ဗျာကရောန္တော. ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ…ပေ… ပဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ ဝိဒိတကာရဏံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသော ပါကဋော’’တိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ကထိတံ တဿ ပရိဘဏ္ဍဉာဏဘာဝတော ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ. ‘‘ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော, အဘိညာ ဝေါသိတော’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ မုနီတိ အသေက္ခမုနိ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တဉာဏမောနေယျေန သမန္နာဂတော’’တိ.

394. 仅以一种方式解答八个问题。通过“宿住……乃至……被称为”之语，说明了知晓宿住的原因，故说“他的宿住是显现的”。天眼智已被述及，因其是随业趣智的辅助智。又因经说“已达生之尽毁，圆满诸神通”，且言“牟尼”，此处意指无学牟尼，故说“具足阿罗汉智之牟尼法”。

ကိလေသရာဂေဟိ ကိလေသဝိဝဏ္ဏတာဟိ. ဇာတိက္ခယပ္ပတ္တတ္တာ ‘‘အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အဘိဇာနိတွာတိ အဘိဝိသိဋ္ဌတာယ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာယ ဉတွာ. ဣဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ အာဂတနယေန ပရိညာပဟာနဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာသမာပတ္တီနံ ပါရဂမနေန ပါရဂူတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပါရဂူတိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိညေယျဓမ္မာနံ ဇာနနဝသေန အဘိညာပါရဂူ. တာဒိသောတိ ယာဒိသော ‘‘ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ ပဒဒွယေန [Pg.181] ဝုတ္တော, တာဒိသော. ဆဟိ အာကာရေဟီတိ ပဇာနနာဒီဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ.

由诸烦恼欲，由诸烦恼垢。因已达生之尽毁，故说“已达生之尽毁”。“遍知”是指以超胜之最高道慧了知。现在，为显示此中“到彼岸者”（pāragū）之义，是依《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)所说之理，通过圆满遍知、断、修、证、等至而达彼岸，故说“或到彼岸者”等。以了知诸应遍知法故，为“神通到彼岸者”。“如是者”，即如“一切法到彼岸者”二词所说之人。“以六种行相”，即以如前所述之了知等六种行相。

ကာမဉ္စေတ္ထ ဒွေ ဧဝ ပုစ္ဆာဂါထာ ဒွေ စ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ, ပုစ္ဆာပဋိပါဋိယာ ပန အသင်္ကရတော စ ဝိဿဇ္ဇနံ ပဝတ္တတိ, တံ နိဒ္ဓါရေတုံ ကိံ ပနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာတိ ဝေဒေဟိ မဂ္ဂဉာဏေဟိ ပါရင်္ဂတတ္တာ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီဟိ ဝိဇ္ဇာနံ အတ္ထိတာယ ဗောဓိတတ္တာ. ပါပဓမ္မာနန္တိ ဆတ္တိံသပါပဓမ္မာနံ သောတ္ထာနံ မဂ္ဂံ ပါပနေန နိဿေသတော သောဓိတတ္တာ.

此处实有二问偈与二答偈，然回答乃依提问之次序进行，并无混淆。为确定此点，故说“复有何”等。“以慧行故”，是指以道智之慧到彼岸故。“宿住”等，是指因有宿住（智）等诸明而觉悟故。“于诸恶法”，是指因证得安稳之道，而将三十六种恶法无余清净故。

၃၉၅. ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလဓမ္မေသု ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိယာ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန. တဿ အနုရူပဓမ္မဘာဝတော အနုဓမ္မော နာမ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလဓမ္မာ. ယော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ န ပဋိပဇ္ဇတိ, သော တထာဂတံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေဌေတိ နာမ. ယော ပန ပဋိပဇ္ဇန္တော စ ဒန္ဓာဘိညတာယ ကမ္မဋ္ဌာနသောဓနတ္ထံ အန္တရန္တရာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အနေကဝါရံ ကထာပေတိ, သော ဧတ္တာဝတာ ဓမ္မာဓိကရဏံ တထာဂတံ ဝိဟေဌေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ပရိဿမော အတ္ထိ, အယဉ္စ အတ္ထော မဟာသုဒဿနသုတ္တာဒီဟိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော, တသ္မာ – ‘‘သစ္စဓမ္မဿ အနုဓမ္မ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ပရကာလေ စေတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာနမ္ပိ သင်္ဂယှတိ, တံ ပန ဣမသ္မိံ ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဟိတ’’န္တိ.

395. 所谓“法”，即阿罗汉道，因其于诸善法中达到究竟圆满，故为最上之解释。与其相应的法，名为“随法”，即下三道果之法。若有人于世尊前闻法后，不如所教而行，此人即是以法为由而恼害如来。然而，若有行者因慧解迟钝，为净化业处而时常拜见世尊，多次请法，仅此不应说其是以法为由而恼害如来。世尊说法实无疲厌，此义当以《大善见经》(Mahāsudassanasutta)等阐明。因此，当说“真实法之随法”时，应知是为了以否定的方式阐明“不要因法而烦扰我”之意。此处，“般涅槃者”亦含摄未来般涅槃，然此已包含于前文，故说“以说法而言，阿罗汉果即是其顶点”。

ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《梵寿经释义》之隐义阐明究竟。

၂. သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 塞拉经释义

၃၉၆. ကေဏိယောတိ တဿ နာမံ, ပုဗ္ဗေ ကေဏိယာ ဇီဝိကာကပ္ပနတောတိ ဝဒန္တိ. ဇဋိလောတိ ဇဋာဓရော. ဗြာဟ္မဏဇာတိကတ္တာ ကောဋိသာရတာယ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော. ပယောဇေတွာ နိဿယော ဟုတွာ ဝသတိ, ရတ္တိံ ကာမသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတီတိ ဝါ ယောဇနာ. သုသင်္ခတန္တိ သပ္ပိမဓုသက္ကရာဒီဟိ စေဝ မရိစသိင်္ဂီဝေရာဒီဟိ စ သုဋ္ဌု အဘိသင်္ခတံ.

396. “给尼(Keṇiya)”是他的名字，据说他过去以操舵(keṇi)为生。“结发(Jaṭila)”指蓄发髻者。因其为婆罗门种姓且财富巨亿，故为“婆罗门大富长者(brāhmaṇamahāsālo)”。“受用”的解释是：依靠它而住，或是在夜晚享受欲乐。“善调制(Susaṅkhataṃ)”指用酥油、蜜、糖等，以及胡椒、生姜等善加烹调。

ပဋိက္ခေပပသန္နတာယာတိ [Pg.182] အဟောဝတာယံ အပ္ပိစ္ဆော, ယော နိမန္တိယမာနောပိ န သာဒိယတီတိ ဥပနိမန္တိယမာနဿ ပဋိက္ခေပေ တိတ္ထိယာနံ ပသန္နဘာဝတောတိ. တံ ကထံ? ဝိရုဒ္ဓမေတန္တိ ‘‘အကာရဏမေတ’’န္တိ ပဋိက္ခိပတိ.

“因拒绝而生信”是指：“啊，此人真是少欲！即使受到邀请也不接受。”由于对外道拒绝再三邀请的行为而生起信心。这是为何？他会以“此乃相违”或“此无道理”而拒绝。

၃၉၈. ကပ္ပသဟဿေဟိပိ…ပေ… အဟောသီတိ ဣဒံ နာနုဿဝသိဒ္ဓံ အနုမာနဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယာဟ. ပဒေတိ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ပဒပ္ပမာဏေ’’တိ. ပဇ္ဇတိ နိက္ခိပတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ပဒံ ပကတိယာ ပါဒနိက္ခိပဋ္ဌာနံ, တသ္မိံ ပဒေ. ကီဠာပသုတတာဒိနာ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ. ဗောဓိသတ္တစာရိကန္တိ ဒုက္ကရစရိယံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

398. “即使千劫……”等语，此非依传说而成立，而是就推断领会而说。“于足(pade)”是省略后半部分的表述，故说“于足迹大小(padappamāṇe)”。“足(padaṃ)”是说于此安置、放下（脚步），或是自然放置脚步之处，即在那足迹处。因沉迷嬉戏等而放逸。“菩萨行(Bodhisattacārikaṃ)”是指难行。

၃၉၉. ပရိပုဏ္ဏတာယာတိ အနူနတာယ. အဟီနင်္ဂတာယာတိ အဝေကလ္လဘာဝတော. ရောစတီတိ ရုစိ, ဒေဟပ္ပဘာ, သောဘဏာ ရုစိ ဧတဿာတိ သုရုစိ. အာရောဟသမ္ပတ္တိ ကာယဿ ပမာဏယုတ္တဥစ္စတာ. ပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ ကိသထူလဘာဝဝဇ္ဇိတပရိဏာဟတာ. သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိ အဝယဝါနံ သုသဏ္ဌိတတာ. စာရုဒဿနောတိ ပိယဒဿနော တေနာဟ ‘‘သုစိရမ္ပီ’’တိအာဒိ. သုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏောတိ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဒ္ဒိတွာ သိလာနိဃံသေနေဝ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဌပိတဃနသုဝဏ္ဏရူပဝဏ္ဏော. မဟာပုရိသဘာဝံ ဗျဉ္ဇေန္တိ ပကာသေန္တီတိ ဗျဉ္ဇနာနိ, မဟာပုရိသလက္ခဏာနီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ဝုတ္တဗျဉ္ဇနာနေဝါ’’တိ.

399. “圆满”即无减损。“肢体无缺”即无缺陷。“悦意(ruci)”指身体的光辉，有美好光辉者为“妙色(suruci)”。“身量具足”指身体的高度合乎比例。“体态具足”指体态匀称，不胖不瘦。“形体具足”指肢体结构匀称。“容貌悦人(Cārudassano)”即喜见(piyadassano)，因此说“即使久视”等。肤色如金，指其肤色如同用天然朱砂研磨，并像在石砧上锤炼过的纯金。能显示、阐明大士(mahāpurisa)之相，故为“相(byañjanāni)”，即大士相，故说“即是前文所说之相”。

ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သုရုစီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, ‘‘အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစသီ’’တိ ပုန ဝုတ္တံ. ‘‘စာရုဒဿနော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, ‘‘ကလျာဏဒဿနော ဘိက္ခု ကဉ္စနာဘတ္တစော’’တိ ပုန ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဥတ္တရဂါထာယပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. သာတိသယံ ဥတ္တမဝဏ္ဏေ ဝဏ္ဏေတွာ ဥတ္တမဝဏ္ဏိနောတိ ပဒေန သန္တံ ပကာသေတီတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမဝဏ္ဏသမ္ပန္နဿာ’’တိ. ဥတ္တမသာရထီတိ သေဋ္ဌပုရိသသာရထိ. တတ္ထ တတ္ထ ဇမ္ဗုဝနသဏ္ဍမဏ္ဍိတတာယ ဇမ္ဗုဒီပေါ ‘‘ဇမ္ဗုသဏ္ဍော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဿရိယန္တိ စက္ကဝတ္တိဿရိယံ.

前文已说“妙色(surucī)”，又说“如日轮闪耀”。前文已说“容貌悦人，肤色如金”，又说“比丘容貌美好，肤色如金”，有鉴于此，故说“于后偈亦同此理”。以超胜之语赞叹最上之色，复以“具最上色者”一词彰显圣者，故说“具足最上色”等。最上调御者(Uttamasārathi)即最上丈夫的调御者。因处处为阎浮树林所庄严，故瞻部洲(Jambudīpa)亦称“阎浮林(Jambusaṇḍa)”。“自在(issariyaṃ)”指转轮圣王的主权。

ဇာတိခတ္တိယာတိ ဇာတိမန္တော ခတ္တိယာ. ရာဇာဘိရာဇာတိ ဧတ္ထ အဘိ-သဒ္ဒေါ ပူဇတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ရာဇူနံ ပူဇနီယော’’တိ.

“生为刹帝利(Jātikhattiyā)”指有种姓的刹帝利。“诸王之王(Rājābhirājā)”，此处“abhi”一词为尊敬义，故说“为诸王所尊敬”。

အပ္ပမာဏာတိ အပရိမာဏာ လောကဓာတုယော. ‘‘ယာဝတာ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၁) ဟိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရောတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအနုတ္တရဘာဝံ ‘‘ယာဝတာ [Pg.183] ဟီ’’တိအာဒိနာ ပါကဋတရံ ကတွာ ဓမ္မရာဇဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သွာဟ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မေနာတိ ပဋိဝေဓဓမ္မေန. တေနာဟ ‘‘အနုတ္တရေနေဝါ’’တိ. အနုတ္တရေနာတိ ဝိသိဋ္ဌေန ဥတ္တမေန. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ဓမ္မေနာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မေနာတိပိ သင်္ဂယှတိ. ပရိယတ္တိဓမ္မေနာတိ ဒေသနာဓမ္မေန အာဏာစက္ကံ ပဝတ္တေမီတိ ယောဇနာ. ဒေသနာဉာဏပဋိဝေဓဉာဏဝိဘာဂံ ဓမ္မစက္ကမေဝ ဝါ. အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ပဋိဝတ္တိတုံ အသက္ကုဏေယျံ.

“无量(Appamāṇā)”指无量的世界。如（《增支部》3.81）所说：“乃至随其所欲”。“法王无上(Dhammarājā anuttaro)”，此处为了通过“乃至……”等句更明显地揭示其无上性，并为阐明其法王之性，故说“我”等语。“以法(Dhammena)”指以通达之法。因此说“唯以无上”。“无上(anuttarena)”指殊胜、最上。于此，“以法”亦可含摄行道之法。“以教法(Pariyattidhammena)”即以说法之法，应连接为“我转命令之轮”。或（法轮）即是说法智与通达智的分别。“不可逆转(Appaṭivattiyaṃ)”即无法使其回转。

တထာဂတေန ဇာတောတိ တထာဂတေန ဟေတုနာ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော. ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ. အနုဇာတောတိ စ ဝုတ္တေ အနု-သဒ္ဒဿ ဝသေန တထာဂတန္တိ စ ဥပယောဂဝစနမေဝ ဟောတိ, သော စ အနု-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထဇောတကောတိ အာဟ ‘‘တထာဂတံ ဟေတုံ အနုဇာတော’’တိ. အဝညာတဗ္ဗဘာဝေန ဇာတောတိ အဝဇာတော ဒုပ္ပဋိပန္နတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဒုဿီလော’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ကောကာလိကံ အာရဗ္ဘ ‘‘ပုရိသန္တကလိ အဝဇာတော’’တိ. ပုတ္တော နာမ န ဟောတိ တဿ ဩဝါဒါနုသာသနိယံ အဋ္ဌိတတ္တာ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘အနုဇာတော တထာဂတ’’န္တိ ဧဝမာဟ.

“如来所生(Tathāgatena jāto)”即以如来为因，生于圣种。此处工具格是在因的意义上使用。说到“随生(anujāto)”，其中“随(anu)”字与“如来”一词皆为连接语，而“随”字揭示了因的意义，故说“随如来因而生”。“以应被轻蔑的方式出生”故为“下劣生(avajāto)”，因其行持不正。因此说“恶戒”。如针对果嘎里咖(Kokālika)所说：“人中败类，下劣生者”。因其不遵行教诫，故不名为子。如是说，即“随如来生”之意。

ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂဝိဇ္ဇာ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဝိမုတ္တီတိ ဖလဝိမုတ္တိ. နနု စ မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗေန ဂဟိတောတိ? သစ္စံ ဂဟိတော, သဗ္ဗေ စ ပန သတ္တ ဓမ္မာ အဘိညေယျာတိ ဝိဇ္ဇာယ အဘိညေယျဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဣမိနာ ဝါ နယေန သဗ္ဗေသမ္ပိ အဘိညေယျဘာဝေါ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဖလေန ဝိနာ ဟေတုဘာဝဿေဝ အဘာဝတော ဟေတုဝစနေန ဖလသိဒ္ဓိ, နိရောဓဿ စ သမ္ပာပနေန မဂ္ဂဿ ဟေတုဘာဝေါ. ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တနေန တဏှာယ သမုဒယဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ သင်္ဂဟိတမေဝ အတ္ထတော အာပန္နတ္တာ. ယုတ္တဟေတုနာတိ ယုတ္တိယုတ္တေန ဟေတုနာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ သာဓေတိ သစ္စဝိနိမုတ္တဿ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗဿ အဘာဝတော သစ္စသမ္ဗောဓနေနေဝ စ တဿ အနဝသေသတော ဗုဒ္ဓတ္တာ. အတ္ထဝစနဉ္စေတံ, ပယောဂဝစနာနိ ပန – ဗြာဟ္မဏ, အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗထာ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ အဝိပရီတမာစိက္ခတိ ယထာဟံ သဗ္ဗမဂ္ဂဒေသကောတိ. ကိံ ပန ဘဂဝါ သယမေဝ အတ္တနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝံ အာရောစေတီတိ? မဟာကရုဏာယ အညေသံ မဟာဝိသယတော. တတ္ထ ‘‘ဧကောမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗာဘိဘူ သဗ္ဗဝိဒူဟမသ္မီ’’တိအာဒီနိ (မဟာဝ. ၁၁; မ. နိ. ၁.၂၈၅; ၂.၃၄၁; ကထာ. ၄၀၅) သုတ္တပဒါနိ ဣဒမေဝ စ သုတ္တပဒံ ဧတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

“明(Vijjā)”指道明。“解脱”以最上的解释而言，指果解脱。问：道难道不是以应修习而被含摄的吗？答：诚然，但一切七法皆应被遍知，故说明具有遍知性。或应知，以此理路，一切法皆具遍知性。无果则无因，故说因即可成就果；以证得灭，故道为因。苦之生起，乃因爱之集，此义理已含摄其中。以正当之因，即以符合道理之因，成就佛陀之境，因无离于真理而应觉悟之事，唯有彻底觉悟真理，方能无余成佛。此为义说，若依文句而言，则为：“婆罗门，我乃正等觉者，于一切处皆无颠倒说法，因是正等觉者，故于一切处皆无颠倒地开示，如我宣说一切道。”然则，世尊为何亲自宣称自己已成正等觉？乃因大悲，为令他人得广大之境。于此，“我乃唯一正等觉者，我乃一切胜者、一切知者”等经句（《大品》11；《中部》1.285, 2.341；《论事》405），以及此经句，皆为证明此义。

သလ္လကန္တနောတိ [Pg.184] သလ္လာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. ရောဂဿာတိ ကိလေသရောဂဿ. တသ္မာတိ အပုနပဝတ္တိပါဒနေန တိကိစ္ဆနတော. ဗြဟ္မံ ဝါ သေဋ္ဌံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တောတိ ဗြဟ္မဘူတော. ဧဝံ အာဂတာယာတိ ဣမိနာ –

拔箭者，谓因已根除诸箭故。病者，谓烦恼病。是故者，谓因不再令其生起而治疗故。已证得梵，即最上正等正觉，故为已成梵者。如是而来者，即指此——

‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ, ဒုတိယာ အရတိ ဝုစ္စတိ;

တတိယာ ခုပ္ပိပါသာ တေ, စတုတ္ထီ တဏှာ ပဝုစ္စတိ.

欲是汝初军，不乐为第二；饥渴为第三，贪爱说为四。

ထိနမိဒ္ဓံ တေပဉ္စမံ ထိနမိဒ္ဓံ တေ, ဆဋ္ဌာ ဘီရူ ပဝုစ္စတိ;

သတ္တမီ ဝိစိကိစ္ဆာ တေ, မက္ခော ထမ္ဘော တေ အဋ္ဌမော.

昏沉睡眠为第五，怖畏被称为第六；疑为汝之第七军，虚伪与顽固为第八。

လာဘော သိလောကော သက္ကာရော, မိစ္ဆာလဒ္ဓေါ စ ယော ယသော;

ယော စတ္တာနံ သမုက္ကံသေ, ပရေ စ အဝဇာနတိ;

ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ, ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ’’တိ. (သု. နိ. ၄၃၈-၄၄၁);

利养、声誉与恭敬，及诸邪得之名闻，又谁自赞而毁他：那牟质，此即汝军，黑者之攻击军。

ဧဝံ ဝုတ္တံ နဝဝိဓံ သေနံ သင်္ဂယှတိ. ဝသေ ဝတ္တေတွာတိ သမုစ္ဆိန္ဒနေန အနုပ္ပာဒတာပါဒနေန ဝသေ ဝတ္တေတွာ. ကုတောစိ အဘယော နိဗ္ဘယော.

如是，（偈颂）总括了所说的九种魔军。“使其住于控制下”，即以根除、令其不再生起的方式，使其住于控制下。于任何处皆无所畏惧。

သယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ယေန ယေန အဓိဂတော, တေန တေန ပရသဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗံ ဟိတွာ အသမ္မောဟတော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏေနေဝ သာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စက္ခ’’န္တိ. ပသဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌိ သန္ဒိဋ္ဌိ. ယထာ ရထေန ဇယတီတိ ရထိကော, ဧဝံ ဣဒံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ သန္ဒိဋ္ဌိယာ ဇယတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿနံ ဝုစ္စတိ, ဒိဋ္ဌမေဝ သန္ဒိဋ္ဌံ, သန္ဒဿနန္တိ အတ္ထော. သန္ဒိဋ္ဌံ အရဟတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော ယထာ ဝတ္ထယုဂံ အရဟတီတိ ဝတ္ထယုဂိကော. သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဖလဒါနံ သန္ဓာယ နာဿ ကာလောတိ အကာလံ, အကာလမေဝ အကာလိကံ, န ကာလန္တရံ ခေပေတွာ ဖလံ ဒေတိ, အတ္တနော ပန ပဝတ္တိသမနန္တရမေဝ ဖလံ ဒေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အတ္တနော ဖလပ္ပဒါနေ ပကဋ္ဌော ကာလော ပတ္တော အဿာတိ ကာလိကော, လောကိယော ကုသလဓမ္မော, ဣဒံ ပန သမနန္တရဖလတ္တာ န ကာလိကံ.

当自证知，即是说，凡证得者，皆应舍离他信，以无惑之省察智亲自照见。因此说“现见”。殊胜之见即是现见。譬如以车战胜者称为车兵，同样，此道梵行以现见而得胜，故称现见的。又或者，“所见”即是“见”，所见即是现见，有展示之义。值得现见者，称为现见的，犹如值得一套衣服者，称为衣套者。就现见之果的给予而言，无有时间，故为“无时”；无时即是“即时”，意即不会耗费时间才给与果报，而是在其自身发生之后立即给与果报。又或者，在其给与果报上有特定时间到达者，为“有时”，此指世间善法；而此（圣道）因是立即给果，故非“有时”。

၄၀၀. ‘‘မဟာယညံ ပဝတ္တယီ’’တိအာဒီသု ကေဝလံ ဒါနဓမ္မာဒီသု ယညပရိယာယသမ္ဘဝတော ‘‘ဗြာဟ္မဏာနံ ယညာဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဗြာဟ္မဏာ ဟိ ‘‘အဂ္ဂိမုခါ ဒေဝါ’’တိ အဂ္ဂိဇုဟနပုဗ္ဗကံ ယညံ ဝိဒဟန္တိ. တေနာဟ ‘‘အဂ္ဂိဇုဟနပ္ပဓာနာတိ အတ္ထော’’တိ ‘‘ဘူရ္ဘုဝ? သွ?’’ ဣတိ သာဝိတ္တီ ပုဗ္ဗကတ္တာ မုခံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ[Pg.185]. ‘‘မုခမိဝ မုခ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဣဓာပိ ပဓာနပရိယာယော မုခသဒ္ဒေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘မနုဿာနံ သေဋ္ဌတော ရာဇာ ‘မုခ’န္တိ ဝုတ္တော’’တိ အာဟ. အာဓာရတောတိ ဩဂါဟန္တီနံ နဒီနံ အာဓာရဘာဝတော ပဋိသရဏတော ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနဘာဝတော. သညာဏတောတိ စန္ဒယောဂဝသေန အဇ္ဇ အသုကနက္ခတ္တန္တိ ပညာယနတော. အာလောကကရဏတောတိ နက္ခတ္တာနိ အဘိဘဝိတွာ အာလောကကရဏတော. သောမ္မဘာဝတောတိ သီတဟိမဝါသီတဝါတူပက္ခရဘာဝတော. တပန္တာနန္တိ ဒီပသိခါ အဂ္ဂိဇာလာ အသနိဝိစက္ကန္တိ ဧဝမာဒီနံ ဝိဇ္ဇလန္တာနံ. အာယမုခံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဘာဝေန.

400. “举行大祭祀”等句中，仅就布施法等而言，因祭祀之义可生起，所以说“婆罗门没有祭祀”。婆罗门认为“火是诸天的口”，以火供为先而举行祭祀，所以说“以火供为主要”的意思。‘地、空、天’(Bhūr bhuvaḥ svaḥ)是萨维提(Sāvittī)咒语的前导，故为口，为先导。如“口如口”等句，此处也以“主要”为“口”之义，显示‘人中之最胜者，王被称为口’。作为容受处：因其为诸流入河流之所依、所归、所趣之处故。作为标识：因依月亮之运行而得知今日是某星宿故。作为光明者：因其胜过诸星宿而作光明故。因其清凉性：因其具有寒冷、冰雪、凉风等特性故。于照耀者中：指于灯焰、火光、闪电等闪耀者中。福德之门：以其为最上应供处故。

ဒိဗ္ဗစက္ခု ဓမ္မစက္ခု ပညာစက္ခု ဗုဒ္ဓစက္ခု သမန္တစက္ခူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ. တေ သရဏဿာတိ တေ သရဏဿ စ, တေ သရဏဘာဝမူလကတ္တာ ဣတရဒွယဿ စ, ယထာဝုတ္တ တေ-ပဒေန ဝုတ္တတ္ထတော ပရဿ စာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘တေ တုယှံ, ဣတရဿ စ သရဏဿ အဟော အာနုဘာဝေါ’’တိ. အာဝုတ္တိဝသေန ဝါ တေ သရဏဿာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော – တုယှံ သရဏဘူတဿ စ ဣတရသရဏဿ စ အာနုဘာဝေါတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

天眼、法眼、慧眼、佛眼、遍眼，即此五眼。“于汝之皈依处”一句，其义为：亦指汝之皈依处，亦指因汝为其余二者之皈依根本，亦指超越前述“汝”字所说之义者。此即是说：“啊，汝之皈依处及其他皈依处的大威力！”又或者，应以重复的方式来阐明“于汝之皈依处”的意义——即已成汝之皈依者及其他皈依处之威力。其余皆易了知。

သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《塞拉经》释义之义理阐明究竟。

၃. အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. 阿萨拉亚那经释义

၄၀၁. အညမညဝိသိဋ္ဌတ္တာ ဝိသဒိသံ ရဇ္ဇံ ဝိရဇ္ဇံ, ဝိရဇ္ဇတော အာဂတာ, တတ္ထ ဇာတာတိ ဝါ ဝေရဇ္ဇကာ, ဧဝံ ဇာတာ ခေါ ပန တေ, ယသ္မာ ဝတ္ထာဘရဏာဒိဝိဘာဂေန နာနပ္ပကာရာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘နာနာဝေရဇ္ဇကာန’’န္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝေရဇ္ဇဿေဝ ဝသေန နာနပ္ပကာရတာ ဝုတ္တာ. ယညုပါသနာဒိနာတိ ယညာနုဘဝနမန္တဇ္ဈေနဒက္ခိဏပရိယေသနာဒိနာ. စတုဝဏ္ဏသာဓာရဏန္တိ ခတ္တိယာဒီနံ စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ သာဓာရဏံ သံသာရသုဒ္ဓိပါပတဿနံ. နှာနသုဒ္ဓိယာတိ တိတ္ထသမုဒ္ဒခါတေသု မန္တဇပ္ပနပုဗ္ဗကံ သာယံတတိယဥဒကောရောဟနာဒိနှာနသုဒ္ဓိယာ. ဘာဝနာသုဒ္ဓိယာတိ ပရမဇောတိဘူတာယ ပုရိသဘာဝနာသင်္ခါတာယ သုဒ္ဓိယာ. ဝါပိတသိရောတိ ဩရောပိတကေသော. တမေဝ ဟိ သိရော ဝါပိတန္တိ ဝုစ္စတိ.

401. 因彼此殊胜，国土不相似，故称“异国”。从异国而来，或生于彼处者，名为异国人。这样出生的他们，因为衣物装饰等的不同而有各种各样的种类，所以说‘种种异国人’。但在义注中则仅依异国之义来说明其多样性。以祭祀、侍奉等，指受用祭祀、诵念咒语、寻求供养等等。四种姓共通，指刹帝利等四种姓共通的轮回清净与罪恶之见。以沐浴清净，指在外道之渡口、海、池中，以念诵咒语为先，早晚三次入水等之沐浴清净。以修习清净，指通过名为“人之修习”的修习，所成就的极致光明之清净。剃头者，指已剃发者。正是因为剃除了头发，所以才称为剃头者。

သဘာဝဝါဒီတိ [Pg.186] ယထာဘူတဝါဒီ. ပဗ္ဗဇန္တာတိ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂစ္ဆန္တာ, တသ္မာ ဗြာဟ္မဏာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ သိက္ခန္တေန ဘောတာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ, နော အဗြာဟ္မဏာ’’တိ အယံ ဝိဓိ သဟေတုကော သဥပါဒါနော သက္ကစ္စံ ဥဂ္ဂဟိတော, တသ္မာ တုယှံ ပရာဇယော နတ္ထိ…ပေ… ဧဝမာဟံသု.

如实说者，即是如其本然而说。出家者，即是趋向婆罗门之出家者。因此，学习婆罗门出家仪轨的您，对此“唯婆罗门清净，非婆罗门不清净”之法，有因由、有根据地认真学习了，所以您不会失败……（略）……他们如是说。

၄၀၂. လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထန္တိ ‘‘ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တလဒ္ဓိယာ ဝိနိဝေဌနတ္ထံ. ပုတ္တပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ‘‘ဧဝံ မယံ ပေတ္တိကံ ဣဏဓာရံ သောဓေယျာမာ’’တိ လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပုတ္တပဋိလာဘတ္ထာယ. အယဉှေတ္ထ အဓမ္မိကာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ အဇ္ဈာသယော. နေသန္တိ ဗြာဟ္မဏာနံ. သစ္စဝစနံ သိယာတိ ‘‘ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ’’တိအာဒိဝစနံ သစ္စံ ယဒိ သိယာ ဗြာဟ္မဏီနံ…ပေ… ဘဝေယျ, န စေတံ အတ္ထိ. မဟာဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတောတိ ဝါဒစ္ဆေဒကဝါဒေါ မုခတောဇာတစ္ဆေကဝါဒေါ. အဿလာယနောဝိညူ ဇာတိကော ‘‘နိရက္ခေပံ သမဏေန ဂေါတမေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဇာနန္တောပိ သဟဂတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထံ ‘‘ကိဉ္စာပိ ဘဝံ ဂေါတမော’’တိအာဒိမာဟ.

402. 为破除邪见，即是为了去除“唯婆罗门是梵天之子，是梵天亲生，从梵天口中出生，是梵天所生”这种流传的邪见。为得子嗣，即是住于“这样我们就能偿还祖先的债务”之见，从而追求获得儿子。此即那些非法行婆罗门的意图。‘彼等’，指婆罗门。‘若为谛语’，即是说，如果“梵天之子”等言说为真，那么婆罗门女就应该……（略）……，但事实并非如此。‘从大梵天口中出生’，此为断诤之说，是断绝‘从口出生’之论。阿萨拉亚那虽为智者，明知“沙门乔达摩已毫无保留地宣说”，但为守护同行婆罗门之心，仍说“尊者乔达摩纵然……（略）……”等语。

၄၀၃. ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏောတိ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတုံ ‘‘သုတံ တေ ယောနကကမ္ဗောဇေသူ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ယဒိ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, သဗ္ဗတ္ထ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဘဝေယျ, အထ ကသ္မာ ယောနကကမ္ဗောဇာဒိဇနပဒေသု ဗြာဟ္မဏာနံ သေဋ္ဌဘာဝေါ နတ္ထိ? ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝဏ္ဏာ, တသ္မာ ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော’’တိ လဒ္ဓိမတ္တမေတံ. တေသု ဟိ ဇနပဒေသု ဇနာ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတွာ သမ္မန္တယိတွာ ကတိကံ အကံသု, ဒါသံ သာမိကံ ကတွာ ဣတရေ သဗ္ဗေ တံ ပူဇေတွာ တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တိ, ယော တေသံ အယျော ဟောတိ ဣတရေ သဗ္ဗေ တဿ ဒါသာ ဟောန္တိ, တေ ကတိပယသံဝစ္ဆရာတိက္ကမေန တဿ ကိဉ္စိ ဒေါသံ ဒိသွာ တံ တတော ဌာနတော အပနေတွာ အညံ ဌပေန္တိ, ဣတိ သော အယျော ဟုတွာ ဒါသော ဟောတိ, ဣတရော ဒါသော ဟုတွာ အယျော ဟောတိ, ဧဝံ တာဝ ကေစိ ‘‘အယျော ဟုတွာ ဒါသော ဟောတိ, ဒါသော ဟုတွာ အယျော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပုရိမဝသေနေဝ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော သဘရိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝယပ္ပတ္တေ ပုတ္တေ အသတီတိ ဣဒံ ဝက္ခမာနဿ ဒါရကဿ ဒါယဇ္ဇသာမိကဘာဝဿ တာဝ ဒဿနံ. မာတိတော သုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ [Pg.187] ယော မာတိတော သုဒ္ဓတ္တာ အယျော, ပိတိတော အသုဒ္ဓတ္တာ ဒါသော ဟောတိ, သော ဧဝ ပိတိတော အသုဒ္ဓတ္တာ ဒါသော ဟုတွာ မာတိတော အယျော ဟောတီတိ ဇာတိံ သမ္ဘေဒေတိ. သောဝ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဟောတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ အပရေ. ကော ထာမောတိ မဟန္တေ လောကသန္နိဝါသေ အနမတဂ္ဂေ အတီတေ ကာလေ ဣတ္ထီနံ ဝါ စိတ္တေ အနဝဋ္ဌိတေ ဒါသာ ဒါသာ ဧဝ ဟောန္တိ, အယျာ အယျာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ကော ဧကန္တိကော သဟေတုကော အဝဿယော, တဿ သာဓကော သိဒ္ဓန္တော, ကိံ နိဒဿနန္တိ အတ္ထော.

403. 如今为破“婆罗门是最高贵种姓”之说，而始说“汝闻于臾那(Yona)与剑浮沙(Kamboja)否……”等语。若婆罗门确为最高贵种姓，则于一切处，婆罗门皆应为最高贵。然何以在臾那、剑浮沙等国，婆罗门无最高贵之地位？实因此地种姓如是，故“婆罗门最高贵”之说，仅为一种执见。彼地之人，集会共议，制定规约：将奴仆立为主人，其余众人皆尊敬之，并受其管辖；彼为众人之主，其余众人则为其奴仆。数年之后，若见其有过，则废其位，另立他人。于是，彼由主为奴，另一人由奴为主。是故，有人言“由主为奴，由奴为主”，即为此义。然在义注中，则依前文之义而释，言“婆罗门与其妻……”等。于无成年之子时——此为暂示下文将言及之子有继承主人地位之权。“于母系为清净”——此处，若人因母系清净而为主，因父系不净而为奴；同样，因父系不净而为奴者，复因母系清净而为主——此即混淆种姓。另有人言：“此事绝无可能。”有何依据？——于此广大无始之过去世间，或因女心不定，而谓“奴仆恒为奴仆，主人恒为主人”，于此说中，有何绝对、有因、必然之依据？其成立之理为何？其例证为何？此即其义。

၄၀၄. သုက္ကစ္ဆေဒကဝါဒေါ နာမာတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော သုက္ကစ္ဆေဒကဝါရော နာမ.

404. 所谓“断白净论”，即“唯婆罗门为白净种姓”之说。

၄၀၈. သဗ္ဗသ္မိံ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောန္တေတိ ဧတေန ယထာ ယတော ကုတောစိ နိဿယတော ဥပ္ပန္နော အဂ္ဂိဥပါဒါနသမ္ပန္နော အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောတိ, ဧဝံ ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ ဒါသကုလေ ဇာတော ဥပနိဿယသမ္ပန္နော သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနော သံသာရတော သုဇ္ဈတိ ဧဝါတိ ဒဿေတိ.

408. “于一切中行火事”，此言旨在说明：犹如火，无论从何处、依何而生，只要具足燃料，即能行火事；同样，无论生于何等奴仆之家，只要具足近依缘且正修行，亦能从轮回中得清净。

၄၀၉. ပါဒသိကဝဏ္ဏောတိ အန္တရာဠဝဏ္ဏော. ဧတေသန္တိ ခတ္တိယကုမာရေန ဗြာဟ္မဏကညာယ ဥပ္ပန္နပုတ္တော, ဗြာဟ္မဏကုမာရေန ခတ္တိယကညာယ ဥပ္ပန္နပုတ္တောတိ ဧတေသံ ဒွိန္နံ မာဏဝကာနံ. မတကဘတ္တေတိ မတေ ဥဒ္ဒိဿ ကတဘတ္တေ. ထာလိပါကေတိ ကတမင်္ဂလဘတ္တေ.

409. 足生种姓(Pādasikavaṇṇa)即中间种姓。“此等”是指刹帝利王子与婆罗门女子所生之子，及婆罗门王子与刹帝利女子所生之子，即此二青年。丧食(Matakabhatta)是指为亡者所作之食。锅炊(Thālipāka)是指为庆典所作之食。

၄၁၀. တုမှေတိ ဇာတိသာမညတော မာဏဝံ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဏှန္တော အာဟ. ကော နု ခေါတိ အဝံသိရော ဣသိဝါဒေါ, တေသံ ဗြာဟ္မဏီသီနံ အသာမတ္ထိယဒဿနေန ဇာတိယာ အပ္ပမာဏတံ ဝိဘာဝေတုံ ဂါမဒါရကဝေသေန ဥပဂစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမဏ္ဍလရူပေါ ဝိယာ’’တိ. ကောဏ္ဍဒမကောတိ အဒန္တဒမကော.

410. “你们”，是基于种姓的共通性，而将该青年与婆罗门们归为一类。“此究竟是谁”，是指低头沉思的仙人之言。为显示彼等婆罗门仙人之无能，并阐明种姓并非标准，彼以村童之形象走近。因此说“如村中少年”。“Koṇḍadamaka”是指调伏未调伏者之人。

၄၁၁. ဇနေတီတိ ဇနိကာ ဇနေတ္တိ. ဇနကော ပိတာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္ဓဗ္ဗပဉှန္တိ ဂန္ဓဗ္ဗဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တဿ ခတ္တိယဘာဝါဒိပုစ္ဆံ. ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပမ္ပိ ဧကာ ဝိဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ကိရ ကုသလော ယံ ကိဉ္စိ အာဟာရူပဂပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဗီဇံ အန္တမသော ဧလာလုကမ္ပိ ဂဟေတွာ ဘေသဇ္ဇေဟိ ယောဇေတွာ ပစန္တော သပ္ပိမဓုဖာဏိတေဟိ သမာနရသံ ကတွာ သမ္ပာဒေတုံ [Pg.188] သက္ကောတိ, ပုဏ္ဏောပိ တာဒိသော, တေန ဉာတံ တွံ ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပမတ္တမ္ပိ န ဇာနာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သဒ္ဓေါတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ သဒ္ဓေါ, ပေါထုဇ္ဇနိကေနေဝ ရတနတ္တယပသာဒေန ပသန္နော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဥပါသကံ မံ ဘဝံ…ပေ… သရဏံ ဂတ’’န္တိ.

411. “能生者(janetī)”即生母(janikā)。“生者(janako)”即父亲，于此亦同理。乾闼婆(gandhabba)问题，是指关于将投生于母胎之识是否为刹帝利等身份之问。持勺技艺(Dabbigahaṇasippa)亦当知为一门学问。据说，精通此术者，能取任何可食之叶、花、果、种，乃至黄瓜，配以药物烹煮，用酥油、蜂蜜、糖蜜调出相同之味。富那(Puṇṇa)亦能如此，故关联之义为：“汝竟连持勺之艺亦不知。”“信”是指信于业果，以凡夫之心而信乐三宝。是故彼言：“尊者，请视我为优婆塞……我已皈依。”

အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《阿萨拉亚那经》释义之隐义阐明圆满。

၄. ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. 果达穆卡经释义

၄၁၂. ခေမိယာ နာမ ရညော ဒေဝိယာ ရောပိတတ္တာ တံ အမ္ဗဝနံ ခေမိယမ္ဗဝနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝဒန္တိ. ဓမ္မိကောတိ ဓမ္မယုတ္တော သဗ္ဗသောဝ အဓမ္မံ ပဟာယ ဓမ္မေ ဌိတော. ပရိဗ္ဗဇတိ ပဗ္ဗဇတိ ဧတေနာတိ ပရိဗ္ဗဇော, ဃရာဝါသတော နိက္ခမနပုဗ္ဗကံ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏဝသေန သီလသမာဒါနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပရိဗ္ဗဇေ. သဘာဝေါတိ တံ ပရိဗ္ဗာဇနိယံ, တေဟိ တေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗော ပဋိပတ္တိဓမ္မသင်္ခါတော သဘာဝေါ. ဓမ္မောဝ ပမာဏန္တိ ဧတေန မယံ အဟိရိမနာ စိတ္တဿ ယထာဥပဋ္ဌိတံ ကထေမ, တသ္မာ တံ အပ္ပမာဏံ, ယော ပနေတ္ထ အဝိတထော ဓမ္မော, တဒေဝ ပမာဏံ. အဓိဂတပဋိပတ္တိသင်္ခါတော သဘာဝေါ အတ္ထိ, တဿ တုမှေဟိ တုမှေဟိ ဗဟုနာ နာနာသန္ဒဿနာဒိ ကမ္မေန ဣဓ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဗဟုဒေဝေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော.

412. 据说，因国王之妃揭弥亚(Khemiyā)所植，彼芒果林被称为揭弥亚芒果林(Khemiyambavana)。“如法者(dhammika)”即与法相应者，彻底舍离非法而安住于法。“游方(paribbaja)”即由此而出家游行，是先离居家生活，后以受持（出家）相而受持戒。“于此”即于此游方中。“自性(sabhāva)”即游方者所应行之修行法，此即所谓自性。“唯法为标准”，意为：我等坦率直言，随心所现而说，故此言非是标准；于此中，真实不虚之法，彼方为标准。存在名为“已证得之行道”的自性，汝等应于此处，以众多不同见解等行为来培育之，此中大有可言，此即其意。

၄၁၄. သာရတ္တရတ္တာတိ သာရဇ္ဇနဝသေန ရတ္တာ, ဗဟုလရာဂဝသေန အဘိရတ္တာတိ အတ္ထော. အတ္တနာ ဉာပေတဗ္ဗမတ္ထံ အနုဂ္ဂဟာပေတိ ဗောဓေတီတိ အနုဂ္ဂဟော, ဉာပိတကာရဏံ, သဟ အနုဂ္ဂဟေနာတိ သာနုဂ္ဂဟာ. တေနာဟ ‘‘သကာရဏာ’’တိ. ကိံ ပန တံ ကာရဏံ? ဣမဿာဓိပ္ပာယော ‘‘နတ္ထိ ဓမ္မိကော ပရိဗ္ဗဇော’’တိ မယာ ဝုတ္တော, အဒ္ဓါ ပနာယသ္မာ ဥဒေနော ယာထာဝတော ဓမ္မိကံ ပရိဗ္ဗဇံ မေ အာစိက္ခတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ.

414. “染著者(sārattarattā)”是因染著而爱，因多欲而深爱之义。自己应使人知晓之义，令他人觉悟，此为“饶益(anuggaha)”，即所示之理由；“有饶益(sānuggahā)”即与饶益俱行。故说“有因由(sakāraṇā)”。然彼因由为何？此中意谓：“‘无如法之游方者’，此我所说；然具寿优陀那(Udena)必将为我如实解说如法之游方者。”故说“此已说……”等。

၄၂၁. သဗ္ဗမိဒံ ထာဝရဇင်္ဂမံ ပုရိသကတံ, တသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ အတ္တာ ပေါသေတဗ္ဗော ရက္ခိတဗ္ဗောတိ လောကာယတနိဿိတော နီတိမဂ္ဂေါ ဃောဋမုခကန္တော, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဧတဿ ကိရ ဇာနနသိပ္ပေ’’တိအာဒိ. သဂ္ဂေ [Pg.189] နိဗ္ဗတ္တော နာမ နတ္ထိ အကတ္တဗ္ဗမေဝ ကရဏတော. ဒေဝလောကပရိယာပန္နဓနံ မနုဿာနံ ဥပကပ္ပပုညာဘာဝတော ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ နိဟိတဓနံ ‘‘အသုကေ စာ’’တိ အာစိက္ခိတွာ ဂတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

421. “此一切动与不动之物，皆为人所造。是故，无论作何，皆应滋养、守护自身。”——此乃依于顺世论(lokāyata)之行事之道，为果达穆卡所喜。故说“关于彼之知与艺……”等。所谓生天者，实不可得，正因其行所不应行。天界所属之财，人因无相应福德而不得受用，（彼）唯告“在某处”后，往取前世自所藏之财。余者易知。

ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《果达穆卡经》释义之隐义阐明圆满。

၅. စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. 阐基经释义

၄၂၂. တသ္မိန္တိ သာလဝနေ. ဥတ္တရေန ဩပါသာဒန္တိ ဩပါသာဒဂါမဿ ဥတ္တရဒိသာယံ. ဥတ္တရေနာတိ ဧန-သဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဩပါသာဒန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. အဇ္ဈာဝသတီတိ ဧတ္ထ အဓိ-အာ-သဒ္ဒါနံ အနတ္ထန္တရတံ ဟဒယေ ကတွာ အာဟ ‘‘ဝသတီ’’တိ. ဣဒါနိ တေသံ အတ္ထဝိသေသဘာဝိတံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဘဝိတွာ ဝါ အာဝသတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထာတိ ဩပါသာဒပဒေ. သတ္တုဿဒန္တိအာဒီသု ပန ကထန္တိ အာဟ – ‘‘တဿ အနုပ္ပယောဂတ္တာဝ သေသပဒေသူ’’တိ. ဥပ-အနု-အဓိ-ဣတိ-ဧဝံ-ပုဗ္ဗကေ ဝသနကိရိယယာဋ္ဌာနေ ဥပယောဂဝစနမေဝ ပါပုဏာတီတိ သဒ္ဒဝိဒူ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပသဂ္ဂဝသေန ပနေတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဥဿဒတာ နာမေတ္ထ ဗဟုလတာတိ တံ ဗဟုလတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗဟုဇန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဝဇ္ဇိတွာတိ ပရိက္ခိပိတွာ.

422. “于彼”即于彼沙罗林中。“于奥帕萨达(Opāsāda)之北”即于奥帕萨达村之北面。“于北(uttarena)”一词，因与“-ena”音结合，故为表方位之语。于“居住(ajjhāvasati)”一词中，因念及“adhi-”与“ā-”二前缀无义差，故说“住(vasati)”。今为示其义别，续说“或征服而住”等。此处于“奥帕萨达”一词中（适用）。至于在“有情众多(sattussada)”等词中又如何呢？答曰：“因其（此规则）不适用于其余词语。”语言学家们认为，在表示居住行为的词前，若有“upa-”、“anu-”、“adhi-”等前缀，则应取表方位之义，故说：“其规则应从语法中探求。”诚如所言：“此处应依前缀而知其为表处所之方位格。”此中“众多(ussadatā)”之名为“多”，为示其多，故说“众人”等。“转向(āvajjitvā)”即围绕。

ရညာ ဝိယ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂံ. ရညော ဒါယဘူတန္တိ ကုလပရမ္ပရာယ ဘောဂ္ဂဘာဝေန ရညာ လဒ္ဓဒါယဘူတံ. တေနာဟ ‘‘ဒါယဇ္ဇန္တိ အတ္ထော’’တိ. ရာဇနီဟာရေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓံ ပရိဘောဂလာဘဿ သေဋ္ဌဒေယျတာ နာမ နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇသင်္ခေပေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. တိတ္ထပဗ္ဗတာဒီသူတိ နဒီတိတ္ထပဗ္ဗတပါဒဂါမဒွါရအဋဝီမုခါဒီသု. နိဿဋ္ဌပရိစ္စတ္တန္တိ မုတ္တစာဂဝသေန ပရိစ္စတ္တံ ကတွာ. ဧတေသံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ.

如国王般享用，即国王的享用物。作为国王的继承物，即通过家族世代相传，以享用之方式由国王获得的继承物。因此说“意思是继承”。因为应当以国王的方式享用，没有比此更高、更好的施予了，故说“撑起伞盖，如国王般享用”。在渡口、山等处，即河流渡口、山脚、村庄门口、森林入口等处。“彻底舍弃”，即以完全舍离的方式放弃。这是指那些婆罗门和居士。

၄၂၃. တိ သန္နိပတိတာ. ယော ကောစိ ဝိညူနံ ဣစ္ဆိတော ပဉှော, တဿ ပုစ္ဆိတဿ ယာထာဝတော ကထနသမတ္ထော ပုစ္ဆိတပဉှဗျာကရဏသမတ္ထော.ကုလာပဒေသာဒိနာ မဟတီ မတ္တာ ဧတဿာတိ မဟာမတ္တော.

423. 他们聚集了。任何智者所想问的问题，当被问及时，他都能如实解说，有能力解答所问的问题。因家族出身等而地位崇高者，是为大臣(mahāmatta)。

၄၂၄. တေတိ [Pg.190] ‘‘နာနာဝေရဇ္ဇကာ’’တိ ဝုတ္တဗြာဟ္မဏာ. ‘‘ဥဘတော သုဇာတော’’တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၀၃; အ. နိ. ဋီ. ၃.၅.၁၃၄) ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ ယေဟိ ကေဟိစိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ သုဇာတတာ ဝိညာယေယျ, သုဇာတသဒ္ဒေါ စ ‘‘သုဇာတော စာရုဒဿနော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၉၉; သု. နိ. ၅၅၃; ထေရဂါ. ၈၁၈) အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိပရိယာယောတိ ဇာတိဝသေနေဝ သုဇာတတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘မာတိတော စ ပိတိတော စာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနောရသပုတ္တဝသေနပိ လောကေ မာတုပိတုသမညာ ဒိဿတိ, ဣဓ ပနဿ ဩရသပုတ္တဝသေနေဝ ဣစ္ဆီယတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သံသုဒ္ဓဂဟဏီကော’’တိ ဝုတ္တံ. ပိတာ စ မာတာ စ ပိတရော, ပိတူနံ ပိတရော ပိတာမဟာ, တေသံ ယုဂေါ ပိတာမဟယုဂေါ, တသ္မာ ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယုဂသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဧကသေသနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ယုဂေါ စ ယုဂေါ စ ယုဂါ’’တိ. ဧဝဉှိ တတ္ထ တတ္ထ ဒွိန္နံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ’’တိ. ပုရိသဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ‘‘မာတိတော’’တိ ပါဠိဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. အက္ခိတ္တောတိ အပ္ပတ္တခေပေါ. အနဝက္ခိတ္တောတိ သဒ္ဓထာလိပါကာဒီသု န အဝက္ခိတ္တော. ဇာတိဝါဒေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဥဘတော…ပေ… ပိတာမဟယုဂါတိ ဧတေန ဗြာဟ္မဏဿ ယောနိဒေါသာဘာဝေါ ဒဿိတော သံသုဒ္ဓဂဟဏိကဘာဝကိတ္တနတော. အက္ခိတ္တောတိ ဣမိနာ ကိရိယာပရာဓာဘာဝေါ. ကိရိယာပရာဓေန ဟိ သတ္တာ ခေပံ ပါပုဏန္တိ. အနုပကုဋ္ဌောတိ ဣမိနာ အယုတ္တသံသဂ္ဂါဘာဝေါ. အယုတ္တသံသဂ္ဂမ္ပိ ဟိ ပဋိစ္စ သတ္တာ အက္ကောသံ လဘန္တိ.

424. “彼等”即指前述“来自不同国家”的婆罗门。“父母两系皆善生”(Ubhato sujāto)，若仅如此说，则“善生”可被理解为任何两个方面；又，“善生”一词在“善生，相好”等经文中是身形高大圆满的同义词，故为阐明此处的善生是就出身而言，而说“从母系及父系”。世间亦有以非亲生子而得父母之名者，然为显示此处所要是亲生子，故说“其血统清净”。父与母为父母，父母之父为祖父，祖父之辈为祖父之辈，因此处之义应理解为“上至第七代祖辈”。此处的“辈”(yuga)一词，当以“单存”(ekasesa)的语法来理解，如“辈与辈即是诸辈”，如此各处皆含摄了父母双方。因此说：“由此上溯，一切先祖皆以祖父之名统摄。”此处“人”(purisa)的用法，当理解为以卓越者来指称，如此，“从母系”(mātito)这一巴利语词才能成立。“无瑕疵”(Akkhitta)，即未遭指责。“无可讥”(Anavakkhitta)，即于信施熟食等方面无可指责。就“种姓”(jātivāda)而言，此为表原因的具格，为显示此义，故说“以何因缘”等。此处，“父母两系……上至第七代祖辈”，以此说明该婆罗门因其血统清净之称颂而无出身之过。“无瑕疵”，以此说明无行为之过，众生实因行为之过而遭指责。“无玷污”(Anupakuṭṭha)，以此说明无不当交往，众生亦因不当交往而受辱骂。

ဣဿရောတိ အဓိပတေယျသံဝတ္တနိယကမ္မဖလေန ဤသနသီလော. သာ ပနဿ ဣဿရတာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိပစ္စယာ ပါကဋာ ဇာတာတိ အဍ္ဎတာပရိယာယဘာဝေန ဝဒန္တော ‘‘အဍ္ဎောတိ ဣဿရော’’တိ အာဟ. မဟန္တံ ဓနမဿ ဘူမိဂတဉ္စေဝ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ မဟဒ္ဓနော. တဿာတိ တဿ တဿ. ဝဒန္တိ ‘‘အနွယတော ဗျတိရေကတော စ အနုပသင်္ကမနကာရဏံ ကိတ္တေမာ’’တိ.

“自在者”(Issara)，即因能导向主权之业的果报而有支配之性情。而他的这种自在，是因财富圆满之缘而显现，故作为“富有”的同义词而说“富有即是自在者”。他拥有大量地里和空中的财富，故为“大富者”(mahaddhana)。“他的”(Tassa)，即指那个人的。他们说：“我们从正面和反面宣说（世尊）不亲近他的原因。”

အဓိကရူပေါတိ ဝိသိဋ္ဌရူပေါ ဥတ္တမသရီရော. ဒဿနံ အရဟတီတိ ဒဿနီယော. တေနာဟ ‘‘ဒဿနယောဂ္ဂေါ’’တိ. ပသာဒံ အာဝဟတီတိ ပါသာဒိကော. တေနာဟ ‘‘စိတ္တပသာဒဇနနတော’’တိ. ဝဏ္ဏဿာတိ ဝဏ္ဏဓာတုယာ[Pg.191]. သရီရန္တိ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌော ကရစရဏဂီဝါသီသာဒိ အဝယဝသမုဒါယော, သော စ သဏ္ဌာနမုခေန ဂယှတီတိ ‘‘ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ပရမာယ…ပေ… သမ္ပတ္တိယာ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဝဏ္ဏေသု သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ ဥတ္တမောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သေဋ္ဌေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော’’တိ. တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ စက္ကဝတ္တိနော စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဝ ဟောန္တိ. ဗြဟ္မဝစ္ဆသီတိ ဥတ္တမသရီရာဘော သုဝဏ္ဏာဘောတိ အတ္ထော. ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘မဟာဗြဟ္မုနော သရီရသဒိသေန သရီရေန သမန္နာဂတော’’တိ. န ဗြဟ္မုဇုဂတ္တတံ. အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယာတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ အဝယဝပါရိပူရိယာ စ ဒဿနာယ ဩကာသော န ခုဒ္ဒကော. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗာနေဝါ’’တိအာဒိ.

“殊胜相”(Adhirūpa)，即卓越之相，最上之身。堪受瞻仰，故为“可瞻仰者”(dassanīya)；因此说“堪为瞻仰对象”。能引生净信，故为“令人喜悦者”(pāsādika)；因此说“因其能令心生净信”。“肤色”(Vaṇṇa)，即肤色之质。“身体”(Sarīra)，即由手、足、颈、头等肢体组成的、形态卓越的集合体，此身以形貌而被认知，故说“以其最上之肤色美……以及圆满”。一切肤色中，金色最为殊胜，故说“具足最上之金色”。诚然，诸佛与转轮王皆是金色。“有梵天之辉”(Brahmavacchasī)，意即有最上身体之光辉，有金色之光辉。正是针对此义而说“具足如大梵天般的身体”，而非指身体如梵天般笔直。“其身可观，无有微小之处”(Akhuddāvakāso dassanāya)，即因其身高体阔、肢体圆满，故可观之处并无微小。因此说“一切……”等。

ယမနိယမလက္ခဏံ သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ, တံ ပနဿ ရတ္တညုတာယ ဝုဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတံ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ ဝုဒ္ဓသီလီ, တေန စ သဗ္ဗဒါ သမာယောဂတော ဝုဍ္ဎသီလေန သမန္နာဂတော. ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ တတော ပရံ သီလဿ တတ္ထ အဘာဝတော တေသဉ္စ အဇာနနတော.

有戒律之相，故为“持戒者”(sīlavā)。其戒因长时实践而长老、增长，有此戒者，故为“长老戒者”(vuddhasīlī)，并因恒常相应，而为“具足长老戒”。他们仅是针对五戒而言，因为更高之戒在他们那里并不存在，且他们亦不知晓。

ဌာနကရဏသမ္ပတ္တိယာ သိက္ခာသမ္ပတ္တိယာ စ ကတ္ထစိပိ အနူနတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ အက္ခရာနိ ဧတိဿာတိ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ. အထ ဝါ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ပဒံ, နာမာဒိ, ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနံ ဝါကျံ, တေသံ ပရိပုဏ္ဏတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ. အတ္ထဉာပနသာဓနတာယ ဝါစာဝ ကရဏန္တိ ဝါက္ကရဏံ, ဥဒါဟရဏဃောသော. ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန တဿ ဗြာဟ္မဏဿ, တေန ဝါ ဘာသိတဗ္ဗအတ္ထဿ. ပူရေ ပုဏ္ဏဘာဝေ. ပူရေတိ စ ပုရိမသ္မိံ အတ္ထေ အာဓာရေ ဘုမ္မံ, ဒုတိယသ္မိံ ဝိသယေ. သုခုမာလတ္တနေနာတိ ဣမိနာ တဿာ ဝါစာယ မုဒုသဏှဘာဝမာဟ. အပလိဗုဒ္ဓါယ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ. သန္ဒိဋ္ဌံ သဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ဝိယ ဧကဒေသကထနံ. ဝိလမ္ဗိတံ သဏိကံ စိရာယိတွာ ကထနံ. ‘‘သန္ဒိဒ္ဓဝိလမ္ဗိတာဒီ’’တိ ဝါ ပါဌော. တတ္ထ သန္ဒိဒ္ဓံ သန္ဒေဟဇနကံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ခလိတာနုကဍ္ဎိတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာတိ ဣမိနာ စဿ ဝါစာယ အတ္ထပါရိပူရိံ ဝဒန္တိ.

因发音部位与方法、以及训练的圆满，在任何方面皆无欠缺，其词、句、音节皆圆润，故为“词句圆满”(parimaṇḍalapadabyañjanā)。或者，义理因此而得以表达，故为“词”(pada)，如名词等；能彰显所欲之义，故为“句”(byañjana)，即文句；因这两方面圆满，故为“词句圆满”。以其为令义理明了之工具，语即是工具，故为“发声”(vākkaraṇa)，即吐辞之音。由于那位婆罗门的功德圆满，或由于他所要言说的义理圆满。“圆满”(Pūre)，在第一义中是表处所的第七格，在第二义中是表所缘的第七格。以“柔和”(sukhumālatta)一词，说明其语言柔软、细滑之相。其声音不为胆汁、痰等所障碍。另一种读法是“含糊、迟缓等”。其中“含糊”(sandiddha)指引生疑惑。“等”字则包含结巴、拖音等。以“初、中、后分明”，说明其语言义理的圆满。

၄၂၅. သဒိသာတိ ဧကဒေသေန သဒိသာ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗထာ သဒိသာ ကေစိပိ ဂုဏာ အညေသု လဗ္ဘန္တိ. ဣတရေတိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ အသဒိသဂုဏေ. ဣဒန္တိ ဣဒံ အတ္ထဇာတံ. ဂေါပဒကန္တိ ဂါဝိယာ ပဒေ ဌိတဥဒကံ. ကုလပရိယာယေနာတိ ကုလာနုက္ကမေန.

425. “相似”(Sadisā)，即在某方面相似。因为在其他众生身上，找不到任何与佛陀功德完全相似的功德。“其他”(Itare)，即其功德与自身功德不相似者。“此”(Idaṃ)，即此事类。“牛迹”(Gopadaka)，即母牛蹄印中所存之水。“依家族次第”(Kulapariyāyena)，即依家族之顺序。

တတ္ထာတိ [Pg.192] မဉ္စကေ. သီဟသေယျံ ကပ္ပေသီတိ ယထာ ရာဟု အသုရိန္ဒော အာယာမတော ဝိတ္ထာရတော ဥဗ္ဗေဓတော စ ဘဂဝတော ရူပကာယဿ ပရိစ္ဆေဒံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တော သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ.

“在那里”(Tattha)，即在床上。“作狮子卧”(Sīhaseyyaṃ kappesi)的意思是：如同阿修罗王罗睺(Rāhu)无法测得世尊(Bhagavā)色身的长、宽、高，他行使了如是的神通变化，而作狮子卧。

ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန အရိယန္တိ အာဟ ‘‘အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ. အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ, န သုခဝိပါကဋ္ဌေန. ကတ္ထစိ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ ကတ္ထစိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ ယသ္မာ စတုဝီသတိယာ ဌာနေသု အသင်္ချေယျာ အပရိမေယျာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝန္တိ. ကောဋိသတသဟဿာဒိပရိမာဏေနပိ ဗဟူ ဧဝ. တသ္မာ အနုတ္တရာစာရသိက္ခာပနဝသေနေဝ ဘဂဝါ ဗဟူနံ အာစရိယော. တေတိ ကာမရာဂတော အညေ ဘဂဝတာ ပဟီနကိလေသေ.

“圣”(ariya)因清净故，被称为“圣，最上，清净”。“善”(kusala)因无过故，非因乐报故。有时八万四千有情，有时无数天人，因在二十四处饮道果甘露(maggaphalāmata)。即使以百千俱胝为量，亦是众多。因此，世尊仅以教导无上行仪(anuttarācārasikkhāpana)，即为众多之师。“彼”(te)指除欲贪(kāmarāga)外，为世尊所断之诸烦恼。

အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေဟိ ပုရက္ခရီယတိ, န ဝါ ပါပံ ပုရတော ကရောတီတိပိ အပါပပုရေက္ခာရောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပါပေ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အပါပေတိ ပါပပပဋိပက္ခေ ပါပရဟိတေ စ. ဗြဟ္မနိ ဘဝါ, ဗြဟ္မုနော ဝါ ဟိတာ ဂရုကရဏာဒိနာ, ဗြဟ္မာနံ ဝါ မဂ္ဂံ ဇာနာတီတိ ဗြဟ္မညာ, တဿာ ဗြဟ္မညာယ ပဇာယ.

“不以恶为先导”(apāpapurekkhāra)指为无恶法所引导，或不置恶法于前。为示此义，故说“于九种无恶出世间法(nava lokuttaradhamma)”等。此中，“无恶”(apāpa)指与恶法对立及离于恶法。生于梵(brahman)，或因恭敬等而利益于梵，或知梵道，故为“梵行”(brahmaññā)，此指具梵行之众生。

တိရောရဋ္ဌာ တိရောဇနပဒါတိ ဧတ္ထ ရဇ္ဇံ ရဋ္ဌံ ရာဇန္တိ ရာဇာနော ဧတေနာတိ ကတွာ. တဒေကဒေသဘူတာ ပဒေသာ ပန ဇနပဒေါ ဇနာ ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ သုခဇီဝိကံ ပါပုဏန္တီတိ ကတွာ. ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ သလ္လက္ခေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂဝါ ဝိဿဇ္ဇေတိ တေသံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ စိန္တေတွာတိ အဓိပ္ပာယော. နဝကာတိ အာဂန္တုကဘာဝေန အမှာကံ အဘိနဝါ.

于“境外国土”(tiroraṭṭha)、“境外地区”(tirojanapada)中，“国”(raṭṭha)指国王凭借其统治的领土；“地区”(janapada)指部分国土，是民众赖以生存、获得幸福生活的地方。此与“观察到问题中的过失”(pucchāya dosaṃ sallakkhetvā)相关。世尊解答，是考虑到他们的依止缘具足(upanissayasampatti)。所谓“新学”(navaka)，是指因是来客，对我们而言是新来的。

၄၂၆. ဩပါတေတိ နိပ္ပာတေတီတိ အတ္ထော. တထာဘူတော စ တတ္ထ ပေသိတာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဝေသေတီ’’တိ. သံပုရက္ခရောန္တီတိ သက္ကစ္စံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကရောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပုရတော ကတွာ ဝိစရန္တီ’’တိ.

426. “使之落下”(opāteti)即“使之掉下”(nippāteti)的意思。像这样的人被派到那里，所以说“使之进入”(paveseti)。“恭敬引导”(saṃpurakkharonti)是说恭敬地作为前导。因此说“置于前方而行”(purato katvā vicaranti)。

၄၂၇. သုဒ္ဒေ ဗဟိ ကတွာ ရဟော သာသိတဗ္ဗဋ္ဌေန မန္တာ ဧဝ တံတံအတ္ထပဋိပတ္တိဟေတုတာယ ပဒန္တိ မန္တပဒံ ဝေဒံ. တေနာဟ ‘‘ဝေဒေါ’’တိ. ဧဝံ ကိရာတိ ပရမ္ပရဘာဝေန အာဘတန္တိ အာစရိယပရမ္ပရာယ အာဘတံ. ပါဝစနသင်္ခါတသမ္ပတ္တိယာတိ [Pg.193] ပမုခဝစနမှိ ဥဒတ္တာဒိသမ္ပတ္တိယာ. သာဝိတ္တိအာဒီဟိ ဆန္ဒဗန္ဓေဟိ ဝဂ္ဂဗန္ဓေဟိ စာတိ ဂါယတ္တီအာဒီဟိ အဇ္ဈာယာနုဝါကာဒီဟိ ဆန္ဒဗန္ဓေဟိ စ ဝဂ္ဂဗန္ဓေဟိ စ. သမ္ပာဒေတွာတိ ပဒသမ္ပတ္တိံ အဟာပေတွာ. ပဝတ္တာရောတိ ဝါ ပါဝစနဝသေန ဝတ္တာရော. သဇ္ဈာယိတန္တိ ဂါယနဝသေန သဇ္ဈာယိတံ, တံ ပန ပဒေနေဝ ဣစ္ဆိတန္တိ အာဟ ‘‘ပဒသမ္ပတ္တိဝသေနာ’’တိ. အညေသံ ဝုတ္တန္တိ ပါဝစနဝသေန အညေသံ ဝုတ္တံ. ရာသိကတန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါဒိဝသေန, တတ္ထာပိ ပစ္စေကံ မန္တဗြဟ္မာဒိဝသေန အဇ္ဈာယာနုဝါကာဒိဝသေန ရာသိကတံ. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေတွာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိဘဏ္ဍေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏေန သတ္တာနံ ကမ္မဿကတံ, ပစ္စက္ခတော ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဗ္ဗစက္ခုသဒိသေန ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတကပ္ပေ ဗြာဟ္မဏာနံ မန္တဇ္ဈေနဝိဓိဉ္စ ဩလောကေတွာ. ပါဝစနေန သဟ သံသန္ဒေတွာတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ယံ ဝစနံ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတံ, တေန သဟ အဝိရုဒ္ဓံ ကတွာ. န ဟိ တေသံ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတော အတ္ထော ပစ္စက္ခော ဟောတိ. အပရာပရေတိ အဋ္ဌကာဒီဟိ အပရာပရေ, ပစ္ဆိမာ ဩက္ကာကရာဇကာလာဒီသု ဥပ္ပန္နာ. ပက္ခိပိတွာတိ အဋ္ဌကာဒီဟိ ဂန္ထိတမန္တပဒေသု ကိလေသသန္နိဿိတပဒါနံ တတ္ထ တတ္ထ ပဒေ ပက္ခိပနံ ကတွာ. ဝိရုဒ္ဓေ အကံသူတိ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ္တာဒီသု (ခု. နိ. ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ္တံ) အာဂတနယေနေဝ သံကိလေသိကတ္ထဒီပနတော ပစ္စနီကဘူတေ အကံသု.

427. 因将首陀罗排除在外而秘密教导，因是思考(manta)及作为达成彼彼义理之因的文句(pada)，故为“明咒句”(mantapada)，即吠陀(veda)。故说“吠陀”。这样代代相传(paramparabhāvena ābhata)，通过师徒传承而来。其语言表达(pāvacanasaṅkhātasampatti)具有特殊韵律，比如高声诵念(udatta)等。包含萨维提(Sāvitti)等多种韵律格式(chandabandha)，比如伽耶特利(Gāyattī)等章节(ajjhāya-anuvāka)组合。“成就”(sampādetvā)指不舍弃文句的圆满(padasampatti)。“传承者”(pavattāro)或指以圣言(pāvacana)而说者。所谓“诵习”(sajjhāyita)即通过吟唱方式学习，但更注重语句的完美表达(padasampatti)。为他人所说者，亦是以圣言(pāvacana)而说。分为《梨俱吠陀》(Iruveda)、《夜柔吠陀》(Yajuveda)、《娑摩吠陀》(Sāmaveda)等吠陀支派，各派又有各自的真言(manta)、梵书(brahmā)等，还有章节(ajjhāya-anuvāka)等。以天眼(dibbacakkuna)观察，凭借如实知见众生业趣的智慧(yathākammūpagañāṇa)，以及类似天眼能亲见过去的宿住智(pubbenivāsañāṇena)，从而知晓过去劫中婆罗门的持诵仪轨(mantajjhenavidhi)。与迦叶(Kassapa)正等觉者(sammāsambuddha)的教言(pāvacana)互相参照，使其不相违背。因为他们（婆罗门）的教义不直接揭示出离轮回(vivaṭṭa)的义理。后期出现的阿闼婆(Aṭṭhaka)等，在奥嘎咖(Okkāka)王时代等时期出现，在编纂真言章句时，将烦恼(kilesa)相关的词句穿插其中。他们使其相违，如《婆罗门正法经》(Brāhmaṇadhammikasutta)所示，因为其中阐明了染污(saṃkilesika)的含义。

၄၂၈. ပဋိပါဋိယာ ဃဋိတာတိ ပဋိပါဋိယာ သမ္ဗဒ္ဓါ. ပရမ္ပရသံသတ္တာတိ အာဒါနိယာယ ယဋ္ဌိယာ သံသတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယဋ္ဌိဂ္ဂါဟကေန စက္ခုမတာ’’တိ. ပုရိမဿာတိ မဏ္ဍလာကာရေန ဌိတာယ အန္ဓဝေဏိယာ သဗ္ဗပုရိမဿ ဟတ္ထေန သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ ကစ္ဆံ ဂဏှာပေတွာ. ဒိဝသမ္ပီတိ အနေကဒိဝသမ္ပိ. စက္ခုဿ အနာဂတဘဝံ ဉတွာ ယထာအက္ကန္တဋ္ဌာနေယေဝ အနုပတိတွာ အက္ကမနံဝ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကဟံ စက္ခုမာ ကဟံ မဂ္ဂေါ’’တိ ပရိဝေဒိတွာ.

428. 次第组织起来的叫做次第相连，如接续的木杖般互相连接叫做前后相续。因此说：“由持杖的明眼人。”“对前者”(purimassa)是指，让环状站立的盲人队伍中最前面的人用手抓住最后面的人的腋下。“一日亦”(divasampi)即多日亦然。（盲人）了知自己未来的状态后，就在已踏之处跌倒，留意到那脚步，悲叹道：“明眼人(cakkhumā)在哪里？道路在哪里？”

ပါဠိအာဂတေသု ဒွီသူတိ သဒ္ဓါ အနုဿဝေါတိ ဣမေသု ဒွီသု. ဧဝရူပေတိ ယထာ သဒ္ဓါနုဿဝါ, ဧဝရူပေ ဧဝ ပစ္စက္ခဂါဟိနောတိ အတ္ထော. တယောတိ ရုစိအာကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယော. ဘူတဝိပါကာတိ ဘူတတ္ထနိဋ္ဌာယကာ အဓိပ္ပေတတ္ထသာဓကာ, ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အဘူတတ္ထဝိပါကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ[Pg.194]. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု သဒ္ဓါယိတာဒိဝတ္ထူသု. ဧကံသေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ နာလံ အနေကန္တိကတ္တာ သဒ္ဓါဒိဂ္ဂါဟဿ. ဥပရိ ပုစ္ဆာယ မဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ ဌပေသိ သစ္စာနုရက္ခာယ ဉာတုကာမတာယ ဥပ္ပာဒိတတ္တာ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ – မယာ ‘‘သစ္စမနုရက္ခတာ…ပေ… နိဋ္ဌံ ဂန္တု’’န္တိ ဝုတ္တေ သစ္စာနုရက္ခဏံ ဉာတုကာမော မာဏဝေါ ‘‘ကိတ္တာဝတာ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆိဿတိ, တဿ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သစ္စာနုဗောဓေ ပုစ္ဆာယ အဝသရံ ဒတွာ တဿ ဥပနိဿယေ ဥပကာရဓမ္မေ ကထေဿာမီတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပရိ ပုစ္ဆာယ မဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ ဌပေသီ’’တိ.

圣典中所说的两种情况，即信仰与听闻传承，就是这两种。“如此”是指如信仰与听闻传承般，其义是直接领悟的。三者是指喜好、对行相的思量、见解、禅思和忍受。真实果报是指以真实义为究竟，成就所期望之义；应当知道与此相反的就是不真实果报。于此是指在信受等事物中。不能仅凭一方面就达到究竟，因为信仰等执取是不确定的。为了守护真理，并且因为想了解而生起提问，世尊预先以提问的方式开示道路。世尊知道——如果我说“守护真理……乃至……达到究竟”，那么想了解守护真理的年轻人会用“到什么程度”等问题来提问，回答他之后，就会给他一个觉悟真理的提问机会，并为他讲述有助于其依止缘的法。因此说：“预先以提问的方式开示道路。”

၄၃၀. အတ္တာနညေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ယတော ဝုတ္တံ ပါဠိယံ – ‘‘ယံ ခေါ ပနာယမာယသ္မာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဂမ္ဘီရော သော ဓမ္မော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော’’တိအာဒိ. လုဗ္ဘန္တီတိ လောဘနီယာ ယထာ ‘‘အပါယဂမနီယာ’’တိ အာဟ ‘‘လောဘနီယေသု ဓမ္မေသူတိ လောဘဓမ္မေသူ’’တိ. ယထာ ဝါ ရူပါဒိဓမ္မာ လောဘနီယာ, ဧဝံ လောဘောတိ အာဟ ‘‘လောဘနီယေသု ဓမ္မေသူတိ လောဘဓမ္မေသူ’’တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ, ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀; မ. နိ. ၁.၁၃၃; ဝိဘ. ၂၀၃). ဧသေ နယော သေသပဒဒွယေပိ.

430. 这是就自身而说的，因为圣典中说：“这位具寿所说的法，是深奥难见、难以理解的”等等。贪求就是指令人贪求的，就像说“会导致恶趣”一样，所以说“于令人贪求之法即贪法”。又如色等法令人贪求，贪也是如此，所以说“于令人贪求之法即贪法”。因此说：“凡是世间可爱、可喜的，渴爱在那里生起就生起，在那里安住就安住”（长部2.400；中部1.133；分别论203）。其余两个词也应作如是理解。

၄၃၂. နိဝေသေတီတိ ဌပေတိ ပဋ္ဌပေတိ. ပယိရုပါသတီတိ ဥပဋ္ဌာနဝသေန ဥပဂန္တွာ နိသီဒတိ. သုယျတိ ဧတေနာတိ သောတန္တိ အာဟ ‘‘ပသာဒသောတ’’န္တိ. တဉှိ သဝနာယ ဩဒဟိတဗ္ဗန္တိ. ဓာရေတိ သန္ဓာရေတိ တတ္ထေဝ မနံ ဌပေတိ. အတ္ထတောတိ ယထာဝုတ္တဿ ဓမ္မဿ အတ္ထတော. ကာရဏတောတိ ယုတ္တိတော ဟေတုဒါဟရဏေဟိ ဥပပတ္တိတော. ဩလောကနန္တိ ဧဝမေတန္တိ ယထာသဘာဝတော ပညာစက္ခုနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗတံ ခမန္တိ, တဉ္စ မဟန္တဿ မဏိနော ပဇ္ဇလန္တဿ ဝိယ အာဝိကတွာ အတ္ထဿ စိတ္တေ ဥပဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘ဣဓာ’’တိအာဒိ. ကတ္တုကမျတာဆန္ဒောတိ ကတ္တုကာမတာသင်္ခါတော ကုသလစ္ဆန္ဒော. ဝါယမတီတိအာဒိတော စတုန္နမ္ပိ ဝီရိယာနံ ဝသေန ဝါယာမံ ပရက္ကမံ ကရောတိ. မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတီတိ မဂ္ဂါဝဟံ မဂ္ဂပရိယာပန္နဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဒဟတိ, ပဒဟနဝသေန တံ ပရိပူရေတိ. ပရမသစ္စန္တိ အမောဃဓမ္မတ္တာ ပရမတ္ထသစ္စံ. သဟဇာတနာမကာယေနာတိ မဂ္ဂပညာသဟဇာတနာမကာယေန. တဒေဝါတိ တဒေဝ ပရမသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဿတီ’’တိ.

432. “安住”意为确立、建立。“亲近”意为以侍奉之姿前往而坐。“听闻”是指听闻的工具，这里说是“净信耳”，因为它能专注听闻。“持守”意为持续保持，将心安住于彼处。“义理”即如前所述之法的义理。“因由”即合乎道理，以因由与例证而成立。“观察”意为以智慧眼如实观察其本质，使之能被理解与接受，如同展示巨大闪耀的宝石般，使义理清晰地呈现于心中，故说“于此”等。“欲作意愿”指欲作之意愿，即善欲。“精进”是从精进等四种努力方式进行勤奋努力。“行道精进”意为致力于导向道途及与道相应的正勤，通过精进修习使其圆满。“最胜真理”因其真实不虚，故是究竟真理。“以俱生名身”指以与道慧俱生的名身。“彼即是”指此究竟真理涅槃。因此说：“通过现证与通达而显现、揭示它，从而得以看见”。

၄၃၃-၄. မဂ္ဂါနုဗောဓောတိ [Pg.195] မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ဗောဓော ဗုဇ္ဈနံ, ယေသံ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနဝသေန မဂ္ဂပ္ပဋိဝေဓော, တေသံ ပဋိပဿမ္ဘနဝသေန ပဝတ္တမာနံ သာမညဖလံ, မဂ္ဂေန ပဋိဝိဒ္ဓါနိ သစ္စာနိ, ပရမတ္ထသစ္စမေဝ ဝါ အနုရူပဗုဇ္ဈနန္တိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သစ္စာနုပ္ပတ္တီတိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ သတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ သဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော ဒွါဒသ ဓမ္မာ သစ္စာနုပ္ပတ္တိယာ ဥပကာရာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တေသံယေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ဒွါဒသန္န’’န္တိ. နာယံ ‘‘တေသံယေဝါ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော. သတိပိ ကုသလဝိပါကာဒိဘာဝေန နာနတ္တေ ဝတ္ထာရမ္မဏဘူမိကိစ္စာဒိဝသေန ပန သဒိသာတိ ဥပါယတောဝ မဂ္ဂဓမ္မာ အာသေဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဖလဘူတာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ တံသဒိသေ တဗ္ဗောဟာရံ ကတွာ ‘‘တေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ အာသေဝနာဂဟဏံ သမတ္ထိတံ, န အညထာ. န ဟိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာနံ မဂ္ဂဓမ္မာနံ အာသေဝနာ, ဗဟုလီကမ္မံ ဝါ အတ္ထီတိ. တုလနာတိ ဝိပဿနာ. သာ ဟိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဘူတာ မဂ္ဂပ္ပဓာနဿ ဗဟုကာရာ တဿ အဘာဝေ မဂ္ဂပ္ပဓာနဿေဝ အဘာဝတော, ဧဝံ ဥဿာဟော တုလနာယ ဆန္ဒော ဥဿာဟဿ ဗဟုကာရောတိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌိမဿ ဥပရိမူပကာရတံ သုဝိညေယျမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

433-4. “随觉于道”（Maggānubodho）是指依道次第而觉悟、通达，以断除烦恼的方式证入圣道，以止息烦恼的方式现证沙门果。通过圣道所证之诸谛，或究竟真理，或相应之觉悟，此是其意。“证得诸谛即是果之现证”如是说。如是，前文所述的获得信心等十二种法，皆有助于证得诸谛，故说“即彼等前文所述十二法”。此处的“即彼等”一词并非指其字面意义。诸法虽因善异熟等性质各异，然就所缘、地、作用等而言实为相似，故应说，道法因修习、多修而成果位，取其相似性而作如是说，故言“彼等与道相应之法”。如是，修习之摄持方为合理，非余方式。仅一生起刹那的道法，实无修习或多修之理。所谓“衡量”即观（vipassanā）。此观能导向出离，对道之精勤大有助益；若无观，则道之精勤亦不复存在。如是，精进有助于衡量，欲求有助于精进等，下位对上位的辅助关系极易了知，故言“由此方法当知一切处之义”。其余皆极易明了。

စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《阐基经》释义之隐义阐明究竟。

၆. ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. 埃苏咖利经释义

၄၃၇. ကောဋ္ဌာသန္တိ မံသဘာဂံ. လဂ္ဂါပေယျုန္တိ နှာရုနာ ဝါ ဝါကေန ဝါ ဗန္ဓိတွာ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ ဝါ ဝသနဂေဟေ ဝါ ဩလမ္ဗနဝသေန ဗန္ဓေယျုံ. သတ္ထဓမ္မန္တိ သတ္ထိကေသု သတ္ထဝါဟေန ပဏေတဗ္ဗံ အာဏာဓမ္မံ. တဿ နိက္ခမနတ္ထန္တိ တံ မူလံ သတ္ထိကေဟိ နိတ္ထရဏတ္ထံ. ပါပံ အဿာတိ ပရိစရန္တဿ ပါရိစရိယာယ အဟိတံဝ အဿ. တေနာဟ ‘‘န သေယျော’’တိ. ဥစ္စကုလီနာဒယော ဒုတိယဝါရာဒီဟိ ဝုစ္စန္တိ, ဣဓ ဥပဓိဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိယော ပါပိယာဒိပဒေဟိ ဝုတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. တေနာဟ – ‘‘ပါပိယောတိ ပါပကော လာမကော အတ္တဘာဝေါ အဿာ’’တိ. သေယျံသောတိ ဟိတကောဋ္ဌာသော, ဟိတသဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဥစ္စကုလီနတာတိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဥစ္စာကုလီနတ္တေနာ’’တိ. ‘‘ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိအာဒီသု [Pg.196] (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၅; ၃.၁၄၁; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅; ဥဒါ. ၅၃; အပ. အဋ္ဌ. ၂.၇.၂၀; ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၄.၄; စရိယာ. အဋ္ဌ. ၁.နိဒါနကထာ; ၂.ပကိဏ္ဏကကထာ; ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ; သံ. နိ. ဋီ. ၁.၂.၁; အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁; ဝဇိရ. ဋီ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ; သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ; နေတ္တိ. ဋီ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ; မ. နိ. ဋီ. ၁.၁) ဝိယ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဣဓ ပသံသာပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဝေဿောပိ ဟိ ဥဠာရဝဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ.

437. “肉块”意为肉的部分。“捆绑”是指用筋或绳子捆绑后，为了悬挂，将其绑在人的手上或房屋里。“商队法”是指商队首领应施行的命令、法律。“为了从中解脱”是指为了让商队从中解脱出来。如果侍奉，就会遭受恶报。因此说“不好”。“高贵种姓等”是用第二次等来说明的，此处意指依附于得失的各种灾难和成就，用“恶劣”等词语表达。因此说：“恶劣是指将会得到一个恶劣、低下的自身”。“善好”是指利益的部分，意为具有利益的性质。“高贵种姓”是表示工具格的单数，故说“由于高贵种姓”。如“如来的容貌（vaṇṇa）不会衰退”等经文所示，“vaṇṇa”一词在此处是赞美的意思，故说“吠舍（vessa）也可能有卓越的赞誉”。

၄၄၀. ‘‘နိရဝေါ ပဒသဒ္ဒေါ သောဠာရဂေါတ္တဿ အကိဏ္ဏမတ္တိကာပတ္တော တိဋ္ဌေယျ အသင်္ဂစာရီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခာ စရိတဗ္ဗာဝ, အယံ တေသံ ကုလဓမ္မောတိ အဓိပ္ပာယော. ဟရိတွာတိ အပနေတွာ. သတ္တဇီဝေါ သတ္တဝါဏိဇကော. ဂေါပေတိ ရက္ခတီတိ ဂေါပေါ, အာရက္ခာဓိကာရေ နိယုတ္တော. အသန္တိ လူနန္တိ တေနာတိ အသိတံ, လဝိတ္တံ. ဝိဝိဓံ ဘာရံ အာဘဉ္ဇန္တိ ဩလမ္ဗန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗျာဘင်္ဂီ, ကာဇံ.

440. “‘足音寂静，索拉拉(Soḷāra)族人，持无泥垢之钵，独行无执’，此言意指应当乞食，这是他们的家族传统。“除去”（Haritvā）即拿走。“贩卖生灵者”（Sattajīvo）即贩卖生灵的商人（sattavāṇijako）。“守护”（Gopeti）者为守护人（gopo），即被委任负责保护者。“用以收割者，是为镰刀”（asitaṃ）。“种种重物悬挂于此，是为扁担”（byābhaṅgī）。

၄၄၁. အနုဿရတောတိ အနုဿရဏဟေတု ကုလဝံသာနုဿရဏက္ခဏေ ခတ္တိယောတိအာဒိနာ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ပေါရာဏေ…ပေ… အနုဿရိယမာနေ’’တိ. ဥစ္စနီစတ္တဇာနနတ္ထဉ္စ ကုလဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတီတိ ခတ္တိယာဒိကုလကမ္မုနာ တေသံ စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ သန္ဓနံ ဇီဝိကံ ပညပေန္တိ ဗြာဟ္မဏာ, တထာဂတော ပန လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ပုရိသဿ သန္ဓနံ ပညပေတိ တေန သတ္တဿ လောကဂ္ဂဘာဝသိဒ္ဓိတော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

441. “忆念”是因为忆念的缘故，在忆念家族世系时，以“刹帝利”等名称来称呼。因此（经中）说：“古老的……正在被忆念”。确立家族制度是为了了解高低贵贱，婆罗门凭借刹帝利等种姓的职业来为这四个种姓规定财富与生计，而如来则规定，出世间法方是人的财富，众生由此方能成就世间第一。其余皆易明了。

ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《埃苏咖利经》释义之隐义阐明究竟。

၇. ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. 陀南阇尼经释义

၄၄၅. ရာဇဂဟံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတပဗ္ဗတဿာတိ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတံ သန္ဓာယာဟ. ရာဇဂဟနဂရဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ပဗ္ဗတဿ သမီပေ ဌိတော ဇနပဒေါ ဒက္ခိဏာဂိရိ. တဏ္ဍုလပုဋကာနံ ပါလိ ဧတ္ထာတိ တဏ္ဍုလပါလိ. တဿ [Pg.197] ကိရ ဒွါရသမီပေ တဏ္ဍုလဝါဏိဇာ တဏ္ဍုလပသိဗ္ဗကေ ဝိဝရိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ နိသီဒန္တိ, တေနဿ ‘‘တဏ္ဍုလပါလိဒွါရ’’န္တိ သမညာ အဟောသိ. သဗ္ဗမေဝ သဿံ ဂဏှာတီတိ ဒလိဒ္ဒကဿကာနံ ဒိဝသပရိဗ္ဗယမတ္တမေဝ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗမေဝ အာယတော နိပ္ဖန္နံ ဓညံ ဂဏှာတိ. မန္ဒသဿာနီတိ မန္ဒနိပ္ဖတ္တိကာနိ သဿာနိ.

445. “围绕王舍城（Rājagaha）而立之山”，指的是畔达瓦（Paṇḍava）山。王舍城南方的山边地区是南方山（Dakkhiṇāgiri）。“此处有成行的米袋”（Taṇḍulapuṭakānaṃ pāli etthā），故称“米行”（Taṇḍulapāli）。据说，在该门的附近，米商们打开米袋，依次排好而坐，因此该门得名“米行门”（Taṇḍulapālidvāra）。“尽取其谷”意为，只给贫穷的农人留下一天的用度，而将其余所有收获的谷物尽数取走。“少产之谷”意为收成不好的庄稼。

၄၄၆. ဣမိနာ နယေနာတိ ဒါသကမ္မကရဿ နိဝါသနဘတ္တဝေတ္တနာနုပ္ပဒါနေန မင်္ဂလဒိဝသေသု ဓနဝတ္ထာလင်္ကာရာနုပ္ပဒါနာဒိနာ စ ပေါသေတဗ္ဗော. မိတ္တာမစ္စာနံ ပိယဝစနအတ္ထစရိယာသမာနတ္တတာဒိ မိတ္တာမစ္စကရဏီယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တထာ ဉာတိသာလောဟိတာနံ. တတ္ထ အာဝါဟဝိဝါဟသမ္ဗဒ္ဓေန ‘‘အမှာကံ ဣမေ’’တိ ဉာယန္တီတိ ဉာတီ, မာတာပိတာဒိသမ္ဗဒ္ဓတာယ သမာနလောဟိတာတိ သာလောဟိတာ. သမ္မာ ဒဒန္တေသုပိ အသဇ္ဇနတော နတ္ထိ ဧတေသံ တိထီတိ အတိထိ, တေသံ အတ္တနာ သမာနပရိဘောဂဝသေန အတိထိကရဏီယံ ကာတဗ္ဗံ, အတိထိဗလီတိ အတ္ထော. ဉာတကဘူတပုဗ္ဗာ ပေတ္တိဝိသယံ ဥပဂတာ ပုဗ္ဗပေတာ, ဒက္ခိဏေယျေသု ကာလေန ကာလံ ဒါနံ ဒတွာ တေသံ ဥဒ္ဒိသနံ ပုဗ္ဗပေတကရဏီယံ, ပေတဗလီတိ အတ္ထော. ဂန္ဓပုပ္ဖဝိလေပနဇာလာဘတ္တေဟိ ကာလေန ကာလံ ဒေဝတာနံ ပူဇာ ဒေဝတာကရဏီယံ, ဒေဝတာဗလီတိ အတ္ထော, ရာဇကိစ္စကရဏံ ဥပဋ္ဌာနံ ရာဇကရဏီယံ. အယမ္ပိ ကာယောတိ အတ္တနော ကာယံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

446. 应以此理，即以供给衣服、食物、薪俸来养育仆人与工人，并在节庆之日布施财物、衣物、饰品等。对朋友与臣僚，应履行爱语、利行、同事等义务。对亲属与血亲也应如此。其中，因婚姻关系而被称为“我等之人”者为亲属(ñātī)；因父母等关系而有相同血脉者为血亲(sālohitā)。对于宾客(atithi)，因为他们没有固定的来访日期，应以自身同等的享用品来履行待客义务，此即“宾客供养”之义。过去曾为亲属，命终后生于饿鬼界者为先亡者(pubbapetā)，应适时地对福田布施，并为他们回向，此即“先亡者供养”之义。应适时地以香、花、涂香、灯、食等供养诸天，此即“天神供养”之义。为国王服务、处理其事务，是为王家之务。此处的“此身”是指自身。为阐明此义，故说“应以此理了知其义”。

၄၄၇. ပဉ္စ ဒုဿီလျကမ္မာနီတိ နိစ္စသီလပဋိပက္ခဓမ္မာ. ဒသ အကုသလကမ္မပထဓမ္မာ ဒသ ဒုဿီလျကမ္မာနိ. အဓမ္မစာရီ ဧဝ ဝိသမစာရီ ကာယဝိသမာဒိစရဏတောတိ ဝိသမစာရီပဒဿ အတ္ထော ဝိသုံ န ဝုတ္တော.

447. 五种恶戒行，是指与常戒相违之法。十不善业道即是十种恶戒行。行非法者即是行邪曲者，因其身行邪曲等，故“邪行”一词之义未另作解说。

၄၄၈-၄၅၃. ဩသရန္တိ အပသက္ကန္တိ, ခီယန္တီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပရိဟာယန္တီ’’တိ. အဘိသရန္တီတိ အဘိဝဍ္ဎနဝသေန ပဝတ္တန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ. တတြာတိ ဗြဟ္မလောကေ. အဿာတိ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နဿ ဓနဉ္ဇာနိဿ. တတော ပဋ္ဌာယာတိ ယဒါ ဘဂဝတာ ‘‘ဧသော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တတော ပဋ္ဌာယ. စတုသစ္စဝိနိမုတ္တန္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိဘဇိတွာ ဝုစ္စမာနေဟိ သစ္စေဟိ ဝိမုတ္တံ. အတ္ထတော ပန တတော ပုဗ္ဗေပိ သစ္စဝိမုတ္တံ ကထံ န ကထေသိယေဝ သစ္စဝိမုတ္တဿ နိယျာနဿ အဘာဝတော.

448-453. “退减”(Osaranti)，是退去、消减之义。因此说“衰退”(parihāyanti)。“趋向”(Abhisaranti)，是依增长之势而行。因此说“增长”(vaḍḍhanti)。“于彼”，即于梵天界。“为彼”，即为生于梵天界的陀南阇尼(Dhanañjāni)。“从尔时起”，即从世尊说“诸比丘，此乃舍利弗”等语之时起。“解脱于四谛”，即解脱于经抉择、辨别后所说之诸谛。然而，从义理上说，在此之前（舍利弗）也已解脱于诸谛，但为何没有宣说呢？因为不存在一个脱离于诸谛的出离之道。

ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《陀南阇尼经释义》之〈隐义阐明〉究竟。

၈. ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. 婆悉吒经释义

၄၅၄. ဇာတိံ [Pg.198] သောဓေတုကာမာ ဟောန္တီတိ သဟဝါသီနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ကိရိယာ ပရာဓေန ဝါ အသာရုပ္ပတ္တေန ဝါ ဇာတိယာ ဥပက္ကိလေသံ အာသင်္ကာယ တံ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ. မန္တေ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တီတိ မန္တဝစနေ အာစရိယမတိစောဒနာယ အညေန ဝါကျေန ကေနစိ ကာရဏေန သံသယေ ဥပ္ပန္နေ တံ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ. အန္တရာတိ ဝေမဇ္ဈေ, အညတ္ထေဝါ အန္တရာသဒ္ဒေါတိ တဿ အညာ ကထာတိ ဝစနံ အဝဂန္တဗ္ဗံ. ခန္တီမေတ္တာနုဒ္ဒယာဒိဂုဏသမ္ပန္နော ဧဝ ‘‘သီလဝါတိ ဂုဏဝါ’’တိအာဟ. တေဟိ သီလဿ ဝိဿဇ္ဇနကာလေပိ ‘‘သီလဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သမ္ပန္နသီလတ္တာ ဝါ တေဟိ သမန္နာဂတော ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သီလဝါတိ ဂုဏဝါ’’တိ. အာစာရသမ္ပန္နောတိ သာဓု အာစာရဝတ္တော.

454. “欲清净其种姓”，是说同住的婆罗门们，因（他人）行为有过失或不相称，而怀疑种姓受到染污，故欲清净之。“欲清净其明咒”，是说于明咒之文句，因师长之意或诘问，或因其他文句等某种原因而生起疑惑，故欲清净之。“于其中间”(Antarā)，即在中间。或者，“antarā”一词另有他义，应理解为“另一话题”。具足忍辱、慈爱、悲悯等功德者，（经中）说“具戒者即具德者”。即使在他们舍戒之时，亦被称为“具戒者”。或因其戒行圆满，本已具足彼等功德，故说“具戒者即具德者”。“行仪具足”，即有善好之行仪。

၄၅၅. သိက္ခိတာတိ တေဝိဇ္ဇာနံ သိက္ခိတာ တုမှေ, န ဒါနိ တုမှေဟိ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ပဋိညာတာတိ ပဋိဇာနိတွာ ဌိတာ.

455. “已学”，是说你们已学三明，其义为：如今你们已无事应做。“自称”，即已承诺而安住。

ဝေဒတ္တယသင်္ခါတာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဇ္ဈယန္တီတိ တေဝိဇ္ဇာ. တေနာဟ ‘‘တိဝေဒါန’’န္တိ. တယော ဝေဒေ အဏန္တိ အဇ္ဈယန္တီတိ ဗြာဟ္မဏာ, တေသံ. ယံ ဧကံ ပဒမ္ပိ အက္ခာတံ, တံ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ ကေဝလိနော အဓိယိနော အပ္ပပယောဂေန. နိဋ္ဌာဂတမှာတိ နိပ္ဖတ္တိံ ဂတာ အမှာ တေဝိဇ္ဇာယ သကသမယဿ ကထနေ.

学习被称为“三吠陀”(Vedattaya)的三种明(tisso vijjā)，故为“三明者”(tevijjā)。因此说“三吠陀者”(tivedānaṃ)。婆罗门学习、诵读三吠陀，对于这些（三明者），凡所宣说，乃至一词，皆能从义理与文句上，完整、无碍、不费力地学习。“我等已达究竟”，意为：我等在宣说自身学说之三明上，已达圆满。

မနောကမ္မတော ဟိ ဝတ္တသမ္ပဒါတိကာရဏူပစာရေနာယမတ္ထော ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘တေန သမန္နာဂတော ဟိ အာစာရသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ.

此义是说，行持圆满源于意业，这是通过将（意业）譬喻为殊胜之因而宣说的。故云：“因具足彼（意业），故为行仪具足者。”

ခယာတီတန္တိ ဝဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတန္တိ အတ္ထော. သုက္ကပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဟိ စန္ဒော ဝဍ္ဎတီတိ ဝုစ္စတိ, န ခီယတီတိ. ဝန္ဒမာနာ ဇနာ နမက္ကာရံ ကရောန္တိ.

“超越衰减”(Khayātīta)，意为处于增长的一方。因为月亮从白半月的第一天起，即被称为增长，而非消减。“礼敬者”(Vandamānā)，即行礼之人。

အတ္ထဒဿနေနာတိ ဝိဝရဏေန ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန လောကဿ စက္ခု ဟုတွာ သမုပ္ပန္နံ.

（佛名）“见义”(Atthadassī)，是因其通过阐明，以引导正见之义，如世间之眼目而出现。

၄၅၆. တိဋ္ဌတု တာဝ ဗြာဟ္မဏစိန္တာတိ – ‘‘ကိံ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ ဥဒါဟု ဘဝတိ ကမ္မုနာ’’တိ အယံ ဗြာဟ္မဏဝိစာရော တာဝ တိဋ္ဌတု[Pg.199]. ဇာတိဒဿနတ္ထံ တိဏရုက္ခကီဋပဋင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ လောကေ ဇာတိဝိဘင်္ဂံ ဝိတ္ထာရတော ကထေဿာမီတိ တေသံ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထံ ဒေသေတဗ္ဗမတ္ထံ ပဋိဇာနာတိ. တတ္ထ အညမညာ ဟိ ဇာတိယောတိ ဣဒံ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ ဣမာ ဇာတိယော နာမ အညမညံ ဝိသိဋ္ဌာ, တသ္မာ ဇာတိဝိဘင်္ဂံ ဗျာကရိဿာမီတိ.

456. “且住婆罗门思”，即“婆罗门是因种姓，抑或因业而成”此一婆罗门之思辨且置一旁。为开示种姓，（世尊）承诺将开示此义，以令彼等心生欢喜，（谓）“我将从草、木、昆虫、飞蛾等开始，详尽解说世间种姓之差别”。其中，“诸种姓实各不相同”，此为原因之语，即：因为这些所谓的种姓确实彼此有别，所以我将解说种姓之差别。

ယသ္မာ ဣဓ ဥပါဒိန္နကဇာတိ ဗျာကာတဗ္ဗဘာဝေန အာဂတာ, တဿာ ပန နိဒဿနဘာဝေန ဣတရာ, တသ္မာ ‘‘ဇာတိဝိဘင်္ဂံ ပါဏာန’’န္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. တေသံ တေသံ ပါဏာနံ ဇာတိယောတိ အတ္ထော. ဧဝန္တိ နိဒဿနံ ကထေတွာ နိဒဿိတဗ္ဗေ ကထိယမာနေ. တဿာတိ ဝါသေဋ္ဌဿ. ကာမံ ‘‘တေသံ ဝေါဟံ ဗျက္ခိဿ’’န္တိ ဥဘောပိ မာဏဝေ နိဿာယ ဒေသနာ အာဂတာ, တထာပိ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ဧဝံ, ဝါသေဋ္ဌ, ဇာနာဟီ’’တိအာဒိနာ ဝါသေဋ္ဌမေဝ အာလပန္တော ဘဂဝါ တမေဝ ဣမိနာ နိယာမေန ပမုခံ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဿာတိ ဝါသေဋ္ဌဿာ’’တိ. ဇာတိဘေဒေါ ဇာတိဝိသေသော, ဇာတိယာ ဘေဒေါ ပါကဋော ဘဝိဿတိ နိဒဿနေန ဝိဘူတဘာဝံ အာပါဒိတေန ပဋိညာတဿ အတ္ထဿ ဝိဘူတဘာဝါပတ္တိတော. အာမ န ဝဋ္ဋတီတိ ကမ္မနာနတာယ ဧဝ ဥပါဒိန္နနာနတာယ ပဋိက္ခေပပဒမေတံ, န ဗီဇနာနတာယ အနုပါဒိန္နနာနတာယ ပဋိက္ခေပပဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – တံတံယောနိခိပနမတ္တံ ကမ္မဿ သာမတ္ထိယံ, တံတံယောနိနိယတာ ပန ယေ ဝဏ္ဏဝိသေသာ, တေ တံတံယောနိသိဒ္ဓိယာဝ သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ တံ ပန ယောနိခိပနကမ္မံ တံတံယောနိဝိသိဋ္ဌ-ဝိသေသာဘိဘူတာယ ပယောဂနိပ္ဖတ္တိယာ, အသံမုစ္ဆိတာယ ဧဝ ဝါ ပစ္စယဘူတာယ ဘဝပတ္ထနာယ အဘိသင်္ခတမေဝါတိ ဝိညာတဗ္ဗပစ္စယဝိသေသေန ဝိနာ ဖလဝိသေသာဘာဝတော ဧတံ သမီဟိတကမ္မံ ပတ္ထနာဒီဟိ စ ဘိန္နသတ္တိတံ ဝိသိဋ္ဌသာမတ္ထိယံ ဝါ အာပဇ္ဇိတွာ စက္ခုန္ဒြိယာဒိဝိသိဋ္ဌဖလနိဗ္ဗတ္တကံ ဇာယတိ, ဧဝံ ယောနိခိပနတံယောနိနိယတဝိသေသာဝဟတာ ဟောတီတိ. ထေရေန ဟိ ဗီဇနာနတာ ဝိယ ကမ္မနာနတာပိ ဥပါဒိန္နကနာနတာယ သိယာ နု ခေါ ပစ္စယောတိ စောဒနံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပစ္စယဝိသေသဝိသိဋ္ဌာ ကမ္မနာနတာ ပန ပစ္စယောတိ နိစ္ဆိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

因为此处，所执之生类是以应解说的方式出现，而其他生类则是以譬喻的方式出现，故经中说“有情之种姓分别”。其义为：彼彼有情之种姓。如是，在宣说譬喻之后，当解说所应譬喻之义时。“为彼”，即为婆悉吒(Vāseṭṭha)。诚然，“我为汝等说”之教示是针对两位青年而说，但世尊在各处皆以“婆悉吒，当如是知”等语呼唤婆悉吒，以此方式使其成为主要人物。故说“为彼，即为婆悉吒”。种姓之别即种姓之特征；通过譬喻使其显明，种姓之别将变得清晰，因为所承诺之义已趋于明了。“诚然，此不相应”，此为否定之语，用以否定“执取之别”仅由“业之别”造成，而非用以否定“非执取之别”由“种子之别”造成，为显示此义，故说“实因此业”等。其义为：业之能力仅在于投之于彼彼母胎。而由彼彼母胎所决定之形色特征，则仅由彼彼母胎之成就而成就。然而，彼投胎之业，乃由与彼彼母胎之特征相应的功用之成就，或由不混杂、作为缘的有爱所造作。应知，无有可识之别缘，则无有果之别异。因此，此所希求之业，因希求等而具别异之力，或获殊胜之能，而生起能产生眼根等殊胜之果。如是，投胎（之业）能带来由彼母胎所决定之特征。当知，长老已驳斥“业之别异，是否亦如种子之别异，能为执取之别异的因缘”此一问难，并判定：由别异之缘所限定的业之别异，方是其因缘。

နာနာဝဏ္ဏာတိ နာနပ္ပကာရဝဏ္ဏာ. တာလနာဠိကေရာဒီနံ လောကေ အဘိညာတတိဏဇာတိဘာဝတော ဝိသေသေန ဂယှတိ အဘိညာတသောတနယေန. ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏောဝါတိ အဋ္ဌာနပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ, ဇာတိယာဝ [Pg.200] ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျာတိ ယောဇနာ. န စ ဂယှတီတိ တိဏရုက္ခာဒီသု ဝိယ ဗြာဟ္မဏေသု ဇာတိနိယတဿ လိင်္ဂဿ အနုပလဗ္ဘနတော, ပိဝနဘုဉ္ဇနကထနဟသနာဒိကိရိယာယ ဗြာဟ္မဏဘာဝေန ဧကန္တိကလိင်္ဂနိယတာယ မန္တဇ္ဈေနာဒိံ ဝိနာ အနုပလဗ္ဘနတော စ. ဝစီဘေဒေနေဝါတိ အာဟစ္စဝစနေနေဝ.

“种种色”即种种类别之色。棕榈、椰子等在世间是公认的草类，故以公认之理而特别提及。“以种姓为婆罗门”一句中，“eva”一词用法不当，应解为“唯以种姓方为婆罗门”。此说不成立，因为在婆罗门中，无法找到如草木等由种类决定的特征；并且，若无研习咒语等，也无法从饮、食、言、笑等行为中，找到作为婆罗门的必然、绝对的特征。“仅凭言语之别”即仅凭约定俗成之言。

ကီဋေ ပဋင်္ဂေတိအာဒီသု ဇာတိနာနတာ လဗ္ဘတိ အညမညလိင်္ဂဝိသိဋ္ဌတာဒဿနာ. ကုန္ထာ ကီဋကာ, ခဇ္ဇခါဒကာ ကိပိလ္လိကာ. ဥပ္ပတိတွာတိ ဥဍ္ဍေတွာ ဥဍ္ဍေတွာ. ပဋဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝါ ပဋင်္ဂါ, န ခုဒ္ဒကပါဏကာ ကီဋာ နာမ. တေသမ္ပိ ကီဋကာနံ.

在昆虫(kīṭa)、飞蛾(paṭaṅga)等中，可见种类之多样，因见其相互间特征各异。“昆塔”(Kunthā)是小虫，“食嚼者”(khajjakhādakā)是蚂蚁(kipillikā)。“飞起”(Uppatitvā)即飞了又飞。或因其趋向于散开，故名“飞蛾”(paṭaṅgā)，而非名为“虫”(kīṭā)的小生物。它们也属于小虫。

ကာဠကာဒယောတိ ကလန္ဒကာဒယော.

“黑者”(Kāḷakā)等，即“松鼠”(kalandakā)等。

ဥဒရံယေဝ နေသံ ပါဒါ ဥဒရေနေဝ သမ္ပဇ္ဇနတော.

它们的腹部就是它们的脚，因为它们仅凭腹部行进。

သညာပုဗ္ဗကော ဝိဓိ အနိစ္စောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဥဒကေ’’တိ အာဟ ယထာ ‘‘ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယ’’န္တိ.

为了表明由想(saññā)而来的规定(vidhi)是无常的，（经文）才说“在水中”(udake)，就像说“勇士(vīra)的状态是勇猛(vīriya)”一样。

ပတ္တသမုဒါယေ ပက္ခသဒ္ဒေါတိ ‘‘ပတ္တေဟိ ယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ အဝယဝဗျတိရေကေန သမုဒါယော အတ္ထိ.

“翅膀”(pakkha)一词是指羽毛的集合，故说“以羽翼(pattehi)行进”。因为离了部分，整体便不存在。

သင်္ခေပေန ဝုတ္တော ‘‘ဇာတိဝသေန နာနာ’’တိအာဒိနာ. ဧတ္ထ ပဒတ္ထေ ဒုဗ္ဗိညေယျံ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာယံ ယောဇနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘န ဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဧဒိသံ သီသံ ဟောတိ, ခတ္တိယာနံ ဧဒိသန္တိ နိယမော အတ္ထိ ယထာ ဟတ္ထိအဿမိဂါဒီန’’န္တိ ဣဒမေဝ ဝါကျံ သဗ္ဗတ္ထ နေတဗ္ဗံ. တံ သံင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ.

简而言之，即所谓“因种姓而各异”等。此处词义并无难解之处，仅为显示关联，故说“于此，其解释如下”等。“婆罗门无如是头，刹帝利亦无如是头，此中并无如象、马、鹿等之定相”——此句应普遍适用。为总结说明，故说“应依此理通解一切”。

တဿာတိ ယထာဝုတ္တနိဂမနဝစနဿ အယံ ယောဇနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“彼”(Tassa)即对如前所述之结论语，其解释，即现在所说之解释，应当了知。

၄၅၇. ဝေါကာရန္တိ ဝေါကရဏံ, ယေန ဝိသိဋ္ဌတာယ န ဝေါကရီယတိ ဇာတိဘေဒေါတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘နာနတ္တ’’န္တိ.

457. “差别”(Vokāra)即是区分。其义为：凭借此殊胜性，种姓之差别便不被区分。因此（经文）说“多样性”(nānatta)。

ဂေါရက္ခာဒိဥပဇီဝနေန အာဇီဝဝိပန္နော, ဟိံသာဒိနာ သီလဝိပန္နော, နိက္ခိတ္တဝတ္တတာဒိနာ အာစာရဝိပန္နောတိ. သာမညဇောတနာ ဝိသေသေ နိဝိဋ္ဌာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဂေါရက္ခန္တိ ခေတ္တရက္ခ’’န္တိ. ‘‘ဂေါတိ ဟိ ပထဝိယာ နာမ’’န္တိ. တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန သိပ္ပံ, တတ္ထ ကောသလ္လံ. ပရေသံ [Pg.201] ဤသနဋ္ဌေန ဟိံသနဋ္ဌေန ဣဿော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဣဿော ယောဓာဇီဝိကော, ဣဿဿ ကမ္မံ ပဟရဏံ, ဥသုံ သတ္တိဉ္စ နိဿာယ ပဝတ္တာ ဇီဝိကာ ဣဿတ္တံ. တေနာဟ ‘‘အာဝုဓဇီဝိက’’န္တိ. ယံ နိဿာယ အဿ ဇီဝိကာ, တဒေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဥသုဉ္စ သတ္တိဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ.

以守护牛等为生计者，是生计堕落；以伤害等为业者，是戒堕落；以舍弃义务等为行者，是行仪堕落。普遍的阐明建立于具体之上，故说“守护牛(gorakkha)即守护田地(khettarakkha)”。“因为‘牛’(go)是大地的名称”。因其应以种种方法学习，故为技艺(sippa)，于其中则有善巧(kosalla)。因有支配、伤害他人之义，故为“主宰”(issa)；具此者，即是主宰、以战斗为生者(yodhājīvika)。主宰之业为攻击，依靠弓与矛而维持的生计即是“主宰业”(issattaṃ)。因此说“以武器为生”(āvudhajīvika)。为显示其赖以为生的工具，故说“弓与矛”。

ဗြဟ္မံ ဝုစ္စတိ ဝေဒေါ, တံ အဏတိ ဇာနာတီတိ ဗြာဟ္မဏော, ဇာနနဉ္စ ပေါရာဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိဟိတနိယာမေန ဗြာဟ္မဏေဟိ ကတောပသမေန အနုဋ္ဌာနတပေန ယထာ ‘‘အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နော နတ္ထီ’’တိ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကေဟိ လောကိယပဏ္ဍိတေဟိ စ သမ္ပဋိစ္ဆိတော, တထာ ပဋိပဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဗြာဟ္မဏသမယေန…ပေ… သာဓေတွာ’’တိ. ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝေ သတိ န ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, ဂုဏေဟိ ပန အာဇီဝသီလာစာရသမ္ပတ္တိသင်္ခါတေဟိ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ, တသ္မာ ဂုဏာနံယေဝ ဗြာဟ္မဏဘာဝကရဏတော စတုဝဏ္ဏဝိဘာဂေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ဇာတော ယော သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နတာယ ဂုဏဝါ, သော ဝုတ္တလက္ခဏေန နိပ္ပရိယာယတော ဗာဟိတပါပတာယ ဗြာဟ္မဏောတိ အယမေတ္ထ ဗြာဟ္မဏဘာဝေ ဉာယောတိ, ဧဝံ ဉာယံ အတ္ထတော အာပန္နံ ကတွာ. နန္တိ တမေဝ ယထာဝုတ္တံ ဉာယံ. ယော ဗြာဟ္မဏဿ သံဝဏ္ဏိတာယာတိ မာတုယာ ဥဘတောသုဇာတတာဒိကုလဝဏ္ဏေန သံဝဏ္ဏိတာယ ပသတ္ထာယ ယထာရူပါယ ဗြာဟ္မဏဿ မာတာ ဘဝိတုံ ယုတ္တာ, တထာရူပါယ မာတရိသမ္ဘူတော. ဧတေန စတုန္နံ ယောနီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိသေသနိဋ္ဌာ ကတာ. တေနာဟ ‘‘တတြာပိ ဝိသေသေနာ’’တိ. ဧဝံ သာမညတော ဝိသေသနိဋ္ဌာဝသေန ‘‘ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ သာမညဇောတနံ အနာဒိယိတွာ ဝိသေသဇောတနာဝသေနေဝ အတ္ထံ ဝတ္တုံ ‘‘ယာစာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိသုဒ္ဓဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတာ ယောနိ ဝုတ္တာတိ အနုပက္ကုဋ္ဌဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတာ ယာ စာယံ ယောနိ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတောပိ ဇာတသမ္ဘူတတ္တာတိ တတော ယောနိတော ဇာတတ္တာ မာတာပေတ္တိသမ္ပတ္တိတော သမ္ဘူတတ္တာ.

“梵”(Brahmaṃ)被称为吠陀(vedo)，通晓此者为婆罗门(brāhmaṇo)。而通晓，是指依古代婆罗门所制定的规则，通过婆罗门所行的寂止(upasama)与不懈的苦行(anuṭṭhānatapa)，并被奉行婆罗门法者及世间智者所接受，如“无有生计、戒、行仪之堕落”，如是实践。故说“如是依婆罗门之法……成就”。如此，生计、戒、行仪堕落者即非婆罗门，而是由具足生计、戒、行仪等功德者方为婆罗门。是故，唯功德能成就婆罗门，于四姓(catuvaṇṇa)分别中，不论生于何种家族，凡具足戒等功德者，依所说之相，无疑是已除遣罪恶的婆罗门。此即于此婆罗门身份之理则。如是于义上得此理则。“彼”(Naṃ)即指如前所述之理则。“从受赞誉之婆罗门女”，意为从一位因两系善生等家族、种姓而受赞誉、称扬，适合成为婆罗门之母的母亲所生。以此对四生(yoni)中任何一种的特殊性作了确定。故说“于彼亦有特殊”。如是，从普遍义与特殊义确定之角度，解说“胎生、母生”(yonijaṃ mattisambhavaṃ)一词之义后，今不取普遍阐明，而仅依特殊阐明之角度，为说其义而言“由乞求”等。所谓“清净生道”(parisuddhauppattimaggasaṅkhātā)之“胎”(yoni)，其关联为：此胎被称为无过失的清净生道。“从彼而生、而有”，意为从彼胎而生，从父母具足而有。

ဝိသိဋ္ဌတ္တာတိ သမုဒါယဘူတာ မနုဿာ ရာဂါဒိနာ ဝိသိဋ္ဌတ္တာ. ရာဂါဒိနာ သဟ ကိဉ္စနေနာတိ သကိဉ္စနော. တထေဝ ရာဂါဒိသင်္ခါတေန ပလိဗောဓနဋ္ဌေန သဟ ပလိဗောဓေနာတိ သပလိဗောဓော. သဗ္ဗဂဟဏပဋိနိဿဂ္ဂေနာတိ ဥပါဒါနသင်္ခါတဿ သဗ္ဗဿ ဂဟဏဿ ပဋိနိဿဇ္ဇနေန. ယသ္မာ ဗာဟိတပါပေါ အတ္တနော သန္တာနတော ဗဟိကတပါပေါ, တသ္မာ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏန္တိ [Pg.202] အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝရူပေါ ဧတိဿာ ကထာယ ဥပဒေသော နာနပ္ပကာရတော ဝိဘတ္တော, တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“因其殊胜”(Visiṭṭhattā)是说，作为集合体的人类，因贪等而有其殊胜性。“有障碍”(sakiñcano)是说，与贪等障碍(kiñcana)共存。同样，“有挂碍”(sapalibodho)是说，与名为贪等、具有障碍义的挂碍(palibodha)共存。“由舍断一切取”(Sabbagahaṇapaṭinissaggena)是说，舍断一切名为执取(upādāna)的“取”。“因其已除遣罪恶(bāhitapāpo)，即从自相续中排除了罪恶，故我称之为婆罗门”——此为应解之义。此教说之开示，已从种种方面分别，故应依各处所说之理而解。

၄၅၈. ဂဟိတဒဏ္ဍေသူတိ ပရေသံ ဒဏ္ဍေန ဝိဟေဌနံ အနိဓာယ အာဒိန္နဒဏ္ဍေသု.

458. “于执杖者中”(Gahitadaṇḍesu)，意为于已执杖、未放下以杖伤害他人者中。

၄၅၉. ကိဉ္စိ ဂဟဏန္တိ တဏှာဂါဟာဒီသု ကိဉ္စိ ဂါဟံ.

459. “任何执取”(Kiñci gahaṇaṃ)是指于贪爱(taṇhā)等执取中，有任何执取。

ယေန ကာမဘဝေန မာနုသကေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ယုဉ္ဇတိ, တံ မာနုသကံ ယောဂံ. ‘‘မာနုသကံ ယောဂ’’န္တိ ဧတ္ထ စ ဧကဒေသံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, ဧသ နယော ‘‘ဒိဗ္ဗယောဂ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ. သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တန္တိ ပဒဒွယေန ဝုတ္တေဟိ သဗ္ဗကိလေသယောဂေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တံ.

以欲有(kāmabhava)而与人的五欲(kāmaguṇa)相应，此为“人之轭”(mānusakaṃ yogaṃ)。此处说“人之轭”是仅取其一分，此理亦适用于“天之轭”(dibbayoga)。“离一切轭”(Sabbayogavisaṃyuttaṃ)是指，远离由（人之轭、天之轭）二词所说的一切烦恼(kilesa)之轭。

ရတိန္တိ အဘိရတိံ အာသတ္တိံ. ကုသလဘာဝနာယာတိ ကာယဘာဝနာဒိ ကုသလဓမ္မဘာဝနာယ ဥက္ကဏ္ဌိတံ. ဝီရိယဝန္တန္တိ ဝီရိယသဗ္ဘာဝေန ဝီရံ နိဒ္ဒိသတိ, ဝီရဘာဝေါ ဟိ ဝီရိယန္တိ.

“乐”(Rati)即喜乐(abhirati)、执着(āsatti)。“不乐”(arati)是指对身修习(kāyabhāvanā)等善法(kusaladhamma)的修习感到不喜(ukkaṇṭhitaṃ)。“精进者”(Vīriyavantaṃ)是以具有精进(vīriya)的本质而指勇士(vīra)，因为勇士的状态即是精进。

သုန္ဒရံ ဌာနန္တိ နိဗ္ဗာနံ. သုန္ဒရာယ ပဋိပတ္တိယာ အရိယပဋိပတ္တိယာ.

“善妙处”(Sundaraṃ ṭhānaṃ)即涅槃(nibbāna)。以善妙行道(sundarā paṭipatti)，即圣行道(ariyapaṭipatti)。

နိဗ္ဗတ္တိန္တိ ပရိယောသာနံ. အတီတေတိ အတီတကောဋ္ဌာသေ. ကိဉ္စနကာရကောတိ ပလိဗောဓဟေတုဘူတော.

“生起”(Nibbattati)即终结(pariyosānaṃ)。“于过去”(Atīte)即于过去的部分(atītakoṭṭhāsa)。“作障碍者”(Kiñcanakārako)即已成为挂碍(palibodha)之因。

အသေက္ခေ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ မဟန္တေ ဂုဏေ. ပဉ္စန္နံ မာရာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတဝိဇယံ.

（指）无学(asekkha)的戒蕴(sīlakkhandha)等大功德。因已战胜五魔(māra)，故为“已胜之胜利”(vijitavijayaṃ)。

၄၆၀. ဣဒံ အဇာနန္တာတိ ‘‘ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဣဒံ လောကသမညာမတ္တန္တိ အဇာနန္တာ. ယေ ဗြာဟ္မဏေသု နာမဂေါတ္တံ နာမ တတိယံ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသံ ဇနေန္တိ, သာဝ နေသံ ဒိဋ္ဌိ. ကတံ အဘိသင်္ခတန္တိ ပရိကပ္ပနဝသေနေဝ ကတံ ဌပိတံ တဒုပစိတံ, န ဟေတုပစ္စယသမာယောဂေန. သမုစ္စာတိ သမ္မုတိယာ. ကာ ပန သာ သမ္မုတီတိ အာဟ ‘‘သမညာယာ’’တိ, လောကသမညာတေနာတိ အတ္ထော. သမ္မာ ပန ပရမတ္ထတော အဇာနန္တာနံ နာမဂေါတ္တံ ဧဝံ ကပ္ပေတီတိ အာဟ ‘‘နော စေ’’တိအာဒိ. တံ ပန အသန္တမ္ပိ ပရမတ္ထတော သန္တတာယေဝ အဘိနိဝိသန္တိ, တေသမယံ ဒေါသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ပကပ္ပိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျာ’’တိ [Pg.203] (မ. နိ. ၃.၃၃၁). အဇာနန္တာ နောတိ ဧတ္ထ နော-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော – ‘‘န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေနာ’’တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၃) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘အဇာနန္တာဝ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ.

460. 不知此者，即不知“以种姓为婆罗门”仅是世间共称。那些对婆罗门生起‘名’与‘姓’这第三种见执的人，那即是他们的邪见。“已造作”是指仅由构想而造作、安立、积集，并非由因缘和合而成。“共称”即世俗共称。什么是世俗共称？即说“名称”，意思是世间共称。那些不能如实了知胜义的人，便如此构想名姓，因此（经文）说“若非”等。他们甚至对究竟而言不存在之事也执着为实有，为显示此过患，故说“如是构想”等。因此世尊说：“不应执着于地方语。”(中部3.331) 此处“不知者不”中的“不”(no)字是强调词，如“无有与如来等同者”(小部6.3)等句，故说“唯不知者如是说”。

နိပ္ပရိယာယန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော, နိပ္ပရိယာယေန ဥဇုကမေဝါတိ အတ္ထော, န ပုဗ္ဗေ ဝိယ ‘‘ယော ဟိ ကောစီ’’တိ ပရိယာယဝသေန. ‘‘န ဇစ္စာ’’တိ ဂါထာယ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဇာတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တော ပစ္ဆိမဒ္ဓေန ကမ္မဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေန္တော. တတ္ထာတိ တိဿံ ဂါထာယံ. ဥပဍ္ဎဂါထာယ ဝိတ္ထာရဏတ္ထန္တိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ အတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘ကဿကော ကမ္မုနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုရိမာယ စတူဟိ ပါဒေဟိ, ပစ္ဆိမေ ဒွီဟိ ဒွိန္နမ္ပိ သာဓာရဏတော အတ္ထော ဝိတ္ထာရိတော. တတ္ထ ကသိကမ္မာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သိပ္ပကမ္မဝါဏိဇာဒိ သင်္ဂဟော.

“无方便说”是中性抽象名词的解释，意为“无方便说地，直接地”，不像之前“任何……”那样是方便说。“非由种姓”：以此偈的前半部分排斥种姓论，后半部分建立业论。此中的“其中”是指在那首偈颂中。为详尽解释半偈之义，故说“农夫以业”等。在此，前四句与后两句共同详细解释了其义。此中“农耕等”的“等”字，包含了工艺、商业等。

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒပဓာနဝစနဝိညေယျော ပစ္စယော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသဒ္ဒဿ အတ္ထော ပစ္စယုပ္ပန္နာပေက္ခာယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဣမိနာ ပစ္စယေန ဧတံ ဟောတီ’’တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၇၀) တံသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၅၇၀) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမ္မာနာဝမာနာရဟကုလေတိ သမ္မာနာရဟေ ခတ္တိယာဒိကုလေ, အဝမာနာရဟေ စဏ္ဍာလာဒိကုလေ ကမ္မဝသေန ဥပပတ္တိ ဟောတိ ကမ္မဿ ဝိပစ္စမာနောကာသကရတာယ ဝိနာ တာဒိသာယ ဥစ္စနီစကုလနိဗ္ဗတ္တိယာ အဘာဝတော. အဍ္ဎဒလိဒ္ဒတာဒိ အညာပိ ဟီနပဏီတတာ.

“缘”(paccayo)是“缘起”(paṭiccasamuppāda)一词的含义，应从“缘起”的主要表述中得知，并且是相对于“缘生法”(paccayuppanna)而言，故说：“以此为缘，彼法生起。”此处应说之义，当依《清净道论》(Visuddhimagga 2.570)及其释义(Visuddhimagga-mahāṭīkā 2.570)所说之理了知。在应受尊敬与应受轻视的家族中：由于业力，投生于应受尊敬的刹帝利等家族，或应受轻视的旃陀罗等家族；因为业在成熟时会创造机会，若无此，则无高下家族之出生。富裕、贫穷等，亦是其他优劣之别。

ကမ္မုနာတိ စေတ္ထ ယထာ လောကပဇာသတ္တသဒ္ဒေဟိ ဧကော ဧဝတ္ထော ဝုတ္တော, ဧဝံ သေသသဒ္ဒေဟိပိ, အဓိပ္ပာယဝိသေသော ပန တတ္ထ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပုရိမပဒေန စေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နာယံ လောကော ဗြဟ္မနိမ္မိတော ကမ္မေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော. န ဟိ သန္နိဟိတကာရဏာနံ ဖလာနံ အညေန ဥပ္ပတ္တိဒိဋ္ဌိ ယုဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိယာ ပဋိသေဓော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာဒီသုဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ လောကဿ ပဌမုပ္ပတ္တိ န ဗြဟ္မုနာတိ ‘‘ကမ္မုနာ ဟိ တာသု တာသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတိယေန ‘‘အယံ လောကော အာဒိတော ပဘုတိ ပဘဝကမ္မုနာ ဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ နိဂမေတိ.ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သူစနဉှိ နိဂမနံ. တံ ပန နိယမတ္ထံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကမ္မေနေဝ ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ, န အညထာ’’တိ[Pg.204]. စတုတ္ထေန ပဒေန. ယာယတောတိ ဂစ္ဆတော. နိဗ္ဗတ္တတောတိ နိဗ္ဗတ္တန္တဿ. ပဝတ္တတောတိ ပဝတ္တန္တဿ.

在此“以业”(kammunā)中，如“世间”(loka)、“人民”(pajā)、“有情”(satta)等词，虽说的是同一义，其他词也是如此，但为显示其中有特殊意趣，故说“在此，以前一词……”等。此世间非梵天所造，由业而生。对于因缘具足而生之果，认为由他因所生之见，实不合理。故说“当知是对邪见的否定”。此处应说之义，当依《清净道论》释义等所说之理了知。同样，世间的最初生起非由梵天，故说“实由业力于彼彼处……”等。以第三句总结“此世间从始以来，由能生之业而转”之义。总结即是指示已说之义。此为确定之义，故说“唯被业缚而转，非由他因”。以第四句：“行进者”(yāyato)即前往者。“出生者”(nibbattato)即正在出生者。“存续者”(pavattato)即正在存续者。

ဓုတဓမ္မာ ဝိသေသတော တဏှာယ သန္တတ္တဝသေန ဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘တပေနာတိ ဓုတင်္ဂတပေနာ’’တိ. မေထုနဝိရတိ ဝိသေသတော ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သာ ဣဓ ဗြဟ္မစရိယေနာတိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဗြဟ္မစရိယေနာတိ မေထုနဝိရတိယာ’’တိ. ဧတေနာတိ ဣမိနာ ‘‘တပေနာ’’တိအာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တေန. သေဋ္ဌေနာတိ ဥတ္တမေန. သံကိလေသဝိသုဒ္ဓိယာ ပရိသုဒ္ဓေန. ဗြဟ္မန္တိ ဗြဟ္မဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ. သော ပနေတ္ထ အတ္ထတော ဗြာဟ္မဏဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏဘာဝံ အာဝဟတီ’’တိ.

头陀法特为对治因渴爱而灼热者而说，故言“以苦行”，即以头陀行之苦行。离淫欲特为婆罗门之梵行，此处意指梵行，故言“以梵行”，即以离淫欲。此者，即以此“以苦行”等四句所说。最胜者，即无上。由杂染之清净故为纯净。梵者，即梵性、最胜性。此处其义实为婆罗门性，故说“带来婆罗门性”。

ဗြဟ္မာ စ သက္ကော စာတိ သက္ကဂရုကာနံ သက္ကော သက္ကေနပိ ဂရုကာတဗ္ဗတော, ဗြဟ္မဂရုကာနံ ဗြဟ္မာ ဗြဟ္မုနာပိ ဂရုကာတဗ္ဗတော. ဝိဇာနတန္တိ ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏဿ ဝိသေသံ ဇာနန္တာနံ ဝိညူနံ. အဝိညုနော ဟိ အပ္ပမာဏံ. တေနာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတာန’’န္တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

梵天与帝释：为敬重帝释者说帝释，因（胜义婆罗门）甚至为帝释所敬重；为敬重梵天者说梵天，因（胜义婆罗门）甚至为梵天所敬重。知者，即了知胜义婆罗门之殊胜的智者。对于无智者，（他）实为微不足道。故说“于智者”。余者易知。

ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《婆私吒经》释义之隐义阐明圆满。

၉. သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. 须婆经释义

၄၆၂. တုဒိသညာတော ဂါမော နိဂမော ဧတဿာတိ တောဒေယျော, တဿ အတ္တဇော တောဒေယျပုတ္တောတိ အာဟ ‘‘တုဒိဂါမာ’’တိအာဒိ. အာရာဓကောတိ သံရာဓကော. ဓမ္မနိသန္တိ ယသ္မာ သမ္ပာဒနေန ပရိပူရဏေန ဣစ္ဆိတာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပာဒကော ပရိပူရကော’’တိ. ဉာယတိ နိစ္ဆယေန ဂမေတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ဝါ ဉာယတိ ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ ဧတေနာတိ ဉာယော, တတော ဧတဿ သမ္ပာဒကဟေတုဘာဝတော ဉာယော ဓမ္မော အရိယမဂ္ဂေါ တံ ဉာယံ ဓမ္မံ. တေနာဟ ‘‘ကာရဏဓမ္မ’’န္တိ. အနဝဇ္ဇန္တိ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခံ.

462. 其村镇名为“图提”(Tudi)，故称多迭亚(Todeyya)；其子为多迭亚之子，故说“从图提村……”等。能达成者，即圆满成就者。法之所求，因由达成、圆满而得，故说“达成者，圆满者”。“理”(ñāya)，能确定地引至涅槃，或藉此而了知、通达，故为“理”。其为达成之因，故此理、此法即是圣道。故说“因法”。无过失者，即有过失之对立面。

၄၆၃. ဝဋ္ဋစာရကတော နိယျာတီတိ နိယျာနိကံ ဤကာရဿ ရဿတ္တံ ယ-ကာရဿ စ က-ကာရံ ကတွာ. နိယျာနေ ဝါ နိယုတ္တံ, နိယျာနံ သီလန္တိ ဝါ နိယျာနိကံ, တပ္ပဋိပက္ခတော အနိယျာနိကံ. သာ ပန အတ္ထတော အကုသလကိရိယာတိ အာဟ ‘‘အကုသလပဋိပဒ’’န္တိ.

463. 由轮回之行中出离，故为“能出离”(niyyānika)。或为致力于出离，或以出离为自性，故为能出离。与其相反者，为不能出离。就其义而言，那即是不善行，故说“不善行道”。

ဗဟုဘာဝဝါစကော [Pg.205] ဣဓ မဟာသဒ္ဒေါ ‘‘မဟာဇနော’’တိအာဒီသုဝိယာတိ အာဟ ‘‘မဟန္တေဟိ ဗဟူဟီ’’တိ. အတ္ထောတိ ပယောဇနံ. မဟန္တာနီတိ ဗဟုလာနိ. ကိစ္စာနီတိ ကာတဗ္ဗာနိ. အဓိကရဏာနီတိ အဓိကာရဇီဝိကာရူပါနိ. ဃရာဝါသကမ္မမေဝ ပဉ္စဗလိကရဏဒသအတ္ထဋ္ဌာနဘာဝတော လောကယာတြာယ စ သမ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော ဇီဝိတဝုတ္တိယာ ဝါ ဟေတုဘာဝတော ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနံ.

此处“大”(mahā)字是表示“多”，如“大众”(mahājano)等，故说“以众多”。事者，即利益。大者，即众多。务者，即应作之事。官务者，即以官职为生计。居家业，因其为五种供养、十种福业事之基础，为世间运转之所依，为生计之因，故为居家业处。

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄);

“智者纵贫亦慧黠，微薄资粮亦能察；如人善煽微弱火，奋起自立放光华。”(本生 1.1.4)

ဂါထာယ ဝုတ္တနယေန စူဠန္တေဝါသိကဿ ဝိယ.

如偈中所说的小弟子一般。

၄၆၄. အယောနိသော ပဝတ္တိတံ ဝါဏိဇ္ဇကမ္မံ ဝိယ အပါယဘူတံ ကသိကမ္မံ နိဒဿနဘာဝေ ဌပေတွာ အယောနိသောမနသိကရဏဝသေန ပဝတ္တံ ဃရာဝါသကိစ္စံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ယထာ ကသိ…ပေ… ဧဝံ ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနမ္ပီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသီတိ သော ကိရ ဗဟူ ဗြာဟ္မဏေ ဓနံ ဒတွာ ယညံ ကာရေသိ. ဥပရီတိ ‘‘ဥပရိ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝဒေဟီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေဟိ အတ္တနော သမယေန အာစိက္ခာပိတောပိ ယထာ ဥပဋ္ဌိတမေဝ ကထေတွာ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော, အထ ဗြာဟ္မဏာ – ‘‘ဣမိနာ အမှာကံ ယညေ ဒေါသော ဒိန္နော’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ တဿ ကဠေဝရံ သုသာနံ နေတုံ နာဒံသု. အထဿ ဉာတကေဟိ သဟဿေ ဒိန္နေ တံ သဟဿံ ဂဟေတွာ ဂေဟတော နီဟရိတုံ အဒံသု. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဆတ္တိံသ ဣတ္ထိယော ‘‘ဧကာ ဝတ္ထံ အဒါသိ, ဧကာ ဂန္ဓံ, ဧကာ သုမနမာလ’’န္တိအာဒိနာ တံ တံ ဒါနမယံ ပုညံ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကဿ ဒေဝရညော ပရိစာရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု သဟဿအစ္ဆရာပရိဝါရိကာ, သက္ကဿ ဒေဝရညော ဝေဇယန္တရထံ ပေသေတွာ ပက္ကောသာပိတေန ဂုတ္တိလာစရိယဘူတေန မဟာဗောဓိသတ္တေန ပုစ္ဆိတာ တံ တံ အတ္တနာ ကတံ ပုညံ ဗျာကရိံသု. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သကလာယ ဂုတ္တိလဝိမာနကထာယ ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဝဏိဇ္ဇကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဇ္ဇမာနန္တိ ဧတ္ထ တဿ ဝိပဇ္ဇမာနာကာရော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ဝိပဇ္ဇမာနံ အပ္ပဖလံ ဟောတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. သီလေသု အပရိပူရကာရိနောတိအာဒိ တဿ ဝိပဇ္ဇနာကာရဒဿနံ. ဈာနာဒိသုခန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဘိညာဝိပဿနာဒိသုခဿ ဝိယ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သီလသမ္ပဒါဒိသုခဿ [Pg.206] သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အရဟတ္တမ္ပိ ပါပုဏာတိ ပဂေဝ သေက္ခပုထုဇ္ဇနသမ္ပတ္တိယောတိ အဓိပ္ပာယော.

464. 如同非如理运作的商业，以及成为堕处之因的农耕，此处将此作为例子，针对以不如理作意而行的居家事务而说：“犹如农耕……居家事务的业处也是如此。”据说，这位婆罗门曾施予众多婆罗门钱财以举办祭祀。关于“在上”，婆罗门们曾教导他“应说‘在上侍奉’”，但他仍按自己所侍奉的方式说，死后堕入地狱。婆罗门们愤怒地说：“此人玷污了我们的祭祀”，不许将他的遗体运往墓地。其亲属支付一千（钱）后，他们才允许将尸体移出房屋。在迦叶(Kassapa)正等觉佛时代，三十六位女子各自通过布施衣物、香料、花环等福德善业，命终后转生为忉利天帝释(Sakka)的侍女，各有一千名天女为眷属。当帝释派遣胜利车(Vejayantaratha)迎接，并由身为古提拉(Guttila)老师的大菩萨询问时，她们各自说明了自己所修的福德。因此说“应当用整个古提拉天宫的故事来说明”。“商业的业处失败”，其失败的情形前面已经说过。同样，出家的业处如果失败，所得果报甚少，应与此建立关联。所谓“于诸戒行不圆满者”等，正是显示其失败的情形。“禅定等乐”中的“等”字，应知包含了与同梵行者共享戒圆满等乐，以及神通、观(vipassanā)等乐。其意为：尚能获得有学与凡夫的成就，何况是阿罗汉果。

စာဂသီသေနာတိ ပဓာနဘူတေန စာဂေန ဒါနေန တံ အဝဿယံ ကတွာ. ဧတ္ထ တေ န ကောစိ အဖာသုကဘာဝေါတိ. ဥဇုကံ ကတွာ အဝိရုဒ္ဓံ ကတွာ, သမ္ပယောဇေတွာတိ အတ္ထော. တပစရိယန္တိ အဂ္ဂိပရိစရဏံ, တပစရိယဉ္စ ဗြဟ္မစရိယဂ္ဂဟဏာ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာဝတော.

以舍为首：即以作为首要的舍、布施为依靠。于此你不会有任何不适。其意为：行事正直，不相违逆，令其相应。苦行：即事火。而此苦行，因被执为梵行而有粗重性。

၄၆၆. အဇာနနဘာဝန္တိ အသဗ္ဗညုဘာဝံ. ဘဂဝတော ပန သဗ္ဗညုဘာဝေါ သဒေဝကေ လောကေ ဇလတလေ ပက္ခိတ္တတေလံ ဝိယ ပတ္ထရိတွာ ဌိတော, န မေ ဣဒံ ပတိရူပံ, တတော ပရိဝတ္တိဿာမီတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော, ဘော, ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္စာဟရိတုံ ပဋိပက္ခေန အပဟရိတုံ. သေတပေါက္ခရသဒိသောတိ ပုဏ္ဍရီကပတ္တသဒိသဝဏ္ဏော. သုဝဋ္ဋိတာတိ ဝဋ္ဋဘာဝယုတ္တဋ္ဌာနေ သုဝဋ္ဋာ. နာမကံယေဝါတိ နာမမတ္တမေဝ ဝစနမတ္တမေဝ. တထာဘူတာနံ ဘာဝဿပိ အဘာဝေန နိဟီနံ နာမ ဟောတိ, နာမ-သဒ္ဒေါ နိဟီနပရိယာယော. တေနာဟ – ‘‘လာမကံယေဝါ’’တိ.

466. 不知的状态：即非一切知者性。然而，世尊的一切知者性，犹如倾入水面的油，遍满于有天神的世界。“这不适合我，我应从此转变”，于是（婆罗门）说：“贤者乔达摩(Gotama)婆罗门”等。收回：即以对立的方式去除。如白莲花：即颜色如白莲花(puṇḍarīka)花瓣。善圆：即在应圆之处善圆。只是名：即只是名称，只是言说。如此存在之物，因其自性(bhāva)的缺乏，其名亦为下劣；“名”(nāma)一词是“下劣”的同义词。因此说：“只是下劣”。

၄၆၇. ကတမာ ဝါစာ တေသံ သေယျောတိ တေသံ စင်္ကိယာဒီနံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝုစ္စမာနဝိဘာဂါသု ဝါစာသု ကတမာ ဝါစာ သေယျောတိ. ‘‘သေယျာ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. သမ္မုတိယာတိ အဝိလင်္ဃိတသာဓုမရိယာဒါယ လောကသမ္မုတိယာ. တေနာဟ ‘‘လောကဝေါဟာရေနာ’’တိ. မန္တာတိ မန္တာသင်္ခါတာယ ပညာယ မန္တေတွာ ဇာနိတွာ. တေနာဟ ‘‘တုလယိတွာ’’တိ. အတ္ထသံဟိတန္တိ ဟေတုသဉှိတံ. တံ ပန ဧကံသတော ယုတ္တိယုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ကာရဏနိဿိတ’’န္တိ. အာဝုတောတိအာဒီသု အာဒိတော အဘိမုခံ ဉာဏဂတိယာ ဝိဗန္ဓနေန အာဝုတော, အာဝရိယေန ဝိသေသတော ဉာဏဂတိယာ နိဗန္ဓနေန နိဝုတော, ဧဝံ ဩဖုဋော ပလိဂုဏ္ဌိတော. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သမန္တတော ဩနဒ္ဓေါ ဆာဒိတော. တေနာဟ ‘‘ပလိဝေဌိတော’’တိ.

467. 他们的何种言语为胜？是指在阐基(Caṅkī)等婆罗门大富所说的各种言语中，何种言语为胜？“胜”(seyyā)是依性的转换而说。世俗约定：即不违越善人界限的世间共许。因此说“依世间言说”。思量：即以名为“思量”的智慧思量后而知。因此说“衡量”。与义相应：即与因相应。而此是完全与理相应的，故说“依于理由”。“被覆”(āvuto)等词中，“被覆”(āvuto)是指智的趣向从正面被束缚；“被遮蔽”(nivuto)是指智的趣向被遮障而特别地束缚；如此即是“被遍覆”(ophuṭo)、“被缠裹”(paliguṇṭhito)。“周遍缠裹”(pariyonaddho)：即从四面被捆绑、覆盖。因此说“被缠绕”(paliveṭhito)。

၄၆၈. သစေ ဧတံ ကာရဏမတ္ထီတိ ‘‘နိဿဋ္ဌတိဏကဋ္ဌုပါဒါနော အဂ္ဂိ ဇလတီ’’တိ ဧတံ ကာရဏံ သစေ အတ္ထိ ယဒိ သိယာ, သော အပရော တိဏကဋ္ဌုပါဒါနော အဂ္ဂိ ယဒိ ဘဝေယျ. သဒေါသော သာဒီနဝေါ သပရိက္ကိလေသော. ပရိသုဒ္ဓေါတိ ဥပက္ကိလေသာဘာဝေန သဗ္ဗသော သုဒ္ဓေါ. ဇာတိ အာဒီနံ အဘာဝေနာတိ ဇာတိပစ္စယာနံ ကမ္မကိလေသာနံ နိဂ္ဂမေန.

468. 若有此因：即“火舍弃了草木燃料而燃烧”这一原因若存在，那么另一个有草木燃料的火也应存在。有过的、有患的、有杂染的。极清净：因无随烦恼而完全清净。因无生等：即因生的缘、业、烦恼的出离。

၄၆၉. န [Pg.207] နိစ္စလာ တိဋ္ဌန္တီတိ တတ္ထ ပက္ခိပိတဗ္ဗဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ ယထာပညတ္တံ ဟုတွာ နိစ္စလာ အကမ္ပိယာ န တိဋ္ဌန္တိ. တံ ဒေါသံ တံ ဦနတာဒေါသံ.

469. 非不动而住：因为在那里，可投入之物是可得的，故不能如所施设地成为不动、不摇而住。此是过失，是缺憾的过失。

အညသ္မိံ အသတီတိ အတ္ထဘဉ္ဇကမုသာဝါဒေ အသတိ. သော ဟိ အတ္တနော သန္တကဿ အဒါတုကာမတာဒိဝသေန ပဝတ္တဿ အကမ္မပထပ္ပတ္တဿ မုသာဝါဒဘာဝဿ ဝိပရီတော အညော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. တထာ ဟိ ဣတရော ယေဘုယျေန ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဝေါဟရိတဗ္ဗတော ဝဠဉ္ဇကမုသာဝါဒေါတိ အာဟ. န ကဒါစိ မုသာဝါဒီတိ ဒွေ ကထာ န ကထေန္တိ. ဗာဟိရကာနံ အနဝဇ္ဇတပသမ္မတာယပိ နိဿိတောတိ ဝတ္တုံ အာဟ ‘‘သီလဝါ တပနိဿိတကော ဟောတိ’’တိ. ဝိဝဋမုခါ မန္တဇ္ဈေနမဏ္ဍိတာ သဗ္ဗသော သဇ္ဈာယာ ဟောန္တိ, န ဣတရေတိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နိစ္စံ သဇ္ဈာယန္တီ’’တိ.

当其他不存在时：即当破坏义利的妄语不存在时。因为此处的另一种（妄语），与那由不愿施舍己物等因而生起、却未达业道的妄语，是相反的。因此，另一种妄语，因其多被使用、多被言说，故说为“使用性妄语”(vaḷañjakamusāvāda)。从不妄语者：即不说两种话。即使是外道所认为的无过失的苦行，也可依止，故说“持戒者依止苦行”。开口，以明咒和读诵为庄严，是完全地读诵，而非其他，故说“出家人恒常读诵”。

၄၇၀. စိရံ နိက္ခန္တောတိ နိဂ္ဂတော ဟုတွာ စိရကာလေ. န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ သတိသမ္မောဟတော မဂ္ဂါနဉ္စ အညထာ ကရဏတော. စိရာယိတတ္တန္တိ ‘‘အယံ မဂ္ဂေါ’’တိ ကထနဿ စိရာယနံ. ဝိတ္ထာယိတတ္တန္တိ အသပ္ပဋိဘာနံ. တံ ပန သဥပမာဟ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

470. 久出离：即出离已久。并非完全舍弃，是因念的迷乱，以及对道的错行。久延：即说“此是道”的延迟。广延：即无急智。为了以譬喻显示此，故说“譬如”等。

ဗလသမ္ပန္နောတိ ကာယဗလေန သမန္နာဂတော. ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ပမာဏကရာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ‘‘ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရ’’န္တိ အာဟ, တေသံ ပန ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါရူပါဝစရ’’န္တိ. တတ္ထာပိ ဝိသေသတော အပ္ပမညာဘာဝနာ သမ္ဘဝတီတိ အာဟ ‘‘တေသုပီ’’တိအာဒိ. နိရီဟကတ္တာ ယထာ အပ္ပမာဏသမညာ လဗ္ဘတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပမာဏံ…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. န ဩဟီယတိ န တိဋ္ဌတီတိ ကတူပစိတမ္ပိ ကာမာဝစရကမ္မံ ယထာဓိဂတေ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေ အပရိဟီနေ တံ အဘိဘဝိတွာ အာသီဒေတွာ ပဿေ ဩဟီယကံ ကတွာ ပဋိသန္ဓိံ ဒါတုံ သမတ္ထဘာဝေန န တိဋ္ဌတိ. လဂ္ဂိတုန္တိ အာဝရိတုံ. ဌာတုန္တိ ပတိဋ္ဌာတုံ. ဖရိတွာတိ ပဋိပ္ဖရိတွာ. ပရိယာဒိယိတွာတိ တဿ သာမတ္ထိယံ ခေပေတွာ. ကမ္မဿ ပရိယာဒိယနံ နာမ ဝိပါကုပ္ပာဒဗန္ဓနမေဝါတိ အာဟ – ‘‘တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

具足力：即具足身力。有量业：因作量的贪等烦恼未被镇伏，故说“有量业即欲界业”；而因彼等已被镇伏，故说“无量业即色界、无色界业”。在那里也特别可能修习无量心，故说“在那些之中”等。因无欲求，故得“无量”之名，为显示此，故说“量……乃至……称为”。不落下、不住立：即是说，即使是已造作积聚的欲界业，若已证得的广大禅定不退失，它（欲界业）也无法战胜、接近、排挤（广大禅定），无力给予结生，故不住立。系着：即遮蔽。安住：即立足。遍满：即遍布。耗尽：即耗尽其能力。业的耗尽即是阻止异熟的生起，故说“遮止它的异熟”。其余易知。

သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《须婆经》释义之隐义阐明究竟。

၁၀. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. 桑伽罗瓦经释义

၄၇၃. အဘိပ္ပသန္နာတိ [Pg.208] အဘိသမေစ္စ ပသန္နာ. တေနာဟ – ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒဝသေန ပသန္နာ’’တိ. ဗြာဟ္မဏီ ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာယ ‘‘တုယှံ ဒေယျဓမ္မံ ရုစ္စနကဋ္ဌာနေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. မဂ္ဂေနေဝ ဟိဿာ မစ္ဆရိယဿ ပဟီနတ္တာ ဗုဒ္ဓပက္ခဗြာဟ္မဏပက္ခဝသေန ဥဘတောပက္ခိကာ.

473. “极净信”是指胜解之后的净信。因此说：“由于胜解净信而净信。”婆罗门女因已离悭吝之垢，故说：“请将你的供物，在你喜欢的地方布施吧。”由于她的悭吝已由道断除，故于佛陀一方与婆罗门一方，她无有偏袒。

ကိံသူတိ ကိန္တိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ဆေတွာ အနာဒိယိတွာ ဝိနာသေတွာ. သုခံ သေတီတိ စိတ္တသန္တာပါဘာဝေန သုခေန သုပတိ. န သောစတီတိ တတော ဧဝ သောကံ နာမ ဝိနာသေတိ. ကောဓန္တိ ကုဇ္ဈနလက္ခဏံ ကောဓံ. ဆေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. သုခံ သေတီတိ ကောဓပရိဠာဟေန အပရိဍယှမာနတ္တာ သုခံ သုပတိ. ကောဓဝိနာသေန ဝိနဋ္ဌဒေါမနဿတ္တာ န သောစတိ. ဝိသမူလဿာတိ ဒုက္ခဝိပါကဿ. မဓုရဂ္ဂဿာတိ အက္ကောသကဿ ပစ္စက္ကောသနေန, ပဟာရကဿ ပဋိပ္ပဟရဏေန ယံ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယေဝ ‘‘မဓုရဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ပရိယောသာနံ ‘‘အဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အရိယာတိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ.

“何物？”是疑问词“何物”。断除、不执取、消灭。“安乐而卧”，因无内心之焦灼而安乐地睡去。“不忧愁”，即因此而消灭名为忧愁者。“愤怒”，是具有嗔怒特性的愤怒。断除、彻底斩断。“安乐而卧”，因不为愤怒的焦热所煎熬而安乐地睡去。因愤怒的消灭、忧恼的消失，故不忧愁。“毒根者”是指有苦果报者。“甜美顶端”是指以咒骂回敬咒骂，以殴打回敬殴打所生起的快乐，有鉴于此，故说“甜美顶端”。于此，以“顶端”言其结局。 “圣者”，是指佛陀等圣者。

ပဉှံ ကထေသီတိ ဗြာဟ္မဏော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော လောကပူဇိတော, န သက္ကာ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝတွာ သန္တဇ္ဇေတုံ, ဧကံ သဏှပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. သော ဧကံ ပုစ္ဆာဂါထံ အဘိသင်္ခရိတွာ ‘‘သစေ အသုကဿ နာမ ဝဓံ ရောစေမီတိ ဝက္ခတိ, ယေ တုယှံ န ရုစ္စန္တိ, တေ မာရေတုကာမောသိ, လောကဝဓာယ ဥပ္ပန္နော ကိံ တုယှံ သမဏဘာဝေနာတိ နိဂ္ဂဟေဿာမိ. သစေ န ကဿစိ ဝဓံ ရောစေမီတိ ဝက္ခတိ, အထ နံ တွံ ရာဂါဒီနမ္ပိ ဝဓံ န ဣစ္ဆသိ, တသ္မာ သမဏော ဟုတွာ အာဟိဏ္ဍသီတိ နိဂ္ဂဏှိဿာမီတိ ဣမံ ဥဘတောကောဋိကံ ပဉှံ ပုဋ္ဌော သမဏော ဂေါတမော နေဝ ဂိလိတုံ န ဥဂ္ဂိလိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ဣမံ ပယှံ ပုစ္ဆိ. တဿ ဘဂဝါ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ကထေသိ. သော ပဉှဗျာကရဏေန အာရာဓိတစိတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. သတ္ထာ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ, သော ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ.

“他提出了问题”是说：据说那婆罗门心想：“沙门乔达摩(Gotama)受世人尊敬，不能随便说些什么来恐吓他，我要问他一个巧妙的问题。”他构思了一首问偈，心想：“如果他说‘我乐于杀害某某’，我便可以诘难他：‘那些你不喜欢的人，你都想杀害他们，你为杀害世人而出家，这算什么沙门行？’如果他说‘我不乐于杀害任何人’，我便可以诘难他：‘那你连贪欲等的杀害也不想要，为何还要出家游荡？’这个两难问题，沙门乔达摩被问到后，将进退维谷，无法回答。”他这样想后，便提出了这个问题。世尊(Bhagavā)根据他的意向作了回答。他因问题的解答而心生欢喜，请求出家。导师让他出家，他完成了出家的任务，达到了顶点。因此说：“出家后证得阿罗汉。”

အဝဘူတာတိ အဓောဘူတာ. အဓောဘာဝေါ သတ္တာနံ အဝဍ္ဎိ အဝမင်္ဂလန္တိ အာဟ – ‘‘အဝဍ္ဎိဘူတာ အဝမင်္ဂလဘူတာယေဝါ’’တိ. ပရိဘူတာတိ ပရိဘဝပ္ပတ္တာ. ဝိဇ္ဇမာနာနန္တိ ပါဠိယံ အနာဒရေ သာမိဝစနန္တိ တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေသူ’’တိအာဟ. ပကဋ္ဌံ, ပဝဍ္ဎံ ဝါ ဉာဏန္တိ ပညာဏန္တိ ဘဂဝတော ဉာဏံ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ.

“被轻视”即是被贬低。众生的低下状态是衰退、不吉祥，故说：“已成衰退，已成不吉祥。”“被蔑视”即是遭受轻蔑。“于现存者”(vijjamānānaṃ)是巴利文中表示不敬的属格用法，为阐明其义，故（义注中）说“在现存者中”(vijjamānesu)。“卓越之智”或“增长之智”即是“般若”(paññāṇa)，这是特指世尊的智慧而说。

၄၇၄. အဘိဇာနိတွာတိ [Pg.209] အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနိတွာ. ဝေါသိတဝေါသာနာတိ ကတကရဏီယတာယ သဗ္ဗသော ပရိသောသိတနိဋ္ဌာ. ပါရမိသင်္ခါတန္တိ ပရမုက္ကံသဘာဝတော ပါရမီတိ သင်္ခါတံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဘူတ’’န္တိ. ဗြဟ္မစရိယဿာတိ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတံ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပာဒကာ ဇနကာ’’တိ. ‘‘ဣဒမေဝံ ဘဝိဿတိ ဣဒမေဝ’’န္တိ တက္ကနံ တက္ကော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ တက္ကီ. ယသ္မာ သော တံ တံ ဝတ္ထုံ တထာ တထာ တက္ကိတွာ ဂဏှတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တက္ကဂါဟီ’’တိ. ဝီမံသနသီလော ဝီမံသီ ပစ္စက္ခဘူတမတ္ထံ ဝီမံသနဘူတာယ ပညာယ ကေဝလံ ဝီမံသနတော. တေနာဟ ‘‘ပညာစာရံ စရာပေတွာ ဧဝံဝါဒီ’’တိ. ယထာဝုတ္တတက္ကီဝီမံသီဘာဝေန တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုစရိတံ သယံပဋိဘာနံ ဧဝမေတန္တိ ဝတွာ.

474. “了知”是指以殊胜的智慧知晓。“究竟圆满”是指因所作已办而完全终了。“波罗蜜”是因其最极殊胜的状态而被如此称呼。因此说：“超越一切法。”“梵行”是指教法梵行的开端。因此说：“生起者，产生者。”“此事将如此，此事即如此”的思索为“推求”，具此者为“推求者”。因他如此这般地推求并把握各个事物，故说“执取推求”。以审察为性情者为“审察者”，因其仅以审察的智慧来审察亲证的义理。因此说：“运行智慧之行，并且这样说。”以如前所述的推求者和审察者的状态，对于由推究所把握、由审察所随行、由自证智所领悟的，而说“就是这样”。

၄၈၅. အဋ္ဌိတပဓာနဝတန္တိ အညတ္ထ ကိသ္မိဉ္စိ ပုဂ္ဂလေ အဋ္ဌိတပဓာနဝတံ အနညသာဓာရဏံ ဘောတော ဂေါတမဿ ပဓာနံ အဟောသိ. သပ္ပုရိသပဓာနဝတံ အဟောသိ သပ္ပုရိသပဓာနဝတာဓိဂတာနံ ဧတာဒိသာနံ အရဟတံ အစ္ဆရိယပုဂ္ဂလာနံယေဝ အာဝေဏိကပဓာနဝတံ အဟောသိ. အဇာနန္တောဝ ပကာသေတီတိ အယံ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ သယံ ပစ္စက္ခတော အဇာနန္တော ဧဝ ကေဝလံ သဒ္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာဝ ပကာသေသီတိ သညာယ အာဟ. အဇာနနဘာဝေ သန္တေတိ ဣမေ အဓိဒေဝါတိ ပစ္စက္ခတော ဇာနနေ အသတိ. ပဏ္ဍိတေန မနုဿေနာတိ လောကဝေါဟာရကုသလေန မနုဿေန, တွံ ပန လောကဝေါဟာရေပိ အကုသလော. ဝစနတ္ထဉှိ အဇာနန္တော ယံ ကိဉ္စိ ဝဒတိ. ဥစ္စေန သမ္မတန္တိ ဥစ္စံ သုပါကဋံ သဗ္ဗသော တရုဏဒါရကေဟိပိ သမ္မတံ. ဉာတမေတံ ယဒိဒံ အတ္ထိ ဒေဝါတိ. တေနာဟ ‘‘သုသုဒါရကာပီ’’တိအာဒိ. ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ. အဓိဒေဝါ နာမ သမ္မုတိဒေဝေဟိ အဓိကဒေဝါတိ ကတွာ, တဒညေ စ မနုဿေ အဓိကဘာဝေ ကိမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

485. “不息精进者”是说，在其他任何个人(puggala)那里都未曾有过的精进，此乃乔达摩(Gotama)尊者独有的精进。是善士的精进，是证得如此境界的阿罗汉、稀有之人(acchariyapuggala)才有的独特精进。“虽不自知而宣说”是说，此人对于所问之事，自己未能亲证，仅是随声附和而宣说，凭着概念而说。“在不知晓的情况下”是指，在没有亲证了知的情况下（便说）“这些是超越天众的”。“有智慧的人”是指善于世间俗务的人，而你却连世间俗务也不擅长。实因不知话中之义，才会随意乱说。“崇高所尊”是指崇高、极其显明，乃至为所有幼童所共知。“此乃所知，即天神是存在的。”因此说“即使是幼童”等。“天神”是指转生而成的天神。所谓“超越天神”，是指比世俗天神更优越的天神，既然如此，其超越其他人类，又何须多言。其余的则易于了知。

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

《中部义注·破除戏论》

သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

《桑伽罗瓦经》释义之隐义阐明终。

နိဋ္ဌိတာ စ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

婆罗门品释义终。

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာ သမတ္တာ.

《中部五十经复注》圆满。