Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

မဇ္ဈိမနိကာယေ

Trong Kinh Trung Bộ

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ

Sớ giải Trung Bán Ngũ Thập

၁. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

Phẩm Gia Chủ.

၁. ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

Giải Thích Kinh Kandara.

၁. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတန္တိ ကန္ဒရကသုတ္တံ. တတ္ထ စမ္ပာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ဟိ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု စမ္ပကရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ စမ္ပာတိ သင်္ခမဂမာသိ. ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေတိ တဿ စမ္ပာနဂရဿ အဝိဒူရေ ဂဂ္ဂရာယ နာမ ရာဇမဟေသိယာ ခဏိတတ္တာ ဂဂ္ဂရာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရာ ပေါက္ခရဏီ အတ္ထိ. တဿာ တီရေ သမန္တတော နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမပဋိမဏ္ဍိတံ မဟန္တံ စမ္ပကဝနံ. တသ္မိံ ဘဂဝါ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓေ စမ္ပကဝနေ ဝိဟရတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ အဒဿိတပရိစ္ဆေဒေန မဟန္တေန ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. ပေဿောတိ တဿ နာမံ. ဟတ္ထာရောဟပုတ္တောတိ ဟတ္ထာစရိယဿ ပုတ္တော. ကန္ဒရကော စ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ကန္ဒရကောတိ ဧဝံနာမော ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. အဘိဝါဒေတွာတိ ဆဗ္ဗဏ္ဏာနံ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မီနံ အန္တရံ ပဝိသိတွာ ပသန္နလာခါရသေ နိမုဇ္ဇမာနော ဝိယ, သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒုဿဝရံ ပသာရေတွာ သသီသံ ပါရုပမာနော ဝိယ, ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နစမ္ပကပုပ္ဖာနိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဝိယ, သိနေရုပါဒံ ဥပဂစ္ဆန္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဘဂဝတော စက္ကလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတေ အလတ္တကဝဏ္ဏဖုလ္လပဒုမသဿိရိကေ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဆနိသဇ္ဇဒေါသဝိရဟိတေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ နိသီဒိ.

1. Kinh Kandara bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy). Trong kinh ấy, ‘tại Campā’ (campāyaṃ) có nghĩa là tại thành phố có tên như vậy. Bởi vì trong thành phố ấy, tại những nơi này nơi kia như các khu vườn, các hồ sen, v.v..., chỉ toàn là cây ngọc lan (campaka) mọc um tùm, do đó nó được gọi là Campā. Cụm từ ‘bên bờ hồ sen Gaggarā’ (Gaggarāya pokkharaṇiyā tīre) có nghĩa là: không xa thành phố Campā ấy, có một hồ sen được gọi là Gaggarā vì đã được một vị hoàng hậu tên là Gaggarā cho đào. Trên bờ hồ ấy, xung quanh là một khu rừng ngọc lan rộng lớn, được trang điểm bởi các loài hoa năm màu sắc như xanh, v.v... Đức Thế Tôn trú ngụ trong khu rừng ngọc lan ấy, thơm ngát hương hoa. Chính vì lẽ ấy mà có lời nói ‘bên bờ hồ sen Gaggarā’. ‘Cùng với một Tăng chúng đông đảo’ (Mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ) có nghĩa là cùng với một Tăng chúng đông đảo không xác định số lượng. ‘Pessa’ là tên của vị ấy. ‘Con trai của người quản tượng’ (Hatthārohaputto) có nghĩa là con trai của người thầy dạy voi. ‘Và du sĩ Kandaraka’ (Kandarako ca paribbājako): ‘Kandaraka’ là tên của một du sĩ có mặc y phục. ‘Đã đảnh lễ’ (Abhivādetvā) có nghĩa là: đã cúi lạy đôi chân của Đức Thế Tôn, vốn được trang hoàng bởi tướng bánh xe, có vẻ đẹp rực rỡ như hoa sen nở có màu đỏ son, (hành động này) giống như đi vào giữa những luồng hào quang sáu màu đậm đặc của Đức Phật rồi lặn ngụp trong đó như trong nước sơn cánh kiến trong suốt, giống như trải một tấm vải quý màu vàng ròng rồi choàng lên cả đầu, giống như dùng đầu để đón nhận những đóa hoa ngọc lan đầy đủ sắc và hương, và giống như vầng trăng tròn tiến đến chân núi Sineru. ‘Ngồi xuống một bên’ (Ekamantaṃ nisīdi) có nghĩa là ngồi xuống ở một nơi thích hợp, không có sáu lỗi lầm về chỗ ngồi.

တုဏှီဘူ [Pg.2] တံ တုဏှီဘူတန္တိ ယတော ယတော အနုဝိလောကေတိ, တတော တတော တုဏှီဘူတမေဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဧကဘိက္ခုဿာပိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ ဝါ ပါဒကုက္ကုစ္စံ ဝါ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဘဂဝတော စေဝ ဂါရဝေန အတ္တနော စ သိက္ခိတသိက္ခတာယ အညမညံ ဝိဂတသလ္လာပါ အန္တမသော ဥက္ကာသိတသဒ္ဒမ္ပိ အကရောန္တာ သုနိခါတဣန္ဒခီလာ ဝိယ နိဝါတဋ္ဌာနေ သန္နိသိန္နံ မဟာသမုဒ္ဒဥဒကံ ဝိယ ကာယေနပိ နိစ္စလာ မနသာပိ အဝိက္ခိတ္တာ ရတ္တဝလာဟကာ ဝိယ သိနေရုကူဋံ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧဝံ သန္နိသိန္နံ ပရိသံ ဒိသွာ မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဥပ္ပန္နံ ပန အန္တောဟဒယသ္မိံယေဝ သန္နိဒဟိတုံ အသက္ကောန္တော ပိယသမုဒါဟာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တသ္မာ အစ္ဆရိယံ ဘောတိအာဒိမာဟ.

1. ‘Hoàn toàn im lặng, hoàn toàn im lặng’ (Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ) có nghĩa là: bất cứ nơi nào vị ấy nhìn quanh, nơi đó đều hoàn toàn im lặng. Ở đó, không một vị tỳ-khưu nào có sự cựa quậy tay chân; tất cả các vị, do lòng tôn kính đối với Đức Thế Tôn và do sự thuần thục trong học giới của mình, đều không nói chuyện với nhau, đến nỗi không làm phát ra cả tiếng hắng giọng. Các vị ngồi yên bất động về thân như những cột trụ được chôn sâu, như nước biển lớn lặng yên ở nơi không có gió; tâm không tán loạn, vây quanh Đức Thế Tôn như những đám mây đỏ bao quanh đỉnh núi Sineru. Khi thấy hội chúng ngồi im lặng như vậy, niềm hỷ lạc và hoan hỷ lớn lao đã khởi lên trong lòng vị du sĩ. Nhưng không thể kìm nén niềm hỷ lạc và hoan hỷ đã khởi lên chỉ trong lòng mình, vị ấy đã thốt ra những lời nói đáng mến. Do đó, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng: ‘Thật là kỳ diệu, thưa ngài!’

တတ္ထ အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အစ္ဆရိယံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒနယော. အယံ ပန အဋ္ဌကထာနယော, အစ္ဆရာယောဂ္ဂန္တိ အစ္ဆရိယံ. အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. ဥဘယမ္ပေတံ ဝိမှယဿေဝါဓိဝစနံ. တံ ပနေတံ ဂရဟအစ္ဆရိယံ, ပသံသာအစ္ဆရိယန္တိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ အစ္ဆရိယံ မောဂ္ဂလ္လာန အဗ္ဘုတံ မောဂ္ဂလ္လာန, ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတီတိ (စူဠဝ. ၃၈၃; အ. နိ. ၈.၂၀), ဣဒံ ဂရဟအစ္ဆရိယံ နာမ. ‘‘အစ္ဆရိယံ နန္ဒမာတေ အဗ္ဘုတံ နန္ဒမာတေ, ယတြ ဟိ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ပရိသောဓေဿသီတိ (အ. နိ. ၇.၅၃) ဣဒံ ပသံသာအစ္ဆရိယံ နာမ. ဣဓာပိ ဣဒမေဝ အဓိပ္ပေတံ’’ အယဉှိ တံ ပသံသန္တော ဧဝမာဟ.

1. Trong đó, ‘kỳ diệu’ (acchariyaṃ) có nghĩa là điều không thường xảy ra, giống như việc người mù leo lên núi. Trước hết, đây là cách giải thích theo ngữ pháp (saddanayo). Còn đây là cách giải thích của Chú giải (aṭṭhakathānayo): ‘acchariyaṃ’ là vì nó xứng đáng (yoggaṃ) với một cái búng tay (accharā). Nghĩa là: thật thích hợp để búng tay (tán thưởng). ‘Hy hữu’ (abbhutaṃ) có nghĩa là điều chưa từng xảy ra trước đây nay đã xảy ra. Cả hai từ này đều là đồng nghĩa với sự kinh ngạc (vimhaya). Sự kỳ diệu ấy có hai loại: kỳ diệu với ý chê bai (garaha-acchariyaṃ) và kỳ diệu với ý tán thán (pasaṃsā-acchariyaṃ). Trong đó, câu: ‘Thật kỳ diệu, này Moggallāna, thật hy hữu, này Moggallāna, đến mức mà kẻ vô dụng kia lại còn chờ đợi cho đến khi bị nắm lấy cánh tay!’ (Cv.V.383; AN 8.20) được gọi là kỳ diệu với ý chê bai. Câu: ‘Thật kỳ diệu, này mẹ của Nanda, thật hy hữu, này mẹ của Nanda, đến mức mà bà có thể thanh lọc được cả một tâm niệm!’ (AN 7.53) được gọi là kỳ diệu với ý tán thán. Ở đây cũng vậy, chính ý nghĩa này (tán thán) được nhắm đến. Vì vị ấy, trong khi tán thán Ngài, đã nói như vậy.

ယာဝဉ္စိဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယာဝါတိ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ, ယာဝ သမ္မာ ပဋိပါဒိတော, ယတ္တကေန ပမာဏေန သမ္မာ ပဋိပါဒိတော, န သက္ကာ တဿ ဝဏ္ဏေ ဝတ္တုံ, အထ ခေါ အစ္ဆရိယမေဝေတံ အဗ္ဘုတမေဝေတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတပရမံယေဝါတိ ဧဝံ သမ္မာ ပဋိပါဒိတော ဧသော ဘိက္ခုသံဃော တဿာပိ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရမောတိ ဧတပရမော, တံ ဧတပရမံ ယထာ အယံ ပဋိပါဒိတော, ဧဝံ ပဋိပါဒိတံ ကတွာ ပဋိပါဒေသုံ, န ဣတော ဘိယျောတိ အတ္ထော. ဒုတိယနယေ ဧဝံ ပဋိပါဒေဿန္တိ, န ဣတော ဘိယျောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဋိပါဒိတောတိ အာဘိသမာစာရိကဝတ္တံ အာဒိံ ကတွာ သမ္မာ အပစ္စနီကပဋိပတ္တိယံ ယောဇိတော. အထ ကသ္မာ အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော [Pg.3] အတီတာနာဂတေ ဗုဒ္ဓေ ဒဿေတိ, ကိမဿ တိယဒ္ဓဇာနနဉာဏံ အတ္ထီတိ. နတ္ထိ, နယဂ္ဂါဟေ ပန ဌတွာ ‘‘ယေနာကာရေန အယံ ဘိက္ခုသံဃော သန္နိသိန္နော ဒန္တော ဝိနီတော ဥပသန္တော, အတီတဗုဒ္ဓါပိ ဧတပရမံယေဝ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇာပေသုံ, အနာဂတဗုဒ္ဓါပိ ပဋိပဇ္ဇာပေဿန္တိ, နတ္ထိ ဣတော ဥတ္တရိ ပဋိပါဒနာ’’တိ မညမာနော အနုဗုဒ္ဓိယာ ဧဝမာဟ.

Trong cụm từ ‘Yāvañcidaṃ’, ‘idaṃ’ chỉ là một tiểu từ (nipāta). ‘Yāva’ chỉ sự đo lường, giới hạn. Ý muốn nói là: ‘Tăng chúng này đã được khéo huấn luyện đến mức độ nào, đã được khéo huấn luyện theo thước đo nào, thì không thể nào nói hết được các phẩm chất của các vị ấy, nhưng quả thật điều này là kỳ diệu, điều này là hy hữu.’ ‘Đây là mức độ tối cao’ (Etaparamaṃyeva): Tăng chúng này được huấn luyện khéo léo như vậy là mức độ tối cao (paramo) ngay cả đối với Tăng chúng của các vị Phật trong quá khứ, do đó gọi là ‘mức độ tối cao này’ (etaparamo). Các vị Phật quá khứ đã huấn luyện (đệ tử) bằng cách lấy đây làm mức độ tối cao, giống như Tăng chúng này đã được huấn luyện. Nghĩa là: không thể hơn thế này nữa. Theo phương pháp thứ hai (áp dụng cho tương lai), cần được hiểu là: ‘Các vị Phật tương lai cũng sẽ huấn luyện như vậy, không thể hơn thế này nữa.’ Trong đó, ‘được huấn luyện’ (paṭipādito) có nghĩa là được hướng dẫn vào sự thực hành đúng đắn, không đối nghịch, bắt đầu với các bổn phận thuộc về oai nghi tốt đẹp (ābhisamācārika-vatta). Vậy tại sao vị du sĩ này lại đề cập đến các vị Phật trong quá khứ và tương lai? Phải chăng vị ấy có trí tuệ biết được ba thời (tiyaddhajānanañāṇa)? Không phải vậy, nhưng dựa vào phương pháp suy luận (nayaggāha), vị ấy nghĩ rằng: ‘Tăng chúng này ngồi yên lặng, được chế ngự, được điều phục, được an tịnh theo cách thức nào, thì các vị Phật trong quá khứ cũng đã khiến các đệ tử thực hành bằng cách lấy đó làm mức độ tối cao, và các vị Phật trong tương lai cũng sẽ khiến các đệ tử thực hành như vậy; không có sự huấn luyện nào vượt hơn thế này nữa,’ và do suy nghĩ như vậy với trí tuệ suy luận (anubuddhi), vị ấy đã nói như thế.

၂. ဧဝမေတံ ကန္ဒရကာတိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဘဂဝါ ကိရ တံ သုတွာ ‘‘ကန္ဒရက တွံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသန္တောတိ ဝဒသိ, ဣမဿ ပန ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပသန္တကာရဏံ တုယှံ အပါကဋံ, န ဟိ တွံ သမတိံသ ပါရမိယာ ပူရေတွာ ကုသလမူလံ ပရိပါစေတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, မယာ ပန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဉာတတ္ထစရိယံ လောကတ္ထစရိယံ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယဉ္စ ကောဋိံ ပါပေတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, မယှံ ဧတေသံ ဥပသန္တကာရဏံ ပါကဋ’’န္တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

Câu ‘Này Kandaraka, sự việc là như vậy’ (Evametaṃ kandaraka) là một phần kết nối riêng biệt. Tương truyền rằng, sau khi nghe những lời ấy, Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này để chỉ ra rằng: ‘Này Kandaraka, ông nói rằng Tăng chúng này được an tịnh, nhưng nguyên nhân của sự an tịnh của Tăng chúng này thì ông không rõ. Vì ông đã không viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, đã không làm cho các thiện căn được thuần thục, và đã không chứng ngộ được nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇa) tại Bồ-đề đoàn. Còn Ta, sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật, đã đưa các hạnh nguyện vì lợi ích cho quyến thuộc, vì lợi ích cho thế gian, và vì lợi ích để thành Phật đến chỗ tột đỉnh, đã chứng ngộ được nhất thiết trí tại Bồ-đề đoàn. Đối với Ta, nguyên nhân sự an tịnh của họ là điều hiển nhiên.’

သန္တိ ဟိ ကန္ဒရကာတိ အယမ္ပိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဘဂဝတော ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ဣမံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသန္တောတိ ဝဒတိ, အယဉ္စ ဘိက္ခုသံဃော ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ကုဟကဘာဝေန ဣရိယာပထံ သဏ္ဌပေန္တော စိတ္တေန အနုပသန္တော န ဥပသန္တာကာရံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ပန ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပဒံ ပူရယမာနာပိ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မတ္ထကံ ပတွာ ဌိတဘိက္ခူပိ အတ္ထိ, တတ္ထ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မတ္ထကံ ပတ္တာ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေဟေဝ ဥပသန္တာ, ပဋိပဒံ ပူရယမာနာ ဥပရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာယ ဥပသန္တာ, ဣတော မုတ္တာ ပန အဝသေသာ စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ ဥပသန္တာ. တံ နေသံ ဥပသန္တကာရဏံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန အယံ ဘိက္ခုသံဃော ဥပသန္တော’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တိ ဟိ ကန္ဒရကာ’’တိအာဒိမာဟ.

“Santi hi kandarakāti” (Này Kandaraka, có những vị), đây cũng là một sự nối kết riêng biệt. Tương truyền, Đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: “Vị du sĩ này nói rằng hội chúng tỳ khưu này an tịnh. Và hội chúng tỳ khưu này không phải là đang phô bày tướng mạo an tịnh trong khi tâm không an tịnh, bằng cách sắp đặt, dàn dựng oai nghi với tâm thái xảo trá. Trái lại, trong hội chúng tỳ khưu này, có những vị tỳ khưu đang thực hành con đường, và cũng có những vị tỳ khưu đã thực hành xong con đường, đã đạt đến đỉnh cao và an trú ở đó. Trong số ấy, những vị đã thực hành xong con đường và đạt đến đỉnh cao thì được an tịnh nhờ vào các phẩm chất mà tự thân các vị đã chứng ngộ. Những vị đang thực hành con đường thì được an tịnh nhờ vào tuệ quán để đạt đến đạo quả cao hơn. Ngoài ra, những vị còn lại ngoài các vị ấy thì được an tịnh nhờ vào bốn niệm xứ. Ta sẽ chỉ ra cho họ nguyên nhân của sự an tịnh ấy.” Để chỉ ra rằng: “Chính vì nguyên nhân này và nguyên nhân này mà hội chúng tỳ khưu này được an tịnh,” Ngài đã nói những lời bắt đầu bằng: “Santi hi kandarakā” (Này Kandaraka, có những vị).

တတ္ထ အရဟန္တော ခီဏာသဝါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ. သေခပဋိပဒမ္ပိ တတ္ထေဝ ဝိတ္ထာရိတံ. သန္တတသီလာတိ သတတသီလာ နိရန္တရသီလာ. သန္တတဝုတ္တိနောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, သန္တတဇီဝိကာ ဝါတိပိ အတ္ထော. တသ္မိံ သန္တတသီလေ ဌတွာဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ, န ဒုဿီလျံ မရဏံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော.

Ở đây, những gì cần phải nói về các câu “A-la-hán, các vị đã tận trừ các lậu hoặc” v.v... thì đã được nói đến trong bài chú giải kinh Mūlapariyāya (Kinh Căn Bản Pháp Môn). Con đường thực hành của bậc hữu học cũng đã được trình bày chi tiết ở đó. “Santatasīlā” (có giới hạnh liên tục) nghĩa là có giới hạnh thường hằng, có giới hạnh không gián đoạn. “Santatavuttino” (có lối sống liên tục) là một từ đồng nghĩa của chính từ ấy, hoặc cũng có nghĩa là có mạng sống liên tục. Nghĩa là, các vị ấy chỉ sống sau khi đã an trú trong giới hạnh liên tục ấy, chứ không phạm vào ác giới, thà chết còn hơn.

နိပကာတိ နေပက္ကေန သမန္နာဂတာ ပညဝန္တော. နိပကဝုတ္တိနောတိ ပညာယ ဝုတ္တိနော, ပညာယ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ. ယထာ ဧကစ္စော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ [Pg.4] ဇီဝိတကာရဏာ ဆသု အဂေါစရေသု စရတိ, ဝေသိယာဂေါစရော ဟောတိ, ဝိဓဝထုလ္လကုမာရိကပဏ္ဍကပါနာဂါရဘိက္ခုနိဂေါစရော ဟောတိ. သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန (ဝိဘ. ၅၁၄), ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကရောတိ, ဒူတကမ္မံ ကရောတိ, ပဟိဏကမ္မံ ကရောတိ, ဂဏ္ဍံ ဖာလေတိ, အရုမက္ခနံ ဒေတိ, ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ ဒေတိ, အဓောဝိရေစနံ ဒေတိ, နတ္ထုတေလံ ပစတိ, ပိဝနတေလံ ပစတိ, ဝေဠုဒါနံ, ပတ္တဒါနံ, ပုပ္ဖဒါနံ, ဖလဒါနံ, သိနာနဒါနံ, ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ, မုခေါဒကဒါနံ, စုဏ္ဏမတ္တိကဒါနံ ဒေတိ, စာဋုကမျံ ကရောတိ, မုဂ္ဂသူပိယံ, ပါရိဘဋုံ, ဇင်္ဃပေသနိယံ ကရောတီတိ ဧကဝီသတိဝိဓာယ အနေသနာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အနိပကဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ, န ပညာယ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, တတော ကာလကိရိယံ ကတွာ သမဏယက္ခော နာမ ဟုတွာ ‘‘တဿ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ ဟောတိ သမ္ပဇ္ဇလိတာ’’တိ ဝုတ္တနယေန မဟာဒုက္ခံ အနုဘောတိ. ဧဝံဝိဓာ အဟုတွာ ဇီဝိတဟေတုပိ သိက္ခာပဒံ အနတိက္ကမန္တော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌာယ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ရထဝိနီတပဋိပဒံ, မဟာဂေါသိင်္ဂပဋိပဒံ, မဟာသုညတပဋိပဒံ, အနင်္ဂဏပဋိပဒံ, ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ, နာလကပဋိပဒံ, တုဝဋ္ဋကပဋိပဒံ, စန္ဒောပမပဋိပဒန္တိ ဣမာနိ အရိယပဋိပဒါနိ ပူရေန္တော စတုပစ္စယ-သန္တောသ-ဘာဝနာရာမ-အရိယဝံသပဋိပတ္တိယံ ကာယသက္ခိနော ဟုတွာ အနီကာ နိက္ခန္တဟတ္ထီ ဝိယ ယူထာ ဝိဿဋ္ဌသီဟော ဝိယ နိပစ္ဆာဗန္ဓမဟာနာဝါ ဝိယ စ ဂမနာဒီသု ဧကဝိဟာရိနော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အဇ္ဇအဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ ပဝတ္တဥဿာဟာ ဝိဟရန္တီတိ အတ္ထော.

“Nipakā” (thận trọng) nghĩa là các vị ấy có sự thận trọng, có trí tuệ. “Nipakavuttino” (có lối sống thận trọng) nghĩa là các vị ấy sống bằng trí tuệ, an trú trong trí tuệ để mưu sinh. Giống như có kẻ, dù đã xuất gia trong giáo pháp, nhưng vì lý do sinh kế mà đi vào sáu nơi không nên đến: làm thân với kỹ nữ, góa phụ, gái lỡ thì, người ái nam ái nữ, quán rượu, và ni chúng. Vị ấy sống chung đụng với vua chúa, các đại thần, các người theo ngoại đạo và đệ tử của họ, qua sự giao du không thích hợp của hàng tại gia. Vị ấy làm nghề y, làm người đưa tin, làm người chạy việc vặt, chích mụt nhọt, thoa thuốc mỡ, cho thuốc xổ, cho thuốc ói, nấu dầu nhỏ mũi, nấu dầu để uống, cho tre, cho lá, cho hoa, cho quả, cho bột thơm để tắm, cho tăm xỉa răng, cho nước rửa mặt, cho đất sét bột. Vị ấy làm việc tâng bốc, nói lời mập mờ, làm kẻ phục dịch, chạy việc đưa tin. Người mưu sinh bằng hai mươi mốt cách tà mạng như vậy được gọi là người có lối sống không thận trọng, không an trú trong trí tuệ để mưu sinh. Sau khi chết, người ấy trở thành một loại ngạ quỷ sa-môn và phải chịu khổ đau to lớn, theo như cách nói: “Ngay cả tấm y saṅghāṭi của vị ấy cũng bốc cháy, rực lửa.” Không trở thành người như vậy, các vị ấy không vi phạm học giới dù vì mạng sống, an trú trong bốn loại giới thanh tịnh, tùy theo sức mình mà học hỏi lời Phật dạy, thực hành viên mãn các thánh đạo như con đường thực hành trong kinh Rathavinīta, kinh Mahāgosiṅga, kinh Mahāsuññata, kinh Anaṅgaṇa, kinh Dhammadāyāda, kinh Nālaka, kinh Tuvaṭṭaka, kinh Candopama. Các vị ấy trở thành những nhân chứng sống cho sự thực hành thuộc dòng dõi bậc Thánh là biết đủ với bốn món vật dụng, vui thích trong thiền định. Giống như voi đầu đàn rời khỏi đàn, như sư tử rời khỏi bầy, và như chiếc thuyền lớn đã cắt dây neo, các vị ấy sống một mình trong khi đi lại, v.v..., thiết lập tuệ quán, và sống với nỗ lực đã được khởi lên rằng: “Ngay hôm nay, chính hôm nay, ta sẽ chứng đắc A-la-hán quả.” Đó là ý nghĩa.

သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သေသာ သတိပဋ္ဌာနကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာဝ. ဣဓ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ, ဧတ္တကေန ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပသန္တကာရဏံ ကထိတံ ဟောတိ.

“Suppatiṭṭhitacittā” (với tâm khéo an trú) nghĩa là có tâm được thiết lập vững vàng trong bốn niệm xứ. Phần còn lại của bài thuyết giảng về niệm xứ đã được trình bày chi tiết ở các kinh trước. Tuy nhiên, ở đây, các niệm xứ được thuyết giảng bao gồm cả pháp thế gian và siêu thế. Bằng chừng ấy lời, nguyên nhân của sự an tịnh của Tăng đoàn đã được nói lên.

၃. ယာဝ သုပညတ္တာတိ ယာဝ သုဋ္ဌပိတာ သုဒေသိတာ. မယမ္ပိ ဟိ, ဘန္တေတိ ဣမိနာ ဧသ အတ္တနော ကာရကဘာဝံ ဒဿေတိ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဥက္ခိပတိ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော, မယမ္ပိ ဟိ, ဘန္တေ, ဂိဟိ…ပေ… သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ ဝိဟရာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ ပန အယမေဝ ကသိ စ ဗီဇဉ္စ ယုဂနင်္ဂလဉ္စ ဖာလပါစနဉ္စ, တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃော သဗ္ဗကာလံ သတိပဋ္ဌာနပရာယဏော, မယံ [Pg.5] ပန ကာလေန ကာလံ ဩကာသံ လဘိတွာ ဧတံ မနသိကာရံ ကရောမ, မယမ္ပိ ကာရကာ, န သဗ္ဗသော ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာယေဝါတိ. မနုဿဂဟနေတိ မနုဿာနံ အဇ္ဈာသယဂဟနေန ဂဟနတာ, အဇ္ဈာသယဿာပိ နေသံ ကိလေသဂဟနေန ဂဟနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသဋသာဌေယျေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ကသဋတာ, ကေရာဋိယဋ္ဌေန သာဌေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ဂဟနကသဋကေရာဋိယာနံ မနုဿာနံ ဟိတာဟိတပဋိပဒံ ယာဝ သုဋ္ဌု ဘဂဝါ ဇာနာတိ. ယဒိဒံ ပသဝေါတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗာပိ စတုပ္ပဒဇာတိ ပသဝေါတိ အဓိပ္ပေတာ. ပဟောမီတိ သက္ကောမိ. ယာဝတကေန အန္တရေနာတိ ယတ္တကေန ခဏေန. စမ္ပံ ဂတာဂတံ ကရိဿတီတိ အဿမဏ္ဍလတော ယာဝ စမ္ပာနဂရဒွါရာ ဂမနဉ္စ အာဂမနဉ္စ ကရိဿတိ. သာဌေယျာနီတိ သဌတ္တာနိ. ကူဋေယျာနီတိ ကူဋတ္တာနိ. ဝင်္ကေယျာနီတိ ဝင်္ကတ္တာနိ. ဇိမှေယျာနီတိ ဇိမှတ္တာနိ. ပါတုကရိဿတီတိ ပကာသေဿတိ ဒဿေဿတိ. န ဟိ သက္ကာ တေန တာနိ ဧတ္တကေန အန္တရေန ဒဿေတုံ.

3. “Yāva supaññattā” (thật khéo quy định) nghĩa là thật khéo thiết lập, thật khéo thuyết giảng. Qua câu “Bạch ngài, cả chúng con cũng vậy,” vị ấy cho thấy bản thân mình cũng là người thực hành, đồng thời tán thán Tăng đoàn. Đây là chủ ý ở đây: “Bạch ngài, cả chúng con, dù là hàng tại gia... v.v... cũng sống với tâm khéo an trú. Nhưng đối với Tăng đoàn, chính điều này là việc cày cấy, là hạt giống, là ách và cày, là lưỡi cày và đót thúc. Do đó, Tăng đoàn luôn luôn chuyên tâm vào các niệm xứ. Còn chúng con, thỉnh thoảng khi có cơ hội, mới thực hành sự tác ý này. Chúng con cũng là người thực hành, chứ không phải đã hoàn toàn từ bỏ đề mục thiền định.” “Manussagahanā” (rừng rậm con người) nghĩa là sự phức tạp do khuynh hướng của con người; và sự phức tạp trong khuynh hướng của họ cần được hiểu là sự phức tạp do rừng rậm phiền não. Đối với các từ “kasaṭa” (cặn bã) và “sāṭheyya” (xảo trá) cũng theo phương pháp tương tự. Ở đây, “kasaṭatā” cần được hiểu theo nghĩa là không trong sạch, và “sāṭheyyatā” cần được hiểu theo nghĩa là gian xảo. “Ngài biết điều lợi và bất lợi cho chúng sanh” nghĩa là Đức Thế Tôn biết rất rõ con đường đưa đến lợi ích và bất lợi cho những con người phức tạp, cặn bã, và gian xảo như vậy. Về từ “pasavo” (loài thú), ở đây muốn nói đến tất cả các loài bốn chân. “Pahomi” (tôi có thể) nghĩa là tôi có khả năng. “Yāvatakena antarena” (trong khoảng thời gian bao lâu) nghĩa là trong khoảnh khắc nào. “Sẽ đi và về đến Campā” nghĩa là sẽ đi từ chuồng ngựa cho đến cổng thành Campā rồi quay trở lại. “Sāṭheyyāni” là những hành vi xảo trá. “Kūṭeyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Vaṅkeyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Jimheyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Pātukarissati” (sẽ biểu lộ) nghĩa là sẽ làm cho rõ, sẽ phô bày. Thật vậy, con voi ấy không thể phô bày những hành vi đó trong một khoảng thời gian ngắn như vậy.

တတ္ထ ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဌာတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဌဿာမီတိ န ဟောတိ, တသ္မိံ ဌာတုကာမဋ္ဌာနေယေဝ နိခါတတ္ထမ္ဘော ဝိယ စတ္တာရော ပါဒေ နိစ္စလေ ကတွာ တိဋ္ဌတိ, အယံ သဌော နာမ. ယဿ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ခန္ဓဂတံ ပါတေတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ပါတေဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေတိ, အယံ ကူဋော နာမ. ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟိတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟတိ, အယံ ဝင်္ကော နာမ. ယဿ ပန ကာလေန ဝါမတော ကာလေန ဒက္ခိဏတော ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂေနေဝ ဂန္တုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ ကာလေန ဝါမတော ကာလေန ဒက္ခိဏတော ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, တထာ လဏ္ဍံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမဿ သတော ဣဒံ ဌာနံ သုသမ္မဋ္ဌံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ရမဏီယံ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝရူပံ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ပုရတော ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နဌာနေ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ ကရောတိ, အယံ ဇိမှော နာမ. ဣတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကိရိယံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာနိ တာနိ သာဌေယျာနိ [Pg.6] ကူဋေယျာနိ ဝင်္ကေယျာနိ ဇိမှေယျာနိ ပါတုကရိဿတီတိ ဧဝံ ကရောန္တာပိ တေ သဌာဒယော တာနိ သာဌေယျာဒီနိ ပါတုကရောန္တိ နာမ.

Ở đây, đối với con vật nào, khi muốn dừng lại ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ dừng lại,’ mà nó đứng yên tại chính nơi muốn dừng, làm cho bốn chân không lay động như cây cột được chôn chặt. Đây được gọi là kẻ xảo trá (saṭho). Lại nữa, đối với con vật nào, khi muốn hất người cưỡi trên lưng xuống ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ hất xuống,’ mà nó hất xuống ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ gian xảo (kūṭo). Đối với con vật nào, khi muốn rời khỏi con đường, quay lại và đi ngược lại con đường đã đi ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ làm như vậy,’ mà nó rời khỏi con đường, quay lại và đi ngược lại con đường đã đi ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ quanh co (vaṅko). Lại nữa, đối với con vật nào, khi có lúc muốn đi về bên trái, có lúc về bên phải, có lúc đi thẳng theo con đường, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ làm như vậy,’ mà nó đi ngay tại nơi đó, có lúc về bên trái, có lúc về bên phải, có lúc đi thẳng. Tương tự, khi muốn đi đại tiện hay tiểu tiện, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Nơi này được quét dọn sạch sẽ, đông người, và đáng vui thích, không thích hợp để làm việc như vậy ở nơi này. Ta sẽ đi về phía trước và làm ở một nơi kín đáo,’ mà nó làm ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ cong vẹo (jimho). Như vậy, câu nói này được nói ra nhắm đến bốn loại hành vi này: ‘Nó sẽ biểu lộ tất cả những sự xảo trá, gian xảo, quanh co, cong vẹo ấy.’ Ngay cả khi những con vật xảo trá v.v... làm như vậy, chúng được gọi là đang biểu lộ những sự xảo trá v.v... ấy.

ဧဝံ ပသူနံ ဥတ္တာနဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မနုဿာနံ ဂဟနဘာဝံ ဒဿေန္တော အမှာကံ ပန, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒါသာတိ အန္တောဇာတကာ ဝါ ဓနက္ကီတာ ဝါ ကရမရာနီတာ ဝါ သယံ ဝါ ဒါသဗျံ ဥပဂတာ. ပေဿာတိ ပေသနကာရကာ. ကမ္မကရာတိ ဘတ္တဝေတနဘတာ. အညထာဝ ကာယေနာတိ အညေနေဝါကာရေန ကာယေန သမုဒါစရန္တိ, အညေနေဝါကာရေန ဝါစာယ, အညေန စ နေသံ အာကာရေန စိတ္တံ ဌိတံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ယေ သမ္မုခါ သာမိကေ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တိ, ဟတ္ထတော ဘဏ္ဍကံ ဂဏှန္တိ, ဣမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣမံ ဂဏှန္တာ သေသာနိပိ အာသန-ပညာပန-တာလဝဏ္ဋဗီဇန-ပါဒဓောဝနာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တိ, ပရမ္မုခကာလေ ပန တေလမ္ပိ ဥတ္တရန္တံ န ဩလောကေန္တိ, သတဂ္ဃနကေပိ သဟဿဂ္ဃနကေပိ ကမ္မေ ပရိဟာယန္တေ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တိ, ဣမေ အညထာ ကာယေန သမုဒါစရန္တိ နာမ. ယေ ပန သမ္မုခါ ‘‘အမှာကံ သာမိ အမှာကံ အယျော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပသံသန္တိ, ပရမ္မုခါ အဝတ္တဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ, ယံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ဝဒန္တိ, ဣမေ အညထာ ဝါစာယ သမုဒါစရန္တိ နာမ.

Sau khi đã chỉ ra bản chất rõ ràng của loài vật như vậy, bây giờ, để chỉ ra bản chất phức tạp của con người, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài, còn đối với chúng tôi...’ v.v... Trong đó, ‘người nô lệ’ (dāsā) là những người sinh ra trong nhà, hoặc được mua bằng tiền, hoặc bị bắt làm tù binh, hoặc tự nguyện làm nô lệ. ‘Người phục dịch’ (pessā) là những người làm công việc sai vặt. ‘Người làm công’ (kammakarā) là những người được nuôi dưỡng bằng thực phẩm và tiền lương. ‘Một cách khác bằng thân’ (aññathāva kāyena) có nghĩa là: họ hành xử bằng thân theo một cách, bằng lời nói theo một cách khác, và tâm của họ lại ở một trạng thái khác. Trong đó, những người nào khi đối diện, thấy chủ nhân liền ra đón chào, nhận lấy đồ vật từ tay, bỏ vật trong tay mình xuống để nhận lấy vật này, và làm tất cả các công việc khác như dọn chỗ ngồi, quạt, rửa chân v.v... nhưng khi vắng mặt, họ thậm chí không nhìn đến dầu đang tràn ra, và dù công việc trị giá một trăm hay một ngàn đang bị hư hại, họ cũng không muốn quay lại để nhìn. Những người này được gọi là ‘hành xử một cách khác bằng thân’. Còn những người nào khi đối diện thì nói những lời như: ‘Chủ nhân của chúng tôi, thưa ngài của chúng tôi’ v.v... để tán dương, nhưng khi vắng mặt thì không có điều gì là không thể nói, họ muốn nói gì thì nói điều đó. Những người này được gọi là ‘hành xử một cách khác bằng lời nói’.

၄. စတ္တာရောမေ ပေဿပုဂ္ဂလာတိ အယမ္ပိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. အယဉှိ ပေဿော ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝံ မနုဿဂဟဏေ ဧဝံ မနုဿကသဋေ ဧဝံ မနုဿသာဌေယျေ ဝတ္တမာနေ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာတီ’’တိ အာဟ. ပုရိမေ စ တယော ပုဂ္ဂလာ အဟိတပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ, ဥပရိ စတုတ္ထော ဟိတပဋိပဒံ, ဧဝမဟံ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာမီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဟေဋ္ဌာ ကန္ဒရကဿ ကထာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ ဘောတာ ဂေါတမေန သမ္မာ ဘိက္ခုသံဃော ပဋိပါဒိတော’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ‘‘ပုရိမေ တယော ပုဂ္ဂလေ ပဟာယ ဥပရိ စတုတ္ထပုဂ္ဂလဿ ဟိတပဋိပတ္တိယံယေဝ ပဋိပါဒေမီ’’တိ ဒဿေန္တောပိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. သန္တောတိ ဣဒံ သံဝိဇ္ဇမာနာတိ ပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘သန္တာ ဟောန္တိ သမိတာ ဝူပသန္တာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၄၂) ဧတ္ထ ဟိ နိရုဒ္ဓါ သန္တာတိ ဝုတ္တာ. ‘‘သန္တာ ဧတေ ဝိဟာရာ အရိယဿ ဝိနယေ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဧတ္ထ (မ. နိ. ၁.၈၂) နိဗ္ဗုတာ. ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိ ဧတ္ထ (ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၃) ပဏ္ဍိတာ. ဣဓ ပန ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပလဗ္ဘမာနာတိ အတ္ထော.

4. ‘Bốn hạng người này, Pessa...’ – đây cũng là một mối liên kết riêng biệt. Vị Pessa này đã nói rằng: ‘Thưa ngài, thật là tuyệt vời khi Thế Tôn, trong khi thế gian con người phức tạp, gian trá, xảo quyệt như vậy, vẫn biết được điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh.’ Và để chỉ ra rằng: ‘Ba hạng người đầu tiên đã thực hành con đường không lợi ích, hạng người thứ tư ở trên thực hành con đường lợi ích. Như vậy, Ta biết điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh,’ Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Cũng có thể kết nối với câu chuyện của Kandarakka ở phần trước. Do đó, đã được nói rằng: ‘Thật là tuyệt vời khi Tôn giả Gotama đã khéo hướng dẫn Tăng chúng.’ Khi ấy, Thế Tôn, trong khi chỉ ra rằng: ‘Sau khi từ bỏ ba hạng người đầu tiên, Ta chỉ hướng dẫn thực hành theo con đường lợi ích của hạng người thứ tư ở trên,’ cũng đã bắt đầu bài pháp này. Từ ‘santo’ (có mặt) này là một từ đồng nghĩa của từ ‘saṃvijjamānā’ (hiện hữu). Thật vậy, trong câu ‘Santā honti samitā vūpasantā’ (Họ trở nên tịch tịnh, an tịnh, hoàn toàn an tịnh), từ ‘santā’ được nói là có nghĩa là ‘niruddhā’ (đã chấm dứt). Trong câu ‘Santā ete vihārā ariyassa vinaye vuccantī’ (Những trú xứ này được gọi là an tịnh trong giới luật của bậc Thánh), từ đó có nghĩa là ‘nibbutā’ (đã tịch diệt). Trong câu ‘Santo have sabbhi pavedayantī’ (Bậc hiền trí được bậc thiện nhân tuyên thuyết), từ đó có nghĩa là ‘paṇḍitā’ (bậc trí). Tuy nhiên, ở đây (trong kinh này), nó có nghĩa là ‘vijjamānā’ (hiện hữu), ‘upalabbhamānā’ (có thể tìm thấy).

အတ္တန္တပါဒီသု [Pg.7] အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ. အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ. ပရံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ ပရန္တပေါ. ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော. သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတိဘူတော. ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပဋိသံဝေဒီ. ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ. စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ စိတ္တံ သမ္ပာဒေတိ, ပရိပူရေတိ ဂဏှာတိ ပသာဒေတီတိ အတ္ထော.

Trong các từ ‘attantapa’ v.v..., (ý nghĩa) là: ‘Người tự hành khổ’ (attantapo) là người làm cho tự thân mình bị thiêu đốt, đau khổ. ‘Sự chuyên tâm hành hạ bản thân’ (attaparitāpanānuyogaṃ) là sự chuyên tâm vào việc làm cho tự thân mình bị thiêu đốt. ‘Người hành khổ người khác’ (parantapo) là người làm cho người khác bị thiêu đốt, đau khổ. ‘Sự chuyên tâm hành hạ người khác’ (paraparitāpanānuyogaṃ) là sự chuyên tâm vào việc làm cho người khác bị thiêu đốt. ‘Ngay trong hiện tại’ (diṭṭheva dhamme) có nghĩa là ngay trong chính kiếp sống này. ‘Không còn khao khát’ (nicchāto): ‘Sự khao khát’ (chātaṃ) được gọi là ái dục (taṇhā); người nào không có ái dục đó thì được gọi là ‘nicchāto’. ‘Đã tịch tịnh’ (nibbuto) là do đã dập tắt tất cả các phiền não. ‘Đã trở nên mát mẻ’ (sītibhūto) là do đã trở nên mát mẻ vì không có các phiền não thiêu đốt bên trong. ‘Người cảm thọ lạc’ (sukhapaṭisaṃvedī) là người cảm nhận được sự an lạc của thiền, đạo, quả và Niết-bàn. ‘Với tự thân đã trở thành Phạm thiên’ (brahmabhūtena attanā) có nghĩa là với tự thân đã trở thành cao thượng. ‘Làm cho tâm hài lòng’ (cittaṃ ārādheti) có nghĩa là làm cho tâm được thành tựu, viên mãn, nắm bắt, trong sáng.

၅. ဒုက္ခပဋိက္ကူလန္တိ ဒုက္ခဿ ပဋိကူလံ, ပစ္စနီကသဏ္ဌိတံ ဒုက္ခံ အပတ္ထယမာနန္တိ အတ္ထော.

5. ‘Ghê tởm khổ đau’ (dukkhapaṭikkūlaṃ) có nghĩa là ghê tởm đối với khổ đau, không mong muốn khổ đau, vốn có bản chất đối nghịch (với hạnh phúc).

၆. ပဏ္ဍိတောတိ ဣဓ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, သတိပဋ္ဌာနေသု ပန ကမ္မံ ကရောတီတိ ပဏ္ဍိတောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပညောတိ ဣဒမ္ပိ မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိအာဒိနာ မဟာပညလက္ခဏေန န ဝတ္တဗ္ဗံ, သတိပဋ္ဌာနပရိဂ္ဂါဟိကာယ ပန ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာပညောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော အဂမိဿာတိ မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော ဟုတွာ ဂတော ဘဝေယျ, သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏေယျာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန ယေသံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ဌိတေပိ တေသံ အန္တရာယော ဟောတီတိ. အာမ ဟောတိ, န ပန ဗုဒ္ဓေ ပဋိစ္စ, အထ ခေါ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဝါ ပါပမိတ္တတာယ ဝါ ဟောတိ. တတ္ထ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဟောတိ နာမ – သစေ ဟိ ဓမ္မသေနာပတိ ဓနဉ္ဇာနိဿ ဗြာဟ္မဏဿ အာသယံ ဉတွာ ဓမ္မံ အဒေသယိဿာ, သော ဗြာဟ္မဏော သောတာပန္နော အဘဝိဿာ, ဧဝံ တာဝ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဟောတိ. ပါပမိတ္တတာယ ဟောတိ နာမ – သစေ ဟိ အဇာတသတ္တု ဒေဝဒတ္တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပိတုဃာတကမ္မံ နာကရိဿာ, သာမညဖလသုတ္တကထိတဒိဝသေဝ သောတာပန္နော အဘဝိဿာ, တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပိတုဃာတကမ္မဿ ကတတ္တာ ပန န ဟောတိ, ဧဝံ ပါပမိတ္တတာယ ဟောတိ. ဣမဿာပိ ဥပါသကဿ ကိရိယပရိဟာနိ ဇာတာ, အပရိနိဋ္ဌိတာယ ဒေသနာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပက္ကန္တော. အပိစ, ဘိက္ခဝေ, ဧတ္တာဝတာပိ ပေဿော ဟတ္ထာရောဟပုတ္တော မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တောတိ ကတရေန မဟန္တေန အတ္ထေန? ဒွီဟိ အာနိသံသေဟိ. သော ကိရ ဥပါသကော သံဃေ စ ပသာဒံ ပဋိလဘိ, သတိပဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စဿ အဘိနဝေါ နယော ဥဒပါဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော’’တိ. ကန္ဒရကော ပန သံဃေ ပသာဒမေဝ [Pg.8] ပဋိလဘိ. ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလောတိ ဧတဿ ဓမ္မက္ခာနဿ, စတုန္နံ ဝါ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိဘဇနဿ ကာလော.

6. “Là bậc hiền trí”: ở đây, không nên nói là bậc hiền trí do bốn nguyên nhân, nhưng nên nói là bậc hiền trí vì vị ấy thực hành công việc trong các niệm xứ. Cả điều này “là bậc đại trí” cũng không nên được nói theo đặc điểm của bậc đại trí như là “vị ấy nắm giữ những lợi ích lớn lao” v.v..., nhưng nên nói là bậc đại trí do vì được thành tựu trí tuệ có khả năng thâu nhiếp các niệm xứ. “Sẽ đi được liên kết với lợi ích lớn lao” nghĩa là sau khi đã liên kết với lợi ích lớn lao, có thể đã đi, có thể đã đạt được quả Dự Lưu. Nhưng phải chăng đối với những người có cận y duyên cho đạo và quả, dầu cho đang ở trước sự hiện diện của các đức Phật, vẫn có sự trở ngại đối với họ? Vâng, có. Nhưng không phải do duyên nơi các đức Phật, mà là do sự suy giảm trong hành vi hoặc do có bạn xấu. Trong đó, gọi là có do sự suy giảm trong hành vi – vì nếu vị Tướng quân Chánh pháp sau khi biết được ý hướng của bà-la-môn Dhanañjāni mà đã thuyết pháp, vị bà-la-môn ấy đã có thể trở thành bậc Dự Lưu; như vậy là có sự trở ngại do sự suy giảm trong hành vi. Gọi là có do có bạn xấu – vì nếu vua Ajātasattu sau khi nghe lời của Devadatta mà đã không làm nghiệp giết cha, thì ngay trong ngày thuyết kinh Sa-môn Quả, vua ấy đã có thể trở thành bậc Dự Lưu; nhưng do vì đã nghe lời của vị ấy mà làm nghiệp giết cha nên đã không thành; như vậy là có sự trở ngại do có bạn xấu. Đối với vị cận sự nam này cũng đã phát sanh sự suy giảm trong hành vi, đã đứng dậy và bỏ đi khi bài pháp chưa được kết thúc. Hơn nữa, này các Tỳ khưu, dẫu chỉ với chừng ấy, con trai của người quản tượng Pessa đã được liên kết với lợi ích lớn lao. Với lợi ích lớn lao nào? Với hai quả báu. Nghe nói vị cận sự nam ấy đã có được niềm tin trong Tăng chúng, và một phương pháp mới để thâu nhiếp các niệm xứ đã khởi sanh cho vị ấy. Do đó đã được nói “được liên kết với lợi ích lớn lao”. Còn Kandaraka chỉ có được niềm tin trong Tăng chúng. “Bạch Thế Tôn, đây là thời” là thời cho việc thuyết pháp này, hoặc là thời cho việc phân tích về bốn hạng người.

၈. ဩရဗ္ဘိကာဒီသု ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ, ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော. သူကရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော. မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓကေဝဋ္ဋော. ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော. ကုရုရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ.

8. Trong các từ như “orabbhika” v.v..., cừu được gọi là “urabbha”, người giết cừu là “orabbhika”. Trong các từ như “sūkarika” v.v... cũng theo phương pháp này. “Ludda” là tàn bạo, thô lỗ. “Macchaghātaka” là người chài lưới bắt cá. “Bandhanāgārika” là người giữ nhà giam. “Kururakammantā” là những người làm công việc tàn ác.

၉. မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော. ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမဒိသာယ. သန္ထာဂါရန္တိ ယညသာလံ. ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ. သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စ တေလေန စ. ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ. ကဏ္ဍူဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍူဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍူဝမာနော. အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ. သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ. သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ, ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ. သစေ ဂါဝီ ကဗရာ ဝါ ရတ္တာ ဝါ, ဝစ္ဆောပိ တာဒိသော ဝါတိ ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ. သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ. ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ. ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

9. “Muddhāvasitta” là được rưới lên đỉnh đầu bằng lễ quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ. “Ở phía đông của thành phố” là ở hướng đông từ thành phố. “Santhāgāra” là nhà tế đàn. “Mặc tấm da sần sùi” là mặc tấm da dê đen còn nguyên móng. “Bằng bơ và dầu” là bằng bơ và bằng dầu. Vì ngoại trừ bơ, bất kỳ chất nhờn nào còn lại được gọi là dầu. “Đang gãi” là do móng tay đã bị cắt, vào lúc cần gãi, vị ấy đang gãi bằng cái đó. “Trên (mặt đất) không có vật trải” là trên (mặt đất) không được trải lót. “Có con bê cùng hình dạng” là có con bê tương tự. Nếu bò mẹ màu trắng, bê con cũng màu trắng. Nếu bò mẹ màu đốm hoặc màu đỏ, bê con cũng như vậy; như vậy là có con bê cùng hình dạng. “Vị ấy nói như vầy” là vị vua ấy nói như vậy. “Vacchatarā” là những con bê khỏe mạnh đã vượt qua giai đoạn bê non. Trong trường hợp “vacchatarī” cũng theo phương pháp này. “Cho mục đích làm cỏ tế” là cho mục đích làm hàng rào và cho mục đích trải trên đất tế đàn. Phần còn lại, do đã được giải thích rộng rãi ở các nơi trong phần dưới, nên đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Của bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Kandaraka đã kết thúc.

၂. အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Phần giải về kinh Aṭṭhakanāgara

၁၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တံ. တတ္ထ ဗေလုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ ဒက္ခိဏပဿေ အဝိဒူရေ ဗေလုဝဂါမကော နာမ အတ္ထိ, တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒသမောတိ သော ဟိ ဇာတိဂေါတ္တဝသေန စေဝ [Pg.9] သာရပ္ပတ္တကုလဂဏနာယ စ ဒသမေ ဌာနေ ဂဏီယတိ, တေနဿ ဒသမောတွေဝ နာမံ ဇာတံ. အဋ္ဌကနာဂရောတိ အဋ္ဌကနဂရဝါသီ. ကုက္ကုဋာရာမောတိ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော အာရာမော.

17. (Bài kinh bắt đầu bằng) “Evaṃ me sutaṃ” là kinh Aṭṭhakanāgara. Trong đó, “ở Beluvagāmaka” là: ở một nơi không xa về phía nam của Vesālī có một ngôi làng nhỏ tên là Beluvagāmaka, nghĩa là đã lấy ngôi làng đó làm làng khất thực. “Dasama” là: vì vị ấy, do dòng dõi và gia tộc, và do việc được tính là gia đình giàu có, được xếp vào vị trí thứ mười, do đó, tên của vị ấy đã trở thành Dasama. “Aṭṭhakanāgara” là người dân ở thành Aṭṭhaka. “Kukkuṭārāma” là ngôi tự viện do trưởng giả Kukkuṭa cho xây dựng.

၁၈. တေန ဘဂဝတာ…ပေ… အက္ခာတောတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော, ယော သော ဘဂဝါ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တေန ဘဂဝတာ, တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အာသယာနုသယံ ဇာနတာ, ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ. အပိစ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟိ ဇာနတာ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတာ, တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဆဟိ ဝါ ပန အဘိညာဟိ ဇာနတာ, သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတေန သမန္တစက္ခုနာ ပဿတာ, သဗ္ဗဓမ္မဇာနနသမတ္ထာယ ပညာယ ဇာနတာ, သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဝိသယာတီတာနိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတာနိပိ ရူပါနိ အတိဝိသုဒ္ဓေန မံသစက္ခုနာ ပဿတာ, အတ္တဟိတသာဓိကာယ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာယ ပဋိဝေဓပညာယ ဇာနတာ, ပရဟိတသာဓိကာယ ကရုဏာပဒဋ္ဌာနာယ ဒေသနာပညာယ ပဿတာ, အရီနံ ဟတတ္တာ ပစ္စယာဒီနဉ္စ အရဟတ္တာ အရဟတာ, သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. အန္တရာယိကဓမ္မေ ဝါ ဇာနတာ, နိယျာနိကဓမ္မေ ပဿတာ, ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ အရဟတာ, သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ စတုဝေသာရဇ္ဇဝသေန စတူဟိ ကာရဏေဟိ ထောမိတေန. အတ္ထိ နု ခေါ ဧကော ဓမ္မော အက္ခာတောတိ.

18. Ở đây, trong câu “được thuyết bởi Đức Thế Tôn ấy... v.v...”, đây là nghĩa tóm tắt: Đức Thế Tôn ấy, người sau khi đã viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, đã phá tan mọi phiền não, đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác; bởi Đức Thế Tôn ấy, người biết rõ ý hướng và tùy miên của các chúng sanh, người thấy rõ tất cả các pháp cần biết như quả amla đặt trong lòng bàn tay. Hơn nữa, người biết bằng các trí như Túc Mạng Minh v.v..., người thấy bằng thiên nhãn, người biết bằng ba minh hoặc sáu thắng trí, người thấy bằng toàn nhãn không bị ngăn ngại trong mọi nơi, người biết bằng trí tuệ có khả năng biết tất cả các pháp, người thấy bằng nhục nhãn vô cùng thanh tịnh cả những sắc pháp vượt ngoài tầm nhìn của mắt của tất cả chúng sanh, ở phía bên kia bức tường v.v...; người biết bằng trí tuệ chứng ngộ, có định làm nền tảng, thành tựu lợi ích cho bản thân; người thấy bằng trí tuệ thuyết pháp, có lòng bi làm nền tảng, thành tựu lợi ích cho người khác; là bậc A-la-hán do đã diệt trừ các kẻ thù (phiền não) và do xứng đáng nhận các vật dụng v.v...; là bậc Chánh Đẳng Giác do đã tự mình giác ngộ một cách chân chánh các chân lý. Hoặc, người biết các pháp gây trở ngại, người thấy các pháp đưa đến sự giải thoát, là bậc A-la-hán do đã diệt trừ các kẻ thù là phiền não, là bậc Chánh Đẳng Giác do đã tự mình giác ngộ tất cả các pháp; (bởi Đức Thế Tôn) người được tán thán bằng bốn lý do theo bốn pháp vô sở úy như vậy. “Có pháp nào duy nhất đã được thuyết giảng (bởi Ngài) không?”.

၁၉. အဘိသင်္ခတန္တိ ကတံ ဥပ္ပာဒိတံ. အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စေတယိတံ ပကပ္ပိတံ. သော တတ္ထ ဌိတောတိ သော တသ္မိံ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဌိတော. ဓမ္မရာဂေန ဓမ္မနန္ဒိယာတိ ပဒဒွယေဟိ သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ဝုတ္တော. သမထဝိပဿနာသု ဟိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဆန္ဒရာဂံ ပရိယာဒိယိတုံ သက္ကောန္တော အရဟာ ဟောတိ, အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတိ. သော သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂဿ အပ္ပဟီနတ္တာ စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာယ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ အာစရိယာနံ သမာနကထာ.

19. Abhisaṅkhatanti có nghĩa là được làm ra, được làm cho sanh khởi. Abhisañcetayitanti có nghĩa là được tác ý, được sắp đặt. So tattha ṭhitoti có nghĩa là vị ấy an trú trong pháp chỉ và quán ấy. Bằng hai từ dhammarāgena dhammanandiyā, dục tham trong pháp chỉ và quán đã được nói đến. Thật vậy, người có khả năng đoạn tận hoàn toàn dục tham trong pháp chỉ và quán là bậc A-la-hán, người không có khả năng là bậc A-na-hàm. Vị ấy, do vì dục tham trong pháp chỉ và quán chưa được đoạn trừ, nên do bởi tư tâm sở của thiền thứ tư mà sanh vào cõi Tịnh Cư, đây là lời nói tương đồng của các vị Luận sư.

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ ‘‘တေနေဝ ဓမ္မရာဂေနာတိ ဝစနတော အကုသလေန သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ သော ‘‘သုတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, အဒ္ဓါ အညံ အပဿန္တော ဣဒမေဝ အာဟရိဿတိ, တတော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကိံ ပနိဒံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထ’’န္တိ, အဒ္ဓါ နီတတ္ထန္တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ဧဝံ သန္တေ အနာဂါမိဖလတ္ထိကေန [Pg.10] သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, ဆန္ဒရာဂေ ဥပ္ပာဒိတေ အနာဂါမိဖလံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ‘‘မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓ’’န္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒီပေဟိ. ပဉှံ ကထေန္တေန ဟိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အတ္ထရသံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အကုသလေန ဟိ သဂ္ဂေ, ကုသလေန ဝါ အပါယေ ပဋိသန္ဓိ နာမ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

Vả lại, người theo ngụy biện luận nói rằng: ‘Do bởi câu “chính do pháp ái ấy”, nên (vị ấy) sanh vào cõi Tịnh Cư do bởi (nghiệp) bất thiện.’ Vị ấy nên được nói rằng: ‘Hãy đưa ra bài kinh.’ Chắc chắn, do không thấy bài kinh nào khác, vị ấy sẽ đưa ra chính bài kinh này. Sau đó, vị ấy nên được nói rằng: ‘Vậy bài kinh này có ý nghĩa cần được dẫn giải hay có ý nghĩa đã được xác định?’ Chắc chắn, vị ấy sẽ nói là: ‘Có ý nghĩa đã được xác định.’ Sau đó, vị ấy nên được nói rằng: ‘Nếu như vậy, người mong muốn quả A-na-hàm sẽ phải thực hành dục tham trong pháp chỉ và quán; khi dục tham được làm cho sanh khởi, quả A-na-hàm sẽ được chứng ngộ.’ (Vị ngụy biện luận ấy) nghĩ rằng: ‘Ta đã tìm được bài kinh rồi,’ nên trình bày bất cứ điều gì. Thật vậy, người muốn trả lời câu hỏi nên học hỏi nơi vị thầy, sau khi thấu triệt ý nghĩa sâu sắc rồi mới nên nói. Thật vậy, không có cái gọi là sự tái sanh ở cõi trời do bởi nghiệp bất thiện, hoặc ở cõi khổ do bởi nghiệp thiện. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến:

‘‘န, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန ဒေဝါ ပညာယန္တိ, မနုဿာ ပညာယန္တိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ သုဂတိယော, အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန နိရယော ပညာယတိ, တိရစ္ဆာနယောနိ ပညာယတိ, ပေတ္တိဝိသယော ပညာယတိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယော’’တိ –

‘Này các Tỳ khưu, do nghiệp sanh từ tham, do nghiệp sanh từ sân, do nghiệp sanh từ si, các vị trời không được biết đến, loài người không được biết đến, hay bất cứ thiện thú nào khác. Nhưng thật vậy, này các Tỳ khưu, do nghiệp sanh từ tham, do nghiệp sanh từ sân, do nghiệp sanh từ si, địa ngục được biết đến, loài bàng sanh được biết đến, cảnh giới ngạ quỷ được biết đến, hay bất cứ ác thú nào khác.’

ဧဝံ ပညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတု, နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော.

Nên làm cho (vị ấy) biết như vậy. Nếu vị ấy biết, hãy để cho biết. Nếu vị ấy không biết, nên cho đi và nói rằng: ‘Hãy đi, vào buổi sáng sớm vào trong tu viện mà uống cháo.’

ယထာ စ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, ဧဝံ မဟာမာလုကျောဝါဒေပိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေပိ ကာယဂတာသတိသုတ္တေပိ သမထဝိပဿနာ ကထိတာ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမထဝသေန ဂစ္ဆတောပိ ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆတောပိ သမထဓုရမေဝ ဓုရံ, မဟာမာလုကျောဝါဒေ ဝိပဿနာဝ ဓုရံ, မဟာသတိပဋ္ဌာနံ ပန ဝိပဿနုတ္တရံ နာမ ကထိတံ, ကာယဂတာသတိသုတ္တံ သမထုတ္တရန္တိ.

Vả lại, như trong bài kinh này, pháp chỉ và quán cũng được thuyết giảng trong kinh Mahāmālukyovāda, kinh Mahāsatipaṭṭhāna, và kinh Kāyagatāsati. Trong số đó, ở bài kinh này, đối với người đi theo con đường chỉ hay người đi theo con đường quán, chỉ nghiệp xứ là chính. Trong kinh Mahāmālukyovāda, quán là chính. Còn kinh Mahāsatipaṭṭhāna được gọi là có quán là trội hơn, kinh Kāyagatāsati có chỉ là trội hơn.

အယံ ခေါ ဂဟပတိ…ပေ… ဧကဓမ္မော အက္ခာတောတိ ဧကဓမ္မံ ပုစ္ဆိတေန အယမ္ပိ ဧကဓမ္မောတိ ဧဝံ ပုစ္ဆာဝသေန ကထိတတ္တာ ဧကာဒသပိ ဓမ္မာ ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတော. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တသ္မိဉှိ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတာနိ, ဣဓ ဧကာဒသပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မောတိ အာဂတာနိ. အမတုပ္ပတ္တိယတ္ထေန ဝါ သဗ္ဗာနိပိ ဧကဓမ္မောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

Câu ‘Này gia chủ, đây là một pháp... đã được thuyết giảng’ có nghĩa là: Do được hỏi về một pháp và được trả lời theo cách hỏi rằng ‘đây cũng là một pháp,’ nên cả mười một pháp đã trở thành được gọi là một pháp. Thật vậy, trong kinh Mahāsakuludāyi, mười chín vấn đề đã trở thành được gọi là một pháp theo cách thực hành; ở đây, (các pháp) đã được gọi là ‘một pháp’ theo cách của mười một câu hỏi. Hoặc, theo ý nghĩa là nguyên nhân của sự sanh khởi của Bất tử, tất cả (mười một pháp) cũng có thể được gọi là ‘một pháp’.

၂၁. နိဓိမုခံ ဂဝေသန္တောတိ နိဓိံ ပရိယေသန္တော. သကိဒေဝါတိ ဧကပယောဂေန. ကထံ ပန ဧကပယောဂေနေဝ ဧကာဒသန္နံ နိဓီနံ အဓိဂမော ဟောတီတိ. ဣဓေကစ္စော အရညေ နိဓိံ ဂဝေသမာနော စရတိ, တမေနံ အညတရော အတ္ထစရကော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဘော စရသီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. သော ‘‘ဇီဝိတဝုတ္တိံ ပရိယေသာမီ’’တိ [Pg.11] အာဟ. ဣတရော ‘‘တေန ဟိ သမ္မ အာဂစ္ဆ, ဧတံ ပါသာဏံ ပဝတ္တေဟီ’’တိ အာဟ. သော တံ ပဝတ္တေတွာ ဥပရူပရိ ဌပိတာ ဝါ ကုစ္ဆိယာ ကုစ္ဆိံ အာဟစ္စ ဌိတာ ဝါ ဧကာဒသ ကုမ္ဘိယော ပဿေယျ, ဧဝံ ဧကပယောဂေန ဧကာဒသန္နံ နိဓီနံ အဓိဂမော ဟောတိ.

21. Nidhimukhaṃ gavesanto có nghĩa là người tìm kiếm kho tàng. Sakideva có nghĩa là bằng một lần nỗ lực. Nhưng làm thế nào mà có được sự chứng đắc mười một kho tàng chỉ bằng một lần nỗ lực? Ở đây, có người đi tìm kiếm kho tàng trong rừng. Một người mưu cầu lợi ích khác thấy người ấy và hỏi rằng: ‘Này bạn, bạn đi đâu vậy?’ Người ấy nói: ‘Tôi tìm kế sinh nhai.’ Người kia nói: ‘Vậy thì, này bạn, hãy lại đây, hãy lăn tảng đá này đi.’ Sau khi lăn tảng đá ấy, người ấy có thể thấy mười một cái hũ được đặt chồng lên nhau hoặc được đặt chạm bụng vào nhau. Như vậy, có được sự chứng đắc mười một kho tàng chỉ bằng một lần nỗ lực.

အာစရိယဓနံ ပရိယေသိဿန္တီတိ အညတိတ္ထိယာ ဟိ ယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ, တဿ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ အန္တရန္တရေ ဝါ ဂေဟတော နီဟရိတွာ ဓနံ ဒေန္တိ. ယေသံ ဂေဟေ နတ္ထိ, တေ ဉာတိသဘာဂတော ပရိယေသန္တိ, တထာ အလဘမာနာ ဘိက္ခမ္ပိ စရိတွာ ဒေန္တိယေဝ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

Câu ‘Họ sẽ tìm kiếm tài sản cho vị thầy’ có nghĩa là: Thật vậy, các ngoại đạo, khi học nghề nơi vị thầy nào, họ lấy tài sản từ nhà ra dâng cho vị thầy ấy, hoặc trước, hoặc sau, hoặc trong khi học nghề. Những người không có tài sản ở nhà, họ tìm kiếm từ bà con thân thuộc; khi không nhận được như vậy, họ đi khất thực rồi vẫn dâng cúng. Nhắm đến điều đó mà câu này được nói.

ကိမင်္ဂံ ပနာဟန္တိ ဗာဟိရကာ တာဝ အနိယျာနိကေပိ သာသနေ သိပ္ပမတ္တဒါယကဿ ဓနံ ပရိယေသန္တိ; အဟံ ပန ဧဝံဝိဓေ နိယျာနိကသာသနေ ဧကာဒသဝိဓံ အမတုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ ဒေသေန္တဿ အာစရိယဿ ပူဇံ ကိံ န ကရိဿာမိ, ကရိဿာမိယေဝါတိ ဝဒတိ. ပစ္စေကဒုဿယုဂေန အစ္ဆာဒေသီတိ ဧကမေကဿ ဘိက္ခုနော ဧကေကံ ဒုဿယုဂမဒါသီတိ အတ္ထော. သမုဒါစာရဝစနံ ပနေတ္ထ ဧဝရူပံ ဟောတိ, တသ္မာ အစ္ဆာဒေသီတိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသတဝိဟာရန္တိ ပဉ္စသတဂ္ဃနိကံ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Câu ‘Huống nữa là con’ có nghĩa là: Trước hết, những người bên ngoài, ngay cả trong giáo pháp không đưa đến sự giải thoát, họ còn tìm kiếm tài sản để dâng cúng cho người chỉ dạy nghề; còn ta, trong giáo pháp đưa đến sự giải thoát như thế này, tại sao lại không cúng dường vị thầy đang thuyết giảng con đường thực hành đưa đến sự sanh khởi của Bất tử gồm mười một loại? Ta chắc chắn sẽ làm. Paccekadussayugena acchādesi có nghĩa là đã dâng cúng mỗi vị Tỳ khưu một cặp y. Ở đây, lời nói theo tập quán là như vậy, do đó từ acchādesi đã được nói. Pañcasatavihāraṃ có nghĩa là đã cho xây dựng một cái am lá trị giá năm trăm. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Aṭṭhakanāgara đã chấm dứt.

၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Sekha

၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေခသုတ္တံ. တတ္ထ နဝံ သန္ထာဂါရန္တိ အဓုနာ ကာရိတံ သန္ထာဂါရံ, ဧကာ မဟာသာလာတိ အတ္ထော. ဥယျောဂကာလာဒီသု ဟိ ရာဇာနော တတ္ထ ဌတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, ဧတ္တကာ ပစ္ဆာ, ဧတ္တကာ ဥဘောဟိ ပဿေဟိ, ဧတ္တကာ ဟတ္ထီသု အဘိရုဟန္တု, ဧတ္တကာ အဿေသု, ဧတ္တကာ ရထေသု တိဋ္ဌန္တူ’’တိ ဧဝံ သန္ထံ ကရောန္တိ, မရိယာဒံ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ တံ ဌာနံ သန္ထာဂါရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥယျောဂဋ္ဌာနတော စ အာဂန္တွာ ယာဝ ဂေဟေသု အလ္လဂေါမယပရိဘဏ္ဍာဒီနိ ကရောန္တိ, တာဝ ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ တေ ရာဇာနော တတ္ထ သန္ထမ္ဘန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. တေသံ ရာဇူနံ သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရံ ဂဏရာဇာနော ဟိ တေ[Pg.12], တသ္မာ ဥပ္ပန္နကိစ္စံ ဧကဿ ဝသေန န ဆိဇ္ဇတိ, သဗ္ဗေသံ ဆန္ဒော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ အနုသာသန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရ’’န္တိ. ယသ္မာ ပနေတေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ကသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဝပိတု’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဃရာဝါသကိစ္စာနိ သမ္မန္တယန္တိ, တသ္မာ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဃရာဝါသံ တတ္ထ သန္ထရန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. အစိရကာရိတံ ဟောတီတိ ကဋ္ဌကမ္မ-သိလာကမ္မ-စိတ္တကမ္မာဒိဝသေန သုသဇ္ဇိတံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အဓုနာ နိဋ္ဌာပိတံ. သမဏေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဃရဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟကာလေယေဝ ဒေဝတာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒေဝေန ဝါ’’တိ အဝတွာ ‘‘သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

22. Evaṃ me sutaṃ, đây là bài kinh Sekha (Hữu Học). Ở đây, navaṃ santhāgāraṃ (giảng đường mới) có nghĩa là giảng đường vừa mới được xây dựng, một đại sảnh. Thật vậy, vào những lúc chinh chiến, các vị vua đứng ở đó và sắp đặt như vầy: ‘Bấy nhiêu đây người hãy đi phía trước, bấy nhiêu đây người phía sau, bấy nhiêu đây người ở hai bên, bấy nhiêu đây người hãy cỡi voi, bấy nhiêu đây người hãy cỡi ngựa, bấy nhiêu đây người hãy đứng trên xe,’ họ thực hiện sự sắp đặt, ấn định giới hạn, do đó nơi ấy được gọi là santhāgāra (giảng đường). Và sau khi trở về từ nơi chinh chiến, trong khi họ còn đang thực hiện các việc như dùng phân bò tươi trét nhà, v.v…, trong hai ba ngày ấy, các vị vua ấy nghỉ ngơi tại đó, vì thế cũng gọi là santhāgāra. Cũng là santhāgāra vì đó là ngôi nhà để các vị vua ấy cùng nhau giáo huấn về lợi ích. Thật vậy, họ là các vị vua của chế độ cộng hòa, do đó công việc phát sanh không được quyết định theo ý của một người, cần phải có được sự đồng thuận của tất cả. Vì thế, tất cả cùng tụ họp tại đó và giáo huấn. Do đó có nói rằng: ‘cũng là santhāgāra vì là ngôi nhà để cùng nhau giáo huấn về lợi ích.’ Hơn nữa, vì họ tụ họp tại đó và cùng nhau bàn luận về các công việc gia đình theo cách như vầy: ‘Vào thời điểm này thì nên cày, vào thời điểm này thì nên gieo,’ do đó họ sắp đặt lại cuộc sống gia đình vốn rời rạc ở tại nơi đó, vì thế cũng gọi là santhāgāra. Acirakāritaṃ hoti (vừa mới được xây dựng) có nghĩa là vừa mới được hoàn tất, được trang hoàng lộng lẫy qua các công việc về gỗ, đá, hội họa, v.v… giống như một thiên cung. Về câu samaṇena vā (hoặc bởi một Sa-môn), ở đây, vì các vị trời chiếm lấy nơi ở của mình ngay vào lúc khu đất xây nhà được phân định, do đó, thay vì nói ‘devena vā’ (hoặc bởi một vị trời), Ngài đã nói ‘samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenā’ (hoặc bởi một Sa-môn, hoặc bởi một Bà-la-môn, hoặc bởi bất kỳ người nào).

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သန္ထာဂါရံ နိဋ္ဌိတန္တိ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမ, နံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဂန္တွာ ဒွါရကောဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ သန္ထာဂါရံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ အတိဝိယ မနောရမံ သဿိရိကံ ကေန ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ အမှာကံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ ပဌမံ ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, ဒက္ခိဏေယျဝသေန ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, တသ္မာ ပဌမံ သတ္ထာရံ ပရိဘုဉ္ဇာပေဿာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ အာဂမနံ ကရိဿာမ, ဘိက္ခုသံဃေ အာဂတေ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတိ, သတ္ထာရံ တိယာမရတ္တိံ အမှာကံ ဓမ္မကထံ ကထာပေဿာမ, ဣတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တံ မယံ ပစ္ဆာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမ, ဧဝံ နော ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဥပသင်္ကမိံသု.

Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đến yết kiến Thế Tôn) có nghĩa là: sau khi nghe rằng ‘Giảng đường đã hoàn tất,’ họ nghĩ rằng: ‘Chúng ta hãy đi, chúng ta sẽ xem nó,’ rồi đi đến đó, quan sát tất cả mọi thứ từ cổng vào và suy nghĩ rằng: ‘Giảng đường này giống như một thiên cung, vô cùng khả ái và lộng lẫy. Nếu được ai sử dụng trước tiên thì sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta?’ Sau khi suy nghĩ, họ nghĩ tiếp: ‘Dù cho có dâng cúng trước tiên cho vị quyến thuộc cao quý nhất của chúng ta, thì cũng chỉ thích hợp với bậc Đạo Sư. Dù cho có dâng cúng theo phương diện là bậc đáng được cúng dường, thì cũng chỉ thích hợp với bậc Đạo Sư. Do đó, trước tiên chúng ta sẽ thỉnh bậc Đạo Sư sử dụng. Chúng ta sẽ thỉnh Tăng đoàn đến. Khi Tăng đoàn đã đến, Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, cũng sẽ đến. Chúng ta sẽ thỉnh bậc Đạo Sư thuyết Pháp cho chúng ta suốt ba canh đêm. Như vậy, sau khi đã được Tam Bảo sử dụng, chúng ta sẽ sử dụng sau. Làm như vậy sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta.’ Sau khi quyết định như vậy, họ đã đến yết kiến (Thế Tôn).

ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တံ ဒိဝသံ ကိရ သန္ထာဂါရံ ကိဉ္စာပိ ရာဇကုလာနံ ဒဿနတ္ထာယ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတံ ဟောတိ သုပဋိဇဂ္ဂိတံ, ဗုဒ္ဓါရဟံ ပန ကတွာ အပ္ပညတ္တံ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါ, တသ္မာ ဘဂဝတော မနံ ဇာနိတွာဝ ပညာပေဿာမာတိ စိန္တေတွာ တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဣဒါနိ ပန မနံ လဘိတွာ ပညာပေတုကာမာ ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု.

Yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đi đến giảng đường) có nghĩa là: vào ngày hôm đó, nghe nói rằng mặc dù giảng đường đã được trang hoàng lộng lẫy, chuẩn bị chu đáo như một thiên cung để cho các hoàng tộc chiêm ngưỡng, nhưng vẫn chưa được sắp đặt chỗ ngồi một cách xứng đáng với Đức Phật. Thật vậy, các vị Phật vốn có khuynh hướng về rừng núi, ưa thích nơi rừng núi; các Ngài có thể ở hoặc không ở trong làng. Do đó, họ suy nghĩ rằng: ‘Chỉ sau khi biết được ý của Thế Tôn, chúng ta mới sắp đặt chỗ ngồi,’ rồi họ đã đến yết kiến Thế Tôn. Còn bây giờ, sau khi đã được sự đồng ý, với mong muốn sắp đặt chỗ ngồi, họ đã đi đến giảng đường.

သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာတိ ယထာ သဗ္ဗမေဝ သန္ထတံ ဟောတိ, ဧဝံ တံ သန္ထရာပေတွာ. သဗ္ဗပဌမံ တာဝ ‘‘ဂေါမယံ နာမ သဗ္ဗမင်္ဂလေသု ဝဋ္ဋတီ’’တိ [Pg.13] သုဓာပရိကမ္မကတမ္ပိ ဘူမိံ အလ္လဂေါမယေန ဩပုဉ္ဆာပေတွာ ပရိသုက္ခဘာဝံ ဉတွာ ယထာ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ န ပညာယတိ, ဧဝံ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟိ လိမ္ပာပေတွာ ဥပရိ နာနာဝဏ္ဏေ ကဋသာရကေ သန္ထရိတွာ တေသံ ဥပရိ မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝကေ အာဒိံ ကတွာ ဟတ္ထတ္ထရက-အဿတ္ထရက-သီဟတ္ထရက-ဗျဂ္ဃတ္ထရက-စန္ဒတ္ထရက-သူရိယတ္ထရက-စိတ္တတ္ထရကာဒီဟိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ အတ္ထရဏေဟိ သန္ထရိတဗ္ဗကယုတ္တံ သဗ္ဗောကာသံ သန္ထရာပေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာ’’တိ.

Sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā (sau khi cho trải khắp giảng đường với tất cả các loại vật trải) có nghĩa là: sau khi cho trải theo cách mà toàn bộ giảng đường đều được trải lót. Trước hết, họ nghĩ rằng: ‘Phân bò là vật thích hợp cho tất cả các dịp tốt lành,’ nên đã cho trét phân bò tươi lên sàn nhà, dù đã được trát vữa. Sau khi biết chắc rằng sàn đã khô hoàn toàn, đến mức khi dẫm lên cũng không để lại dấu chân, họ cho thoa bốn loại hương liệu. Phía trên, họ trải các loại chiếu, thảm nhiều màu sắc. Phía trên các loại ấy, bắt đầu với các tấm thảm len lớn, họ cho trải khắp tất cả không gian cần được trải lót bằng các loại vật trải nhiều màu sắc khác nhau như: thảm hình voi, thảm hình ngựa, thảm hình sư tử, thảm hình cọp, thảm hình mặt trăng, thảm hình mặt trời, thảm có hoa văn, v.v… Do đó có nói rằng: ‘sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā’.

အာသနာနိ ပညာပေတွာတိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ တာဝ မင်္ဂလတ္ထမ္ဘံ နိဿာယ မဟာရဟံ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ တတ္ထ ယံ ယံ မုဒုကဉ္စ မနောရမဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏံ, တံ တံ ပစ္စတ္ထရိတွာ ဘဂဝတော လောဟိတကံ မနုညဒဿနံ ဥပဓာနံ ဥပဒဟိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏရဇတတာရကဝိစိတ္တံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမာဒီဟိ ပစ္စတ္ထရဏေဟိ အလင်္ကရိတွာ သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ ပုပ္ဖဇာလံ ကရိတွာ တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ပဋသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ နိဿာယ ဘိက္ခုသံဃဿ ပလ္လင်္ကပီဌ-အပဿယပီဌ-မုဏ္ဍပီဌာနိ ပညာပေတွာ ဥပရိ သေတပစ္စတ္ထရဏေဟိ ပစ္စတ္ထရာပေတွာ ပါစီနဘိတ္တိံ နိဿာယ အတ္တနော အတ္တနော မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝကေ ပညာပေတွာ ဟံသလောမာဒိပူရိတာနိ ဥပဓာနာနိ ဌပါပေသုံ ‘‘ဧဝံ အကိလမမာနာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာသနာနိ ပညာပေတွာ’’တိ.

Āsanāni paññāpetvā (sau khi cho sắp đặt các chỗ ngồi) có nghĩa là: trước hết, ở vị trí trung tâm, dựa vào cây cột tốt lành, họ cho sắp đặt một Phật tọa cao quý. Ở trên đó, họ cho trải các loại vật trải mềm mại và khả ái, rồi đặt một chiếc gối tựa màu đỏ, trông rất đẹp mắt, dành cho Thế Tôn. Phía trên, họ cho giăng một tấm lọng được trang trí các ngôi sao bằng vàng và bạc, và trang hoàng với các tràng hoa thơm, tràng hoa tươi, tràng lá, v.v… Xung quanh, trong một không gian mười hai cubit, họ làm một mạng lưới bằng hoa. Họ cho vây quanh một khu vực khoảng ba mươi cubit bằng một tấm màn. Dựa vào bức tường phía tây, họ cho sắp đặt các loại ghế pallaṅkapīṭha (ghế dài), apassayapīṭha (ghế có dựa), và muṇḍapīṭha (ghế đẩu) cho Tăng đoàn, và cho trải lên trên bằng các tấm vải trắng. Dựa vào bức tường phía đông, họ cho sắp đặt các tấm thảm len lớn cho chính mình và cho đặt các chiếc gối nhồi bằng lông ngỗng, v.v…, với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, chúng ta sẽ có thể nghe Pháp suốt đêm mà không mệt mỏi.’ Liên quan đến điều này, có nói rằng: ‘āsanāni paññāpetvā’.

ဥဒကမဏိကန္တိ မဟာကုစ္ဆိကံ ဥဒကစာဋိံ. ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ဧဝံ ဘဂဝါ စ ဘိက္ခုသံဃော စ ယထာရုစိယာ ဟတ္ထေ ဝါ ဓောဝိဿန္တိ ပါဒေ ဝါ, မုခံ ဝါ ဝိက္ခာလေဿန္တီတိ တေသု တေသု ဌာနေသု မဏိဝဏ္ဏဿ ဥဒကဿ ပူရာပေတွာ ဝါသတ္ထာယ နာနာပုပ္ဖာနိ စေဝ ဥဒကဝါသစုဏ္ဏာနိ စ ပက္ခိပိတွာ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပိဒဟိတွာ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ.

Udakamaṇikaṃ (chum nước) có nghĩa là mahākucchikaṃ udakacāṭiṃ (cái lu nước bụng lớn). Upaṭṭhapetvā (sau khi đã cho đặt) có nghĩa là: (nghĩ rằng) “Như vầy, đức Thế Tôn và Tăng chúng sẽ tùy thích rửa tay, hoặc rửa chân, hoặc súc miệng,” họ đã cho đổ đầy nước có màu sắc như ngọc ở những nơi này nơi kia, và sau khi đã cho vào các loại hoa và bột thơm để ướp hương nước, họ đã lấy lá chuối đậy lại rồi cho đặt ở đó. Nhắm đến điều này, (các vị kết tập sư) đã nói là upaṭṭhapetvā.

တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာတိ ရဇတသုဝဏ္ဏာဒိမယဒဏ္ဍာသု ဒီပိကာသု ယောနကရူပကိရာတရူပကာဒီနံ ဟတ္ထေ ဌပိတသုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယကပလ္လကာဒီသု စ တေလပ္ပဒီပံ ဇလယိတွာတိ အတ္ထော. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဧတ္ထ ပန တေ သကျရာဇာနော န ကေဝလံ သန္ထာဂါရမေဝ, အထ ခေါ ယောဇနာဝဋ္ဋေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နဂရဝီထိယောပိ သမ္မဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ [Pg.14] ဥဿာပေတွာ ဂေဟဒွါရေသု ပုဏ္ဏဃဋေ စ ကဒလိယော စ ဌပါပေတွာ သကလနဂရံ ဒီပမာလာဒီဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ခီရပါယကေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယေထ, ဒဟရေ ကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇေတွာ သယာပေထ, ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာ ကရိတ္ထ, အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍဒီပိကာ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု.

Telappadīpaṃ āropetvā (sau khi đã cho thắp đèn dầu) có nghĩa là: đã thắp đèn dầu trên các trụ đèn đuốc làm bằng bạc, vàng, v.v... và trên các đĩa đèn làm bằng vàng, bạc, v.v... được đặt trong tay của các pho tượng người Yona, người Kirāta, v.v... Đó là ý nghĩa. Còn trong câu Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đi đến nơi đức Thế Tôn), các vị vua dòng Sākya ấy không chỉ (trang hoàng) hội trường, mà còn cho quét dọn các đường phố trong thành Kapilavatthu có chu vi một do-tuần, cho dựng cờ phướn, cho đặt các bình nước đầy và cây chuối ở cửa nhà, làm cho toàn thể thành phố giống như các vì sao được rãi rác với các dãy đèn, v.v... và cho rao trống rằng: “Hãy cho các trẻ nhỏ còn bú sữa được bú sữa, hãy cho các trẻ nhỏ đã lớn ăn nhanh nhanh rồi cho chúng ngủ, đừng làm ồn ào, hôm nay trong một đêm, đức Đạo Sư sẽ ở trong làng, các đấng Chánh Đẳng Giác vốn ưa thích sự yên tĩnh.” Rồi tự mình cầm đuốc, họ đã đi đến nơi đức Thế Tôn.

အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီတိ. ‘‘ယဿ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ ဧဝံ ကိရ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ လာခါရသေန တိန္တရတ္တကောဝိဠာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တန္တော ဝိယ သံဝိဓာယ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော နိဝါသေတွာ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေန ပဒုမကလာပံ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိဇ္ဇုလ္လတာသဿိရိကံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ရတ္တကမ္ဗလေန ဂဇကုမ္ဘံ ပရိယောနဒ္ဓန္တော ဝိယ ရတနသတုဗ္ဗေဓေ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကေ ပဝါဠဇာလံ ခိပမာနော ဝိယ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ရတ္တကမ္ဗလကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ရတ္တဝဏ္ဏဝလာဟကေန ပဋိစ္ဆာဒယမာနော ဝိယ ကဉ္စနပဗ္ဗတမတ္ထကေ သုပက္ကလာခါရသံ ပရိသိဉ္စန္တော ဝိယ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတမတ္ထကံ ဝိဇ္ဇုလ္လတာယ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ စ သစက္ကဝါဠသိနေရုယုဂန္ဓရံ မဟာပထဝိံ စာလေတွာ ဂဟိတံ နိဂြောဓပလ္လဝသမာနဝဏ္ဏံ ရတ္တဝရပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ ဂန္ဓကုဋိဒွါရတော နိက္ခမိ ကဉ္စနဂုဟတော သီဟော ဝိယ ဥဒယပဗ္ဗတကူဋတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ. နိက္ခမိတွာ ပန ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ.

Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkami (Rồi đức Thế Tôn, sau khi đã vận y, cầm lấy y bát, cùng với Tăng chúng đi đến hội trường mới). Nghe nói, khi thời gian được thông báo như vầy: “Bạch ngài, nay đức Thế Tôn xem là phải thời,” đức Thế Tôn đã vận y, che kín ba vòng (hai đầu gối và rốn), sắp đặt tấm hạ y hai lớp màu đỏ có màu sắc như hoa koviḷāra đỏ thẫm được nhuộm bằng nước cánh kiến, giống như người đang dùng kéo cắt đóa sen; rồi Ngài đã thắt dây lưng có vẻ lộng lẫy như dây leo chớp giật, giống như người đang dùng sợi dây vàng quấn quanh một bó sen; rồi Ngài đã khoác tấm y phấn tảo cao quý màu đỏ có màu sắc như chồi đa, được lấy lên sau khi đã làm rung chuyển đại địa cùng với dãy núi Cakkavāḷa, Sineru, và Yugandhara, giống như người đang dùng tấm chăn len màu đỏ phủ lên đầu voi, giống như người đang giăng lưới san hô lên bảo tháp bằng vàng cao một trăm ratana, giống như người đang mặc áo choàng bằng chăn len màu đỏ cho một bảo tháp bằng vàng, giống như đám mây màu đỏ che khuất vầng trăng tròn đang di chuyển, giống như người đang tưới nước cánh kiến đã nấu kỹ lên đỉnh núi vàng, và giống như người đang dùng dây leo chớp giật quấn quanh đỉnh núi Cittakūṭa. Rồi Ngài đã đi ra khỏi cửa hương phòng, giống như con sư tử đi ra từ hang vàng, và giống như vầng trăng tròn đi ra từ đỉnh núi phía đông. Sau khi đã đi ra, Ngài đứng ở phía trước hương phòng.

အထဿ ကာယတော မေဃမုခေဟိ ဝိဇ္ဇုကလာပါ ဝိယ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏရသဓာရာပရိသေကမဉ္ဇရိပတ္တပုပ္ဖဖလဝိဋပေ ဝိယ အာရာမရုက္ခေ ကရိံသု. တာဝဒေဝ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဟာဘိက္ခုသံဃော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသိ. တေ ပန ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါ အဟေသုံ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ စောဒကာ ပါပဂရဟီ သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာတိ. တေဟိ ပရိဝါရိတော ဘဂဝါ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ရတ္တပဒုမသဏ္ဍမဇ္ဈဂတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏနာဝါ ပဝါဠဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏပါသာဒေါ ဝိရောစိတ္ထ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာထေရာပိ နံ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလံ [Pg.15] ပါရုပိတွာ မဏိဝမ္မဝမ္မိကာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပရိဝါရယိံသု ဝန္တရာဂါ ဘိန္နကိလေသာ ဝိဇဋိတဇဋာ ဆိန္နဗန္ဓနာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ.

Bấy giờ, từ thân của Ngài, các tia sáng đã phát ra giống như những chùm tia chớp từ miệng mây, làm cho các cây cối trong tu viện trở nên giống như có chồi, lá, hoa, quả, và cành được tưới bởi những dòng vàng lỏng. Ngay lúc ấy, đại Tăng chúng, sau khi đã tự mình lấy y bát, đã vây quanh đức Thế Tôn. Và các vị tỳ-khưu đứng vây quanh ấy đã là những vị như vầy: ít ham muốn, biết đủ, sống độc cư, không giao du, tinh tấn, là người hay khuyên dạy, kham nhẫn lời chỉ dạy, là người hay tự khiển trách, là người hay khiển trách điều ác, đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, giải thoát, và tri kiến giải thoát. Được các vị ấy vây quanh, đức Thế Tôn đã tỏa sáng giống như một khối vàng được quấn bằng tấm chăn len màu đỏ, giống như chiếc thuyền vàng đi giữa đám sen đỏ, giống như tòa lâu đài vàng được bao quanh bởi lan can bằng san hô. Các vị đại trưởng lão như ngài Sāriputta, Moggallāna, v.v... là những vị đã trừ bỏ tham ái, đã phá tan phiền não, đã gỡ rối các phiền não rối rắm, đã cắt đứt các trói buộc, không dính mắc vào gia đình hay hội chúng, cũng đã khoác y phấn tảo màu mây và vây quanh Ngài, giống như những con voi lớn được trang bị áo giáp bằng ngọc.

ဣတိ ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ, ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ, ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ, နိတ္တဏှော နိတ္တဏှေဟိ, နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသေဟိ, သယံ ဗုဒ္ဓေါ ဗဟုဿုတဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဝါရိတော, ပတ္တပရိဝါရိတံ ဝိယ ကေသရံ, ကေသရပရိဝါရိတာ ဝိယ ကဏ္ဏိကာ, အဋ္ဌနာဂသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ, နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဓတရဋ္ဌော ဟံသရာဇာ, သေနင်္ဂပရိဝါရိတော ဝိယ စက္ကဝတ္တိ, မရုဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ, တာရာဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော, အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေန အပရိမာဏေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန ကပိလဝတ္ထုဂမနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

Như vậy, đức Thế Tôn, tự thân Ngài đã ly tham, được vây quanh bởi những vị đã ly tham; tự thân Ngài đã ly sân, được vây quanh bởi những vị đã ly sân; tự thân Ngài đã ly si, được vây quanh bởi những vị đã ly si; tự thân Ngài không còn ái dục, được vây quanh bởi những vị không còn ái dục; tự thân Ngài không còn phiền não, được vây quanh bởi những vị không còn phiền não; tự thân Ngài là bậc Giác Ngộ, được vây quanh bởi những bậc Giác Ngộ đa văn. Ngài giống như nhụy hoa được bao quanh bởi cánh hoa, giống như đài sen được bao quanh bởi nhụy hoa; giống như voi chúa Chaddanta được tám ngàn con voi vây quanh; giống như ngỗng chúa Dhataraṭṭha được chín mươi ngàn con ngỗng vây quanh; giống như vua chuyển luân được bốn binh chủng vây quanh; giống như vua trời Sakka được chúng chư thiên vây quanh; giống như đại Phạm thiên Hārita được chúng Phạm thiên vây quanh; và giống như vầng trăng tròn được các vì sao vây quanh. Với tướng mạo của một vị Phật không ai sánh bằng, với vẻ uy nghi của một vị Phật không thể lường được, Ngài đã đi trên con đường đến Kapilavatthu.

အထဿ ပုရတ္ထိမကာယတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ပစ္ဆိမကာယတော ဒက္ခိဏဟတ္ထတော, ဝါမဟတ္ထတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဥပရိ ကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသာဝတ္တေဟိ မောရဂီဝဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ကဉ္စနဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ နိစ္ဆရိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒဇာလာ ဝိယ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃတော နိက္ခန္တဝိဇ္ဇုလ္လတာ ဝိယ ဝိဓာဝိံသု. သဗ္ဗဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋာ နိက္ခန္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စမာနာ ဝိယ, ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝိယ, ဝေရမ္ဘဝါတသမုဋ္ဌိတကိံသုကကဏိကာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏာ ဝိယ ဝိပ္ပကိရိံသု.

Khi ấy, từ thân phía trước của Ngài, hào quang màu vàng ròng phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử. Từ thân phía sau, từ tay phải, từ tay trái, hào quang màu vàng ròng phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử. Phía trên, bắt đầu từ ngọn tóc, từ tất cả các lọn tóc, hào quang màu cổ công phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử trên hư không. Phía dưới, từ lòng bàn chân, hào quang màu san hô phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử trên mặt đất cứng. Như vậy, sáu màu Phật quang tỏa sáng rực rỡ, lan tỏa ra trong một khoảng không gian chừng tám mươi hắc-thử xung quanh, chạy qua lại giống như những ngọn lửa phóng ra từ những ngọn đuốc vàng bay vút lên hư không, giống như những tia chớp phát ra từ đám mây lớn bao trùm bốn châu. Tất cả các phương hướng được tung rải khắp nơi, giống như được rải đầy hoa sứ vàng, giống như được tưới bởi những dòng tinh chất vàng chảy ra từ bình vàng, giống như được bao phủ bởi những tấm lụa vàng trải ra, giống như được rắc đầy phấn hoa gòn, hoa mai dương do gió Verambha thổi lên.

ဘဂဝတောပိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမုဇ္ဇလံ သရီရံ သမုဂ္ဂတတာရကံ ဝိယ ဂဂနတလံ, ဝိကသိတမိဝ ပဒုမဝနံ, သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသူစန္ဒာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တီနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ [Pg.16] သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ယထာ တံ ဒသဟိ ပါရမီဟိ ဒသဟိ ဥပပါရမီဟိ ဒသဟိ ပရမတ္ထပါရမီဟိ သုပူရိတာဟိ သမတိံသပါရမိတာဟိ အလင်္ကတံ. ကပ္ပသတသဟသာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒိန္နဒါနံ ရက္ခိတသီလံ ကတကလျာဏကမ္မံ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဩသရိတွာ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဌာနံ အလဘမာနံ သမ္ဗာဓပတ္တံ ဝိယ အဟောသိ. နာဝါသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကနာဝံ အာရောပနကာလော ဝိယ, သကဋသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကသကဋံ အာရောပနကာလော ဝိယ, ပဉ္စဝီသတိယာ နဒီနံ ဩဃဿ သမ္ဘိဇ္ဇ မုခဒွါရေ ဧကတော ရာသီဘူတကာလော ဝိယ စ အဟောသိ.

Thân của Đức Thế Tôn, rực rỡ với tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, và ba mươi hai tướng tốt, đã tỏa sáng giống như bầu trời đầy sao, giống như rừng sen đang nở, giống như cây san hô Pāricchattaka rộng một trăm do-tuần nở hoa khắp cành, và giống như dùng vẻ đẹp của mình để lấn át vẻ đẹp của ba mươi hai mặt trăng, ba mươi hai mặt trời, ba mươi hai vị Chuyển luân vương, ba mươi hai vị Thiên chủ, ba mươi hai vị Đại Phạm thiên được xếp theo thứ tự; thân ấy được trang hoàng bởi ba mươi pháp ba-la-mật đã được viên mãn một cách tốt đẹp, gồm mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, và mười đệ nhất nghĩa ba-la-mật. Việc bố thí đã cho, giới đã giữ, thiện nghiệp đã làm trong bốn a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, dường như đã trở nên chật chội, không có chỗ để cho quả trong một thân khi tất cả đều đổ dồn về. Giống như lúc chất hàng của một ngàn chiếc thuyền lên một chiếc thuyền, giống như lúc chất hàng của một ngàn cỗ xe lên một cỗ xe, và giống như lúc dòng nước của hai mươi lăm con sông hợp lại thành một khối tại cửa sông.

ဣမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဩဘာသမာနဿာပိ စ ဘဂဝတော ပုရတော အနေကာနိ ဒဏ္ဍဒီပိကသဟဿာနိ ဥက္ခိပိံသု. တထာ ပစ္ဆတော. ဝါမပဿေ ဒက္ခိဏပဿေ. ဇာတိကုသုမစမ္ပကဝနမလ္လိကရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလမကုလသိန္ဒုဝါရပုပ္ဖာနိ စေဝ နီလပီတာဒိဝဏ္ဏသုဂန္ဓဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ စ စာတုဒ္ဒီပိကမေဃဝိဿဋ္ဌောဒကဝုဋ္ဌိယော ဝိယ ဝိပ္ပကိရိံသု. ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယနိဂ္ဃောသာ စေဝ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တာ ထုတိဃောသာ စ သဗ္ဗဒိသာ ပူရယိံသု. ဒေဝမနုဿနာဂသုပဏ္ဏဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒီနံ အက္ခီနိ အမတပါနံ ဝိယ လဘိံသု. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ပဒသဟဿေန ဂမနဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ မုခမတ္တံ –

Và dù Đức Thế Tôn đã tỏa sáng với vẻ đẹp Phật đà này, phía trước Ngài, họ đã giơ lên nhiều ngàn ngọn đuốc. Tương tự như vậy ở phía sau, bên trái, và bên phải. Các loại hoa như lài, sứ, lài rừng, sen đỏ, sen xanh, mộc lan, sinduvāra, và các loại bột thơm có mùi hương dễ chịu và màu sắc xanh, vàng v.v... được tung rải như những cơn mưa nước từ đám mây bao trùm bốn châu. Âm thanh của năm loại nhạc cụ và những tiếng tán thán liên quan đến ân đức của Phật, Pháp, Tăng đã tràn ngập khắp mọi phương. Mắt của chư thiên, nhân loại, rồng, garuḍa, càn-thát-bà, dạ-xoa v.v... dường như đã nhận được cam lồ. Tuy nhiên, đứng tại nơi này, thích hợp để nói về vẻ đẹp của sự đi lại bằng một ngàn từ. Ở đây, đây chỉ là phần mở đầu –

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရံ;

အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ, ယာတိ လောကဝိနာယကော.

“Như vậy, bậc đầy đủ tất cả các chi phần, làm rung chuyển mặt đất, không làm hại các chúng sinh, bậc Đạo Sư của thế gian đi.”

ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ, ဥဒ္ဓရန္တော နရာသဘော;

ဂစ္ဆန္တော သိရိသမ္ပန္နော, သောဘတေ ဒွိပဒုတ္တမော.

“Nhấc chân phải lên trước, bậc Ngưu vương trong loài người, vị đầy đủ vẻ đẹp, bậc Tối Thượng trong loài hai chân, đi một cách rạng ngời.”

ဂစ္ဆတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလံ မုဒု;

သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ, ရဇသာ နုပလိပ္ပတိ.

“Khi bậc Phật Tối Thượng đi, lòng bàn chân mềm mại bên dưới tiếp xúc đều với mặt đất, không bị bụi bẩn bám vào.”

နိန္နဋ္ဌာနံ ဥန္နမတိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ;

ဥန္နတဉ္စ သမံ ဟောတိ, ပထဝီ စ အစေတနာ.

“Khi bậc Lãnh Đạo thế gian đi, chỗ trũng thì cao lên, và chỗ cao thì trở nên bằng phẳng, dù mặt đất là vô tri.”

ပါသာဏာ သက္ခရာ စေဝ, ကထလာ ခါဏုကဏ္ဋကာ;

သဗ္ဗေ မဂ္ဂါ ဝိဝဇ္ဇန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ.

“Khi bậc Lãnh Đạo thế gian đi, đá, sỏi, mảnh sành, gốc cây và gai nhọn, tất cả đều tránh khỏi con đường.”

နာတိဒူရေ [Pg.17] ဥဒ္ဓရတိ, နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပံ;

အဃဋ္ဋယန္တော နိယျာတိ, ဥဘော ဇာဏူ စ ဂေါပ္ဖကေ.

“Ngài không nhấc chân quá xa, cũng không đặt chân quá gần; Ngài đi mà không làm va chạm cả hai đầu gối và mắt cá chân.”

နာတိသီဃံ ပက္ကမတိ, သမ္ပန္နစရဏော မုနိ;

န စာတိသဏိကံ ယာတိ, ဂစ္ဆမာနော သမာဟိတော.

“Bậc Thánh nhân có bước chân hoàn hảo không đi quá nhanh, cũng không đi quá chậm; Ngài đi với tâm định tĩnh.”

ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ, ဒိသဉ္စ ဝိဒိသံ တထာ;

န ပေက္ခမာနော သော ယာတိ, ယုဂမတ္တမှိ ပေက္ခတိ.

“Ngài đi mà không nhìn lên trên, xuống dưới, hay sang ngang, cũng không nhìn các phương chính và phương phụ; Ngài chỉ nhìn trong khoảng một ách cày.”

နာဂဝိက္ကန္တစာရော သော, ဂမနေ သောဘတေ ဇိနော;

စာရုံ ဂစ္ဆတိ လောကဂ္ဂေါ, ဟာသယန္တော သဒေဝကေ.

“Ngài có dáng đi oai vệ như voi chúa, bậc Chiến Thắng rạng ngời trong dáng đi. Bậc Tối Thượng trong thế gian đi một cách duyên dáng, làm cho thế giới cùng với chư thiên hoan hỷ.”

ဥဠုရာဇာဝ သောဘန္တော, စတုစာရီဝ ကေသရီ;

တောသယန္တော ဗဟူ သတ္တေ, ပုရံ သေဋ္ဌံ ဥပါဂမီ’’တိ.

“Tỏa sáng như vua các vì sao, oai vệ như sư tử chúa, làm cho nhiều chúng sinh hài lòng, Ngài đã đến gần thành phố cao quý.”

ဝဏ္ဏကာလော နာမ ကိရေသ, ဧဝံဝိဓေသု ကာလေသု ဗုဒ္ဓဿ သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ဓမ္မကထိကဿ ထာမောယေဝ ပမာဏံ စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဝါ ဂါထာဗန္ဓေန ဝါ ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အပ္ပမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဗုဒ္ဓါပိ အနဝသေသတော ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ အသမတ္ထာ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာတိ. ဣမိနာ သိရိဝိလာသေန အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သကျရာဇပုရံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝါ ပသန္နစိတ္တေန ဇနေန ဂန္ဓဓူမဝါသစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနော သန္ထာဂါရံ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန ဧဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ.

Đây quả thật được gọi là thời điểm để tán thán. Trong những thời điểm như vậy, về vẻ đẹp thân thể hay vẻ đẹp ân đức của Đức Phật, năng lực của vị pháp sư là thước đo. Bằng văn xuôi hay bằng kệ tụng, có thể nói được bao nhiêu thì nên nói bấy nhiêu. Không nên nói rằng: “Đã nói không hay”. Vì chư Phật có ân đức vô lượng, ngay cả chư Phật cũng không thể nói hết ân đức của các Ngài, huống chi là các chúng sinh khác. Với vẻ đẹp lộng lẫy này, sau khi vào thành của các vua Thích-ca đã được trang hoàng sẵn sàng, Đức Thế Tôn, được dân chúng với tâm hoan hỷ cúng dường bằng hương, khói, bột thơm v.v..., đã đi vào hội trường. Do đó đã được nói rằng: “Bấy giờ, Đức Thế Tôn, sau khi đắp y, mang theo y bát, cùng với Tăng chúng, đã đi đến hội trường mới ấy.”

ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဝေါဒကံ ကတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ရတ္တကမ္ဗလပလိဝေဌိတေ ပီဌေ ဌပိတရတ္တသုဝဏ္ဏဃနပဋိမာ ဝိယ အတိဝိရောစိတ္ထ. အယံ ပနေတ္ထ ပေါရာဏာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမဂ္ဂေါ –

Cụm từ "Bhagavantaṃyeva purakkhatvā" có nghĩa là "đặt Đức Thế Tôn ở phía trước". Khi ấy, Đức Thế Tôn ngự tọa giữa các vị tỳ-khưu và các vị cận sự nam, sau khi được tắm bằng nước thơm, được lau khô bằng khăn lụa, được thoa bằng bột chu sa nguyên chất, Ngài đã tỏa sáng rực rỡ như một pho tượng vàng khối màu đỏ được đặt trên chiếc ghế bọc bằng tấm thảm len màu đỏ. Đây là cách tán thán của các bậc cổ nhân ở đây –

‘‘ဂန္တွာန မဏ္ဍလမာဠံ, နာဂဝိက္ကန္တစရဏော;

ဩဘာသယန္တော လောကဂ္ဂေါ, နိသီဒိ ဝရမာသနေ.

“Sau khi đi đến hội trường, bậc có dáng đi như chúa voi, bậc Tối Thắng trong các cõi, tỏa sáng rực rỡ, đã ngự trên pháp tọa cao quý.

တသ္မိံ [Pg.18] နိသိန္နော နရဒမ္မသာရထိ,ဒေဝါတိဒေဝေါ သတပုညလက္ခဏော;

ဗုဒ္ဓါသနေ မဇ္ဈဂတော ဝိရောစတိ,သုဝဏ္ဏနေက္ခံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ.

Ngự trên pháp tọa ấy, bậc Ngự pháp trượng phu, bậc Thiên-nhơn-sư, bậc có đủ tướng hảo của trăm phước, đi vào giữa hội chúng, Ngài tỏa sáng như một đồng tiền vàng ròng trên phiến đá Paṇḍukambala.

နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, နိက္ခိတ္တံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ;

ဝိရောစတိ ဝီတမလော, မဏိဝေရောစနော ယထာ.

Như đồng tiền vàng Diêm-phù-đàn đặt trên phiến đá Paṇḍukambala, Ngài tỏa sáng, bậc không còn cấu uế, như viên ngọc ma-ni trong suốt.

မဟာသာလောဝ သမ္ဖုလ္လော, နေရုရာဇာဝလင်္ကတော;

သုဝဏ္ဏယူပသင်္ကာသော, ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာ.

Như cây sala lớn nở hoa trọn vẹn, như vua núi Meru được trang hoàng, như cột trụ bằng vàng, như hoa sen Kokanada.

ဇလန္တော ဒီပရုက္ခောဝ, ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ယထာ သိခီ;

ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တောဝ, သဗ္ဗဖုလ္လော ဝိရောစထာ’’တိ.

Như cây đèn đang cháy sáng, như ngọn lửa trên đỉnh núi, như cây san hô của chư thiên nở hoa trọn vẹn, Ngài đã tỏa sáng rực rỡ.”

ကာပိလဝတ္ထဝေ သကျေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မီ ကထာ နာမ သန္ထာဂါရအနုမောဒနပ္ပဋိသံယုတ္တာ ပကိဏ္ဏကကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ မဟာဇမ္ဗုံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ယောဇနိကံ မဓုဘဏ္ဍံ စက္ကယန္တေန ပီဠေတွာ မဓုပါနံ ပါယမာနော ဝိယ ကာပိလဝတ္ထဝါနံ သကျာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေသိ. ‘‘အာဝါသဒါနံ နာမေတံ မဟာရာဇ မဟန္တံ, တုမှာကံ အာဝါသော မယာ ပရိဘုတ္တော ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဘုတ္တော မယာ စ ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တော ပန ဓမ္မရတနေန ပရိဘုတ္တော ယေဝါတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တော နာမ ဟောတိ. အာဝါသဒါနသ္မိဉှိ ဒိန္နေ သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဘူမဋ္ဌကပဏ္ဏသာလာယ ဝါ သာခါမဏ္ဍပဿ ဝါပိ အာနိသံသော နာမ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာ’’တိ နာနာနယဝိစိတ္တံ ဗဟုံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ –

Trong câu "với dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ suốt đêm dài bằng pháp thoại", ở đây, "pháp thoại" nên được hiểu là bài pháp thoại tạp loại liên quan đến việc tùy hỷ hội trường. Khi ấy, Đức Thế Tôn, như đang làm cho dòng sông trên không trung chảy xuống, như đang kéo lên tinh chất của đất, như đang nắm lấy thân cây diêm-phù-đề lớn mà rung lắc, như đang ép tàng ong lớn cả do-tuần bằng máy ép rồi cho uống mật ong, đã thuyết bài pháp thoại tạp loại mang lại lợi ích và hạnh phúc cho dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ. "Này Đại vương, việc cúng dường trú xứ này có quả báo lớn. Trú xứ của quý vị đã được Như Lai thọ dụng, đã được Tăng chúng thọ dụng. Và khi đã được Như Lai và Tăng chúng thọ dụng, thì cũng chính là đã được Pháp bảo thọ dụng. Như vậy gọi là đã được Tam Bảo thọ dụng. Vì khi cúng dường trú xứ, thì cũng chính là đã cúng dường tất cả mọi thứ. Quả báo của việc cúng dường một am lá trên mặt đất hay một mái che bằng cành cây cũng không thể nào đo lường được." Sau khi thuyết nhiều pháp thoại đa dạng với nhiều phương pháp như vậy –

‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟန္တိ, တတော ဝါဠမိဂါနိ စ;

သရီသပေ စ မကသေ, သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယော.

“Trú xứ ngăn ngừa lạnh và nóng, hơn nữa còn (ngăn ngừa) các loài thú dữ, các loài bò sát và ruồi muỗi, cả sương giá và mưa.

တတော ဝါတာတပေါ ဃောရော, သဉ္ဇာတော ပဋိဟညတိ;

လေဏတ္ထဉ္စ သုခတ္ထဉ္စ, ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုံ.

Hơn nữa, gió và nắng gắt phát sinh cũng được ngăn ngừa. (Trú xứ) là để ẩn náu, để được an lạc, để thiền định và để tu tập minh sát.

ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ, အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ;

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော.

Việc cúng dường tịnh xá cho Tăng chúng đã được Đức Phật tán thán là tối thượng. Vì vậy, người có trí, thấy rõ lợi ích của mình,

ဝိဟာရေ [Pg.19] ကာရယေ ရမ္မေ, ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ;

တေသံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ.

Nên xây dựng những tịnh xá khả ái, và thỉnh các bậc đa văn trú ngụ tại đó. Đối với các vị ấy, nên cúng dường vật thực, đồ uống, y phục và sàng tọa.

ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ;

တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ;

ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ. (စူဠဝ. ၂၉၅) –

Nên cúng dường với tâm trong sạch đến những bậc ngay thẳng. Các vị ấy thuyết pháp cho người đó, pháp đoạn trừ mọi khổ đau. Người đó, sau khi hiểu rõ pháp ấy ở đời này, trở thành bậc vô lậu và nhập Niết-bàn.”

ဧဝံ အယမ္ပိ အာဝါသေ အာနိသံသော, အယမ္ပိ အာနိသံသောတိ ဗဟုဒေဝရတ္တိံ အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမံ အာဝါသာနိသံသကထံ ကထေသိ. တတ္ထ ဣမာ ဂါထာဝ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာ ပန သင်္ဂဟံ န အာရောဟတိ. သန္ဒဿေသီတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

Như vậy, Ngài đã thuyết về quả báo của việc cúng dường trú xứ suốt đêm dài, hơn một canh rưỡi, rằng: "Đây là quả báo của việc cúng dường trú xứ, đây cũng là quả báo". Trong đó, chỉ những kệ này được đưa vào kỳ kết tập, còn bài pháp thoại tạp loại thì không được đưa vào kỳ kết tập. Các từ như "sandassesi" đã được giải thích ở những chỗ trước.

အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသီတိ ဓမ္မကထံ ကထာပေတုကာမော ဇာနာပေသိ. အထ ကသ္မာ သာရိပုတ္တမဟာမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒီသု အသီတိမဟာထေရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘဂဝါ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဘာရမကာသီတိ. ပရိသဇ္ဈာသယဝသေန. အာယသ္မာ ဟိ အာနန္ဒော ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂေါ, ပဟောသိ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေတုန္တိ သာကိယမဏ္ဍလေ ပါကဋော ပညာတော. တဿ သကျရာဇူဟိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာပိ ဓမ္မကထာ သုတပုဗ္ဗာ, ဩရောဓာ ပန နေသံ န ယထာရုစိယာ ဝိဟာရံ ဂန္တုံ လဘန္တိ, တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟော ဝတ ဘဂဝါ အပ္ပံယေဝ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ အာနန္ဒဿ ဘာရံ ကရေယျာ’’တိ. တေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ တဿေဝ ဘာရမကာသိ.

Cụm từ "gọi Tôn giả Ānanda" có nghĩa là Ngài cho biết vì muốn yêu cầu thuyết pháp. Vậy tại sao, trong khi có mặt tám mươi vị đại trưởng lão như Sāriputta, Mahāmoggallāna, Mahākassapa, Đức Thế Tôn lại giao trọng trách cho Trưởng lão Ānanda? (Là) do ý muốn của hội chúng. Vì Tôn giả Ānanda là bậc đứng đầu trong số những vị đa văn, và ngài nổi tiếng, được biết đến trong dòng họ Thích-ca là "có khả năng thuyết pháp thoại ngọt ngào với câu chữ và văn cú tròn trịa". Các vị vua Thích-ca đã từng đến tịnh xá nghe pháp thoại của ngài, nhưng các vị nữ quyến của họ thì không được phép đến tịnh xá theo ý muốn. Họ đã có ý nghĩ này: "Ôi, mong sao Đức Thế Tôn chỉ thuyết một bài pháp thoại ngắn rồi giao trọng trách cho ngài Ānanda, người bà con cao quý của chúng ta." Do ý muốn của họ, Đức Thế Tôn đã giao trọng trách cho chính ngài ấy.

သေခေါ ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပန္နကော သေခသမဏော. သော တုယှံ ပဋိဘာတု ဥပဋ္ဌာတု, တဿ ပဋိပဒံ ဒေသေဟီတိ ပဋိပဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတွာ ဒဿေတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ? ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ. ဣမေ တာဝ သကျာ မင်္ဂလသာလာယ မင်္ဂလံ ပစ္စာသီသန္တိ ဝဍ္ဎိံ ဣစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ သေခပဋိပဒါ မယှံ သာသနေ မင်္ဂလပဋိပဒါ ဝဍ္ဎမာနကပဋိပဒါတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. တဿဉ္စ ပရိသတိ သေခါဝ ဗဟူ နိသိန္နာ, တေ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဋ္ဌာနေ ကထီယမာနေ အကိလမန္တာဝ သလ္လက္ခေဿန္တီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော သေခပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောဝ, သော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓေ ပစ္စက္ခဋ္ဌာနေ ကထေန္တော အကိလမန္တော ဝိညာပေတုံ သက္ခိဿတီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. သေခပဋိပဒါယ စ တိဿောပိ သိက္ခာ ဩသဋာ[Pg.20], တတ္ထ အဓိသီလသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတမေဝ ဟောတိ, အဓိစိတ္တသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ သုတ္တန္တပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, အဓိပညာသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, အာနန္ဒော စ ဗဟုဿုတော တိပိဋကဓရော, သော ပဟောတိ တီဟိ ပိဋကေဟိ တိဿော သိက္ခာ ကထေတုံ, ဧဝံ ကထိတေ သကျာနံ မင်္ဂလမေဝ ဝဍ္ဎိယေဝ ဘဝိဿတီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ.

Hữu học đạo (Sekho pāṭipadoti) là vị sa-môn hữu học đang thực hành. Vị ấy hãy hiện khởi đến ngươi, hãy thuyết giảng về đạo lộ của vị ấy. (Như vậy,) Ngài chỉ dạy bằng cách xác định cá nhân thông qua đạo lộ. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại xác định đạo lộ này? Vì nhiều lý do. Trước hết, những vị Thích-ca này ở trong giảng đường cát tường mong cầu điều cát tường, mong muốn sự tăng trưởng; và hữu học đạo này trong giáo pháp của ta là đạo lộ cát tường, là đạo lộ đưa đến sự tăng trưởng, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và trong hội chúng ấy, có nhiều vị hữu học đang ngồi; khi được thuyết giảng về cảnh giới mà chính họ đã chứng ngộ, họ sẽ nhận thức được mà không mệt mỏi, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và Tôn giả Ānanda là bậc đã đắc hữu học tuệ phân tích, khi ngài thuyết giảng về cảnh giới trực chứng mà chính ngài đã chứng ngộ, ngài sẽ có thể làm cho người khác hiểu mà không mệt mỏi, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và trong hữu học đạo, cả ba học giới đều được bao gồm; trong đó, khi tăng thượng giới học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Luật được xem như đã được thuyết giảng; khi tăng thượng tâm học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Kinh được xem như đã được thuyết giảng; khi tăng thượng tuệ học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Vi Diệu Pháp được xem như đã được thuyết giảng. Và Ānanda là bậc đa văn, thông thuộc Tam Tạng, ngài có khả năng thuyết giảng ba học giới bằng ba tạng; khi được thuyết giảng như vậy, đối với các vị Thích-ca sẽ chỉ có điều cát tường, chỉ có sự tăng trưởng, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này.

ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီတိ ကသ္မာ အာဂိလာယတိ? ဘဂဝတော ဟိ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပဒဟန္တဿ မဟန္တံ ကာယဒုက္ခံ အဟောသိ, အထဿ အပရဘာဂေ မဟလ္လကကာလေ ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ. အကာရဏံ ဝါ ဧတံ. ပဟောတိ ဟိ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဧကမ္ပိ ဒွေပိ သတ္တာဟေ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတုံ. သန္ထာဂါရသာလံ ပန စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ, တတ္ထ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနတော ယာဝ ဓမ္မာသနာ အဂမာသိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ ဂမနံ နိပ္ဖန္နံ. ဓမ္မာသနံ ပတ္တော ထောကံ ဌတွာ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနံ. ဒိယဍ္ဎယာမံ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ နိသဇ္ဇာ နိပ္ဖန္နာ. ဣဒါနိ ဒက္ခိဏေန ပဿေန ထောကံ နိပန္နေ သယနံ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတီတိ ဧဝံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ. ဥပါဒိန္နကသရီရဉ္စ နာမ ‘‘နော အာဂိလာယတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ စိရံ နိသဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတံ အပ္ပကမ္ပိ အာဂိလာယနံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ.

Về câu 'Lưng của ta đau mỏi', tại sao lại đau mỏi? Vì rằng Đức Thế Tôn, trong sáu năm tinh cần khổ hạnh, đã chịu đựng sự đau khổ lớn về thân xác; sau đó, vào lúc tuổi già, chứng đau lưng đã khởi lên. Hoặc đây không phải là lý do. Vì Đức Thế Tôn có khả năng chế ngự cảm thọ đã khởi lên và ngồi kiết-già trong một ngày, hai ngày, hoặc bảy ngày. Tuy nhiên, Ngài muốn sử dụng hội trường bằng cả bốn oai nghi. Ở đó, Ngài đã đi từ chỗ rửa chân cho đến pháp tọa; trong khoảng đó, oai nghi đi đã được hoàn thành. Đến pháp tọa, Ngài đứng một lát rồi ngồi xuống; trong khoảng đó, oai nghi đứng (đã được hoàn thành). Ngài đã ngồi trên pháp tọa trong một canh rưỡi; trong khoảng đó, oai nghi ngồi đã được hoàn thành. Bây giờ, nếu nằm xuống một lát về phía hông phải, oai nghi nằm sẽ được hoàn thành. Như vậy, Ngài muốn sử dụng (hội trường) bằng cả bốn oai nghi. Và đối với thân thể do nghiệp tạo này, không thể nói rằng 'không đau mỏi'. Do đó, Ngài đã nói như vậy, đề cập đến cơn đau mỏi dù là nhỏ phát sinh do ngồi lâu.

သံဃာဋိံ ပညာပေတွာတိ သန္ထာဂါရဿ ကိရ ဧကပဿေ တေ ရာဇာနော ပဋ္ဋသာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညပေတွာ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထရိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏ-တာရက-ဂန္ဓမာလာ-ဒါမပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပံ အာရောပယိံသု ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သတ္ထာ ဓမ္မာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထောကံ ဝိဿမန္တော ဣဓ နိပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ နော ဣမံ သန္ထာဂါရံ ဘဂဝတာ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ. သတ္ထာပိ တဒေဝ သန္ဓာယ တတ္ထ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာတိ ဧတ္တကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဝုဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဌပေတွာ.

Về câu 'trải y tăng-già-lê', tương truyền, ở một bên của hội trường, các vị vua ấy đã cho vây màn, chuẩn bị một chiếc giường thích hợp, trải tấm trải giường thích hợp, bên trên giăng một tấm lọng được trang hoàng bằng những ngôi sao vàng, vòng hoa thơm và tràng hoa, và thắp một ngọn đèn dầu thơm với ý nghĩ rằng: 'Biết đâu, sau khi rời pháp tọa, bậc Đạo Sư sẽ nghỉ ngơi một lát và nằm xuống đây. Như vậy, hội trường này của chúng ta, được Đức Thế Tôn sử dụng trong cả bốn oai nghi, sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta.' Bậc Đạo Sư cũng hiểu rõ ý định đó, đã trải y tăng-già-lê ở đó và nằm xuống. Về câu 'tác ý tưởng khởi thân', (nghĩa là) sau khi đặt vào tâm tưởng khởi thân rằng: 'Sau khi trải qua một khoảng thời gian chừng ấy, ta sẽ đứng dậy.'

၂၃. မဟာနာမံ သက္ကံ အာမန္တေသီတိ သော ကိရ တသ္မိံ ကာလေ တဿံ ပရိသတိ ဇေဋ္ဌကော ပါမောက္ခော, တသ္မိံ သင်္ဂဟိတေ သေသပရိသာ သင်္ဂဟိတာဝ [Pg.21] ဟောတီတိ ထေရော တမေဝ အာမန္တေသိ. သီလသမ္ပန္နောတိ သီလေန သမ္ပန္နော, သမ္ပန္နသီလော ပရိပုဏ္ဏသီလောတိ အတ္ထော. သဒ္ဓမ္မေဟီတိ သုန္ဒရဓမ္မေဟိ, သတံ ဝါ သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မေဟိ.

23. Về câu 'gọi Mahānāma dòng Thích-ca', tương truyền, vào lúc ấy, vị ấy là người lớn tuổi nhất, là người lãnh đạo trong hội chúng đó; (nghĩ rằng) khi vị ấy được nhiếp phục thì phần còn lại của hội chúng cũng được nhiếp phục, nên vị Trưởng lão đã gọi chính vị ấy. Về câu 'thành tựu giới', nghĩa là được thành tựu bởi giới, có giới hạnh thành tựu, có giới hạnh viên mãn. Về câu 'bởi các diệu pháp', (nghĩa là) bởi các pháp tốt đẹp, hoặc bởi các pháp của bậc chân nhân.

၂၄. ကထဉ္စ မဟာနာမာတိ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန သေခပဋိပဒါယ မာတိကံ ဌပေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဝိတ္ထာရေတုကာမော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီနိ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထာ’’တိ အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

24. Về câu 'Và này Mahānāma, như thế nào?', với đoạn văn chừng ấy, sau khi đã thiết lập đề mục của hữu học đạo, (Tôn giả Ānanda) mong muốn diễn giải theo thứ tự nên đã nói như vậy. Trong đó, các câu bắt đầu bằng 'thành tựu giới' nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong các kinh như kinh Ākaṅkheyya: 'Này các Tỳ khưu, hãy sống thành tựu giới hạnh'.

၂၅. ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ဟိရိယိတဗ္ဗာနိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ဟိရိယတိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဩတ္တပ္ပနိဒ္ဒေသေ ဟေတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဩတ္တပ္ပဿ ဟေတုဘူတေဟိ ဩတ္တပ္ပတိ ဘာယတီတိ အတ္ထော. အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော အနောသက္ကိတမာနသော. ပဟာနာယာတိ ပဟာနတ္ထာယ. ဥပသမ္ပဒါယာတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ထာမဝါတိ ဝီရိယထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော. အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အနောရောပိတဓုရော အနောသက္ကိတဝီရိယော. ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန. သတိနေပက္ကေနာတိ သတိယာ စ နိပကဘာဝေန စ. ကသ္မာ ပန သတိဘာဇနိယေ ပညာ အာဂတာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ. ပညာဝိပ္ပယုတ္တာ ဟိ သတိ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ, သမ္ပယုတ္တာ ဗလဝတီတိ.

25. Trong các câu bắt đầu bằng 'kāyaduccaritena', công cụ cách được dùng với nghĩa của đối cách; nghĩa là, vị ấy hổ thẹn, ghê tởm những thân ác hạnh, v.v., là những điều đáng hổ thẹn. Trong phần giải thích về sự ghê sợ tội lỗi, công cụ cách được dùng với nghĩa nguyên nhân; nghĩa là, vị ấy ghê sợ, sợ hãi do thân ác hạnh, v.v., là những nguyên nhân của sự ghê sợ tội lỗi. 'Tinh cần tinh tấn' là có tinh tấn được khởi xướng, có tâm không thối chuyển. 'Để đoạn tận' là với mục đích đoạn tận. 'Để thành tựu' là với mục đích chứng đắc. 'Có sức mạnh' là được phú cho sức mạnh của tinh tấn. 'Có sự kiên trì' là có sự nỗ lực vững chắc. 'Không từ bỏ gánh nặng trong các thiện pháp' là không đặt gánh nặng xuống trong các thiện pháp, có tinh tấn không thối chuyển. 'Tối thượng' là cao tột. 'Với niệm và sự thận trọng' là với niệm và với trạng thái thận trọng (tức trí tuệ). Nhưng tại sao trí tuệ lại xuất hiện trong phần phân tích về niệm? Để chỉ ra trạng thái mạnh mẽ của niệm. Vì rằng niệm không tương ưng với trí tuệ thì yếu ớt, (niệm) tương ưng (với trí tuệ) thì mạnh mẽ.

စိရကတမ္ပီတိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ကာယေန စိရကတံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒိ အသီတိ မဟာဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏံ. စိရဘာသိတမ္ပီတိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ဝါစာယ စိရဘာသိတံ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသန-ဥဒ္ဒိသာပန-ဓမ္မောသာရဏ-ဓမ္မဒေသနာ-ဥပနိသိန္နကထာ-အနုမောဒနိယာဒိဝသေန ပဝတ္တိတံ ဝစီကမ္မံ. သရိတာ အနုဿရိတာတိ တသ္မိံ ကာယေန စိရကတေ ‘‘ကာယော နာမ ကာယဝိညတ္တိ, စိရဘာသိတေ ဝါစာ နာမ ဝစီဝိညတ္တိ. တဒုဘယမ္ပိ ရူပံ, တံသမုဋ္ဌာပိကာ စိတ္တစေတသိကာ အရူပံ. ဣတိ ဣမေ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နိရုဒ္ဓါ’’တိ သရတိ စေဝ အနုဿရတိ စ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဟိ သတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တာယ သတိယာ ဧသ သကိမ္ပိ သရဏေန သရိတာ, ပုနပ္ပုနံ သရဏေန အနုဿရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Cirakatampi có nghĩa là: việc đã làm từ lâu bằng thân do mình hoặc do người khác, là sự hoàn tất việc thực hành tám mươi đại hạnh bắt đầu bằng hạnh quét dọn sân tháp. Cirabhāsitaṃ có nghĩa là: việc đã nói từ lâu bằng lời do mình hoặc do người khác, là khẩu nghiệp đã được thực hiện một cách kính cẩn qua việc học thuộc lòng và dạy lại, tụng đọc, thuyết pháp, đàm luận khi ngồi gần, tùy hỷ công đức, v.v... Saritā anussaritā có nghĩa là: đối với việc đã làm từ lâu bằng thân, vị ấy nhớ và thường xuyên nhớ rằng: “Thân gọi là thân biểu tri, đối với lời đã nói từ lâu, lời nói gọi là khẩu biểu tri. Cả hai thứ ấy là sắc, tâm và tâm sở làm phát sinh chúng là danh. Như vậy, các pháp danh sắc này đã sinh lên như vậy và đã diệt đi như vậy,” và làm phát sinh niệm giác chi. Đây là ý nghĩa. Quả thật, niệm làm phát sinh giác chi được ngụ ý ở đây. Nên hiểu rằng: với niệm ấy, vị này được gọi là saritā (người nhớ) do nhớ lại một lần, và được gọi là anussaritā (người thường xuyên nhớ) do nhớ lại nhiều lần.

ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ [Pg.22] ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဝယဂါမိနိယာ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာယ. အရိယာယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ကိလေသေဟိ အာရကာ ဌိတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ. ပညာယ သမန္နာဂတောတိ ဝိပဿနာပညာယ စေဝ မဂ္ဂပညာယ စ သမင်္ဂီဘူတော. နိဗ္ဗေဓိကာယာတိ သာယေဝ နိဗ္ဗိဇ္ဈနတော နိဗ္ဗေဓိကာတိ ဝုစ္စတိ, တာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တတ္ထ မဂ္ဂပညာယ သမုစ္ဆေဒဝသေန အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ ဒေါသက္ခန္ဓံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကာ. ဝိပဿနာပညာယ တဒင်္ဂဝသေန နိဗ္ဗေဓိကာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘသံဝတ္တနတော စာတိ ဝိပဿနာ ‘‘နိဗ္ဗေဓိကာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ ဣဓာပိ မဂ္ဂပညာ ‘‘သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ နာမ. ဝိပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ. ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ ဝါ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘသံဝတ္တနတော ဧသာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Udayatthagāminiyā có nghĩa là: với trí tuệ có khả năng thâm nhập sự sinh và diệt của năm uẩn. Ariyāya có nghĩa là: với trí tuệ trong sạch, đứng xa rời các phiền não bằng cách trấn phục và bằng cách đoạn tận. Paññāya samannāgato có nghĩa là: được trang bị cả tuệ minh sát và đạo tuệ. Nibbedhikāya có nghĩa là: được trang bị với trí tuệ ấy, vốn được gọi là nibbedhikā vì có khả năng xuyên thủng. Đây là ý nghĩa. Trong đó, đạo tuệ được gọi là nibbedhikā vì nó xuyên thủng, phá vỡ khối tham, khối sân, khối si chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây bằng cách đoạn tận. Thích hợp để gọi minh sát là nibbedhikā vì nó (xuyên thủng) bằng cách đoạn trừ từng phần, và vì nó dẫn đến việc chứng đắc đạo tuệ có khả năng xuyên thủng. Sammā dukkhakkhayagāminiyā: ở đây cũng vậy, nên hiểu rằng: đạo tuệ được gọi là sammā dukkhakkhayagāminī vì nó đi đến, làm cạn kiệt khổ luân hồi một cách chân chánh, bằng nhân, bằng phương pháp. Minh sát được gọi là dukkhakkhayagāminī vì nó đi đến, làm cạn kiệt khổ luân hồi và khổ phiền não bằng cách đoạn trừ từng phần. Hoặc minh sát này được gọi là dukkhakkhayagāminī vì nó dẫn đến việc chứng đắc đạo tuệ đưa đến sự chấm dứt khổ.

၂၆. အဘိစေတသိကာနန္တိ အဘိစိတ္တံ သေဋ္ဌစိတ္တံ သိတာနံ နိဿိတာနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခပဋိလာဘဟေတူနံ. နိကာမလာဘီတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတာ. အကိစ္ဆလာဘီတိ နိဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ. ပဂုဏဘာဝေန ဧကော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ ပန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတုံ န သက္ကောတိ, သော အတ္တနော အနိစ္ဆာယ ခိပ္ပမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ယထာပရိစ္ဆေဒဝသေန သမာပတ္တိံ ဌပေတုံ န သက္ကောတိ အယံ ကိစ္ဆလာဘီ ကသိရလာဘီ နာမ. ဧကော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ စ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ စ အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ, သော ယထာပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ သက္ကောတိ, အယံ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ နာမ.

26. Abhicetasikānaṃ có nghĩa là: của các pháp thuộc tâm cao thượng, tức là các thiền nương tựa, y cứ vào tâm tối thắng. Diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ có nghĩa là: của các pháp trú an lạc trong hiện tại, là nhân để chứng đắc an lạc trong mỗi khoảnh khắc nhập định. Nikāmalābhī có nghĩa là: có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn. Akicchalābhī có nghĩa là: người chứng đắc không khó khăn. Akasiralābhī có nghĩa là: người chứng đắc rộng rãi. Do thuần thục, có người có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn, nhưng không thể trấn phục các pháp chướng ngại cho định mà không mệt mỏi; vị ấy xuất khỏi thiền một cách nhanh chóng trái với ý muốn của mình, không thể duy trì định theo thời gian đã xác định. Vị này được gọi là kicchalābhī (người chứng đắc khó khăn) và kasiralābhī (người chứng đắc eo hẹp). Có người có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn, và có thể trấn phục các pháp chướng ngại cho định mà không mệt mỏi; vị ấy có thể xuất khỏi thiền theo thời gian đã xác định. Vị này được gọi là akicchalābhī (người chứng đắc không khó khăn) và akasiralābhī (người chứng đắc không eo hẹp).

၂၇. အယံ ဝုစ္စတိ မဟာနာမ အရိယသာဝကော သေခေါ ပါဋိပဒေါတိ မဟာနာမ အရိယသာဝကော သေခေါ ပါဋိပဒေါ ဝိပဿနာဂဗ္ဘာယ ဝဍ္ဎမာနကပဋိပဒါယ သမန္နာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ. အပုစ္စဏ္ဍတာယာတိ အပူတိအဏ္ဍတာယ. ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဘိဒါယာတိ ဝိပဿနာဒိဉာဏပ္ပဘေဒါယ ဘဗ္ဗော. သမ္ဗောဓာယာတိ အရိယမဂ္ဂါယ. အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿာတိ အရဟတ္တံ [Pg.23] အနုတ္တရော ယောဂက္ခေမော နာမ, တဒဘိဂမာယ ဘဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ယာ ပနာယမေတ္ထ အတ္ထဒီပနတ္ထံ ဥပမာ အာဟဋာ, သာ စေတောခိလသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘တဿာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယကရဏံ ဝိယ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဥဿောဠှိပန္နရသေဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဘာဝေါ’’တိ ယံ ဧဝံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ အာဂတံ, တံ ဣဓ ဧဝံ သီလသမ္ပန္နော ဟောတီတိအာဒိဝစနတော ‘‘တဿာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယကရဏံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သီလသမ္ပန္နတာဒီဟိ ပန္နရသေဟိ ဓမ္မေဟိ သမင်္ဂိဘာဝေါ’’တိ. ဧဝံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

27. Ayaṃ vuccati mahānāma ariyasāvako sekho pāṭipado: (câu này) chỉ ra rằng: “Này Mahānāma, vị Thánh đệ tử hữu học, đang thực hành, được gọi là người thành tựu với pháp hành đang phát triển, với minh sát là thai tạng.” Apuccaṇḍatāya có nghĩa là: do có (trí tuệ minh sát) như trứng không bị thối. Bhabbo abhinibbhidāya có nghĩa là: có khả năng để phá vỡ (vỏ vô minh) cho các loại trí như minh sát, v.v... Sambodhāya có nghĩa là: cho Thánh đạo. Anuttarassa yogakkhemassa: (câu này) chỉ ra rằng: “Quả A-la-hán được gọi là sự an ổn vô thượng khỏi các ách縛; vị ấy có khả năng để chứng đắc quả ấy.” Tuy nhiên, ví dụ được đưa ra ở đây để làm rõ ý nghĩa nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh Cetokhila. Chỉ là, ở đó, sự so sánh ví dụ được đưa ra như sau: “Giống như gà mái có ba hành động đối với trứng của nó, vị Tỳ-khưu này cũng vậy, có sự thành tựu mười lăm chi phần của sự tinh tấn.” Ở đây, do lời dạy “vị ấy thành tựu giới hạnh như vậy...”, nên hiểu sự so sánh ví dụ như sau: “Giống như gà mái có ba hành động đối với trứng của nó, vị Tỳ-khưu này cũng vậy, có sự thành tựu mười lăm pháp bắt đầu bằng giới hạnh.” Nên liên kết và hiểu như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều giống như đã nói.

၂၈. ဣမံယေဝ အနုတ္တရံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိန္တိ ဣမံ ပဌမာဒိဇ္ဈာနေဟိ အသဒိသံ ဥတ္တမံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ. ပဌမာဘိနိဗ္ဘိဒါတိ ပဌမော ဉာဏဘေဒေါ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကုက္ကုဋစ္ဆာပကော ပန ဧကဝါရံ မာတုကုစ္ဆိတော ဧကဝါရံ အဏ္ဍကောသတောတိ ဒွေ ဝါရေ ဇာယတိ. အရိယသာဝကော တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ တာယော ဝါရေ ဇာယတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ပဌမံ ဇာယတိ, သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဒုတိယံ ဇာယတိ, စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ အာသဝက္ခယဉာဏေန တတိယံ ဇာယတိ.

28. Imaṃyeva anuttaraṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ có nghĩa là: sự thanh tịnh của niệm do xả này thuộc về thiền thứ tư, tối thượng, không giống với các thiền từ sơ thiền trở đi. Paṭhamābhinibbhida có nghĩa là: sự phá vỡ (vô minh) của trí tuệ thứ nhất. Đối với (sự phá vỡ) thứ hai, v.v., cũng theo cách này. Tuy nhiên, gà con được sinh ra hai lần: một lần từ bụng mẹ, một lần từ vỏ trứng. Vị Thánh đệ tử được sinh ra ba lần bởi ba minh. Sau khi loại bỏ bóng tối (vô minh) che lấp túc mạng, vị ấy được sinh ra lần đầu tiên bằng túc mạng minh. Sau khi loại bỏ bóng tối che lấp sự chết và tái sinh của chúng sinh, vị ấy được sinh ra lần thứ hai bằng thiên nhãn minh. Sau khi loại bỏ bóng tối che lấp Tứ Thánh Đế, vị ấy được sinh ra lần thứ ba bằng lậu tận minh.

၂၉. ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ စရဏသ္မိန္တိ ဣဒမ္ပိ သီလံ အဿ ဘိက္ခုနော စရဏံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. စရဏံ နာမ ဗဟု အနေကဝိဓံ, သီလာဒယော ပန္နရသဓမ္မာ, တတ္ထ ဣဒမ္ပိ ဧကံ စရဏန္တိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပန စရတိ တေန အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတီတိ စရဏံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

29. Idampissa hoti caraṇasmiṃ có nghĩa là: giới này cũng là pháp hành của vị Tỳ-khưu ấy. Đây là ý nghĩa. Pháp hành có nhiều, nhiều loại, (gồm) mười lăm pháp bắt đầu bằng giới. Trong đó, nên hiểu ý nghĩa rằng “giới này cũng là một pháp hành.” Tuy nhiên, ý nghĩa của từ nên được hiểu như sau: vị ấy đi, tiến đến phương xứ chưa từng đến bằng (giới) ấy, vì vậy nó được gọi là caraṇa (pháp hành). Đây là phương pháp ở mọi nơi.

ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ ဝိဇ္ဇာယာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ တဿ ဝိဇ္ဇာ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဝိဇ္ဇာ နာမ ဗဟု အနေကဝိဓာ, ဝိပဿနဉာဏာဒီနိ အဋ္ဌ ဉာဏာနိ, တတ္ထ ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ဧကာ ဝိဇ္ဇာတိပိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပန ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဧတာယ ဇာနာတီတိ ဝိဇ္ဇာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော ဣတိပိ. စရဏသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ ပဉ္စဒသဟိ ဓမ္မေဟိ စရဏသမ္ပန္နော ဣတိပိ. တဒုဘယေန ပန ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ.

Idampissa hoti vijjāyāti có nghĩa là: Túc mạng minh trí này của vị ấy được gọi là minh, đó là ý nghĩa. Minh có nhiều loại, có tám loại trí tuệ bắt đầu bằng minh sát trí, trong đó trí tuệ này cũng là một loại minh. Về ý nghĩa của từ, vì biết sau khi đã xuyên thủng bằng trí tuệ này, nên gọi là minh. Phương pháp này áp dụng cho tất cả mọi nơi. Vijjāsampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do ba loại minh. Caraṇasampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do mười lăm pháp hạnh. Tadubhayena pana vijjācaraṇasampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do cả hai.

၃၀. သနင်္ကုမာရေနာတိ [Pg.24] ပေါရာဏကကုမာရေန, စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ကုမာရောတိ ပညာတေန. သော ကိရ မနုဿပထေ ပဉ္စစူဠကကုမာရကကာလေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သော အတ္တဘာဝေါ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ, တသ္မာ တာဒိသေနေဝ အတ္တဘာဝေန စရတိ, တေန နံ သနင်္ကုမာရောတိ သဉ္ဇာနန္တိ. ဇနေတသ္မိန္တိ ဇနိတသ္မိံ, ပဇာယာတိ အတ္ထော. ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနောတိ ယေ ဇနေတသ္မိံ ဂေါတ္တံ ပဋိသရန္တိ ‘‘အဟံ ဂေါတမော, အဟံ ကဿပေါ’’တိ, တေသု လောကေ ဂေါတ္တပဋိသာရီသု ခတ္တိယော သေဋ္ဌော. အနုမတာ ဘဂဝတာတိ မမ ပဉှဗျာကရဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ဒေသိတာတိ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ‘‘အဟမ္ပိ, အမ္ဗဋ္ဌ, ဧဝံ ဝဒါမိ –

30. Sanaṅkumārenāti có nghĩa là bởi vị đồng tử cổ xưa, được biết đến là đồng tử từ thời xa xưa. Tương truyền, vị ấy khi còn ở cõi người, trong thời làm đồng tử có năm búi tóc, đã phát sinh thiền định, và với thiền định không bị suy giảm, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Thân thể ấy của vị ấy trở nên thân thương và đẹp lòng, do đó vị ấy đi lại với thân thể như vậy, vì thế người ta biết đến vị ấy là Sanaṅkumāra. Janetasminti có nghĩa là trong chúng sanh, trong loài người. Ye gottapaṭisārinoti có nghĩa là những người trong chúng sanh thường nhớ đến dòng dõi của mình rằng: ‘Ta là Gotama, ta là Kassapa,’ trong số những người thường nhớ đến dòng dõi trong thế gian, dòng dõi Sát-đế-lỵ là cao quý nhất. Anumatā bhagavatāti có nghĩa là được Đức Thế Tôn chấp thuận, trong kinh Ambaṭṭha, Đức Phật, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng tương ứng với lời giải đáp câu hỏi của tôi rằng: ‘Này Ambaṭṭha, Ta cũng nói như vậy –’

‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’တိ’’. (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၇) –

‘Trong chúng sanh, những ai thường nhớ đến dòng dõi, thì dòng dõi Sát-đế-lỵ là cao quý nhất; người nào đầy đủ minh và hạnh, người ấy là cao quý nhất trong cõi trời và người.’

ဧဝံ ဘာသန္တေန အနုညာတာ အနုမောဒိတာ. သာဓု သာဓု အာနန္ဒာတိ, ဘဂဝါ ကိရ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဒ္ဒံ အနောက္ကမန္တောဝ ဣမံ သုတ္တံ သုတွာ အာနန္ဒေန သေခပဋိပဒါယ ကူဋံ ဂဟိတန္တိ ဉတွာ ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော သာဓုကာရံ အဒါသိ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန ဣဒံ သုတ္တံ ဇိနဘာသိတံ နာမ ဇာတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Bằng cách nói như vậy, Ngài đã chấp thuận và tán thán. Sādhu sādhu ānandāti, tương truyền Đức Thế Tôn từ đầu đã không ngủ, sau khi nghe bài kinh này, biết rằng ‘Ānanda đã nắm bắt được đỉnh cao của pháp hành của bậc hữu học,’ Ngài đã đứng dậy, ngồi kiết già và tán thán. Và chỉ với chừng ấy, bài kinh này đã trở thành lời của Đấng Chiến Thắng. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích Kinh Hữu Học đã kết thúc.

၄. ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Phần giải thích Kinh Potaliya

၃၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပေါတလိယသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာပေသူတိ အင်္ဂါယေဝ သော ဇနပဒေါ, မဟိယာ ပနဿ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ, တာသံ အဝိဒူရတ္တာ ဥတ္တရာပေါတိပိ ဝုစ္စတိ. ကတရမဟိယာ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါတိ, မဟာမဟိယာ. တတ္ထာယံ အာဝိဘာဝကထာ – အယံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော. တတ္ထ စ စတုသဟဿယောဇနပ္ပမာဏော ပဒေသော ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော သမုဒ္ဒေါတိ သင်္ခံ ဂတော[Pg.25]. တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ မနုဿာ ဝသန္တိ. တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ ဟိမဝါ ပတိဋ္ဌိတော ဥဗ္ဗေဓေန ပဉ္စယောဇနသတိကော စတုရာသီတိကူဋသဟဿပဋိမဏ္ဍိတော သမန္တတော သန္ဒမာနပဉ္စသတနဒီဝိစိတ္တော, ယတ္ထ အာယာမဝိတ္ထာရေန စေဝ ဂမ္ဘီရတာယ စ ပဏ္ဏာသပဏ္ဏာသယောဇနာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပရိမဏ္ဍလာ အနောတတ္တဒဟော ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟော ရထကာရဒဟော ဆဒ္ဒန္တဒဟော ကုဏာလဒဟော မန္ဒာကိနီဒဟော သီဟပပါတဒဟောတိ သတ္တ မဟာသရာ ပတိဋ္ဌိတာ. တေသု အနောတတ္တဒဟော သုဒဿနကူဋံ စိတြကူဋံ ကာဠကူဋံ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ ကေလာသကူဋန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပဗ္ဗတေဟိ ပရိက္ခိတ္တော.

31. Evaṃ me sutanti là kinh Potaliya. Trong đó, aṅguttarāpesūti, xứ ấy chính là Aṅga, nhưng vì các vùng nước ở phía bắc sông Mahī không xa, nên cũng được gọi là Uttarāpa. Vùng nước ở phía bắc sông Mahī nào? Đó là sông Mahāmahī. Đây là câu chuyện làm rõ điều đó – Tương truyền, cõi Diêm-phù-đề này có chu vi mười ngàn do-tuần. Trong đó, một vùng rộng bốn ngàn do-tuần bị nước bao phủ, được gọi là biển. Con người sống trong một vùng rộng ba ngàn do-tuần. Dãy Hy-mã-lạp sơn nằm trong một vùng rộng ba ngàn do-tuần, cao năm trăm do-tuần, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn đỉnh núi, và được tô điểm bởi năm trăm con sông chảy xung quanh. Nơi đó có bảy hồ lớn được thiết lập, mỗi hồ dài, rộng và sâu năm mươi do-tuần, chu vi một trăm năm mươi do-tuần, đó là hồ Anotatta, hồ Kaṇṇamuṇḍa, hồ Rathakāra, hồ Chaddanta, hồ Kuṇāla, hồ Mandākinī, và hồ Sīhapapāta. Trong số đó, hồ Anotatta được bao quanh bởi năm ngọn núi này: đỉnh Sudassana, đỉnh Citra, đỉnh Kāḷa, đỉnh Gandhamādana, và đỉnh Kelāsa.

တတ္ထ သုဒဿနကူဋံ သောဝဏ္ဏမယံ ဒွိယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ အန္တောဝင်္ကံ ကာကမုခသဏ္ဌာနံ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ. စိတြကူဋံ သဗ္ဗရတနမယံ. ကာဠကူဋံ အဉ္ဇနမယံ. ဂန္ဓမာဒနကူဋံ သာနုမယံ အဗ္ဘန္တရေ မုဂ္ဂဝဏ္ဏံ, မူလဂန္ဓော သာရဂန္ဓော ဖေဂ္ဂုဂန္ဓော တစဂန္ဓော ပပဋိကဂန္ဓော ရသဂန္ဓော ပတ္တဂန္ဓော ပုပ္ဖဂန္ဓော ဖလဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓောတိ ဣမေဟိ ဒသဟိ ဂန္ဓေဟိ ဥဿန္နံ နာနပ္ပကာရဩသဓသဉ္ဆန္နံ, ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသေ အာဒိတ္တမိဝ အင်္ဂါရံ ဇလန္တံ တိဋ္ဌတိ. ကေလာသကူဋံ ရဇတမယံ. သဗ္ဗာနိ သုဒဿနေန သမာနုဗ္ဗေဓသဏ္ဌာနာနိ, တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ. တာနိ သဗ္ဗာနိ ဒေဝါနုဘာဝေန နာဂါနုဘာဝေန စ ဝဿန္တိ, နဒိယော စ တေသု သန္ဒန္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဥဒကံ အနောတတ္တမေဝ ပဝိသတိ. စန္ဒိမသူရိယာ ဒက္ခိဏေန ဝါ ဥတ္တရေန ဝါ ဂစ္ဆန္တာ ပဗ္ဗတန္တရေန တတ္ထ ဩဘာသံ ကရောန္တိ, ဥဇုံ ဂစ္ဆန္တာ န ကရောန္တိ, တေနေဝဿ အနောတတ္တန္တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ.

Trong đó, đỉnh Sudassana làm bằng vàng, cao hai trăm do-tuần, cong vào trong, có hình dạng như mỏ quạ, che phủ chính hồ ấy. Đỉnh Citra làm bằng mọi loại bảo vật. Đỉnh Kāḷa làm bằng đá anjan. Đỉnh Gandhamādana có các sườn núi, bên trong có màu như đậu xanh, và tràn ngập mười loại hương thơm này: hương rễ, hương lõi, hương giác, hương vỏ, hương vỏ ngoài, hương nhựa, hương lá, hương hoa, hương quả, và hương của tất cả các loại hương; được bao phủ bởi nhiều loại dược thảo khác nhau, vào ngày trai giới của hắc nguyệt, nó đứng đó rực cháy như một đống than hồng. Đỉnh Kelāsa làm bằng bạc. Tất cả các đỉnh đều có cùng chiều cao và hình dạng như Sudassana, và chúng đứng che phủ chính hồ ấy. Tất cả chúng đều tồn tại nhờ uy lực của chư thiên và long vương, và các con sông chảy từ chúng. Tất cả nước ấy đều chảy vào hồ Anotatta. Mặt trăng và mặt trời, khi đi về phía nam hoặc phía bắc, chiếu sáng vào đó qua khe núi, nhưng khi đi thẳng thì không chiếu sáng, do đó nó có tên là Anotatta (không bị nung nóng).

တတ္ထ မနောဟရသိလာတလာနိ နိမ္မစ္ဆကစ္ဆပါနိ ဖလိကသဒိသနိမ္မလုဒကာနိ နှာနတိတ္ထာနိ သုပဋိယတ္တာနိ ဟောန္တိ, ယေသု ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ စ ဣဒ္ဓိမန္တော စ ဣသယော နှာယန္တိ, ဒေဝယက္ခာဒယော ဥယျာနကီဠကံ ကီဠန္တိ.

Ở đó có những phiến đá đẹp đẽ, không có cá và rùa, nước trong như pha lê, và các bến tắm được chuẩn bị tốt. Tại những nơi đó, các vị Phật, Độc Giác Phật, và các vị A-la-hán, cùng các vị ẩn sĩ có thần thông thường tắm, và các vị trời, dạ-xoa, v.v., thường vui chơi trong vườn.

တဿ စတူသု ပဿေသု သီဟမုခံ ဟတ္ထိမုခံ အဿမုခံ ဥသဘမုခန္တိ စတ္တာရိ မုခါနိ ဟောန္တိ, ယေဟိ စတဿော နဒိယော သန္ဒန္တိ. သီဟမုခေန နိက္ခန္တနဒီတီရေ သီဟာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ. ဟတ္ထိမုခါဒီဟိ ဟတ္ထိအဿဥသဘာ. ပုရတ္ထိမဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ အနောတတ္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဣတရာ တိဿော နဒိယော အနုပဂမ္မ [Pg.26] ပါစီနဟိမဝန္တေနေဝ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသတိ. ပစ္ဆိမဒိသတော စ ဥတ္တရဒိသတော စ နိက္ခန္တနဒိယောပိ တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပစ္ဆိမဟိမဝန္တေနေဝ ဥတ္တရဟိမဝန္တေနေဝ စ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. ဒက္ခိဏဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ ပန တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏေန ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေနေဝ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိက္ခေပေန တိဂါဝုတပ္ပမာဏာ ဥဒကဓာရာ စ ဟုတွာ အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ တိယဂ္ဂဠေ နာမ ပါသာဏေ ပတိတာ, ပါသာဏော ဥဒကဓာရာဝေဂေန ဘိန္နော. တတ္ထ ပညာသယောဇနပ္ပမာဏာ တိယဂ္ဂဠာ နာမ ပေါက္ခရဏီ ဇာတာ, ပေါက္ခရဏိယာ ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတာ. တတော ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ဝိဉ္ဈုံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထတလေ ပဉ္စင်္ဂုလိသဒိသာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. သာ တိက္ခတ္တုံ အနောတတ္တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတဋ္ဌာနေ အာဝဋ္ဋဂင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ. ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ကဏှဂင်္ဂါတိ, အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ အာကာသဂင်္ဂါတိ, တိယဂ္ဂဠပါသာဏေ ပညာသယောဇနောကာသေ ဌိတာ တိယဂ္ဂဠပေါက္ခရဏီတိ, ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ဗဟလဂင်္ဂါတိ, ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ဥမင်္ဂဂင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ. ဝိဉ္ဈုံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ပန ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီတိ ပဉ္စဓာ သင်္ခံ ဂတာ. ဧဝမေတာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဟိမဝန္တတော ပဘဝန္တိ. တာသု ယာ အယံ ပဉ္စမီ မဟီ နာမ, သာ ဣဓ မဟာမဟီတိ အဓိပ္ပေတာ. တဿာ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ, တာသံ အဝိဒူရတ္တာ သော ဇနပဒေါ အင်္ဂုတ္တရာပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မိံ အင်္ဂုတ္တရာပေသု ဇနပဒေ.

Ở bốn phía của hồ ấy có bốn cửa: cửa sư tử, cửa voi, cửa ngựa, và cửa trâu, từ đó có bốn con sông chảy ra. Trên bờ sông chảy ra từ cửa sư tử, có rất nhiều sư tử. (Tương tự) từ các cửa voi v.v... có nhiều voi, ngựa, và trâu. Con sông chảy ra từ phía đông, sau khi đi vòng quanh hồ Anotatta ba vòng theo chiều kim đồng hồ, không đến gần ba con sông kia, đã đi vào con đường không có người ở chỉ bằng dãy Hy-mã-lạp sơn phía đông rồi chảy vào đại dương. Các con sông chảy ra từ phía tây và phía bắc cũng như vậy, sau khi đi vòng quanh (hồ) theo chiều kim đồng hồ, đã đi vào con đường không có người ở chỉ bằng dãy Hy-mã-lạp sơn phía tây và phía bắc rồi chảy vào đại dương. Còn con sông chảy ra từ phía nam, sau khi đi vòng quanh hồ ấy ba vòng theo chiều kim đồng hồ, đã chảy thẳng về phía nam trên một cao nguyên đá suốt sáu mươi do-tuần, đập vào một ngọn núi, dâng lên, và trở thành một dòng nước có chu vi ba gāvuta, rồi chảy trên không trung suốt sáu mươi do-tuần, rơi xuống một tảng đá tên là Tiyaggaḷa; tảng đá bị vỡ bởi sức mạnh của dòng nước. Tại đó, một cái hồ tên là Tiyaggaḷā, rộng năm mươi do-tuần, được hình thành. (Dòng sông) phá vỡ bờ hồ, đi vào tảng đá và chảy đi sáu mươi do-tuần. Sau đó, nó phá vỡ lòng đất rắn chắc, chảy qua một đường hầm suốt sáu mươi do-tuần, đập vào một ngọn núi nằm ngang tên là Viñjhu, rồi trở thành năm dòng chảy giống như năm ngón tay trên lòng bàn tay và tiếp tục chảy. Nơi nó chảy sau khi đi vòng quanh hồ Anotatta ba vòng được gọi là Āvaṭṭagaṅgā. Nơi nó chảy thẳng sáu mươi do-tuần trên cao nguyên đá được gọi là Kaṇhagaṅgā. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần trên không trung được gọi là Ākāsagaṅgā. Nơi nó nằm trong khoảng không gian năm mươi do-tuần trên tảng đá Tiyaggaḷa được gọi là Tiyaggaḷapokkharaṇī. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần sau khi phá vỡ bờ và đi vào tảng đá được gọi là Bahalagaṅgā. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần qua đường hầm được gọi là Umaṅgagaṅgā. Còn nơi nó chảy sau khi đập vào ngọn núi tên là Viñjhu và trở thành năm dòng thì được biết đến với năm tên: Gaṅgā, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū, và Mahī. Như vậy, năm con sông lớn này bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn. Trong số đó, con sông thứ năm tên là Mahī, ở đây được hiểu là Mahāmahī. Vùng nước ở phía bắc của nó, do không ở xa những vùng nước ấy, nên xứ ấy được biết là Aṅguttarāpa. Trong xứ Aṅguttarāpa ấy.

အာပဏံ နာမာတိ တသ္မိံ ကိရ နိဂမေ ဝီသတိ အာပဏမုခသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ အဟေသုံ. ဣတိ သော အာပဏာနံ ဥဿန္နတ္တာ အာပဏန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တဿ စ နိဂမဿ အဝိဒူရေ နဒီတီရေ ဃနစ္ဆာယော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ မဟာဝနသဏ္ဍော, တသ္မိံ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ. တေနေဝေတ္ထ ဝသနဋ္ဌာနံ န နိယာမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေနညတရော ဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမီတိ [Pg.27] ဘိက္ခုသံဃံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပေသေတွာ ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိ ပေါတလိယံ ဂဟပတိံ သန္ဓာယ. ပေါတလိယောပိ ခေါ ဂဟပတီတိ ပေါတလိယောတိ ဧဝံနာမကော ဂဟပတိ. သမ္ပန္နနိဝါသနပါဝုရဏောတိ ပရိပုဏ္ဏနိဝါသနပါဝုရဏော, ဧကံ ဒီဃဒသံ သာဋကံ နိဝတ္ထော ဧကံ ပါရုတောတိ အတ္ထော. ဆတ္တုပါဟနာဟီတိ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ ဥပါဟနာ အာရုယှာတိ အတ္ထော. အာသနာနီတိ ပလ္လင်္ကပီဌပလာလပီဌကာဒီနိ. အန္တမသော သာခါဘင်္ဂမ္ပိ ဟိ အာသနန္တေဝ ဝုစ္စတိ. ဂဟပတိဝါဒေနာတိ ဂဟပတီတိ ဣမိနာ ဝစနေန. သမုဒါစရတီတိ ဝေါဟရတိ.

Về tên gọi Āpaṇa, tương truyền rằng ở thị trấn ấy có hai mươi ngàn cửa hàng được phân chia. Do đó, vì sự sung túc của các cửa hàng, nó được gọi là Āpaṇa. Và không xa thị trấn ấy, trên bờ sông, có một khu rừng lớn, một vùng đất khả ái, rợp bóng cây, nơi đức Thế Tôn trú ngụ. Do đó, nên hiểu rằng nơi ở không được ấn định tại đây. ‘Ngài đã đi đến một khu rừng nọ’ có nghĩa là sau khi cho chúng Tỳ-khưu về nơi ở, ngài đã một mình đi đến, nhắm đến gia chủ Potaliya. ‘Gia chủ Potaliya’ có nghĩa là vị gia chủ có tên là Potaliya. ‘Ăn mặc và choàng y tươm tất’ có nghĩa là ăn mặc và choàng y đầy đủ; nghĩa là, đã mặc một tấm vải có tua dài và choàng một tấm khác. ‘Với dù và giày dép’ có nghĩa là cầm dù và mang giày dép. ‘Các chỗ ngồi’ có nghĩa là giường, ghế, chiếu rơm, v.v... Thật vậy, ngay cả một cành cây gãy cũng được gọi là chỗ ngồi. ‘Với cách gọi ‘gia chủ’’ có nghĩa là với từ ‘gia chủ’ này. ‘Xưng hô’ có nghĩa là gọi.

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ တတိယံ ဂဟပတီတိ ဝစနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဘဂဝန္တမေတံ ‘‘တယိဒံ, ဘော, ဂေါတမာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ နစ္ဆန္နန္တိ န အနုစ္ဆဝိကံ. နပ္ပတိရူပန္တိ န သာရုပ္ပံ. အာကာရာတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ဒီဃဒသဝတ္ထဓာရဏ-ကေသမဿုနခဌပနာဒီနိ ဟိ သဗ္ဗာနေဝ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ တဿ ဂိဟိဘာဝံ ပါကဋံ ကရောန္တီတိ အာကာရာ, ဂိဟိသဏ္ဌာနေန သဏ္ဌိတတ္တာ လိင်္ဂါ, ဂိဟိဘာဝဿ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တတာယ နိမိတ္တာတိ ဝုတ္တာ. ယထာ တံ ဂဟပတိဿာတိ ယထာ ဂဟပတိဿ အာကာရလိင်္ဂနိမိတ္တာ ဘဝေယျုံ, တထေဝ တုယှံ. တေန တာဟံ ဧဝံ သမုဒါစရာမီတိ ဒဿေတိ. အထ သော ယေန ကာရဏေန ဂဟပတိဝါဒံ နာဓိဝါသေတိ, တံ ပကာသေန္တော ‘‘တထာ ဟိ ပန မေ’’တိအာဒိမာဟ.

‘Đã bạch với đức Thế Tôn điều này’ có nghĩa là, không thể kham nhẫn lời gọi ‘gia chủ’ đến lần thứ ba, ông đã bạch với đức Thế Tôn lời này, bắt đầu bằng: ‘Thưa ngài Gotama, điều này...’. Trong đó, ‘không xứng đáng’ có nghĩa là không thích hợp. ‘Không thích hợp’ có nghĩa là không tương xứng. Các từ bắt đầu bằng ‘ākāra’ (dáng vẻ) đều là đồng nghĩa với ‘lý do’. Thật vậy, tất cả các biểu hiện của người tại gia như mặc y phục có tua dài, để tóc, râu, móng tay, v.v... được gọi là ‘ākārā’ (dáng vẻ) vì chúng làm hiển lộ thân phận tại gia của người ấy; được gọi là ‘liṅgā’ (dấu hiệu) vì chúng được thiết lập với hình tướng của người tại gia; được gọi là ‘nimittā’ (đặc điểm) vì chúng là nguyên nhân để nhận biết thân phận tại gia. ‘Như thế nào đối với một gia chủ’ có nghĩa là: như một gia chủ có những dáng vẻ, dấu hiệu, đặc điểm nào, thì ông cũng có như vậy. Ngài chỉ ra rằng: ‘Vì thế, ta xưng hô với ông như vậy’. Bấy giờ, để giải thích lý do tại sao ông không kham nhẫn cách gọi ‘gia chủ’, ông đã nói những lời bắt đầu bằng: ‘Bởi vì, thưa ngài, đối với tôi...’.

နိယျာတန္တိ နိယျာတိတံ. အနောဝါဒီ အနုပဝါဒီတိ ‘‘တာတာ, ကသထ, ဝပထ, ဝဏိပ္ပထံ ပယောဇေထာ’’တိအာဒိနာ ဟိ နယေန ဩဝဒန္တော ဩဝါဒီ နာမ ဟောတိ. ‘‘တုမှေ န ကသထ, န ဝပထ, န ဝဏိပ္ပထံ ပယောဇေထ, ကထံ ဇီဝိဿထ, ပုတ္တဒါရံ ဝါ ဘရိဿထာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပန ဥပဝဒန္တော ဥပဝါဒီ နာမ ဟောတိ. အဟံ ပန ဥဘယမ္ပိ တံ န ကရောမိ. တေနာဟံ တတ္ထ အနောဝါဒီ အနုပဝါဒီတိ ဒဿေတိ. ဃာသစ္ဆာဒနပရမော ဝိဟရာမီတိ ဃာသမတ္တဉ္စေဝ အစ္ဆာဒနမတ္တဉ္စ ပရမံ ကတွာ ဝိဟရာမိ, တတော ပရံ နတ္ထိ, န စ ပတ္ထေမီတိ ဒီပေတိ.

‘Đã được giao phó’ có nghĩa là đã được từ bỏ. ‘Không khuyên dạy, không khiển trách’ có nghĩa là: Thật vậy, người khuyên dạy theo cách này: ‘Này các con, hãy cày bừa, hãy gieo trồng, hãy buôn bán’ thì được gọi là người khuyên dạy (ovādī). Còn người khiển trách theo cách này: ‘Các người không cày bừa, không gieo trồng, không buôn bán, làm sao các người sẽ sống, hay làm sao sẽ nuôi vợ con?’ thì được gọi là người khiển trách (upavādī). Nhưng tôi không làm cả hai điều đó. Ông ấy chỉ ra rằng: ‘Vì thế, đối với việc ấy, tôi là người không khuyên dạy, không khiển trách’. ‘Tôi sống chỉ cốt để có thức ăn và y phục’ có nghĩa là: tôi sống, xem việc chỉ có thức ăn và chỉ có y phục là tối hậu. Ông ấy giải thích rằng: ‘Ngoài ra không có gì hơn, và tôi cũng không mong cầu’.

၃၂. ဂိဒ္ဓိလောဘော ပဟာတဗ္ဗောတိ ဂေဓဘူတော လောဘော ပဟာတဗ္ဗော. အနိန္ဒာရောသန္တိ အနိန္ဒာဘူတံ အဃဋ္ဋနံ. နိန္ဒာရောသောတိ နိန္ဒာဃဋ္ဋနာ. ဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒါယာတိ ဧတ္ထ ဝေါဟာရောတိ ဗျဝဟာရဝေါဟာရောပိ ပဏ္ဏတ္တိပိ ဝစနမ္ပိ စေတနာပိ. တတ္ထ –

32. Giddhilobho pahātabbo có nghĩa là: Lòng tham lam, tham ái cần được đoạn trừ. Anindārosa có nghĩa là: Sự không quở trách, không va chạm. Nindāroso có nghĩa là: Sự quở trách, sự va chạm. Trong câu Vohārasamucchedāya ở đây, vohāra có nghĩa là: vohāra về thương mại, vohāra về chế định, vohāra về lời nói, và vohāra về tác ý. Trong ấy –

‘‘ယော [Pg.28] ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ;

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဝါဏိဇော သော န ဗြာဟ္မဏော’’တိ. (မ. နိ. ၂.၄၅၇) –

«Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai sống bằng nghề buôn bán; hãy biết như vậy: người ấy là thương nhân, không phải là Bà-la-môn».

အယံ ဗျဝဟာရဝေါဟာရော နာမ. ‘‘သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၁၃-၁၃၁၅) အယံ ပဏ္ဏတ္တိဝေါဟာရော နာမ. ‘‘တထာ တထာ ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၃၂) အယံ ဝစနဝေါဟာရော နာမ. ‘‘အဋ္ဌ အရိယဝေါဟာရာ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟရာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၆၇) အယံ စေတနာဝေါဟာရော နာမ, အယမိဓာဓိပ္ပေတော. ယသ္မာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂိဟီတိ စေတနာ နတ္ထိ, သမဏောတိ စေတနာ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ဝစနံ နတ္ထိ, သမဏောတိ ဝစနံ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ပဏ္ဏတ္တိ နတ္ထိ, သမဏောတိ ပဏ္ဏတ္တိ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ဗျဝဟာရော နတ္ထိ, သမဏောတိ ဝါ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ ဗျဝဟာရော ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေပေတေ လဗ္ဘန္တိ.

Đây được gọi là vohāra về thương mại. «Sự gọi tên, danh xưng, chế định, quy ước» — đây được gọi là vohāra về chế định. «Nói năng theo cách này cách khác mà không chấp thủ» — đây được gọi là vohāra về lời nói. «Tám vohāra của bậc Thánh, tám vohāra của bậc không phải Thánh» — đây được gọi là vohāra về tác ý, và đây là điều được chủ ý ở đây. Hoặc là, vì rằng kể từ khi xuất gia, tác ý ‘ta là cư sĩ’ không có, chỉ có tác ý ‘ta là sa-môn’. Lời nói ‘cư sĩ’ không có, chỉ có lời nói ‘sa-môn’. Chế định ‘cư sĩ’ không có, chỉ có chế định ‘sa-môn’. Giao dịch của cư sĩ không có, chỉ có sự gọi tên là ‘sa-môn’ hay ‘vị xuất gia’. Do đó, tất cả những điều này đều có thể được hiểu.

၃၃. ယေသံ ခေါ အဟံ သံယောဇနာနံ ဟေတု ပါဏာတိပါတီတိ ဧတ္ထ ပါဏာတိပါတောဝ သံယောဇနံ. ပါဏာတိပါတဿေဝ ဟိ ဟေတု ပါဏာတိပါတပစ္စယာ ပါဏာတိပါတီ နာမ ဟောတိ. ပါဏာတိပါတာနံ ပန ဗဟုတာယ ‘‘ယေသံ ခေါ အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေသာဟံ သံယောဇနာနန္တိ တေသံ အဟံ ပါဏာတိပါတဗန္ဓနာနံ. ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ပဋိပန္နောတိ ဣမိနာ အပါဏာတိပါတသင်္ခါတေန ကာယိကသီလသံဝရေန ပဟာနတ္ထာယ သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဋိပန္နော. အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျာတိ ကုန္ထကိပိလ္လိကမ္ပိ နာမ ဇီဝိတာ အဝေါရောပနကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါဏာတိပါတမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါဏာတိပါတမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စ တုလယိတွာ ပရိယောဂါဟေတွာ အညေပိ ဝိညူ ပဏ္ဍိတာ ဂရဟေယျုံ. ဧတဒေဝ ခေါ ပန သံယောဇနမေတံ နီဝရဏန္တိ ဒသသု သံယောဇနေသု ပဉ္စသု စ နီဝရဏေသု အပရိယာပန္နမ္ပိ ‘‘အဋ္ဌ နီဝရဏာ’’တိ ဒေသနာဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဝဋ္ဋဗန္ဓနဋ္ဌေန ဟိ ဟိတပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေန စ သံယောဇနန္တိပိ နီဝရဏန္တိပိ ဝုတ္တံ. အာသဝါတိ ပါဏာတိပါတကာရဏာ ဧကော အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိဃာတပရိဠာဟာတိ ဝိဃာတာ စ ပရိဠာဟာ စ. တတ္ထ [Pg.29] ဝိဃာတဂ္ဂဟဏေန ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ဝိပါကဒုက္ခဉ္စ ဂဟိတံ, ပရိဠာဟဂ္ဂဟဏေနပိ ကိလေသပရိဠာဟော စ ဝိပါကပရိဠာဟော စ ဂဟိတော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

33. Trong câu ‘Do những kiết sử nào mà tôi là người sát sanh’, chính sự sát sanh là kiết sử. Thật vậy, do nhân là chính sự sát sanh, do duyên là sự sát sanh, nên được gọi là người sát sanh. Nhưng do các sinh mạng có nhiều, nên được nói ở số nhiều là «yesaṃ kho ahaṃ». Tesāhaṃ saṃyojanānaṃ có nghĩa là: Ta, đối với những trói buộc sát sanh ấy. Với câu pahānāya samucchedāya paṭipanno, (có nghĩa là) đã thực hành để đoạn trừ, để cắt đứt tận gốc bằng sự thu thúc giới về thân được gọi là không sát sanh. Attāpi maṃ upavadeyyā có nghĩa là: Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép tước đoạt mạng sống của cả loài kiến, loài mối, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là việc sát sanh, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Anuviccāpi maṃ viññū garaheyyuṃ có nghĩa là: Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là việc sát sanh, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, cân nhắc, thấu hiểu, các bậc trí, bậc hiền triết khác cũng có thể quở trách. Etadeva kho pana saṃyojanametaṃ nīvaraṇaṃ có nghĩa là: Mặc dù không nằm trong mười kiết sử và năm triền cái, nhưng theo cách thuyết giảng, điều này được nói là «tám triền cái». Vì có đặc tính trói buộc trong vòng luân hồi và che lấp lợi ích, nên được gọi là kiết sử và triền cái. Āsavā có nghĩa là: Do nhân là sát sanh, một lậu hoặc là vô minh lậu sanh khởi. Vighātapariḷāhā có nghĩa là: những phiền muộn và những nhiệt não. Ở đây, qua việc dùng từ vighāta, cả khổ do phiền não và khổ do quả dị thục đều được bao hàm; và qua việc dùng từ pariḷāha, cả nhiệt não do phiền não và nhiệt não do quả dị thục đều được bao hàm. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu ở tất cả mọi nơi.

၃၄-၄၀. အယံ ပန ဝိသေသော – တေသာဟံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာယာတိ ဣမသ္မိံ ပဒေ ဣမိနာ ဒိန္နာဒါနသင်္ခါတေန ကာယိကသီလသံဝရေန, သစ္စဝါစာသင်္ခါတေန ဝါစသိကသီလသံဝရေန, အပိသုဏာဝါစာသင်္ခါတေန ဝါစသိကသီလသံဝရေန, အဂိဒ္ဓိလောဘသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန, အနိန္ဒာရောသသင်္ခါတေန ကာယိကဝါစသိကသီလသံဝရေန, အကောဓုပါယာသသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန, အနတိမာနသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန ပဟာနတ္ထာယ သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဋိပန္နောတိ ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

34-40. Đây là điểm đặc biệt – trong câu tesāhaṃ saṃyojanānaṃ pahānāya, (cần hiểu là) đã thực hành để đoạn trừ, để cắt đứt tận gốc bằng sự thu thúc giới về thân được gọi là không lấy của không cho này; bằng sự thu thúc giới về lời nói được gọi là nói lời chân thật; bằng sự thu thúc giới về lời nói được gọi là không nói lời đâm thọc; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không tham lam, tham ái; bằng sự thu thúc giới về thân và lời nói được gọi là không quở trách, không va chạm; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không sân hận, không oán thù; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không quá mạn. Như vậy, sự áp dụng cần được thực hiện trong tất cả các trường hợp.

အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဣမေသု ပန ပဒေသု တိဏသလာကမ္ပိ နာမ ဥပါဒါယ အဒိန္နံ အဂ္ဂဟဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အဒိန္နာဒါနမတ္တတောပိ ဝိရမိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အဒိန္နာဒါနမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဣမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုံ? ဟသာပေက္ခတာယပိ နာမ ဒဝကမျတာယ ဝါ မုသာဝါဒံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. သဗ္ဗာကာရေန ပိသုဏံ အကရဏသာသနေ နာမ ပဗ္ဗဇိတွာ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဂိဒ္ဓိလောဘံ အကရဏသာသနေ နာမ ပဗ္ဗဇိတွာပိ. ကကစေန အင်္ဂေသု ဩက္ကန္တိယမာနေသုပိ နာမ ပရေသံ နိန္ဒာရောသံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. ဆိန္နခါဏုကဏ္ဋကာဒီသုပိ နာမ ကောဓုပါယာသံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. အဓိမာနမတ္တမ္ပိ နာမ မာနံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတိမာနမတ္တမ္ပိ ပဇဟိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတိမာနမတ္တမ္ပိ ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဣမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

Trong các câu Attāpi maṃ upavadeyya anuviccāpi maṃ viññū garaheyyuṃ, (cần hiểu như sau): Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép lấy của không cho, dù chỉ là cọng cỏ hay thanh tre, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là việc lấy của không cho, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là việc lấy của không cho, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, bậc trí cũng có thể quở trách ta. (Tương tự cho các trường hợp khác:) Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép nói dối, dù chỉ để đùa giỡn hay bông lơn. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép nói lời đâm thọc dưới mọi hình thức. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có lòng tham lam, tham ái dù chỉ một chút. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép quở trách, va chạm người khác, dù cho bị cưa cắt các chi phần. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có sân hận, oán thù, dù chỉ đối với gốc cây khô hay gai nhọn đã bị chặt. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có ngã mạn, dù chỉ là sự kiêu mạn, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là sự quá mạn, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là sự quá mạn, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, bậc trí cũng có thể quở trách ta. Như vậy, sự áp dụng cần được thực hiện trong tất cả các trường hợp.

အာသဝါတိ ဣမသ္မိံ ပန ပဒေ အဒိန္နာဒါနကာရဏာ ကာမာသဝေါ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ တယော အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ မုသာဝါဒကာရဏာ ပိသုဏာဝါစာကာရဏာ စ, ဂိဒ္ဓိလောဘကာရဏာ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ [Pg.30] စ, နိန္ဒာရောသကာရဏာ အဝိဇ္ဇာသဝေါဝ, တထာ ကောဓုပါယာသကာရဏာ, အတိမာနကာရဏာ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စာတိ ဒွေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝံ အာသဝုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Trong câu Āsavā này, (cần hiểu như sau): do nhân là lấy của không cho, ba lậu hoặc sanh khởi: dục lậu, kiến lậu, và vô minh lậu; tương tự, do nhân là nói dối và nói lời đâm thọc; do nhân là tham lam, tham ái, hai lậu hoặc sanh khởi: kiến lậu và vô minh lậu; do nhân là quở trách, va chạm, chỉ có vô minh lậu sanh khởi; tương tự, do nhân là sân hận, oán thù; do nhân là quá mạn, hai lậu hoặc sanh khởi: hữu lậu và vô minh lậu. Như vậy, sự sanh khởi của các lậu hoặc cần được hiểu.

ဣမေသု ပန အဋ္ဌသုပိ ဝါရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ ပုန အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော – ပုရိမေသု တာဝ စတူသု ဝိရမိတုံ န သက္ကောမီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ပစ္ဆိမေသု ပဇဟိတုံ န သက္ကောမီတိ. ပါဏာတိပါတနိန္ဒာရောသကောဓုပါယာသေသု စ ဧကော အဝိဇ္ဇာသဝေါဝ ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနမုသာဝါဒပိသုဏာဝါစာသု ကာမာသဝေါ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, ဂိဒ္ဓိလောဘေ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အတိမာနေ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အပါဏာတိပါတံ ဒိန္နာဒါနံ ကာယိကံ သီလံ, အမုသာ အပိသုဏံ ဝါစသိကသီလံ, ဌပေတွာ အနိန္ဒာရောသံ သေသာနိ တီဏိ မာနသိကသီလာနိ. ယသ္မာ ပန ကာယေနပိ ဃဋ္ဋေတိ ရောသေတိ ဝါစာယပိ, တသ္မာ အနိန္ဒာရောသော ဒွေ ဌာနာနိ ယာတိ, ကာယိကသီလမ္ပိ ဟောတိ ဝါစသိကသီလမ္ပိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ စ ဘိက္ခုနော ပဋိသင်္ခါပဟာနဝသေန ဂိဟိဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Lại nữa, trong tám trường hợp này, để không bị nhầm lẫn, đây là sự quyết đoán tóm tắt: Trước hết, trong bốn trường hợp đầu, nên nói rằng: ‘Tôi không thể từ bỏ,’ trong các trường hợp sau, (nên nói rằng): ‘Tôi không thể đoạn trừ.’ Và trong các trường hợp sát sanh, mắng nhiếc-phẫn nộ, và sân hận-phiền não, chỉ có một lậu hoặc là vô minh lậu. Trong các trường hợp trộm cắp, nói dối, nói hai lưỡi, có dục lậu, kiến lậu, và vô minh lậu. Trong trường hợp tham lam-tham ái, có kiến lậu và vô minh lậu. Trong trường hợp quá mạn, có hữu lậu và vô minh lậu. (Giới) không sát sanh, (giới) không trộm cắp là giới thuộc về thân. (Giới) không nói dối, (giới) không nói hai lưỡi là giới thuộc về lời nói. Ngoại trừ (giới) không mắng nhiếc-phẫn nộ, ba giới còn lại là giới thuộc về ý. Lại nữa, vì rằng người ta va chạm, làm phẫn nộ bằng thân và cũng bằng lời nói, do đó (giới) không mắng nhiếc-phẫn nộ đi đến hai nơi: vừa là giới thuộc về thân, vừa là giới thuộc về lời nói. Bấy nhiêu đó, điều gì đã được nói đến? Giới thu thúc trong Biệt giải thoát (Pātimokkha). Và nên hiểu rằng, đối với vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc trong Biệt giải thoát, sự đoạn tuyệt cách gọi là gia chủ đã được nói đến bằng phương cách đoạn trừ do trí tuệ thẩm sát.

ကာမာဒီနဝကထာဝဏ္ဏနာ

Giải thích về câu chuyện sự nguy hại của các dục.

၄၂. ဝိတ္ထာရဒေသနာယံ တမေနံ ဒက္ခောတိ ပဒဿ ဥပသုမ္ဘေယျာတိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တမေနံ ကုက္ကုရံ ဥပသုမ္ဘေယျ, တဿ သမီပေ ခိပေယျာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌိကင်္ကလန္တိ ဥရဋ္ဌိံ ဝါ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဝါ သီသဋ္ဌိံ ဝါ. တဉှိ နိမ္မံသတ္တာ ကင်္ကလန္တိ ဝုစ္စတိ. သုနိက္ကန္တံ နိက္ကန္တန္တိ ယထာ သုနိက္ကန္တံ ဟောတိ, ဧဝံ နိက္ကန္တံ နိလ္လိခိတံ, ယဒေတ္ထ အလ္လီနမံသံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ နိလ္လိခိတွာ အဋ္ဌိမတ္တမေဝ ကတန္တိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘နိမ္မံသ’’န္တိ. လောဟိတံ ပန မက္ခိတွာ တိဋ္ဌတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘လောဟိတမက္ခိတ’’န္တိ.

42. Trong bài thuyết giảng chi tiết, nên hiểu sự liên kết của từ ‘tamenaṃ dakkho’ với từ ‘upasumbheyya’ này. Điều này được nói ra có nghĩa là: nên ném (khúc xương) cho con chó ấy, nên quăng gần nó. ‘Aṭṭhikaṅkalaṃ’ (bộ xương) là xương ức, hoặc xương sống, hoặc xương sọ. Thật vậy, khúc xương ấy vì không có thịt nên được gọi là ‘kaṅkalaṃ’ (bộ xương). ‘Sunikkantaṃ nikkantaṃ’ (được róc sạch sẽ) có nghĩa là: được róc, được cạo sạch, giống như được cạo sạch sẽ; bất cứ thịt nào còn dính lại ở khúc xương này, tất cả thịt dính lại ấy đã được cạo sạch không còn sót lại, chỉ còn trơ lại xương mà thôi. Đây là ý nghĩa. Chính vì thế, Ngài đã nói ‘nimmaṃsaṃ’ (không thịt). Lại nữa, máu vấy dính vào, do đó được gọi là ‘lohitamakkhitaṃ’ (vấy máu).

ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဗဟုဒုက္ခာ, ဥပါယာသသံကိလေသေဟိ ဗဟုပါယာသာ. ယာယံ ဥပေက္ခာ နာနတ္တာ နာနတ္တသိတာတိ ယာ အယံ ပဉ္စကာမဂုဏာရမ္မဏဝသေန နာနာသဘာဝါ, တာနေဝ [Pg.31] စ အာရမ္မဏာနိ နိဿိတတ္တာ ‘‘နာနတ္တသိတာ’’တိ ဝုစ္စတိ ပဉ္စကာမဂုဏူပေက္ခာ, တံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ. ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာ, သာ ဟိ ဒိဝသမ္ပိ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဧကသဘာဝါ, တဒေဝ ဧကံ အာရမ္မဏံ နိဿိတတ္တာ ဧကတ္တသိတာ နာမ. ယတ္ထ သဗ္ဗသော လောကာမိသူပါဒါနာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယတ္ထ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာယံ ယံ ဥပေက္ခံ အာဂမ္မ ယံ ပဋိစ္စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပရိသေသာ လောကာမိသသင်္ခါတာ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ပဉ္စကာမဂုဏာမိသာတိ စ ကာမဂုဏာရမ္မဏဆန္ဒရာဂါ, ဂဟဏဋ္ဌေန တေယေဝ စ ဥပါဒါနာတိပိ ဝုတ္တာ. တမေဝူပေက္ခံ ဘာဝေတီတိ တံ လောကာမိသူပါဒါနာနံ ပဋိပက္ခဘူတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခမေဝ ဝဍ္ဎေတိ.

‘Bahudukkhā bahupāyāsā’ (nhiều khổ, nhiều phiền não) có nghĩa là: nhiều khổ bởi những khổ đau trong hiện tại và đời sau; nhiều phiền não bởi những phiền não là sự mệt mỏi cùng cực. ‘Yāyaṃ upekkhā nānattā nānattasitā’ (trạng thái xả này có tính đa dạng và nương tựa vào sự đa dạng) có nghĩa là: trạng thái xả này có nhiều bản chất khác nhau do lấy năm dục trưởng dưỡng làm đối tượng, và vì nương tựa vào chính những đối tượng ấy nên được gọi là ‘nānattasitā’ (nương tựa vào sự đa dạng). (Đây là) trạng thái xả đối với năm dục trưởng dưỡng, nên tránh xa nó. ‘Ekattā ekattasitā’ (có tính đơn nhất và nương tựa vào sự đơn nhất) là trạng thái xả của thiền thứ tư. Thật vậy, trạng thái xả ấy, vì sanh khởi trên một đối tượng duy nhất suốt cả ngày, nên có bản chất đơn nhất; và vì nương tựa vào chính đối tượng duy nhất ấy, nên được gọi là ‘ekattasitā’. ‘Yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti’ (nơi mà tất cả các chấp thủ vào vật chất thế gian đều được đoạn diệt không còn dư sót) có nghĩa là: nơi trạng thái xả của thiền thứ tư, khi nương vào, khi duyên vào trạng thái xả ấy, tất cả các vật chất của năm dục trưởng dưỡng, được gọi là vật chất thế gian, đều được đoạn diệt một cách hoàn toàn, không còn dư sót. Và ‘Pañcakāmaguṇāmisā’ (vật chất của năm dục trưởng dưỡng) là những dục tham có đối tượng là năm dục trưởng dưỡng. Và chính những dục tham ấy, do có ý nghĩa là nắm giữ, cũng được gọi là ‘upādānā’ (chấp thủ). ‘Tamevūpekkhaṃ bhāveti’ (phát triển chính trạng thái xả ấy) có nghĩa là: làm tăng trưởng chính trạng thái xả của thiền thứ tư, vốn là đối nghịch với các vật chất thế gian và các chấp thủ.

၄၃. ဥဍ္ဍီယေယျာတိ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အနုပတိတွာတိ အနုဗန္ဓိတွာ. ဝိတစ္ဆေယျုန္တိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသန္တာ တစ္ဆေယျုံ. ဝိဿဇ္ဇေယျုန္တိ မံသပေသိံ နခေဟိ ကဍ္ဎိတွာ ပါတေယျုံ.

43. ‘Uḍḍīyeyyā’ có nghĩa là: bay lên rồi đi. ‘Anupatitvā’ có nghĩa là: đuổi theo. ‘Vitaccheyyuṃ’ có nghĩa là: chúng mổ, cắn bằng mỏ. ‘Vissajjeyyuṃ’ có nghĩa là: chúng dùng móng vuốt kéo miếng thịt và làm rơi xuống.

၄၇. ယာနံ ဝါ ပေါရိသေယျန္တိ ပုရိသာနုစ္ဆဝိကံ ယာနံ. ပဝရမဏိကုဏ္ဍလန္တိ နာနပ္ပကာရံ ဥတ္တမမဏိဉ္စ ကုဏ္ဍလဉ္စ. သာနိ ဟရန္တီတိ အတ္တနော ဘဏ္ဍကာနိ ဂဏှန္တိ.

47. ‘Yānaṃ vā poriseyyaṃ’ (hoặc cỗ xe của người) là cỗ xe phù hợp với người đàn ông. ‘Pavaramaṇikuṇḍalaṃ’ (ngọc quý và bông tai) là các loại ngọc quý và bông tai cao quý khác nhau. ‘Sāni haranti’ (họ mang đi của mình) có nghĩa là: họ lấy đi tài sản của mình.

၄၈. သမ္ပန္နဖလန္တိ မဓုရဖလံ. ဥပပန္နဖလန္တိ ဖလူပပန္နံ ဗဟုဖလံ.

48. ‘Sampannaphalaṃ’ (quả chín mọng) là quả ngọt. ‘Upapannaphalaṃ’ (cây sai quả) là cây sai quả, nhiều quả.

၄၉. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တမံ ပဘဿရံ နိရုပက္ကိလေသံ.

49. ‘Anuttaraṃ’ (vô thượng) là: tối thượng, trong sáng, không phiền não.

၅၀. အာရကာ အဟံ, ဘန္တေတိ ပထဝိတော နဘံ ဝိယ သမုဒ္ဒဿ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ ဝိယ စ သုဝိဒူရဝိဒူရေ အဟံ. အနာဇာနီယေတိ ဂိဟိဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒနဿ ကာရဏံ အဇာနနကေ. အာဇာနီယဘောဇနန္တိ ကာရဏံ ဇာနန္တေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ. အနာဇာနီယဘောဇနန္တိ ကာရဏံ အဇာနန္တေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

50. ‘Ārakā ahaṃ, bhante’ (Bạch Ngài, con ở quá xa) có nghĩa là: con ở rất xa, rất xa, giống như bầu trời cách xa mặt đất, và giống như bờ bên kia cách xa bờ bên này của đại dương. ‘Anājānīye’ (người không hiểu biết) là những người không biết nguyên nhân của sự đoạn tuyệt cách gọi là gia chủ. ‘Ājānīyabhojanaṃ’ (vật thực của người hiểu biết) là vật thực nên được dùng bởi những người hiểu biết nguyên nhân. ‘Anājānīyabhojanaṃ’ (vật thực của người không hiểu biết) là vật thực nên được dùng bởi những người không biết nguyên nhân. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Potaliya đã chấm dứt.

၅. ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Giải thích kinh Jīvaka

၅၁. ဧဝံ [Pg.32] မေ သုတန္တိ ဇီဝကသုတ္တံ. တတ္ထ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေတိ ဧတ္ထ ဇီဝတီတိ ဇီဝကော. ကုမာရေန ဘတောတိ ကောမာရဘစ္စော. ယထာဟ ‘‘ကိံ ဧတံ ဘဏေ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏန္တိ? ဒါရကော ဒေဝါတိ. ဇီဝတိ ဘဏေတိ? ဇီဝတိ ဒေဝါတိ. တေန ဟိ ဘဏေ တံ ဒါရကံ အမှာကံ အန္တေပုရံ နေတွာ ဓာတီနံ ဒေထ ပေါသေတုန္တိ. တဿ ဇီဝတီတိ ဇီဝကောတိ နာမံ အကံသု, ကုမာရေန ပေါသာပိတောတိ ကောမာရဘစ္စောတိ နာမံ အကံသူ’’တိ (မဟာဝ. ၃၂၈). အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရေန ပန ဇီဝကဝတ္ထု ခန္ဓကေ အာဂတမေဝ. ဝိနိစ္ဆယကထာပိဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တာ.

51. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Jīvaka. Trong đó, ở đoạn ‘jīvakassa komārabhaccassa ambavane’, (có từ Jīvaka, nghĩa là) ‘jīvati’ (nó còn sống), vì thế (tên là) Jīvaka. (Và) ‘Komārabhacca’ là vì được hoàng tử nuôi dưỡng. Như đã nói: ‘Này, cái gì đang bị bầy quạ bu quanh vậy?’ ‘Tâu điện hạ, là một đứa bé.’ ‘Này, nó còn sống không?’ ‘Tâu điện hạ, nó còn sống.’ ‘Vậy thì, này, hãy đem đứa bé ấy vào cung của chúng ta và giao cho các vú nuôi để nuôi nấng.’ Vì đã được nói rằng ‘jīvati’ (nó còn sống), họ đã đặt tên cho đứa bé ấy là Jīvaka. Vì được hoàng tử cho nuôi dưỡng, họ đã đặt tên là Komārabhacca. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết, câu chuyện về Jīvaka đã được trình bày trong chương Khandhaka. Và phần giải thích quyết đoán về vị ấy cũng đã được nói trong Samantapāsādikā, Chú giải Luật tạng.

အယံ ပန ဇီဝကော ဧကသ္မိံ သမယေ ဘဂဝတော ဒေါသာဘိသန္နံ ကာယံ ဝိရေစေတွာ သီဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ ဒတွာ ဝတ္ထာနုမောဒနပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဒိဝသဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂန္တဗ္ဗံ, ဣဒဉ္စ ဝေဠုဝနံ အတိဒူရေ, မယှံ ဥယျာနံ အမ္ဗဝနံ အာသန္နတရံ, ယံနူနာဟမေတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေယျ’’န္တိ. သော တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနလေဏကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ဘဂဝတော အနုစ္ဆဝိကံ ဂန္ဓကုဋိံ ကာရေတွာ အမ္ဗဝနံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန တမ္ဗပဋ္ဋဝဏ္ဏေန ပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ စီဝရဘတ္တေန သန္တပ္ပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ပါတေတွာ ဝိဟာရံ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေ’’တိ.

Lại nữa, vào một thời, y sĩ Jīvaka này sau khi chữa bệnh cho thân thể của đức Thế Tôn bị rối loạn thể chất, đã dâng cúng một cặp y Sīveyyaka, và vào lúc cuối của bài tùy hỷ về y phục, đã an trú trong quả vị Nhập Lưu và đã suy nghĩ rằng: “Ta phải đi đến hầu hạ đức Phật hai hoặc ba lần trong một ngày, và Trúc Lâm này thì ở quá xa, vườn xoài của ta thì lại gần hơn. Chắc chắn ta nên cho xây dựng một ngôi tịnh xá tại nơi đây cho đức Thế Tôn.” Vị ấy, sau khi cho xây dựng các nơi ở ban đêm, các nơi ở ban ngày, các hang động, các tịnh thất, các nhà मंडप (maṇḍapa), v.v… ở trong vườn xoài ấy, sau khi cho xây dựng hương thất thích hợp cho đức Thế Tôn, sau khi cho bao bọc khu vườn xoài bằng một bức tường cao mười tám hắc-tay có màu sắc như tấm đồng, sau khi làm cho tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu được thỏa mãn với y phục và vật thực, sau khi rót nước cúng dường, đã dâng cúng ngôi tịnh xá. Nhắm đến điều ấy, đã được nói rằng: “Tại vườn xoài của y sĩ Jīvaka Komārabhacca.”

အာရဘန္တီတိ ဃာတေန္တိ. ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကတံ. ပဋိစ္စကမ္မန္တိ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ကတံ. အထ ဝါ ပဋိစ္စကမ္မန္တိ နိမိတ္တကမ္မဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ပဋိစ္စ ကမ္မမေတ္ထ အတ္ထီတိ မံသံ ‘‘ပဋိစ္စကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယော ဧဝရူပံ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သောပိ တဿ ကမ္မဿ ဒါယာဒေါ ဟောတိ, ဝဓကဿ ဝိယ တဿာပိ ပါဏဃာတကမ္မံ ဟောတီတိ တေသံ လဒ္ဓိ. ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တကာရဏဿ အနုကာရဏံ ကထေန္တိ. ဧတ္ထ စ ကာရဏံ နာမ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓမစ္ဆမံသပရိဘောဂေါ, အနုကာရဏံ နာမ မဟာဇနဿ တထာ ဗျာကရဏံ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဥဒ္ဒိဿကတံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, တသ္မာ နေဝ တံ ကာရဏံ ဟောတိ, န တိတ္ထိယာနံ တထာ ဗျာကရဏံ [Pg.33] အနုကာရဏံ. သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါတိ ပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗကာရဏံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိံ န အာဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ကိံ သဗ္ဗာကာရေနပိ တုမှာကံ ဝါဒေ ဂါရယှံ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ. အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ အဘိဘဝိတွာ အာစိက္ခန္တိ.

Ārabhanti có nghĩa là họ giết. Uddissakataṃ có nghĩa là được làm sau khi đã chỉ định. Paṭiccakammaṃ có nghĩa là được làm vì chính mình. Hoặc là, paṭiccakammaṃ là tên gọi khác của nimittakamma (nghiệp nhân), thịt được gọi là ‘paṭiccakammaṃ’ vì nghiệp (sát sanh) hiện hữu ở đây do liên quan đến vị ấy. Vị nào thọ dụng loại thịt như vậy, vị ấy cũng là người thừa tự của nghiệp ấy. Giống như người giết hại, vị ấy cũng có nghiệp sát sanh. Đó là chủ thuyết của họ. Dhammassa cānudhammaṃ byākaronti có nghĩa là họ nói ra lý do phụ cho lý do chính đã được đức Thế Tôn nói đến. Và ở đây, lý do chính là việc thọ dụng thịt cá thanh tịnh ở ba phương diện, lý do phụ là sự giải thích như vậy cho đại chúng. Tuy nhiên, vì đức Thế Tôn không thọ dụng thịt được làm riêng, do đó, điều ấy không phải là lý do chính, và sự giải thích như vậy của các người theo ngoại đạo không phải là lý do phụ. Sahadhammiko vādānuvādo có nghĩa là: “Do lý do đã được người khác nói đến, phải chăng lời nói hoặc lời nói theo của các ngài, sau khi đã có lý do, không dẫn đến một lý do nào, dù là nhỏ nhặt, đáng bị các bậc hiền trí khiển trách hay sao?” Điều này được nói là: “Phải chăng trong lời nói của các ngài không có lý do nào đáng bị khiển trách về mọi phương diện?” Abbhācikkhanti có nghĩa là họ tuyên bố một cách áp đảo.

၅၂. ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ. ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌံ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂယှမာနံ ဒိဋ္ဌံ. သုတံ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂဟိတန္တိ သုတံ. ပရိသင်္ကိတံ နာမ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ သုတပရိသင်္ကိတံ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတန္တိ တိဝိဓံ ဟောတိ.

52. Ṭhānehi có nghĩa là do các lý do. Trong số diṭṭha (thấy), v.v…, diṭṭhaṃ là thịt được thấy đang được lấy đi sau khi đã giết thú và cá vì lợi ích của các vị tỳ khưu. Sutaṃ là thịt được nghe rằng: “Thú và cá đã được giết và được lấy đi vì lợi ích của các vị tỳ khưu.” Parisaṅkitaṃ có ba loại là: sự nghi ngờ do thấy, sự nghi ngờ do nghe, và sự nghi ngờ không liên quan đến cả hai điều ấy.

တတြာယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝိနိစ္ဆယော – ဣဓ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ မနုဿေ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထေ ဂါမတော ဝါ နိက္ခမန္တေ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တေ. ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိဟရန္တိ. တေ တေန ဒိဋ္ဌေန ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ, ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ.

Ở đây, đây là sự quyết định bao gồm tất cả: Ở đây, các vị tỳ khưu nhìn thấy những người tay cầm lưới, bẫy, v.v… đang đi ra khỏi làng hoặc đang đi lang thang trong rừng. Và vào ngày thứ hai, khi các vị ấy đi vào ngôi làng ấy để khất thực, họ mang đến vật thực khất thực có cá và thịt. Do điều đã thấy ấy, các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ do thấy, không được phép nhận lấy món này. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…,” thì được phép.

န ဟေဝ ခေါ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ, အပိစ သုဏန္တိ ‘‘မနုဿာ ကိရ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထာ ဂါမတော ဝါ နိက္ခမန္တိ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တီ’’တိ. ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိဟရန္တိ. တေ တေန သုတေန ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ, ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ.

Các vị tỳ khưu không thực sự nhìn thấy, nhưng họ nghe rằng: “Người ta nói rằng những người tay cầm lưới, bẫy, v.v… đang đi ra khỏi làng hoặc đang đi lang thang trong rừng.” Và vào ngày thứ hai, khi các vị ấy đi vào ngôi làng ấy để khất thực, họ mang đến vật thực khất thực có cá và thịt. Do điều đã nghe ấy, các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ do nghe, không được phép nhận lấy món này. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…,” thì được phép.

န ဟေဝ ခေါ ပန ပဿန္တိ န သုဏန္တိ, အပိစ တေသံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိဟရန္တိ. တေ ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧတမ္ပိ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.34]. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတံ, ပဝတ္တမံသံ ဝါ ကတံ, ကပ္ပိယမေဝ လဘိတွာ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ.

Tuy nhiên, các vị ấy không thực sự nhìn thấy, cũng không nghe thấy, nhưng khi các vị ấy đi vào làng để khất thực, họ lấy bát, chuẩn bị vật thực khất thực có cá và thịt, rồi mang đến. Các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ không liên quan đến cả hai điều ấy. Món này cũng không được phép nhận lấy. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…, hoặc là thịt có sẵn, hoặc sau khi đã có được món thích hợp, chúng tôi đã chuẩn bị vì lợi ích của các vị tỳ khưu,” thì được phép.

မတာနံ ပေတကိစ္စတ္ထာယ မင်္ဂလာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ကတေပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ယဉှိ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ အကတံ, ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပတိ. သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ဟောတိ, တေ စ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ န ဇာနန္တိ, အညေ ဇာနန္တိ. ယေ ဇာနန္တိ, တေသံ န ဝဋ္ဋတိ, ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ. အညေ န ဇာနန္တိ, တေယေဝ ဇာနန္တိ, တေသံယေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အညေသံ ဝဋ္ဋတိ. တေပိ ‘‘အမှာကံ အတ္ထာယ ကတံ’’တိ ဇာနန္တိ အညေပိ ‘‘ဧတေသံ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဇာနန္တိ, သဗ္ဗေသမ္ပိ တံ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗေ န ဇာနန္တိ, သဗ္ဗေသံ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စသု ဟိ သဟဓမ္မိကေသု ယဿ ကဿစိ ဝါ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ.

Ngay cả khi được thực hiện vì mục đích tang lễ cho người đã khuất hoặc vì mục đích lễ lạc, v.v., phương pháp này cũng tương tự. Bất cứ thứ gì không được làm vì lợi ích của riêng các vị tỳ khưu, và về điều đó các vị không còn nghi ngờ, tất cả những thứ đó đều được phép. Nhưng nếu trong một tu viện, (thịt) được làm ra nhắm đến các vị tỳ khưu, và các vị ấy không biết rằng nó được làm vì lợi ích của mình, còn những vị khác (ở tu viện khác) lại biết. Những vị nào biết thì không được phép dùng, những vị còn lại thì được phép. Những vị khác không biết, chỉ có các vị ấy (được nhắm đến) biết, thì chỉ các vị ấy không được phép dùng, những vị khác thì được phép. Cả các vị ấy cũng biết: “Được làm vì lợi ích của chúng ta”, và những vị khác cũng biết: “Được làm vì lợi ích của các vị này”, thì tất cả các vị đều không được phép dùng. Nếu tất cả đều không biết, thì tất cả đều được phép dùng. Thật vậy, trong năm vị đồng phạm hạnh, nếu (thịt) được làm ra nhắm đến vì lợi ích của bất kỳ vị nào, thì tất cả đều không được phép dùng.

သစေ ပန ကောစိ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ ဝဓိတွာ တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒေတိ, သော စေ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ ဇာနံယေဝ ဂဟေတွာ အညဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ, သော တဿ သဒ္ဓါယ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ကဿာပတ္တီတိ? ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ. ယဉှိ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ, တဿ အဘုတ္တတာယ အနာပတ္တိ, ဣတရဿ အဇာနနတာယ. ကပ္ပိယမံသဿ ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ နတ္ထိ. ဥဒ္ဒိဿကတဉ္စ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿ ပစ္ဆာ ဉတွာ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. အကပ္ပိယမံသံ ပန အဇာနိတွာ ဘုတ္တေန ပစ္ဆာ ဉတွာပိ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. ဥဒ္ဒိဿကတဉှိ ဉတွာ ဘုဉ္ဇတောဝ အာပတ္တိ, အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿာပိ အာပတ္တိယေဝ. တသ္မာ အာပတ္တိဘီရုကေန ရူပံ သလ္လက္ခေန္တေနာပိ ပုစ္ဆိတွာဝ မံသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဒုဝိညေယျတ္တာ. အစ္ဆမံသဉှိ သူကရမံသသဒိသံ ဟောတိ, ဒီပိမံသာဒီနိ စ မိဂမံသသဒိသာနိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ.

Nhưng nếu có người giết một sinh vật nhắm đến một vị tỳ khưu, rồi đặt đầy bát của vị ấy và dâng cúng, nếu vị ấy, dù biết rằng nó được làm vì lợi ích của mình, vẫn nhận lấy rồi đem cho một vị tỳ khưu khác, vị tỳ khưu kia vì tin tưởng vị ấy mà thọ dụng. Vị nào phạm tội? Cả hai đều không phạm tội. Vị được nhắm đến không phạm tội vì không ăn, vị kia không phạm tội vì không biết. Thật vậy, không có tội trong việc nhận thịt được phép. Và người đã ăn thịt được làm riêng cho mình mà không biết, sau khi biết cũng không có phận sự phải sám hối. Nhưng người đã ăn thịt không được phép mà không biết, thì sau khi biết vẫn phải sám hối. Thật vậy, chỉ có người ăn mà biết rằng thịt được làm riêng cho mình mới phạm tội; còn người ăn thịt không được phép dù không biết vẫn phạm tội. Do đó, vị tỳ khưu sợ phạm tội, dù có quan sát hình dạng, cũng chỉ nên nhận thịt sau khi đã hỏi; hoặc nhận với ý nghĩ: “Khi thọ dụng ta sẽ hỏi”, rồi chỉ thọ dụng sau khi đã hỏi. Tại sao? Vì khó nhận biết. Thật vậy, thịt gấu giống thịt heo, thịt báo v.v... thì giống thịt nai, do đó các vị thầy nói rằng chỉ nên nhận sau khi đã hỏi.

အဒိဋ္ဌန္တိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ဝဓိတွာ ဂယှမာနံ အဒိဋ္ဌံ. အသုတန္တိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ဝဓိတွာ ဂဟိတန္တိ အသုတံ. အပရိသင်္ကိတန္တိ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတာဒိဝသေန အပရိသင်္ကိတံ. ပရိဘောဂန္တိ ဝဒါမီတိ ဣမေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ပရိသုဒ္ဓံ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ, တဿ ပရိဘောဂေါ အရညေ ဇာတသူပေယျသာကပရိဘောဂသဒိသော ဟောတိ, တထာရူပံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ မေတ္တာဝိဟာရိဿ [Pg.35] ဘိက္ခုနော ဒေါသော ဝါ ဝဇ္ဇံ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

“Không thấy” (adiṭṭhaṃ) nghĩa là không thấy (con vật) đang bị giết để lấy thịt vì lợi ích của các vị tỳ khưu. “Không nghe” (asutaṃ) nghĩa là không nghe rằng (con vật) đã bị giết để lấy thịt vì lợi ích của các vị tỳ khưu. “Không nghi” (aparisaṅkitaṃ) nghĩa là không nghi ngờ dựa trên các cơ sở như nghi ngờ do thấy, v.v. “Ta nói rằng hãy thọ dụng” có nghĩa là: (thịt) trong sạch do ba lý do này được gọi là tam tịnh nhục (tikoṭiparisuddhaṃ); việc thọ dụng nó cũng giống như thọ dụng rau cỏ mọc trong rừng; đối với vị tỳ khưu trú trong tâm từ mà thọ dụng loại thịt như vậy thì không có lỗi lầm hay điều đáng chê trách; do đó, ý nghĩa là “Ta nói rằng nên thọ dụng nó”.

၅၃. ဣဒါနိ တာဒိသဿ ပရိဘောဂေ မေတ္တာဝိဟာရိနောပိ အနဝဇ္ဇတံ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဇီဝက, ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝတာ ဟိ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ, စင်္ကီသုတ္တေ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေတိ တီသု ဌာနေသု အတ္တာနံယေဝ သန္ဓာယ ဒေသနာ ကတာ. ပဏီတေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ဟေဋ္ဌာ အနင်္ဂဏသုတ္တေ ယော ကောစိ မဟဂ္ဃော ပိဏ္ဍပါတော ပဏီတပိဏ္ဍပါတောတိ အဓိပ္ပေတော, ဣဓ ပန မံသူပသေစနောဝ အဓိပ္ပေတော. အဂထိတောတိ တဏှာယ အဂထိတော. အမုစ္ဆိတောတိ တဏှာမုစ္ဆနာယ အမုစ္ဆိတော. အနဇ္ဈောပန္နောတိ န အဓိဩပန္နော, သဗ္ဗံ အာလုမ္ပိတွာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂိလိတုကာမော ကာကော ဝိယ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အာဒီနဝဒဿာဝီတိ ဧကရတ္တိဝါသေန ဥဒရပဋလံ ပဝိသိတွာ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ နိက္ခမိဿတီတိအာဒိနာ နယေန အာဒီနဝံ ပဿန္တော. နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဣဒမတ္ထမာဟာရပရိဘောဂေါတိ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အတ္တဗျာဗာဓာယ ဝါ စေတေတီတိ အတ္တဒုက္ခာယ ဝါ စိတေတိ. သုတမေတန္တိ သုတံ မယာ ဧတံ ပုဗ္ဗေ, ဧတံ မယှံ သဝနမတ္တမေဝါတိ ဒဿေတိ. သစေ ခေါ တေ, ဇီဝက, ဣဒံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ, ဇီဝက, မဟာဗြဟ္မုနာ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဗျာပါဒါဒယော ပဟီနာ, တေန သော မေတ္တာဝိဟာရီ မယှံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန, သစေ တေ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ, ဧဝံ သန္တေ တဝ ဣဒံ ဝစနံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သော သမ္ပဋိစ္ဆိ.

53. Bây giờ, để chỉ ra sự vô tội của cả người trú trong tâm từ khi thọ dụng (thịt) như vậy, Ngài đã nói: “Này Jīvaka, ở đây, có vị tỳ khưu...”. Ở đây, mặc dù nói là “vị tỳ khưu” mà không xác định, nhưng cần phải hiểu rằng điều này được nói ra là nhắm đến chính Ngài. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng nhắm đến chính Ngài ở ba nơi: trong kinh Mahāvacchagotta, kinh Caṅkī, và trong kinh này. “Với vật thực khất thực hảo hạng” (paṇītena piṇḍapātena): Trước đây, trong kinh Anaṅgaṇa, bất kỳ vật thực khất thực đắt giá nào cũng được coi là “vật thực khất thực hảo hạng”, nhưng ở đây, chỉ có vật thực dùng với thịt mới được coi là như vậy. “Không tham lam” (agathito) nghĩa là không tham lam với ái dục. “Không say đắm” (amucchito) nghĩa là không say đắm bởi sự mê muội của ái dục. “Không dính mắc” (anajjhopanno) nghĩa là không bị chi phối, ý nói không giống như con quạ muốn nuốt trọn cả cục trong một lần. “Thấy sự nguy hại” (ādīnavadassāvī) nghĩa là thấy sự nguy hại theo cách này: “Sau một đêm, nó sẽ đi vào màng bụng và thoát ra qua chín lỗ vết thương (cửu khiếu)”, v.v. “Thọ dụng với trí tuệ giải thoát” (nissaraṇapañño paribhuñjati) nghĩa là thọ dụng sau khi đã xác định bằng trí tuệ rằng “việc thọ dụng thức ăn là vì mục đích này”. “Hay có ý định tự làm khổ mình” (attabyābādhāya vā ceteti) nghĩa là hay có ý định làm cho mình đau khổ. “Điều này con đã được nghe” (sutameṃtaṃ) cho thấy: “Điều này trước đây con đã được nghe, điều này đối với con chỉ là nghe mà thôi”. “Này Jīvaka, nếu ông nói điều này nhắm đến điều này” (sace kho te, jīvaka, idaṃ sandhāya bhāsitaṃ), ý nghĩa là: “Này Jīvaka, Đại Phạm Thiên đã đoạn trừ sân hận, v.v., bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna), do đó vị ấy là người trú trong tâm từ. Ta đã đoạn trừ chúng bằng cách tận diệt (samucchedappahāna). Nếu ông nói điều này nhắm đến sự tận diệt này, trong trường hợp đó, Ta chấp nhận lời nói này của ông”. Vị ấy (Jīvaka) đã chấp nhận.

၅၄. အထဿ ဘဂဝါ သေသဗြဟ္မဝိဟာရဝသေနာပိ ဥတ္တရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော ‘‘ဣဓ, ဇီဝက, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

54. Khi ấy, Đức Thế Tôn, để mở rộng bài pháp thêm nữa về các Phạm trú còn lại, đã nói: “Này Jīvaka, ở đây, có vị tỳ khưu...”. Điều đó có ý nghĩa rõ ràng.

၅၅. ယော ခေါ ဇီဝကာတိ အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ဘဂဝါ ဒွါရံ ထကေတိ, သတ္တာနုဒ္ဒယံ ဒဿေတိ. သစေ ဟိ ကဿစိ ဧဝမဿ ‘‘ဧကံ ရသပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ ပရံ မာရေတွာပိ ရသပိဏ္ဍပါတောဝ ဒါတဗ္ဗော’’တိ, တံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘ယော ခေါ, ဇီဝက, တထာဂတံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ.

55. Đoạn “Này Jīvaka, người nào...” là một mối liên kết riêng biệt. Thật vậy, ở chỗ này, Đức Thế Tôn đóng lại cánh cửa (của tà kiến), và thể hiện lòng bi mẫn đối với chúng sanh. Vì nếu có người nào đó có thể nghĩ rằng: “Cúng dường một phần vật thực ngon, sẽ được hưởng hạnh phúc cõi trời trong một trăm ngàn kiếp, do đó, dù làm bất cứ điều gì, dù giết hại người khác, cũng nên cúng dường vật thực ngon”, để ngăn chặn ý nghĩ đó, Ngài đã nói: “Này Jīvaka, người nào nhắm đến Như Lai hoặc...”.

တတ္ထ [Pg.36] ဣမိနာ ပဌမေန ဌာနေနာတိ ဣမိနာ အာဏတ္တိမတ္တေနေဝ တာဝ ပဌမေန ကာရဏေန. ဂလပ္ပဝေဓကေနာတိ ယောတ္တေန ဂလေ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎိတော ဂလေန ပဝေဓေန္တေန. အာရဘိယမာနောတိ မာရိယမာနော. အကပ္ပိယေန အာသာဒေတီတိ အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ, ဒီပိမံသံ ဝါ မိဂမံသန္တိ ခါဒါပေတွာ – ‘‘တွံ ကိံ သမဏော နာမ, အကပ္ပိယမံသံ တေ ခါဒိတ’’န္တိ ဃဋ္ဋေတိ. ယေ ပန ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီသု ဝါ ဗျာဓိနိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝါ ‘‘အစ္ဆမံသံ နာမ သူကရမံသသဒိသံ, ဒီပိမံသံ မိဂမံသသဒိသ’’န္တိ ဇာနန္တာ ‘‘သူကရမံသံ ဣဒံ, မိဂမံသံ ဣဒ’’န္တိ ဝတွာ ဟိတဇ္ဈာသယေန ခါဒါပေန္တိ, န တေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ဗဟုပုညမေဝ ဟောတိ. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ အယံ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော ဒိဋ္ဌသစ္စော အရိယသာဝကော. ဣမံ ပန ဓမ္မဒေသနံ ဩဂါဟန္တော ပသာဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဓမ္မကထာယ ထုတိံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong ấy, (cụm từ) iminā paṭhamena ṭhānenāti có nghĩa là: bởi nguyên nhân đầu tiên này, trước hết chỉ bằng sự ra lệnh. (Cụm từ) Galappavedhakenāti có nghĩa là: bị kéo đi bởi sợi dây đã được buộc và quấn quanh cổ. (Cụm từ) Ārabhiyamānoti có nghĩa là: bị giết. (Cụm từ) Akappiyena āsādetīti có nghĩa là: sau khi cho ăn thịt gấu (nói rằng) là thịt heo, hoặc thịt báo (nói rằng) là thịt nai, rồi xúc phạm rằng: “Ông là sa-môn gì chứ, ông đã ăn thịt không hợp lệ.” Lại nữa, những người nào trong lúc đói kém v.v... hoặc vì mục đích trị bệnh, trong khi biết rằng: “Thịt gấu tương tự như thịt heo, thịt báo tương tự như thịt nai,” đã nói rằng: “Đây là thịt heo, đây là thịt nai,” rồi với ý muốn lợi ích mà cho ăn, thì điều này không được nói ra nhắm đến những người ấy. Quả vậy, đối với những người ấy chỉ có nhiều phước báu. (Về câu) Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcāti, vị này là bậc Thánh đệ tử đã chứng đắc quả vị, đã liễu tri giáo pháp, đã thấy rõ chân lý. Tuy nhiên, trong khi thâm nhập vào bài pháp thoại này, sau khi làm phát sanh niềm tịnh tín, vị ấy đã nói như vậy để tán thán bài pháp thoại. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh.

ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Jīvaka đã kết thúc.

၆. ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Phần giải về kinh Upāli

၅၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဥပါလိသုတ္တံ. တတ္ထ နာဠန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ, သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာဒေသိ, သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဒီဃတပဿီတိ ဒီဃတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတတော ပဋိက္ကန္တော. သာသနေ ဝိယ ကိံ ပန ဗာဟိရာယတနေ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဝေါဟာရော အတ္ထီတိ, နတ္ထိ.

56. (Bài kinh bắt đầu bằng) Evaṃ me sutaṃ là kinh Upāli. Trong ấy, nāḷandāyanti có nghĩa là: tại thành phố có tên là Nālandā, sau khi lấy thành phố ấy làm làng khất thực. (Cụm từ) Pāvārikambavaneti có nghĩa là: tại vườn xoài của trưởng giả Pāvārika (người buôn vải). Tương truyền, đó là khu vườn của vị ấy. Vị ấy sau khi nghe pháp thoại của Đức Thế Tôn đã có niềm tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, rồi đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá cho Đức Thế Tôn trong khu vườn ấy, được trang hoàng bởi các cốc, hang, lều v.v... và đã dâng cúng. Ngôi tịnh xá ấy, giống như vườn xoài của Jīvaka, đã được gọi là vườn xoài của Pāvārika. (Ngài) trú tại vườn xoài của Pāvārika ấy, đây là ý nghĩa. (Cụm từ) Dīghatapassīti có nghĩa là: vị ấy có tên như vậy do thân hình cao lớn. (Cụm từ) Piṇḍapātapaṭikkantoti có nghĩa là: đã trở về từ nơi khất thực. (Câu hỏi:) Phải chăng trong ngoại giáo cũng có thuật ngữ piṇḍapāta giống như trong giáo pháp này? (Trả lời:) Không có.

ပညပေတီတိ ဒဿေတိ ဌပေတိ. ဒဏ္ဍာနိ ပညပေတီတိ ဣဒံ နိဂဏ္ဌသမယေန ပုစ္ဆန္တော အာဟ. ကာယဒဏ္ဍံ ဝစီဒဏ္ဍံ မနောဒဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမဒဏ္ဍဒွယံ တေ အစိတ္တကံ ပယျပေန္တိ. ယထာ ကိရ ဝါတေ ဝါယန္တေ သာခါ စလတိ, ဥဒကံ [Pg.37] စလတိ, န စ တတ္ထ စိတ္တံ အတ္ထိ, ဧဝံ ကာယဒဏ္ဍောပိ အစိတ္တကောဝ ဟောတိ. ယထာ စ ဝါတေ ဝါယန္တေ တာလပဏ္ဏာဒီနိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, ဥဒကာနိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, န စ တတ္ထ စိတ္တံ အတ္ထိ, ဧဝံ ဝစီဒဏ္ဍောပိ အစိတ္တကောဝ ဟောတီတိ ဣမံ ဒဏ္ဍဒွယံ အစိတ္တကံ ပညပေန္တိ. စိတ္တံ ပန မနောဒဏ္ဍန္တိ ပညပေန္တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဝစနံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော ‘‘ကိံ ပန တပဿီ’’တိအာဒိမာဟ.

(Cụm từ) Paññapetīti có nghĩa là: chỉ ra, thiết lập. (Đức Thế Tôn) đã hỏi câu Daṇḍāni paññapetīti này theo quan điểm của Nigaṇṭha. Trong các từ kāyadaṇḍaṃ, vacīdaṇḍaṃ, manodaṇḍaṃ, họ (các Nigaṇṭha) chế định hai loại trừng phạt đầu tiên là vô tâm (không có tâm). Tương truyền, ví như khi gió thổi, cành cây lay động, nước lay động, và ở đó không có tâm; cũng vậy, thân trừng phạt cũng là vô tâm. Và ví như khi gió thổi, lá cọ v.v... phát ra tiếng, nước phát ra tiếng, và ở đó không có tâm; cũng vậy, khẩu trừng phạt cũng là vô tâm. (Do đó,) họ chế định hai loại trừng phạt này là vô tâm. Còn tâm thì họ chế định là ý trừng phạt. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, với mong muốn xác lập lời nói của vị ấy, đã nói câu bắt đầu bằng “kiṃ pana tapassī”.

တတ္ထ ကထာဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ကထာယေဝ ကထာဝတ္ထု. ကထာယံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ? ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ ဣမံ ကထံ အာဒါယ ဂန္တွာ အတ္တနော သတ္ထု မဟာနိဂဏ္ဌဿ အာရောစေဿတိ, တာသဉ္စ ပရိသတိ, ဥပါလိ ဂဟပတိ နိသိန္နော, သော ဣမံ ကထံ သုတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂမိဿတိ, တဿာဟံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, သော တိက္ခတ္တုံ သရဏံ ဂမိဿတိ, အထဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေဿာမိ, သော သစ္စပကာသနာဝသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, ပရေသံ သင်္ဂဟတ္ထမေဝ ဟိ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ’’တိ. ဣမမတ္ထံ ပဿန္တော ဧဝမကာသိ.

Trong ấy, ở đây kathāvatthusmiṃ có nghĩa là chính cuộc nói chuyện là đề tài của cuộc nói chuyện. (Ngài) đã xác lập trong cuộc nói chuyện, đây là ý nghĩa. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại làm như vậy? Quả vậy, Đức Thế Tôn thấy rằng: “Vị này, sau khi mang câu chuyện này đi, sẽ trình báo lại cho vị thầy của mình là đại Nigaṇṭha. Và trong hội chúng của vị ấy, gia chủ Upāli đang ngồi. Vị ấy, sau khi nghe câu chuyện này, sẽ đến để quy lỗi cho học thuyết của ta. Ta sẽ thuyết pháp cho vị ấy, vị ấy sẽ quy y ba lần. Sau đó, ta sẽ tuyên thuyết Tứ đế cho vị ấy. Vị ấy, vào lúc cuối của phần tuyên thuyết Tứ đế, sẽ an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Quả vậy, các ba-la-mật đã được ta thực hành trọn vẹn chính là vì mục đích nhiếp độ chúng sanh khác.” Thấy được ý nghĩa này, Ngài đã làm như vậy.

၅၇. ကမ္မာနိ ပညပေသီတိ ဣဒံ နိဂဏ္ဌော ဗုဒ္ဓသမယေန ပုစ္ဆန္တော အာဟ. ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကာယဒွါရေ အာဒါနဂဟဏမုဉ္စနစောပနပတ္တာ အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလစေတနာ ဒွါဒသာကုသလစေတနာတိ ဝီသတိစေတနာ ကာယကမ္မံ နာမ. ကာယဒွါရေ အာဒါနာဒီနိ အပတွာ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒံ ပါပယမာနာ ဥပ္ပန္နာ တာယေဝ ဝီသတိစေတနာ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဥဘယဒွါရေ စောပနံ အပ္ပတွာ မနောဒွါရေ ဥပ္ပန္နာ ဧကူနတိံသကုသလာကုသလစေတနာ မနောကမ္မံ နာမ. အပိစ သင်္ခေပတော တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယကမ္မံ နာမ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝစီကမ္မံ နာမ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ မနောကမ္မံ နာမ. ဣမသ္မိဉ္စ သုတ္တေ ကမ္မံ ဓုရံ, အနန္တရသုတ္တေ ‘‘စတ္တာရိမာနိ ပုဏ္ဏ ကမ္မာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၁) ဧဝမာဂတေပိ စေတနာ ဓုရံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဝတ္တာ စေတနာ ‘‘ကဏှံ ကဏှဝိပါက’’န္တိအာဒိဘေဒံ လဘတိ. နိဒ္ဒေသဝါရေ စဿ ‘‘သဗျာဗဇ္ဈံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သာ ဝုတ္တာဝ. ကာယဒွါရေ ပဝတ္တာ ပန ဣဓ ကာယကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတံ, ဝစီဒွါရေ [Pg.38] ပဝတ္တာ ဝစီကမ္မံ, မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ မနောကမ္မံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မံ ဓုရံ, အနန္တရသုတ္တေ စေတနာ’’တိ. ကမ္မမ္ပိ ဟိ ဘဂဝါ ကမ္မန္တိ ပညပေတိ ယထာ ဣမသ္မိံယေဝ သုတ္တေ. စေတနမ္ပိ, ယထာဟ – ‘‘စေတနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဝဒါမိ, စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃). ကသ္မာ ပန စေတနာ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာ? စေတနာမူလကတ္တာ ကမ္မဿ.

57. Vị Nigaṇṭha đã hỏi câu Kammāni paññapesīti này theo quan điểm của Phật giáo. Trong các từ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ, hai mươi tư tưởng (tám tư tưởng thiện dục giới và mười hai tư tưởng bất thiện) đạt đến sự cầm, nắm, buông, lay động ở thân môn được gọi là thân nghiệp. Chính hai mươi tư tưởng ấy, khi sanh khởi mà không đạt đến sự cầm nắm v.v... ở thân môn, nhưng làm cho phát sinh sự biến đổi của lời nói ở khẩu môn, thì được gọi là khẩu nghiệp. Hai mươi chín tư tưởng thiện và bất thiện (thuộc cõi đời) sanh khởi ở ý môn mà không đạt đến sự lay động ở cả hai môn (thân và khẩu) được gọi là ý nghiệp. Hơn nữa, nói một cách tóm tắt, ba loại thân ác hạnh được gọi là thân nghiệp, bốn loại khẩu ác hạnh được gọi là khẩu nghiệp, ba loại ý ác hạnh được gọi là ý nghiệp. Và trong kinh này, nghiệp (kamma) là chính yếu; trong kinh kế tiếp, mặc dù có câu nói như sau: “Này Puṇṇa, bốn loại nghiệp này đã được ta tuyên thuyết sau khi tự mình thắng tri và chứng ngộ,” tư (cetanā) vẫn là chính yếu. Tư sanh khởi ở bất cứ nơi nào cũng nhận được sự phân biệt như “đen, có quả báo đen” v.v... Và trong phần giải thích của nó, tư ấy đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu: “(Vị ấy) tạo tác thân hành có phiền não.” Tuy nhiên, ở đây, (tư) sanh khởi ở thân môn được hiểu là thân nghiệp, (tư) sanh khởi ở khẩu môn là khẩu nghiệp, (tư) sanh khởi ở ý môn là ý nghiệp. Do đó, đã có lời nói rằng: “Trong kinh này, nghiệp là chính yếu; trong kinh kế tiếp, tư là chính yếu.” Quả vậy, Đức Thế Tôn cũng chế định nghiệp (hành động) là nghiệp (kamma), như trong chính kinh này. (Ngài cũng chế định) tư (là nghiệp), như Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng tư là nghiệp. Sau khi có tư, người ta tạo nghiệp.” Nhưng tại sao tư được gọi là nghiệp? Vì nghiệp có tư làm gốc rễ.

ဧတ္ထ စ အကုသလံ ပတွာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ, ကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ. တထာ ဟိ မာတုဃာတာဒီနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ကာယေနေဝ ဥပက္ကမိတွာ ကာယေနေဝ ကရောတိ, နိရယေ ကပ္ပဋ္ဌိကသံဃဘေဒကမ္မံ ဝစီဒွါရေန ကရောတိ. ဧဝံ အကုသလံ ပတွာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ နာမ. ဧကာ ပန ဈာနစေတနာ စတုရာသီတိကပ္ပသဟဿာနိ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အာဝဟတိ, ဧကာ မဂ္ဂစေတနာ သဗ္ဗာကုသလံ သမုဂ္ဃာတေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာပေတိ. ဧဝံ ကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ နာမ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဘဂဝါ အကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝဒမာနော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသာဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀).

Và ở đây, khi nói đến bất thiện, người nói rằng thân nghiệp và khẩu nghiệp là trọng đại thì không mệt mỏi; khi nói đến thiện, (thì nói đến) ý nghiệp. Thật vậy, bốn nghiệp như giết mẹ v.v... được thực hiện bằng chính thân sau khi đã mưu toan bằng chính thân; nghiệp chia rẽ Tăng chúng, (có quả) tồn tại một kiếp ở địa ngục, được thực hiện qua cửa lời nói. Như vậy, khi nói đến bất thiện, người nói rằng thân nghiệp và khẩu nghiệp là trọng đại thì quả thật không mệt mỏi. Mặt khác, một tư tác thiền định mang lại tài sản cõi trời trong tám mươi bốn ngàn đại kiếp; một tư tác đạo lộ sau khi đã nhổ bật tất cả bất thiện, làm cho chứng đắc A-la-hán. Như vậy, khi nói đến thiện, người nói rằng ý nghiệp là trọng đại thì quả thật không mệt mỏi. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Đức Thế Tôn, khi nói rằng ý nghiệp là có tội lỗi lớn khi nói đến bất thiện, là Ngài nói nhắm đến tà kiến cố định. Chính vì thế Ngài đã nói: 'Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác có tội lỗi lớn như vậy, này các Tỳ khưu, như là tà kiến này. Này các Tỳ khưu, các tội lỗi lớn có tà kiến là tối thượng'.

ဣဒါနိ နိဂဏ္ဌောပိ တထာဂတေန ဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ကိဉ္စိ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ အပဿန္တောပိ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ.

Bây giờ, vị Nigaṇṭha, dù muốn đi theo con đường mà Như Lai đã đi nhưng không thấy được sự thành tựu lợi ích nào, cũng đã nói những lời bắt đầu bằng: 'Thưa hiền giả Gotama, vậy thì...'.

၅၈. ဗာလကိနိယာတိ ဥပါလိဿ ကိရ ဗာလကလောဏကာရဂါမော နာမ အတ္ထိ, တတော အာယံ ဂဟေတွာ မနုဿာ အာဂတာ, သော ‘‘ဧထ ဘဏေ, အမှာကံ သတ္ထာရံ မဟာနိဂဏ္ဌံ ပဿိဿာမာ’’တိ တာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော တတ္ထ အဂမာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဗာလကိနိယာ ပရိသာယာ’’တိ, ဗာလကဂါမဝါသိနိယာတိ အတ္ထော. ဥပါလိပမုခါယာတိ ဥပါလိဇေဋ္ဌကာယ. အပိစ ဗာလကိနိယာတိ ဗာလဝတိယာ ဗာလုဿန္နာယာတိပိ အတ္ထော. ဥပါလိပမုခါယာတိ ဥပါလိဂဟပတိယေဝ တတ္ထ ထောကံ သပ္ပညော, သော တဿာ ပမုခေါ ဇေဋ္ဌကော. တေနာပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါလိပမုခါယာ’’တိ. ဟန္ဒာတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော. ဆဝေါတိ လာမကော. ဩဠာရိကဿာတိ မဟန္တဿ[Pg.39]. ဥပနိဓာယာတိ ဥပနိက္ခိပိတွာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ကာယဒဏ္ဍဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘အယံ နု ခေါ မဟန္တော, အယံ မဟန္တော’’တိ ဧဝံ ဩလောကိယမာနော ဆဝေါ မနောဒဏ္ဍော ကိံ သောဘတိ, ကုတော သောဘိဿတိ, န သောဘတိ, ဥပနိက္ခေပမတ္တမ္ပိ နပ္ပဟောတီတိ ဒီပေတိ. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, တပဿီတိ ဒီဃတပဿိဿ သာဓုကာရံ ဒေန္တော, ဘန္တေတိ နာဋပုတ္တမာလပတိ.

58. Về từ 'Bālakiniyā': Tương truyền, gia chủ Upāli có một ngôi làng tên là Bālakaloṇakāra. Những người dân từ đó sau khi thu thuế đã trở về. Vị ấy nói: 'Này các bạn, hãy đến, chúng ta sẽ đi yết kiến bậc Đạo sư của chúng ta, vị Đại Nigaṇṭha,' rồi được hội chúng ấy vây quanh, đã đi đến nơi đó. Nhắm đến điều đó mà nói là 'bālakiniyā parisāya,' nghĩa là hội chúng cư ngụ ở làng Bālaka. Về từ 'upālipamukhāya': (nghĩa là) có Upāli làm người đứng đầu. Hơn nữa, về từ 'bālakiniyā' cũng có nghĩa là (hội chúng) có người ngu, có nhiều người ngu. Về từ 'upālipamukhāya': Chỉ có gia chủ Upāli là người có chút trí tuệ ở đó. Vị ấy là người lãnh đạo, người đứng đầu của hội chúng ấy. Vì thế cũng được nói là 'upālipamukhāya.' Từ 'Handā' là một tiểu từ có nghĩa là mời gọi bằng lời nói. 'Chavo' nghĩa là thấp kém. 'Oḷārikassa' nghĩa là của cái to lớn. 'Upanidhāya' nghĩa là sau khi đặt gần. Điều này được nói ra có nghĩa là: sau khi đặt gần bên thân phạt, khi được nhìn nhận rằng 'cái này có lớn không, cái này có lớn không,' thì ý phạt thấp kém kia có gì là tốt đẹp, làm sao có thể tốt đẹp được? Nó không tốt đẹp. Điều này cho thấy rằng ngay cả việc đặt gần cũng không đủ. Về câu 'Lành thay, lành thay, thưa ngài, vị khổ hạnh': (Upāli) trong khi tán thán Dīghatapassi, đã gọi Nāṭaputta bằng từ 'bhante'.

၆၀. န ခေါ မေတံ, ဘန္တေ, ရုစ္စတီတိ, ဘန္တေ, ဧတံ မယှံ န ရုစ္စတိ. မာယာဝီတိ မာယာကာရော. အာဝဋ္ဋနိမာယန္တိ အာဝဋ္ဋေတွာ ဂဟဏမာယံ. အာဝဋ္ဋေတီတိ အာဝဋ္ဋေတွာ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှာတိ. ဂစ္ဆ တွံ ဂဟပတီတိ ကသ္မာ မဟာနိဂဏ္ဌော ဂဟပတိံ ယာဝတတိယံ ပဟိဏတိယေဝ? ဒီဃတပဿီ ပန ပဋိဗာဟတေဝ? မဟာနိဂဏ္ဌေန ဟိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဧကံ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေနပိ န ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. ယော ဟိ သတ္ထုဝါဒပဋိညော ဟောတိ, သော တံ ပဋိညံ အပ္ပဟာယ ဗုဒ္ဓဒဿနေ အဘဗ္ဗော. တသ္မာ ဧသ ဗုဒ္ဓဒဿနဿ အလဒ္ဓပုဗ္ဗတ္တာ ဒသဗလဿ ဒဿနသမ္ပတ္တိဉ္စ နိယျာနိကကထာဘာဝဉ္စ အဇာနန္တော ယာဝတတိယံ ပဟိဏတေဝ. ဒီဃတပဿီ ပန ကာလေန ကာလံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တိဋ္ဌတိပိ နိသီဒတိပိ ပဉှမ္ပိ ပုစ္ဆတိ, သော တထာဂတဿ ဒဿနသမ္ပတ္တိမ္ပိ နိယျာနိကကထာဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဂဟပတိ ပဏ္ဍိတော, သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ ဂန္တွာ ဒဿနေပိ ပသီဒေယျ, နိယျာနိကကထံ သုတွာပိ ပသီဒေယျ. တတော န ပုန အမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ. တသ္မာ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟတေဝ.

60. Về câu 'Thưa ngài, con thật không thích điều này': (nghĩa là) thưa ngài, con không thích điều này. 'Māyāvī' nghĩa là người xảo trá. 'Āvaṭṭanimāyaṃ' là ma thuật thu phục sau khi đã làm cho quay lại. 'Āvaṭṭeti' nghĩa là sau khi làm cho quay lại, bao vây rồi thu phục. Tại sao vị Đại Nigaṇṭha lại sai gia chủ đi đến lần thứ ba (với câu) 'Này gia chủ, ông hãy đi'? Còn Dīghatapassi thì lại ngăn cản? Bởi vì vị Đại Nigaṇṭha, dù đang sống nương vào cùng một thành phố với Đức Thế Tôn, cũng chưa từng gặp Đức Thế Tôn. Thật vậy, người nào tự nhận là bậc Đạo sư, người ấy không từ bỏ sự tự nhận đó thì không thể diện kiến một vị Phật. Do đó, vị này, vì chưa từng được diện kiến Đức Phật, không biết được sự toàn hảo về diện kiến của Đấng Thập Lực và bản chất của lời dạy đưa đến giải thoát, nên đã sai (Upāli) đi đến lần thứ ba. Còn Dīghatapassi, thỉnh thoảng lại đến gần Đức Thế Tôn, có khi đứng, có khi ngồi, cũng có hỏi đạo. Vị ấy biết được sự toàn hảo về diện kiến của Như Lai và bản chất của lời dạy đưa đến giải thoát. Khi ấy, vị ấy đã có suy nghĩ này: 'Gia chủ này là người có trí tuệ, sau khi đến gần Sa-môn Gotama, có thể sẽ hoan hỷ ngay khi diện kiến, cũng có thể sẽ hoan hỷ sau khi nghe lời dạy đưa đến giải thoát. Do đó, sẽ không trở lại gần chúng ta nữa'. Vì thế, ông ấy đã ngăn cản đến lần thứ ba.

အဘိဝါဒေတွာတိ ဝန္ဒိတွာ. တထာဂတဉှိ ဒိသွာ ပသန္နာပိ အပ္ပသန္နာပိ ယေဘုယျေန ဝန္ဒန္တိယေဝ, အပ္ပကာ န ဝန္ဒန္တိ. ကသ္မာ? အတိဥစ္စေ ဟိ ကုလေ ဇာတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တောပိ ဝန္ဒိတဗ္ဗောယေဝါတိ. အယံ ပန ဂဟပတိ ပသန္နတ္တာဝ ဝန္ဒိ, ဒဿနေယေဝ ကိရ ပသန္နော. အာဂမာ နု ခွိဓာတိ အာဂမာ နု ခေါ ဣဓ.

'Abhivādetvā' nghĩa là sau khi đảnh lễ. Thật vậy, sau khi thấy Như Lai, cả người hoan hỷ lẫn người không hoan hỷ, phần lớn đều đảnh lễ, chỉ một số ít không đảnh lễ. Tại sao? Bởi vì Ngài sinh ra trong dòng dõi rất cao quý, dù sống trong gia đình cũng đáng được đảnh lễ. Còn vị gia chủ này đã đảnh lễ chính vì hoan hỷ; tương truyền ông đã hoan hỷ ngay khi diện kiến. Về từ 'Āgamā nu khvidha' là (sự kết hợp của) 'āgamā nu kho idha'.

၆၁. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, တပဿီတိ ဒီဃတပဿိဿ သာဓုကာရံ ဒေန္တော, ဘန္တေတိ, ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. သစ္စေ ပတိဋ္ဌာယာတိ ထုသရာသိမှိ အာကောဋိတခါဏုကော ဝိယ အစလန္တော ဝစီသစ္စေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. သိယာ နောတိ ဘဝေယျ အမှာကံ.

61. Về câu 'Lành thay, lành thay, thưa ngài, vị khổ hạnh': (Upāli) trong khi tán thán Dīghatapassi, đã gọi Đức Thế Tôn bằng từ 'bhante'. Về từ 'Sacce patiṭṭhāya': (nghĩa là) sau khi an trú trong chân lý của lời nói, không lay động, giống như một cái cọc được đóng vào đống trấu. Về từ 'Siyā no': (nghĩa là) mong rằng sẽ có (cuộc đối thoại) cho chúng ta.

၆၂. ဣဓာတိ [Pg.40] ဣမသ္မိံ လောကေ. အဿာတိ ဘဝေယျ. သီတောဒကပဋိက္ခိတ္တောတိ နိဂဏ္ဌာ သတ္တသညာယ သီတောဒကံ ပဋိက္ခိပန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မနောသတ္တာ နာမ ဒေဝါတိ မနမှိ သတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာ. မနောပဋိဗဒ္ဓေါတိ ယသ္မာ မနမှိ ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကာလင်္ကရောတိ, တသ္မာ မနောသတ္တေသု ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ပိတ္တဇရရောဂေါ ဘဝိဿတိ. တေနဿ ဥဏှောဒကံ ပိဝိတုံ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဓောဝနတ္ထာယ ဝါ ဂတ္တပရိသိဉ္စနတ္ထာယ ဝါ ဥပနေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ရောဂေါ ဗလဝတရော ဟောတိ. သီတောဒကံ ဝဋ္ဋတိ, ရောဂံ ဝူပသမေတိ. အယံ ပန ဥဏှောဒကမေဝ ပဋိသေဝတိ, တံ အလဘမာနော ဩဒနကဉ္ဇိကံ ပဋိသေဝတိ. စိတ္တေန ပန သီတောဒကံ ပါတုကာမော စ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော စ ဟောတိ. တေနဿ မနောဒဏ္ဍော တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ. သော ကာယဒဏ္ဍံ ဝစီဒဏ္ဍံ ရက္ခာမီတိ သီတောဒကံ ပါတုကာမော ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော ဝါ သီတောဒကမေဝ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ န ဝိသဟတိ. တဿ ဧဝံ ရက္ခိတာပိ ကာယဒဏ္ဍဝစီဒဏ္ဍာ စုတိံ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ ဝါ အာကဍ္ဎိတုံ န သက္ကောန္တိ. မနောဒဏ္ဍော ပန ဘိန္နောပိ စုတိမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမ္ပိ အာကဍ္ဎတိယေဝ. ဣတိ နံ ဘဂဝါ ဒုဗ္ဗလကာယဒဏ္ဍဝစီဒဏ္ဍာ ဆဝါ လာမကာ, မနောဒဏ္ဍောဝ ဗလဝါ မဟန္တောတိ ဝဒါပေသိ.

62. Idhāti là ở thế gian này. Assāti là nên có. Sītodakapaṭikkhittoti là các vị Nigantha với tưởng rằng (trong nước) có chúng sanh nên từ chối nước lạnh. Lời này được nói ra là nhắm đến điều ấy. Manosattā nāma devāti là các vị trời tên là Manosattā, là những vị bị dính mắc, bám víu trong tâm. Manopaṭibaddhoti chỉ ra rằng: bởi vì bị ràng buộc trong tâm rồi mệnh chung, do đó được sanh vào cõi trời Manosatta. Vị ấy chắc chắn sẽ có bệnh phát sanh từ mật. Do đó, việc mang nước nóng đến cho vị ấy để uống, hoặc để rửa tay chân, hoặc để tắm gội là không thích hợp, (vì) bệnh sẽ trở nên nặng hơn. Nước lạnh thì thích hợp, làm cho bệnh thuyên giảm. Nhưng vị này chỉ dùng nước nóng, khi không có được nước nóng thì dùng nước cháo. Nhưng trong tâm thì vị ấy muốn uống và muốn dùng nước lạnh. Do đó, ý hành của vị ấy bị bể vỡ ngay tại đó. Vị ấy, với ý nghĩ "ta sẽ bảo vệ thân hành và khẩu hành", dù muốn uống hay muốn dùng nước lạnh, cũng không dám nói rằng: "Hãy cho nước lạnh". Thân hành và khẩu hành của vị ấy, dù được bảo vệ như vậy, cũng không thể kéo theo sự chết hay sự tái sanh. Nhưng ý hành, dù đã bị bể vỡ, vẫn kéo theo cả sự chết lẫn sự tái sanh. Do đó, Đức Thế Tôn đã khiến cho ông ấy nói rằng: "Thân hành và khẩu hành thì yếu kém, thấp hèn, vô giá trị; chỉ có ý hành là mạnh mẽ, là trọng đại".

တဿပိ ဥပါသကဿ ဧတဒဟောသိ. ‘‘မုစ္ဆာဝသေန အသညိဘူတာနဉှိ သတ္တာဟမ္ပိ အဿာသပဿာသာ နပ္ပဝတ္တန္တိ, စိတ္တသန္တတိပဝတ္တိမတ္တေနေဝ ပန တေ မတာတိ န ဝုစ္စန္တိ. ယဒါ နေသံ စိတ္တံ နပ္ပဝတ္တတိ, တဒါ ‘မတာ ဧတေ နီဟရိတွာ တေ ဈာပေထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ. ကာယဒဏ္ဍော နိရီဟော အဗျာပါရော, တထာ ဝစီဒဏ္ဍော. စိတ္တေနေဝ ပန တေသံ စုတိပိ ပဋိသန္ဓိပိ ဟောတိ. ဣတိပိ မနောဒဏ္ဍောဝ မဟန္တော. ဘိဇ္ဇိတွာပိ စုတိပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနတော ဧသေဝ မဟန္တော. အမှာကံ ပန မဟာနိဂဏ္ဌဿ ကထာ အနိယျာနိကာ’’တိ သလ္လက္ခေသိ. ဘဂဝတော ပန ဝိစိတ္တာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ သောတုကာမော န တာဝ အနုဇာနာတိ.

Vị cận sự nam ấy đã có ý nghĩ này: "Quả vậy, đối với những người trở nên vô tưởng do bị ngất đi, hơi thở vô hơi thở ra cũng không diễn tiến trong suốt bảy ngày, nhưng chỉ do sự diễn tiến của dòng tâm thức mà họ không được gọi là đã chết. Khi tâm của họ không còn diễn tiến, bấy giờ họ mới rơi vào trường hợp bị gọi là: 'Những người này đã chết, hãy mang họ đi thiêu'. Thân hành không có nỗ lực, không có hoạt động; khẩu hành cũng vậy. Nhưng chính do tâm mà sự chết và sự tái sanh của họ xảy ra. Do đó, ý hành là trọng đại. Dù bị bể vỡ, chính nó là trọng đại vì có khả năng kéo theo sự chết và sự tái sanh. Nhưng lời dạy của vị đại Nigantha của chúng ta không đưa đến sự giải thoát". (Vị ấy) đã nhận thấy như vậy. Nhưng vì muốn nghe những câu trả lời vấn đề tài tình, đa dạng của Đức Thế Tôn, vị ấy vẫn chưa chấp thuận.

န ခေါ တေ သန္ဓိယတီတိ န ခေါ တေ ဃဋိယတိ. ပုရိမေန ဝါ ပစ္ဆိမန္တိ ‘‘ကာယဒဏ္ဍော မဟန္တော’’တိ ဣမိနာ ပုရိမေန ဝစနေန ဣဒါနိ ‘‘မနောဒဏ္ဍော မဟန္တော’’တိ ဣဒံ ဝစနံ. ပစ္ဆိမေန ဝါ ပုရိမန္တိ တေန ဝါ ပစ္ဆိမေန အဒုံ ပုရိမဝစနံ န ဃဋိယတိ.

Na kho te sandhiyatīti có nghĩa là: quả thật lời nói của ông không ăn khớp. Purimena vā pacchimanti (lời trước với lời sau) có nghĩa là: lời nói này "ý hành là trọng đại" được nói ra bây giờ, không ăn khớp với lời nói trước kia "thân hành là trọng đại". Pacchimena vā purimanti (lời sau với lời trước) có nghĩa là: lời nói trước kia không ăn khớp với lời nói sau đó.

၆၃. ဣဒါနိဿ [Pg.41] ဘဂဝါ အညာနိပိ ကာရဏာနိ အာဟရန္တော ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စာတုယာမသံဝရသံဝုတောတိ န ပါဏမတိပါတေတိ, န ပါဏမတိပါတယတိ, န ပါဏမတိပါတယတော သမနုညော ဟောတိ. န အဒိန္နံ အာဒိယတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယာပေတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယတော သမနုညော ဟောတိ. န မုသာ ဘဏတိ, န မုသာ ဘဏာပေတိ, န မုသာ ဘဏတော သမနုညော ဟောတိ. န ဘာဝိတမာသီသတိ, န ဘာဝိတမာသီသာပေတိ, န ဘာဝိတမာသီသတော သမနုညော ဟောတီတိ ဣမိနာ စတုကောဋ္ဌာသေန သံဝရေန သံဝုတော. ဧတ္ထ စ ဘာဝိတန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာ.

63. Bây giờ, Đức Thế Tôn, trong khi đưa ra những lý do khác cho ông ấy, đã nói những lời bắt đầu bằng: "Này ông, ông nghĩ thế nào?". Trong đó, cātuyāmasaṃvarasaṃvuto (được thu thúc bởi bốn sự chế ngự) có nghĩa là: không sát sanh, không bảo người khác sát sanh, không đồng tình với người sát sanh; không lấy của không cho, không bảo người khác lấy, không đồng tình với người lấy; không nói dối, không bảo người khác nói dối, không đồng tình với người nói dối; không mong cầu dục lạc, không bảo người khác mong cầu, không đồng tình với người mong cầu. (Tức là) được thu thúc bởi sự thu thúc có bốn phần này. Và ở đây, bhāvitaṃ là năm dục trưởng dưỡng.

သဗ္ဗဝါရိဝါရိတောတိ ဝါရိတသဗ္ဗဥဒကော, ပဋိက္ခိတ္တသဗ္ဗသီတောဒကောတိ အတ္ထော. သော ဟိ သီတောဒကေ သတ္တသညီ ဟောတိ, တသ္မာ န တံ ဝလဉ္ဇေတိ. အထ ဝါ သဗ္ဗဝါရိဝါရိတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဝါရိတပါပေါ. သဗ္ဗဝါရိယုတ္တောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ယုတ္တော. သဗ္ဗဝါရိဓုတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဓုတပါပေါ. သဗ္ဗဝါရိဖုဋောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဖုဋော. ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ သံဃာတံ အာပါဒေတီတိ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝဓံ အာပါဒေတိ. သော ကိရ ဧကိန္ဒြိယံ ပါဏံ ဒုဝိန္ဒြိယံ ပါဏန္တိ ပညပေတိ. သုက္ခဒဏ္ဍက-ပုရာဏပဏ္ဏသက္ခရ-ကထလာနိပိ ပါဏောတေဝ ပညပေတိ. တတ္ထ ခုဒ္ဒကံ ဥဒကဗိန္ဒု ခုဒ္ဒကော ပါဏော, မဟန္တံ မဟန္တောတိ သညီ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကိသ္မိံ ပညပေတီတိ ကတ္ထ ကတရသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပညပေတိ. မနောဒဏ္ဍသ္မိန္တိ မနောဒဏ္ဍကောဋ္ဌာသေ, ဘန္တေတိ. အယံ ပန ဥပါသကော ဘဏန္တောဝ သယမ္ပိ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘အမှာကံ မဟာနိဂဏ္ဌော ‘အသဉ္စေတနိကံ ကမ္မံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, သဉ္စေတနိကံ မဟာသာဝဇ္ဇ’န္တိ ပညပေတွာ စေတနံ မနောဒဏ္ဍောတိ ပညပေတိ, အနိယျာနိကာ ဧတဿ ကထာ, ဘဂဝတောဝ နိယျာနိကာ’’တိ.

Sabbavārivāritoti có nghĩa là người đã ngăn ngừa mọi loại nước, người đã từ chối mọi loại nước lạnh. Quả vậy, vị ấy có tưởng là chúng sanh trong nước lạnh, do đó không dùng nó. Hoặc là, sabbavārivārito có nghĩa là người đã ngăn ngừa điều ác bằng tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāriyutto là người đã hợp thành với tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāridhuto là người đã rũ bỏ điều ác bằng tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāriphuṭo là người đã được thấm nhuần bởi tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādetīti là gây ra sự giết hại các chúng sanh nhỏ bé. Nghe nói, vị ấy quy định chúng sanh một căn, chúng sanh hai căn. Vị ấy cũng quy định gậy khô, lá cũ, sỏi, mảnh sành là chúng sanh. Trong đó, vị ấy có tưởng rằng giọt nước nhỏ là chúng sanh nhỏ, (giọt nước) lớn là (chúng sanh) lớn. Lời này được nói ra là nhắm đến điều ấy. Kismiṃ paññapetīti là quy định ở đâu, ở phần nào? Manodaṇḍasminti là thưa ngài, ở phần ý hành. Nhưng vị cận sự nam này, ngay trong khi đang nói, tự mình cũng nhận thấy: "Vị đại Nigantha của chúng ta, sau khi quy định rằng 'nghiệp không có tác ý thì ít tội lỗi, nghiệp có tác ý thì nhiều tội lỗi', lại quy định rằng tác ý là ý hành. Lời dạy của vị này không đưa đến sự giải thoát, chỉ có lời dạy của Đức Thế Tôn mới đưa đến sự giải thoát".

၆၄. ဣဒ္ဓါတိ သမိဒ္ဓါ. ဖီတာတိ အတိသမိဒ္ဓါ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာ ဝိယ. အာကိဏ္ဏမနုဿာတိ ဇနသမာကုလာ. ပါဏာတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော တိရစ္ဆာနဂတာ စေဝ ဣတ္ထိပုရိသဒါရကာဒယော မနုဿဇာတိကာ စ. ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒ္ဓိမာတိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နော. စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ စိတ္တေ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တော. ဘသ္မံ ကရိဿာမီတိ ဆာရိကံ ကရိဿာမိ. ကိဉှိ သောဘတိ ဧကာ ဆဝါ နာဠန္ဒာတိ ဣဒမ္ပိ ဘဏန္တော သော ဂဟပတိ – ‘‘ကာယပယောဂေန ပညာသမ္ပိ မနုဿာ ဧကံ နာဠန္ဒံ ဧကံ မံသခလံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ, ဣဒ္ဓိမာ ပန ဧကော [Pg.42] ဧကေနေဝ မနောပဒေါသေန ဘသ္မံ ကာတုံ သမတ္ထော. အမှာကံ မဟာနိဂဏ္ဌဿ ကထာ အနိယျာနိကာ, ဘဂဝတောဝ ကထာ နိယျာနိကာ’’တိ သလ္လက္ခေသိ.

64. Iddhāti là thịnh vượng. Phītāti là rất thịnh vượng, giống như tất cả đều nở rộ. Ākiṇṇamanussāti là đông đúc dân chúng. Pāṇāti là các loài bàng sanh như voi, ngựa,... và các loài người như đàn bà, đàn ông, trẻ con,... Ekaṃ maṃsakhalanti là một đống thịt. Puñjanti là từ đồng nghĩa của từ ấy. Iddhimāti là người có đầy đủ oai lực. Cetovasippattoti là người đã đạt đến sự làm chủ trong tâm. Bhasmaṃ karissāmīti là ta sẽ biến thành tro. Vị gia chủ ấy, trong khi nói lời này "Nāḷandā này có gì tốt đẹp, chỉ là một cái xác chết", (cũng nhận thấy rằng): "Với sự nỗ lực của thân, dù năm mươi người cũng không thể biến thành phố Nāḷandā này thành một đống thịt, nhưng một người có thần thông, chỉ với một lần sân hận trong tâm, có khả năng biến (thành phố) thành tro. Lời dạy của vị đại Nigantha của chúng ta không đưa đến sự giải thoát, chỉ có lời dạy của Đức Thế Tôn mới đưa đến sự giải thoát". (Vị ấy) đã nhận thấy như vậy.

၆၅. အရညံ အရညဘူတန္တိ အဂါမကံ အရညမေဝ ဟုတွာ အရညံ ဇာတံ. ဣသီနံ မနောပဒေါသေနာတိ ဣသီနံ အတ္ထာယ ကတေန မနောပဒေါသေန တံ မနောပဒေါသံ အသဟမာနာဟိ ဒေဝတာဟိ တာနိ ရဋ္ဌာနိ ဝိနာသိတာနိ. လောကိကာ ပန ဣသယော မနံ ပဒေါသေတွာ ဝိနာသယိံသူတိ မညန္တိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ လောကဝါဒေ ဌတွာဝ ဣဒံ ဝါဒါရောပနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

65. Cụm từ “trở thành khu rừng” (araññabhūtaṃ) có nghĩa là: không có làng mạc, chỉ trở thành khu rừng, đã sinh ra khu rừng rậm. Cụm từ “do sự phẫn nộ của các vị ẩn sĩ” (isīnaṃ manopadosena) có nghĩa là: do các vị chư thiên không thể kham nhẫn sự phẫn nộ (của người khác) đối với các vị ẩn sĩ ấy, nên các xứ sở ấy đã bị hủy diệt. Tuy nhiên, những người thế gian lại cho rằng: “Các vị ẩn sĩ đã làm cho tâm phẫn nộ và đã hủy diệt.” Do đó, nên biết rằng sự áp đặt quan điểm này đã được thực hiện khi chỉ đứng trên quan điểm thế gian này.

တတ္ထ ဒဏ္ဍကီရညာဒီနံ ဧဝံ အရညဘူတဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော – သရဘင်္ဂဗောဓိသတ္တဿ တာဝ ပရိသာယ အတိဝေပုလ္လတံ ဂတာယ ကိသဝစ္ဆော နာမ တာပသော မဟာသတ္တဿ အန္တေဝါသီ ဝိဝေကဝါသံ ပတ္ထယမာနော ဂဏံ ပဟာယ ဂေါဓာဝရီတီရတော ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒဏ္ဍကီရညော ကုမ္ဘပုရံ နာမ နဂရံ ဥပနိဿာယ ရာဇုယျာနေ ဝိဝေကမနုဗြူဟယမာနော ဝိဟရတိ. တဿ သေနာပတိ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ.

Trong đó, tình trạng trở thành khu rừng rậm của vua Daṇḍakī và những người khác nên được biết như sau: Trước hết, khi hội chúng của Bồ-tát Sarabhaṅga đã trở nên vô cùng đông đảo, một vị đạo sĩ tên là Kisavaccha, là đệ tử của vị Đại sĩ, vì mong muốn sống nơi vắng vẻ, đã từ bỏ hội chúng, từ bờ sông Godhāvarī đến xứ Kaliṅga, nương náu gần thành phố tên là Kumbhapura của vua Daṇḍakī, sống trong ngự uyển và phát triển sự tĩnh lặng. Vị tướng quân là người hộ độ của vị ấy.

တဒါ စ ဧကာ ဂဏိကာ ရထံ အဘိရုဟိတွာ ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရာ နဂရံ ဥပသောဘယမာနာ ဝိစရတိ. မဟာဇနော တမေဝ ဩလောကယမာနော ပရိဝါရေတွာ ဝိစရတိ, နဂရဝီထိယော နပ္ပဟောန္တိ. ရာဇာ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဌိတော တံ ဒိသွာ ကာ ဧသာတိ ပုစ္ဆိ. တုမှာကံ နဂရသောဘိနီ ဒေဝါတိ. သော ဥဿူယမာနော ‘‘ကိံ ဧတာယ သောဘတိ, နဂရံ သယံ သောဘိဿတီ’’တိ တံ ဌာနန္တရံ အစ္ဆိန္ဒာပေသိ.

Và vào lúc ấy, một kỹ nữ, sau khi lên xe, có năm trăm phụ nữ làm tùy tùng, đi lại làm đẹp cho thành phố. Đám đông dân chúng chỉ nhìn vào nàng ấy, đi lại vây quanh, các con đường trong thành phố không đủ chỗ. Nhà vua đứng mở cửa sổ, thấy nàng ấy và hỏi: “Người phụ nữ này là ai?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, là kỹ nữ trang điểm cho thành phố của ngài.” Vị vua ấy, do ganh tị, nói rằng: “Thành phố đẹp đẽ gì bởi người này? Thành phố sẽ tự nó đẹp đẽ,” và đã ra lệnh tước bỏ địa vị đặc biệt của nàng ấy.

သာ တတော ပဋ္ဌာယ ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ ဌာနန္တရံ ပရိယေသမာနာ ဧကဒိဝသံ ရာဇုယျာနံ ပဝိသိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နံ တာပသံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ကိလိဋ္ဌော ဝတာယံ တာပသော အနဉ္ဇိတမဏ္ဍိတော, ဒါဌိကာဟိ ပရုဠှာဟိ မုခံ ပိဟိတံ, မဿုနာ ဥရံ ပိဟိတံ, ဥဘော ကစ္ဆာ ပရုဠှာ’’တိ. အထဿာ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘‘အဟံ ဧကေန ကိစ္စေန ဝိစရာမိ, အယဉ္စ မေ ကာဠကဏ္ဏီ ဒိဋ္ဌော, ဥဒကံ အာဟရထ, အက္ခီနိ ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဥဒကဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရာပေတွာ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ တာပသဿ သရီရေ ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ခေဠံ ပါတေတွာ ဒန္တကဋ္ဌံ ဇဋာမတ္ထကေ ခိပိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥဒကံ တာပသဿ မတ္ထကသ္မိံယေဝ သိဉ္စိတွာ [Pg.43] – ‘‘ယေဟိ မေ အက္ခီဟိ ကာဠကဏ္ဏီ ဒိဋ္ဌော, တာနိ ဓောတာနိ ကလိပဝါဟိတော’’တိ နိက္ခန္တာ.

Kể từ đó, nàng ấy, trong khi kết thân với một người nào đó để tìm kiếm lại địa vị đặc biệt, một hôm đã vào ngự uyển, thấy vị đạo sĩ đang ngồi trên phiến đá, dựa vào tấm ván để vịn ở cuối đường kinh hành, và đã suy nghĩ: “Ôi, vị đạo sĩ này thật dơ bẩn, không kẻ mắt, không trang điểm, miệng bị che bởi râu quai nón mọc um tùm, ngực bị che bởi râu cằm, cả hai nách đều mọc lông rậm rạp.” Rồi sự buồn phiền khởi lên trong nàng: “Ta đi lại vì một công việc, và ta lại thấy kẻ bất hạnh này. Hãy mang nước đến đây, ta sẽ rửa mắt.” Nàng cho mang nước và que xỉa răng đến, nhai que xỉa răng, nhổ từng bãi nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ, ném que xỉa răng lên búi tóc của vị ấy, súc miệng và đổ nước ngay trên đầu vị đạo sĩ, rồi nói: “Đôi mắt nào của ta đã thấy kẻ bất hạnh, chúng đã được rửa sạch, sự ô uế đã được trôi đi,” rồi nàng bỏ đi.

တံဒိဝသဉ္စ ရာဇာ သတိံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘ဘော ကုဟိံ နဂရသောဘိနီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ ဒေဝါတိ. ပကတိဋ္ဌာနန္တရံ တဿာ ဒေထာတိ ဌာနန္တရံ ဒါပေသိ. သာ ပုဗ္ဗေ သုကတကမ္မံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဌာနန္တရံ တာပသဿ သရီရေ ခေဠပါတနေန လဒ္ဓန္တိ သညမကာသိ.

Và vào ngày hôm đó, nhà vua, sau khi hồi tâm lại, đã hỏi: “Này, kỹ nữ trang điểm thành phố ở đâu?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, ở ngay trong thành phố này.” (Vua phán:) “Hãy trao lại địa vị đặc biệt như cũ cho nàng ấy,” và đã ra lệnh ban cho địa vị đặc biệt. Nàng ấy, địa vị đặc biệt có được là nhờ vào thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, lại có nhận thức rằng: “Đã có được là do việc nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.”

တတော ကတိပါဟဿစ္စယေန ရာဇာ ပုရောဟိတဿ ဌာနန္တရံ ဂဏှိ. သော နဂရသောဘိနိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဂိနိ ကိန္တိ ကတွာ ဌာနန္တရံ ပဋိလဘီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ဗြာဟ္မဏ အညံ ကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ရာဇုယျာနေ အနဉ္ဇိတကာဠကဏ္ဏီ ကူဋဇဋိလော ဧကော အတ္ထိ, တဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေဟိ, ဧဝံ ဌာနန္တရံ လဘိဿသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ ဘဂိနီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ တာယ ကထိတသဒိသမေဝ သဗ္ဗံ ကတွာ နိက္ခမိ. ရာဇာပိ တံဒိဝသမေဝ သတိံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘ကုဟိံ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ ဒေဝါတိ. ‘‘အမှေဟိ အနုပဓာရေတွာ ကတံ, တဒေဝဿ ဌာနန္တရံ ဒေထာ’’တိ ဒါပေသိ. သောပိ ပုညဗလေန လဘိတွာ ‘‘တာပသဿ သရီရေ ခေဠပါတနေန လဒ္ဓံ မေ’’တိ သညမကာသိ.

Sau đó, qua vài ngày, nhà vua đã tước địa vị đặc biệt của vị tư tế. Vị ấy đến gần kỹ nữ trang điểm thành phố và hỏi: “Thưa cô, cô đã làm gì mà lấy lại được địa vị đặc biệt?” Nàng đáp: “Thưa Bà-la-môn, có việc gì khác cần làm đâu. Trong ngự uyển có một đạo sĩ bện tóc gian xảo, một kẻ bất hạnh không trang điểm. Hãy nhổ nước bọt lên thân thể của ông ta, như vậy ngài sẽ nhận lại được địa vị đặc biệt.” Vị ấy nói: “Thưa cô, tôi sẽ làm như vậy,” rồi đến nơi đó, đã làm mọi việc y hệt như lời nàng ấy nói rồi bỏ đi. Nhà vua cũng vào chính ngày hôm đó, sau khi hồi tâm lại, đã hỏi: “Này, vị Bà-la-môn ở đâu?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, ở ngay trong thành phố này.” (Vua phán:) “Chúng ta đã làm mà không suy xét. Hãy trao lại chính địa vị đặc biệt ấy cho ông ta,” và đã ra lệnh ban cho. Vị ấy cũng vậy, có được là nhờ sức mạnh của phước báu, lại có nhận thức rằng: “Ta đã có được là do việc nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.”

တတော ကတိပါဟဿစ္စယေန ရညော ပစ္စန္တော ကုပိတော. ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေဿာမီတိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ နိက္ခမိ. ပုရောဟိတော ဂန္တွာ ရညော ပုရတော ဌတွာ ‘‘ဇယတု မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘တုမှေ, မဟာရာဇ, ဇယတ္ထာယ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ ဗြာဟ္မဏာတိ. ဧဝံ သန္တေ ရာဇုယျာနေ အနဉ္ဇိတကာဠကဏ္ဏီ ဧကော ကူဋဇဋိလော ဝသတိ, တဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေထာတိ. ရာဇာ တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ယထာ ဂဏိကာယ စ တေန စ ကတံ, တထေဝ သဗ္ဗံ ကတွာ ဩရောဓေပိ အာဏာပေသိ – ‘‘ဧတဿ ကူဋဇဋိလဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေထာ’’တိ. တတော ဩရောဓာပိ ဩရောဓပါလကာပိ တထေဝ အကံသု. အထ ရာဇာ ဥယျာနဒွါရေ ရက္ခံ ဌပါပေတွာ ‘‘ရညာ သဒ္ဓိံ နိက္ခမန္တာ သဗ္ဗေ တာပသဿ သရီရေ ခေဠံ အပါတေတွာ နိက္ခမိတုံ န လဘန္တီ’’တိ အာဏာပေသိ. အထ သဗ္ဗော ဗလကာယော စ သေနိယော စ တေနေဝ နိယာမေန တာပသဿ ဥပရိ ခေဠဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ စ မုခဝိက္ခာလိတ ဥဒကဉ္စ ပါပယိံသု, ခေဠော စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ စ သကလသရီရံ အဝတ္ထရိံသု.

Sau đó, qua vài ngày, vùng biên địa của nhà vua nổi loạn. Nhà vua, với ý nghĩ “Ta sẽ dẹp yên vùng biên địa,” đã xuất quân với bốn binh chủng. Vị tư tế đến đứng trước mặt vua, nói rằng: “Đại vương vạn thắng!” và hỏi: “Thưa Đại vương, ngài đi để chiến thắng phải không?” (Vua đáp:) “Đúng vậy, thưa Bà-la-môn.” (Vị tư tế nói:) “Nếu vậy, trong ngự uyển có một đạo sĩ bện tóc gian xảo, một kẻ bất hạnh không trang điểm đang ở. Xin hãy nhổ nước bọt lên thân thể của ông ta.” Nhà vua nghe theo lời của vị ấy, đã làm mọi việc y hệt như cách người kỹ nữ và vị ấy đã làm, và cũng ra lệnh cho các cung nữ: “Hãy nhổ nước bọt lên thân thể của đạo sĩ bện tóc gian xảo này.” Sau đó, các cung nữ và những người trông coi cung nữ cũng đã làm y như vậy. Rồi nhà vua cho đặt lính canh ở cổng ngự uyển và ra lệnh: “Tất cả những người đi ra cùng với vua không được phép đi ra nếu không nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.” Rồi toàn thể quân đội và các binh sĩ, theo đúng quy tắc đó, đã làm cho nước bọt, que xỉa răng, và nước súc miệng rơi xuống trên vị đạo sĩ. Nước bọt và que xỉa răng đã bao phủ toàn thân vị ấy.

သေနာပတိ [Pg.44] သဗ္ဗပစ္ဆာ သုဏိတွာ ‘‘မယှံ ကိရ သတ္ထာရံ ဘဝန္တံ ပုညက္ခေတ္တံ သဂ္ဂသောပါနံ ဧဝံ ဃဋ္ဋယိံသူ’’တိ ဥသုမဇာတဟဒယော မုခေန အဿသန္တော ဝေဂေန ရာဇုယျာနံ အာဂန္တွာ တထာ ဗျသနပတ္တံ ဣသိံ ဒိသွာ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အပဝိယူဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေတွာ ဥဒကံ အာဟရာပေတွာ နှာပေတွာ သဗ္ဗဩသဓေဟိ စေဝ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓေဟိ စ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ သုခုမသာဋကေန ပုဉ္ဆိတွာ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဌိတော ဧဝမာဟ ‘‘အယုတ္တံ, ဘန္တေ, မနုဿေဟိ ကတံ, ဧတေသံ ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဒေဝတာ သေနာပတိ တိဓာ ဘိန္နာ, ဧကစ္စာ ‘‘ရာဇာနမေဝ နာသေဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧကစ္စာ ‘‘သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ရာဇာန’’န္တိ, ဧကစ္စာ ‘‘ရညော ဝိဇိတံ သဗ္ဗံ နာသေဿာမာ’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ ပန တာပသော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကောပံ အကတွာ လောကဿ သန္တိဥပါယမေဝ အာစိက္ခန္တော အာဟ ‘‘အပရာဓော နာမ ဟောတိ, အစ္စယံ ပန ဒေသေတုံ ဇာနန္တဿ ပါကတိကမေဝ ဟောတီ’’တိ.

Vị tướng quân nghe tin sau cùng tất cả, với tâm nóng nảy, thở ra bằng miệng, nghĩ rằng: “Họ đã xúc phạm đến vị thầy của ta, bậc đáng kính, là ruộng phước, là bậc thang lên cõi trời như thế này ư!”. Vị ấy nhanh chóng đến ngự uyển, thấy vị ẩn sĩ gặp nạn như vậy, bèn đóng khố, dùng hai tay gạt những que xỉa răng ra, nâng ngài dậy và đỡ ngồi xuống, cho người mang nước đến tắm cho ngài, dùng tất cả các loại thuốc và bốn loại hương liệu xoa bóp thân thể ngài, lau khô bằng tấm vải mịn, rồi đứng chắp tay trước mặt và nói như vầy: “Bạch ngài, con người đã làm điều không thích đáng. Điều gì sẽ xảy đến cho họ?”. (Vị ẩn sĩ đáp): “Này tướng quân, các chư thiên chia làm ba phe: một số nói: ‘Chúng ta sẽ chỉ tiêu diệt nhà vua’, một số nói: ‘(Chúng ta sẽ tiêu diệt) nhà vua cùng với quần thần’, một số nói: ‘Chúng ta sẽ tiêu diệt toàn bộ vương quốc của nhà vua’”. Nói điều này xong, vị ẩn sĩ không khởi lên một chút sân hận nào, chỉ dạy phương cách hòa bình cho thế gian, ngài nói: “Lỗi lầm là điều có thể xảy ra, nhưng đối với người biết thú nhận lỗi lầm thì mọi việc sẽ trở lại bình thường”.

သေနာပတိ နယံ လဘိတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘တုမှေဟိ, မဟာရာဇ, နိရာပရာဓေ မဟိဒ္ဓိကေ တာပသေ အပရဇ္ဈန္တေဟိ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတံ, ဒေဝတာ ကိရ တိဓာ ဘိန္နာ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ သဗ္ဗံ အာရောစေတွာ – ‘‘ခမာပိတေ ကိရ, မဟာရာဇ, ပါကတိကံ ဟောတိ, ရဋ္ဌံ မာ နာသေထ, တာပသံ ခမာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အတ္တနိ ဒေါသံ ကတံ ဒိသွာပိ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘န တံ ခမာပေဿာမီ’’တိ. သေနာပတိ ယာဝတတိယံ ယာစိတွာ အနိစ္ဆန္တမာဟ – ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, တာပသဿ ဗလံ ဇာနာမိ, န သော အဘူတဝါဒီ, နာပိ ကုပိတော, သတ္တာနုဒ္ဒယေန ပန ဧဝမာဟ ခမာပေထ နံ မဟာရာဇာ’’တိ. န ခမာပေမီတိ. တေန ဟိ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အညဿ ဒေထ, အဟံ တုမှာကံ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ န ဝသိဿာမီတိ. တွံ ယေနကာမံ ဂစ္ဆ, အဟံ မယှံ သေနာပတိံ လဘိဿာမီတိ. တတော သေနာပတိ တာပသဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကထံ ပဋိပဇ္ဇာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. သေနာပတိ ယေ တေ ဝစနံ သုဏန္တိ, သဗ္ဗေ သပရိက္ခာရေ သဓနေ သဒွိပဒစတုပ္ပဒေ ဂဟေတွာ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဗဟိ ရဇ္ဇသီမံ ဂစ္ဆ, ဒေဝတာ အတိဝိယ ကုပိတာ ဓုဝံ ရဋ္ဌမ္ပိ အရဋ္ဌံ ကရိဿန္တီတိ. သေနာပတိ တထာ အကာသိ.

Vị tướng quân nhận được phương cách, bèn đến yết kiến vua, đảnh lễ và tâu rằng: “Tâu đại vương, ngài đã tạo một nghiệp rất nặng khi xúc phạm đến các vị ẩn sĩ không có lỗi lầm, có đại thần lực. Nghe nói các chư thiên đã chia làm ba phe và nói như thế này”. Sau khi tâu lại tất cả, vị ấy nói: “Tâu đại vương, nghe nói nếu được tha thứ thì mọi việc sẽ trở lại bình thường. Xin đừng hủy diệt quốc gia, xin hãy tạ lỗi vị ẩn sĩ”. Nhà vua dù thấy lỗi lầm mình đã gây ra vẫn nói: “Ta sẽ không tạ lỗi ông ta”. Vị tướng quân van xin đến lần thứ ba, và nói với nhà vua đang không muốn nghe: “Tâu đại vương, thần biết năng lực của vị ẩn sĩ. Ngài không phải là người nói dối, cũng không sân hận, nhưng vì lòng thương xót chúng sanh mà ngài nói như vậy. Xin đại vương hãy tạ lỗi ngài”. (Vua đáp): “Ta không tạ lỗi”. “Nếu vậy, xin hãy giao chức tướng quân cho người khác. Thần sẽ không sống ở nơi quyền lực của ngài bao trùm nữa”. “Khanh muốn đi đâu thì đi, ta sẽ tìm được tướng quân của ta”. Sau đó, vị tướng quân đến chỗ vị ẩn sĩ, đảnh lễ và hỏi: “Bạch ngài, con phải làm thế nào?”. (Vị ẩn sĩ đáp): “Này tướng quân, những ai nghe lời ông, hãy tập hợp tất cả họ lại, cùng với tài sản, của cải, người hai chân và bốn chân, trong vòng bảy ngày hãy đi ra khỏi biên giới quốc gia. Các chư thiên vô cùng phẫn nộ, chắc chắn họ sẽ biến quốc gia này thành phi quốc gia”. Vị tướng quân đã làm như vậy.

ရာဇာ ဂတမတ္တောယေဝ အမိတ္တမထနံ ကတွာ ဇနပဒံ ဝူပသမေတွာ အာဂမ္မ ဇယခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ နဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ. ဒေဝတာ [Pg.45] ပဌမံယေဝ ဥဒကဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု. မဟာဇနော အတ္တမနော အဟောသိ ‘‘ကူဋဇဋိလံ အပရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ ရညော ဝဍ္ဎိယေဝ, အမိတ္တေ နိမ္မထေသိ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဒေဝေါ ဝုဋ္ဌော’’တိ. ဒေဝတာ ပုန သုမနပုပ္ဖဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု, မဟာဇနော အတ္တမနတရော အဟောသိ. ဒေဝတာ ပုန မာသကဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု. တတော ကဟာပဏဝုဋ္ဌိံ, တတော ကဟာပဏတ္ထံ န နိက္ခမေယျုန္တိ မညမာနာ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိကတဘဏ္ဍဝုဋ္ဌိံ ပါတေသုံ. မဟာဇနော သတ္တဘူမိကပါသာဒေ ဌိတောပိ ဩတရိတွာ အာဘရဏာနိ ပိဠန္ဓန္တော အတ္တမနော အဟောသိ. ‘‘အရဟတိ ဝတ ကူဋဇဋိလကေ ခေဠပါတနံ, တဿ ဥပရိ ခေဠပါတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ ရညော ဝဍ္ဎိ ဇာတာ, အမိတ္တမထနံ ကတံ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဒေဝေါ ဝဿိ, တတော သုမနဝုဋ္ဌိ မာသကဝုဋ္ဌိ ကဟာပဏဝုဋ္ဌိ ကတဘဏ္ဍဝုဋ္ဌီတိ စတဿော ဝုဋ္ဌိယော ဇာတာ’’တိ အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ရညော ကတပါပေ သမနုညော ဇာတော.

Nhà vua vừa mới đi, đã dẹp tan quân địch, bình định xứ sở, quay về, ngự tại nơi đóng quân chiến thắng, cho sửa sang kinh thành rồi tiến vào nội thành. Trước tiên, các chư thiên làm cho mưa nước rơi xuống. Dân chúng hoan hỷ: “Kể từ khi xúc phạm tên ẩn sĩ xảo trá, vua của chúng ta ngày càng thịnh vượng, đã dẹp tan quân địch, và ngay ngày trở về trời đã mưa”. Các chư thiên lại làm cho mưa hoa lài rơi xuống, dân chúng càng hoan hỷ hơn. Các chư thiên lại làm cho mưa tiền māsaka rơi xuống. Sau đó là mưa tiền kahāpaṇa, rồi nghĩ rằng (dân chúng) sẽ không ra ngoài (nhặt) tiền kahāpaṇa, các chư thiên làm cho mưa các loại trang sức tay, chân... rơi xuống. Dân chúng dù đang ở trên lầu đài bảy tầng cũng đi xuống, đeo trang sức và hoan hỷ. Họ thốt ra những lời hoan hỷ: “Việc nhổ nước bọt lên tên ẩn sĩ xảo trá thật là đáng! Kể từ khi nhổ nước bọt lên ông ta, vua của chúng ta ngày càng thịnh vượng, đã dẹp tan quân địch, ngay ngày trở về trời đã mưa, sau đó là mưa hoa lài, mưa tiền māsaka, mưa tiền kahāpaṇa, mưa trang sức, bốn trận mưa đã xảy ra”, và họ đã đồng tình với việc ác mà nhà vua đã làm.

တသ္မိံ သမယေ ဒေဝတာ ဧကတောဓာရဥဘတောဓာရာဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ အာဝုဓာနိ မဟာဇနဿ ဥပရိ ဖလကေ မံသံ ကောဋ္ဋယမာနာ ဝိယ ပါတယိံသု. တဒနန္တရံ ဝီတစ္စိကေ ဝီတဓူမေ ကိံသုကပုပ္ဖဝဏ္ဏေ အင်္ဂါရေ, တဒနန္တရံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏေ ပါသာဏေ, တဒနန္တရံ အန္တောမုဋ္ဌိယံ အသဏ္ဌဟနိကံ သုခုမဝါလိကံ ဝဿာပယမာနာ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ ထလံ အကံသု. ရညော ဝိဇိတဋ္ဌာနေ ကိသဝစ္ဆတာပသော သေနာပတိ မာတုပေါသကရာမောတိ တယောဝ မနုဿဘူတာ အရောဂါ အဟေသုံ. သေသာနံ တသ္မိံ ကမ္မေ အသမင်္ဂီဘူတာနံ တိရစ္ဆာနာနံ ပါနီယဋ္ဌာနေ ပါနီယံ နာဟောသိ, တိဏဋ္ဌာနေ တိဏံ. တေ ယေန ပါနီယံ ယေန တိဏန္တိ ဂစ္ဆန္တာ အပ္ပတ္တေယေဝ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗဟိရဇ္ဇသီမံ ပါပုဏိံသု. တေနာဟ သရဘင်္ဂဗောဓိသတ္တော –

Vào lúc ấy, các chư thiên làm cho các loại vũ khí khác nhau như loại một lưỡi, hai lưỡi... rơi xuống trên đầu dân chúng, như thể đang băm thịt trên thớt. Ngay sau đó là mưa than hồng không lửa, không khói, có màu như hoa gạo; ngay sau đó là mưa đá tảng to bằng ngôi nhà có nóc nhọn; ngay sau đó, họ làm mưa cát mịn không thể nắm trong lòng bàn tay, tạo thành một gò đất cao tám mươi cubit. Trong vương quốc của nhà vua, chỉ có ba người là ẩn sĩ Kisavaccha, vị tướng quân, và người đàn ông tên Rāma nuôi mẹ là được vô sự. Đối với các loài bàng sanh còn lại không liên quan đến nghiệp ấy, tại nơi vốn có nước uống thì không có nước, tại nơi vốn có cỏ thì không có cỏ. Chúng đi tìm nơi nào có nước, nơi nào có cỏ, và chưa đến nơi, vào ngày thứ bảy, chúng đã đến được bên ngoài biên giới quốc gia. Vì thế, Bồ-tát Sarabhaṅga đã nói:

‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ,ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော;

ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ,တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၀);

“Vua Daṇḍakī, sau khi xúc phạm Kisavaccha, đã bị diệt tận gốc cùng với dân chúng và vương quốc; vua ấy bị thiêu đốt trong địa ngục tên là Kukkuḷa, những tàn lửa rơi trên thân của vua ấy.”

ဧဝံ တာဝ ဒဏ္ဍကီရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Như vậy, cần phải hiểu về việc vương quốc của vua Daṇḍakī đã trở thành rừng hoang.

ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ [Pg.46] ပန နာဠိကိရရညေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဟိမဝတိ ပဉ္စသတတာပသာ အနိတ္ထိဂန္ဓာ အဇိနဇဋဝါကစီရဓရာ ဝနမူလဖလဘက္ခာ ဟုတွာ စိရံ ဝီတိနာမေတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ ဩတရိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ နာဠိကိရရညော နဂရံ သမ္ပတ္တာ. တေ ဇဋာဇိနဝါကစီရာနိ သဏ္ဌပေတွာ ပဗ္ဗဇိတာနုရူပံ ဥပသမသိရိံ ဒဿယမာနာ နဂရံ ဘိက္ခာယ ပဝိသိံသု. မနုဿာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ တာပသပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ ပသန္နာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနံ သံဝိဓာယ ဟတ္ထတော ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ အဒံသု. တာပသာ ကတဘတ္တကိစ္စာ အနုမောဒနံ အကံသု. မနုဿာ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘ကုဟိံ ဘဒန္တာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ယထာဖာသုကဋ္ဌာနံ, အာဝုသောတိ. ဘန္တေ, အလံ အညတ္ထ ဂမနေန, ရာဇုယျာနေ ဝသထ, မယံ ဘုတ္တပါတရာသာ အာဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သောဿာမာတိ. တာပသာ အဓိဝါသေတွာ ဥယျာနံ အဂမံသု. နာဂရာ ဘုတ္တပါတရာသာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ ‘‘ဓမ္မကထံ သောဿာမာ’’တိ သံဃာ ဂဏာ ဂဏီဘူတာ ဥယျာနာဘိမုခါ အဂမံသု. ရာဇာ ဥပရိပါသာဒေ ဌိတော တေ တထာ ဂစ္ဆမာနေ ဒိသွာ ဥပဋ္ဌာကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ဧတေ ဘဏေ နာဂရာ သုဒ္ဓဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဟုတွာ ဥယျာနာဘိမုခါ ဂစ္ဆန္တိ, ကိမေတ္ထ သမဇ္ဇံ ဝါ နာဋကံ ဝါ အတ္ထီ’’တိ? နတ္ထိ ဒေဝ, ဧတေ တာပသာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုကာမာ ဂစ္ဆန္တီတိ. တေန ဟိ ဘဏေ အဟမ္ပိ ဂစ္ဆိဿာမိ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တူတိ. သော ဂန္တွာ တေသံ အာရောစေသိ – ‘‘ရာဇာပိ ဂန္တုကာမော, ရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာဝ ဂစ္ဆထာ’’တိ. နာဂရာ ပကတိယာပိ အတ္တမနာ တံ သုတွာ – ‘‘အမှာကံ ရာဇာ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော ဒုဿီလော, တာပသာ ဓမ္မိကာ, တေ အာဂမ္မ ရာဇာပိ ဓမ္မိကော ဘဝိဿတီ’’တိ အတ္တမနတရာ အဟေသုံ.

Tại xứ Kaliṅga, trong khi vua Nāḷikira đang trị vì, ở Hy-mã-lạp sơn có năm trăm vị đạo sĩ không ưa mùi hương của phụ nữ, mặc da thú, để tóc bện, mặc y vỏ cây, ăn rễ cây và trái cây trong rừng, sau khi sống một thời gian dài, họ đi xuống vùng có người ở để dùng muối và vị chua, rồi tuần tự đến kinh thành của vua Nāḷikira ở xứ Kaliṅga. Các vị ấy sửa soạn tóc bện, da thú, y vỏ cây, thể hiện vẻ trang nghiêm thanh tịnh phù hợp với người xuất gia, rồi vào thành để khất thực. Dân chúng, trong thời kỳ chưa có Đức Phật xuất hiện, thấy các vị xuất gia làm đạo sĩ thì phát sinh lòng tịnh tín, họ sắp đặt chỗ ngồi, nhận lấy bình bát từ tay các vị, mời ngồi xuống, chuẩn bị vật thực rồi dâng cúng. Các vị đạo sĩ sau khi thọ thực xong đã làm lễ tùy hỷ. Dân chúng nghe xong, tâm sanh hoan hỷ, hỏi rằng: “Thưa các ngài, các ngài đi đâu vậy?” – “Này các thí chủ, chúng tôi đi đến nơi nào thuận tiện.” – “Thưa các ngài, xin đừng đi nơi khác, hãy ở lại trong vườn thượng uyển của đức vua. Chúng con sau khi ăn sáng xong sẽ đến nghe pháp thoại.” Các vị đạo sĩ nhận lời rồi đi đến vườn thượng uyển. Dân chúng trong thành sau khi ăn sáng xong, mặc y phục trắng sạch, tụ tập thành từng nhóm, từng đoàn, hướng về vườn thượng uyển để nghe pháp thoại. Đức vua đang đứng trên lầu cao của cung điện, thấy họ đi như vậy, liền hỏi người hầu cận: “Này khanh, tại sao những người dân thành này mặc y phục trắng sạch, áo choàng trắng sạch, lại đi về hướng vườn thượng uyển? Ở đó có lễ hội hay kịch nghệ gì chăng?” – “Tâu đại vương, không có ạ. Họ đi đến chỗ các vị đạo sĩ để muốn nghe pháp.” – “Vậy thì, này khanh, ta cũng sẽ đi. Hãy để họ đi cùng với ta.” Người ấy đi đến báo cho họ biết: “Đức vua cũng muốn đi, các vị hãy đi cùng và vây quanh đức vua.” Dân chúng vốn đã hoan hỷ, nghe vậy lại càng hoan hỷ hơn, nghĩ rằng: “Vua của chúng ta không có đức tin, không có lòng tịnh tín, không có giới hạnh. Các vị đạo sĩ là những người sống đúng pháp. Nhờ các vị ấy mà đức vua cũng sẽ trở thành người sống đúng pháp.”

ရာဇာ နိက္ခမိတွာ တေဟိ ပရိဝါရိတော ဥယျာနံ ဂန္တွာ တာပသေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တာပသာ ရာဇာနံ ဒိသွာ ပရိကထာယ ကုသလဿေကဿ တာပသဿ ‘‘ရညော ဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ သညမဒံသု, သော တာပသော ပရိသံ ဩလောကေတွာ ပဉ္စသု ဝေရေသု အာဒီနဝံ ပဉ္စသု စ သီလေသု အာနိသံသံ ကထေန္တော –

Đức vua ra đi, được dân chúng vây quanh, đến vườn thượng uyển, sau khi thăm hỏi thân mật với các vị đạo sĩ, liền ngồi xuống một nơi phải lẽ. Các vị đạo sĩ thấy đức vua, liền ra hiệu cho một vị đạo sĩ khéo léo trong việc đàm luận rằng: “Hãy thuyết pháp cho đức vua.” Vị đạo sĩ ấy nhìn vào hội chúng, rồi nói về sự nguy hại trong năm điều oan trái và lợi ích trong năm giới hạnh rằng:

‘‘ပါဏော [Pg.47] န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော န စရိတဗ္ဗော, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ပါဏာတိပါတော နာမ နိရယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ တိရစ္ဆာနယောနိသံဝတ္တနိကော ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကော, တထာ အဒိန္နာဒါနာဒီနိ. ပါဏာတိပါတော နိရယေ ပစ္စိတွာ မနုဿလောကံ အာဂတဿ ဝိပါကာဝသေသေန အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနံ အပ္ပဘောဂသံဝတ္တနိကံ, မိစ္ဆာစာရော ဗဟုသပတ္တသံဝတ္တနိကော, မုသာဝါဒေါ အဘူတဗ္ဘက္ခာနသံဝတ္တနိကော, မဇ္ဇပါနံ ဥမ္မတ္တကဘာဝသံဝတ္တနိက’’န္တိ –

“Không được giết hại sinh mạng, không được lấy của không cho, không được hành tà dâm, không được nói dối, không được uống rượu. Việc sát sanh dẫn đến sanh vào địa ngục, sanh làm bàng sanh, sanh vào cõi ngạ quỷ; các việc như trộm cắp v.v... cũng vậy. Việc sát sanh, sau khi bị nấu trong địa ngục, khi trở lại cõi người, do quả báo còn sót lại, sẽ dẫn đến tuổi thọ ngắn ngủi. Việc trộm cắp dẫn đến ít của cải. Tà dâm dẫn đến nhiều kẻ thù. Nói dối dẫn đến bị vu khống điều không thật. Uống rượu dẫn đến tình trạng điên cuồng.”

ပဉ္စသု ဝေရေသု ဣမံ အာဒီနဝံ ကထေသိ.

(Vị ấy) đã nói về sự nguy hại này trong năm điều oan trái.

ရာဇာ ပကတိယာပိ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော ဒုဿီလော, ဒုဿီလဿ စ သီလကထာ နာမ ဒုက္ကထာ, ကဏ္ဏေ သူလပ္ပဝေသနံ ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ သော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ‘ဧတေ ပဂ္ဂဏှိဿာမီ’တိ အာဂတော, ဣမေ ပန မယှံ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မံယေဝ ဃဋ္ဋေန္တာ ဝိဇ္ဈန္တာ ပရိသမဇ္ဈေ ကထေန္တိ, ကရိဿာမိ နေသံ ကာတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. သော ဓမ္မကထာပရိယောသာနေ ‘‘အာစရိယာ သွေ မယှံ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေတွာ အဂမာသိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ မဟန္တေ မဟန္တေ ကောဠုမ္ဗေ အာဟရာပေတွာ ဂူထဿ ပူရာပေတွာ ကဒလိပတ္တေဟိ နေသံ မုခါနိ ဗန္ဓာပေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဌပါပေသိ, ပုန ဗဟလမဓုကတေလနာဂဗလပိစ္ဆိလ္လာဒီနံ ကူဋေ ပူရေတွာ နိဿေဏိမတ္ထကေ ဌပါပေသိ, တတ္ထေဝ စ မဟာမလ္လေ ဗဒ္ဓကစ္ဆေ ဟတ္ထေဟိ မုဂ္ဂရေ ဂါဟာပေတွာ ဌပေတွာ အာဟ ‘‘ကူဋတာပသာ အတိဝိယ မံ ဝိဟေဌယိံသု, တေသံ ပါသာဒတော ဩတရဏကာလေ ကူဋေဟိ ပိစ္ဆိလ္လံ သောပါနမတ္ထကေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သီသေ မုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေတွာ ဂလေ ဂဟေတွာ သောပါနေ ခိပထာ’’တိ. သောပါနပါဒမူလေ ပန စဏ္ဍေ ကုက္ကုရေ ဗန္ဓာပေသိ.

Vua vốn là người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, không có giới hạnh, và đối với người không có giới hạnh thì lời nói về giới hạnh là lời nói khó nghe, giống như bị dùi đâm vào tai. Vì thế, vua suy nghĩ: “Ta đến đây với ý định ‘sẽ tán dương những vị này’, nhưng những vị này, từ lúc ta đến, lại cứ nói động chạm, xỉa xói chính ta giữa hội chúng. Ta sẽ làm điều đáng làm cho họ.” Khi buổi pháp thoại kết thúc, vua mời rằng: “Thưa các vị đạo sư, ngày mai xin hãy đến nhà của tôi để thọ thực,” rồi ra về. Ngày hôm sau, vua cho mang đến những cái hũ rất lớn, cho đổ đầy phân vào, cho lấy lá chuối bịt miệng chúng lại rồi cho đặt ở nhiều nơi. Lại nữa, vua cho đổ đầy các loại dầu nhờn như dầu cây madhuka, dầu cây nāgabala vào các bình, rồi cho đặt ở đầu cầu thang. Ngay tại đó, vua cho bố trí các đô vật to lớn, đóng khố, tay cầm dùi cui, rồi ra lệnh: “Những tên đạo sĩ xảo trá này đã làm phiền ta quá mức. Khi chúng từ trên lầu đi xuống, hãy đổ dầu nhờn từ các bình xuống đầu cầu thang, dùng dùi cui đập vào đầu chúng, nắm cổ chúng mà ném xuống cầu thang.” Còn ở dưới chân cầu thang, vua cho buộc những con chó dữ.

တာပသာပိ ‘‘သွေ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ အညမညံ ဩဝဒိံသု – ‘‘မာရိသာ ရာဇဂေဟံ နာမ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ, ပဗ္ဗဇိတေဟိ နာမ ဆဒွါရာရမ္မဏေ သညတေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, စက္ခုဒွါရေ သံဝရော ပစ္စုပဋ္ဌပေတဗ္ဗော’’တိ.

Các vị đạo sĩ cũng nghĩ rằng: “Ngày mai chúng ta sẽ thọ thực tại nhà vua,” rồi khuyên bảo lẫn nhau: “Này các hiền hữu, nơi cung vua là nơi đáng ngờ vực, có nhiều điều đáng sợ hãi. Người xuất gia phải biết tự chế đối với các đối tượng của sáu căn. Đối với cảnh vật thấy được, không nên nắm bắt tướng. Phải thiết lập sự phòng hộ ở mắt.”

ပုနဒိဝသေ [Pg.48] ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝါကစီရံ နိဝါသေတွာ အဇိနစမ္မံ ဧကံသဂတံ ကတွာ ဇဋာကလာပံ သဏ္ဌပေတွာ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ ပဋိပါဋိယာ ရာဇနိဝေသနံ အဘိရုဠှာ. ရာဇာ အာရုဠှဘာဝံ ဉတွာ ဂူထကောဠုမ္ဗမုခတော ကဒလိပတ္တံ နီဟရာပေသိ. ဒုဂ္ဂန္ဓော တာပသာနံ နာသပုဋံ ပဟရိတွာ မတ္ထလုင်္ဂပါတနာကာရပတ္တော အဟောသိ. မဟာတာပသော ရာဇာနံ ဩလောကေသိ. ရာဇာ – ‘‘ဧတ္ထ ဘောန္တော ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇန္တု စေဝ ဟရန္တု စ, တုမှာကမေတံ အနုစ္ဆဝိကံ, ဟိယျော အဟံ တုမှေ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ အာဂတော, တုမှေ ပန မံယေဝ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဇ္ဈန္တာ ပရိသမဇ္ဈေ ကထယိတ္ထ, တုမှာကမိဒံ အနုစ္ဆဝိကံ, ဘုဉ္ဇထာ’’တိ မဟာတာပသဿ ဥလုင်္ကေန ဂူထံ ဥပနာမေသိ. မဟာတာပသော ဓီ ဓီတိ ဝဒန္တော ပဋိနိဝတ္တိ. ‘‘ဧတ္တကေနေဝ ဂစ္ဆိဿထ တုမှေ’’တိ သောပါနေ ကူဋေဟိ ပိစ္ဆိလ္လံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ မလ္လာနံ သညမဒါသိ. မလ္လာ မုဂ္ဂရေဟိ သီသာနိ ပေါထေတွာ ဂီဝါယ ဂဟေတွာ သောပါနေ ခိပိံသု, ဧကောပိ သောပါနေ ပတိဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ, ပဝဋ္ဋမာနာ သောပါနပါဒမူလံယေဝ ပါပုဏိံသု. သမ္ပတ္တေ သမ္ပတ္တေ စဏ္ဍကုက္ကုရာ ပဋပဋာတိ လုဉ္စမာနာ ခါဒိံသု. ယောပိ နေသံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပလာယတိ, သောပိ အာဝါဋေ ပတတိ, တတြာပိ နံ ကုက္ကုရာ အနုဗန္ဓိတွာ ခါဒန္တိယေဝ. ဣတိ နေသံ ကုက္ကုရာ အဋ္ဌိသင်္ခလိကမေဝ အဝသေသယိံသု. ဧဝံ သော ရာဇာ တပသမ္ပန္နေ ပဉ္စသတေ တာပသေ ဧကဒိဝသေနေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ.

Vào ngày hôm sau, nhận thấy đã đến giờ đi khất thực, các vị đạo sĩ mặc y vỏ cây, vắt tấm da sơn dương đen qua một bên vai, sửa lại búi tóc bện, cầm lấy bình bát khất thực, rồi theo thứ tự đi lên cung điện của nhà vua. Nhà vua biết được việc họ đã đi lên, liền sai người lấy lá chuối đậy trên miệng hũ chứa phân ra. Mùi hôi thối xông vào lỗ mũi của các vị đạo sĩ, dường như làm cho não tuỷ muốn vỡ tung ra. Vị đại đạo sĩ nhìn nhà vua. Nhà vua nói: “Này các ngài, trong đây, các ngài cứ dùng tùy thích và mang đi tùy thích, món này thích hợp với các ngài. Hôm qua, ta đến với ý định sẽ trọng đãi các ngài, thế nhưng các ngài lại chỉ trích, đâm chọt chính ta giữa hội chúng. Món này thích hợp với các ngài, hãy dùng đi!”. (Nói xong), nhà vua dùng muỗng múc phân dâng cho vị đại đạo sĩ. Vị đại đạo sĩ vừa nói “khốn thay, khốn thay!” vừa quay trở về. (Nhà vua nói): “Các người chỉ đi với bấy nhiêu đó thôi sao?”, rồi sai người đổ chất nhờn từ các hũ đặt trên cầu thang và ra hiệu cho các đô vật. Các đô vật dùng chùy đập vào đầu họ, nắm lấy cổ rồi ném xuống cầu thang. Không một ai có thể đứng vững trên cầu thang, họ lăn xuống và đến tận chân cầu thang. Hễ ai lăn đến, những con chó dữ lại cắn xé kêu răng rắc. Vị nào trong số họ đứng dậy bỏ chạy, vị ấy cũng bị rơi xuống hố, ở đó, những con chó cũng đuổi theo và cắn xé vị ấy. Như vậy, những con chó chỉ chừa lại bộ xương của họ. Bằng cách đó, nhà vua ấy đã tước đoạt mạng sống của năm trăm vị đạo sĩ có đầy đủ khổ hạnh chỉ trong một ngày.

အထဿ ရဋ္ဌေ ဒေဝတာ ပုရိမနယေနေဝ ပုန နဝဝုဋ္ဌိယော ပါတေသုံ. တဿ ရဇ္ဇံ သဋ္ဌိယောဇနုဗ္ဗေဓေန ဝါလိကထလေန အဝစ္ဆာဒိယိတ္ထ. တေနာဟ သရဘင်္ဂေါ ဗောဓိသတ္တော –

Sau đó, các vị chư thiên sống trong xứ của ông ta lại một lần nữa làm cho chín trận mưa rơi xuống theo cách thức như trước. Vương quốc của ông ta đã bị bao phủ bởi một lớp đất cát cao sáu mươi do-tuần. Do đó, Bồ-tát Sarabhaṅga đã nói rằng:

‘‘ယော သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဝဉ္စယိ,ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ;

တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ,သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၁);

“Kẻ nào hãm hại bậc xuất gia, những vị sa-môn tự chế, vô tội, những người thuyết giảng Chánh pháp; vua Nāḷikera ấy, ở thế giới bên kia, sẽ bị bầy chó (địa ngục) tụ lại cắn xé trong khi đang quằn quại.”

ဧဝံ ကာလိင်္ဂါရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Như vậy, cần được hiểu về việc xứ Kāliṅga đã trở thành một khu rừng hoang.

အတီတေ ပန ဗာရာဏသိနဂရေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ နာမ စတ္တာလီသကောဋိဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဧကာ ဓီတာ အဟောသိ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ. သာ ရူပဘောဂကုလသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နတာယ ဗဟူနံ ပတ္ထနီယာ အဟောသိ. ယော [Pg.49] ပနဿာ ဝါရေယျတ္ထာယ ပဟိဏာတိ, တံ တံ ဒိသွာနဿ ဇာတိယံ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒေါသံ အာရောပေတွာ ‘‘ကော ဧသ ဒုဇ္ဇာတော ဒုဿဏ္ဌိတော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ – ‘‘နီဟရထ န’’န္တိ နီဟရာပေတွာ ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နာမ အဒ္ဒသံ, ဥဒကံ အာဟရထ, အက္ခီနိ ဓောဝိဿာမီ’’တိ အက္ခီနိ ဓောဝတိ. တဿာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ နီဟရာပေတီတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ တွေဝ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ, မူလနာမံ အန္တရဓာယိ.

Lại nữa, trong quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có một người con gái tên là Diṭṭhamaṅgalikā của một vị trưởng giả có tài sản bốn mươi koṭi; nàng rất xinh đẹp, đáng mến. Vì được phú cho sắc đẹp, tài sản và dòng dõi, nàng đã được nhiều người ao ước. Lại nữa, bất cứ ai được gửi đến để cầu hôn nàng, sau khi nhìn thấy người ấy, nàng lại gán cho một lỗi lầm nào đó, hoặc về dòng dõi, hoặc về tay chân, v.v..., rồi nói những lời như: “Kẻ này là ai mà dòng dõi thấp hèn, tướng mạo xấu xí thế này?”, rồi sai người đuổi anh ta ra và nói: “Ta đã phải thấy một kẻ như thế này, hãy mang nước đến, ta sẽ rửa mắt”, rồi nàng rửa mắt. Vì nàng cứ hễ thấy ai là lại làm cho người đó bị xúc phạm rồi sai đuổi đi, nên danh xưng Diṭṭhamaṅgalikā đã phát sinh, còn tên thật của nàng thì bị biến mất.

သာ ဧကဒိဝသံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကကီဠံ ကီဠိဿာမီတိ တိတ္ထံ သဇ္ဇာပေတွာ ပဟူတံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ သကဋေသု ပူရာပေတွာ ဗဟူနိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ အာဒါယ ပဋိစ္ဆန္နယာနံ အာရုယှ ဉာတိဂဏပရိဝုတာ ဂေဟမှာ နိက္ခမိ. တေန စ သမယေန မဟာပုရိသော စဏ္ဍာလယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဗဟိနဂရေ စမ္မဂေဟေ ဝသတိ, မာတင်္ဂေါတွေဝဿ နာမံ အဟောသိ. သော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဟုတွာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အန္တောနဂရံ ပဝိသိတုကာမော ဧကံ နီလပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ဟတ္ထေ ဗန္ဓိတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ပစ္ဆိံ, ဧကေန ဃဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘ဥဿရထ အယျာ, စဏ္ဍာလောဟ’’န္တိ ဇာနာပနတ္ထံ တံ ဝါဒေန္တော နီစစိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ မနုဿေ နမဿမာနော နဂရံ ပဝိသိတွာ မဟာပထံ ပဋိပဇ္ဇိ.

Một hôm, nàng với ý nghĩ “ta sẽ đi tắm sông Gaṅgā”, liền sai người dọn dẹp bến sông, chất đầy các loại vật thực cứng và mềm lên xe, mang theo nhiều hương liệu, vòng hoa, v.v..., rồi lên một cỗ xe có mái che, được đoàn tùy tùng thân quyến vây quanh, đi ra khỏi nhà. Và vào lúc ấy, vị Đại nhân (Bồ-tát) sinh ra trong dòng dõi caṇḍāla, sống trong một căn nhà lợp da ở ngoại ô, có tên là Mātaṅga. Chàng, khoảng mười sáu tuổi, vì một công việc nào đó muốn đi vào trong thành, liền mặc một tấm vải cũ màu xanh, một tấm khác thì quấn trên tay, một tay cầm cái giỏ, một tay cầm cái mõ. Để báo cho mọi người biết: “Xin hãy tránh đường, thưa các ngài, tôi là người caṇḍāla”, chàng vừa đi vừa gõ mõ, với tâm khiêm hạ, cúi chào tất cả những người chàng gặp, đi vào thành và đi trên con đường lớn.

ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ ဃဏ္ဍသဒ္ဒံ သုတွာ သာဏိအန္တရေန ဩလောကေန္တီ ဒူရတောဝ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. မာတင်္ဂေါ အယျေတိ. ‘‘ကိံ ဝတ, ဘော, အကုသလံ အကရမှ, ကဿာယံ နိဿန္ဒော, ဝိနာသော နု ခေါ မေ ပစ္စုပဋ္ဌိတော, မင်္ဂလကိစ္စေန နာမ ဂစ္ဆမာနာ စဏ္ဍာလံ အဒ္ဒသ’’န္တိ သရီရံ ကမ္ပေတွာ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ခေဠံ ပါတေတွာ ဓာတိယော အာဟ – ‘‘ဝေဂေန ဥဒကံ အာဟရထ, စဏ္ဍာလော ဒိဋ္ဌော, အက္ခီနိ စေဝ နာမ ဂဟိတမုခဉ္စ ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဓောဝိတွာ ရထံ နိဝတ္တာပေတွာ သဗ္ဗပဋိယာဒါနံ ဂေဟံ ပေသေတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. သုရာသောဏ္ဍာဒယော စေဝ တဿာ ဥပဋ္ဌာကမနုဿာ စ ‘‘ကုဟိံ, ဘော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ, ဣမာယပိ ဝေလာယ နာဂစ္ဆတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ – ‘‘မဟန္တံ ဝတ, ဘော, သုရာမံသဂန္ဓမာလာဒိသက္ကာရံ စဏ္ဍာလံ နိဿာယ အနုဘဝိတုံ န လဘိမှ, ဂဏှထ စဏ္ဍာလ’’န္တိ ဂတဋ္ဌာနံ ဂဝေသိတွာ နိရာပရာဓံ မာတင်္ဂပဏ္ဍိတံ တဇ္ဇိတွာ – ‘‘အရေ မာတင်္ဂ တံ နိဿာယ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ သက္ကာရံ အနုဘဝိတုံ န လဘိမှာ’’တိ ကေသေသု [Pg.50] ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဇာဏုကပ္ပရပါသာဏာဒီဟိ ကောဋ္ဋေတွာ မတောတိ သညာယ ပါဒေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎန္တာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍေသုံ.

Nàng Diṭṭhamaṅgalikā nghe tiếng mõ, nhìn qua khe rèm, thấy chàng đang đi tới từ xa, liền hỏi: “Đó là cái gì vậy?”. Họ đáp: “Thưa tiểu thư, đó là Mātaṅga”. (Nàng nghĩ): “Trời ơi, chúng ta đã làm điều bất thiện gì vậy? Đây là quả báo của nghiệp gì? Phải chăng sự xui xẻo đã đến với ta? Đang đi làm việc lành mà lại phải thấy một người caṇḍāla!”. Nàng run rẩy cả người, cảm thấy ghê tởm, nhổ nước bọt và nói với các vú nuôi: “Mau mang nước lại đây. Ta đã thấy một người caṇḍāla. Ta sẽ rửa cả mắt lẫn cái miệng đã lỡ gọi tên hắn”. Nói xong, nàng rửa, rồi cho xe quay về, gửi tất cả đồ đạc đã chuẩn bị về nhà, rồi đi lên lầu. Những kẻ nghiện rượu và những người hầu cận của nàng hỏi rằng: “Này, Diṭṭhamaṅgalikā ở đâu? Giờ này rồi mà vẫn chưa đến?”. Khi nghe được câu chuyện, (họ nói): “Trời ơi, một bữa tiệc thịnh soạn với rượu, thịt, hương hoa... chỉ vì một gã caṇḍāla mà chúng ta không được hưởng. Bắt lấy gã caṇḍāla đó!”. Họ tìm kiếm nơi chàng đã đi, rồi hăm dọa bậc hiền trí Mātaṅga vô tội: “Này Mātaṅga, vì mày mà chúng tao đã không được hưởng những món đãi ngộ này nọ”. (Nói xong), họ nắm tóc chàng, quật xuống đất, dùng đầu gối, cùi chỏ, đá, v.v... đánh đập. Với ý nghĩ rằng chàng đã chết, họ nắm chân lôi đi và vứt vào đống rác.

မဟာပုရိသော သညံ ပဋိလဘိတွာ ဟတ္ထပါဒေ ပရာမသိတွာ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ ကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ စိန္တေန္တော – ‘‘န အညံ ကဉ္စိ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဉတွာ ‘‘သစာဟံ ပုရိသော, ပါဒေသု နံ နိပါတေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝေဓမာနော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ကုလဒွါရံ ဂန္တွာ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ လဘန္တော ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ, အလဘန္တဿ ဧတ္ထေဝ မရဏ’’န္တိ ဂေဟင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇိ. တေန စ သမယေန ဇမ္ဗုဒီပေ အယံ ဓမ္မတာ ဟောတိ – ယဿ စဏ္ဍာလော ကုဇ္ဈိတွာ ဂဗ္ဘဒွါရေ နိပန္နော မရတိ, ယေ စ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တိ, သဗ္ဗေ စဏ္ဍာလာ ဟောန္တိ. ဂေဟမဇ္ဈမှိ မတေ သဗ္ဗေ ဂေဟဝါသိနော, ဒွါရမှိ မတေ ဥဘတော အနန္တရဂေဟဝါသိကာ, အင်္ဂဏမှိ မတေ ဣတော သတ္တ ဣတော သတ္တာတိ စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိနော သဗ္ဗေ စဏ္ဍာလာ ဟောန္တီတိ. ဗောဓိသတ္တော ပန အင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇိ.

Bậc Đại nhân hồi tỉnh lại, sờ tay chân, suy nghĩ: “Nỗi khổ này do ai mà phát sanh?” rồi biết rằng: “Không phải do ai khác, mà do Diṭṭhamaṅgalikā mà phát sanh.” Ngài suy nghĩ: “Nếu ta là một nam tử, ta sẽ khiến nàng nằm dưới chân ta.” Nghĩ vậy, ngài run rẩy đi đến cửa nhà của Diṭṭhamaṅgalikā, rồi nằm xuống ở sân nhà với ý nghĩ: “Nếu được Diṭṭhamaṅgalikā, ta sẽ đứng dậy, nếu không được thì sẽ chết ngay tại đây.” Vào lúc ấy, ở cõi Diêm-phù-đề có thông lệ này: Nếu một người Chiên-đà-la nổi giận, nằm ở cửa phòng rồi chết, thì những ai sống trong phòng ấy đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết giữa nhà, tất cả người trong nhà đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết ở cửa, những người ở hai nhà liền kề đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết ở sân, thì mười bốn nhà, bảy nhà bên này và bảy nhà bên kia, tất cả đều trở thành Chiên-đà-la. Và Bồ-tát đã nằm xuống ở sân.

သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ – ‘‘မာတင်္ဂေါ တေ သာမိ ဂေဟင်္ဂဏေ ပတိတော’’တိ ဂစ္ဆထ ဘဏေ, ကိံ ကာရဏာတိ ဝတွာ ဧကမာသကံ ဒတွာ ဥဋ္ဌာပေထာတိ. တေ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ကိရ မာသကံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌဟာ’’တိ ဝဒိံသု. သော – ‘‘နာဟံ မာသကတ္ထာယ နိပန္နော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ သွာဟံ နိပန္နော’’တိ အာဟ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ကော ဒေါသောတိ? ကိံ တဿာ ဒေါသံ န ပဿထ, နိရပရာဓော အဟံ တဿာ မနုဿေဟိ ဗျသနံ ပါပိတော, တံ လဘန္တောဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ, အလဘန္တော န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ.

Người ta báo cho vị trưởng giả: “Thưa ông chủ, Mātaṅga đang nằm ở sân nhà ông.” Vị trưởng giả nói: “Này các ngươi, hãy đi xem vì lý do gì,” rồi bảo: “Hãy cho hắn một đồng māsaka và bảo hắn đứng dậy.” Họ đi đến và nói: “Hãy nhận lấy đồng māsaka này và đứng dậy.” Người ấy đáp: “Ta không nằm đây vì một đồng māsaka, ta nằm đây là vì Diṭṭhamaṅgalikā.” (Họ hỏi:) “Diṭṭhamaṅgalikā có lỗi gì?” (Ngài đáp:) “Sao các người không thấy lỗi của nàng ta? Ta là người vô tội đã bị người của nàng ta làm cho khốn khổ. Chỉ khi nào được nàng ta, ta mới đứng dậy, nếu không được, ta sẽ không đứng dậy.”

တေ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ. သေဋ္ဌိ ဓီတု ဒေါသံ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဧကံ ကဟာပဏံ ဒေထာ’’တိ ပေသေတိ. သော ‘‘န ဣစ္ဆာမိ ကဟာပဏံ, တမေဝ ဣစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ စ သေဋ္ဌိဘရိယာ စ – ‘‘ဧကာယေဝ နော ပိယဓီတာ, ပဝေဏိယာ ဃဋကော အညော ဒါရကောပိ နတ္ထီ’’တိ သံဝေဂပ္ပတ္တာ – ‘‘ဂစ္ဆထ တာတာ, ကောစိ အမှာကံ အသဟနကော ဧတံ ဇီဝိတာပိ ဝေါရောပေယျ, ဧတသ္မိဉှိ မတေ သဗ္ဗေ မယံ နဋ္ဌာ ဟောမ, အာရက္ခမဿ ဂဏှထာ’’တိ ပရိဝါရေတွာ အာရက္ခံ သံဝိဓာယ ယာဂုံ ပေသယိံသု, ဘတ္တံ ဓနံ ပေသယိံသု, ဧဝံ သော သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိ. ဧဝံ ဧကော ဒိဝသော ဂတော; ဒွေ, တယော, စတ္တာရော, ပဉ္စ ဒိဝသာ ဂတာ.

Họ đi đến báo cho vị trưởng giả. Vị trưởng giả biết lỗi của con gái mình, liền sai người đi: “Hãy đi, cho hắn một đồng kahāpaṇa.” Người ấy nói: “Ta không muốn đồng kahāpaṇa, ta chỉ muốn nàng ta thôi.” Nghe vậy, vị trưởng giả và vợ trở nên kinh hãi: “Chúng ta chỉ có một cô con gái yêu quý, không có đứa con nào khác để nối dõi.” Họ nói: “Này các con, hãy đi. Người nào đó trong chúng ta không kiên nhẫn có thể sẽ giết chết hắn. Vì nếu hắn chết, tất cả chúng ta sẽ bị hủy hoại. Hãy canh chừng hắn.” Họ bèn vây quanh, sắp đặt việc canh gác, rồi gửi cháo, gửi cơm, gửi tiền của đến. Nhưng người ấy từ chối tất cả. Như thế, một ngày trôi qua; rồi hai, ba, bốn, năm ngày trôi qua.

တတော [Pg.51] သတ္တသတ္တဂေဟဝါသိကာ ဥဋ္ဌာယ – ‘‘န သက္ကောမ မယံ တုမှေ နိဿာယ စဏ္ဍာလာ ဘဝိတုံ, အမှေ မာ နာသေထ, တုမှာကံ ဒါရိကံ ဒတွာ ဧတံ ဥဋ္ဌာပေထာ’’တိ အာဟံသု. တေ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ သတသဟဿမ္ပိ ပဟိဏိံသု, သော ပဋိက္ခိပတေဝ. ဧဝံ ဆ ဒိဝသာ ဂတာ. သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဘတော စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ – ‘‘န မယံ စဏ္ဍာလာ ဘဝိတုံ သက္ကောမ, တုမှာကံ အကာမကာနမ္ပိ မယံ ဧတဿ ဒါရိကံ ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု.

Sau đó, những người ở bảy nhà mỗi bên đứng dậy nói: “Chúng tôi không thể vì các người mà trở thành Chiên-đà-la. Đừng hủy hoại chúng tôi. Hãy gả con gái của các người đi và bảo hắn đứng dậy.” Vị trưởng giả gửi một trăm, một ngàn, rồi một trăm ngàn (tiền), nhưng người ấy vẫn cứ từ chối. Như thế, sáu ngày trôi qua. Vào ngày thứ bảy, những người ở mười bốn nhà hai bên tụ tập lại và nói: “Chúng tôi không thể trở thành Chiên-đà-la. Dù các người không muốn, chúng tôi cũng sẽ gả con gái của các người cho hắn.”

မာတာပိတရော သောကသလ္လသမပ္ပိတာ ဝိသညီ ဟုတွာ သယနေ နိပတိံသု. ဥဘတော စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိနော ပါသာဒံ အာရုယှ သုပုပ္ဖိတကိံသုကသာခံ ဥစ္ဆိန္ဒန္တာ ဝိယ တဿာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ နခေဟိ သီမန္တံ ကတွာ ကေသေ ဗန္ဓိတွာ နီလသာဋကံ နိဝါသာပေတွာ ဟတ္ထေ နီလပိလောတိကခဏ္ဍံ ဝေဌေတွာ ကဏ္ဏေသု တိပုပဋ္ဋကေ ပိဠန္ဓာပေတွာ တာလပဏ္ဏပစ္ဆိံ ဒတွာ ပါသာဒတော ဩတာရာပေတွာ ဒွီသု ဗာဟာသု ဂဟေတွာ – ‘‘တဝ သာမိကံ ဂဟေတွာ ယာဟီ’’တိ မဟာပုရိသဿ အဒံသု.

Cha mẹ nàng, bị mũi tên sầu muộn đâm phải, bất tỉnh ngã xuống giường. Những người ở mười bốn nhà hai bên trèo lên lầu, như thể chặt một cành cây kiṃsuka đang nở hoa rực rỡ, họ lột bỏ hết trang sức của nàng, dùng móng tay rẽ ngôi tóc rồi búi lại, cho nàng mặc một tấm y màu xanh sẫm, quấn một mảnh vải cũ màu xanh sẫm vào tay, cho đeo những miếng thiếc vào tai, đưa cho một cái giỏ đan bằng lá cọ, rồi đưa nàng xuống khỏi lầu. Họ nắm lấy hai cánh tay nàng và trao cho bậc Đại nhân, nói rằng: “Hãy dắt chồng ngươi đi.”

နီလုပ္ပလမ္ပိ အတိဘာရောတိ အနုက္ခိတ္တပုဗ္ဗာ သုခုမာလဒါရိကာ ‘‘ဥဋ္ဌာဟိ သာမိ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော နိပန္နကောဝ အာဟ ‘‘နာဟံ ဥဋ္ဌဟာမီ’’တိ. အထ ကိန္တိ ဝဒါမီတိ. ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ အယျ မာတင်္ဂါ’’တိ ဧဝံ မံ ဝဒါဟီတိ. သာ တထာ အဝေါစ. န တုယှံ မနုဿာ ဥဋ္ဌာနသမတ္ထံ မံ အကံသု, ဗာဟာယ မံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာပေဟီတိ. သာ တထာ အကာသိ. ဗောဓိသတ္တော ဥဋ္ဌဟန္တော ဝိယ ပရိဝဋ္ဋေတွာ ဘူမိယံ ပတိတွာ – ‘‘နာသိတံ, ဘော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ပဌမံ မနုဿေဟိ ကောဋ္ဋာပေတွာ, ဣဒါနိ သယံ ကောဋ္ဋေတီ’’တိ ဝိရဝိတ္ထ. သာ ကိံ ကရောမိ အယျာတိ? ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာပေဟီတိ. သာ တထာ ဥဋ္ဌာပေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဂစ္ဆာမ သာမီတိ. ဂစ္ဆာ နာမ အရညေ ဟောန္တိ, မယံ မနုဿာ, အတိကောဋ္ဋိတောမှိ တုယှံ မနုဿေဟိ, န သက္ကောမိ ပဒသာ ဂန္တုံ, ပိဋ္ဌိယာ မံ နေဟီတိ. သာ ဩနမိတွာ ပိဋ္ဌိံ အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော အဘိရုဟိ. ကုဟိံ နေမိ သာမီတိ? ဗဟိနဂရံ နေဟီတိ. သာ ပါစီနဒွါရံ ဂန္တွာ – ‘‘ဣဓ တေ သာမိ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ကတရဋ္ဌာနံ ဧတန္တိ? ပါစီနဒွါရံ သာမီတိ. ပါစီနဒွါရေ စဏ္ဍာလပုတ္တာ ဝသိတုံ န လဘန္တီတိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အနာစိက္ခိတွာဝ သဗ္ဗဒွါရာနိ အာဟိဏ္ဍာပေသိ. ကသ္မာ? ဘဝဂ္ဂပတ္တမဿာ [Pg.52] မာနံ ပါတေဿာမီတိ. မဟာဇနော ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ – ‘‘ဌပေတွာ တုမှာဒိသံ အညော ဧတိဿာ မာနံ ဘေဒကော နတ္ထီ’’တိ.

Cô gái yểu điệu, người chưa từng mang vác vật gì, ngay cả một bông sen xanh cũng cho là quá nặng, nói: “Thưa chàng, hãy đứng dậy, chúng ta đi thôi.” Bồ-tát vẫn nằm và nói: “Ta không đứng dậy.” Nàng hỏi: “Vậy thiếp phải nói thế nào?” Ngài đáp: “Hãy nói với ta rằng: ‘Thưa ngài Mātaṅga, xin hãy đứng dậy.’” Nàng nói như vậy. Ngài lại nói: “Người của nàng đã không làm cho ta có thể đứng dậy được. Hãy nắm tay ta và đỡ ta dậy.” Nàng làm như vậy. Bồ-tát làm như đang đứng dậy, rồi lăn qua và ngã xuống đất, than khóc: “Hỡi ôi, ta bị Diṭṭhamaṅgalikā hại rồi! Trước tiên nàng cho người đánh ta, bây giờ chính nàng lại đánh ta.” Nàng hỏi: “Thưa ngài, thiếp phải làm gì?” Ngài đáp: “Hãy dùng hai tay nắm lấy và đỡ ta dậy.” Nàng làm như vậy, đỡ ngài dậy và để ngài ngồi. Nàng nói: “Chúng ta đi thôi, thưa chàng.” Ngài nói: “Gacchā (cây) thì ở trong rừng, chúng ta là người. Ta bị người của nàng đánh đập thậm tệ, không thể đi bộ được. Hãy cõng ta trên lưng.” Nàng cúi xuống và đưa lưng ra. Bồ-tát trèo lên. Nàng hỏi: “Thiếp cõng chàng đi đâu?” Ngài đáp: “Hãy cõng ta ra ngoài thành.” Nàng đi đến cổng phía đông và hỏi: “Thưa chàng, đây có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài hỏi lại: “Đây là nơi nào?” Nàng đáp: “Thưa chàng, đây là cổng phía đông.” Ngài nói: “Con trai của Chiên-đà-la không được phép sống ở cổng phía đông.” Rồi không nói nơi ở của mình, ngài bắt nàng đi vòng quanh tất cả các cổng. Tại sao? Vì ngài nghĩ: “Ta sẽ làm cho lòng kiêu mạn cao đến tận cõi trời của nàng sụp đổ.” Đám đông reo hò: “Ngoài một người như ngài, không ai có thể phá vỡ lòng kiêu mạn của nàng ta.”

သာ ပစ္ဆိမဒွါရံ ပတွာ ‘‘ဣဓ တေ သာမိ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ကတရဋ္ဌာနံ ဧတန္တိ? ပစ္ဆိမဒွါရံ သာမီတိ. ဣမိနာ ဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စမ္မဂေဟံ ဩလောကေန္တီ ဂစ္ဆာတိ. သာ တတ္ထ ဂန္တွာ အာဟ ‘‘ဣဒံ စမ္မဂေဟံ တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သာမီ’’တိ? အာမာတိ ပိဋ္ဌိတော ဩတရိတွာ စမ္မဂေဟံ ပါဝိသိ.

Nàng đến cổng phía tây và hỏi: “Thưa chàng, đây có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài hỏi lại: “Đây là nơi nào?” Nàng đáp: “Thưa chàng, đây là cổng phía tây.” Ngài nói: “Hãy đi ra bằng cổng này, vừa đi vừa nhìn về phía ngôi nhà da.” Nàng đi đến đó và hỏi: “Thưa chàng, ngôi nhà da này có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài đáp: “Đúng vậy,” rồi xuống khỏi lưng nàng và đi vào ngôi nhà da.

တတ္ထ သတ္တဋ္ဌဒိဝသေ ဝသန္တော သဗ္ဗညုတဂဝေသနဓီရော ဧတ္တကေသု ဒိဝသေသု န စ ဇာတိသမ္ဘေဒမကာသိ. ‘‘မဟာကုလဿ ဓီတာ သစေ မံ နိဿာယ မဟန္တံ ယသံ န ပါပုဏာတိ, န စမှာဟံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အန္တေဝါသိကော. ဧတိဿာ ပါဒဓောဝနဥဒကေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကကိစ္စံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘အဂါရမဇ္ဈေဝသန္တော န သက္ခိဿာမိ, ပဗ္ဗဇိတွာ ပန သက္ခိဿာမီ’’တိ. စိန္တေတွာ တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ မယံ ပုဗ္ဗေ ဧကစရာ ကမ္မံ ကတွာပိ အကတွာပိ သက္ကာ ဇီဝိတုံ, ဣဒါနိ ပန ဒါရဘရဏံ ပဋိပန္နမှ, ကမ္မံ အကတွာ န သက္ကာ ဇီဝိတုံ, တွံ ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထာ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ သုသာနာဒီသု နန္တကာနိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ နိဝါသနပါရုပနံ ကတွာ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကစရော လဒ္ဓကာယဝိဝေကော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ဣဒါနိ သက္ကာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ အဝဿယေန မယာ ဘဝိတု’’န္တိ ဗာရာဏသိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခံ စရမာနော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဂေဟာဘိမုခေါ အဂမာသိ.

Ở tại đấy, trong bảy tám ngày, bậc hiền trí tìm cầu nhất thiết trí đã không làm cho giai cấp bị pha tạp. Ngài suy nghĩ: “Nếu con gái của đại gia tộc này, vì nương tựa nơi ta mà không đạt được danh vọng lớn lao, thì ta không phải là đệ tử của hai mươi bốn vị Phật. Ta sẽ dùng nước rửa chân của nàng để làm lễ quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Diêm-phù-đề.” Suy nghĩ như vậy rồi, ngài lại nghĩ tiếp: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không thể làm được, nhưng sau khi xuất gia, ta sẽ có thể làm được.” Suy nghĩ xong, ngài gọi nàng và nói: “Này Diṭṭhamaṅgalikā, trước kia chúng ta sống một mình, dù làm việc hay không làm việc cũng có thể sống được. Nhưng nay, chúng ta đã gánh vác việc nuôi vợ, không làm việc thì không thể sống. Nàng chớ lo phiền cho đến khi ta trở về.” Nói rồi, ngài đi vào rừng, lượm những mảnh vải vụn không có viền ở các nơi như nghĩa địa, làm thành y nội và y vai khoác, rồi xuất gia làm sa-môn. Sống một mình, đạt được thân viễn ly, ngài thực hành các đề mục biến xứ, chứng đắc tám thiền chứng và năm pháp thần thông. Ngài nghĩ: “Bây giờ, ta có thể trở thành nơi nương tựa cho Diṭṭhamaṅgalikā.” Rồi ngài đi về hướng thành Bārāṇasī, đắp y, đi khất thực, và tiến đến trước nhà của Diṭṭhamaṅgalikā.

သာ တံ ဒွါရေ ဌိတံ ဒိသွာ အသဉ္ဇာနန္တီ – ‘‘အတိစ္ဆထ, ဘန္တေ, စဏ္ဍာလာနံ ဝသနဋ္ဌာနမေတ’’န္တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. သာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေန္တီ သဉ္ဇာနိတွာ ဟတ္ထေဟိ ဥရံ ပဟရိတွာ ဝိရဝမာနာ ပါဒမူလေ ပတိတွာ အာဟ – ‘‘ယဒိ တေ သာမိ ဧဒိသံ စိတ္တံ အတ္ထိ, ကသ္မာ မံ မဟတာ ယသာ ပရိဟာပေတွာ အနာထံ အကာသီ’’တိ. နာနပ္ပကာရံ ပရိဒေဝံ ပရိဒေဝိတွာ အက္ခီနိ ပုဉ္ဆမာနာ ဥဋ္ဌာယ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ အန္တောဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ. မဟာပုရိသော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ မာ သောစိ မာ ပရိဒေဝိ, အဟံ တုယှံ ပါဒဓောဝနဥဒကေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကကိစ္စံ ကာရေတုံ သမတ္ထော, တွံ ပန [Pg.53] ဧကံ မမ ဝစနံ ကရောဟိ, နဂရံ ပဝိသိတွာ ‘န မယှံ သာမိကော စဏ္ဍာလော, မဟာဗြဟ္မာ မယှံ သာမိကော’တိ ဥဂ္ဃောသယမာနာ သကလနဂရံ စရာဟီ’’တိ.

Nàng thấy ngài đứng ở cửa, không nhận ra, liền nói: “Bạch ngài, xin hãy đi qua, đây là nơi ở của hạng tiện dân.” Bồ-tát vẫn đứng yên tại đó. Nàng nhìn đi nhìn lại, nhận ra ngài, liền lấy tay đấm ngực, vừa khóc than vừa gieo mình dưới chân ngài và nói: “Thưa chủ nhân, nếu ngài có tâm ý như vậy, tại sao lại khiến cho tôi mất đi danh vọng lớn lao và trở nên không nơi nương tựa?” Sau khi than khóc đủ điều, nàng lau nước mắt, đứng dậy, nhận lấy bát khất thực, mời ngài vào trong nhà ngồi rồi dâng cúng vật thực. Vị đại nhân sau khi thọ thực xong, liền nói: “Này Diṭṭhamaṅgalikā, nàng đừng sầu muộn, đừng than khóc. Ta có khả năng dùng nước rửa chân của nàng để làm lễ quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Diêm-phù-đề. Nàng hãy làm theo một lời này của ta: hãy vào thành, đi khắp nơi và loan báo rằng: ‘Chồng của tôi không phải là tiện dân, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên.’”

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ – ‘‘ပကတိယာပိ အဟံ သာမိ မုခဒေါသေနေဝ ဗျသနံ ပတ္တာ, န သက္ခိဿာမေဝံ ဝတ္တု’’န္တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘ကိံ ပန တယာ မယှံ အဂါရေ ဝသန္တဿ အလိကဝစနံ သုတပုဗ္ဗံ, အဟံ တဒါပိ အလိကံ န ဘဏာမိ, ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇိတော ကိံ ဝက္ခာမိ, သစ္စဝါဒီ ပုရိသော နာမာဟ’’န္တိ ဝတွာ – ‘‘အဇ္ဇ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ, တွံ ‘ဣတော သတ္တာဟဿစ္စယေန ဥပေါသထဒိဝသေ မယှံ သာမိကော မဟာဗြဟ္မာ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတီ’တိ သကလနဂရေ ဥဂ္ဃောသေဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ.

Khi được nói như vậy, Diṭṭhamaṅgalikā thưa: “Thưa chủ nhân, vốn dĩ con đã gặp tai họa chỉ vì lỗi miệng lưỡi, con không thể nói như vậy được.” Bồ-tát nói: “Này, nàng đã bao giờ nghe ta nói lời dối trá khi còn ở nhà chưa? Ngay cả khi đó ta cũng không nói dối, huống chi bây giờ đã xuất gia, sao ta lại nói dối được? Ta là người luôn nói lời chân thật.” Nói rồi, ngài dặn: “Hôm nay là ngày mồng tám. Nàng hãy đi loan báo khắp thành rằng: ‘Sau bảy ngày nữa, vào ngày trai giới, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên sẽ xé vầng trăng mà đến với tôi.’” Nói xong, ngài ra đi.

သာ သဒ္ဒဟိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သူရာ ဟုတွာ သာယံပါတံ နဂရံ ပဝိသိတွာ တထာ ဥဂ္ဃောသေသိ. မနုဿာ ပါဏိနာ ပါဏိံ ပဟရန္တာ – ‘‘ပဿထ, အမှာကံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ စဏ္ဍာလပုတ္တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ကရောတီ’’တိ ဟသန္တာ ကေဠိံ ကရောန္တိ. သာ ပုနဒိဝသေပိ တထေဝ သာယံပါတံ ပဝိသိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ဆာဟစ္စယေန, ပဉ္စာဟ-စတူဟ-တီဟ-ဒွီဟ-ဧကာဟစ္စယေန မယှံ သာမိကော မဟာဗြဟ္မာ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ.

Nàng tin lời, lòng đầy hoan hỷ, can đảm, sáng chiều vào thành loan báo như vậy. Dân chúng vỗ tay, cười nhạo và chế giễu rằng: “Hãy xem kìa, Diṭṭhamaṅgalikā của chúng ta đang biến con trai của một tiện dân thành Đại Phạm Thiên.” Ngày hôm sau, nàng cũng vẫn như thế, sáng chiều vào thành và loan báo: “Còn sáu ngày nữa, năm ngày, bốn ngày, ba ngày, hai ngày, một ngày nữa, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên sẽ xé vầng trăng mà đến với tôi.”

ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ အတိသူရာ ဟုတွာ ကထေတိ, ကဒါစိ ဧဝံ သိယာ, ဧထ မယံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါမာ’’တိ စမ္မဂေဟဿ ဗာဟိရဘာဂံ သမန္တာ တစ္ဆာပေတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိံသု. သာပိ ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတောဝ နဂရံ ပဝိသိတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ သာမိကော အာဂမိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ. ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဘော န ဒူရံ အပဒိဿတိ, အဇ္ဇ ကိရ မဟာဗြဟ္မာ အာဂမိဿတိ, ဝသနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟာမာ’’တိ စမ္မဂေဟံ သမဇ္ဇာပေတွာ ဟရိတူပလိတ္တံ အဟတဝတ္ထေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ မဟာရဟံ ပလ္လင်္ကံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓမာလဒါမာနိ ဩသာရယိံသု. တေသံ ပဋိဇဂ္ဂန္တာနံယေဝ သူရိယော အတ္ထံ ဂတော.

Các vị Bà-la-môn nghĩ: “Diṭṭhamaṅgalikā này nói năng rất can đảm, biết đâu lại là sự thật. Nào, chúng ta hãy dọn dẹp nơi ở của Diṭṭhamaṅgalikā.” Rồi họ cho san bằng khu đất xung quanh ngôi nhà da, và rải cát lên. Vào ngày trai giới, nàng cũng vào thành từ sáng sớm và loan báo: “Hôm nay chồng tôi sẽ đến.” Các vị Bà-la-môn nghĩ: “Này các vị, cô ấy không chỉ một thời điểm xa xôi, nghe nói hôm nay Đại Phạm Thiên sẽ đến. Chúng ta hãy chuẩn bị nơi ở.” Rồi họ cho quét dọn ngôi nhà da, trát bằng phân bò tươi, vây quanh bằng vải mới, trải một chiếc giường cao quý, giăng một tấm lọng vải bên trên, và treo các vòng hoa và hương thơm. Trong khi họ đang chuẩn bị, mặt trời đã lặn.

မဟာပုရိသော စန္ဒေ ဥဂ္ဂတမတ္တေ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ကာမာဝစရစိတ္တေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ဣဒ္ဓိစိတ္တေန ဒွါဒသယောဇနိကံ ဗြဟ္မတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စန္ဒဝိမာနဿ အန္တော ပဝိသိတွာ [Pg.54] ဝနန္တတော အဗ္ဘုဿက္ကမာနံ စန္ဒံ ဘိန္ဒိတွာ စန္ဒဝိမာနံ ဩဟာယ ပုရတော ဟုတွာ ‘‘မဟာဇနော မံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ – ‘‘သစ္စံ, ဘော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဝစနံ, အာဂစ္ဆန္တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ပူဇေဿာမာ’’တိ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာပုရိသော မတ္ထကမတ္ထကေန သတ္တဝါရေ ဗာရာဏသိံ အနုပရိဂန္တွာ မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဒွါဒသယောဇနိကံ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ မနုဿပ္ပမာဏမေဝ မာပေတွာ မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ စမ္မဂေဟံ ပါဝိသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ – ‘‘ဩတိဏ္ဏော နော မဟာဗြဟ္မာ, သာဏိံ အာဟရထာ’’တိ နိဝေသနံ မဟာသာဏိယာ ပရိက္ခိပိတွာ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော.

Bậc Đại nhân, ngay khi mặt trăng vừa mọc, đã nhập và xuất thiền làm nền tảng cho thắng trí, đã làm chuẩn bị với tâm dục giới, rồi bằng tâm thần thông đã hóa hiện thân tướng Phạm thiên cao mười hai do-tuần, đã bay lên hư không, đã đi vào bên trong nguyệt cung, rồi từ vầng trăng bay lên, phá vỡ mặt trăng, đã rời khỏi nguyệt cung, đã hiện ra ở phía trước và đã phát nguyện rằng: "Mong rằng đại chúng hãy thấy ta." Đại chúng nhìn thấy, (nói rằng): "Này quý vị, lời nói của nàng Diṭṭhamaṅgalikā là sự thật. Chúng ta hãy cúng dường vị Đại Phạm thiên đang đến." Rồi họ đã cầm lấy hương và vòng hoa, đã vây quanh nhà của nàng Diṭṭhamaṅgalikā và đứng đó. Bậc Đại nhân đã bay vòng quanh thành Bārāṇasī bảy lần ở trên cao, và khi biết được rằng mình đã được đại chúng nhìn thấy, ngài đã từ bỏ thân tướng mười hai do-tuần, đã hóa hiện thân tướng chỉ bằng kích thước con người, và đã đi vào ngôi nhà da ngay trong khi đại chúng đang nhìn. Đại chúng nhìn thấy, (nói rằng): "Vị Đại Phạm thiên của chúng ta đã hạ xuống. Hãy mang màn che đến." Rồi họ đã che phủ và vây quanh ngôi nhà bằng một tấm màn lớn rồi đứng đó.

မဟာပုရိသောပိ သိရိသယနမဇ္ဈေ နိသီဒိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဥတုသမယော တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ’’တိ. အာမ အယျာတိ. မယာ ဒိန္နံ ပုတ္တံ ဂဏှာဟီတိ အင်္ဂုဋ္ဌကေန နာဘိမဏ္ဍလံ ဖုသိ. တဿာ ပရာမသနေနေဝ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. မဟာပုရိသော – ‘‘ဧတ္တာဝတာ တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ ပါဒဓောဝနဥဒကံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကောဒကံ ဘဝိဿတိ, တွံ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝတွာ ဗြဟ္မတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ နိက္ခမိတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စဏ္ဍမဏ္ဍလမေဝ ပဝိဋ္ဌော. သာ တတော ပဋ္ဌာယ ဗြဟ္မပဇာပတီ နာမ ဇာတာ. ပါဒဓောဝနဥဒကံ လဘန္တော နာမ နတ္ထိ.

Bậc Đại nhân cũng đã ngồi xuống giữa giường nằm quý báu. Nàng Diṭṭhamaṅgalikā đã đứng ở gần bên. Bấy giờ, ngài hỏi nàng: "Này Diṭṭhamaṅgalikā, nàng có đang trong thời kỳ không?" (Nàng đáp:) "Thưa ngài, vâng ạ." (Ngài nói:) "Hãy nhận lấy người con trai do ta ban cho," rồi đã chạm ngón tay cái vào vùng rốn của nàng. Chỉ bằng sự chạm vào ấy, bào thai đã được thành lập nơi nàng. Bậc Đại nhân nói: "Này Diṭṭhamaṅgalikā, chỉ với việc này, nước rửa chân của nàng sẽ trở thành nước quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Jambudīpa. Nàng hãy ở lại đây." Nói xong, ngài đã hóa hiện thân tướng Phạm thiên, đã đi ra ngay trong khi đại chúng đang nhìn, đã bay lên hư không, và đã đi vào chính vầng trăng. Kể từ đó, nàng được gọi là Brahmapajāpatī. Không có ai được gọi là người nhận được nước rửa chân của nàng.

ဗြာဟ္မဏာ – ‘‘ဗြဟ္မပဇာပတိံ အန္တောနဂရေ ဝသာပေဿာမာ’’တိ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ အာရောပေတွာ ယာဝ သတ္တမကောဋိယာ အပရိသုဒ္ဓဇာတိကဿ သိဝိကံ ဂဟေတုံ န အဒံသု. သောဠသ ဇာတိမန္တဗြာဟ္မဏာ ဂဏှိံသု. သေသာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ – ‘‘န သက္ကာ, ဘော, ဥစ္ဆိဋ္ဌဂေဟေ ဗြဟ္မပဇာပတိယာ ဝသိတုံ, ဝတ္ထုံ ဂဟေတွာ ဂေဟံ ကရိဿာမ, ယာဝ ပန တံ ကရီယတိ, တာဝ မဏ္ဍပေဝ ဝသတူ’’တိ မဏ္ဍပေ ဝသာပေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ စက္ခုပထေ ဌတွာ ဝန္ဒိတုကာမာ ကဟာပဏံ ဒတွာ ဝန္ဒိတုံ လဘန္တိ, သဝနူပစာရေ ဝန္ဒိတုကာမာ သတံ ဒတွာ လဘန္တိ, အာသန္နေ ပကတိကထံ သဝနဋ္ဌာနေ ဝန္ဒိတုကာမာ ပဉ္စသတာနိ ဒတွာ လဘန္တိ, ပါဒပိဋ္ဌိယံ သီသံ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတုကာမာ သဟဿံ ဒတွာ လဘန္တိ, ပါဒဓောဝနဥဒကံ ပတ္ထယမာနာ ဒသသဟဿာနိ ဒတွာ လဘန္တိ. ဗဟိနဂရတော အန္တောနဂရေ ယာဝ မဏ္ဍပါ အာဂစ္ဆန္တိယာ လဒ္ဓဓနံယေဝ ကောဋိသတမတ္တံ အဟောသိ.

Các vị Bà-la-môn (bàn rằng): "Chúng ta sẽ cho phu nhân Phạm thiên cư ngụ ở nội thành," rồi đã đặt nàng lên kiệu vàng. Họ đã không cho phép người nào có dòng dõi không trong sạch đến bảy đời được khiêng kiệu. Mười sáu vị Bà-la-môn có dòng dõi thuần khiết đã khiêng kiệu. Những người còn lại đã cúng dường bằng hương, hoa, v.v... và đã đi vào thành. (Họ bàn rằng:) "Này quý vị, phu nhân Phạm thiên không thể ở trong một ngôi nhà đã qua sử dụng. Chúng ta sẽ lấy đất và xây một ngôi nhà mới. Trong khi ngôi nhà ấy đang được xây, phu nhân hãy ở trong một cái đình." Rồi họ đã cho nàng ở trong một cái đình. Kể từ đó, những người muốn đảnh lễ trong tầm mắt nhìn thấy thì được phép đảnh lễ sau khi dâng một đồng kahāpaṇa; những người muốn đảnh lễ trong tầm tai nghe thì được phép sau khi dâng một trăm; những người muốn đảnh lễ ở gần, tại nơi có thể nghe được lời nói thông thường, thì được phép sau khi dâng năm trăm; những người muốn đảnh lễ bằng cách đặt đầu lên mu bàn chân thì được phép sau khi dâng một ngàn; những người mong muốn có được nước rửa chân thì được phép sau khi dâng mười ngàn. Chỉ riêng số tiền thu được khi nàng đi từ ngoại thành vào nội thành cho đến cái đình đã lên đến một trăm koṭi.

သကလဇမ္ဗုဒီပေါ [Pg.55] သင်္ခုဘိ, တတော သဗ္ဗရာဇာနော ‘‘ဗြဟ္မပဇာပတိယာ ပါဒဓောဝနေန အဘိသေကံ ကရိဿာမာ’’တိ သတသဟဿံ ပေသေတွာ လဘိံသု. မဏ္ဍပေ ဝသန္တိယာ ဧဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. မဟာပုရိသံ ပဋိစ္စ လဒ္ဓကုမာရော ပါသာဒိကော အဟောသိ လက္ခဏသမ္ပန္နော. မဟာဗြဟ္မုနော ပုတ္တော ဇာတောတိ သကလ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဧကကောလာဟလော အဟောသိ. ကုမာရဿ ခီရမဏိမူလံ ဟောတူတိ တတော တတော အာဂတဓနံ ကောဋိသဟဿံ အဟောသိ. ဧတ္တာဝတာ နိဝေသနမ္ပိ နိဋ္ဌိတံ. ကုမာရဿ နာမကရဏံ ကရိဿာမာတိ နိဝေသနံ သဇ္ဇေတွာ ကုမာရံ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ အလင်္ကရိတွာ မဏ္ဍပေ ဇာတတ္တာ မဏ္ဍဗျောတွေဝ နာမံ အကံသု.

Toàn cõi Jambudīpa đã bị chấn động. Bấy giờ, tất cả các vị vua, với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ làm lễ quán đảnh bằng nước rửa chân của phu nhân Phạm thiên," đã gửi đi một trăm ngàn và đã nhận được nước ấy. Ngay trong khi nàng đang ở trong đình, việc sinh nở đã diễn ra. Người con trai có được nhờ duyên với bậc Đại nhân thì thật đáng mến và đầy đủ tướng tốt. Toàn cõi Jambudīpa đã đồng loạt vang lên tiếng huyên náo rằng: "Con trai của Đại Phạm thiên đã ra đời." Với lời nói: "Đây là tiền mua sữa và ngọc cho hoàng tử," số tiền đến từ khắp nơi đã lên đến một ngàn koṭi. Với số tiền ấy, ngôi nhà cũng đã được xây xong. Với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ làm lễ đặt tên cho hoàng tử," họ đã trang hoàng ngôi nhà, đã tắm cho hoàng tử bằng nước thơm và trang điểm cho cậu. Vì được sinh ra trong đình (maṇḍapa), họ đã đặt tên cho cậu là Maṇḍabya.

ကုမာရော သုခေန သံဝဍ္ဎမာနော သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဝယပတ္တောတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ သိပ္ပဇာနနကာ တဿ သန္တိကေ အာဂန္တွာ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ. ကုမာရော မေဓာဝီ ပညဝါ သုတံ သုတံ မုတံ အာဝုဏန္တော ဝိယ ဂဏှာတိ, ဂဟိတဂဟိတံ သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တတေလံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. ယာဝတာ ဝါစုဂ္ဂတာ ပရိယတ္တိ အတ္ထိ, တေန အနုဂ္ဂဟိတာ နာမ နာဟောသိ. ဗြာဟ္မဏာ တံ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ, သောပိ ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ. ဂေဟေ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ နိစ္စဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဂေဟမ္ပိဿ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကံ မဟန္တံ အဟောသိ. ဂေဟေ မင်္ဂလဒိဝသေ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီဟိ ပေသိတဓနံ ကောဋိသဟဿမတ္တံ အဟောသိ.

Hoàng tử lớn lên trong an lạc và đã đến tuổi học nghề. Các bậc thầy về nghệ thuật trong toàn cõi Jambudīpa đã đến gần cậu và dạy cho cậu các môn nghệ thuật. Hoàng tử là người có trí tuệ và thông minh. Mỗi khi nghe điều gì, cậu tiếp thu như thể đang xâu chuỗi ngọc trai; mỗi khi học được điều gì, điều ấy lưu lại (trong tâm trí) như dầu được đổ vào bình vàng. Không có môn học nào được truyền khẩu mà cậu chưa từng học qua. Các vị Bà-la-môn đi lại vây quanh cậu, và cậu cũng trở thành người cúng dường vật thực cho các vị Bà-la-môn. Tại nhà cậu, tám mươi ngàn vị Bà-la-môn thường xuyên dùng bữa. Ngôi nhà của cậu cũng rất lớn, có bảy cổng vòm. Vào ngày làm lễ tân gia, số tiền được cư dân cõi Jambudīpa gửi đến đã lên đến khoảng một ngàn koṭi.

ဗောဓိသတ္တော အာဝဇ္ဇေသိ – ‘‘ပမတ္တော နု ခေါ ကုမာရော အပ္ပမတ္တော’’တိ. အထဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ – ‘‘ဗြာဟ္မဏဘတ္တော ဇာတော, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, တံ န ဇာနာတိ, ဂစ္ဆာမိ နံ ဒမေမီ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဒွါရကောဋ္ဌကာ အတိသမ္ဗာဓာ, န သက္ကာ ကောဋ္ဌကေန ပဝိသိတု’’န္တိ အာကာသေနာဂန္တွာ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနံ ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနေ အာကာသင်္ဂဏေ ဩတရိ. မဏ္ဍဗျကုမာရောပိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂါဟာပေတွာ – ‘‘ဣဓ သူပံ ဒေထ ဣဓ ဩဒန’’န္တိ ပရိဝိသာပေန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ဒဏ္ဍကေန ဃဋ္ဋိတအာသိဝိသော ဝိယ ကုပိတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

Bồ-tát suy xét: "Hoàng tử đang sống phóng dật hay không phóng dật?" Bấy giờ, khi biết được tình trạng của cậu, ngài nghĩ: "Nó đã trở thành người cúng dường cho các Bà-la-môn, nhưng lại không biết đến nơi mà sự cúng dường đem lại quả lớn. Ta sẽ đi và giáo hóa nó." Nghĩ vậy, ngài đắp y, cầm lấy bát khất thực. (Ngài nghĩ:) "Các cổng vòm quá đông đúc, không thể đi vào qua cổng được," rồi đã đi bằng đường không và hạ xuống khoảng sân trống tại nơi tám mươi ngàn vị Bà-la-môn đang dùng bữa. Hoàng tử Maṇḍabya cũng cho người cầm chiếc muỗng vàng, và trong khi đang chỉ bảo việc phục vụ: "Hãy dọn canh ở đây, hãy dọn cơm ở đây," đã nhìn thấy Bồ-tát. Cậu đã nổi giận như một con rắn hổ mang bị cây gậy chọc vào và đã nói lên kệ này:

‘‘ကုတော [Pg.56] နု အာဂစ္ဆသိ ဒုမ္မဝါသီ,ဩတလ္လကော ပံသုပိသာစကောဝ;

သင်္ကာရစောဠံ ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေ,ကော ရေ တုဝံ ဟောသိ အဒက္ခိဏေယျော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁);

"Ngươi từ đâu đến, hỡi kẻ ăn mặc tồi tàn, kẻ thấp hèn, giống như quỷ ăn rác? Khoác trên cổ tấm giẻ lượm từ đống rác, này, ngươi là ai, kẻ không xứng đáng được cúng dường?"

အထ နံ မဟာသတ္တော အကုဇ္ဈိတွာဝ ဩဝဒန္တော အာဟ –

Bấy giờ, bậc Đại Sĩ không hề nổi giận, đã nói (những lời này) để giáo huấn cậu:

‘‘အန္နံ တဝေဒံ ပကတံ ယသဿိ,တံ ခဇ္ဇရေ ဘုဉ္ဇရေ ပိယျရေ စ;

ဇာနာသိ မံ တွံ ပရဒတ္တူပဇီဝိံ,ဥတ္တိဋ္ဌ ပိဏ္ဍံ လဘတံ သပါကော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၂);

"Này người danh tiếng, cơm này của ngài đã được dọn sẵn. Người ta ăn, người ta dùng, và người ta uống. Ngài có biết tôi là người sống nhờ của người khác cho không? Hãy đứng dậy, người hạ tiện hãy nhận lấy vật thực bố thí."

သော နယိဒံ တုမှာဒိသာနံ ပဋိယတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ –

Vị ấy, muốn chỉ rõ rằng: "Cơm này không phải được dọn ra cho những người như các ngươi", nên đã nói:

‘‘အန္နံ မမေဒံ ပကတံ ဗြာဟ္မဏာနံ,အတ္ထတ္ထိတံ သဒ္ဒဟတော မမေဒံ;

အပေဟိ ဧတ္တော ကိမိဓဋ္ဌိတောသိ,န မာဒိသာ တုယှံ ဒဒန္တိ ဇမ္မာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၃);

"Cơm này của ta được dọn ra cho các vị Bà-la-môn. Cơm này của ta, người có lòng tin vào lợi ích đời sau. Hãy đi khỏi đây! Sao ngươi lại đứng ở đây? Hỡi kẻ hạ tiện, những người như ta không cho ngươi đâu."

အထ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဒါနံ နာမ သဂုဏဿပိ နိဂ္ဂုဏဿပိ ယဿ ကဿစိ ဒါတဗ္ဗံ, ယထာ ဟိ နိန္နေပိ ထလေပိ ပတိဋ္ဌာပိတံ ဗီဇံ ပထဝီရသံ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ နိပ္ဖလံ နာမ နတ္ထိ, သုခေတ္တေ ဝပိတဗီဇံ ဝိယ ဂုဏဝန္တေ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဂါထမာဟ –

Bấy giờ, Bồ-tát muốn chỉ rõ rằng: "Việc bố thí nên được thực hiện cho bất kỳ ai, dù có đức hạnh hay không có đức hạnh. Ví như hạt giống được gieo ở vùng đất trũng hay trên vùng đất cao, nhờ vào tinh chất của đất và nước mà nảy mầm, cũng vậy, việc bố thí không bao giờ là vô ích. Giống như hạt giống được gieo trên mảnh ruộng tốt, việc bố thí cho người có đức hạnh sẽ mang lại quả lớn", nên đã nói lên kệ này:

‘‘ထလေ စ နိန္နေ စ ဝပန္တိ ဗီဇံ,အနူပခေတ္တေ ဖလမာသမာနာ;

ဧတာယ သဒ္ဓါယ ဒဒါဟိ ဒါနံ,အပ္ပေဝ အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၄);

"Mong cầu quả báo, người ta gieo hạt giống trên đất cao và đất trũng, trên mảnh ruộng phì nhiêu. Với lòng tin như vậy, ngài hãy bố thí, biết đâu sẽ làm hài lòng được bậc đáng cúng dường."

အထ ကုမာရော ကောဓာဘိဘူတော – ‘‘ကေနိမဿ မုဏ္ဍကဿ ပဝေသော ဒိန္နော’’တိ ဒွါရရက္ခာဒယော တဇ္ဇေတွာ –

Bấy giờ, vị công tử bị sân hận chi phối, đã đe dọa những người giữ cửa và những người khác rằng: "Ai đã cho tên đầu trọc này vào?"

‘‘ခေတ္တာနိ [Pg.57] မယှံ ဝိဒိတာနိ လောကေ,ယေသာဟံ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေမိ;

ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဇာတိမန္တူပပန္နာ,တာနီဓ ခေတ္တာနိ သုပေသလာနီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၅) –

"Ta biết rõ những thửa ruộng trên đời, nơi ta gieo trồng hạt giống. Những vị Bà-la-môn nào có dòng dõi và thần chú, những vị có giới hạnh tốt đẹp, đó chính là những thửa ruộng ở đây."

ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဣမံ ဇမ္မံ ဝေဏုပဒရေန ပေါထေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ သတ္တပိ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကမိတွာ ဗဟိ နီဟရထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ မဟာပုရိသော အာဟ –

Nói kệ xong, y ra lệnh: "Hãy lấy thanh tre đánh tên hạ tiện này, nắm cổ nó, lôi qua bảy cổng thành rồi ném ra ngoài." Bấy giờ, bậc Đại nhân nói với y:

‘‘ဂိရိံ နခေန ခဏသိ, အယော ဒန္တေဘိ ခါဒသိ;

ဇာတဝေဒံ ပဒဟသိ, ယော ဣသိံ ပရိဘာသသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၉);

"Kẻ nào mắng chửi vị ẩn sĩ, kẻ đó như lấy móng tay đào núi, như lấy răng cắn sắt, như lao mình vào lửa."

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ – ‘‘သစေ မျာယံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဏှာပေတွာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေယျ, ဗဟုံ အပုညံ ပသဝေယျာ’’တိ သတ္တာနုဒ္ဒယတာယ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယံ ဩတရိ. ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

Và sau khi nói như vậy, với lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ngài nghĩ: "Nếu kẻ này cho người bắt tay hoặc chân ta mà gây đau khổ, y sẽ tạo ra nhiều điều bất thiện", rồi bay lên không trung và đáp xuống giữa đường. Đức Thế Tôn, khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, đã nói lên kệ này:

‘‘ဣဒံ ဝတွာန မာတင်္ဂေါ, ဣသိ သစ္စပရက္ကမော;

အန္တလိက္ခသ္မိံ ပက္ကာမိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဥဒိက္ခတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၀);

"Nói lời này xong, Mātaṅga, vị ẩn sĩ có nỗ lực chân chánh, đã bay đi trong không trung, trong khi các vị Bà-la-môn đang nhìn theo."

တာဝဒေဝ နဂရရက္ခိကဒေဝတာနံ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ မဏ္ဍဗျဿ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေသိ. တဿ မုခံ ပရိဝတ္တေတိတွာ ပစ္ဆာမုခံ ဇာတံ, အက္ခီနိ ပရိဝတ္တာနိ, မုခေန ခေဠံ ဝမတိ, သရီရံ ထဒ္ဓံ သူလေ အာရောပိတံ ဝိယ အဟောသိ. အသီတိသဟဿာ ပရိစာရကယက္ခာ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ တထေဝ အကံသု. ဝေဂေန ဂန္တွာ ဗြဟ္မပဇာပတိယာ အာရောစယိံသု. သာ တရမာနရူပါ အာဂန္တွာ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဂါထမာဟ –

Ngay lúc đó, vị thiên vương đứng đầu các vị thần hộ trì thành phố đã vặn cổ của Maṇḍabya. Mặt của y bị quay ngược ra sau, mắt bị lộn tròn, miệng nôn ra nước bọt, thân thể cứng đờ như bị đóng cọc. Tám mươi ngàn dạ-xoa tùy tùng cũng làm như vậy với tám mươi ngàn vị Bà-la-môn. Họ nhanh chóng đi báo cho Diṭṭhamaṅgalikā, vợ của vị Bà-la-môn. Bà vội vã đến, thấy sự biến dạng đó, liền nói lên kệ:

‘‘အာဝေဓိတံ ပိဋ္ဌိတော ဥတ္တမင်္ဂံ,ဗာဟုံ ပသာရေတိ အကမ္မနေယျံ;

သေတာနိ အက္ခီနိ ယထာ မတဿ,ကော မေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၁);

"Đầu nó bị vặn ngược ra sau, hai tay duỗi thẳng, bất động. Mắt nó trắng dã như người chết. Ai đã làm con ta ra nông nỗi này?"

အထဿာ [Pg.58] အာရောစေသုံ –

Bấy giờ, họ thưa với bà:

‘‘ဣဓာဂမာ သမဏော ဒုမ္မဝါသီ,ဩတလ္လကော ပံသုပိသာစကောဝ,သင်္ကာရစောဠံ ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေ,သော တေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၂);

"Có một vị sa-môn ăn mặc rách rưới đã đến đây, một kẻ hạ tiện, giống như quỷ ăn rác, quấn mảnh giẻ lượm từ đống rác quanh cổ. Chính kẻ đó đã làm con trai bà ra nông nỗi này."

သာ သုတွာဝ အညာသိ – ‘‘မယှံ ယသဒါယကော အယျော အနုကမ္ပာယ ပုတ္တဿ ပမတ္တဘာဝံ ဉတွာ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော ဥပဋ္ဌာကေ ပုစ္ဆိ –

Vừa nghe xong, bà liền nhận ra: "Bậc tôn quý, người mang lại danh vọng cho ta, vì lòng bi mẫn, biết được sự phóng dật của con trai ta nên đã đến." Sau đó, bà hỏi những người hầu cận:

‘‘ကတမံ ဒိသံ အဂမာ ဘူရိပညော,အက္ခာထ မေ မာဏဝါ ဧတမတ္ထံ;

ဂန္တွာန တံ ပဋိကရေမု အစ္စယံ,အပ္ပေဝ နံ ပုတ္တ လဘေမု ဇီဝိတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၃);

"Bậc trí tuệ quảng đại đã đi về phương nào? Hỡi các thanh niên, hãy cho ta biết điều đó. Chúng ta sẽ đi đến đó để sửa chữa lỗi lầm, biết đâu con ta sẽ được sống lại."

တေ အာဟံသု –

Các vị ấy đã nói –

‘‘ဝေဟာယသံ အဂမာ ဘူရိပညော,ပထဒ္ဓုနော ပန္နရသေဝ စန္ဒော;

အပိစာပိ သော ပုရိမဒိသံ အဂစ္ဆိ,သစ္စပ္ပဋိညော ဣသိ သာဓုရူပေါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄);

"Bậc trí tuệ quảng đại đã bay lên không trung, như mặt trăng ngày rằm trên con đường rộng. Vị ẩn sĩ có lời hứa chân thật, có hình tướng thiện lành ấy, đã đi về phương đông."

မဟာပုရိသောပိ အန္တရဝီထိယံ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘မယှံ ပဒဝဠဉ္ဇံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဝသေန မာ အန္တရဓာယိတ္ထ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယေဝ နံ ပဿတု, မာ အညေ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပနမတ္တံ မိဿကောဒနံ ဂဟေတွာ ပဋိက္ကမနသာလာယံ နိသိန္နော ဘုဉ္ဇိတွာ ထောကံ ဘုတ္တာဝသေသံ ဘိက္ခာဘာဇနေယေဝ ဌပေသိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာပိ ပါသာဒါ ဩရုယှ အန္တရဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ ပဒဝဠဉ္ဇံ ဒိသွာ – ‘‘ဣဒံ မယှံ ယသဒါယကဿ အယျဿ ပဒ’’န္တိ ပဒါနုသာရေနာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဒါသေန ကတာပရာဓံ မယှံ ခမထ, န ဟိ တုမှေ ကောဓဝသိကာ နာမ, ဒေထ မေ ပုတ္တဿ ဇီဝိတ’’န္တိ.

Bậc Đại nhân, từ nơi đã đáp xuống giữa đường, đã phát nguyện rằng: "Mong rằng dấu chân của ta không bị voi, ngựa, v.v... làm cho biến mất; chỉ mong Diṭṭhamaṅgalikā thấy được, người khác không thấy." Sau khi phát nguyện, Ngài đi khất thực, nhận được một ít cơm trộn đủ để sống qua ngày, rồi ngồi trong một nhà nghỉ để thọ thực. Sau khi ăn xong, Ngài để lại một ít thức ăn thừa trong bát. Diṭṭhamaṅgalikā cũng từ trên lầu đi xuống, đi vào giữa đường và thấy dấu chân, bà nghĩ: "Đây là dấu chân của bậc tôn quý, người mang lại danh vọng cho ta." Bà đi theo dấu chân, đến nơi, đảnh lễ và thưa rằng: "Kính bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho con về lỗi lầm do người đầy tớ của ngài đã gây ra. Các ngài vốn không phải là người bị sân hận chi phối. Xin hãy ban lại mạng sống cho con trai của con."

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ –

Và sau khi nói như vậy,

‘‘အာဝေဓိတံ [Pg.59] ပိဋ္ဌိတော ဥတ္တမင်္ဂံ,ဗာဟုံ ပသာရေတိ အကမ္မနေယျံ;

သေတာနိ အက္ခီနိ ယထာ မတဿ,ကော မေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၅) –

bà đã đọc lên bài kệ: "Đầu nó bị vặn ngược ra sau, hai tay duỗi thẳng, bất động. Mắt nó trắng dã như người chết. Ai đã làm con ta ra nông nỗi này?"

ဂါထံ အဘာသိ. မဟာပုရိသော အာဟ – ‘‘န မယံ ဧဝရူပံ ကရောမ, ပဗ္ဗဇိတံ ပန ဟိံသန္တေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတေသု သဂါရဝါဟိ ဘူတယက္ခဒေဝတာဟိ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ.

Bậc Đại nhân nói: "Chúng ta không làm những việc như vậy. Nhưng có lẽ việc này đã được thực hiện bởi các vị phi nhân, dạ-xoa, và chư thiên, những người có lòng tôn kính đối với người xuất gia, khi họ thấy một người xuất gia bị hãm hại."

ကေဝလံ, ဘန္တေ, တုမှာကံ မနောပဒေါသော မာ ဟောတု, ဒေဝတာဟိ ကတံ ဟောတု, သုခမာပယာ, ဘန္တေ, ဒေဝတာ, အပိစာဟံ, ဘန္တေ, ကထံ ပဋိပဇ္ဇာမီတိ. တေန ဟိ ဩသဓံ တေ ကထေဿာမိ, မမ ဘိက္ခာဘာဇနေ ဘုတ္တာဝသေသံ ဘတ္တမတ္ထိ, တတ္ထ ထောကံ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ထောကံ ဂဟေတွာ တဝ ပုတ္တဿ မုခေ ပက္ခိပ, အဝသေသံ ဥဒကစာဋိယံ အာလောဠေတွာ အသီတိယာ ဗြာဟ္မဏသဟဿာနံ မုခေ ပက္ခိပါတိ. သာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ မဟာပုရိသံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ.

“Thưa ngài, xin ngài đừng có tâm bất mãn, có thể việc này do chư thiên làm. Thưa ngài, chư thiên cũng mong cầu sự an lạc. Vả lại, thưa ngài, con phải thực hành như thế nào?” – “Vậy thì, ta sẽ chỉ cho ngươi một phương thuốc. Trong bát khất thực của ta có cơm thừa, hãy đổ một ít nước vào đó, lấy một ít rồi bỏ vào miệng con trai của ngươi. Phần còn lại, hãy hòa vào trong chum nước rồi đổ vào miệng của tám mươi ngàn vị Bà-la-môn.” – Nàng ấy nói: “Con sẽ làm như vậy,” rồi lấy phần cơm, đảnh lễ bậc Đại nhân, ra đi và đã làm theo như thế.

မုခေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ – ‘‘သာမိမှိ သယံ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တေ အမှေဟိ န သက္ကာ ကိဉ္စိ ကာတု’’န္တိ ကုမာရံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သောပိ ခိပိတွာ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ အပ္ပတ္တပုဗ္ဗော ဝိယ ပကတိဝဏ္ဏော အဟောသိ. အထ နံ မာတာ အဝေါစ – ‘‘ပဿ တာတ တဝ ကုလုပကာနံ ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာနံ ဝိပ္ပကာရံ, သမဏာ ပန န ဧဝရူပါ ဟောန္တိ, သမဏေ တာတ ဘောဇေယျာသီ’’တိ. တတော သေသကံ ဥဒကစာဋိယံ အာလုဠာပေတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ မုခေ ပက္ခိပါပေသိ. ယက္ခာ တာဝဒေဝ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပလာယိံသု. ဗြာဟ္မဏာ ခိပိတွာ ခိပိတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကိံ အမှာကံ မုခေ ပက္ခိတ္တန္တိ ပုစ္ဆိံသု. မာတင်္ဂဣသိဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တန္တိ. တေ ‘‘စဏ္ဍာလဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ ခါဒါပိတမှာ, အဗြာဟ္မဏာ ဒါနိမှာ ဇာတာ, ဣဒါနိ နော ဗြာဟ္မဏာ ‘အသုဒ္ဓဗြာဟ္မဏာ ဣမေ’တိ သမ္ဘောဂံ န ဒဿန္တီ’’တိ တတော ပလာယိတွာ မဇ္ဈရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မဇ္ဈရာဇဿ နဂရေ အဂ္ဂါသနိကာ ဗြာဟ္မဏာ နာမ မယန္တိ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇန္တိ.

Vừa khi cơm được bỏ vào miệng, vị thiên vương cả nghĩ rằng: “Khi chính vị thầy làm thuốc, chúng ta không thể làm gì được,” liền thả cậu bé ra. Cậu bé ấy hắt hơi một cái và trở lại sắc diện bình thường như chưa từng bị đau khổ gì. Bấy giờ, người mẹ nói với cậu: “Này con, hãy xem sự tai hại của những người Bà-la-môn không có tàm quý, là những người thân quen của gia đình con. Còn các vị Sa-môn thì không như vậy. Này con, con hãy cúng dường cho các vị Sa-môn.” Sau đó, bà cho hòa phần cơm thừa còn lại vào chum nước rồi cho người đổ vào miệng các vị Bà-la-môn. Ngay lúc ấy, các dạ-xoa liền thả họ ra và bỏ chạy. Các vị Bà-la-môn hắt hơi liên tục, đứng dậy và hỏi: “Cái gì đã được đổ vào miệng chúng tôi vậy?” Khi được trả lời: “Đó là cơm thừa của ẩn sĩ Mātaṅga.” Các vị Bà-la-môn ấy nghĩ: “Chúng ta đã bị bắt ăn đồ thừa của một người Chiên-đà-la, bây giờ chúng ta đã trở thành không phải Bà-la-môn. Bây giờ, các vị Bà-la-môn (thuần túy) sẽ không giao tiếp với chúng ta, nói rằng: ‘Những người này là Bà-la-môn không trong sạch.’” Nghĩ vậy, họ bỏ trốn khỏi nơi đó, đi đến Trung Phần, và trong thành của vua nước Trung Phần, họ nói rằng: “Chúng tôi là những Bà-la-môn ngồi ghế đầu,” rồi họ ăn trong cung vua.

တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော ပါပနိဂ္ဂဟံ ကရောန္တော မာနဇာတိကေ နိမ္မဒယန္တော ဝိစရတိ. အထေကော ‘‘ဇာတိမန္တတာပသော နာမ မယာ သဒိသော [Pg.60] နတ္ထီ’’တိ အညေသု သညမ္ပိ န ကရောတိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဂင်္ဂါတီရေ ဝသမာနံ ဒိသွာ ‘‘မာနနိဂ္ဂဟမဿ ကရိဿာမီ’’တိ တတ္ထ အဂမာသိ. တံ ဇာတိမန္တတာပသော ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ဇစ္စော ဘဝ’’န္တိ? စဏ္ဍာလော အဟံ အာစရိယာတိ. အပေဟိ စဏ္ဍာလ အပေဟိ စဏ္ဍာလ, ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ ဝသ, မာ ဥပရိဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ဥစ္ဆိဋ္ဌမကာသီတိ.

Vào lúc ấy, Bồ-tát đi du hành, chế ngự những kẻ ác và dẹp trừ những người có tánh kiêu mạn. Bấy giờ, có một vị ẩn sĩ tên là Jātimanta, nghĩ rằng: “Không có ai bằng ta,” nên không hề để ý đến những người khác. Bồ-tát thấy vị ấy đang sống ở bờ sông Hằng, liền nghĩ: “Ta sẽ dẹp trừ lòng kiêu mạn của ông ta,” rồi đi đến đó. Vị ẩn sĩ Jātimanta hỏi ngài: “Ngài thuộc giai cấp nào?” – “Thưa thầy, con là người Chiên-đà-la.” – “Này người Chiên-đà-la, hãy tránh xa! Hãy tránh xa, này người Chiên-đà-la! Hãy ở dưới hạ lưu sông Hằng, đừng làm ô uế nước ở thượng lưu.”

ဗောဓိသတ္တော – ‘‘သာဓု အာစရိယ, တုမှေဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ ဝသန္တော ‘‘ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ပဋိသောတံ သန္ဒတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဇာတိမန္တတာပသော ပါတောဝ ဂင်္ဂံ ဩရုယှ ဥဒကံ အာစမတိ, ဇဋာ ဓောဝတိ. ဗောဓိသတ္တော ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တော ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ခေဠံ ဥဒကေ ပါတေတိ. ဒန္တကဋ္ဌကုစ္ဆိဋ္ဌကမ္ပိ တတ္ထေဝ ပဝါဟေတိ. ယထာ စေ တံ အညတ္ထ အလဂ္ဂိတွာ တာပသဿေဝ ဇဋာသု လဂ္ဂတိ, တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. ခေဠမ္ပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ တာပသဿ ဇဋာသုယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ.

Bồ-tát nói: “Lành thay, thưa thầy, con sẽ ở nơi thầy đã chỉ định.” Rồi trong khi ở dưới hạ lưu sông Hằng, ngài chú nguyện: “Cầu mong nước sông Hằng chảy ngược dòng.” Vị ẩn sĩ Jātimanta, vào lúc sáng sớm, xuống sông Hằng, súc miệng và gội búi tóc. Bồ-tát, trong khi xỉa răng, đã nhổ từng cục đờm xuống nước. Ngài cũng thả trôi tăm xỉa răng đã dùng rồi ở đó. Và ngài chú nguyện sao cho nó không dính vào nơi nào khác mà chỉ dính vào búi tóc của vị ẩn sĩ. Cả đờm và tăm xỉa răng đều nằm lại trên búi tóc của vị ẩn sĩ.

တာပသော စဏ္ဍာလဿိဒံ ကမ္မံ ဘဝိဿတီတိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဣဒံ, ဘော စဏ္ဍာလ, ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ တယာ ပဋိသောတဂါမိကတ’’န္တိ? အာမ အာစရိယ. တေန ဟိ တွံ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ မာ ဝသ, ဥပရိဂင်္ဂါယ ဝသာတိ. သာဓု အာစရိယ, တုမှေဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝသိဿာမီတိ တတ္ထ ဝသန္တော ဣဒ္ဓိံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ, ဥဒကံ ယထာဂတိကမေဝ ဇာတံ. ပုန တာပသော တဒေဝ ဗျသနံ ပါပုဏိ. သော ပုန ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ, – ‘‘ဘော စဏ္ဍာလ, တွမိဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ကာလေန ပဋိသောတဂါမိံ ကာလေန အနုသောတဂါမိံ ကရောသီ’’တိ? အာမ အာစရိယ. စဏ္ဍာလ, ‘‘တွံ သုခဝိဟာရီနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ သုခေန ဝသိတုံ န ဒေသိ, သတ္တမေ တေ ဒိဝသေ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတူ’’တိ. သာဓု အစရိယ, အဟံ ပန သူရိယဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န ဒဿာမီတိ.

Vị ẩn sĩ nghĩ: “Đây hẳn là việc làm của người Chiên-đà-la,” rồi cảm thấy không vui, đi đến và hỏi: “Này ông Chiên-đà-la, có phải ông đã làm cho nước sông Hằng này chảy ngược dòng không?” – “Vâng, thưa thầy.” – “Vậy thì, ngươi đừng ở dưới hạ lưu sông Hằng nữa, hãy ở trên thượng lưu đi.” – “Lành thay, thưa thầy, con sẽ ở nơi thầy đã chỉ định.” Trong khi ở nơi đó, ngài làm cho thần thông lắng dịu lại, và nước sông chảy xuôi như thường lệ. Một lần nữa, vị ẩn sĩ lại gặp phải tai họa tương tự. Ông ta lại đi đến hỏi Bồ-tát: “Này ông Chiên-đà-la, có phải ông làm cho nước sông Hằng này lúc thì chảy ngược dòng, lúc thì chảy xuôi dòng không?” – “Vâng, thưa thầy.” – “Này người Chiên-đà-la, ngươi không để cho các vị xuất gia sống an lạc được yên ổn. Vào ngày thứ bảy, đầu của ngươi hãy vỡ ra làm bảy mảnh!” – “Lành thay, thưa thầy. Còn con, con sẽ không cho mặt trời mọc lên.”

အထ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဧတဿ အဘိသာပေါ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ, ရက္ခာမိ န’’န္တိ သတ္တာနုဒ္ဒယတာယ ပုနဒိဝသေ ဣဒ္ဓိယာ သူရိယဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န အဒါသိ. ဣဒ္ဓိမတော ဣဒ္ဓိဝိသယော နာမ အစိန္တေယျော, တတော ပဋ္ဌာယ အရုဏုဂ္ဂံ န ပညာယတိ, ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီနိ ကမ္မာနိ ပယောဇေန္တော နာမ နတ္ထိ.

Bấy giờ, bậc Đại Sĩ suy nghĩ: “Lời nguyền rủa này sẽ rơi xuống chính đầu ông ta, ta phải bảo vệ ông ta.” Vì lòng thương xót chúng sanh, vào ngày hôm sau, ngài dùng thần thông không cho mặt trời mọc lên. Phạm vi thần thông của người có thần thông quả là không thể nghĩ bàn. Kể từ đó, bình minh không xuất hiện, không có sự phân biệt ngày và đêm, không có ai thực hiện các công việc như cày cấy, buôn bán, v.v.

မနုဿာ – ‘‘ယက္ခာဝဋ္ဋော နု ခေါ အယံ ဘူတဒေဝဋ္ဋောနာဂသုပဏ္ဏာဝဋ္ဋော’’တိ ဥပဒ္ဒဝပ္ပတ္တာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ရာဇကုလံ နာမ မဟာပညံ, လောကဿ ဟိတံ စိန္တေတုံ သက္ကောတိ, တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ [Pg.61] တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ သုတွာ ဘီတောပိ အဘီတာကာရံ ကတွာ – ‘‘မာ တာတာ ဘာယထ, ဣမံ ကာရဏံ ဂင်္ဂါတီရဝါသီ ဇာတိမန္တတာပသော ဇာနိဿတိ, တံ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခါ ဘဝိဿာမာ’’တိ ကတိပယေဟေဝ အတ္ထစရကေဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. တာပသော အာဟ – ‘‘အာမ မဟာရာဇ, ဧကော စဏ္ဍာလော အတ္ထိ, သော ဣမံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ကာလေန အနုသောတဂါမိံ ကာလေန ပတိသောတဂါမိံ ကရောတိ, မယာ တဒတ္ထံ ကိဉ္စိ ကထိတံ အတ္ထိ, တံ ပုစ္ဆထ, သော ဇာနိဿတီ’’တိ.

Dân chúng gặp phải tai họa, tự hỏi: “Phải chăng đây là do dạ-xoa gây ra, hay do các phi nhân, chư thiên, long vương, kim sí điểu gây ra?” Họ suy nghĩ: “Bây giờ phải làm gì đây?” rồi bàn bạc: “Hoàng gia là nơi có trí tuệ lớn, có thể suy nghĩ về lợi ích cho thế gian. Chúng ta hãy đến đó.” Rồi họ đến hoàng cung và trình bày sự việc. Nhà vua nghe xong, dù sợ hãi nhưng vẫn làm ra vẻ không sợ hãi và nói: “Này các khanh, đừng sợ hãi. Vị ẩn sĩ Jātimanta sống ở bờ sông Hằng sẽ biết nguyên nhân này. Chúng ta sẽ hỏi ông ta để hết nghi ngờ.” Nói vậy, nhà vua cùng với một vài vị quan cận thần đến gặp vị ẩn sĩ, sau khi chào hỏi thân mật, liền hỏi về sự việc ấy. Vị ẩn sĩ nói: “Tâu Đại vương, đúng vậy. Có một người Chiên-đà-la, ông ta làm cho nước sông Hằng này lúc thì chảy xuôi dòng, lúc thì chảy ngược dòng. Ta đã có nói đôi lời với ông ta về việc đó. Hãy hỏi ông ta, ông ta sẽ biết.”

ရာဇာ မာတင်္ဂဣသိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, အရုဏဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န ဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ, မဟာရာဇာတိ. ကိံ ကာရဏာ ဘန္တေတိ? ဇာတိမန္တတာပသကာရဏာ, မဟာရာဇ, ဇာတိမန္တတာပသေန အာဂန္တွာ မံ ဝန္ဒိတွာ ခမာပိတကာလေ ဒဿာမိ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ဂန္တွာ ‘‘ဧထ အာစရိယ, တာပသံ ခမာပေထာ’’တိ အာဟ. နာဟံ, မဟာရာဇ, စဏ္ဍာလံ ဝန္ဒာမီတိ. မာ အာစရိယ, ဧဝံ ကရောထ, ဇနပဒဿ မုခံ ပဿထာတိ. သော ပုန ပဋိက္ခိပိယေဝ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာစရိယော ခမာပေတုံ န ဣစ္ဆိတီ’’တိ အာဟ. အခမာပိတေ အဟံ သူရိယံ န မုဉ္စာမီတိ. ရာဇာ ‘‘အယံ ခမာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အခမာပိတေ သူရိယံ န မုဉ္စတိ, ကိံ အမှာကံ တေန တာပသေန, လောကံ ဩလောကေဿာမာ’’တိ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘော, တာပသသန္တိကံ, တံ ဟတ္ထေသု စ ပါဒေသု စ ဂဟေတွာ မာတင်္ဂဣသိဿ ပါဒမူလေ နေတွာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခမာပေထ ဧတဿ ဇနပဒါနုဒ္ဒယတံ ပဋိစ္စာ’’တိ အာဟ. တေ ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ တထာ ကတွာ အာနေတွာ မာတင်္ဂဣသိဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခမာပေသုံ.

Vua đi đến chỗ ẩn sĩ Mātaṅga và hỏi: “Thưa ngài, sao ngài không cho phép bình minh mọc lên?” – “Đúng vậy, tâu đại vương.” – “Vì lý do gì, thưa ngài?” – “Vì lý do của ẩn sĩ Jātimanta, tâu đại vương. Khi nào ẩn sĩ Jātimanta đến, đảnh lễ ta và xin sám hối, lúc đó ta sẽ cho phép, tâu đại vương.” Vua đi đến và nói: “Thưa thầy, xin hãy đến và xin sám hối vị ẩn sĩ kia.” – “Tâu đại vương, tôi không đảnh lễ một người hạ tiện.” – “Thưa thầy, xin đừng làm vậy, xin hãy nhìn đến tình cảnh của xứ sở.” Vị ấy lại từ chối. Vua đến gần Bồ-tát và nói: “Vị thầy không muốn xin sám hối.” – “Nếu ông ta không xin sám hối, ta sẽ không thả mặt trời ra.” Vua nói: “Người này không muốn xin sám hối, người kia thì không thả mặt trời ra nếu không được sám hối. Chúng ta cần gì đến vị ẩn sĩ đó, chúng ta hãy lo cho thế gian.” (Vua ra lệnh): “Này các khanh, hãy đi đến chỗ vị ẩn sĩ, hãy nắm lấy tay chân ông ta, đem đến dưới chân ẩn sĩ Mātaṅga, bắt ông ta phủ phục xuống và xin sám hối, vì lòng thương xót đối với dân chúng trong xứ.” Các quân lính của vua đi đến, làm như vậy, đem ông ta đến, bắt ông ta phủ phục dưới chân ẩn sĩ Mātaṅga và xin sám hối.

အဟံ နာမ ခမိတဗ္ဗံ ခမာမိ, အပိစ ခေါ ပန ဧတဿ ကထာ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ. မယာ သူရိယေ ဝိဿဇ္ဇိတေ သူရိယရသ္မိ ဧတဿ မတ္ထကေ ပတိဿတိ, အထဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလိဿတိ. တဉ္စ ခေါ ပနေသ ဗျသနံ မာ ပါပုဏာတု, ဧထ တုမှေ ဧတံ ဂလပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ဩတာရေတွာ မဟန္တံ မတ္တိကာပိဏ္ဍမဿ သီသေ ဌပေထ. အထာဟံ သူရိယံ ဝိဿဇ္ဇိဿာမိ. သူရိယရသ္မိ မတ္တိကာပိဏ္ဍေ ပတိတွာ တံ သတ္တဓာ ဘိန္ဒိဿတိ. အထေသ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ နိမုဇ္ဇိတွာ အညေန တိတ္ထေန ဥတ္တရတု, ဣတိ နံ ဝဒထ, ဧဝမဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီတိ. တေ မနုဿာ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမာ’’တိ တထာ ကာရေသုံ. တဿာပိ တထေဝ သောတ္ထိ ဇာတာ. သော တတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ဇာတိ [Pg.62] နာမ အကာရဏံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏောဝ ကာရဏ’’န္တိ ဇာတိဂေါတ္တမာနံ ပဟာယ နိမ္မဒေါ အဟောသိ.

“Ta tha thứ cho người đáng được tha thứ, tuy nhiên, lời nói của người này sẽ rơi xuống trên đầu chính người ấy. Khi ta thả mặt trời ra, ánh nắng sẽ chiếu xuống đầu người này, khi đó, đầu của ông ta sẽ vỡ ra làm bảy mảnh. Mong rằng ông ta không gặp phải tai họa đó. Các ngươi hãy đến, đưa ông ta xuống nước sâu đến cổ và đặt một tảng đất sét lớn lên đầu ông ta. Khi đó ta sẽ thả mặt trời ra. Ánh nắng sẽ chiếu xuống tảng đất sét và làm nó vỡ ra bảy mảnh. Khi đó, ông ta hãy vứt tảng đất sét đi, lặn xuống và đi lên ở một bến nước khác. Hãy nói với ông ta như vậy, như vậy ông ta sẽ được an toàn.” Những người đó vâng lời: “Chúng con sẽ làm như vậy,” và đã làm theo. Và ông ta cũng được an toàn đúng như vậy. Từ đó về sau, vị ấy từ bỏ lòng kiêu mạn về dòng dõi và gia tộc, trở nên không còn kiêu mạn, (nghĩ rằng): “Dòng dõi không phải là lý do, trong hàng ngũ những người xuất gia, chỉ có đức hạnh mới là lý do.”

ဣတိ ဇာတိမန္တတာပသေ ဒမိတေ မဟာဇနော ဗောဓိသတ္တဿ ထာမံ အညာသိ, မဟာကောလာဟလံ ဇာတံ. ရာဇာ အတ္တနော နဂရံ ဂမနတ္ထာယ ဗောဓိသတ္တံ ယာစိ. မဟာသတ္တော ပဋိညံ ဒတွာ တာနိ စ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ ဒမေဿာမိ, ပဋိညဉ္စ မောစေဿာမီတိ မဇ္ဈရာဇဿ နဂရံ အဂမာသိ. ဗြာဟ္မဏာ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာဝ – ဘော, ‘‘အယံ သော, ဘော မဟာစောရော, အာဂတော, ဣဒါနေဝ သဗ္ဗေ ဧတေ မယှံ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ ခါဒိတွာ အဗြာဟ္မဏာ ဇာတာတိ အမှေ ပါကဋေ ကရိဿတိ, ဧဝံ နော ဣဓာပိ အာဝါသော န ဘဝိဿတိ, ပဋိကစ္စေဝ မာရေဿာမာ’’တိ ရာဇာနံ ပုန ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု – ‘‘တုမှေ, မဟာရာဇ, ဧတံ စဏ္ဍာလပဗ္ဗဇိတံ မာ သာဓုရူပေါတိ မညိတ္ထ, ဧသ ဂရုကမန္တံ ဇာနာတိ, ပထဝိံ ဂဟေတွာ အာကာသံ ကရောတိ, အာကာသံ ပထဝိံ, ဒူရံ ဂဟေတွာ သန္တိကံ ကရောတိ, သန္တိကံ ဒူရံ, ဂင်္ဂံ နိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓဂါမိနိံ ကရောတိ, ဣစ္ဆန္တော ပထဝိံ ဥက္ခိပိတွာ ပါတေတုံ မညေ သက္ကောတိ. ပရဿ ဝါ စိတ္တံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န သက္ကာ ဂဟေတုံ, အယံ ဣဓ ပတိဋ္ဌံ လဘန္တော တုမှာကံ ရဇ္ဇမ္ပိ နာသေယျ, ဇီဝိတန္တရာယမ္ပိ ဝံသုပစ္ဆေဒမ္ပိ ကရေယျ, အမှာကံ ဝစနံ ကရောထ, မဟာရာဇ, အဇ္ဇေဝ ဣမံ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

Như vậy, khi ẩn sĩ Jātimanta đã được nhiếp phục, dân chúng biết được năng lực của Bồ-tát, một tiếng ồn ào lớn đã phát sinh. Vua thỉnh cầu Bồ-tát đi đến thành của mình. Đại Sĩ nhận lời và đi đến thành của vua xứ Majjha, với ý nghĩ: “Ta sẽ nhiếp phục tám mươi ngàn vị Bà-la-môn kia và sẽ hoàn thành lời hứa của mình.” Các vị Bà-la-môn vừa thấy Bồ-tát liền (bàn với nhau): “Này các ông, tên đại đạo tặc kia đã đến. Bây giờ, ông ta sẽ tiết lộ rằng tất cả chúng ta đã ăn thức ăn thừa của ông ta và đã trở thành những người không phải Bà-la-môn. Như vậy, chúng ta sẽ không còn chỗ ở tại đây nữa. Chúng ta hãy giết ông ta trước.” (Họ) lại đến gặp vua và tâu: “Tâu đại vương, xin ngài đừng nghĩ rằng vị xuất gia hạ tiện này là người tốt. Ông ta biết những thần chú lợi hại: có thể lấy đất biến thành trời, lấy trời biến thành đất, lấy xa biến thành gần, lấy gần biến thành xa, làm cho sông Hằng chảy ngược dòng. Nếu muốn, tôi nghĩ ông ta có thể nhấc bổng trái đất lên rồi ném xuống. Tâm của người khác không thể nào nắm bắt được mãi mãi. Nếu ông ta có được chỗ đứng ở đây, ông ta có thể phá hủy vương quốc của ngài, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và làm tuyệt tự dòng dõi của ngài. Tâu đại vương, xin hãy nghe lời chúng tôi, nên giết ông ta ngay hôm nay.”

ရာဇာနော နာမ ပရပတ္တိယာ ဟောန္တိ, ဣတိ သော ဗဟူနံ ကထာဝသေန နိဋ္ဌံ ဂတော. ဗောဓိသတ္တော ပန နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ မိဿကောဒနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရာဇုယျာနံ ဂန္တွာ နိရာပရာဓတာယ နိရာသင်္ကော မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ. အတီတေ စတ္တာလီသ, အနာဂတေ စတ္တာလီသာတိ အသီတိကပ္ပေ အနုဿရိတုံ သမတ္ထဉာဏဿ အနာဝဇ္ဇနတာယ မုဟုတ္တမတ္တကေ ကာလေ သတိ နပ္ပဟောတိ, ရာဇာ အညံ အဇာနာပေတွာ သယမေဝ ဂန္တွာ နိရာဝဇ္ဇနတာယ ပမာဒေန နိသိန္နံ မဟာပုရိသံ အသိနာ ပဟရိတွာ ဒွေ ဘာဂေ အကာသိ. ဣမဿ ရညော ဝိဇိတေ အဋ္ဌမံ လောဟကူဋဝဿံ, နဝမံ ကလလဝဿံ ဝဿိ. ဣတိ ဣမဿာပိ ရဋ္ဌေ နဝ ဝုဋ္ဌိယော ပတိတာ. သော စ ရာဇာ သပရိသော မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. တေနာဟ သံကိစ္စပဏ္ဍိတော –

Các vị vua thường bị ảnh hưởng bởi lời nói của người khác, vì vậy vị vua đó đã đi đến quyết định theo lời của nhiều người. Về phần Bồ-tát, sau khi đi khất thực trong thành, ngài dùng bữa cơm thập cẩm tại một nơi có nước tiện lợi, rồi đi đến vườn thượng uyển của vua và ngồi trên phiến đá kiết tường, không nghi ngờ gì vì mình vô tội. Do không tác ý, trong một khoảnh khắc, chánh niệm đã không khởi lên nơi vị có trí tuệ có khả năng nhớ lại tám mươi kiếp – bốn mươi kiếp trong quá khứ và bốn mươi kiếp trong tương lai. Vua không cho ai khác biết, tự mình đi đến, và do không tác ý, đã dùng gươm chém vị Đại nhân đang ngồi trong trạng thái lơ đãng, làm thành hai đoạn. Trong vương quốc của vị vua này, trận mưa thứ tám là mưa bụi sắt, trận mưa thứ chín là mưa bùn đã rơi xuống. Như vậy, trong xứ của vị vua này cũng có chín trận mưa (tai ương) đã rơi xuống. Và vị vua đó cùng với đoàn tùy tùng đã tái sanh vào đại địa ngục. Vì thế, hiền sĩ Saṅkicca đã nói:

‘‘ဥပဟစ္စ [Pg.63] မနံ မဇ္ဈော, မာတင်္ဂသ္မိံ ယသဿိနေ;

သပါရိသဇ္ဇော ဥစ္ဆိန္နော, မဇ္ဈာရညံ တဒါ အဟူတိ’’. (ဇာ. ၂.၁၉.၉၆) –

“Vua xứ Majjha, vì đã làm tổn hại tâm ý đối với vị Mātaṅga lừng danh, đã bị diệt vong cùng với đoàn tùy tùng. Khi đó, xứ Majjha đã trở thành khu rừng hoang.”

ဧဝံ မဇ္ဈာရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. မာတင်္ဂဿ ပန ဣသိနော ဝသေန တဒေဝ မာတင်္ဂါရညန္တိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, cần phải hiểu việc xứ Majjha trở thành khu rừng hoang. Hơn nữa, do ảnh hưởng của ẩn sĩ Mātaṅga, chính khu rừng đó được gọi là rừng Mātaṅga.

၆၆. ပဉှပဋိဘာနာနီတိ ပဉှဗျာကရဏာနိ. ပစ္စနီကံ ကတဗ္ဗန္တိ ပစ္စနီကံ ကာတဗ္ဗံ. အမညိဿန္တိ ဝိလောမဘာဂံ ဂဏှန္တော ဝိယ အဟောသိန္တိ အတ္ထော.

66. “Pañhapaṭibhānāni” nghĩa là những lời giải đáp câu hỏi. “Paccanīkaṃ kataṃ” nghĩa là điều được làm một cách đối nghịch. “Amaññissanti” có nghĩa là: “Tôi đã trở thành như người chấp nhận quan điểm đối nghịch.”

၆၇. အနုဝိစ္စကာရန္တိ အနုဝိစာရေတွာ စိန္တေတွာ တုလယိတွာ ကာတဗ္ဗံ ကရောဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာဓု ဟောတီတိ သုန္ဒရော ဟောတိ. တုမှာဒိသသ္မိဉှိ မံ ဒိသွာ မံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တေ နိဂဏ္ဌံ ဒိသွာ နိဂဏ္ဌံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တေ – ‘‘ကိံ အယံ ဥပါလိ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌမေဝ သရဏံ ဂစ္ဆတီ’’တိ? ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ အနုဝိစ္စကာရော တုမှာဒိသာနံ သာဓူတိ ဒဿေတိ. ပဋာကံ ပရိဟရေယျုန္တိ တေ ကိရ ဧဝရူပံ သာဝကံ လဘိတွာ – ‘‘အသုကော နာမ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ သေဋ္ဌိ ဝါ အမှာကံ သရဏံ ဂတော သာဝကော ဇာတော’’တိ ပဋာကံ ဥက္ခိပိတွာ နဂရေ ဃောသေန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ. ကသ္မာ? ဧဝံ နော မဟန္တဘာဝေါ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ စ, သစေ တဿ ‘‘ကိမဟံ ဧတေသံ သရဏံ ဂတော’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တမ္ပိ သော ‘‘ဧတေသံ မေ သရဏဂတဘာဝံ ဗဟူ ဇာနန္တိ, ဒုက္ခံ ဣဒါနိ ပဋိနိဝတ္တိတု’’န္တိ ဝိနောဒေတွာ န ပဋိက္ကမိဿတီတိ စ. ‘‘တေနာဟ ပဋာကံ ပရိဟရေယျု’’န္တိ.

67. Anuviccakāranti có nghĩa là: “Hãy làm việc cần làm sau khi đã suy xét, suy nghĩ, cân nhắc.” Sādhu hoti có nghĩa là tốt đẹp. Vì rằng đối với người như ông, khi thấy ta rồi quy y ta, lời chê bai sẽ khởi lên rằng: “Tại sao gia chủ Upāli này cứ thấy ai là quy y người đó vậy?” Do đó, việc hành động sau khi suy xét là tốt đẹp đối với những người như ông, (đức Thế Tôn) đã chỉ dạy như vậy. Paṭākaṃ parihareyyunti (họ sẽ mang cờ hiệu đi khắp nơi), nghe nói rằng, khi họ có được một vị thí chủ như vậy, họ sẽ dựng cờ hiệu lên và đi rêu rao khắp thành phố rằng: “Vị vua tên là, hoặc vị đại thần, hoặc vị trưởng giả đã đến quy y chúng ta, đã trở thành đệ tử của chúng ta.” Tại sao vậy? Vì (họ nghĩ) rằng: “Như vậy, sự vĩ đại của chúng ta sẽ được biểu lộ,” và nếu như vị ấy có sự hối hận khởi lên rằng: “Tại sao ta lại quy y những người này?” thì vị ấy cũng sẽ xua tan điều đó và sẽ không từ bỏ, (nghĩ rằng): “Nhiều người biết việc ta đã quy y những vị này, bây giờ thật khó mà quay lại.” “Vì thế, tôi đã nói: ‘họ sẽ mang cờ hiệu đi khắp nơi.’”

၆၈. ဩပါနဘူတန္တိ ပဋိယတ္တဥဒပါနော ဝိယ ဌိတံ. ကုလန္တိ တဝ နိဝေသနံ. ဒါတဗ္ဗံ မညေယျာသီတိ ပုဗ္ဗေ ဒသပိ ဝီသတိပိ သဋ္ဌိပိ ဇနေ အာဂတေ ဒိသွာ နတ္ထီတိ အဝတွာ ဒေတိ. ဣဒါနိ မံ သရဏံ ဂတကာရဏမတ္တေနဝ မာ ဣမေသံ ဒေယျဓမ္မံ, ဥပစ္ဆိန္ဒိတ္ထ, သမ္ပတ္တာနဉှိ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဩဝဒတိ. သုတမေတံ, ဘန္တေတိ ကုတော သုတံ? နိဂဏ္ဌာနံ သန္တိကာ, တေ ကိရ ကုလဃရေသု ဧဝံ ပကာသေန္တိ – ‘‘မယံ ‘ယဿ ကဿစိ သမ္ပတ္တဿ ဒါတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒါမ, သမဏော ပန ဂေါတမော ‘မယှမေဝ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ…ပေ… န အညေသံ သာဝကာနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’န္တိ ဝဒတီ’’တိ. တံ သန္ဓာယ အယံ ဂဟပတိ ‘‘သုတမေတ’’န္တိ အာဟ.

68. Opānabhūtanti có nghĩa là giống như một giếng nước đã được chuẩn bị sẵn. Kulanti có nghĩa là nhà của ông. Dātabbaṃ maññeyyāsi có nghĩa là trước đây, khi có mười, hai mươi, hay sáu mươi người đến, ông thấy và không nói “không có” mà vẫn cho. Bây giờ, chỉ vì lý do đã quy y ta, chớ nên cắt đứt vật đáng thí cho những người này. Thật vậy, đối với những người đã đến thì nên cho, (đức Thế Tôn) đã khuyên dạy như vậy. Sutametaṃ, bhante (Bạch ngài, con đã nghe điều này), nghe từ đâu? Từ chỗ của các Nigaṇṭha. Nghe nói rằng, họ đã tuyên bố trong các nhà của thí chủ như vầy: “Chúng ta nói rằng ‘nên cho bất cứ ai đã đến,’ còn Sa-môn Gotama thì nói rằng ‘chỉ nên cúng dường cho ta mà thôi… việc cúng dường cho các đệ tử của người khác không có quả lớn.’” Vị gia chủ này đã nói “sutametaṃ” là nhắm đến điều đó.

၆၉. အနုပုဗ္ဗိံ [Pg.64] ကထန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ, သီလာနန္တရံ သဂ္ဂံ, သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂန္တိ ဧဝံ အနုပဋိပါဋိကထံ. တတ္ထ ဒါနကထန္တိ ဣဒံ ဒါနံ နာမ သုခါနံ နိဒါနံ, သမ္ပတ္တီနံ မူလံ, ဘောဂါနံ ပတိဋ္ဌာ, ဝိသမဂတဿ တာဏံ လေဏံ ဂတိပရာယဏံ, ဣဓလောကပရလောကေသု ဒါနသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ. ဣဒဉှိ အဝဿယဋ္ဌေန ရတနမယသီဟာသနသဒိသံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန မဟာပထဝိသဒိသံ, အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသံ. ဣဒဉှိ ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန နာဝါ, သမဿာသနဋ္ဌေန သင်္ဂါမသူရော, ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေန သုသင်္ခတနဂရံ, မစ္ဆေရမလာဒီဟိ အနုပလိတ္တဋ္ဌေန ပဒုမံ, တေသံ နိဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ, ဒုရာသဒဋ္ဌေန အာသီဝိသော. အသန္တာသနဋ္ဌေန သီဟော, ဗလဝန္တဋ္ဌေန ဟတ္ထီ, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေန သေတဝသဘော, ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနဋ္ဌေန ဝလာဟကော အဿရာဇာ. ဒါနံ နာမေဘံ မယှံ ဂတမဂ္ဂေါ, မယှေဝေသော ဝံသော, မယာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တေန ဝေလာမမဟာယညော, မဟာဂေါဝိန္ဒမဟာယညော မဟာသုဒဿနမဟာယညော, ဝေဿန္တရမဟာယညောတိ အနေကမဟာယညာ ပဝတ္တိတာ, သသဘူတေန ဇလိတေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ အတ္တာနံ နိယျာဒေန္တေန သမ္ပတ္တယာစကာနံ စိတ္တံ ဂဟိတံ. ဒါနဉှိ လောကေ သက္ကသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, မာရသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, သာဝကပါရမီဉာဏံ, ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, အဘိသမ္ဗောဓိဉာဏံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒိံ ဒါနဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ.

69. Anupubbiṃ kathaṃ có nghĩa là bài pháp tuần tự, tức là sau khi nói về bố thí là nói về giới, sau khi nói về giới là nói về cõi trời, sau khi nói về cõi trời là nói về con đường. Trong đó, dānakathā (pháp thoại về bố thí) có nghĩa là: việc bố thí này là nguyên nhân của các sự an lạc, là cội rễ của các tài sản, là nền tảng của các của cải, là nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về cho người gặp khốn khó. Ở đời này và đời sau, không có nơi nương tựa, nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về nào giống như bố thí. Thật vậy, về phương diện là nơi nương tựa, nó giống như ngai vàng bằng báu vật; về phương diện là nền tảng, nó giống như đại địa; về phương diện là chỗ bám víu, nó giống như sợi dây để níu vào. Thật vậy, về phương diện cứu thoát khỏi khổ, nó là chiếc thuyền; về phương diện mang lại sự an ủi, nó là vị tướng dũng mãnh ngoài chiến trường; về phương diện bảo vệ khỏi sợ hãi, nó là thành phố được xây dựng kiên cố; về phương diện không bị ô nhiễm bởi các cấu uế như bỏn xẻn, nó là hoa sen; về phương diện thiêu đốt chúng, nó là ngọn lửa; về phương diện khó đến gần, nó là loài rắn độc. Về phương diện không gây sợ hãi, nó là con sư tử; về phương diện có sức mạnh, nó là con voi; về phương diện được xem là điềm lành tối thượng, nó là con bò đực trắng; về phương diện đưa đến vùng đất an ổn, nó là Valāhaka, vua của các loài ngựa. Cái gọi là bố thí này là con đường ta đã đi, chính là dòng dõi của ta. Khi ta đang hoàn thiện mười ba-la-mật, nhiều đại thí đã được thực hiện như đại thí của Velāma, đại thí của Mahāgovinda, đại thí của Mahāsudassana, đại thí của Vessantara. Khi là con thỏ, ta đã chiếm được tâm của những người ăn xin đã đến bằng cách gieo mình vào đống lửa đang cháy. Thật vậy, ở đời, bố thí mang lại tài sản của Sakka, mang lại tài sản của Māra, mang lại tài sản của Brahmā, mang lại tài sản của Chuyển luân vương, mang lại trí tuệ Ba-la-mật của Thinh văn, trí tuệ của Độc giác Bồ-đề, trí tuệ của Toàn giác Bồ-đề. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của bố thí như vậy.

ယသ္မာ ပန ဒါနံ ဒဒန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ တဒနတရံ သီလကထံ ကထေသိ. သီလကထန္တိ သီလံ နာမေတံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ, သီလံ နာမေတံ မမ ဝံသော, အဟံ သင်္ခပါလနာဂရာဇကာလေ, ဘူရိဒတ္တနာဂရာဇကာလေ, စမ္ပေယျနာဂရာဇကာလေ, သီလဝနာဂရာဇကာလေ, မာတုပေါသကဟတ္ထိရာဇကာလေ, ဆဒ္ဒန္တဟတ္ထိရာဇကာလေတိ အနန္တေသု အတ္တဘာဝေသု သီလံ ပရိပူရေသိံ. ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနဉှိ သီလသဒိသော အဝဿယော, သီလသဒိသာ ပတိဋ္ဌာ, အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ, သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော နတ္ထိ, သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ နတ္ထိ, သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထိ. သီလာလင်္ကာရေန ဟိ အလင်္ကတံ သီလကုသုမပိဠန္ဓနံ သီလဂန္ဓာနုလိတ္တံ [Pg.65] သဒေဝကောပိ လောကော ဩလောကေန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတီတိ ဧဝမာဒိံ သီလဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ.

Lại nữa, vì người đang bố thí có thể thọ trì giới, do đó, ngay sau đó, ngài đã thuyết pháp thoại về giới. Sīlakathā (pháp thoại về giới) có nghĩa là: cái gọi là giới này là nơi nương tựa, nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về. Cái gọi là giới này là dòng dõi của ta. Ta đã hoàn thiện giới trong vô số kiếp sống: khi là vua rồng Saṅkhapāla, khi là vua rồng Bhūridatta, khi là vua rồng Campeyya, khi là vua rồng Sīlava, khi là vua voi Mātuposaka, khi là vua voi Chaddanta. Thật vậy, đối với các tài sản ở đời này và đời sau, không có nơi nương tựa nào giống như giới, không có nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về nào giống như giới. Không có trang sức nào giống như trang sức giới, không có loài hoa nào giống như hoa giới, không có hương thơm nào giống như hương giới. Thật vậy, thế gian cùng với chư thiên nhìn ngắm người được trang điểm bằng trang sức giới, người đeo hoa giới, người thoa hương giới cũng không thấy nhàm chán. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của giới như vậy.

ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ သီလာနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ. သဂ္ဂကထန္တိ အယံ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ, နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ, နိစ္စံ သမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ, စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိ, တာဝတိံသာ တိဿော စ ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိံ သဂ္ဂဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ. သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထယန္တာနဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ မုခံ နပ္ပဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အနေကပရိယာယေန ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဂ္ဂကထံ ကထေယျ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅).

Lại nữa, để chỉ ra rằng: “Nương vào giới này mà cõi trời này được thành tựu,” ngài đã thuyết pháp thoại về cõi trời ngay sau pháp thoại về giới. Saggakathā (pháp thoại về cõi trời) có nghĩa là: cõi trời này là đáng mong cầu, đáng yêu thích, đáng hài lòng. Ở đây, các cuộc vui chơi luôn có sẵn, các tài sản luôn có sẵn. Chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương hưởng thụ thiên lạc, thiên sản trong chín triệu năm. Chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa (hưởng thụ) trong ba mươi sáu triệu năm. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của cõi trời như vậy. Thật vậy, miệng của chư Phật cũng không đủ để nói hết về tài sản ở cõi trời. Điều này cũng đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, Như Lai có thể nói về cõi trời bằng nhiều phương pháp…”

ဧဝံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန ဟတ္ထိံ အလင်္ကရိတွာ တဿ သောဏ္ဍံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ – ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဒ္ဓုဝေါ, န ဧတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဒဿနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၁၇; မ. နိ. ၁.၂၃၅) နယေန ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ ကထေသိ. တတ္ထ အာဒီနဝေါတိ ဒေါသော. ဩကာရောတိ အဝကာရော လာမကဘာဝေါ. သံကိလေသောတိ တေဟိ သတ္တာနံ သံသာရေ သံကိလိဿနံ. ယထာဟ ‘‘ကိလိဿန္တိ ဝတ, ဘော, သတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁).

Như vậy, sau khi dụ dỗ bằng câu chuyện về cõi trời, lại giống như người trang hoàng con voi rồi chặt vòi của nó – để chỉ rõ rằng: “Cõi trời này cũng vô thường, không bền vững, không nên khởi lên tham dục nơi đây” – Ngài đã thuyết giảng về sự nguy hại, sự hèn hạ, sự ô nhiễm của các dục bằng phương pháp bắt đầu bằng câu: “Các dục được Ta nói là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hại ở đây là hơn nữa.” (pāci. 417; ma. ni. 1.235). Ở đây, ādīnavo là sự nguy hại. Okāro là sự hèn hạ, tình trạng thấp kém. Saṃkileso là sự ô nhiễm của chúng sanh trong vòng luân hồi bởi các dục ấy. Như đã nói: “Này các hiền giả, chúng sanh thật bị ô nhiễm.” (ma. ni. 2.351).

ဧဝံ ကာမာဒီနဝေန တဇ္ဇိတွာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ကလ္လစိတ္တန္တိ အရောဂစိတ္တံ. သာမုက္ကံသိကာတိ သာမံ ဥက္ကံသိကာ အတ္တနာယေဝ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ, သယမ္ဘူဉာဏေန ဒိဋ္ဌာ, အသာဓာရဏာ အညေသန္တိ အတ္ထော. ကာ ပနေသာတိ, အရိယသစ္စဒေသနာ? တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ.

Như vậy, sau khi đe dọa bằng sự nguy hại của các dục, Ngài đã tuyên thuyết về quả báu trong sự xuất ly. Kallacittaṃ là tâm không bệnh hoạn. Sāmukkaṃsikā có nghĩa là bài pháp thoại do chính Ngài tự mình nắm lấy, vớt lên, và thọ trì, được thấy bằng trí tuệ tự giác, không chung với những vị khác. Vậy, đó là gì? Là bài thuyết giảng về Thánh đế. Do đó, Ngài đã nói: “Khổ, Tập, Diệt, Đạo.”

ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ ရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝါ ဝိရဇံ, ရာဂမလာဒီနံ ဝိဂတတ္တာ ဝီတမလံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဥပရိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ, စူဠရာဟုလောဝါဒေ အာသဝက္ခယဿေတံ နာမံ. ဣဓ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အာဟ. တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ခတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

Virajaṃ vītamalaṃ (ly trần, ly cấu): do không có bụi bặm là tham ái v.v... nên là virajaṃ (ly trần), do đã lìa khỏi cấu uế là tham ái v.v... nên là vītamalaṃ (ly cấu). Tên gọi Dhammacakkhu (pháp nhãn) này, ở trên trong kinh Brahmāyu là tên của ba (hạ) đạo, trong kinh Cūḷarāhulovāda là tên của sự đoạn tận các lậu hoặc. Còn ở đây, được chủ ý là Dự lưu đạo. Để chỉ rõ cách thức sanh khởi của đạo ấy, Ngài đã nói: “Phàm pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận.” Thật vậy, (tuệ đạo) ấy sanh khởi trong khi thâm nhập tất cả các pháp hữu vi như vậy theo phận sự, sau khi lấy sự diệt tận (Niết-bàn) làm đối tượng.

ဒိဋ္ဌော [Pg.66] အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ အနေနာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော. ဝိဂတာ ကထံကထာ အဿာတိ ဝိဂတကထံကထော. ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဝေသာရဇ္ဇံ ပတ္တော. ကတ္ထ? သတ္ထု သာသနေ. နာဿ ပရော ပစ္စယော, န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ ဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော.

Pháp Thánh đế đã được vị này thấy, do đó là diṭṭhadhammo (người đã thấy pháp). Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các từ còn lại. Hoài nghi đã được vị này vượt qua, do đó là tiṇṇavicikiccho (người đã vượt qua hoài nghi). Sự phân vân đã rời khỏi vị này, do đó là vigatakathaṃkatho (người đã hết phân vân). Vesārajjappatto là đã đạt đến sự vô úy. Ở đâu? Trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư. Vị này không có duyên nơi người khác, không hành xử theo đức tin của người khác ở đây, do đó là aparappaccayo (người không do duyên nơi người khác).

၇၀. စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆမာနော အဘိနန္ဒိတွာ, ဝါစာယ ပသံသမာနော အနုမောဒိတွာ. အာဝရာမီတိ ထကေမိ ပိဒဟာမိ. အနာဝဋန္တိ န အာဝရိတံ ဝိဝဋံ ဥဂ္ဃာဋိတံ.

70. Sự chấp nhận bằng tâm là abhinanditvā (hoan hỷ), sự tán thán bằng lời là anumoditvā (tùy hỷ). Āvarāmi là tôi đóng lại, tôi che lại. Anāvaṭaṃ là không bị đóng, được mở ra, được khai mở.

၇၁. အဿောသိ ခေါ ဒီဃတပဿီတိ သော ကိရ တဿ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ပဏ္ဍိတော ဂဟပတိ, သမဏော စ ဂေါတမော ဒဿနသမ္ပန္နော နိယျာနိကကထော, ဒဿနေပိ တဿ ပသီဒိဿတိ, ဓမ္မကထာယပိ ပသီဒိဿတိ, ပသီဒိတွာ သရဏံ ဂမိဿတိ, ဂတော နု ခေါ သရဏံ ဂဟပတိ န တာဝ ဂတော’’တိ ဩဟိတသောတောဝ ဟုတွာ ဝိစရတိ. တသ္မာ ပဌမံယေဝ အဿောသိ.

71. Assosi kho dīghatapassī (Dīghatapassī đã nghe): Vị ấy, kể từ lúc gia chủ (Upāli) ra đi, đã đi lại và lắng tai nghe, (nghĩ rằng): “Gia chủ là người có trí tuệ, Sa-môn Gotama có ngoại hình đáng nhìn, có lời nói hướng đến xuất ly. Khi thấy ngài, gia chủ ấy sẽ tín thành. Nghe pháp thoại của ngài, cũng sẽ tín thành. Tín thành rồi sẽ đi đến quy y. Gia chủ đã quy y chưa nhỉ? Hay sẽ quy y? Vẫn chưa đến.” Do đó, đã nghe thấy ngay từ đầu.

၇၂. တေန ဟိ သမ္မာတိ ဗလဝသောကေန အဘိဘူတော ‘‘ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝစနံ သုတွာပိ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေန္တော ဒေါဝါရိကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပတိယေဝ.

72. Tena hi samma (Này bạn): Bị sầu muộn mãnh liệt áp đảo, dù đã nghe lời nói “hãy đứng ngay đây”, vị (Nigantha) không nhận ra ý nghĩa, vẫn cứ nói chuyện với người gác cổng.

မဇ္ဈိမာယ ဒွါရသာလာယာန္တိ ယဿ ဃရဿ သတ္တ ဒွါရကောဋ္ဌကာ, တဿ သဗ္ဗအဗ္ဘန္တရတော ဝါ သဗ္ဗဗာဟိရတော ဝါ ပဋ္ဌာယ စတုတ္ထဒွါရကောဋ္ဌကော, ယဿ ပဉ္စ, တဿ တတိယော, ယဿ တယော, တဿ ဒုတိယော ဒွါရကောဋ္ဌကော မဇ္ဈိမဒွါရသာလာ နာမ. ဧကဒွါရကောဋ္ဌကဿ ပန ဃရဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ မင်္ဂလတ္ထမ္ဘံ နိဿာယ မဇ္ဈိမဒွါရသာလာ. တဿ ပန ဂေဟဿ သတ္တ ဒွါရကောဋ္ဌကာ, ပဉ္စာတိပိ ဝုတ္တံ.

Majjhimāya dvārasālāyā (tại phòng cổng ở giữa): Đối với ngôi nhà có bảy cổng vòm, cổng vòm thứ tư kể từ trong cùng hoặc ngoài cùng; đối với nhà có năm cổng, thì là cổng thứ ba; đối với nhà có ba cổng, thì là cổng thứ hai, được gọi là phòng cổng ở giữa. Còn đối với ngôi nhà có một cổng vòm, phòng cổng ở giữa là nơi dựa vào cột trụ may mắn ở vị trí trung tâm. Cũng được nói rằng ngôi nhà của vị ấy có bảy cổng vòm, hoặc năm cổng.

၇၃. အဂ္ဂန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဝေဝစနာနိ. ယံ သုဒန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ယံ နာဋပုတ္တံ. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ တေနေဝ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဥဒရေ ပရိက္ခိပန္တော ဂဟေတွာ. နိသီဒါပေတီတိ သဏိကံ အာစရိယ, သဏိကံ အာစရိယာတိ မဟန္တံ တေလဃဋံ ဌပေန္တော ဝိယ နိသီဒါပေတိ. ဒတ္တောသီတိ ကိံ ဇဠောသိ ဇာတောတိ အတ္ထော. ပဋိမုက္ကောတိ သီသေ ပရိက္ခိပိတွာ [Pg.67] ဂဟိတော. အဏ္ဍဟာရကောတိအာဒိံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝစနမ္ပိ သမာနံ ဥပဋ္ဌာကဿ အညထာဘာဝေန ဥပ္ပန္နဗလဝသောကတာယ ဣဒံ နာမ ဘဏာမီတိ အသလ္လက္ခေတွာဝ ဘဏတိ.

73. Tất cả các từ bắt đầu bằng aggaṃ đều là từ đồng nghĩa với nhau. Trong cụm từ yaṃ sudaṃ, yaṃ có nghĩa là vị Nigantha Nāṭaputta nào. Sudaṃ chỉ là một tiểu từ. Pariggahetvā là nắm lấy, ôm vào bụng bằng chính chiếc y vai trái đó. Nisīdāpeti là mời ngồi, nói rằng: “Thưa thầy, xin hãy ngồi xuống từ từ, thưa thầy, xin hãy ngồi xuống từ từ,” rồi mời ngồi giống như đang đặt xuống một bình dầu lớn. Dattosi có nghĩa là: “Ngươi đã trở nên ngu si rồi sao?” Paṭimukko là bị trùm lên đầu và bắt đi. Dù những lời như aṇḍahārako v.v... là lời thô tục, nhưng do sầu muộn mãnh liệt phát sinh bởi sự thay đổi của người thị giả, ông ta đã nói ra mà không nhận thức rằng: “Ta đang nói những lời thô tục này.”

၇၄. ဘဒ္ဒိကာ, ဘန္တေ, အာဝဋ္ဋနီတိ နိဂဏ္ဌော မာယမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ဥပါသကော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ. တေန ဟီတိ နိပါတမတ္တမေတံ, ဘန္တေ, ဥပမံ တေ ကရိဿာမိစ္စေဝ အတ္ထော. ကာရဏဝစနံ ဝါ, ယေန ကာရဏေန တုမှာကံ သာသနံ အနိယျာနိကံ, မမ သတ္ထု နိယျာနိကံ, တေန ကာရဏေန ဥပမံ တေ ကရိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

74. Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī (Thưa ngài, sự quyến rũ thật tốt đẹp): Vị Nigantha nói với ý định về sự lừa dối, còn vị nam cư sĩ thì nói với ý định về Dự lưu đạo mà mình đã chứng ngộ. Tena hi ở đây chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là: “Thưa ngài, con sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài.” Hoặc là một từ chỉ nguyên nhân, có nghĩa là: “Vì lý do giáo pháp của các ngài không đưa đến xuất ly, còn giáo pháp của Bậc Đạo Sư của con thì đưa đến xuất ly, vì lý do đó, con sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài.”

၇၅. ဥပဝိဇညာတိ ဝိဇာယနကာလံ ဥပဂတာ. မက္ကဋစ္ဆာပကန္တိ မက္ကဋပေါတကံ. ကိဏိတွာ အာနေဟီတိ မူလံ ဒတွာဝ အာဟရ. အာပဏေသု ဟိ သဝိညာဏကမ္ပိ အဝိညာဏကမ္ပိ မက္ကဋာဒိကီဠနဘဏ္ဍကံ ဝိက္ကိဏန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ အာဟ. ရဇိတန္တိ ဗဟလဗဟလံ ပီတာဝလေပနရင်္ဂဇာတံ ဂဟေတွာ ရဇိတွာ ဒိန္နံ ဣမံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. အာကောဋိတပစ္စာကောဋိတန္တိ အာကောဋိတဉ္စေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ပုနပ္ပုနံ အာကောဋိတဉ္စ. ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌန္တိ မဏိပါသာဏေန ဥဘောသု ပဿေသု သုဋ္ဌု ဝိမဋ္ဌံ ဃဋ္ဋေတွာ ဥပ္ပာဒိတစ္ဆဝိံ.

75. Upavijaññā là đã đến lúc sinh nở. Makkaṭacchāpakaṃ là con khỉ con. Kiṇitvā ānehi là hãy trả tiền rồi mang về. Thật vậy, ở các cửa hàng, người ta bán những món đồ chơi như khỉ v.v... cả loại có tri giác lẫn loại không có tri giác. Nhắm đến điều đó mà (cô gái) đã nói lời này. Rajitaṃ có nghĩa là: “Tôi muốn con (khỉ con) này, được nhuộm sau khi lấy loại thuốc nhuộm màu vàng đậm đặc.” Ākoṭitapaccākoṭitaṃ là được đập giặt, rồi lật lại đập giặt nhiều lần. Ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ là được làm cho mịn ở cả hai mặt bằng cách chà xát kỹ với đá quý.

ရင်္ဂက္ခမော ဟိ ခေါတိ သဝိညာဏကမ္ပိ အဝိညာဏကမ္ပိ ရင်္ဂံ ပိဝတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. နော အာကောဋ္ဋနက္ခမောတိ သဝိညာဏကဿ တာဝ အာကောဋ္ဋနဖလကေ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိယံ အာကောဋိတဿ ကုစ္ဆိ ဘိဇ္ဇတိ, ကရီသံ နိက္ခမတိ. သေသီ အာကောဋိတဿ သီသံ ဘိဇ္ဇတိ, မတ္တလုင်္ဂံ နိက္ခမတိ. အဝိညာဏကော ခဏ္ဍခဏ္ဍိတံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. နော ဝိမဇ္ဇနက္ခမောတိ သဝိညာဏကော မဏိပါသာဏေန ဝိမဒ္ဒိယမာနော နိလ္လောမတံ နိစ္ဆဝိတဉ္စ အာပဇ္ဇတိ, အဝိညာဏကောပိ ဝစုဏ္ဏကဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ရင်္ဂက္ခမော ဟိ ခေါ ဗာလာနန္တိ ဗာလာနံ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ ရင်္ဂက္ခမော, ရာဂမတ္တံ ဇနေတိ, ပိယော ဟောတိ. ပဏ္ဍိတာနံ ပန နိဂဏ္ဌဝါဒေါ ဝါ အညော ဝါ ဘာရတရာမသီတာဟရဏာဒိ နိရတ္ထကကထာမဂ္ဂေါ အပ္ပိယောဝ ဟောတိ. နော အနုယောဂက္ခမော, နော ဝိမဇ္ဇနက္ခမောတိ အနုယောဂံ ဝါ ဝီမံသံ ဝါ န ခမတိ, ထုသေ ကောဋ္ဋေတွာ တဏ္ဍုလပရိယေသနံ ဝိယ ကဒလိယံ သာရဂဝေသနံ ဝိယ စ ရိတ္တကော တုစ္ဆကောဝ ဟောတိ. ရင်္ဂက္ခမော စေဝ ပဏ္ဍိတာနန္တိ [Pg.68] စတုသစ္စကထာ ဟိ ပဏ္ဍိတာနံ ပိယာ ဟောတိ, ဝဿသတမ္ပိ သုဏန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗုဒ္ဓဝစနံ ပန ယထာ ယထာပိ ဩဂါဟိဿတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဂမ္ဘီရမေဝ ဟောတီတိ ‘‘အနုယောဂက္ခမော စ ဝိမဇ္ဇနက္ခမော စာ’’တိ အာဟ. သုဏောဟိ ယဿာဟံ သာဝကောတိ တဿ ဂုဏေ သုဏာဟီတိ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏေ ဝတ္တုံ အာရဒ္ဓေါ.

“Thích hợp để nhuộm” có nghĩa là: cả vật có thức lẫn vật không có thức đều thấm thuốc nhuộm. Vì thế, nói như vậy. “Không thích hợp để đập giặt” có nghĩa là: trước hết, đối với vật có thức, khi đặt lên tấm ván đập giặt rồi đập vào bụng thì bụng bị vỡ, phân lòi ra. Khi đập vào đầu thì đầu bị vỡ, não lòi ra. Vật không có thức thì trở thành từng mảnh vụn. Vì thế, nói như vậy. “Không thích hợp để chà xát” có nghĩa là: vật có thức khi bị chà xát bằng đá quý thì trở nên không lông và không da, vật không có thức cũng trở thành bột mịn. Vì thế, nói như vậy. “Thích hợp để nhuộm đối với kẻ ngu” có nghĩa là: đối với những kẻ ngu, người có trí tuệ kém cỏi thì thích hợp để nhuộm, chỉ làm phát sinh lòng tham ái, được yêu thích. Nhưng đối với bậc trí, học thuyết của Nigantha hay con đường của những câu chuyện vô ích khác như chiến tranh của anh em Bharata, việc Rama bắt Sita, v.v... thì không được yêu thích. “Không thích hợp để tra vấn, không thích hợp để thẩm xét” có nghĩa là: không chịu đựng được sự tra vấn hay sự thẩm xét, giống như tìm gạo bằng cách giã trấu, và giống như tìm lõi cây trong cây chuối, (việc tìm cốt lõi trong học thuyết Nigantha) là trống rỗng, là vô ích. “Thích hợp để nhuộm đối với bậc trí” có nghĩa là: vì rằng, lời nói về Tứ Diệu Đế được các bậc trí yêu thích, dù nghe suốt trăm năm cũng không đi đến sự nhàm chán. Vì thế, nói như vậy. Hơn nữa, Lời Phật dạy, càng đi sâu vào thì càng sâu thẳm, giống như đại dương vậy, nên (Upāli) đã nói: “thích hợp để tra vấn và thích hợp để thẩm xét”. “Hãy nghe, tôi là đệ tử của vị nào” có nghĩa là: “Hãy nghe những đức hạnh của vị ấy”, nói như vậy rồi, (Upāli) bắt đầu nói về những phẩm chất của Đức Thế Tôn.

၇၆. ဓီရဿာတိ ဓီရံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဍိစ္စံ, ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တေန သမန္နာဂတဿ ဓာတုအာယတနပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဋ္ဌာနာဋ္ဌာနကုသလဿ ပဏ္ဍိတဿာဟံ သာဝကော, သော မယှံ သတ္ထာတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဘိန္နခီလဿာတိ ဘိန္နပဉ္စစေတောခိလဿ. သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနေ ဝိဇိနိံသု ဝိဇိနန္တိ ဝိဇိနိဿန္တိ ဝါတိ ဝိဇယာ. ကေ တေ, မစ္စုမာရကိလေသမာရဒေဝပုတ္တမာရာတိ? တေ ဝိဇိတာ ဝိဇယာ ဧတေနာတိ ဝိဇိတဝိဇယော. ဘဂဝါ, တဿ ဝိဇိတဝိဇယဿ. အနီဃဿာတိ ကိလေသဒုက္ခေနပိ ဝိပါကဒုက္ခေနပိ နိဒ္ဒုက္ခဿ. သုသမစိတ္တဿာတိ ဒေဝဒတ္တဓနပါလကအင်္ဂုလိမာလရာဟုလထေရာဒီသုပိ ဒေဝမနုဿေသု သုဋ္ဌု သမစိတ္တဿ. ဝုဒ္ဓသီလဿာတိ ဝဍ္ဎိတာစာရဿ. သာဓုပညဿာတိ သုန္ဒရပညဿ. ဝေသမန္တရဿာတိ ရာဂါဒိဝိသမံ တရိတွာ ဝိတရိတွာ ဌိတဿ. ဝိမလဿာတိ ဝိဂတရာဂါဒိမလဿ.

76. “Của bậc Trí Giả” (Dhīrassa) có nghĩa là: “dhīraṃ” được gọi là sự thông thái; trí tuệ nào, sự hiểu biết nào... chánh kiến nào, tôi là đệ tử của bậc trí tuệ đã thành tựu pháp ấy, thiện xảo về giới, xứ, duyên khởi, xứ và phi xứ; vị ấy là Thầy của tôi. Như vậy, sự liên kết cần được hiểu trong tất cả các từ. “Của vị đã phá tan các chướng ngại” (Pabhinnakhīlassa) có nghĩa là: của vị đã phá tan năm tâm hoang vu. Ba loại ma đã, đang, và sẽ chiến thắng tất cả phàm phu, vì thế chúng được gọi là “vijayā” (kẻ chiến thắng). Chúng là gì? Là Tử ma, Phiền não ma, và Thiên tử ma. Vị ấy đã chiến thắng những kẻ chiến thắng đó, vì thế được gọi là “Vijitavijayo” (Đấng Chinh Phục Kẻ Chiến Thắng). (Tôi là đệ tử) của Đức Thế Tôn, Đấng Chinh Phục Kẻ Chiến Thắng ấy. “Của vị không còn phiền não” (Anīghassa) có nghĩa là: của vị không còn khổ đau do phiền não và khổ đau do quả báo. “Của vị có tâm hoàn toàn bình đẳng” (Susamacittassa) có nghĩa là: của vị có tâm hoàn toàn bình đẳng đối với cả Devadatta, voi Dhanapālaka, Angulimāla, trưởng lão Rāhula, v.v... và đối với chư thiên và loài người. “Của vị có giới hạnh đã được phát triển” (Vuddhasīlassa) có nghĩa là: của vị có giới hạnh đã được tăng trưởng. “Của vị có trí tuệ tốt đẹp” (Sādhupaññassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ tốt đẹp. “Của vị đã vượt qua” (Vesantarassa) có nghĩa là: của vị đã vượt qua, đã hoàn toàn vượt qua và an trú khỏi nọc độc tham ái, v.v... “Của vị không còn cấu uế” (Vimalassa) có nghĩa là: của vị đã đoạn trừ cấu uế tham ái, v.v...

တုသိတဿာတိ တုဋ္ဌစိတ္တဿ. ဝန္တလောကာမိသဿာတိ ဝန္တကာမဂုဏဿ. မုဒိတဿာတိ မုဒိတာဝိဟာရဝသေန မုဒိတဿ, ပုနရုတ္တမေဝ ဝါ ဧတံ. ပသာဒဝသေန ဟိ ဧကမ္ပိ ဂုဏံ ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိယေဝ. ကတသမဏဿာတိ ကတသာမညဿ, သမဏဓမ္မဿ မတ္ထကံ ပတ္တဿာတိ အတ္ထော. မနုဇဿာတိ လောကဝေါဟာရဝသေန ဧကဿ သတ္တဿ. နရဿာတိ ပုနရုတ္တံ. အညထာ ဝုစ္စမာနေ ဧကေကဂါထာယ ဒသ ဂုဏာ နပ္ပဟောန္တိ.

“Của vị hoan hỷ” (Tusitassa) có nghĩa là: của vị có tâm hoan hỷ. “Của vị đã từ bỏ thế gian vị” (Vantalokāmisassa) có nghĩa là: của vị đã từ bỏ năm dục trưởng dưỡng. “Của vị hoan hỷ” (Muditassa) có nghĩa là: của vị hoan hỷ do trú trong tâm hỷ, hoặc từ này chỉ là sự lặp lại. Thật vậy, do lòng tịnh tín, người ta thường lặp đi lặp lại dù chỉ một đức hạnh. “Của vị đã thực hành đời sống Sa-môn” (Katasamaṇassa) có nghĩa là: của vị đã hoàn thành phận sự Sa-môn, ý nghĩa là của vị đã đạt đến đỉnh cao của pháp Sa-môn. “Của con người” (Manujassa) có nghĩa là: theo cách nói của thế gian, là của một chúng sinh. “Của người” (Narassa) là sự lặp lại. Nếu nói theo nghĩa khác, thì mỗi bài kệ sẽ không đủ mười đức hạnh.

ဝေနယိကဿာတိ သတ္တာနံ ဝိနာယကဿ. ရုစိရဓမ္မဿာတိ သုစိဓမ္မဿ. ပဘာသကဿာတိ ဩဘာသကဿ. ဝီရဿာတိ ဝီရိယသမ္ပန္နဿ. နိသဘဿာတိ ဥသဘဝသဘနိသဘေသု သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန နိသဘဿ. ဂမ္ဘီရဿာတိ ဂမ္ဘီရဂုဏဿ, ဂုဏေဟိ ဝါ ဂမ္ဘီရဿ. မောနပတ္တဿာတိ ဉာဏပတ္တဿ. ဝေဒဿာတိ ဝေဒေါ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန သမန္နာဂတဿ. ဓမ္မဋ္ဌဿာတိ ဓမ္မေ ဌိတဿ. သံဝုတတ္တဿာတိ ပိဟိတတ္တဿ.

“Của vị huấn luyện” (Venayikassa) có nghĩa là: của vị dẫn dắt chúng sinh. “Của vị có pháp tốt đẹp” (Ruciradhammassa) có nghĩa là: của vị có pháp thanh tịnh. “Của vị soi sáng” (Pabhāsakassa) có nghĩa là: của vị tạo ra ánh sáng. “Của vị anh hùng” (Vīrassa) có nghĩa là: của vị đầy đủ tinh tấn. “Của vị như bò đực đầu đàn” (Nisabhassa) có nghĩa là: của vị như bò đực đầu đàn, do không bị lay động ở bất cứ đâu trong các hội chúng, giống như bò đực usabha, vasabha, nisabha. “Của vị sâu sắc” (Gambhīrassa) có nghĩa là: của vị có đức hạnh sâu sắc, hoặc của vị sâu sắc bởi các đức hạnh. “Của vị đã đạt đến sự tĩnh lặng” (Monapattassa) có nghĩa là: của vị đã đạt đến trí tuệ. “Của vị có minh triết” (Vedassa) có nghĩa là: minh triết được gọi là trí tuệ, của vị đã thành tựu trí tuệ ấy. “Của vị an trú trong Pháp” (Dhammaṭṭhassa) có nghĩa là: của vị an trú trong Pháp. “Của vị có tự thân được chế ngự” (Saṃvutattassa) có nghĩa là: của vị có tự thân được che chở, phòng hộ.

နာဂဿာတိ [Pg.69] စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာဂဿ. ပန္တသေနဿာတိ ပန္တသေနာသနဿ. ပဋိမန္တကဿာတိ ပဋိမန္တနပညာယ သမန္နာဂတဿ. မောနဿာတိ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန သမန္နာဂတဿ, ဓုတကိလေသဿ ဝါ. ဒန္တဿာတိ နိဗ္ဗိသေဝနဿ.

“Của bậc Long Tượng” (Nāgassa) có nghĩa là: của bậc Long Tượng do bốn lý do. “Của vị có chỗ ở nơi vắng lặng” (Pantasenassa) có nghĩa là: của vị có chỗ ở và chỗ ngồi nơi vắng lặng. “Của vị có khả năng đối đáp” (Paṭimantakassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ để đối đáp. “Của vị có sự tĩnh lặng” (Monassa) có nghĩa là: sự tĩnh lặng được gọi là trí tuệ, của vị đã thành tựu trí tuệ ấy, hoặc của vị đã rũ bỏ phiền não. “Của vị đã được điều phục” (Dantassa) có nghĩa là: của vị có các căn đã được điều phục.

ဣသိသတ္တမဿာတိ ဝိပဿိအာဒယော ဆ ဣသယော ဥပါဒါယ သတ္တမဿ. ဗြဟ္မပတ္တဿာတိ သေဋ္ဌပတ္တဿ. နှာတကဿာတိ နှာတကိလေသဿ. ပဒကဿာတိ အက္ခရာဒီနိ သမောဓာနေတွာ ဂါထာပဒကရဏကုသလဿ. ဝိဒိတဝေဒဿာတိ ဝိဒိတဉာဏဿ. ပုရိန္ဒဒဿာတိ သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မဒါနဒါယကဿ. သက္ကဿာတိ သမတ္ထဿ. ပတ္တိပတ္တဿာတိ ယေ ပတ္တဗ္ဗာ ဂုဏာ, တေ ပတ္တဿ. ဝေယျာကရဏဿာတိ ဝိတ္ထာရေတွာ အတ္ထဒီပကဿ. ဘဂဝတာ ဟိ အဗျာကတံ နာမ တန္တိ ပဒံ နတ္ထိ သဗ္ဗေသံယေဝ အတ္ထော ကထိတော.

“Của vị Tiên thứ bảy” (Isisattamassa) có nghĩa là: kể cả các vị tiên như Vipassī, v.v..., là vị thứ bảy. “Của vị đã đạt đến Phạm thiên” (Brahmapattassa) có nghĩa là: của vị đã đạt đến sự cao thượng. “Của vị đã tắm gội” (Nhātakassa) có nghĩa là: của vị đã gột sạch phiền não. “Của vị thiện xảo về câu cú” (Padakassa) có nghĩa là: của vị thiện xảo trong việc kết hợp các chữ cái, v.v... để tạo thành kệ và câu. “Của vị đã biết rõ minh triết” (Viditavedassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ đã được biết rõ. “Của vị ban cho trước tiên” (Purindadassa) có nghĩa là: của vị ban Pháp thí trước tất cả mọi người. “Của vị có năng lực” (Sakkassa) có nghĩa là: của vị có khả năng. “Của vị đã đạt đến những gì cần đạt” (Pattipattassa) có nghĩa là: những đức hạnh nào cần phải đạt đến, vị ấy đã đạt được chúng. “Của vị có khả năng giải thích” (Veyyākaraṇassa) có nghĩa là: của vị có khả năng giải thích ý nghĩa một cách chi tiết. Thật vậy, không có một từ nào trong kinh điển mà Đức Thế Tôn không giải thích; ý nghĩa của tất cả đều đã được nói rõ.

ဝိပဿိဿာတိ ဝိပဿနကဿ. အနဘိနတဿာတိ အနတဿ. နော အပနတဿာတိ အဒုဋ္ဌဿ.

“Của vị có tuệ quán” (Vipassissa) có nghĩa là: của vị thực hành tuệ quán. “Của vị không thiên vị” (Anabhinatassa) có nghĩa là: của vị không nghiêng về (phiền não). “Của vị không xua đuổi” (No apanatassa) có nghĩa là: của vị không sân hận.

အနနုဂတန္တရဿာတိ ကိလေသေ အနနုဂတစိတ္တဿ. အသိတဿာတိ အဗဒ္ဓဿ.

“Của vị có nội tâm không bị theo đuổi” (Ananugatantarassa) có nghĩa là: của vị có tâm không bị phiền não theo đuổi. “Của vị không bị trói buộc” (Asitassa) có nghĩa là: của vị không bị trói buộc.

ဘူရိပညဿာတိ ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တာယ ပထဝီသမာယ ပညာယ ဝိပုလာယ မဟန္တာယ ဝိတ္ထတာယ သမန္နာဂတဿာတိ အတ္ထော. မဟာပညဿာတိ မဟာပညာယ သမန္နာဂတဿ.

“Của vị có trí tuệ rộng lớn” (Bhūripaññassa) có nghĩa là: “bhūri” được gọi là đất; ý nghĩa là của vị đã thành tựu trí tuệ rộng lớn, vĩ đại, bao la như đất. “Của vị có trí tuệ vĩ đại” (Mahāpaññassa) có nghĩa là: của vị đã thành tựu trí tuệ vĩ đại.

အနုပလိတ္တဿာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသေဟိ အလိတ္တဿ. အာဟုနေယျဿာတိ အာဟုတိံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တဿ. ယက္ခဿာတိ အာနုဘာဝဒဿနဋ္ဌေန အာဒိဿမာနကဋ္ဌေန ဝါ ဘဂဝါ ယက္ခော နာမ. တေနာဟ ‘‘ယက္ခဿာ’’တိ. မဟတောတိ မဟန္တဿ. တဿ သာဝကောဟမသ္မီတိ တဿ ဧဝံဝိဝိဓဂုဏဿ သတ္ထုဿ အဟံ သာဝကောတိ. ဥပါသကဿ သောဘာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ အာဂတာ. ဣတိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ပဒသတေန ဒသဗလဿ ကိလေသပ္ပဟာနဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ‘‘ကဿ တံ ဂဟပတိ သာဝကံ ဓာရေမာ’’တိ ပဉှဿ အတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ.

Anupalittassāti có nghĩa là vị không bị dính mắc bởi các phiền não là ái và tà kiến. Āhuneyyassāti có nghĩa là vị xứng đáng nhận lãnh vật cúng dường. Yakkhassāti có nghĩa là Đức Thế Tôn được gọi là Dạ-xoa vì ý nghĩa biểu hiện oai lực hoặc vì ý nghĩa không thể thấy được. Do đó, ông ấy nói: “của vị Dạ-xoa.” Mahatoti có nghĩa là của bậc vĩ đại. Tassa sāvakohamasmīti có nghĩa là tôi là đệ tử của vị Đạo sư có nhiều phẩm hạnh đa dạng như vậy. Các tuệ phân tích đã đến với vị cận sự nam chỉ bằng Tu-đà-hoàn đạo. Do đó, đứng trong cảnh giới của tuệ phân tích, trong khi nói lên sự tán thán về việc đoạn trừ phiền não của bậc Thập Lực bằng một trăm câu, ông đã giải đáp ý nghĩa của câu hỏi: “Thưa gia chủ, chúng tôi nên xem ông là đệ tử của ai?”

၇၇. ကဒါ [Pg.70] သညူဠှာတိ ကဒါ သမ္ပိဏ္ဍိတာ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ဣဒါနေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အာဂတော, ကဒါနေန ဧတေ ဝဏ္ဏာ သမ္ပိဏ္ဍိတာ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိစိတ္တံ မာလံ ဂန္ထေယျာတိ သယမ္ပိ ဒက္ခတာယ ပုပ္ဖာနမ္ပိ နာနာဝဏ္ဏတာယ ဧကတောဝဏ္ဋိကာဒိဘေဒံ ဝိစိတြမာလံ ဂန္ထေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေတိ ဧတ္ထ နာနာပုပ္ဖာနံ မဟာပုပ္ဖရာသိ ဝိယ နာနာဝိဓာနံ ဝဏ္ဏာနံ ဘဂဝတော သိနေရုမတ္တော ဝဏ္ဏရာသိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဆေကမာလာကာရော ဝိယ ဥပါလိ ဂဟပတိ. မာလာကာရဿ ဝိစိတြမာလာဂန္ထနံ ဝိယ ဂဟပတိနော တထာဂတဿ ဝိစိတြဝဏ္ဏဂန္ထနံ.

77. Kadā saññūḷhāti có nghĩa là khi nào đã được thu thập? Dường như ông ấy đã nghĩ như vầy: “Vị này vừa mới đi đến chỗ Sa-môn Gotama rồi trở về, khi nào mà những lời tán thán này đã được ông ta thu thập lại?” Do đó, ông ấy đã nói như vậy. Vicittaṃ mālaṃ gantheyyāti có nghĩa là người ấy nên kết một tràng hoa sặc sỡ, khác biệt bởi cuống hoa ở một bên, v.v., do sự khéo léo của chính mình và do sự đa dạng màu sắc của các loài hoa. Trong câu “Cũng vậy, thưa ngài,” nên được hiểu rằng: giống như một đống hoa lớn gồm nhiều loại hoa khác nhau, là một khối lượng tán thán về các phẩm hạnh đa dạng của Đức Thế Tôn, lớn như núi Tu-di. Gia chủ Upāli nên được xem như một người kết hoa khéo léo. Việc kết lại những lời tán thán sặc sỡ về Đức Như Lai của vị gia chủ nên được xem như việc kết tràng hoa sặc sỡ của người kết hoa.

ဥဏှံ လောဟိတံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆီတိ တဿ ဟိ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အနတ္ထိကော ဒါနိ အယံ ဂဟပတိ အမှေဟိ, သွေ ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဏာသ သဋ္ဌိ ဇနေ ဂဟေတွာ ဧတဿ ဃရံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘိဿာမိ, ဘိန္နာ မေ ဘတ္တကုမ္ဘီ’’တိ. အထဿ ဥပဋ္ဌာကဝိပရိဏာမေန ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣမေ ဟိ သတ္တာ အတ္တနော အတ္တနောဝ စိန္တယန္တိ. တဿ တသ္မိံ သောကေ ဥပ္ပန္နေ အဗ္ဘန္တရံ ဥဏှံ အဟောသိ, လောဟိတံ ဝိလီယိတ္ထ, တံ မဟာဝါတေန သမုဒ္ဓရိတံ ကုဋေ ပက္ခိတ္တရဇနံ ဝိယ ပတ္တမတ္တံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. နိဓာနဂတလောဟိတံ ဝမိတွာ ပန အပ္ပကာ သတ္တာ ဇီဝိတုံ သက္ကောန္တိ. နိဂဏ္ဌော တတ္ထေဝ ဇာဏုနာ ပတိတော, အထ နံ ပါဋင်္ကိယာ ဗဟိနဂရံ နီဟရိတွာ မဉ္စကသိဝိကာယ ဂဟေတွာ ပါဝံ အဂမံသု, သော န စိရဿေဝ ပါဝါယံ ကာလမကာသိ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဥဂ္ဃာဋိတညူပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဓမ္မဒေသနာ ပရိနိဋ္ဌိတာတိ.

Uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchīti có nghĩa là máu nóng đã hộc ra từ miệng. Vị ấy không thể chịu đựng được sự tôn kính đối với Đức Thế Tôn, đã có ý nghĩ này: “Bây giờ gia chủ này không còn cần đến chúng ta nữa. Bắt đầu từ ngày mai, ta sẽ không thể dẫn năm mươi, sáu mươi người đi vào nhà của ông ta để ăn. Nồi cơm của ta đã bị vỡ rồi.” Khi ấy, do sự thay đổi của người hộ độ, một nỗi sầu muộn mãnh liệt đã khởi lên nơi ông ta. Thật vậy, các chúng sanh này chỉ nghĩ đến lợi ích của chính mình. Khi nỗi sầu muộn ấy khởi lên nơi ông ta, bên trong trở nên nóng, máu tan ra, và được một cơn gió mạnh đẩy lên, một lượng máu nóng bằng một cái bát, giống như thuốc nhuộm được đổ vào nồi, đã hộc ra từ miệng. Hơn nữa, sau khi nôn ra máu đã được tích trữ, ít chúng sanh có thể sống sót. Vị Nigantha đã ngã quỵ bằng đầu gối ngay tại chỗ đó. Sau đó, họ khiêng ông ta ra ngoài thành phố bằng cáng và đưa đến Pāvā bằng kiệu giường. Ông ta đã qua đời ở Pāvā không lâu sau đó. Hơn nữa, trong bài kinh này, bài pháp thoại đã được kết thúc theo khả năng của hạng người Ugghāṭitaññū.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh.

ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Upāli đã kết thúc.

၇. ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải về kinh Hạnh Con Chó.

၇၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တံ. တတ္ထ ကောလိယေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. သော ဟိ ဧကောပိ ကောလနဂရေ ပတိဋ္ဌိတာနံ ကောလိယာနံ ရာဇကုမာရာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ကောလိယေသု ဇနပဒေ. ဟလိဒ္ဒဝသနန္တိ တဿ ကိရ နိဂမဿ မာပိတကာလေ ပီတကဝတ္ထနိဝတ္ထာ [Pg.71] မနုဿာ နက္ခတ္တံ ကီဠိံသု. တေ နက္ခတ္တကီဠာဝသာနေ နိဂမဿ နာမံ အာရောပေန္တာ ဟလိဒ္ဒဝသနန္တိ နာမံ အကံသု. တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဝိဟာရော ပနေတ္ထ ကိဉ္စာပိ န နိယာမိတော, တထာပိ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကေ သေနာသနေယေဝ ဝိဟာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂေါဝတိကောတိ သမာဒိန္နဂေါဝတော, သီသေ သိင်္ဂါနိ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဗန္ဓိတွာ ဂါဝီဟိ သဒ္ဓိံ တိဏာနိ ခါဒန္တော ဝိယ စရတိ. အစေလောတိ နဂ္ဂေါ နိစ္စေလော. သေနိယောတိ တဿ နာမံ.

78. Evaṃ me sutanti là kinh Kukkuravatika. Trong đó, koliyesūti có nghĩa là trong xứ có tên như vậy. Thật vậy, dù chỉ là một, xứ ấy được gọi như vậy (số nhiều) vì là nơi ở của các hoàng tử dòng Koliya, những người đã định cư tại thành Koliya. Trong xứ Koliya ấy. Haliddavasananti: Dường như vào thời điểm thị trấn ấy được thành lập, những người mặc y phục màu vàng đã vui chơi trong một lễ hội. Khi lễ hội kết thúc, họ đặt tên cho thị trấn là Haliddavasana. Ý nghĩa là, Ngài trú ngụ, lấy nơi đó làm làng khất thực. Mặc dù trú xứ ở đây không được chỉ định, nhưng nên hiểu rằng Ngài đã trú ngụ tại một nơi trú ngụ thích hợp với các vị Phật. Govatikoti là người đã thực hành hạnh con bò; đặt sừng trên đầu, buộc một cái đuôi, và đi lại như thể đang ăn cỏ cùng với những con bò cái. Aceloti là người lõa thể, không có y phục. Seniyoti là tên của vị ấy.

ကုက္ကုရဝတိကောတိ သမာဒိန္နကုက္ကုရဝတော, သဗ္ဗံ သုနခကိရိယံ ကရောတိ. ဥဘောပေတေ သဟပံသုကီဠိကာ သဟာယကာ. ကုက္ကုရောဝ ပလိကုဇ္ဇိတွာတိ သုနခေါ နာမ သာမိကဿ သန္တိကေ နိသီဒန္တော ဒွီဟိ ပါဒေဟိ ဘူမိယံ ဝိလေခိတွာ ကုက္ကုရကူဇိတံ ကူဇန္တော နိသီဒတိ, အယမ္ပိ ‘‘ကုက္ကုရကိရိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဘူမိယံ ဝိလေခိတွာ သီသံ ဝိဓုနန္တော ‘ဘူ ဘူ’တိ ကတွာ ဟတ္ထပါဒေ သမိဉ္ဇိတွာ သုနခေါ ဝိယ နိသီဒိ. ဆမာနိက္ခိတ္တန္တိ ဘူမိယံ ဌပိတံ. သမတ္တံ သမာဒိန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဂဟိတံ. ကာ ဂတီတိ ကာ နိပ္ဖတ္တိ. ကော အဘိသမ္ပရာယောတိ အဘိသမ္ပရာယမှိ ကတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ. အလန္တိ တဿ အပ္ပိယံ ဘဝိဿတီတိ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟတိ. ကုက္ကုရဝတန္တိ ကုက္ကုရဝတသမာဒါနံ.

Kukkuravatikoti là người đã thực hành hạnh con chó, thực hiện tất cả các hành vi của một con chó. Cả hai vị này là bạn bè, là bạn chơi thuở nhỏ. Kukkurova palikujjitvāti: Một con chó, khi ngồi gần chủ, cào đất bằng hai chân và ngồi xuống trong khi rên rỉ tiếng chó. Vị này cũng, sau khi hoan hỷ đàm luận với Đức Thế Tôn, đã nghĩ “Ta sẽ thực hiện hành vi của con chó,” rồi cào đất bằng hai tay, lắc đầu, tạo ra âm thanh ‘bhū bhū,’ co tay chân lại và ngồi xuống như một con chó. Chamānikkhittanti có nghĩa là được đặt trên mặt đất. Samattaṃ samādinnanti có nghĩa là đã được thực hành một cách trọn vẹn, đã được chấp nhận. Kā gatīti có nghĩa là cảnh giới nào? Ko abhisamparāyoti có nghĩa là tái sanh ở đâu trong đời sau? Alanti: Ngài đã ngăn cản đến lần thứ ba, (nghĩ rằng) điều đó sẽ không làm ông ta hài lòng. Kukkuravatanti có nghĩa là sự thực hành hạnh con chó.

၇၉. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနူနံ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ နိရန္တရံ. ကုက္ကုရသီလန္တိ ကုက္ကုရာစာရံ. ကုက္ကုရစိတ္တန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ကုက္ကုရေဟိ ကာတဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နစိတ္တံ. ကုက္ကုရာကပ္ပန္တိ ကုက္ကုရာနံ ဂမနာကာရော အတ္ထိ, တိဋ္ဌနာကာရော အတ္ထိ, နိသီဒနာကာရော အတ္ထိ, သယနာကာရော အတ္ထိ, ဥစ္စာရပဿာဝကရဏာကာရော အတ္ထိ, အညေ ကုက္ကုရေ ဒိသွာ ဒန္တေ ဝိဝရိတွာ ဂမနာကာရော အတ္ထိ, အယံ ကုက္ကုရာကပ္ပော နာမ, တံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာဟံ သီလေနာတိအာဒီသု အဟံ ဣမိနာ အာစာရေန ဝါ ဝတသမာဒါနေန ဝါ ဒုက္ကရတပစရဏေန ဝါ မေထုနဝိရတိဗြဟ္မစရိယေန ဝါတိ အတ္ထော. ဒေဝေါတိ သက္ကသုယာမာဒီသု အညတရော. ဒေဝညတရောတိ တေသံ ဒုတိယတတိယဋ္ဌာနာဒီသု အညတရဒေဝေါ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အဒေဝလောကဂါမိမဂ္ဂမေဝ ဒေဝလောကဂါမိမဂ္ဂေါတိ ဂဟေတွာ ဥပ္ပန္နတာယ သာ အဿ [Pg.72] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ. အညတရံ ဂတိံ ဝဒါမီတိ တဿ ဟိ နိရယတော ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိတော ဝါ အညာ ဂတိ နတ္ထိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. သမ္ပဇ္ဇမာနန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ အသမ္မိဿံ ဟုတွာ နိပဇ္ဇမာနံ.

79. Bhāveti có nghĩa là vaḍḍheti (làm cho tăng trưởng). Paripuṇṇaṃ có nghĩa là anūnaṃ (không thiếu sót). Abbokiṇṇaṃ có nghĩa là nirantaraṃ (không gián đoạn). Kukkurasīlaṃ có nghĩa là kukkurācāraṃ (hạnh của loài chó). Kukkuracittaṃ có nghĩa là tâm đã được sanh khởi như vầy: “Kể từ hôm nay, ta sẽ làm điều cần phải được làm bởi loài chó.” Kukkurākappaṃ có nghĩa là: Có dáng điệu đi của loài chó, có dáng điệu đứng của loài chó, có dáng điệu ngồi của loài chó, có dáng điệu nằm của loài chó, có dáng điệu đại tiện và tiểu tiện của loài chó, có dáng điệu đi nhe răng ra sau khi nhìn thấy các con chó khác. Đây được gọi là dáng điệu của loài chó. Bhāveti có nghĩa là làm cho tăng trưởng điều ấy. Ở các câu bắt đầu bằng imināhaṃ sīlena, ý nghĩa là: “Do hạnh này, hoặc do sự thọ trì giới cấm này, hoặc do sự thực hành khổ hạnh khó làm này, hoặc do phạm hạnh từ bỏ sự dâm dục này, tôi sẽ...” Devo có nghĩa là một vị nào đó trong số các vị trời như Sakka (Đế Thích), Suyāma v.v... Devaññataro có nghĩa là một vị trời nào đó ở các địa vị thứ hai, thứ ba v.v... của các vị ấy. Micchādiṭṭhi có nghĩa là: Do đã sanh khởi sau khi chấp thủ con đường không phải là đường đi đến cõi trời chính là con đường đi đến cõi trời, nên tà kiến ấy của người ấy được gọi là tà kiến. Aññataraṃ gatiṃ vadāmi có nghĩa là: Vì rằng đối với người ấy không có cảnh giới nào khác ngoài địa ngục hoặc loài súc sanh, do đó ngài đã nói như vậy. Sampajjamānaṃ có nghĩa là được thành tựu do không bị pha trộn với tà kiến.

နာဟံ, ဘန္တေ, ဧတံ ရောဒါမိ, ယံ မံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ ယံ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ, အဟမေတံ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ န ရောဒါမိ န ပရိဒေဝါမိ, န အနုတ္ထုနာမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သကမ္မကဝသေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, န အဿုမုဉ္စနမတ္တေန.

(Câu) “Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi, yaṃ maṃ bhagavā evamāha” có nghĩa là: “Bạch ngài, điều mà đức Thế Tôn đã nói với con như vậy, con không khóc than, không sầu muộn, không rên rỉ về lời giải thích ấy của đức Thế Tôn.” Ở đây, ý nghĩa nên được hiểu theo nghĩa của động từ có đối tượng, không chỉ đơn thuần là việc rơi lệ.

‘‘မတံ ဝါ အမ္မ ရောဒန္တိ, ယော ဝါ ဇီဝံ န ဒိဿတိ;

ဇီဝန္တံ အမ္မ ပဿန္တီ, ကသ္မာ မံ အမ္မ ရောဒသီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉) –

“Thưa mẹ, người ta khóc than người đã chết, hoặc người còn sống mà không được nhìn thấy. Thưa mẹ, mẹ đang nhìn thấy con vẫn còn sống, vì sao mẹ lại khóc than con?”

အယဉ္စေတ္ထ ပယောဂေါ. အပိစ မေ ဣဒံ, ဘန္တေတိ အပိစ ခေါ မေ ဣဒံ, ဘန္တေ, ကုက္ကုရဝတံ ဒီဃရတ္တံ သမာဒိန္နံ, တသ္မိံ သမ္ပဇ္ဇန္တေပိ ဝုဒ္ဓိ နတ္ထိ, ဝိပဇ္ဇန္တေပိ. ဣတိ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ မယာ ကတကမ္မံ မောဃံ ဇာတ’’န္တိ အတ္တနော ဝိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော ရောဒါမိ, ဘန္တေတိ.

Và đây là ví dụ ở trường hợp này. (Câu) “Api ca me idaṃ, bhante” có nghĩa là: “Bạch ngài, vả lại, con đã thọ trì hạnh con chó này trong một thời gian dài. Dù cho hạnh ấy được thành tựu cũng không có sự tăng trưởng, mà dù cho bị thất bại cũng vậy. Bạch ngài, con khóc là do đang suy xét đến sự thất bại của chính mình rằng: ‘Việc làm đã được con thực hiện trong một thời gian lâu như thế đã trở thành vô ích.’”

၈၀. ဂေါဝတန္တိအာဒီနိ ကုက္ကုရဝတာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဂဝါကပ္ပန္တိ ဂေါအာကပ္ပံ. သေသံ ကုက္ကုရာကပ္ပေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ယထာ ပန တတ္ထ အညေ ကုက္ကုရေ ဒိသွာ ဒန္တေ ဝိဝရိတွာ ဂမနာကာရော, ဧဝမိဓ အညေ ဂါဝေါ ဒိသွာ ကဏ္ဏေ ဥက္ခိပိတွာ ဂမနာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ တာဒိသမေဝ.

80. Các câu bắt đầu bằng govataṃ nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến ở các câu bắt đầu bằng kukkuravata. Gavākappaṃ có nghĩa là goākappaṃ (dáng điệu của loài bò). Phần còn lại thì tương tự như đã được nói ở phần kukkurākappa. Tuy nhiên, giống như ở trường hợp kia có dáng điệu đi nhe răng ra sau khi nhìn thấy các con chó khác, tương tự như thế ở đây nên được hiểu là có dáng điệu đi vểnh tai lên sau khi nhìn thấy các con bò khác. Phần còn lại thì cũng giống như thế.

၈၁. စတ္တာရိမာနိ ပုဏ္ဏ ကမ္မာနီတိ ကသ္မာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ? အယဉှိ ဒေသနာ ဧကစ္စကမ္မကိရိယဝသေန အာဂတာ, ဣမသ္မိဉ္စ ကမ္မစတုက္ကေ ကထိတေ ဣမေသံ ကိရိယာ ပါကဋာ ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အပိစ ဣမံ ကမ္မစတုက္ကမေဝ ဒေသိယမာနံ ဣမေ သဉ္ဇာနိဿန္တိ, တတော ဧကော သရဏံ ဂမိဿတိ, ဧကော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီတိ အယမေဝ ဧတေသံ သပ္ပာယာတိ ဉတွာပိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

81. Vì sao ngài đã bắt đầu bài giảng này: “Này Puṇṇa, có bốn loại nghiệp này?” Vì rằng bài giảng này được nói đến là do năng lực của việc thực hiện một số nghiệp nào đó, và khi bốn loại nghiệp này được nói đến thì hành động của những người này sẽ trở nên rõ ràng, (vì thế) ngài đã bắt đầu bài giảng này. Hơn nữa, khi chỉ riêng bốn loại nghiệp này được thuyết giảng thì những người này sẽ nhận biết, do đó một người sẽ đi đến sự quy y, một người sau khi xuất gia sẽ chứng đạt quả A-la-hán. Và sau khi biết được rằng: “Chính điều này là thích hợp cho họ,” ngài cũng đã bắt đầu bài giảng này.

တတ္ထ ကဏှန္တိ ကာဠကံ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ. ကဏှဝိပါကန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနတော ကာဠကဝိပါကံ. သုက္ကန္တိ ပဏ္ဍရံ ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မံ. သုက္ကဝိပါကန္တိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနတော ပဏ္ဍရဝိပါကံ. ကဏှသုက္ကန္တိ ဝေါမိဿကကမ္မံ. ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ. မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ [Pg.73] အကုသလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနာဒီသု ဥပ္ပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ ဝေဒိယတိ. ကုသလေန ရာဇကုလေပိ နိဗ္ဗတ္တော အကုသလေန ပဝတ္တေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယတိ. အကဏှံ အသုက္ကန္တိ ကမ္မက္ခယကရံ စတုမဂ္ဂစေတနာကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ, သုက္ကဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဥဘယဝိပါကဿ ပန အဒါနတော အကဏှာသုက္ကဝိပါကတ္တာ ‘‘အကဏှံ အသုက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယံ တာဝ ဥဒ္ဒေသေ အတ္ထော.

Ở đây, kaṇhaṃ là nghiệp đen đủi, là nghiệp của mười con đường nghiệp bất thiện. Kaṇhavipākaṃ là quả đen đủi do bởi sự tái sanh ở cõi dữ. Sukkaṃ là nghiệp trong trắng, là nghiệp của mười con đường nghiệp thiện. Sukkavipākaṃ là quả trong trắng do bởi sự tái sanh ở cõi trời. Kaṇhasukkaṃ là nghiệp pha trộn. Kaṇhasukkavipākaṃ là quả an lạc và đau khổ. Thật vậy, sau khi đã thực hiện nghiệp pha trộn, do bởi nghiệp bất thiện người ấy sanh vào loài súc sanh ở các nơi như là chỗ của con voi báu v.v..., do bởi nghiệp thiện người ấy cảm nhận được sự an lạc trong dòng diễn tiến. Do bởi nghiệp thiện, người ấy cũng được sanh vào dòng dõi hoàng tộc, do bởi nghiệp bất thiện người ấy cảm nhận được sự đau khổ trong dòng diễn tiến. Akaṇhaṃ asukkaṃ được ám chỉ là nghiệp tư tâm của bốn Đạo có tác dụng làm cho nghiệp được tiêu trừ. Thật vậy, nếu nghiệp ấy là đen đủi thì sẽ cho quả đen đủi. Nếu nghiệp ấy là trong trắng thì sẽ cho quả trong trắng. Tuy nhiên, do bởi không cho cả hai loại quả và do có quả không đen đủi không trong trắng nên được gọi là “akaṇhaṃ asukkaṃ.” Trước tiên, đây là ý nghĩa ở phần đề mục.

နိဒ္ဒေသေ ပန သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒုက္ခံ. ကာယသင်္ခါရာဒီသု ကာယဒွါရေ ဂဟဏာဒိဝသေန စောပနပ္ပတ္တာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ သဗျာဗဇ္ဈကာယသင်္ခါရော နာမ. ဝစီဒွါရေ ဟနုသဉ္စောပနဝသေန ဝစီဘေဒပဝတ္တိကာ တာယေဝ ဒွါဒသ ဝစီသင်္ခါရော နာမ. ဥဘယစောပနံ အပ္ပတ္တာ ရဟော စိန္တယန္တဿ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ မနောသင်္ခါရော နာမ. ဣတိ တီသုပိ ဒွါရေသု ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘေဒါ အကုသလစေတနာဝ သင်္ခါရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ စေတနာ ဓုရံ, ဥပါလိသုတ္တေ ကမ္မံ. အဘိသင်္ခရိတွာတိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ, ပိဏ္ဍံ ကတွာတိ အတ္ထော. သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. ဧကန္တဒုက္ခန္တိ နိရန္တရဒုက္ခံ. ဘူတာတိ ဟေတွတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ, ဘူတကမ္မတော ဘူတဿ သတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဘူတံ ကမ္မံ သတ္တာ ကရောန္တိ, တထာဘူတေန ကမ္မေန ကမ္မသဘာဂဝသေန တေသံ ဥပပတ္တိ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကရောတိ တေန ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ တေနာတိ ကမ္မေန ဝိယ ဝုတ္တာ, ဥပပတ္တိ စ နာမ ဝိပါကေန ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဝိပါကဿ ကမ္မံ ဟေတု, တသ္မာ တေန မူလဟေတုဘူတေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဖဿာ ဖုသန္တီတိ ယေန ကမ္မဝိပါကေန နိဗ္ဗတ္တော, တံကမ္မဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. ကမ္မဒါယာဒါတိ ကမ္မဒါယဇ္ဇာ ကမ္မမေဝ နေသံ ဒါယဇ္ဇံ သန္တကန္တိ ဝဒါမိ.

Còn trong phần Niddesa, sabyābajjhaṃ có nghĩa là có sự đau khổ. Trong các loại như thân hành, mười hai tâm sở tư bất thiện đã đạt đến sự lay động ở thân môn do bởi việc cầm lấy vật v.v... được gọi là thân hành có phiền não. Mười hai tâm sở tư ấy là tác nhân làm phát sanh lời nói do bởi sự cử động xương hàm ở khẩu môn được gọi là khẩu hành. Các tâm sở tư đã không đạt đến sự lay động ở cả hai (thân môn và khẩu môn), đã phát sanh ở ý môn của người đang suy tư ở nơi vắng vẻ được gọi là ý hành. Như vậy, chỉ có các tâm sở tư bất thiện có sự khác biệt về thân ác hành v.v... ở cả ba môn là nên được hiểu là các hành. Hơn nữa, trong bài kinh này, tâm sở tư là chính yếu; trong kinh Upāli, nghiệp là chính yếu. Abhisaṅkharitvā có nghĩa là đã gom lại, đã làm thành một khối. Sabyābajjhaṃ lokaṃ có nghĩa là sanh vào thế giới có sự đau khổ. Sabyābajjhā phassā phusanti có nghĩa là các xúc quả có sự đau khổ xúc chạm. Ekantadukkhaṃ có nghĩa là sự đau khổ không gián đoạn. Bhūtā là cách nói thoát ly trong ý nghĩa về nhân; sự sanh khởi của chúng sanh đã hiện hữu là do nghiệp đã hiện hữu. Điều này được nói là: Chúng sanh làm nghiệp đã hiện hữu như thế nào, sự sanh của họ diễn ra như thế ấy do nghiệp đã hiện hữu theo cách tương xứng với nghiệp. Do đó, Ngài đã nói: “Người ấy làm hành động nào, người ấy sanh ra do hành động ấy.” Và ở đây, tena được nói giống như là do nghiệp, và sự sanh khởi là do quả. Tuy nhiên, vì nghiệp là nhân của quả, cho nên nó được sanh khởi do nghiệp ấy vốn là nhân căn bản. Đây là ý nghĩa ở đây. Phassā phusanti có nghĩa là chúng sanh được sanh ra do quả của nghiệp nào, các xúc quả của nghiệp ấy xúc chạm. Kammadāyādā có nghĩa là những người thừa tự của nghiệp. Ta nói rằng: “Nghiệp chính là tài sản thừa tự của họ.”

အဗျာဗဇ္ဈန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. ဣမသ္မိံ ဝါရေ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ကာယသင်္ခါရော နာမ. တာယေဝ ဝစီဒွါရေ ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ. မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ တာယေဝ အဋ္ဌ, တိဿော စ ဟေဋ္ဌိမဈာနစေတနာ အဗျာဗဇ္ဈမနောသင်္ခါရော နာမ. ဈာနစေတနာ တာဝ ဟောတု, ကာမာဝစရာ ကိန္တိ အဗျာဗဇ္ဈမနောသင်္ခါရော နာမ ဇာတာတိ. ကသိဏသဇ္ဇနကာလေ [Pg.74] စ ကသိဏာသေဝနကာလေ စ လဗ္ဘန္တိ. ကာမာဝစရစေတနာ ပဌမဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာ, စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာ တတိယဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာ. ဣတိ တီသုပိ ဒွါရေသု ကာယသုစရိတာဒိဘေဒါ ကုသလစေတနာဝ သင်္ခါရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတိယဝါရော ဥဘယမိဿကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Abyābajjhaṃ có nghĩa là không có sự đau khổ. Trong trường hợp này, tám tâm sở tư thiện dục giới đã phát sanh ở thân môn được gọi là thân hành. Chính các tâm sở tư ấy đã phát sanh ở khẩu môn được gọi là khẩu hành. Tám tâm sở tư ấy và ba tâm sở tư thiền bậc thấp và bậc trung đã phát sanh ở ý môn được gọi là ý hành không phiền não. Tâm sở tư thiền thì cứ như vậy đi, nhưng làm thế nào các tâm sở tư dục giới lại được gọi là ý hành không phiền não? (Các tâm sở tư ấy) được tìm thấy vào lúc chuẩn bị kasina và vào lúc thực hành kasina. Tâm sở tư dục giới được kết hợp với tâm sở tư sơ thiền, tâm sở tư tứ thiền được kết hợp với tâm sở tư tam thiền. Như vậy, chỉ có các tâm sở tư thiện có sự khác biệt về thân thiện hành v.v... ở cả ba môn là nên được hiểu là các hành. Trường hợp thứ ba nên được hiểu theo cách pha trộn cả hai.

သေယျထာပိ မနုဿာတိအာဒီသု မနုဿာနံ တာဝ ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ပါကဋမေဝ, ဒေဝေသု ပန ဘုမ္မဒေဝတာနံ, ဝိနိပါတိကေသု ဝေမာနိကပေတာနံ ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထိအာဒီသု တိရစ္ဆာနေသုပိ လဗ္ဘတိယေဝ.

Trong các câu bắt đầu bằng seyyathāpi manussā, đối với loài người, khi thì có hạnh phúc, khi thì có đau khổ, điều đó là rõ ràng. Còn đối với các vị trời, nên hiểu rằng đối với các vị địa thiên; đối với các chúng sanh đọa xứ, đối với các ngạ quỷ có lâu đài, khi thì có hạnh phúc, khi thì có đau khổ. Điều này cũng được tìm thấy ở các loài bàng sanh như voi v.v...

တတြာတိ တေသု တီသု ကမ္မေသု. တဿ ပဟာနာယ ယာ စေတနာတိ တဿ ပဟာနတ္ထာယ မဂ္ဂစေတနာ. ကမ္မံ ပတွာဝ မဂ္ဂစေတနာယ အညော ပဏ္ဍရတရော ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. ဣဒံ ပန ကမ္မစတုက္ကံ ပတွာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ ကဏှာ နာမ, တေဘူမကကုသလစေတနာ သုက္ကာ နာမ, မဂ္ဂစေတနာ အကဏှာ အသုက္ကာတိ အာဂတာ.

Tatra có nghĩa là trong ba loại nghiệp ấy. Tassa pahānāya yā cetanā có nghĩa là tâm sở tư đạo nhằm mục đích đoạn trừ nghiệp ấy. Khi đã đạt đến nghiệp, không có pháp nào khác trong sạch hơn tâm sở tư đạo. Hơn nữa, khi đã đạt đến bốn loại nghiệp này, mười hai tâm sở tư bất thiện được gọi là đen, tâm sở tư thiện tam giới được gọi là trắng, tâm sở tư đạo được gọi là không đen không trắng.

၈၂. ‘‘လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ’’တိ ဣဒံ သော ‘‘စိရံ ဝတ မေ အနိယျာနိကပက္ခေ ယောဇေတွာ အတ္တာ ကိလမိတော, ‘သုက္ခနဒီတီရေ နှာယိဿာမီ’တိ သမ္ပရိဝတ္တေန္တေန ဝိယ ထုသေ ကောဋ္ဋေန္တေန ဝိယ စ န ကောစိ အတ္ထော နိပ္ဖာဒိတော, ဟန္ဒာဟံ အတ္တာနံ ယောဂေ ယောဇေမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ. အထ ဘဂဝါ ယောနေန ခန္ဓကေ တိတ္ထိယပရိဝါသော ပညတ္တော, ယံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခါမိ ဥပသမ္ပဒံ, သွာဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၈၆) နယေန သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘ယော ခေါ, သေနိယ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ.

82. Vị ấy đã suy nghĩ: “Chắc chắn ta đã làm cho thân này mệt mỏi trong một thời gian dài bằng cách gắn bó với phe phái không đưa đến giải thoát. Giống như người đi tới đi lui với ý định ‘ta sẽ tắm ở bờ sông cạn’ và giống như người giã trấu, không có lợi ích nào được thành tựu. Thôi, ta sẽ gắn mình vào điều thích hợp,” rồi đã nói lên lời này: “Labheyyāhaṃ, bhante.” Sau đó, Đức Thế Tôn, liên quan đến việc biệt trú của ngoại đạo đã được quy định trong chương Khandhaka theo phương thức mà người trước đây là ngoại đạo, đang ở trong giai đoạn sa-di, thực hành biệt trú sau khi đã chấp nhận theo cách thức bắt đầu bằng: “Bạch ngài, con tên là... trước đây là ngoại đạo, trong Pháp và Luật này, con mong muốn thọ cụ túc giới. Bạch ngài, con xin Tăng chúng cho biệt trú bốn tháng,” đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này Seniya, người nào trước đây là ngoại đạo...”

တတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. အပရိဝသိတွာယေဝ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ. ဥပသမ္ပဒတ္ထိကေန ပန နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အာရဒ္ဓစိတ္တာတိ အဋ္ဌဝတ္တပူရဏေန တုဋ္ဌစိတ္တာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေသ တိတ္ထိယပရိဝါသော သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၈၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော[Pg.75]. အပိစ မေတ္ထာတိ အပိစ မေ ဧတ္ထ. ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာတိ ပုဂ္ဂလနာနတ္တံ ဝိဒိတံ. အယံ ပုဂ္ဂလော ပရိဝါသာရဟော, အယံ န ပရိဝါသာရဟောတိ ဣဒံ မယှံ ပါကဋန္တိ ဒဿေတိ.

Ở đó, pabbajjanti được nói chỉ vì sự trôi chảy của lời nói. Vì người ấy được xuất gia mà không cần phải thực hành biệt trú. Nhưng người muốn thọ cụ túc giới phải thực hành biệt trú bằng cách hoàn thành tám phận sự như không vào làng quá giờ v.v... Āraddhacittā có nghĩa là các vị tỳ khưu có tâm hoan hỷ do việc hoàn thành tám phận sự. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, việc biệt trú của ngoại đạo này nên được hiểu theo cách đã được nói trong phần giải thích về chương Pabbajjakhandhaka của bộ Samantapāsādikā, chú giải tạng Luật. Apica mettha nên được phân tích thành apica me ettha. Puggalavemattatā viditā có nghĩa là sự khác biệt của các cá nhân đã được biết. Ngài chỉ ra rằng: “Người này xứng đáng biệt trú, người này không xứng đáng biệt trú, điều này là rõ ràng đối với Ta.”

တတော သေနိယော စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယတ္ထ ဧဝံ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ယုတ္တမေဝ ဂဏှန္တိ, အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော သစေ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. အထ ဘဂဝါ တဿ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဝိဒိတွာ န သေနိယော ပရိဝါသံ အရဟတီတိ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဘိက္ခု, သေနိယံ နှာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနယိ. ဘဂဝါ ဂဏေ နိသီဒိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလတ္ထ ခေါ အစေလော သေနိယော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ.

Sau đó, Seniya đã suy nghĩ: “Ồ, thật vi diệu thay giáo pháp của Đức Phật, nơi mà sau khi cọ xát và sàng lọc như vậy, họ chỉ chấp nhận điều hợp lý và loại bỏ điều không hợp lý.” Sau đó, với sự nỗ lực phát sanh mạnh mẽ hơn đối với việc xuất gia, ông đã nói những lời bắt đầu bằng: “Sace, bhante.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được ước muốn mãnh liệt của ông, (nghĩ rằng) Seniya không cần biệt trú, đã gọi một vị tỳ khưu và nói: “Này tỳ khưu, hãy đi tắm rửa, cho xuất gia, rồi dẫn Seniya đến đây.” Vị ấy đã làm như vậy, cho ông xuất gia rồi dẫn đến gần Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ngồi giữa Tăng chúng và cho thọ cụ túc giới. Do đó, đã được nói rằng: “Du sĩ lõa thể Seniya đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới nơi sự hiện diện của Đức Thế Tôn.”

အစိရူပသမ္ပန္နောတိ ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ နစိရမေဝ. ဝူပကဋ္ဌောတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေဟိ ကာယေန စ စိတ္တေန စ ဝူပကဋ္ဌော. အပ္ပမတ္တောတိ ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိံ အဝိဇဟန္တော. အာတာပီတိ ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတေန ဝီရိယာတာပေန အာတာပီ. ပဟိတတ္တောတိ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပေသိတတ္တော ဝိဿဋ္ဌအတ္တဘာဝေါ. ယဿတ္ထာယာတိ ယဿ အတ္ထာယ. ကုလပုတ္တာတိ အာစာရကုလပုတ္တာ. သမ္မဒေဝါတိ ဟေတုနာဝ ကာရဏေနေဝ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ. တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, အပရပ္ပစ္စယံ ဉတွာတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဝိဟရန္တောဝ ခီဏာ ဇာတိ…ပေ… အဗ္ဘညာသိ.

Acirūpasampanno có nghĩa là: Sau khi đã thọ cụ túc giới không bao lâu. Vūpakaṭṭho có nghĩa là: Xa lánh khỏi các dục trưởng dưỡng và dục phiền não bằng thân và bằng tâm. Appamatto có nghĩa là: Không từ bỏ niệm ở đề mục thiền định. Ātāpī có nghĩa là: Có sự nhiệt tâm với năng lực tinh tấn được gọi là thuộc thân và thuộc tâm. Pahitatto có nghĩa là: Có tâm đã được hướng đến, có thân mạng đã được xả bỏ do vì không luyến tiếc ở thân và mạng sống. Yassatthāya có nghĩa là: Vì mục đích của quả vị nào. Kulaputtā có nghĩa là: Các thiện gia nam tử có tư cách. Sammadeva có nghĩa là: Chỉ do vì nhân và chỉ do vì duyên. Tadanuttaraṃ có nghĩa là: taṃ anuttaraṃ (điều ấy, vô thượng). Brahmacariyapariyosānaṃ có nghĩa là: Quả vị A-la-hán là sự kết thúc của phạm hạnh thuộc đạo. Quả thật, vì mục đích ấy các thiện gia nam tử xuất gia. Diṭṭheva dhamme có nghĩa là: Ngay trong thân hiện hữu này. Sayaṃ abhiññā sacchikatvā có nghĩa là: Tự mình chứng ngộ bằng trí tuệ, sau khi đã thực chứng, sau khi đã biết không do niềm tin nơi người khác. Upasampajja vihāsi có nghĩa là: Đã sống, sau khi đã đạt đến, sau khi đã thành tựu. Vị ấy đang sống như vậy, sanh đã tận ... đã chứng ngộ.

ဧဝမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ သေနိယော အရဟတံ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညတရောတိ ဧကော. အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ, ဘဂဝတော သာဝကာနံ အရဟန္တာနံ အဗ္ဘန္တရော အဟောသီတိ အယမေဝတ္ထ အဓိပ္ပာယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Như vậy, sau khi đã chỉ ra cảnh giới của sự thẩm xét cho vị ấy, để kết thúc bài thuyết giảng với quả vị A-la-hán là đỉnh điểm, câu nói: “Và như vậy, trưởng lão Seniya đã trở thành một trong các vị A-la-hán” đã được nói đến. Ở đây, aññataro có nghĩa là: một vị. Arahataṃ có nghĩa là: đã trở thành một vị ở trong số các vị A-la-hán, các vị A-la-hán là đệ tử của đức Thế Tôn. Đây chính là chủ ý ở đây. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) trong bộ Chú giải Trung Bộ Kinh, tên là Papañcasūdanī

ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Hạnh Con Chó đã kết thúc.

၈. အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Vương tử Abhaya

၈၃. ဧဝံ [Pg.76] မေ သုတန္တိ အဘယသုတ္တံ. တတ္ထ အဘယောတိ တဿ နာမံ. ရာဇကုမာရောတိ ဗိမ္ဗိသာရဿ ဩရသပုတ္တော. ဝါဒံ အာရောပေဟီတိ ဒေါသံ အာရောပေဟိ. နေရယိကောတိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တကော. ကပ္ပဋ္ဌောတိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကော. အတေကိစ္ဆောတိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနာပိ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကာ. ဥဂ္ဂိလိတုန္တိ ဒွေ အန္တေ မောစေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဂ္ဂိလိတုံ ဗဟိ နီဟရိတုံ န သက္ခိတိ. ဩဂိလိတုန္တိ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒတွာ ဟာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩဂိလိတုံ အန္တော ပဝေသေတုံ န သက္ခိတိ.

83. Evaṃ me sutaṃ là kinh Abhaya. Ở đây, Abhaya là tên của vị ấy. Rājakumāra có nghĩa là: người con ruột của vua Bimbisāra. Vādaṃ āropehi có nghĩa là: hãy gán cho một lỗi lầm. Nerayiko có nghĩa là: người sanh trong địa ngục. Kappaṭṭho có nghĩa là: người tồn tại suốt một kiếp. Atekiccho có nghĩa là: không thể chữa trị được dù cho bởi một ngàn vị Phật. Uggilituṃ có nghĩa là: do không thể nói, sau khi đã buông bỏ hai cực đoan, vị ấy sẽ không thể khạc nhổ ra, không thể đưa ra bên ngoài. Ogilituṃ có nghĩa là: do không thể loại bỏ lỗi lầm đã được gán cho trong câu hỏi, vị ấy sẽ không thể nuốt vào, không thể đưa vào bên trong.

ဧဝံ, ဘန္တေတိ နိဂဏ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မယှံ သာဝကေ ဘိန္ဒိတွာ ဂဏှာတိ, ဟန္ဒာဟံ ဧကံ ပဉှံ အဘိသင်္ခရောမိ, ယံ ပုဋ္ဌော သမဏော ဂေါတမော ဥက္ကုဋိကော ဟုတွာ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ. သော အဘယဿ ဂေဟာ နီဟဋဘတ္တော သိနိဒ္ဓဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော ဗဟူ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ – ‘‘ဧတ္ထ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ နာမ ဒေါသံ ဒဿေဿတိ, ဧတ္ထ ဣမံ နာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ပဟာယ စာတုမာသမတ္ထကေ ဣမံ ပဉှံ အဒ္ဒသ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ပဉှဿ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဝိဿဇ္ဇနေ ဝါ န သက္ကာ ဒေါသော ဒါတုံ, ဩဝဋ္ဋိကသာရော အယံ, ကော နု ခေါ ဣမံ ဂဟေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿတီ’’တိ. တတော ‘‘အဘယော ရာဇကုမာရော ပဏ္ဍိတော, သော သက္ခိဿတီတိ တံ ဥဂ္ဂဏှာပေမီ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. သော ဝါဒဇ္ဈာသယတာယ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ.

Evaṃ, bhante: Nghe nói rằng vị Ni-kiền-tử đã suy nghĩ: “Sa-môn Gotama chia rẽ các đệ tử của ta rồi thu nhận họ. Này, ta sẽ soạn ra một câu hỏi mà khi được hỏi, Sa-môn Gotama đang ngồi chồm hổm sẽ không thể đứng dậy được.” Vị ấy, có vật thực được mang đến từ nhà của Abhaya, trong khi đang dùng bữa ăn ngon bổ, đã soạn ra nhiều câu hỏi: “Ở đây, Sa-môn Gotama sẽ chỉ ra lỗi lầm tên là thế này, ở đây, tên là thế này.” Sau khi đã từ bỏ tất cả, vào cuối bốn tháng, vị ấy đã thấy được câu hỏi này. Khi ấy, điều này đã khởi lên cho vị ấy: “Đối với câu hỏi này, trong lúc hỏi hay trong lúc trả lời, không thể gán cho một lỗi lầm. Câu hỏi này là tinh túy được cất giữ. Ai có thể nhận lấy câu hỏi này rồi gán luận thuyết cho Sa-môn Gotama đây?” Về sau, (vị ấy nghĩ): “Vương tử Abhaya là người có trí tuệ, vị ấy sẽ có thể làm được, ta sẽ dạy cho vị ấy.” Sau khi đã đi đến quyết định, vị ấy đã dạy. Do có khuynh hướng tranh luận, vị ấy trong khi chấp nhận lời nói của vị Ni-kiền-tử ấy đã nói rằng: “Evaṃ, bhante (Thưa vâng, Tôn giả).”

၈၄. အကာလော ခေါ အဇ္ဇာတိ အယံ ပဉှော စတူဟိ မာသေဟိ အဘိသင်္ခတော, တတ္ထ ဣဒံ ဂဟေတွာ ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇိယမာနေ ဒိဝသဘာဂေါ နပ္ပဟောဿတီတိ မညန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ. သော ဒါနီတိ သွေ ဒါနိ. အတ္တစတုတ္ထောတိ ကသ္မာ ဗဟူဟိ သဒ္ဓိံ န နိမန္တေသိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဗဟူသု နိသိန္နေသု ထောကံ ဒတွာ ဝဒန္တဿ အညံ သုတ္တံ အညံ ကာရဏံ အညံ တထာရူပံ ဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ ဒဿေဿတိ, ဧဝံ သန္တေ ကလဟော ဝါ ကောလာဟလမေဝ ဝါ ဘဝိဿတိ. အထာပိ ဧကကံယေဝ နိမန္တေဿာမိ, ဧဝမ္ပိ မေ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ‘ယာဝမစ္ဆရီ ဝါယံ အဘယော, ဘဂဝန္တံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘိက္ခူနံ သတေနပိ သဟဿေနပိ သဒ္ဓိံ စရန္တံ ဒိသွာပိ ဧကကံယေဝ [Pg.77] နိမန္တေသီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ ပန ဒေါသော န ဘဝိဿတီ’’တိ အပရေဟိ တီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တစတုတ္ထံ နိမန္တေသိ.

84. Akālo kho ajja: Vị ấy đã suy nghĩ như vầy trong khi nghĩ rằng: “Câu hỏi này đã được soạn ra trong bốn tháng, ở đây trong khi trả lời điều này sau khi đã nắm bắt điều này, phần thời gian ban ngày sẽ không đủ.” So dāni là sve dāni (ngày mai, bây giờ). Attacatuttho: Tại sao không thỉnh mời cùng với nhiều vị? Nghe nói rằng điều này đã khởi lên cho vị ấy: “Khi nhiều vị đang ngồi, nếu ta dâng cúng một ít, thì đối với ta là người đang nói (câu hỏi), ngài sẽ chỉ dạy sau khi đã mang đến một bài kinh khác, một lý do khác, một câu chuyện tương tự khác. Khi sự việc là như vậy, sẽ có sự cãi vã hoặc chỉ là sự huyên náo. Hơn nữa, nếu ta chỉ thỉnh mời một mình ngài, sự chê trách cũng sẽ khởi lên cho ta như vầy: ‘Vương tử Abhaya này quả là keo kiệt, sau khi đã thấy đức Thế Tôn mỗi ngày đi cùng với một trăm hoặc một ngàn vị tỳ khưu mà chỉ thỉnh mời một mình ngài.’ Nhưng như thế này sẽ không có lỗi lầm.” (Vị ấy đã nghĩ) rồi đã thỉnh mời ngài là người thứ tư cùng với ba vị khác.

၈၅. န ခွေတ္ထ, ရာဇကုမာရ, ဧကံသေနာတိ န ခေါ, ရာဇကုမာရ, ဧတ္ထ ပဉှေ ဧကံသေန ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတိ. ဧဝရူပဉှိ ဝါစံ တထာဂတော ဘာသေယျာပိ န ဘာသေယျာပိ. ဘာသိတပစ္စယေန အတ္ထံ ပဿန္တော ဘာသေယျ, အပဿန္တော န ဘာသေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ မဟာနိဂဏ္ဌေန စတူဟိ မာသေဟိ အဘိသင်္ခတံ ပဉှံ အသနိပါတေန ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ ဧကဝစနေနေဝ သံစုဏ္ဏေသိ. အနဿုံ နိဂဏ္ဌာတိ နဋ္ဌာ နိဂဏ္ဌာ.

85. Na khvettha, rājakumāra, ekaṃsena có nghĩa là: Này vương tử, quả thật trong câu hỏi này không có câu trả lời một chiều. Quả vậy, lời nói có hình thức như vậy Như Lai có thể nói hoặc có thể không nói. Thấy được lợi ích do duyên nói, ngài sẽ nói; không thấy lợi ích, ngài sẽ không nói. Đó là ý nghĩa. Như vậy, đức Thế Tôn chỉ bằng một lời nói đã nghiền nát câu hỏi được soạn ra trong bốn tháng bởi vị đại Ni-kiền-tử, giống như (nghiền nát) đỉnh núi bằng một tiếng sét. Anassuṃ nigaṇṭhā có nghĩa là: các vị Ni-kiền-tử đã bị bại hoại.

၈၆. အင်္ကေ နိသိန္နော ဟောတီတိ ဦရူသု နိသိန္နော ဟောတိ. လေသဝါဒိနော ဟိ ဝါဒံ ပဋ္ဌပေန္တာ ကိဉ္စိဒေဝ ဖလံ ဝါ ပုပ္ဖံ ဝါ ပေါတ္ထကံ ဝါ ဂဟေတွာ နိသီဒန္တိ. တေ အတ္တနော ဇယေ သတိ ပရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ, ပရဿ ဇယေ သတိ ဖလံ ခါဒန္တာ ဝိယ ပုပ္ဖံ ဃာယန္တာ ဝိယ ပေါတ္ထကံ ဝါစေန္တာ ဝိယ ဝိက္ခေပံ ဒဿေန္တိ. အယံ ပန စိန္တေသိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧသ ဩသဋသင်္ဂါမော ပရဝါဒမဒ္ဒနော. သစေ မေ ဇယော ဘဝိဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဘဝိဿတိ, ဒါရကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ရောဒါပေဿာမိ. တတော ပဿထ, ဘော, အယံ ဒါရကော ရောဒတိ, ဥဋ္ဌဟထ တာဝ, ပစ္ဆာပိ ဇာနိဿာမာ’’တိ တသ္မာ ဒါရကံ ဂဟေတွာ နိသီဒိ. ဘဂဝါ ပန ရာဇကုမာရတော သဟဿဂုဏေနပိ သတသဟဿဂုဏေနပိ ဝါဒီဝရတရော, ‘‘ဣမမေဝဿ ဒါရကံ ဥပမံ ကတွာ ဝါဒံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တံ ကိံ မညသိ ရာဇကုမာရာ’’တိအာဒိမာဟ.

86. “Ngồi trên đùi” (aṅke nisinno hoti) có nghĩa là ngồi trên bắp vế (ūrūsu nisinno hoti). Thật vậy, những người có thói quen nói bóng gió (lesavādino), khi bắt đầu cuộc tranh luận (vādaṃ paṭṭhapentā), thường ngồi cầm một trái cây nào đó, hoặc một bông hoa, hoặc một cuốn sách. Khi họ thắng (attano jaye sati), họ áp đảo người khác (paraṃ ajjhottharanti); khi người khác thắng (parassa jaye sati), họ tỏ ra xao lãng (vikkhepaṃ dassenti) như đang ăn trái cây (phalaṃ khādantā viya), như đang ngửi hoa (pupphaṃ ghāyantā viya), hoặc như đang đọc sách (potthakaṃ vācentā viya). Còn vị (vương tử) này đã suy nghĩ: “Vị Chánh Đẳng Giác này đã trải qua nhiều cuộc tranh luận (osaṭasaṅgāmo), là người đè bẹp luận thuyết của người khác (paravādamaddano). Nếu ta thắng (sace me jayo bhavissati), điều đó là tốt (iccetaṃ kusalaṃ). Nếu không thắng (no ce bhavissati), ta sẽ véo đứa bé làm cho nó khóc (dārakaṃ vijjhitvā rodāpessāmi). Do đó (tato), (ta sẽ nói): ‘Này quý vị, hãy xem (passatha, bho), đứa bé này đang khóc (ayaṃ dārako rodati), chúng ta hãy đứng dậy đã (uṭṭhahatha tāva), sau này sẽ biết (pacchāpi jānissāma)’”. Vì thế, ông ta bế đứa bé và ngồi xuống (tasmā dārakaṃ gahetvā nisīdi). Còn Đức Thế Tôn (bhagavā pana) là người tranh luận xuất sắc hơn vương tử (rājakumārato vādīvarataro) cả ngàn lần (sahassaguṇena), cả trăm ngàn lần (satasahassaguṇena), Ngài đã suy nghĩ: “Ta sẽ lấy chính đứa bé này của ông ta làm ví dụ (imameva assa dārakaṃ upamaṃ katvā) để bẻ gãy luận thuyết (vādaṃ bhindissāmi)”, rồi Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Này vương tử, ông nghĩ thế nào?” (taṃ kiṃ maññasi rājakumāra'ti-ādim āha).

တတ္ထ မုခေ အာဟရေယျာတိ မုခေ ဌပေယျ. အာဟရေယျဿာဟန္တိ အပနေယျံ အဿ အဟံ. အာဒိကေနေဝါတိ ပဌမပယောဂေနေဝ. အဘူတန္တိ အဘူတတ္ထံ. အတစ္ဆန္တိ န တစ္ဆံ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န အတ္ထသံဟိတံ န ဝဍ္ဎိနိဿိတံ. အပ္ပိယာ အမနာပါတိ နေဝ ပိယာ န မနာပါ. ဣမိနာ နယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Trong đó, “đưa vào miệng” (mukhe āhareyya) có nghĩa là nên đặt vào miệng (mukhe ṭhapeyya). “Ta sẽ lấy ra cho nó” (āhareyyassa ahaṃ) có nghĩa là ta nên lấy ra cho đứa bé này (apaneyyaṃ assa ahaṃ). “Ngay từ đầu” (ādikeneva) có nghĩa là chỉ bằng nỗ lực đầu tiên (paṭhamapayogeneva). “Không thật” (abhūtaṃ) có nghĩa là có nội dung không thật (abhūtatthaṃ). “Không đúng” (atacchanti) có nghĩa là không đúng sự thật (na tacchaṃ). “Không liên quan đến lợi ích” (anatthasaṃhitaṃ) có nghĩa là không liên quan đến lợi ích (na atthasaṃhitaṃ), không dựa vào sự tăng trưởng (na vaḍḍhinissitaṃ). “Không đáng yêu, không vừa ý” (appiyā amanāpā) có nghĩa là không đáng yêu (neva piyā), không làm cho tâm hài lòng (na manāpā). Ý nghĩa ở tất cả các trường hợp (sabbattha) cần được hiểu (attho daṭṭhabbo) theo phương pháp này (iminā nayena eva).

တတ္ထ အပ္ပိယပက္ခေ ပဌမဝါစာ အစောရံယေဝ စောရောတိ, အဒါသံယေဝ ဒါသောတိ, အဒုပ္ပယုတ္တံယေဝ ဒုပ္ပယုတ္တောတိ ပဝတ္တာ. န တံ တထာဂတော ဘာသတိ. ဒုတိယဝါစာ စောရံယေဝ စောရော အယန္တိအာဒိဝသေန ပဝတ္တာ. တမ္ပိ [Pg.78] တထာဂတော န ဘာသတိ. တတိယဝါစာ ‘‘ဣဒါနိ အကတပုညတာယ ဒုဂ္ဂတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အပ္ပေသက္ခော, ဣဓ ဌတွာပိ ပုန ပုညံ န ကရောသိ, ဒုတိယစိတ္တဝါရေ ကထံ စတူဟိ အပါယေဟိ န မုစ္စိဿသီ’’တိ ဧဝံ မဟာဇနဿ အတ္ထပုရေက္ခာရေန ဓမ္မပုရေက္ခာရေန အနုသာသနီပုရေက္ခာရေန စ ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ. တတြ ကာလညူ တထာဂတောတိ တသ္မိံ တတိယဗျာကရဏေ တဿာ ဝါစာယ ဗျာကရဏတ္ထာယ တထာဂတော ကာလညူ ဟောတိ, မဟာဇနဿ အာဒါနကာလံ ဂဟဏကာလံ ဇာနိတွာဝ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော.

Trong đó, ở phần lời nói không đáng yêu (appiyapakkhe), lời nói thứ nhất (paṭhamavācā) được nói ra như: nói người không phải kẻ trộm là “kẻ trộm” (acoraṃyeva coroti), người không phải nô lệ là “nô lệ” (adāsaṃyeva dāsoti), người không có hành vi xấu là “người có hành vi xấu” (aduppayuttaṃyeva duppayuttoti). Như Lai không nói lời nói đó (na taṃ tathāgato bhāsati). Lời nói thứ hai (dutiyavācā) được nói ra theo cách như: “Người này là kẻ trộm” (coro ayaṃ) đối với người đúng là kẻ trộm. Như Lai cũng không nói lời nói đó (tampi tathāgato na bhāsati). Lời nói thứ ba (tatiyavācā) là lời nói nên được nói (vattabbavācā) với đại chúng (mahājanassa) với mục đích vì lợi ích (atthapurekkhārena), vì chánh pháp (dhammapurekkhārena), và vì sự giáo huấn (anusāsanīpurekhārena), như sau: “Hiện nay, do không làm phước (akatapuññatāya), ông bị khốn khổ (duggato), xấu xí (dubbaṇṇo), ít quyền thế (appesakkho); dù ở đây (idha ṭhatvāpi), ông lại không làm phước (puna puññaṃ na karosi), trong khoảnh khắc tâm tiếp theo (dutiyacittavāre), làm sao ông có thể thoát khỏi bốn đường ác (kathaṃ catūhi apāyehi na muccissasi)?”. “Ở đó, Như Lai biết thời” (tatra kālaññū tathāgato) có nghĩa là: trong việc nói lời thứ ba đó (tasmiṃ tatiyabyākaraṇe), để nói lời nói ấy (tassā vācāya byākaraṇatthāya), Như Lai là người biết thời (tathāgato kālaññū hoti); ý nghĩa là Ngài chỉ nói sau khi biết được thời điểm tiếp thu (ādānakālaṃ), thời điểm lĩnh hội (gahaṇakālaṃ) của đại chúng (mahājanassa).

ပိယပက္ခေ ပဌမဝါစာ အဋ္ဌာနိယကထာ နာမ. သာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဧဝံ ကိရ ဂါမဝါသိမဟလ္လကံ နဂရံ အာဂန္တွာ ပါနာဂါရေ ပိဝန္တံ ဝဉ္စေတုကာမာ သမ္ဗဟုလာ ဓုတ္တာ ပီတဋ္ဌာနေ ဌတွာ တေန သဒ္ဓိံ သုရံ ပိဝန္တာ ‘‘ဣမဿ နိဝါသနပါဝုရဏမ္ပိ ဟတ္ထေ ဘဏ္ဍကမ္ပိ သဗ္ဗံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ကတိကံ အကံသု – ‘‘ဧကေကံ အတ္တပစ္စက္ခကထံ ကထေမ, ယော ‘အဘူတ’န္တိ ကထေသိ, ကထိတံ ဝါ န သဒ္ဒဟတိ, တံ ဒါသံ ကတွာ ဂဏှိဿာမာ’’တိ. တမ္ပိ မဟလ္လကံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘တုမှာကမ္ပိ တာတ ရုစ္စတီ’’တိ. ဧဝံ ဟောတု တာတာတိ.

Ở phần lời nói đáng yêu (piyapakkhe), lời nói thứ nhất (paṭhamavācā) được gọi là câu chuyện vô căn cứ (aṭṭhāniyakathā nāma). Điều đó nên được hiểu như sau (sā evaṃ veditabbā): Nghe nói rằng (evaṃ kira), có nhiều kẻ nghiện rượu (sambahulā dhuttā) muốn lừa gạt (vañcetukāmā) một ông lão nhà quê (gāmavāsimahallakaṃ) đến thành phố (nagaraṃ āgantvā) và đang uống rượu trong quán (pānāgāre pivantaṃ). Đứng ở nơi uống rượu (pītaṭṭhāne ṭhatvā), cùng uống rượu (suraṃ pivantā) với ông lão đó (tena saddhiṃ), chúng suy nghĩ: “Chúng ta sẽ lấy hết (sabbaṃ gaṇhissāma) cả y phục (nivāsanapāvuraṇaṃ) và đồ vật trong tay (hatthe bhaṇḍakaṃ) của ông này”, rồi lập một giao kèo (katikaṃ akaṃsu): “Chúng ta hãy kể mỗi người một câu chuyện mà mình đã tận mắt chứng kiến (ekekaṃ attapaccakkhakathaṃ kathema). Ai nói rằng ‘không thật’ (yo ‘abhūta’nti kathesi), hoặc không tin vào câu chuyện được kể (kathitaṃ vā na saddahati), chúng ta sẽ bắt người đó làm nô lệ (taṃ dāsaṃ katvā gaṇhissāma)”. Chúng cũng hỏi ông lão ấy (tampi mahallakaṃ pucchiṃsu): “Thưa bác (tāta), bác có thích không (tumhākampi ruccati)?”. (Ông lão đáp): “Này các cháu (tātā), cứ như vậy đi (evaṃ hotu)”.

ဧကော ဓုတ္တော အာဟ – မယှံ, ဘော မာတု, မယိ ကုစ္ဆိဂတေ ကပိဋ္ဌဖလဒေါဟလော အဟောသိ. သာ အညံ ကပိဋ္ဌဟာရကံ အလဗ္ဘမာနာ မံယေဝ ပေသေသိ. အဟံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ပါဒေ ဂဟေတွာ မုဂ္ဂရံ ဝိယ ရုက္ခဿ ဥပရိ ခိပိံ; အထ သာခတော သာခံ ဝိစရန္တော ဖလာနိ ဂဟေတွာ ဩတရိတုံ အသက္ကောန္တော ဃရံ ဂန္တွာ နိဿေဏိံ အာဟရိတွာ ဩရုယှ မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဖလာနိ မာတုယာ အဒါသိံ; တာနိ ပန မဟန္တာနိ ဟောန္တိ စာဋိပ္ပမာဏာနိ. တတော မေ မာတရာ ဧကာသနေ နိသိန္နာယ သမသဋ္ဌိဖလာနိ ခါဒိတာနိ. မယာ ဧကုစ္ဆင်္ဂေန အာနီတဖလေသု သေသကာနိ ကုလသန္တကေ ဂါမေ ခုဒ္ဒကမဟလ္လကာနံ အဟေသုံ. အမှာကံ ဃရံ သောဠသဟတ္ထံ, သေသပရိက္ခာရဘဏ္ဍကံ အပနေတွာ ကပိဋ္ဌဖလေဟေဝ ယာဝ ဆဒနံ ပူရိတံ. တတော အတိရေကာနိ ဂဟေတွာ ဂေဟဒွါရေ ရာသိံ အကံသု. သော အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ပဗ္ဗတော ဝိယ အဟောသိ. ကိံ ဤဒိသံ, ဘော သက္ကာ, သဒ္ဒဟိတုန္တိ?

Một kẻ nghiện rượu nói: “Này các bạn (bho), mẹ tôi (mayhaṃ mātu), khi tôi còn trong bụng (mayi kucchigate), đã thèm ăn quả thị (kapiṭṭhaphaladohalo ahosi). Bà ấy (sā), không tìm được người nào khác hái quả thị (aññaṃ kapiṭṭhahārakaṃ alabbhamānā), đã sai chính tôi (maṃyeva pesesi). Tôi (ahaṃ) đi, không thể trèo lên cây (rukkhaṃ abhiruhituṃ asakkonto), đã tự mình nắm lấy chân mình (attanāva attānaṃ pāde gahetvā) ném lên trên cây (rukkhassa upari khipiṃ) như một cái chày (muggaraṃ viya). Sau đó (atha), di chuyển từ cành này sang cành khác (sākhato sākhaṃ vicaranto), hái các quả (phalāni gahetvā), rồi không thể xuống được (otarituṃ asakkonto), tôi về nhà (gharaṃ gantvā), mang cái thang đến (nisseṇiṃ āharitvā), leo xuống (oruyha), đến chỗ mẹ (mātu santikaṃ gantvā) và đưa các quả cho mẹ (phalāni mātuyā adāsiṃ). Hơn nữa (pana), những quả ấy (tāni) to lớn (mahantāni), cỡ bằng cái lu (cāṭippamāṇāni). Sau đó (tato), mẹ tôi (me mātarā), ngồi một chỗ (ekāsane nisinnāya), đã ăn hết sáu mươi quả (samasaṭṭhiphalāni khāditāni). Trong số những quả tôi mang về trong một vạt áo (mayā ekucchaṅgena ānītaphalesu), những quả còn lại (sesakāni) đã dành cho những người lớn nhỏ trong làng thuộc dòng họ (kulasantake gāme khuddakamahallakānaṃ ahesuṃ). Nhà của chúng tôi (amhākaṃ gharaṃ) cao mười sáu cubit (soḷasahatthaṃ); dọn hết các đồ đạc khác ra (sesaparikkhārabhaṇḍakaṃ apanetvā), nhà được chất đầy quả thị (kapiṭṭhaphaleheva) cho đến tận mái nhà (yāva chadanaṃ pūritaṃ). Sau đó (tato), họ lấy những quả thừa ra (atirekāni gahetvā) chất thành một đống (rāsiṃ akaṃsu) ở cửa nhà (gehadvāre). Đống đó (so) cao tám mươi cubit (asītihatthubbedho), giống như một ngọn núi (pabbato viya ahosi). Này các bạn (bho), có thể tin được (sakkā saddahituṃ) chuyện như vậy không (kiṃ īdisaṃ)?”.

ဂါမိကမဟလ္လကော [Pg.79] တုဏှီ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗေသံ ကထာပရိယောသာနေ ပုစ္ဆိတော အာဟ – ‘‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ တာတာ, မဟန္တံ ရဋ္ဌံ, ရဋ္ဌမဟန္တတာယ သက္ကာ သဒ္ဒဟိတု’’န္တိ. ယထာ စ တေန, ဧဝံ သေသေဟိပိ တထာရူပါသု နိက္ကာရဏကထာသု ကထိတာသု အာဟ – မယှမ္ပိ တာတာ သုဏာထ, န တုမှာကံယေဝ ကုလာနိ, အမှာကမ္ပိ ကုလံ မဟာကုလံ, အမှာကံ ပန အဝသေသခေတ္တေဟိ ကပ္ပာသခေတ္တံ မဟန္တတရံ. တဿ အနေကကရီသသတဿ ကပ္ပာသခေတ္တဿ မဇ္ဈေ ဧကော ကပ္ပာသရုက္ခော မဟာ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ. တဿ ပဉ္စ သာခါ, တာသု အဝသေသသာခါ ဖလံ န ဂဏှိံသု, ပါစီနသာခါယ ဧကမေဝ မဟာစာဋိမတ္တံ ဖလံ အဟောသိ. တဿ ဆ အံသိယော, ဆသု အံသီသု ဆ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ပုပ္ဖိတာ. အဟံ မဿုံ ကာရေတွာ နှာတဝိလိတ္တော ခေတ္တံ ဂန္တွာ တာ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ပုပ္ဖိတာ ဒိသွာ ဌိတကောဝ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဂဏှိံ. တာ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ထာမသမ္ပန္နာ ဆ ဒါသာ အဟေသုံ. တေ သဗ္ဗေ မံ ဧကကံ ဩဟာယ ပလာတာ. ဧတ္တကေ အဒ္ဓါနေ တေ န ပဿာမိ, အဇ္ဇ ဒိဋ္ဌာ, တုမှေ တေ ဆ ဇနာ. တွံ နန္ဒော နာမ, တွံ ပုဏ္ဏော နာမ, တွံ ဝဍ္ဎမာနော နာမ, တွံ စိတ္တော နာမ တွံ မင်္ဂလော နာမ, တွံ ပေါဋ္ဌိယော နာမာတိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နကေယေဝ စူဠာသု ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. တေ ‘‘န မယံ ဒါသာ’’တိပိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိံသု. အထ နေ ကဍ္ဎန္တော ဝိနိစ္ဆယံ နေတွာ လက္ခဏံ အာရောပေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါသေ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝရူပိံ ကထံ တထာဂတော န ဘာသတိ.

Lão già ở làng quê ngồi im lặng, khi câu chuyện của tất cả mọi người kết thúc, được hỏi, ông nói: "Này các con, sẽ là như vậy, xứ sở thì rộng lớn, vì xứ sở rộng lớn nên có thể tin được." Và cũng như người ấy, khi những người còn lại nói những câu chuyện vô căn cứ tương tự như vậy, ông nói: "Này các con, hãy nghe ta nói đây, không chỉ dòng dõi của các con, dòng dõi của chúng ta cũng là dòng dõi lớn. Nhưng trong các đám ruộng của chúng ta, ruộng bông gòn thì rộng lớn hơn cả. Giữa ruộng bông gòn rộng hàng trăm karīsa ấy, có một cây bông gòn lớn, cao tám mươi hắc tay. Nó có năm cành, trong số đó, các cành còn lại không ra quả, ở cành phía đông chỉ có một quả to bằng cái lu lớn. Quả ấy có sáu múi, trong sáu múi, có sáu cuộn bông gòn đã nở. Ta cạo râu, tắm gội thoa dầu thơm, đi ra ruộng, thấy các cuộn bông gòn ấy đã nở, ta đứng yên, vươn tay ra hái lấy. Những cuộn bông gòn ấy đã trở thành sáu người nô lệ khỏe mạnh. Tất cả chúng bỏ mặc ta một mình mà trốn đi. Bấy lâu nay ta không gặp chúng, hôm nay mới gặp, các ngươi chính là sáu người đó. Ngươi tên là Nando, ngươi tên là Puṇṇo, ngươi tên là Vaḍḍhamāno, ngươi tên là Citto, ngươi tên là Maṅgalo, ngươi tên là Poṭṭhiyo." Nói xong, ông đứng dậy, nắm lấy búi tóc của những người đang ngồi và đứng đó. Họ cũng không thể nói được rằng: "Chúng tôi không phải là nô lệ." Rồi ông lôi họ đến quan tòa, cho ghi dấu, bắt làm nô lệ suốt đời và sử dụng họ. Đức Như Lai không nói loại chuyện như vậy.

ဒုတိယဝါစာ အာမိသဟေတုစာဋုကမျတာဒိဝသေန နာနပ္ပကာရာ ပရေသံ ထောမနဝါစာ စေဝ, စောရကထံ ရာဇကထန္တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တာ တိရစ္ဆာနကထာ စ. တမ္ပိ တထာဂတော န ဘာသတိ. တတိယဝါစာ အရိယသစ္စသန္နိဿိတကထာ, ယံ ဝဿသတမ္ပိ သုဏန္တာ ပဏ္ဍိတာ နေဝ တိတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ တထာဂတော နေဝ သဗ္ဗမ္ပိ အပ္ပိယဝါစံ ဘာသတိ န ပိယဝါစံ. တတိယံ တတိယမေဝ ပန ဘာသိတဗ္ဗကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဘာသတိ. တတ္ထ တတိယံ အပ္ပိယဝါစံ သန္ဓာယ ဟေဋ္ဌာ ဒဟရကုမာရဥပမာ အာဂတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lời nói thứ hai là lời tán dương người khác bằng nhiều cách khác nhau vì mục đích lợi dưỡng, do sự tâng bốc, v.v., và là bàng sanh thoại diễn ra theo cách như chuyện về kẻ trộm, chuyện về vua chúa. Đức Như Lai cũng không nói lời ấy. Lời nói thứ ba là lời nói liên hệ đến Thánh đế, mà các bậc hiền trí dù nghe suốt trăm năm cũng không bao giờ nhàm chán. Do đó, Đức Như Lai không nói tất cả mọi lời không vừa ý, cũng không nói (tất cả mọi) lời vừa ý. Nhưng Ngài chỉ nói lời thứ ba (trong mỗi loại), không vượt quá thời điểm nên nói. Ở đây, cần phải hiểu rằng ví dụ về đứa bé trai đã được nêu ra ở dưới là nhắm đến lời không vừa ý thứ ba.

၈၇. ဥဒါဟု ဌာနသောဝေတန္တိ ဥဒါဟု ဌာနုပ္ပတ္တိကဉာဏေန တင်္ခဏံယေဝ တံ တထာဂတဿ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပုစ္ဆတိ. သညာတောတိ ဉာတော ပညာတော ပါကဋော. ဓမ္မဓာတူတိ ဓမ္မသဘာဝေါ. သဗ္ဗညုတညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ[Pg.80]. တံ ဘဂဝတာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဟတ္ထဂတံ ဘဂဝတော. တသ္မာ သော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ သဗ္ဗံ ဌာနသောဝ ပဋိဘာတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဓမ္မဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ပရိနိဋ္ဌိတာတိ.

87. (Câu hỏi) "Hay là ngay tức khắc?" có nghĩa là: (Vua) hỏi: "Hay là lời ấy hiện khởi lên với Đức Như Lai ngay trong khoảnh khắc ấy bằng trí tuệ tùy ứng?" "Đã được biết rõ" nghĩa là đã được biết, đã được liễu tri, đã được tỏ tường. "Pháp giới" là pháp tánh. Đây là một tên gọi khác của Nhất thiết trí. Trí ấy đã được Đức Thế Tôn thâm nhập, đã nằm trong tay của Đức Thế Tôn. Vì vậy, bất cứ điều gì Ngài mong muốn, tất cả những điều ấy đều hiện khởi (trong trí tuệ của Ngài) ngay lập tức. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. Và bài pháp này được kết thúc tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Vương tử Abhaya đã kết thúc.

၉. ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải thích kinh Đa Thọ

၈၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တံ. တတ္ထ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတီတိ ပဉ္စကင်္ဂေါတိ တဿ နာမံ. ဝါသိဖရသုနိခါဒနဒဏ္ဍမုဂ္ဂရကာဠသုတ္တနာဠိသင်္ခါတေဟိ ဝါ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သော ပဉ္စင်္ဂေါတိ ပညာတော. ထပတီတိ ဝဍ္ဎကီဇေဋ္ဌကော. ဥဒါယီတိ ပဏ္ဍိတဥဒါယိတ္ထေရော.

88. Kinh bắt đầu bằng "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Đa Thọ. Trong đó, về câu "thợ mộc Pañcakaṅga", "Pañcakaṅga" là tên của ông ấy. Hoặc vì ông được trang bị đầy đủ các dụng cụ (aṅga) được gọi là bào, rìu, đục, búa có cán, ống tre cuộn dây mực, nên ông được biết đến là "Pañcaṅga". "Thapati" là người thợ mộc trưởng. "Udāyī" là Trưởng lão Udāyī bậc hiền trí.

၈၉. ပရိယာယန္တိ ကာရဏံ. ဒွေပါနန္ဒာတိ ဒွေပိ, အာနန္ဒ. ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန. ဧတ္ထ စ ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုခါဒိဝသေန တိဿော, ဣန္ဒြိယဝသေန သုခိန္ဒြိယာဒိကာ ပဉ္စ, ဒွါရဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိကာ ဆ, ဥပဝိစာရဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတီ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌာရသ, ဆ ဂေဟဿိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာ ဥပေက္ခာ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသ, တာ အတီတေ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌဝေဒနာသတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

89. "Pariyāyaṃ" là nguyên nhân. "Dvepānanda" là "Này Ānanda, cả hai". "Pariyāyena" là do nguyên nhân. Và ở đây, cần hiểu có hai (thọ) theo phương diện thân và tâm. Ba (thọ) theo phương diện lạc, v.v.; năm (thọ) theo phương diện các quyền như lạc quyền, v.v.; sáu (thọ) theo phương diện các căn môn như thọ sanh từ nhãn xúc, v.v.; mười tám (thọ) theo phương diện thẩm sát, như "sau khi thấy sắc bằng mắt, thẩm sát sắc là nền tảng của hỷ", v.v.; sáu hỷ liên hệ đến gia đình, sáu hỷ liên hệ đến xuất gia, sáu ưu liên hệ đến gia đình, sáu ưu liên hệ đến xuất gia, sáu xả liên hệ đến gia đình, sáu xả liên hệ đến xuất gia, như vậy là ba mươi sáu. Chúng là ba mươi sáu trong quá khứ, ba mươi sáu trong tương lai, ba mươi sáu trong hiện tại, như vậy cần hiểu có một trăm lẻ tám thọ.

၉၀. ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာနန္ဒ, ကာမဂုဏာတိ အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. န ကေဝလမ္ပိ ဒွေ အာဒိံ ကတွာ ဝေဒနာ ဘဂဝတာ ပညတ္တာ, ပရိယာယေန ဧကာပိ ဝေဒနာ ကထိတာ. တံ ဒဿေန္တော ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိနော ဝါဒံ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

90. Câu "Này Ānanda, có năm dục trưởng dưỡng này" là một mối liên kết riêng biệt. Đức Thế Tôn không chỉ chế định các thọ bắt đầu từ hai (thọ), mà theo một phương pháp khác, một thọ cũng đã được nói đến. Để chỉ ra điều đó và để ủng hộ quan điểm của người thợ mộc Pañcakaṅga, (Ngài) đã bắt đầu bài pháp này.

အဘိက္ကန္တတရန္တိ သုန္ဒရတရံ. ပဏီတတရန္တိ အတပ္ပကတရံ. ဧတ္ထ စ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, သာပိ သန္တဋ္ဌေန ပဏီတဋ္ဌေန စ သုခန္တိ ဝုတ္တာ. ဆ ဂေဟဿိတာနိ သုခန္တိ ဝုတ္တာနိ. နိရောဓော အဝေဒယိတသုခဝသေန [Pg.81] သုခံ နာမ ဇာတော. ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန စ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒယိတသုခံ နာမ. နိရောဓော အဝေဒယိတသုခံ နာမ. ဣတိ ဝေဒယိတသုခံ ဝါ ဟောတု အဝေဒယိတသုခံ ဝါ, တံ နိဒ္ဒုက္ခဘာဝသင်္ခါတေန သုခဋ္ဌေန ဧကန္တသုခမေဝ ဇာတံ.

"Thù thắng hơn" là tốt đẹp hơn. "Vi diệu hơn" là không thể thỏa mãn hơn. Ở đây, bắt đầu từ thiền thứ tư là thọ bất khổ bất lạc, thọ ấy cũng được gọi là lạc do ý nghĩa tịch tịnh và ý nghĩa vi diệu. Sáu (hỷ) liên hệ đến gia đình được gọi là lạc. Diệt thọ tưởng định, do tính chất là lạc không cảm thọ, được gọi là lạc. Thật vậy, lạc sanh khởi do năm dục trưởng dưỡng và do tám thiền chứng được gọi là lạc có cảm thọ. Diệt thọ tưởng định được gọi là lạc không cảm thọ. Do đó, dù là lạc có cảm thọ hay lạc không cảm thọ, lạc ấy, do ý nghĩa là lạc được gọi là trạng thái không có khổ, đã trở thành lạc thuần túy.

၉၁. ယတ္ထ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဌာနေ. သုခံ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝေဒယိတသုခံ ဝါ အဝေဒယိတသုခံ ဝါ ဥပလဗ္ဘတိ. တံ တံ တထာဂတော သုခသ္မိံ ပညပေတီတိ တံ သဗ္ဗံ တထာဂတော နိဒ္ဒုက္ခဘာဝံ သုခသ္မိံယေဝ ပညပေတီတိ. ဣဓ ဘဂဝါ နိရောဓသမာပတ္တိံ သီသံ ကတွာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

91. Yattha yatthā có nghĩa là: yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne (ở nơi nào, nơi nào). Sukhaṃ upalabbhati có nghĩa là: lạc được tìm thấy, hoặc lạc được cảm thọ, hoặc lạc không được cảm thọ được tìm thấy. Taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti có nghĩa là: Như Lai chế định tất cả các điều ấy là lạc, chính là Như Lai chế định trạng thái không có khổ là lạc. Ở đây, Đức Thế Tôn đã lấy sự chứng đắc Diệt tận định làm phần đứng đầu, và tùy theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt, Ngài đã kết thúc bài pháp với quả vị A-la-hán là đỉnh cao nhất.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Đa Thọ đã kết thúc.

၁၀. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Phần giải thích kinh Bất Đoan

၉၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အပဏ္ဏကသုတ္တံ. တတ္ထ စာရိကန္တိ အတုရိတစာရိကံ.

92. Kinh Apaṇṇaka (Bất Đoan) bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong ấy, cārikaṃ có nghĩa là cuộc du hành không vội vã.

၉၃. အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယောတိ ကသ္မာ အာဟ? သော ကိရ ဂါမော အဋဝိဒွါရေ နိဝိဋ္ဌော. နာနာဝိဓာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဝသံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ သာယံ တံ ဂါမံ ဝါသတ္ထာယ ဥပေန္တိ, တေသံ တေ မနုဿာ မဉ္စပီဌာနိ ပတ္ထရိတွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပါဒေ မက္ခေတွာ ကပ္ပိယပါနကာနိ ဒတွာ ပုနဒိဝသေ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒေန္တိ. တေ ပသန္နစိတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တယမာနာ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယော ကိဉ္စိ ဒဿနံ ဂဟိတ’’န္တိ? နတ္ထိ, ဘန္တေတိ. ‘‘ဂဟပတယော ဝိနာ ဒဿနေန လောကော န နိယျာတိ, ဧကံ ဒဿနံ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘သဿတော လောကော’တိ ဒဿနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကန္တာ. အပရဒိဝသေ အညေ အာဂတာ. တေပိ တထေဝ ပုစ္ဆိံသု. တေ တေသံ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ပုရိမေသု ဒိဝသေသု တုမှာဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ အာဂန္တွာ ‘သဿတော လောကော’တိ အမှေ ဣဒံ ဒဿနံ ဂါဟာပေတွာ ဂတာ’’တိ အာရောစေသုံ. ‘‘တေ ဗာလာ ကိံ ဇာနန္တိ? ‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အယံ လောကော’တိ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ တေပိ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ဂဏှာပေတွာ ပက္ကန္တာ. ဧတေနုပါယေန အညေ ဧကစ္စသဿတံ, အညေ အန္တာနန္တံ[Pg.82], အညေ အမရာဝိက္ခေပန္တိ ဧဝံ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဥဂ္ဂဏှာပေသုံ. တေ ပန ဧကဒိဋ္ဌိယမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. သဗ္ဗပစ္ဆာ ဘဂဝါ အဂမာသိ. သော တေသံ ဟိတတ္ထာယ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာကာရဝတီတိ ကာရဏဝတီ သဟေတုကာ. အပဏ္ဏကောတိ အဝိရဒ္ဓေါ အဒွေဇ္ဈဂါမီ ဧကံသဂါဟိကော.

93. Tại sao Ngài lại nói: ‘Atthi pana vo gahapatayo (Này các gia chủ, quý vị có...)’? Ngôi làng ấy được cho là nằm ở bìa rừng. Các Sa-môn, Bà-la-môn có nhiều quan điểm khác nhau, sau khi đi đường cả ngày, vào buổi chiều họ đến ngôi làng ấy để nghỉ lại. Những người dân ấy trải giường ghế cho họ, rửa chân, xoa dầu thơm lên chân, dâng các loại thức uống hợp lệ, rồi ngày hôm sau thỉnh mời và cúng dường vật thực. Họ, với tâm hoan hỷ, khi trò chuyện cùng các vị ấy, các vị ấy nói như vầy: ‘Này các gia chủ, quý vị có chấp nhận một quan điểm nào không?’ (Họ trả lời:) ‘Thưa các ngài, không có.’ (Các vị ấy nói:) ‘Này các gia chủ, không có quan điểm thì thế gian không thể thoát khỏi (vòng luân hồi). Cần phải ưa thích, chấp nhận và nắm giữ một quan điểm. Hãy chấp nhận quan điểm rằng ‘thế gian là thường hằng’.’ Nói xong, họ ra đi. Vào ngày khác, những vị khác đến. Họ cũng hỏi y như vậy. Những người dân ấy trình bày với họ: ‘Thưa các ngài, vâng ạ. Vào những ngày trước, các vị Sa-môn, Bà-la-môn giống như quý ngài đã đến và khiến chúng tôi chấp nhận quan điểm ‘thế gian là thường hằng’ rồi đã ra đi.’ (Các vị mới đến nói:) ‘Những kẻ ngu đó biết gì chứ? Hãy chấp nhận quan điểm đoạn diệt rằng ‘thế gian này sẽ bị đoạn diệt’.’ Cứ như thế, họ cũng khiến dân làng chấp nhận quan điểm đoạn diệt rồi ra đi. Bằng cách này, những vị khác khiến họ chấp nhận (quan điểm) một phần thường hằng, những vị khác (khiến họ chấp nhận quan điểm) hữu biên và vô biên, những vị khác (khiến họ chấp nhận quan điểm) ngụy biện như con lươn; cứ như thế, họ đã khiến dân làng chấp nhận sáu mươi hai tà kiến. Nhưng những người dân ấy đã không thể đứng vững trong bất kỳ một quan điểm nào. Sau cùng, Đức Thế Tôn đã đến. Ngài, vì lợi ích của họ, khi hỏi, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Atthi pana vo gahapatayo’. Trong ấy, ākāravatī có nghĩa là có lý do, có nguyên nhân. Apaṇṇaka có nghĩa là không sai lầm, không dẫn đến sự phân vân, chỉ chấp nhận một phía.

၉၄. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟေဋ္ဌာ သာလေယျကသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာ. တထာ တဗ္ဗိပစ္စနီကဘူတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ.

94. Tà kiến có mười sự vật, bắt đầu bằng ‘Natthi dinnaṃ (Không có sự bố thí)’, đã được giải rộng ở kinh Sāleyyaka trước đây. Tương tự như vậy là chánh kiến, vốn là sự đối nghịch với tà kiến ấy.

၉၅. နေက္ခမ္မေ အာနိသံသန္တိ ယော နေသံ အကုသလတော နိက္ခန္တဘာဝေ အာနိသံသော, ယော စ ဝေါဒါနပက္ခော ဝိသုဒ္ဓိပက္ခော, တံ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော. အသဒ္ဓမ္မသညတ္တီတိ အဘူတဓမ္မသညာပနာ. အတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ဌပေတွာ မံ ကော အညော အတ္တနော ဒဿနံ ပရေ ဂဏှာပေတုံ သက္ကောတီတိ အတ္တာနံ ဥက္ခိပတိ. ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ဧတ္တကေသု ဇနေသု ဧကောပိ အတ္တနော ဒဿနံ ပရေ ဂဏှာပေတုံ န သက္ကောတီတိ ဧဝံ ပရံ ဟေဋ္ဌာ ခိပတိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနာတိ ပုဗ္ဗေ မိစ္ဆာဒဿနံ ဂဏှန္တဿေဝ သုသီလျံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဒုဿီလဘာဝေါ ပစ္စုပဋ္ဌိတော. ဧဝမဿိမေတိ ဧဝံ အဿ ဣမေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော သတ္တ. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ပန တေယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ.

95. Nekkhamme ānisaṃsaṃ có nghĩa là: họ không thấy được quả báu nào trong việc thoát khỏi các pháp bất thiện, và phần nào là phần trong sạch, phần thanh tịnh. Asaddhammasaññatti là sự chế định pháp không chân thật. Attānukkaṃseti là tự đề cao mình rằng: ‘Ngoài ta ra, ai khác có thể khiến người khác chấp nhận quan điểm của mình chứ?’ Paraṃ vambheti là hạ thấp người khác rằng: ‘Trong số bao nhiêu người này, không một ai có thể khiến người khác chấp nhận quan điểm của mình.’ Pubbeva kho pana có nghĩa là: ngay từ trước, đối với người chấp nhận tà kiến, giới hạnh tốt đẹp đã bị từ bỏ, và trạng thái ác giới đã hiện diện. Evamassime có nghĩa là: như vậy, đối với người ấy có bảy điều này, bắt đầu bằng tà kiến. Hơn nữa, do sự phát sinh liên tục, chính do duyên tà kiến mà nhiều pháp ác, bất thiện khác khởi lên.

တတြာတိ တာသု တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓီသု. ကလိဂ္ဂဟောတိ ပရာဇယဂ္ဂါဟော. ဒုဿမတ္တော သမာဒိန္နောတိ ဒုဂ္ဂဟိတော ဒုပ္ပရာမဋ္ဌော. ဧကံသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧကန္တံ ဧကကောဋ္ဌာသံ သကဝါဒမေဝ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ, ‘‘သစေ ခေါ နတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေယေဝ သောတ္ထိဘာဝါဝဟော ဟောတိ. ရိဉ္စတီတိ ဝဇ္ဇေတိ.

Tatrā có nghĩa là: trong những học thuyết ấy của các Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Kaliggaho là sự chấp thủ vào sự thất bại. Dussamatto samādinno là được nắm giữ một cách sai lầm, được xem xét một cách sai lầm. Ekaṃsaṃ pharitvā tiṭṭhati có nghĩa là: đứng vững sau khi đã thâm nhập và quyết đoán chỉ một phía, một phần, tức là học thuyết của chính mình; (nghĩ rằng) ‘nếu không có đời sau’, dù như vậy đi nữa, vẫn có được sự an ổn. Riñcati có nghĩa là từ bỏ.

၉၆. သဒ္ဓမ္မသညတ္တီတိ ဘူတဓမ္မသညာပနာ.

96. Saddhammasaññatti là sự chế định pháp chân thật.

ကဋဂ္ဂဟောတိ ဇယဂ္ဂါဟော. သုသမတ္တော သမာဒိန္နောတိ သုဂ္ဂဟိတော သုပရာမဋ္ဌော. ဥဘယံသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဥဘယန္တံ ဥဘယကောဋ္ဌာသံ သကဝါဒံ ပရဝါဒဉ္စ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ ‘‘သစေ ခေါ အတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘သစေ ခေါ နတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေပိ သောတ္ထိဘာဝါဝဟော ဟောတိ. ပရတောပိ ဧကံသဥဘယံသေသု ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Kaṭaggaho là sự chấp thủ vào sự chiến thắng. Susamatto samādinno là được nắm giữ một cách đúng đắn, được xem xét một cách đúng đắn. Ubhayaṃsaṃ pharitvā tiṭṭhati có nghĩa là: đứng vững sau khi đã thâm nhập và quyết đoán cả hai phía, hai phần, tức là cả học thuyết của mình và học thuyết của người khác; (nghĩ rằng) ‘nếu có đời sau’, dù như vậy, và ‘nếu không có đời sau’, dù như vậy, vẫn có được sự an ổn. Về sau, trong trường hợp một phía và hai phía, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp này.

၉၇. ကရောတောတိ [Pg.83] သဟတ္ထာ ကရောန္တဿ. ကာရယတောတိ အာဏတ္တိယာ ကာရေန္တဿ. ဆိန္ဒတောတိ ပရေသံ ဟတ္ထာဒီနိ ဆိန္ဒန္တဿ. ပစတောတိ ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ ဝါ တဇ္ဇေန္တဿ ဝါ. သောစယတောတိ ပရဿ ဘဏ္ဍဟရဏာဒီဟိ သောကံ သယံ ကရောန္တဿပိ ပရေဟိ ကာရေန္တဿပိ. ကိလမတောတိ အာဟာရူပစ္ဆေဒ-ဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနာဒီဟိ သယံ ကိလမန္တဿာပိ ပရေဟိ ကိလမာပေန္တဿာပိ. ဖန္ဒတော ဖန္ဒာပယတောတိ ပရံ ဖန္ဒန္တံ ဖန္ဒနကာလေ သယမ္ပိ ဖန္ဒတော ပရမ္ပိ ဖန္ဒာပယတော. ပါဏမတိပါတယတောတိ ပါဏံ ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿပိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကရဏကာရာပနဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

97. Karoto là đối với người tự tay làm. Kārayato là đối với người sai khiến làm. Chindato là đối với người chặt tay chân... của người khác. Pacato là đối với người hành hạ bằng gậy hoặc hăm dọa. Socayato là đối với người tự mình gây sầu muộn (cho người khác) bằng cách trộm cắp tài sản... hoặc sai người khác làm. Kilamato là đối với người tự mình làm cho mệt mỏi (người khác) bằng cách cắt đứt thức ăn, tống vào ngục... hoặc sai người khác làm cho mệt mỏi. Phandato phandāpayato là đối với người tự mình run rẩy trong lúc người khác đang run rẩy, và làm cho người khác run rẩy. Pāṇamatipātayato là đối với người giết hại sinh mạng hoặc sai người khác giết hại. Như vậy, ở tất cả mọi nơi, ý nghĩa cần được hiểu theo cách tự mình làm và sai khiến người khác làm.

သန္ဓိန္တိ ဃရသန္ဓိံ. နိလ္လောပန္တိ မဟာဝိလောပံ. ဧကာဂါရိကန္တိ ဧကမေဝ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ ဝိလုမ္ပနံ. ပရိပန္ထေ တိဋ္ဌတောတိ အာဂတာဂတာနံ အစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ မဂ္ဂေ တိဋ္ဌတော. ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ယံကိဉ္စိ ပါပံ ကရောမီတိ သညာယ ကရောတောပိ ပါပံ န ကရီယတိ, နတ္ထိ ပါပံ. သတ္တာ ပန ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ခုရပရိယန္တေနာတိ ခုရနေမိနာ, ခုရဓာရသဒိသပရိယန္တေန ဝါ. ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တတောနိဒါနန္တိ ဧကမံသခလကရဏနိဒါနံ. ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ ဒါရုဏာ, တေ သန္ဓာယ ဟနန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တရတီရေ သဒ္ဓါ ဟောန္တိ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ, တေ သန္ဓာယ ဒဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Sandhinti là đột nhập vào nhà. Nillopanti là cướp bóc lớn. Ekāgārikanti là việc bao vây chỉ một ngôi nhà rồi cướp bóc. Paripanthe tiṭṭhatoti là đối với người đứng trên đường để cướp giật những người qua lại. Karoto na karīyati pāpanti có nghĩa là: dù cho người làm với ý nghĩ rằng "ta làm điều ác bất kỳ nào đó" thì cũng không được gọi là làm điều ác, không có điều ác. Tuy nhiên, chúng sanh có ý nghĩ rằng "chúng ta làm điều ác", đây là ý nghĩa. Khurapariyantenāti là bằng bánh xe có vành dao cạo, hoặc có phần cuối giống như lưỡi dao cạo. Ekaṃ maṃsakhalanti là một đống thịt. Puñjanti là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Tatonidānanti là do nguyên nhân làm thành một đống thịt. Ở bờ phía nam, con người thô lỗ, hung dữ; nhắm đến họ mà nói rằng "giết hại" v.v... đã được nói đến. Ở bờ phía bắc, con người có đức tin, hoan hỷ, là Phật tử, Pháp tử, Tăng tử; nhắm đến họ mà nói rằng "bố thí" v.v... đã được nói đến.

တတ္ထ ယဇန္တောတိ မဟာယာဂံ ကရောန္တော. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန ဥပေါသထကမ္မေန. သံယမေနာတိ သီလသံယမေန. သစ္စဝဇ္ဇေနာတိ သစ္စဝစနေန. အာဂမောတိ အာဂမနံ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗထာပိ ပါပပုညာနံ ကိရိယမေဝ ပဋိက္ခိပန္တိ. သုက္ကပက္ခောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

Trong đó, yajantoti là người thực hiện đại lễ cúng dường. Damenāti là do sự chế ngự các căn, do hành động giữ Bát quan trai giới. Saṃyamenāti là do sự thu thúc trong giới. Saccavajjenāti là do lời nói chân thật. Āgamoti có nghĩa là không có sự đến, không có sự diễn tiến. Bằng mọi cách, họ chỉ phủ nhận việc làm thiện và ác. Phần thiện (bạch phần) cũng nên được hiểu theo cách đã nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như đã được nói trong trường hợp trước.

၁၀၀. နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပစ္စယော ဟေတုဝေဝစနံ. ဥဘယေနာပိ ဝိဇ္ဇမာနကမေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒိသံကိလေသပစ္စယံ ကာယသုစရိတာဒိဝိသုဒ္ဓိပစ္စယံ ပဋိက္ခိပန္တိ. နတ္ထိ ဗလံ, နတ္ထိ ဝီရိယံ, နတ္ထိ ပုရိသထာမော, နတ္ထိ ပုရိသပရက္ကမောတိ သတ္တာနံ သံကိလေသိတုံ ဝါ ဝိသုဇ္ဈိတုံ ဝါ [Pg.84] ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ ပုရိသေန ကာတဗ္ဗော နာမ ပုရိသထာမော ဝါ ပုရိသပရက္ကမော ဝါ နတ္ထိ.

100. Trong câu Natthi hetu natthi paccayoti, paccayo là từ đồng nghĩa của hetu. Bằng cả hai từ, họ phủ nhận nguyên nhân của sự ô nhiễm như thân ác hạnh v.v... vốn thực sự hiện hữu, và nguyên nhân của sự trong sạch như thân thiện hạnh v.v... vốn thực sự hiện hữu. Natthi balaṃ, natthi vīriyaṃ, natthi purisathāmo, natthi purisaparakkamoti có nghĩa là: đối với chúng sanh, để ô nhiễm hay để trong sạch, không có sức mạnh, không có tinh tấn, không có cái gọi là sức lực của con người hay sự nỗ lực của con người.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘာဒယော အနဝသေသေ နိဒဿေန္တိ. သဗ္ဗေ ပါဏာတိ ဧကိန္ဒြိယော ပါဏော ဒွိန္ဒြိယော ပါဏောတိ အာဒိဝသေန ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဘူတာတိ အဏ္ဍကောသဝတ္ထိကောသေသု ဘူတေ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဇီဝါတိ သာလိယဝဂေါဓုမာဒယော သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. တေသု ဟေတေ ဝိရုဟနဘာဝေန ဇီဝသညိနော. အဝသာ အဗလာ အဝီရိယာတိ တေသံ အတ္တနော ဝသော ဝါ ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ နတ္ထိ. နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာတိ ဧတ္ထ နိယတီတိ နိယတတာ. သင်္ဂတီတိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ဘာဝေါတိ သဘာဝေါယေဝ. ဧဝံ နိယတိယာ စ သင်္ဂတိယာ စ ဘာဝေန စ ပရိဏတာ နာနပ္ပကာရတံ ပတ္တာ. ယေန ဟိ ယထာ ဘဝိတဗ္ဗံ, သော တထေဝ ဘဝတိ. ယေန နော ဘဝိတဗ္ဗံ, သော န ဘဝတီတိ ဒဿေန္တိ. ဆသွေဝါဘိဇာတီသူတိ ဆသု ဧဝ အဘိဇာတီသု ဌတွာ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, အညာ သုခဒုက္ခဘူမိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တိ.

Sabbe sattāti: họ chỉ tất cả không sót lại các chúng sanh như lạc đà, bò, lừa v.v... Sabbe pāṇāti: họ nói theo cách như là sinh vật một căn, sinh vật hai căn v.v... Sabbe bhūtāti: họ nói nhắm đến các chúng sanh được sinh ra trong vỏ trứng, trong tử cung. Sabbe jīvāti: họ nói nhắm đến lúa, lúa mạch, lúa mì v.v... Thật vậy, đối với những thứ đó, họ có tưởng về sự sống do bản chất nảy mầm của chúng. Avasā abalā avīriyāti: đối với các chúng sanh ấy, không có quyền năng, sức mạnh, hay tinh tấn của riêng mình. Niyatisaṅgatibhāvapariṇatāti: ở đây, niyatīti là sự cố định. Saṅgatīti là sự đi đến các cảnh giới khác nhau trong sáu loại thượng sanh. Bhāvoti là chính tự tánh. Như vậy, do sự cố định, do sự đi đến (các cảnh giới), và do tự tánh mà chúng biến đổi, đạt đến các loại khác nhau. Thật vậy, họ chỉ ra rằng: người nào phải trở thành như thế nào, người đó trở thành đúng như thế ấy; người nào không phải trở thành (như thế nào), người đó không trở thành (như thế ấy). Chasvevābhijātīsūti: họ chỉ ra rằng, (chúng sanh) đứng trong sáu loại thượng sanh ấy mà cảm thọ lạc và khổ, không có cảnh giới lạc khổ nào khác.

တတ္ထ ဆ အဘိဇာတိယော နာမ ကဏှာဘိဇာတိ နီလာဘိဇာတိ လောဟိတာဘိဇာတိ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ သုက္ကာဘိဇာတိ ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ. တတ္ထ သာကုဏိကော သူကရိကော လုဒ္ဒေါ မစ္ဆဃာတကော စောရော စောရဃာတကော, ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကုရူရကမ္မန္တာ, အယံ ကဏှာဘိဇာတိ နာမ. ဘိက္ခူ နီလာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ စတူသု ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဘိက္ခူ စ ကဏ္ဋကဝုတ္တိနော’’တိ အယဉှိ နေသံ ပါဠိယေဝ. အထ ဝါ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ ဧဝံ နာမ ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒန္တိ. ‘‘သမဏကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ’’တိပိ ဟိ နေသံ ပါဠိ. လောဟိတာဘိဇာတိ နာမ နိဂဏ္ဌာ ဧကသာဋကာတိ ဝဒန္တိ. ဣမေ ကိရ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဏ္ဍရတရာ. ဂိဟီ အစေလကသာဝကာ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဣတိ အတ္တနော ပစ္စယဒါယကေ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ဇေဋ္ဌကတရေ ကရောန္တိ. နန္ဒော, ဝစ္ဆော, သင်္ကိစ္စော, အယံ သုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ ပုရိမေဟိ စတူဟိ ပဏ္ဍရတရာ. အာဇီဝကေ ပန ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍရတရာ.

Trong đó, sáu loại thượng sanh là: hắc sanh, thanh sanh, xích sanh, hoàng sanh, bạch sanh, và cực bạch sanh. Trong đó, người săn chim, người mổ heo, thợ săn, người giết cá, kẻ trộm, đao phủ, và bất kỳ ai khác làm những nghề tàn ác, đây gọi là hắc sanh. Họ nói các vị Tỳ-khưu là thanh sanh. Nghe nói rằng các vị ấy bỏ gai vào trong bốn món vật dụng rồi ăn. "Các Tỳ-khưu có hạnh như gai", đây chính là kinh điển của họ. Hoặc là, họ nói rằng một số người xuất gia có tên là "hạnh gai". "Sa-môn hạnh gai" cũng là kinh điển của họ. Họ nói rằng các Nigantha chỉ mặc một mảnh vải là xích sanh. Nghe nói rằng những người này trong sạch hơn hai loại trước. Họ nói rằng các gia chủ là đệ tử của Acelaka là hoàng sanh. Như vậy, họ làm cho các thí chủ của mình trở nên cao quý hơn cả các Nigantha. Họ nói rằng Nanda, Vaccha, Saṅkicca, nhóm này là bạch sanh. Nghe nói rằng họ trong sạch hơn bốn loại trước. Còn các Ājīvaka thì họ gọi là cực bạch sanh. Nghe nói rằng họ trong sạch hơn tất cả.

တတ္ထ [Pg.85] သဗ္ဗေ သတ္တာ ပဌမံ သာကုဏိကာဒယောဝ ဟောန္တိ, တတော ဝိသုဇ္ဈမာနာ သကျသမဏာ ဟောန္တိ, တတော ဝိသုဇ္ဈမာနာ နိဂဏ္ဌာ, တတော အာဇီဝကသာဝကာ, တတော နန္ဒာဒယော, တတော အာဇီဝကာတိ အယမေတေသံ လဒ္ဓိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပစ္စနီကေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမိဓာပိ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

Trong đó, tất cả chúng sanh trước tiên đều là những người săn chim v.v..., từ đó khi được thanh lọc, họ trở thành các sa-môn dòng họ Thích-ca, từ đó khi được thanh lọc, họ trở thành các Nigantha, từ đó (họ trở thành) các đệ tử của Ājīvaka, từ đó (họ trở thành) Nanda v.v..., từ đó (họ trở thành) các Ājīvaka. Đây là chủ thuyết của họ. Phần thiện (bạch phần) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như đã được nói trong trường hợp trước.

ဣမာသု ပန တီသု ဒိဋ္ဌီသု နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟတိ, အကိရိယဒိဋ္ဌိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟတိ, အဟေတုကဒိဋ္ဌိ ဥဘယမ္ပိ ပဋိဗာဟတိ. တတ္ထ ကမ္မံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ဝိပါကော ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ, ဝိပါကံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟိတံ. ဣတိ သဗ္ဗေပေတေ အတ္ထတော ဥဘယပဋိဗာဟကာ နတ္ထိကဝါဒါ စေဝ အဟေတုကဝါဒါ အကိရိယဝါဒါ စ ဟောန္တိ. ယေ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ, တေသံ – ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နံ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, ကရောတော န ကရိယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ, ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ.

Trong ba tà kiến này, đoạn kiến (natthikadiṭṭhi) phủ nhận quả, vô hành kiến (akiriyadiṭṭhi) phủ nhận nghiệp, vô nhân kiến (ahetukadiṭṭhi) phủ nhận cả hai. Trong đó, người phủ nhận nghiệp cũng được xem là đã phủ nhận quả, và người phủ nhận quả cũng được xem là đã phủ nhận nghiệp. Như vậy, tất cả những tà kiến này, về mặt ý nghĩa, đều phủ nhận cả hai (nghiệp và quả), và trở thành những người theo thuyết đoạn diệt, thuyết vô nhân, và thuyết vô hành. Còn những ai chấp nhận chủ thuyết của họ, ngồi ở nơi vắng vẻ ban đêm hay ban ngày, tụng đọc và suy xét, đối với họ – khi suy xét rằng: "không có quả của bố thí, không có quả của cúng dường, người làm ác không bị xem là làm ác, không có nhân, không có duyên" – trên đối tượng đó, tà niệm được thiết lập, tâm trở nên nhất tâm, các tốc hành tâm khởi lên. Ở tốc hành tâm thứ nhất, vẫn còn có thể chữa trị, tương tự ở các tốc hành tâm thứ hai v.v... Ở tốc hành tâm thứ bảy, ngay cả các vị Phật cũng không thể chữa trị, họ trở nên không thể thoái lui, giống như Ariṭṭha và Kaṇṭaka.

တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ, ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ, ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ. ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝီဂေါပကော. ကိံ ပနေသ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော ဟောတိ, ဥဒါဟု အညသ္မိမ္ပီတိ? ဧကသ္မိညေဝ နိယတော, အာသေဝနဝသေန ပန ဘဝန္တရေပိ တံ တံ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတိယေဝ. ဧဝရူပဿ ဟိ ယေဘုယျေန ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ.

Ở đây, có người đi vào một tà kiến, có người đi vào hai, có người đi vào cả ba. Dù đi vào một, dù đi vào hai, hay dù đi vào ba, chúng sanh ấy vẫn trở thành người có tà kiến cố định, bị ngăn che con đường đến cõi trời và ngăn che con đường giải thoát, không có khả năng đi đến cõi trời ngay sau thân mạng ấy, huống nữa là giải thoát. Chúng sanh này được gọi là cọc cắm của vòng luân hồi, là người canh giữ đất. Nhưng có phải người này chỉ cố định trong một thân mạng, hay cũng trong thân mạng khác? (Người ấy) chỉ cố định trong một thân mạng, nhưng do năng lực của sự thực hành thường xuyên, trong kiếp sống khác cũng vẫn ưa thích tà kiến ấy. Thật vậy, đối với người như vậy, phần lớn không có cái gọi là sự thoát ra khỏi vòng sinh tử.

တသ္မာ အကလျာဏဇနံ, အာသီဝိသမိဝေါရဂံ;

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏောတိ.

Do đó, người có trí tuệ, mong cầu sự tăng trưởng, nên tránh xa người xấu ác, như tránh xa con rắn có nọc độc nhanh.

၁၀၃. နတ္ထိ သဗ္ဗသော အာရုပ္ပာတိ အရူပဗြဟ္မလောကော နာမ သဗ္ဗာကာရေန နတ္ထိ. မနောမယာတိ ဈာနစိတ္တမယာ. သညာမယာတိ အရူပဇ္ဈာနသညာယ သညာမယာ. ရူပါနံယေဝ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အယံ လာဘီ ဝါ ဟောတိ တက္ကီ ဝါ. လာဘီ နာမ ရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ. တဿ ရူပါဝစရေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, အရူပါဝစရလောကေ အတ္ထိ[Pg.86]. သော – ‘‘အဟံ အာရုပ္ပာ အတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ သုဏာမိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိ ပန န ဇာနာမိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ. သစေ အာရုပ္ပာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ, သစေ နတ္ထိ, ရူပါဝစရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. ဧဝံ မေ အပဏ္ဏကော ဓမ္မော အပဏ္ဏကောဝ အဝိရဒ္ဓေါဝ ဘဝိဿတီ’’တိ တထာ ပဋိပဇ္ဇတိ. တက္ကီ ပန အပ္ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနော, တဿာပိ ရူပဇ္ဈာနေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, အရူပလောကေ ပန အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ အာရုပ္ပာ အတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ သုဏာမိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိ ပန န ဇာနာမိ. ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ. သစေ အာရုပ္ပာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. သစေ နတ္ထိ, ရူပါဝစရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. ဧဝံ မေ အပဏ္ဏကော ဓမ္မော အပဏ္ဏကောဝ အဝိရဒ္ဓေါဝ ဘဝိဿတီ’’တိ တထာ ပဋိပဇ္ဇတိ.

103. ‘Hoàn toàn không có cõi vô sắc’ nghĩa là cái gọi là cõi Phạm thiên vô sắc hoàn toàn không có. ‘Do ý tạo’ nghĩa là do tâm thiền tạo thành. ‘Do tưởng tạo’ nghĩa là do tưởng tạo thành bởi tưởng của thiền vô sắc. ‘Vị ấy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt chính các sắc pháp’ nghĩa là vị này hoặc là người đã chứng đắc (lābhī) hoặc là người suy luận (takkī). Người chứng đắc là người chứng đắc thiền sắc giới. Vị ấy không có hoài nghi về cõi sắc giới, nhưng có hoài nghi về cõi vô sắc giới. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe những người nói rằng cõi vô sắc có và cũng nghe những người nói rằng không có, nhưng ta không biết chắc là có hay không. Ta sẽ lấy thiền thứ tư làm nền tảng để làm phát sinh thiền vô sắc giới. Nếu cõi vô sắc có, ta sẽ tái sanh ở đó; nếu không có, ta sẽ tái sanh ở cõi Phạm thiên sắc giới. Như vậy, pháp mà ta thực hành là không sai lầm, sẽ chỉ có kết quả không sai lầm, không hư hoại,’ rồi thực hành theo đó. Còn người suy luận là người chưa chứng đắc thiền, vị ấy cũng không có hoài nghi về thiền sắc giới, nhưng có hoài nghi về cõi vô sắc. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe những người nói rằng cõi vô sắc có và cũng nghe những người nói rằng không có, nhưng ta không biết chắc là có hay không. Ta sẽ thực hành biến xứ sơ khởi, làm phát sinh thiền thứ tư, lấy đó làm nền tảng để làm phát sinh thiền vô sắc giới. Nếu cõi vô sắc có, ta sẽ tái sanh ở đó. Nếu không có, ta sẽ tái sanh ở cõi Phạm thiên sắc giới. Như vậy, pháp mà ta thực hành là không sai lầm, sẽ chỉ có kết quả không sai lầm, không hư hoại,’ rồi thực hành theo đó.

၁၀၄. ဘဝနိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. သာရာဂါယ သန္တိကေတိ ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ သန္တိကေ. သံယောဂါယာတိ တဏှာဝသေန သံယောဇနတ္ထာယ. အဘိနန္ဒနာယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒနာယ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အယမ္ပိ လာဘီ ဝါ ဟောတိ တက္ကီ ဝါ. လာဘီ နာမ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ. တဿ အာရုပ္ပေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, နိဗ္ဗာနေ အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ နိရောဓော အတ္ထီတိပိ နတ္ထီတိပိ သုဏာမိ, သယံ န ဇာနာမိ. သမာပတ္တိံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေဿာမိ. သစေ နိရောဓော ဘဝိဿတိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. နော စေ ဘဝိဿတိ, အာရုပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တက္ကီ ပန ဧကသမာပတ္တိယာပိ န လာဘီ, အာရုပ္ပေ ပနဿ ကင်္ခါ နတ္ထိ, ဘဝနိရောဓေ အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ နိရောဓော အတ္ထီတိပိ နတ္ထီတိပိ သုဏာမိ, သယံ န ဇာနာမိ, ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမာပတ္တိပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေဿာမိ. သစေ နိရောဓော ဘဝိဿတိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. နော စေ ဘဝိဿတိ, အာရုပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ တာဝ အပဏ္ဏကာနိ ဘဝန္တု, နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ ပန ကထံ အပဏ္ဏကာနီ’’တိ. ဂဟဏဝသေန. တာနိ ဟိ အပဏ္ဏကံ အပဏ္ဏကန္တိ ဧဝံ ဂဟိတတ္တာ အပဏ္ဏကာနိ နာမ ဇာတာနိ.

104. ‘Sự diệt của hữu’ là Niết-bàn. ‘Gần với sự tham ái’ là gần với sự tham đắm trong vòng luân hồi do năng lực của tham ái. ‘Để trói buộc’ là để trói buộc do năng lực của ái. ‘Để hoan hỷ’ là để hoan hỷ do năng lực của ái và tà kiến. ‘Vị ấy thực hành’ nghĩa là vị này cũng hoặc là người đã chứng đắc (lābhī) hoặc là người suy luận (takkī). Người chứng đắc là người chứng đắc tám thiền chứng. Vị ấy không có hoài nghi về cõi vô sắc, nhưng có hoài nghi về Niết-bàn. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe rằng sự diệt (Niết-bàn) có và cũng nghe rằng không có, nhưng tự mình không biết. Ta sẽ lấy thiền chứng làm nền tảng để phát triển tuệ quán. Nếu sự diệt có, ta sẽ đạt đến A-la-hán quả và nhập Vô dư y Niết-bàn. Nếu không có, ta sẽ tái sanh trong cõi vô sắc,’ rồi thực hành như vậy. Còn người suy luận thì không chứng đắc dù chỉ một thiền chứng, nhưng vị ấy không có hoài nghi về cõi vô sắc, mà có hoài nghi về sự diệt của hữu. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe rằng sự diệt có và cũng nghe rằng không có, nhưng tự mình không biết. Ta sẽ thực hành biến xứ sơ khởi, làm phát sinh tám thiền chứng, lấy thiền chứng làm nền tảng để phát triển tuệ quán. Nếu sự diệt có, ta sẽ đạt đến A-la-hán quả và nhập Vô dư y Niết-bàn. Nếu không có, ta sẽ tái sanh trong cõi vô sắc,’ rồi thực hành như vậy. Ở đây, có người hỏi: ‘Quan điểm “có sự bố thí”... có thể là không sai lầm, nhưng làm thế nào mà quan điểm “không có sự bố thí”... lại là không sai lầm?’ (Đáp:) Do cách chấp thủ. Vì những quan điểm ấy do được chấp thủ theo cách ‘không sai lầm, không sai lầm’ nên được gọi là không sai lầm.

၁၀၅. စတ္တာရောမေတိ [Pg.87] အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. နတ္ထိကဝါဒေါ, အဟေတုကဝါဒေါ အကိရိယဝါဒေါ, အာရုပ္ပာ နတ္ထိ နိရောဓော နတ္ထီတိ ဧဝံဝါဒိနော စ ဒွေတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ ဟေဋ္ဌာ တယော ပုဂ္ဂလာဝ ဟောန္တိ. အတ္ထိကဝါဒါဒယော ပဉ္စ ဧကော စတုတ္ထပုဂ္ဂလောဝ ဟောတိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဘဂဝါ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝါတိ.

105. Câu ‘Này các gia chủ, có bốn hạng người này’ là một sự kết nối riêng biệt. Người theo thuyết hư vô, người theo thuyết vô nhân, người theo thuyết vô hành, và hai người có quan điểm rằng ‘cõi vô sắc không có, sự diệt không có’, năm hạng người này chính là ba hạng người (đã nói) ở dưới. Năm hạng người bắt đầu bằng người theo thuyết hiện hữu chính là hạng người thứ tư. Để chỉ rõ ý nghĩa này, Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này. Ở đó, tất cả đều đã rõ ràng về mặt ý nghĩa.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Apaṇṇaka đã kết thúc.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phẩm thứ nhất đã kết thúc.

၂. ဘိက္ခုဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Tỳ Khưu

၁. အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Giải kinh Ambalaṭṭhikarāhulovāda

၁၀၇. ဧဝံ [Pg.88] မေ သုတန္တိ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ အမ္ဗလဋ္ဌိကာယံ ဝိဟရတီတိ ဝေဠုဝနဝိဟာရဿ ပစ္စန္တေ ပဓာနဃရသင်္ခေပေ ဝိဝေကကာမာနံ ဝသနတ္ထာယ ကတေ အမ္ဗလဋ္ဌိကာတိ ဧဝံနာမကေ ပါသာဒေ ပဝိဝေကံ ဗြူဟယန္တော ဝိဟရတိ. ကဏ္ဋကော နာမ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ တိခိဏောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ အာယသ္မာ သတ္တဝဿိကသာမဏေရကာလေယေဝ ပဝိဝေကံ ဗြူဟယမာနော တတ္ထ ဝိဟာသိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ. အာသနန္တိ ပကတိပညတ္တမေဝေတ္ထ အာသနံ အတ္ထိ, တံ ပပ္ဖောဋေတွာ ဌပေသိ. ဥဒကာဓာနေတိ ဥဒကဘာဇနေ. ‘‘ဥဒကဋ္ဌာနေ’’တိပိ ပါဌော.

107. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Ambalaṭṭhikarāhulovāda. Ở đây, ‘trú tại Ambalaṭṭhikā’ nghĩa là ngài trú ngụ, làm tăng trưởng sự tĩnh lặng, trong một lâu đài tên là Ambalaṭṭhikā, được xây dựng ở cuối tu viện Veḷuvana, có hình dáng như một nơi chuyên tu thiền, dành cho những người ưa thích sự tĩnh lặng. Cái gọi là gai thì từ lúc sinh ra đã sắc nhọn, cũng như vậy, Tôn giả này ngay từ khi còn là một sa di bảy tuổi đã làm tăng trưởng sự tĩnh lặng và đã trú tại đó. ‘Ra khỏi nơi độc cư’ nghĩa là sau khi xả thiền quả. ‘Chỗ ngồi’ nghĩa là ở đây có một chỗ ngồi đã được trải sẵn, ngài phủi sạch và đặt nó. ‘Trong đồ đựng nước’ nghĩa là trong vật chứa nước. Cũng có bản đọc là ‘udakaṭṭhāne’.

အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေသီတိ ဩဝါဒဒါနတ္ထံ အာမန္တေသိ. ဘဂဝတာ ဟိ ရာဟုလတ္ထေရဿ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဒေသနာ ကတာ. သာမဏေရပဉှံ ထေရဿေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ရာဟုလသံယုတ္တံ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တမိဒံ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တန္တိ.

“Āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi” (Ngài gọi Tôn giả Rāhula) có nghĩa là Ngài gọi để ban lời giáo huấn. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã thuyết nhiều bài pháp cho trưởng lão Rāhula. Kinh Sāmaṇerapañha (Vấn đề của Sa-di) đã được thuyết cho chính vị trưởng lão ấy. Tương tự như vậy, kinh Rāhulasaṃyutta (Tương Ưng Rāhula), kinh Mahārāhulovādasutta (Đại kinh Giáo giới Rāhula), kinh Cūḷarāhulovādasutta (Tiểu kinh Giáo giới Rāhula), và kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta (Kinh Giáo giới Rāhula ở Ambalaṭṭhikā) này cũng đã được thuyết.

အယဉှိ အာယသ္မာ သတ္တဝဿိကကာလေ ဘဂဝန္တံ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဟေတွာ ‘‘ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’’တိ ဒါယဇ္ဇံ ယာစမာနော ဘဂဝတာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗာဇိတော. အထ ဘဂဝါ ဒဟရကုမာရာ နာမ ယုတ္တာယုတ္တံ ကထံ ကထေန္တိ, ဩဝါဒမဿ ဒေမီတိ ရာဟုလကုမာရံ အာမန္တေတွာ ‘‘သာမဏေရေန နာမ, ရာဟုလ, တိရစ္ဆာနကထံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တွံ ကထယမာနော ဧဝရူပံ ကထံ ကထေယျာသီ’’တိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတံ ဒသပုစ္ဆံ ပဉ္စပဏ္ဏာသဝိဿဇ္ဇနံ – ‘‘ဧကော ပဉှော ဧကော ဥဒ္ဒေသော ဧကံ ဝေယျာကရဏံ ဒွေ ပဉှာ…ပေ… ဒသ ပဉှာ ဒသ ဥဒ္ဒေသာ ဒသ ဝေယျာကရဏာတိ. ဧကံ နာမ ကိံ? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ…ပေ… ဒသ နာမ ကိံ? ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရဟာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ခု. ပါ. ၄.၁၀) ဣမံ သာမဏေရပဉှံ ကထေသိ. ပုန စိန္တေသိ ‘‘ဒဟရကုမာရာ နာမ ပိယမုသာဝါဒါ ဟောန္တိ, အဒိဋ္ဌမေဝ ဒိဋ္ဌံ အမှေဟိ, ဒိဋ္ဌမေဝ န ဒိဋ္ဌံ အမှေဟီတိ ဝဒန္တိ ဩဝါဒမဿ ဒေမီ’’တိ အက္ခီဟိ ဩလောကေတွာပိ သုခသဉ္ဇာနနတ္ထံ ပဌမမေဝ စတဿော ဥဒကာဓာနူပမာယော[Pg.89], တတော ဒွေ ဟတ္ထိဥပမာယော ဧကံ အာဒါသူပမဉ္စ ဒဿေတွာ ဣမံ သုတ္တံ ကထေသိ. စတူသု ပန ပစ္စယေသု တဏှာဝိဝဋ္ဋနံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကလျာဏမိတ္တုပနိဿယဿ မဟန္တဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ရာဟုလသုတ္တံ (သု. နိ. ရာဟုလသုတ္တ) ကထေသိ. အာဂတာဂတဋ္ဌာနေ ဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ န ကတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ရာဟုလသံယုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈ အာဒယော) ကထေသိ. ‘‘အဟံ သောဘာမိ, မမ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂေါ န ကတ္တဗ္ဗောတိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ ကထေသိ.

Thật vậy, Tôn giả này, vào lúc bảy tuổi, đã nắm lấy vạt y của Đức Thế Tôn và xin tài sản thừa kế rằng: “Thưa Sa-môn, hãy cho con tài sản thừa kế.” Ngài đã được Đức Thế Tôn giao cho trưởng lão Sāriputta, vị Tướng quân Chánh pháp, và được xuất gia. Bấy giờ, Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Các bé trai thường nói những lời thích hợp và không thích hợp, ta sẽ ban lời giáo huấn cho nó.” Ngài gọi thiếu niên Rāhula và dạy kinh Sāmaṇerapañha (Vấn đề của Sa-di) này, là kinh không bị chư Phật từ bỏ, gồm mười câu hỏi và năm mươi lăm câu trả lời: “Này Rāhula, một vị Sa-di không nên nói chuyện vô ích. Khi con nói, con nên nói những lời như thế này: ‘Một câu hỏi, một đề mục, một lời giải đáp; hai câu hỏi… cho đến… mười câu hỏi, mười đề mục, mười lời giải đáp. Cái gì là một? Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực… cho đến… Cái gì là mười? Vị được gọi là A-la-hán là vị đã thành tựu mười chi phần.’” Sau đó, Ngài lại suy nghĩ: “Các bé trai thường thích nói dối, chúng nói ‘chúng tôi đã thấy’ về điều chưa thấy, và ‘chúng tôi chưa thấy’ về điều đã thấy. Ta sẽ ban lời giáo huấn cho nó.” Sau khi nhìn bằng mắt, để cho dễ hiểu, trước hết Ngài đã chỉ ra bốn ví dụ về đồ chứa nước, sau đó là hai ví dụ về con voi, và một ví dụ về tấm gương, rồi thuyết bài kinh này. Hơn nữa, Ngài đã thuyết kinh Rāhulasutta, sau khi chỉ ra sự đoạn tuyệt ái dục trong bốn món vật dụng, sự từ bỏ dục tham trong năm dục công đức, và tầm quan trọng của việc nương tựa bạn lành. Ngài đã thuyết kinh Rāhulasaṃyutta để chỉ ra rằng không nên có dục tham trong các cõi sống ở những nơi đã đến. Ngài đã thuyết kinh Mahārāhulovādasutta để chỉ ra rằng không nên có dục tham nương tựa vào gia đình dựa trên tự thân rằng: “Ta đẹp, sắc xứ của ta thanh tịnh.”

တတ္ထ ရာဟုလသုတ္တံ ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ ဝုတ္တန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. တဉှိ အဘိဏှောဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ. ရာဟုလသံယုတ္တံ သတ္တဝဿိကကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဝဿိကဘိက္ခုကာလာ ဝုတ္တံ. မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ အဋ္ဌာရသ ဝဿသာမဏေရကာလေ ဝုတ္တံ. စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ အဝဿိကဘိက္ခုကာလေ ဝုတ္တံ. ကုမာရကပဉှဉ္စ ဣဒဉ္စ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရကာလေ ဝုတ္တံ. တေသု ရာဟုလသုတ္တံ အဘိဏှောဝါဒတ္ထံ, ရာဟုလသံယုတ္တံ, ထေရဿ ဝိပဿနာဂဗ္ဘဂဟဏတ္ထံ, မဟာရာဟုလောဝါဒံ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂဝိနောဒနတ္ထံ, စူဠရာဟုလောဝါဒံ ထေရဿ ပဉ္စဒသ-ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယ-ဓမ္မပရိပါကကာလေ အရဟတ္တဂါဟာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ ပန သန္ဓာယ ရာဟုလတ္ထေရော ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ တထာဂတဿ ဂုဏံ ကထေန္တော ဣဒမာဟ –

Trong số đó, không nên nói rằng kinh Rāhulasutta được thuyết vào một thời điểm cụ thể nào đó. Thật vậy, kinh ấy được thuyết như là lời giáo huấn thường xuyên. Kinh Rāhulasaṃyutta được thuyết từ khi ngài bảy tuổi cho đến khi là một vị Tỳ-khưu chưa hạ lạp. Kinh Mahārāhulovādasutta được thuyết khi ngài là một vị Sa-di mười tám tuổi. Kinh Cūḷarāhulovādasutta được thuyết khi ngài là một vị Tỳ-khưu chưa hạ lạp. Kinh Kumārakapañha và kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta này được thuyết khi ngài là một vị Sa-di bảy tuổi. Trong số đó, kinh Rāhulasutta được thuyết nhằm mục đích giáo huấn thường xuyên; kinh Rāhulasaṃyutta được thuyết nhằm mục đích giúp trưởng lão thọ trì thai tạng của pháp minh sát; kinh Mahārāhulovāda được thuyết nhằm mục đích loại bỏ dục tham nương tựa vào gia đình; kinh Cūḷarāhulovāda được thuyết nhằm mục đích giúp trưởng lão chứng đắc quả A-la-hán vào thời điểm mười lăm pháp trợ giúp giải thoát đã chín muồi. Và cũng liên quan đến điều này, trưởng lão Rāhula, khi nói về công đức của Như Lai giữa Tăng chúng, đã nói lên lời này –

‘‘ကိကီဝ ဗီဇံ ရက္ခေယျ, စာမရီ ဝါလမုတ္တမံ;

နိပကော သီလသမ္ပန္နော, မမံ ရက္ခိ တထာဂတော’’တိ. (အပ. ၁.၂.၈၃);

“Như chim le le bảo vệ trứng, như bò yak bảo vệ chùm lông đuôi quý; Bậc Trí Tuệ, đầy đủ giới hạnh, Như Lai đã bảo vệ con như vậy.”

သာမဏေရပဉှံ အယုတ္တဝစနပဟာနတ္ထံ, ဣဒံ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ အကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ.

Kinh Sāmaṇerapañha được thuyết nhằm mục đích từ bỏ lời nói không thích hợp; kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta này được thuyết nhằm mục đích không nói lời dối trá có chủ ý.

တတ္ထ ပဿသိ နောတိ ပဿသိ နု. ပရိတ္တန္တိ ထောကံ. သာမညန္တိ သမဏဓမ္မော. နိက္ကုဇ္ဇိတွာတိ အဓောမုခံ ကတွာ. ဥက္ကုဇ္ဇိတွာတိ ဥတ္တာနံ ကတွာ.

Ở đây, passasi no có nghĩa là passasi nu (ngươi có thấy không). Parittaṃ có nghĩa là thokaṃ (một ít). Sāmaññaṃ có nghĩa là samaṇadhammo (pháp của Sa-môn). Nikkujjitvā có nghĩa là adhomukhaṃ katvā (úp xuống). Ukkujjitvā có nghĩa là uttānaṃ katvā (ngửa lên).

၁၀၈. သေယျထာပိ, ရာဟုလ, ရညော နာဂေါတိ အယံ ဥပမာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ သံဝရရဟိတဿ ဩပမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဤသာဒန္တောတိ ရထီသာသဒိသဒန္တော[Pg.90]. ဥရုဠှဝါတိ အဘိဝဍ္ဎိတော အာရောဟသမ္ပန္နော. အဘိဇာတောတိ သုဇာတော ဇာတိသမ္ပန္နော. သင်္ဂါမာဝစရောတိ သင်္ဂါမံ ဩတိဏ္ဏပုဗ္ဗော. ကမ္မံ ကရောတီတိ အာဂတာဂတေ ပဝဋ္ဋေန္တော ဃာတေတိ. ပုရတ္ထိမကာယာဒီသု ပန ပုရတ္ထိမကာယေန တာဝ ပဋိသေနာယ ဖလကကောဋ္ဌကမုဏ္ဍပါကာရာဒယော ပါတေတိ, တထာ ပစ္ဆိမကာယေန. သီသေန ကမ္မံ နာမ နိယမေတွာ ဧတံ ပဒေသံ မဒ္ဒိဿာမီတိ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတိ, ဧတ္တကေန သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒွေဓာ ဘိဇ္ဇတိ. ကဏ္ဏေဟိ ကမ္မံ နာမ အာဂတာဂတေ သရေ ကဏ္ဏေဟိ ပဟရိတွာ ပါတနံ. ဒန္တေဟိ ကမ္မံ နာမ ပဋိဟတ္ထိအဿဟတ္ထာရောဟအဿာရောဟပဒါဒီနံ ဝိဇ္ဈနံ. နင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္မံ နာမ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဗန္ဓာယ ဒီဃာသိလဋ္ဌိယာ ဝါ အယမုသလေန ဝါ ဆေဒနဘေဒနံ. ရက္ခတေဝ သောဏ္ဍန္တိ သောဏ္ဍံ ပန မုခေ ပက္ခိပိတွာ ရက္ခတိ.

108. “Này Rāhula, ví như con voi của vua” – ví dụ này được nói ra để chỉ ra sự tương đồng đối với người không có sự thu thúc trong việc nói dối có chủ ý. Ở đây, īsādanto có nghĩa là rathīsāsadisadanto (có ngà cong như gọng xe). Uruḷhavā có nghĩa là abhivaḍḍhito ārohasampanno (to lớn, hùng dũng). Abhijāto có nghĩa là sujāto jātisampanno (thuần chủng, thuộc dòng dõi tốt). Saṅgāmāvacaro có nghĩa là saṅgāmaṃ otiṇṇapubbo (đã từng ra trận). Kammaṃ karoti (nó làm công việc) có nghĩa là nó giết chết những kẻ thù đến gần bằng cách giày xéo. Hơn nữa, trong các bộ phận như thân trước, trước hết nó dùng thân trước để phá đổ các hàng rào cọc, tháp canh, thành lũy, v.v., của quân địch; tương tự như vậy với thân sau. Công việc của đầu là, sau khi xác định “ta sẽ giày xéo khu vực này,” nó quay lại và nhìn; chỉ với hành động đó, một trăm hay một ngàn quân cũng bị vỡ làm hai. Công việc của tai là dùng tai đánh bật những mũi tên bay tới. Công việc của ngà là đâm húc voi, ngựa, quản tượng, kỵ binh, bộ binh, v.v., của đối phương. Công việc của đuôi là chặt và đâm bằng một cây gậy dài hoặc một cây chùy sắt được buộc vào đuôi. Rakkhateva soṇḍaṃ (nó bảo vệ cái vòi) có nghĩa là nó bảo vệ cái vòi bằng cách đặt nó vào trong miệng.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ တဿ ဟတ္ထိနော ကရဏေ. အပရိစ္စတ္တန္တိ အနိဿဋ္ဌံ, ပရေသံ ဇယံ အမှာကဉ္စ ပရာဇယံ ပဿီတိ မညတိ. သောဏ္ဍာယပိ ကမ္မံ ကရောတီတိ အယမုဂ္ဂရံ ဝါ ခဒိရမုသလံ ဝါ ဂဟေတွာ သမန္တာ အဋ္ဌာရသဟတ္ထဋ္ဌာနံ မဒ္ဒတိ. ပရိစ္စတ္တန္တိ ဝိဿဋ္ဌံ, ဣဒါနိ ဟတ္ထိယောဓာဒီသု န ကုတောစိ ဘာယတိ, အမှာကံ ဇယံ ပရေသဉ္စ ပရာဇယံ ပဿီတိ မညတိ. နာဟံ တဿ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ တဿ ဒုက္ကဋာဒိအာပတ္တိဝီတိက္ကမေ ဝါ မာတုဃာတကာဒိကမ္မေသု ဝါ ကိဉ္စိ ပါပံ အကတ္တဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တိဟ တေတိ ယသ္မာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒိနော အကတ္တဗ္ဗံ ပါပံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ တယာ ဟသာယပိ ဒဝကမျတာယပိ မုသာ န ဘဏိဿာမီတိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထောတိ ဩလောကနတ္ထော, ယံ မုခေ ဝဇ္ဇံ ဟောတိ, တဿ ဒဿနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ ဩလောကေတွာ ဩလောကေတွာ.

“Tattha” nghĩa là: trong hành động đó của con voi. “Apariccattam” nghĩa là: chưa từ bỏ, người quản tượng nghĩ rằng: “Nó thấy chiến thắng của người khác và thất bại của chúng ta”. “Soṇḍāyapi kammaṃ karoti” nghĩa là: nó lấy cây chùy sắt hoặc cây chày gỗ khadira rồi chà đạp một khu vực mười tám cubit xung quanh. “Pariccattam” nghĩa là: đã từ bỏ, người quản tượng nghĩ rằng: “Bây giờ con voi không sợ hãi bất cứ chiến binh địch nào, nó thấy chiến thắng của chúng ta và thất bại của kẻ khác”. “Nāhaṃ tassa kiñci pāpaṃ” nghĩa là: đối với người ấy, không có việc ác nào gọi là không nên làm, dù là trong việc vi phạm các tội như dukkaṭa, v.v., hay trong các hành động như giết mẹ, v.v. “Tasmā tiha te” nghĩa là: bởi vì đối với người cố ý nói dối, không có việc ác nào gọi là không nên làm, do đó, con nên học tập rằng: “Ta sẽ không nói dối, dù chỉ để đùa giỡn hay vui chơi”. “Paccavekkhaṇattho” nghĩa là có mục đích xem xét. Ý muốn nói là: có mục đích thấy bất cứ lỗi lầm nào có trên mặt. “Paccavekkhitvā paccavekkhitvā” nghĩa là: sau khi xem xét lại nhiều lần.

၁၀၉. သသက္ကံ န ကရဏီယန္တိ ဧကံသေနေဝ န ကာတဗ္ဗံ. ပဋိသံဟရေယျာသီတိ နိဝတ္တေယျာသိ မာ ကရေယျာသိ. အနုပဒဇ္ဇေယျာသီတိ အနုပဒေယျာသိ ဥပတ္ထမ္ဘေယျာသိ ပုနပ္ပုနံ ကရေယျာသိ. အဟောရတ္တာနုသိက္ခီတိ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝဉ္စ သိက္ခမာနော.

109. “Sasakkaṃ na karaṇīyam” nghĩa là: chắc chắn không nên làm. “Paṭisaṃhareyyāsi” nghĩa là: hãy từ bỏ, đừng làm. “Anupadajjeyyāsi” nghĩa là: hãy theo sau, hãy ủng hộ, hãy làm đi làm lại. “Ahorattānusikkhinā” nghĩa là: bởi người đang học tập cả ngày lẫn đêm.

၁၁၁. အဋ္ဋီယိတဗ္ဗန္တိ အဋ္ဋေန ပီဠိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဟရာယိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဂူထံ ဒိသွာ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ. မနောကမ္မဿ ပန အဒေသနာဝတ္ထုကတ္တာ ဣဓ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ. ကိတ္တကေ ပန ဌာနေ ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ [Pg.91] သောဓေတဗ္ဗာနိ, ကိတ္တကေ မနောကမ္မန္တိ. ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ တာဝ ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေယေဝ သောဓေတဗ္ဗာနိ. ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နေန ဟိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိသဇ္ဇာ အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဣမသ္မိံ အန္တရေ ပရေသံ အပ္ပိယံ ကာယကမ္မံ ဝါ ဝစီကမ္မံ ဝါ’’တိ. သစေ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ဒေသနာယုတ္တံ ဒေသေတဗ္ဗံ, အာဝိကရဏယုတ္တံ အာဝိကာတဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ. မနောကမ္မံ ပန ဧတသ္မိံ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဋ္ဌာနေ သောဓေတဗ္ဗံ. ကထံ? ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ အဇ္ဇ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဋ္ဌာနေ ရူပါဒီသု ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ’’တိ? သစေ အတ္ထိ, ‘‘ပုန န ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ.

111. “Aṭṭīyitabbaṃ” nghĩa là: nên bị dằn vặt, bị bức bách. “Harāyitabbaṃ” nghĩa là: nên hổ thẹn. “Jigucchitabbaṃ” nghĩa là: nên khởi lên sự ghê tởm, giống như nên khởi lên sự ghê tởm sau khi thấy phân. Hơn nữa, vì ý nghiệp không phải là đối tượng của việc sám hối (desanā), nên ở đây không nói rằng “nên được sám hối” (desetabbaṃ). Vậy thì, thân nghiệp và khẩu nghiệp đã phát sinh ở đâu nên được thanh lọc, và ý nghiệp đã phát sinh ở đâu nên được thanh lọc? Trước hết, thân nghiệp và khẩu nghiệp nên được thanh lọc chỉ trong một buổi sáng. Vị tỳ khưu, sau khi làm xong việc ăn uống, ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, nên quán xét như sau: “Bắt đầu từ lúc rạng đông cho đến khi ta ngồi ở nơi này, trong khoảng thời gian này, có chăng ta đã làm thân nghiệp hay khẩu nghiệp nào không làm hài lòng người khác?”. Nếu biết rằng 'có', việc cần sám hối thì nên sám hối, việc cần bộc bạch thì nên bộc bạch. Nếu biết rằng 'không có', nên an trú với chính niềm hoan hỷ và vui mừng đó. Còn ý nghiệp, nên được thanh lọc ở nơi tìm kiếm vật thực. Như thế nào? “Hôm nay, ở nơi tìm kiếm vật thực, có chăng ta đã có sự hài lòng, tham ái, hay sân hận đối với sắc, v.v.?”. Nếu có, nên quyết tâm chỉ bằng tâm rằng: “Ta sẽ không làm như vậy nữa”. Nếu không có, nên an trú với chính niềm hoan hỷ và vui mừng đó.

၁၁၂. သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ ဗုဒ္ဓါ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဝါ တထာဂတသာဝကာ ဝါ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ အတီတေပိ ဧဝံ ပရိသောဓေသုံ, အနာဂတေပိ ပရိသောဓေဿန္တိ, ဧတရဟိပိ ပရိသောဓေန္တိ, တသ္မာ တုမှေဟိပိ တေသံ အနုသိက္ခန္တေဟိ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမံ ပန ဒေသနံ ဘဂဝါ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဥဿိတဿ ရတနရာသိနော ယောဇနိယမဏိက္ခန္ဓေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ဝိယ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ပရိနိဋ္ဌာပေသီတိ.

112. “Samaṇā vā brāhmaṇā vā” nghĩa là: hoặc là các vị Phật, hoặc là các vị Phật Độc Giác, hoặc là các vị Thinh Văn của Như Lai. “Tasmā tiha” nghĩa là: bởi vì trong quá khứ các vị ấy đã thanh lọc như vậy, trong tương lai các vị ấy cũng sẽ thanh lọc, và trong hiện tại các vị ấy cũng đang thanh lọc, do đó, cả các con nữa, trong khi noi theo các vị ấy, cũng nên thực hành như vậy. Đây là ý nghĩa. Ý nghĩa của những lời còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. Hơn nữa, Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt, giống như đặt đỉnh chóp bằng một khối ngọc báu cao một trăm do-tuần lên trên một đống châu báu được dựng lên cho đến cõi trời cao nhất.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích Kinh Giáo giới La-hầu-la ở Ambalaṭṭhikā đã kết thúc.

၂. မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Giải thích Kinh Đại Giáo giới La-hầu-la

၁၁၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓီတိ ဒဿနံ အဝိဇဟိတွာ ဂမနံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ကတွာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဣရိယာပထာနုဗန္ဓနေန အနုဗန္ဓိ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော ဝိလာသိတဂမနေန ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတိ, ရာဟုလတ္ထေရော ဒသဗလဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော.

113. “Evaṃ me sutaṃ” v.v... là Kinh Đại Giáo giới La-hầu-la. Trong đó, “piṭṭhito piṭṭhito anubandhi” nghĩa là: đã đi theo từ phía sau bằng cách đi theo oai nghi, không rời khỏi tầm mắt, đi không gián đoạn. Quả vậy, khi ấy Đức Thế Tôn đi ở phía trước với dáng đi uyển chuyển, đặt chân từng bước một; Trưởng lão Rāhula đi ở phía sau, trở thành người đi theo dấu chân của bậc Thập Lực.

တတ္ထ ဘဂဝါ သုပုပ္ဖိတသာလဝနမဇ္ဈဂတော သုဘူမိဩတရဏတ္ထာယ နိက္ခန္တမတ္တဝရဝါရဏော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဝရဝါရဏဿ ပစ္ဆတော [Pg.92] နိက္ခန္တဂဇပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ သာယနှသမယေ မဏိဂုဟတော နိက္ခမိတွာ ဂေါစရံ ပဋိပန္နော ကေသရသီဟော ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သီဟမိဂရာဇာနံ အနုဗန္ဓန္တော နိက္ခန္တသီဟပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ မဏိပဗ္ဗတသဿိရိကဝနသဏ္ဍတော ဒါဌဗလော မဟာဗျဂ္ဃော ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဗျဂ္ဃရာဇာနံ အနုဗန္ဓဗျဂ္ဃပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ သိမ္ဗလိဒါယတော နိက္ခန္တသုပဏ္ဏရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သုပဏ္ဏရာဇဿ ပစ္ဆတော နိက္ခန္တသုပဏ္ဏပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတော ဂဂနတလံ ပက္ခန္ဒသုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဟံသာဓိပတိံ အနုပက္ခန္ဒဟံသပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ မဟာသရံ အဇ္ဈောဂါဠှာ သုဝဏ္ဏမဟာနာဝါ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သုဝဏ္ဏနာဝံ ပစ္ဆာ အနုဗန္ဓနာဝါပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ စက္ကရတနာနုဘာဝေန ဂဂနတလေ သမ္ပယာတစက္ကဝတ္တိရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ရာဇာနံ အနုသမ္ပယာတပရိဏာယကရတနံ ဝိယ. ဘဂဝါ ဝိဂတဝလာဟကံ နဘံ ပဋိပန္နတာရကရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ တာရကာဓိပတိနော အနုမဂ္ဂပဋိပန္နာ ပရိသုဒ္ဓဩသဓိတာရကာ ဝိယ.

Trong đó, Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con voi chúa quý phái đang trong thời kỳ động dục đi ra khỏi rừng sāla đang nở hoa rực rỡ để đi xuống vùng đất tốt; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con voi con đi ra phía sau con voi chúa quý phái. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con sư tử vương có bờm đi ra từ hang ngọc vào buổi chiều để đến nơi kiếm ăn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con sư tử con đi ra theo sau vua sư tử. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con cọp chúa vĩ đại có sức mạnh ở nanh đi ra từ lùm cây trong khu rừng huy hoàng của núi ngọc; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con cọp con đi theo sau cọp chúa. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua garuḍa đi ra từ rừng cây gòn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con garuḍa con đi ra phía sau vua garuḍa. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua ngỗng vàng bay từ núi Cittakūṭa vào bầu trời; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con ngỗng con bay theo sau vua ngỗng. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một chiếc thuyền lớn bằng vàng đi vào hồ lớn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một chiếc thuyền nhỏ đi theo sau chiếc thuyền vàng. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một vị Chuyển Luân Vương đi trên bầu trời nhờ oai lực của bánh xe báu; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như tướng quân báu đi theo sau nhà vua. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua của các vì sao (mặt trăng) đi vào bầu trời không mây; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như sao mai trong sáng đi theo con đường của vua các vì sao.

ဘဂဝါပိ မဟာသမ္မတပဝေဏိယံ ဩက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝါပိ သင်္ခေ ပက္ခိတ္တခီရသဒိသော သုပရိသုဒ္ဓဇာတိခတ္တိယကုလေ ဇာတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝါပိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝတောပိ သရီရံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ ဒေဝနဂရေသု သမုဿိတရတနတောရဏံ ဝိယ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ စ အတိမနောဟရဏံ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿာပိ. ဣတိ ဒွေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ, ဒွေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ, ဒွေပိ ခတ္တိယသုခုမာလာ, ဒွေပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ, ဒွေပိ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဧကမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ ပဋိပါဋိယာ ဂစ္ဆန္တာနံ ဒွိန္နံ စန္ဒမဏ္ဍလာနံ ဒွိန္နံ သူရိယမဏ္ဍလာနံ ဒွိန္နံ သက္ကသုယာမသန္တုသိတသုနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာဒီနံ သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနာ ဝိယ ဝိရောစိံသု.

Đức Thế Tôn cũng sanh ra trong dòng dõi vua Okkākarāja, thuộc dòng truyền thừa của vua Mahāsammata, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Đức Thế Tôn cũng sanh ra trong dòng dõi Sát-đế-lỵ có huyết thống vô cùng thanh tịnh, giống như sữa được rót vào vỏ ốc xà cừ, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Đức Thế Tôn cũng từ bỏ vương quốc mà xuất gia, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Thân của Đức Thế Tôn được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, vô cùng đẹp đẽ như cổng chào bằng châu báu được dựng lên ở cõi trời, và như cây san hô pāricchattaka nở rộ tất cả hoa; thân của Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Như vậy, cả hai vị đều thành tựu lời phát nguyện, cả hai vị đều là vua xuất gia, cả hai vị đều là dòng dõi Sát-đế-lỵ cao quý, cả hai vị đều có màu da như vàng, cả hai vị đều thành tựu các tướng tốt, cả hai vị đều đi trên cùng một con đường. Khi đi theo thứ tự, cả hai vị tỏa sáng rực rỡ, dường như đang dùng vẻ huy hoàng của mình để lấn át vẻ huy hoàng của hai vầng trăng, hai vầng mặt trời, của hai vị trời Đế Thích, Suyāma, Santusita, Sunimmita, Vasavatti, và Đại Phạm Thiên.

တတြာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တောဝ ပါဒတလတော ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ တထာဂတံ အာလောကေသိ. သော ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓဝေသဝိလာသံ ဒိသွာ ‘‘သောဘတိ ဘဂဝါ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တသရီရော ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တတာယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏသုဝဏ္ဏစုဏ္ဏမဇ္ဈဂတော ဝိယ, ဝိဇ္ဇုလတာပရိက္ခိတ္တော ကနကပဗ္ဗတော ဝိယ, ယန္တသုတ္တသမာကဍ္ဎိတရတနဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ, ရတ္တပံသုကူလစီဝရပဋိစ္ဆန္နောပိ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တကနကပဗ္ဗတော ဝိယ, ပဝါဠလတာပဋိမဏ္ဍိတံ သုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ[Pg.93], စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏပူဇိတံ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ဝိယ, လာခါရသာနုလိတ္တော ကနကယူပေါ ဝိယ, ရတ္တဝလာဟကန္တရတော တင်္ခဏဗ္ဘုဂ္ဂတပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ, အဟော သမတိံသပါရမိတာနုဘာဝသဇ္ဇိတဿ အတ္တဘာဝဿ သိရီသမ္ပတ္တီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော အတ္တာနမ္ပိ ဩလောကေတွာ – ‘‘အဟမ္ပိ သောဘာမိ. သစေ ဘဂဝါ စတူသု မဟာဒီပေသု စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ အကရိဿာ, မယှံ ပရိဏာယကဋ္ဌာနန္တရံ အဒဿာ. ဧဝံ သန္တေ အတိဝိယ ဇမ္ဗုဒီပတလံ အသောဘိဿာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ.

Khi ấy, Tôn giả Rāhula, trong khi đi theo sau lưng Đức Thế Tôn, đã ngắm nhìn Như Lai từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc trên đỉnh đầu. Vị ấy, sau khi thấy vẻ đẹp uy nghi của Đức Phật, đã suy nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn thật rực rỡ, thân Ngài được trang điểm bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được bao quanh bởi hào quang một tầm, giống như đang ở giữa những hạt bụi vàng được rắc tung tóe, như ngọn núi vàng được những dây leo chớp giật bao quanh, như một bảo tháp bằng vàng được trang trí bằng châu báu do máy móc kéo dây; dù được che phủ bởi y phấn tảo màu đỏ, Ngài vẫn giống như ngọn núi vàng được bao bọc bởi tấm thảm len màu đỏ, như một bảo tháp bằng vàng được trang hoàng bởi những dây leo san hô, như một bảo tháp vàng được cúng dường bằng bột chu sa và bột vôi, như một cột trụ bằng vàng được phết nhựa cánh kiến, như vầng trăng tròn vừa mọc lên từ giữa đám mây đỏ. Ôi, sự huy hoàng của thân thể này, được tạo nên bởi oai lực của ba mươi pháp ba-la-mật!" Sau đó, nhìn lại chính mình, vị ấy đã khởi lên lòng tham ái quyến luyến gia đình, nương vào thân thể của mình mà nghĩ rằng: "Ta cũng đẹp đẽ. Nếu Đức Thế Tôn trị vì làm vua Chuyển luân vương trong bốn đại châu, Ngài sẽ ban cho ta địa vị thái tử. Khi ấy, cõi Diêm-phù-đề này sẽ vô cùng rực rỡ."

ဘဂဝါပိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တောဝ စိန္တေသိ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏစ္ဆဝိမံသလောဟိတော ဒါနိ ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝေါ. ရဇနီယေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု ဟိ စိတ္တဿ ပက္ခန္ဒနကာလော ဇာတော, ကိံ ဗဟုလတာယ နု ခေါ ရာဟုလော ဝီတိနာမေတီ’’တိ. အထ သဟာဝဇ္ဇနေနေဝ ပသန္နဥဒကေ မစ္ဆံ ဝိယ, ပရိသုဒ္ဓေ အာဒါသမဏ္ဍလေ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ စ တဿ တံ စိတ္တုပ္ပာဒံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာဝ – ‘‘အယံ ရာဟုလော မယှံ အတြဇော ဟုတွာ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒော ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နော အဂေါစရေ စရတိ, ဒိသာမူဠှအဒ္ဓိကော ဝိယ အဂန္တဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ခေါ ပနဿ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ ဝဍ္ဎန္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ ပဿိတုံ န ဒဿတိ, ပရတ္ထမ္ပိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ. တတော နိရယေပိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေဿတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ, ပေတ္တိဝိသယေပိ, အသုရကာယေပိ, သမ္ဗာဓေပိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိပါတေဿတိ. အယဉှိ –

Đức Thế Tôn, trong khi đi phía trước, cũng suy nghĩ: "Bây giờ, thân thể của Rāhula có da, thịt và máu đầy đặn. Thật vậy, đã đến lúc tâm nó lao vào các đối tượng khả ái như sắc trần. Rāhula đang sống với điều gì là chủ yếu đây?" Rồi, ngay khi quán xét, Ngài đã thấy được tâm niệm ấy của Rāhula, giống như người thấy cá trong nước trong, hay thấy ảnh mặt trong gương sáng. Vừa thấy xong, Ngài nghĩ: "Rāhula này, là con trai của ta, đang đi theo sau ta, lại nương vào thân thể mình mà khởi lên lòng tham ái quyến luyến gia đình, nghĩ rằng 'Ta đẹp, sắc của ta trong sáng'. Nó đang lao vào bến không an toàn, đi vào con đường sai lầm, đi trong vùng không nên đi, giống như người đi đường bị lạc hướng, đi về hướng không nên đi. Phiền não này của nó, nếu tăng trưởng bên trong, sẽ không cho nó thấy được lợi ích của chính mình đúng như thật, cũng không cho thấy lợi ích của người khác, cũng không cho thấy lợi ích của cả hai. Do đó, nó sẽ khiến nó phải tái sanh vào địa ngục, vào loài bàng sanh, vào cõi ngạ quỷ, vào loài a-tu-la, và vào trong bụng mẹ chật hẹp, khiến nó rơi vào vòng luân hồi vô thủy. Vì rằng:"

အနတ္ထဇနနော လောဘော, လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော;

ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

Lòng tham sinh ra điều bất lợi, lòng tham làm tâm khuấy động; sự sợ hãi sinh ra từ bên trong, người đời không hiểu được điều đó.

လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရံ. (ဣတိဝု. ၈၈) –

Người tham lam không biết lợi ích, người tham lam không thấy được Chánh pháp; khi lòng tham chế ngự con người, khi ấy bóng tối mịt mù hiện hữu.

ယထာ ခေါ ပန အနေကရတနပူရာ မဟာနာဝါ ဘိန္နဖလကန္တရေန ဥဒကံ အာဒိယမာနာ မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဝေဂေနဿာ ဝိဝရံ ပိဒဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော. ယာဝဿ အယံ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ သီလရတနာဒီနိ န ဝိနာသေတိ, တာဝဒေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယမကာသိ. ဧဝရူပေသု ပန ဌာနေသု ဗုဒ္ဓါနံ နာဂဝိလောကနံ [Pg.94] နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ယန္တေန ပရိဝတ္တိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သကလကာယေနေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ဌိတော ရာဟုလဘဒ္ဒံ အာမန္တေသိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အပလောကေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Ví như một chiếc thuyền lớn chở đầy châu báu, khi bị nước tràn vào qua khe hở của tấm ván vỡ, không thể lơ là dù chỉ trong chốc lát, mà phải nhanh chóng bịt lại lỗ hổng; cũng vậy, phiền não này không thể lơ là. "Chừng nào phiền não này bên trong chưa phá hủy các châu báu như giới, chừng đó ta sẽ chế ngự nó," Ngài đã quyết định như vậy. Trong những trường hợp như vậy, các vị Phật thường có cái nhìn gọi là "cái nhìn của voi chúa". Vì vậy, Ngài xoay cả thân mình lại như một pho tượng vàng được xoay bằng máy móc, rồi đứng lại và gọi Tôn giả Rāhulabhadda. Để chỉ điều đó, câu "Khi ấy, Đức Thế Tôn ngoái lại nhìn..." đã được nói đến.

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. နေတံ မမာတိအာဒီနိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ ဝုတ္တာနိ. ရူပမေဝ နု ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? တဿ ကိရ – ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာ’’တိ သုတွာ – ‘‘ဘဂဝါ သဗ္ဗံ ရူပံ ဝိပဿနာပညာယ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ, ဝေဒနာဒီသု နု ခေါ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ နယော ဥဒပါဒိ. တသ္မာ တသ္မိံ နယေ ဌိတော ပုစ္ဆတိ. နယကုသလော ဟေသ အာယသ္မာ ရာဟုလော, ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ဣဒမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗံ ဣဒမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗမေဝါတိ နယသတေနပိ နယသဟဿေနပိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော.

Trong đó, các câu bắt đầu bằng "bất cứ sắc nào" đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong phần giảng về các uẩn của sách Thanh Tịnh Đạo. Các câu bắt đầu bằng "cái này không phải của tôi" đã được nói trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi. Tại sao vị ấy lại hỏi: "Bạch Đức Thế Tôn, có phải chỉ có sắc thôi không?" Nghe câu "Tất cả sắc này không phải của tôi, không phải là tôi, không phải là tự ngã của tôi", vị ấy đã khởi lên phương pháp suy luận rằng: "Đức Thế Tôn dạy rằng tất cả sắc nên được thấy như vậy bằng tuệ minh sát, vậy đối với thọ và các uẩn khác thì nên thực hành như thế nào?" Vì vậy, đứng trên phương pháp suy luận đó, vị ấy đã hỏi. Tôn giả Rāhula này quả là người thiện xảo về phương pháp suy luận. Khi được dạy "Điều này không nên làm", vị ấy có thể thấu hiểu qua hàng trăm, hàng ngàn phương pháp suy luận rằng "Điều này cũng không nên làm, điều kia cũng không nên làm". Khi được dạy "Điều này nên làm", phương pháp suy luận cũng tương tự như vậy.

သိက္ခာကာမော ဟိ အယံ အာယသ္မာ, ပါတောဝ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပတ္ထမတ္တံ ဝါလိကံ ဩကိရတိ – ‘‘အဇ္ဇ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကာ မယှံ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကာ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ ဧတ္တကံ ပရိဘာသံ လဘာမီ’’တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ နံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တော – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာကာမာနံ ယဒိဒံ ရာဟုလော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉) သိက္ခာယမေဝ အဂ္ဂံ ကတွာ ဌပေသိ. သောပိ အာယသ္မာ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ တမေဝ သီဟနာဒံ နဒိ –

Quả thật, Tôn giả này (Rāhula) là người ham muốn học giới, vào lúc sáng sớm ngài đã rải một nắm cát trong khuôn viên hương phòng với ý nghĩ: “Mong rằng hôm nay ta sẽ nhận được chừng ấy lời giáo huấn, chừng ấy lời khiển trách từ nơi đức Chánh Đẳng Giác, từ nơi vị thầy tế độ của ta.” Cả đức Chánh Đẳng Giác, khi đặt ngài vào vị trí tối thắng này, cũng đã tuyên bố: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta, những vị ham muốn học giới, người tối thắng là Rāhula,” và đã đặt ngài vào vị trí hàng đầu chính trong việc học giới. Vị tôn giả ấy cũng đã rống lên tiếng rống sư tử ấy giữa Tăng chúng:

‘‘သဗ္ဗမေတံ အဘိညာယ, ဓမ္မရာဇာ ပိတာ မမ;

သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ.

“Sau khi biết rõ tất cả điều này, Đức Pháp Vương, phụ thân của tôi, đã đặt tôi vào vị trí tối thắng này trước mặt Tăng chúng.

သိက္ခာကာမာနဟံ အဂ္ဂေါ, ဓမ္မရာဇေန ထောမိတော;

သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ, သဟာယော ပဝရော မမ.

Tôi là người tối thắng trong số những vị ham muốn học giới, đã được Đức Pháp Vương tán thán; và trong số những vị xuất gia với đức tin, người bạn đồng hành của tôi là bậc cao quý.

ဓမ္မရာဇာ ပိတာ မယှံ, ဓမ္မာရက္ခော စ ပေတ္တိယော;

သာရိပုတ္တော ဥပဇ္ဈာယော, သဗ္ဗံ မေ ဇိနသာသန’’န္တိ.

Đức Pháp Vương là phụ thân của tôi, người bảo hộ Pháp là chú của tôi; Sāriputta là thầy tế độ của tôi, các ngài đã trao cho tôi toàn bộ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng.”

အထဿ ဘဂဝါ ယသ္မာ န ကေဝလံ ရူပမေဝ, ဝေဒနာဒယောပိ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တသ္မာ ရူပမ္ပိ ရာဟုလာတိအာဒိမာဟ. ကော နဇ္ဇာတိ ကော နု အဇ္ဇ. ထေရဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မယှံ အတ္တဘာဝနိဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဉတွာ ‘သမဏေန နာမ ဧဝရူပေါ ဝိတက္ကော န ဝိတက္ကိတဗ္ဗော’တိ နေဝ ပရိယာယေန ကထံ ကထေသိ, ဂစ္ဆ ဘိက္ခု ရာဟုလံ ဝဒေဟိ [Pg.95] ‘မာ ပုန ဧဝရူပံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေသီ’တိ န ဒူတံ ပေသေသိ. မံ သမ္မုက္ခေ ဌတွာယေဝ ပန သဘဏ္ဍကံ စောရံ စူဠာယ ဂဏှန္တော ဝိယ သမ္မုခါ သုဂတောဝါဒံ အဒါသိ. သုဂတောဝါဒေါ စ နာမ အသင်္ခေယျေဟိပိ ကပ္ပေဟိ ဒုလ္လဘော. ဧဝရူပဿ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ကော နု ဝိညူ ပဏ္ဍိတဇာတိကော အဇ္ဇ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿတီ’’တိ. အထေသ အာယသ္မာ အာဟာရကိစ္စံ ပဟာယ ယသ္မိံ နိသိန္နဋ္ဌာနေ ဌိတေန ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ, တတောဝ ပဋိနိဝတ္တေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ဘဂဝါပိ တံ အာယသ္မန္တံ နိဝတ္တမာနံ ဒိသွာ န ဧဝမာဟ – ‘‘မာ နိဝတ္တ တာဝ, ရာဟုလ, ဘိက္ခာစာရကာလော တေ’’တိ. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ကာယဂတာသတိအမတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတူ’’တိ.

Bấy giờ, vì không chỉ riêng sắc pháp, mà cả thọ v.v... cũng cần được thấy như vậy, nên đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh bắt đầu bằng câu: “Này Rāhula, cả sắc pháp...”. Cụm từ “Ko najja” có nghĩa là “ko nu ajja” (ai hôm nay). Tương truyền, Trưởng lão đã khởi lên ý nghĩ này: “Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi biết được tham dục liên quan đến tự thân của ta, đã không nói một cách gián tiếp rằng: ‘Một vị Sa-môn không nên khởi lên tư duy như vậy,’ cũng không sai sứ giả đến nói: ‘Này Tỳ khưu, hãy đi nói với Rāhula: Đừng khởi lên tư duy như vậy nữa.’ Thay vào đó, ngài đã đứng ngay trước mặt ta và ban cho lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ, giống như người ta túm tóc một tên trộm cùng với tang vật. Lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ thật khó gặp, dù trải qua vô số kiếp. Sau khi nhận được lời giáo huấn từ một vị Phật như vậy, có người trí nào, bậc hiền nhân nào, hôm nay lại còn đi vào làng để khất thực nữa chăng?” Bấy giờ, vị tôn giả ấy, sau khi từ bỏ việc ăn uống, đã quay trở lại từ chính nơi ngài đã đứng nhận lời giáo huấn, rồi ngồi xuống dưới một gốc cây nào đó. Đức Thế Tôn, dù thấy vị tôn giả ấy quay trở lại, cũng không nói rằng: “Này Rāhula, khoan hãy quay lại, đã đến giờ con đi khất thực rồi.” Tại sao vậy? Tương truyền, ngài đã nghĩ rằng: “Hôm nay, hãy để nó thưởng thức món ăn bất tử là niệm thân đã.”

အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ဘဂဝတိ ဂတေ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသ. ဧတဿ ကိရာယသ္မတော ဧကကဿ ဝိဟရတော အညံ ဝတ္တံ, ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတော အညံ. ယဒါ ဟိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဧကာကိနော ဝသန္တိ, တဒါ ပါတောဝ သေနာသနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ သန္နိသိန္နာ အတ္တနော စိတ္တရုစိယာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တိ. ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဝိဟရန္တာ ပန ထေရာ ဧဝံ န ကရောန္တိ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဌမံ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ဂတေ ထေရော အတ္တနော သေနာသနာ နိက္ခမိတွာ – ‘‘ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ နာမ သဗ္ဗေဝ ပါသာဒိကံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ ဝါ, န ဝါ သက္ကောန္တီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အသမ္မဋ္ဌံ ဌာနံ သမ္မဇ္ဇတိ. သစေ ကစဝရော အဆဍ္ဍိတော ဟောတိ, တံ ဆဍ္ဍေတိ. ပါနီယဋ္ဌပေတဗ္ဗဋ္ဌာနမှိ ပါနီယကူဋေ အသတိ ပါနီယဃဋံ ဌပေတိ. ဂိလာနာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အာဝုသော, တုမှာကံ ကိံ အာဟရာမိ, ကိံ ဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ? ပုစ္ဆတိ. အဝဿိကဒဟရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘အဘိရမထ, အာဝုသော, မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထ, ပဋိပတ္တိသာရကံ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ဩဝဒတိ. ဧဝံ ကတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ဟိ စက္ကဝတ္တိ ကုဟိဉ္စိ ဂန္တုကာမော သေနာယ ပရိဝါရိတော ပဌမံ နိက္ခမတိ, ပရိဏာယကရတနံ သေနင်္ဂါနိ သံဝိဓာယ ပစ္ဆာ နိက္ခမတိ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မစက္ကဝတ္တိ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဌမံ နိက္ခမတိ, တဿ ဘဂဝတော ပရိဏာယကရတနဘူတော ဓမ္မသေနာပတိ ဣမံ ကိစ္စံ ကတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ နိက္ခမတိ. သော ဧဝံ နိက္ခန္တော တသ္မိံ ဒိဝသေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ရာဟုလဘဒ္ဒံ အဒ္ဒသ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသာ’’တိ.

Câu “Tôn giả Sāriputta đã thấy” có nghĩa là: khi đức Thế Tôn đã đi rồi, ngài đi theo sau và đã thấy (Rāhula). Tương truyền, bổn phận của vị tôn giả này khi ở một mình thì khác, khi ở cùng đức Thế Tôn thì khác. Khi hai vị Thượng thủ Thinh văn ở một mình, vào lúc sáng sớm, sau khi quét dọn trú xứ, vệ sinh thân thể, nhập định, các ngài ngồi lại với nhau rồi đi khất thực theo ý thích của mình. Nhưng khi ở cùng đức Thế Tôn, các vị Trưởng lão không làm như vậy. Khi ấy, đức Thế Tôn, có Tăng chúng vây quanh, đi khất thực trước tiên. Sau khi ngài đã đi, vị Trưởng lão ra khỏi trú xứ của mình, với ý nghĩ: “Ở nơi có nhiều người ở, không phải ai cũng có thể làm cho mọi thứ được tươm tất,” ngài đi đến các nơi và quét dọn những chỗ chưa được quét. Nếu có rác chưa được đổ, ngài sẽ đổ đi. Ở nơi đặt nước uống, nếu không có bình nước, ngài sẽ đặt một bình nước vào. Ngài đến thăm các vị Tỳ khưu bệnh và hỏi: “Thưa chư hiền, tôi có thể mang gì đến cho quý vị, quý vị cần gì?” Ngài đến chỗ các vị Tỳ khưu trẻ chưa đủ hạ và khuyên nhủ: “Thưa chư hiền, hãy tinh tấn, đừng chán nản, giáo pháp của đức Phật có cốt lõi là sự thực hành.” Sau khi làm như vậy, ngài đi khất thực sau cùng. Giống như một vị Chuyển luân vương, khi muốn đi đâu, có quân đội vây quanh, đi ra trước tiên, còn vị tướng quân bảo vật sau khi sắp xếp các binh chủng thì đi ra sau; cũng vậy, đức Thế Tôn, vị Chuyển luân Chánh pháp, có Tăng chúng vây quanh, đi ra trước tiên. Vị Pháp tướng quân, người được xem như tướng quân bảo vật của đức Thế Tôn, sau khi làm các công việc này, đi ra sau cùng. Vị ấy, khi đi ra như vậy, vào ngày hôm đó đã thấy hiền giả Rāhula đang ngồi dưới một gốc cây nào đó. Vì thế, có nói rằng: “khi đi sau, ngài đã thấy.”

အထ [Pg.96] ကသ္မာ အာနာပါနဿတိယံ နိယောဇေသိ? နိသဇ္ဇာနုစ္ဆဝိကတ္တာ. ထေရော ကိရ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝတာ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတ’’န္တိ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ ယေနာကာရေန အယံ အစလော အနောဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိသိန္နော, ဣဒမဿ ဧတိဿာ နိသဇ္ဇာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုစ္ဆဝိကန္တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. တတ္ထ အာနာပါနဿတိန္တိ အဿာသပဿာသေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာဟီတိ ဒဿေတိ.

Vậy tại sao ngài lại hướng dẫn (Rāhula) vào niệm hơi thở? Vì nó phù hợp với tư thế ngồi. Tương truyền, vị Trưởng lão, không cần suy xét rằng “đức Thế Tôn đã dạy đề mục sắc cho vị này,” mà chỉ nghĩ rằng: “Với cách mà vị này đang ngồi, bất động và không bị trói buộc, đề mục này là phù hợp với tư thế ngồi này của vị ấy,” rồi đã nói như vậy. Ở đây, “niệm hơi thở” có nghĩa là: “Hãy nắm bắt hơi thở vô, hơi thở ra, rồi phát sinh Tứ thiền và Ngũ thiền tại đó, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả.”

မဟပ္ဖလာ ဟောတီတိ ကီဝမဟပ္ဖလာ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ အနုယုတ္တော ဧကာသနေ နိသိန္နောဝ သဗ္ဗာသဝေ ခေပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တထာ အသက္ကောန္တော မရဏကာလေ သမသီသီ ဟောတိ, တထာ အသက္ကောန္တော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မကထိကဒေဝပုတ္တဿ ဓမ္မံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တတော ဝိရဒ္ဓေါ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, တံ အသစ္ဆိကရောန္တော ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ဗာဟိယတ္ထေရာဒယော ဝိယ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ, ဧဝံ မဟပ္ဖလာ. မဟာနိသံသာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Câu “Có quả lớn” có nghĩa là có quả lớn đến mức nào? Ở đây, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào niệm hơi thở, ngay khi đang ngồi trên một chỗ ngồi, có thể làm cạn kiệt tất cả các lậu hoặc và đạt đến A-la-hán quả. Nếu không thể làm được như vậy, vị ấy trở thành bậc samasīsī (người có sự chấm dứt sinh mạng và lậu hoặc đồng thời) vào lúc lâm chung. Nếu không thể làm được như vậy, vị ấy sau khi tái sanh ở cõi trời, nghe pháp từ một vị thiên tử thuyết pháp và đạt đến A-la-hán quả. Nếu bỏ lỡ cơ hội đó, khi không có đức Phật xuất hiện, vị ấy chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật. Nếu không chứng ngộ được quả vị đó, vị ấy trở thành người chứng đắc nhanh chóng như Trưởng lão Bāhiya và những vị khác khi diện kiến các đức Phật. Như vậy, nó có quả lớn. Cụm từ “Có lợi ích lớn” là một từ đồng nghĩa của từ ấy. Điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘အာနာပါနဿတီ ယဿ, ပရိပုဏ္ဏာ သုဘာဝိတာ;

အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ;

သောမံ လောကံ ပဘာသေတိ, အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၄၈;

ပဋိ. မ. ၁.၁.၆၀) –

‘Người nào có niệm hơi thở vào ra, được viên mãn, được tu tập khéo léo; được thực hành tuần tự, như đức Phật đã thuyết giảng; người ấy làm cho thế gian này chiếu sáng, như vầng trăng thoát khỏi mây.’

ဣမံ မဟပ္ဖလတံ သမ္ပဿမာနော ထေရော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ တတ္ထ နိယောဇေတိ.

Thấy rõ quả lớn này, vị trưởng lão đã khuyến khích vị đệ tử cùng ở của mình trong pháp môn ấy.

ဣတိ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ, ထေရော အာနာပါနဿတိန္တိ ဥဘောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ဂတာ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ ဝိဟာရေယေဝ ဩဟီနော. ဘဂဝါ တဿ ဩဟီနဘာဝံ ဇာနန္တောပိ နေဝ အတ္တနာ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ, န အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဟတ္ထေ ပေသေသိ, န ပသေနဒိမဟာရာဇအနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ သညံ အဒါသိ. သညာမတ္တကဉှိ လဘိတွာ တေ ကာဇဘတ္တံ အဘိဟရေယျုံ. ယထာ စ ဘဂဝါ, ဧဝံ သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ န ကိဉ္စိ အကာသိ. ရာဟုလတ္ထေရော နိရာဟာရော ဆိန္နဘတ္တော အဟောသိ. တဿ ပနာယသ္မတော – ‘‘ဘဂဝါ မံ ဝိဟာရေ ဩဟီနံ ဇာနန္တောပိ အတ္တနာ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတံ နာပိ သယံ ဂဟေတွာ အာဂတော, န အညဿ ဟတ္ထေ ပဟိဏိ[Pg.97], န မနုဿာနံ သညံ အဒါသိ, ဥပဇ္ဈာယောပိ မေ ဩဟီနဘာဝံ ဇာနန္တော တထေဝ န ကိဉ္စိ အကာသီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, ကုတော တပ္ပစ္စယာ ဩမာနံ ဝါ အတိမာနံ ဝါ ဇနေဿတိ. ဘဂဝတာ ပန အာစိက္ခိတကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ပုရေဘတ္တမ္ပိ ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ – ‘‘ဣတိပိ ရူပံ အနိစ္စံ, ဣတိပိ ဒုက္ခံ, ဣတိပိ အသုဘံ, ဣတိပိ အနတ္တာ’’တိ အဂ္ဂိံ အဘိမတ္ထေန္တော ဝိယ နိရန္တရံ မနသိကတွာ သာယနှသမယေ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဥပဇ္ဈာယေန အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေဟီတိ ဝုတ္တော, တဿ ဝစနံ န ကရိဿာမိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာနဉှိ ဝစနံ အကရောန္တော ဒုဗ္ဗစော နာမ ဟောတိ. ‘ဒုဗ္ဗစော ရာဟုလော, ဥပဇ္ဈာယဿပိ ဝစနံ န ကရောတီ’တိ စ ဂရဟုပ္ပတ္တိတော ကက္ခဠတရာ ပီဠာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဘာဝနာဝိဓာနံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, đức Thế Tôn giảng đề mục sắc, vị trưởng lão giảng niệm hơi thở vào ra, cả hai vị sau khi giảng đề mục nghiệp xứ đã ra đi, hiền giả Rāhula bị bỏ lại một mình trong tịnh xá. Đức Thế Tôn dù biết ngài bị bỏ lại, cũng không tự mình mang vật thực, đồ ăn đến; không gởi qua tay trưởng lão Ānanda, không ra hiệu cho đại vương Pasenadi, trưởng giả Anāthapiṇḍika, v.v... Vì chỉ cần nhận được dấu hiệu, họ sẽ mang đến vật thực được gánh bằng đòn gánh. Và giống như đức Thế Tôn, trưởng lão Sāriputta cũng không làm gì cả. Trưởng lão Rāhula không có thức ăn, bị đứt bữa. Tuy nhiên, trong tâm vị tôn giả ấy cũng không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Đức Thế Tôn dù biết ta bị bỏ lại trong tịnh xá, cũng không tự mình mang vật thực khất thực được đến, không gởi qua tay người khác, không ra hiệu cho các cư sĩ; cả thầy tế độ của ta cũng biết ta bị bỏ lại mà cũng không làm gì cả.’ Do duyên ấy, làm sao có thể sanh khởi sự tự ti hay kiêu mạn? Trái lại, ngài đã liên tục tác ý đến đề mục nghiệp xứ do đức Thế Tôn giảng dạy, cả trước bữa ăn và sau bữa ăn, như người đang cọ xát để lấy lửa: ‘Sắc là vô thường như thế này, là khổ như thế này, là bất tịnh như thế này, là vô ngã như thế này.’ Vào buổi chiều, ngài suy nghĩ: ‘Ta đã được thầy tế độ dạy rằng “hãy tu tập niệm hơi thở vào ra”, ta sẽ làm theo lời dạy của ngài. Vì người không làm theo lời dạy của thầy và thầy tế độ được gọi là người khó dạy. Và không có sự đau khổ nào tàn khốc hơn việc bị chê trách rằng: “Rāhula khó dạy, không làm theo lời của cả thầy tế độ”.’ Muốn hỏi về phương pháp tu tập, ngài đã đi đến chỗ đức Thế Tôn. Để trình bày ý nghĩa đó, đoạn kinh bắt đầu bằng ‘Bấy giờ, Tôn giả Rāhula...’ đã được nói đến.

၁၁၄. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာတိ ဧကီဘာဝတော. ယံကိဉ္စိ ရာဟုလာတိ ကသ္မာ? ဘဂဝါ အာနာပါနဿတိံ ပုဋ္ဌော ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတီတိ. ရူပေ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနတ္ထံ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဆန္ဒရာဂေါ ဥပ္ပန္နော, ဟေဋ္ဌာ စဿ သင်္ခေပေန ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ. ဣဒါနိဿာပိ ဒွိစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ အတ္တဘာဝံ ဝိရာဇေတွာ ဝိသင်္ခရိတွာ တံနိဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေဿာမီ’’တိ. အထ အာကာသဓာတုံ ကသ္မာ ဝိတ္ထာရေသီတိ? ဥပါဒါရူပဒဿနတ္ထံ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနေဝ ကထိတာနိ, န ဥပါဒါရူပံ. တသ္မာ ဣမိနာ မုခေန တံ ဒဿေတုံ အာကာသဓာတုံ ဝိတ္ထာရေသိ. အပိစ အဇ္ဈတ္တိကေန အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နရူပမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ.

114. Ở đây, ‘độc cư’ là do trạng thái ở một mình. Tại sao (nói) ‘Này Rāhula, bất cứ sắc nào...’? Đức Thế Tôn được hỏi về niệm hơi thở vào ra, (nhưng) lại nói về đề mục sắc. (Là) để đoạn trừ tham dục đối với sắc. Dường như Ngài đã có ý nghĩ như vầy: ‘Do nương vào tự thân mà tham dục đã sanh khởi nơi Rāhula, và trước đây đề mục sắc đã được giảng cho vị ấy một cách tóm tắt. Bây giờ, Ta sẽ làm cho tự thân trở nên ly tham, không còn bị tác thành qua bốn mươi hai phương diện, và sẽ đưa tham dục nương vào đó đến trạng thái không còn sanh khởi nữa.’ Vậy tại sao Ngài lại giảng rộng về không đại? Để chỉ rõ sắc y sinh. Vì trước đây chỉ có bốn đại hiển được nói đến, chứ không phải sắc y sinh. Do đó, để chỉ rõ điều đó qua phương pháp này, Ngài đã giảng rộng về không đại. Hơn nữa, sắc được phân định bởi không đại bên trong cũng trở nên rõ ràng.

အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ရူပံ ယာတိ ဝိဘူတတံ;

တဿေဝံ အာဝိဘာဝတ္ထံ, တံ ပကာသေသိ နာယကော.

Sắc được phân định bởi không đại, trở nên rõ ràng; Để làm cho nó rõ ràng như vậy, vị Lãnh đạo đã tuyên thuyết điều đó.

ဧတ္ထ ပန ပုရိမာသု တာဝ စတူသု ဓာတူသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ ဝုတ္တမေဝ.

Ở đây, trước hết, đối với bốn đại đầu tiên, điều gì cần phải nói thì điều đó đã được nói đến trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi rồi.

၁၁၈. အာကာသဓာတုယံ အာကာသဂတန္တိ အာကာသဘာဝံ ဂတံ. ဥပါဒိန္နန္တိအာဒိန္နံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ, သရီရဋ္ဌကန္တိ အတ္ထော. ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒန္တိ မံသလောဟိတာဒီဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌကဏ္ဏဝိဝရံ. နာသစ္ဆိဒ္ဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယေန [Pg.98] စာတိ ယေန ဆိဒ္ဒေန. အဇ္ဈောဟရတီတိ အန္တော ပဝေသေတိ, ဇိဝှာဗန္ဓနတော ဟိ ယာဝ ဥဒရပဋလာ မနုဿာနံ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ စာတိ ယသ္မိံ ဩကာသေ. သန္တိဋ္ဌတီတိ ပတိဋ္ဌာတိ. မနုဿာနဉှိ မဟန္တံ ပဋပရိဿာဝနမတ္တဉ္စ ဥဒရပဋလံ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဓောဘာဂံ နိက္ခမတီတိ ယေန ဟေဋ္ဌာ နိက္ခမတိ. ဒွတ္တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ဝင်္ကံ အန္တံ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိ ဣမိနာ သုခုမသုခုမံ စမ္မမံသာဒိအန္တရဂတဉ္စေဝ လောမကူပဘာဝေန စ ဌိတံ အာကာသံ ဒဿေတိ. သေသမေတ္ထာပိ ပထဝီဓာတုအာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

118. Trong (phần) không đại, ‘thuộc về không gian’ có nghĩa là đã đi đến trạng thái không gian. ‘Bị chấp thủ’ có nghĩa là được (ái và kiến) nắm giữ, bám víu; tức là sắc trong thân. ‘Lỗ tai’ là khoảng hở trong tai không bị thịt, máu, v.v... chạm vào. Đối với lỗ mũi, v.v... cũng theo phương pháp này. ‘Và qua đó’ nghĩa là qua lỗ hổng nào. ‘Nuốt vào’ nghĩa là đưa vào bên trong; vì từ gốc lưỡi cho đến màng bụng, ở người có một khoảng trống dài một gang tay và bốn ngón. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. ‘Và nơi nào’ nghĩa là trong không gian nào. ‘Tồn tại’ nghĩa là được thiết lập; vì ở người có một thứ gọi là màng bụng, lớn bằng một cái lọc nước bằng vải. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. ‘Thoát ra ở phần dưới’ nghĩa là qua đó mà nó thoát ra bên dưới; có một thứ gọi là ruột, dài khoảng ba mươi hai khuỷu tay và cong ở hai mươi mốt chỗ. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. Bằng câu ‘Hoặc bất cứ cái gì khác’, (đức Phật) chỉ ra không gian rất vi tế nằm bên trong da, thịt, v.v... và không gian tồn tại dưới dạng lỗ chân lông. Phần còn lại ở đây cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần về địa đại, v.v...

၁၁၉. ဣဒါနိဿ တာဒိဘာဝလက္ခဏံ အာစိက္ခန္တော ပထဝီသမန္တိအာဒိမာဟ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ဟိ အရဇ္ဇန္တော အဒုဿန္တော တာဒီ နာမ ဟောတိ. မနာပါမနာပါတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌ လောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ မနာပါ နာမ, ဒွေ ဒေါမနဿစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ အမနာပါ နာမ. စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ ဌဿန္တီတိ ဧတေ ဖဿာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တဝ စိတ္တံ အန္တောမုဋ္ဌိဂတံ ကရောန္တော ဝိယ ပရိယာဒါယ ဂဟေတွာ ဌာတုံ န သက္ခိဿန္တိ ‘‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’’န္တိ ပုန အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဆန္ဒရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဂူထဂတန္တိအာဒီသု ဂူထမေဝ ဂူထဂတံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

119. Bây giờ, để giảng về đặc tính của trạng thái như như cho vị ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘giống như đất’. Vì người không tham đắm, không sân hận đối với các đối tượng khả ý và bất khả ý được gọi là người như như. Ở đây, trong câu ‘khả ý và bất khả ý’, tám (loại xúc) tương ưng với tâm tham được gọi là khả ý; hai (loại xúc) tương ưng với tâm sân được gọi là bất khả ý. ‘Sẽ không chiếm đoạt tâm’ có nghĩa là những xúc này, sau khi sanh khởi, sẽ không thể chiếm đoạt, nắm giữ tâm của ngươi như thể làm cho nó nằm gọn trong nắm tay. Tham dục sẽ không sanh khởi trở lại do nương vào tự thân (với ý nghĩ) rằng: ‘Ta đẹp, sắc xứ của ta trong sáng.’ Trong các từ như ‘thuộc về phân’, chính phân là ‘thuộc về phân’. Tương tự ở tất cả mọi nơi.

န ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတောတိ ပထဝီပဗ္ဗတရုက္ခာဒီသု ဧကသ္မိမ္ပိ န ပတိဋ္ဌိတော, ယဒိ ဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော ဘဝေယျ, ပထဝိယာ ဘိဇ္ဇမာနာယ သဟေဝ ဘိဇ္ဇေယျ, ပဗ္ဗတေ ပတမာနေ သဟေဝ ပတေယျ, ရုက္ခေ ဆိဇ္ဇမာနေ သဟေဝ ဆိဇ္ဇေယျ.

‘Không trú tại bất cứ đâu’ có nghĩa là không trú tại bất cứ vật nào trong số đất, núi, cây, v.v... Vì nếu nó trú tại đất, khi đất bị vỡ, nó cũng sẽ vỡ cùng; khi núi sụp đổ, nó cũng sẽ sụp đổ cùng; khi cây bị chặt, nó cũng sẽ bị chặt cùng.

၁၂၀. မေတ္တံ ရာဟုလာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? တာဒိဘာဝဿ ကာရဏဒဿနတ္ထံ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ တာဒိဘာဝလက္ခဏံ ဒဿိတံ, န စ သက္ကာ အဟံ တာဒီ ဟောမီတိ အကာရဏာ ဘဝိတုံ, နပိ ‘‘အဟံ ဥစ္စာကုလပ္ပသုတော ဗဟုဿုတော လာဘီ, မံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဘဇန္တိ, အဟံ တာဒီ ဟောမီ’’တိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ကောစိ တာဒီ နာမ ဟောတိ, မေတ္တာဒိဘာဝနာယ ပန ဟောတီတိ တာဒိဘာဝဿ ကာရဏဒဿနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

120. Tại sao (đức Thế Tôn) đã bắt đầu (bài thuyết giảng) ‘Này Rāhula, tâm từ’? (Ngài đã bắt đầu) nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân của trạng thái tādī (bất động). Thật vậy, ở phần trước, đặc tính của trạng thái tādī đã được chỉ ra, và không thể trở thành người tādī một cách vô cớ rằng: ‘Ta là người tādī.’ Cũng không phải bất cứ ai được gọi là tādī do những nguyên nhân này: ‘Ta xuất thân từ dòng dõi cao quý, là người đa văn, có được lợi lộc, được các vị vua, đại thần của vua, v.v... kính trọng, ta là người tādī.’ Trái lại, người ấy trở thành (tādī) nhờ sự tu tập tâm từ, v.v... (Do đó, đức Thế Tôn) đã bắt đầu bài thuyết giảng này nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân của trạng thái tādī.

တတ္ထ [Pg.99] ဘာဝယတောတိ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တဿ. ယော ဗျာပါဒေါတိ ယော သတ္တေ ကောပေါ, သော ပဟီယိဿတိ. ဝိဟေသာတိ ပါဏိအာဒီဟိ သတ္တာနံ ဝိဟိံသနံ. အရတီတိ ပန္တသေနာသနေသု စေဝ အဓိကုသလဓမ္မေသု စ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ. ပဋိဃောတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သတ္တေသု သင်္ခါရေသု စ ပဋိဟညနကိလေသော. အသုဘန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဥပစာရပ္ပနံ. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု အသုဘဘာဝနာ စ နာမေသာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာဝ. ရာဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ. အနိစ္စသညန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ သဟဇာတသညံ. ဝိပဿနာ ဧဝ ဝါ ဧသာ အသညာပိ သညာသီသေန သညာတိ ဝုတ္တာ. အသ္မိမာနောတိ ရူပါဒီသု အသ္မီတိ မာနော.

Ở đây, (cụm từ) ‘bhāvayato’ (trong khi tu tập) có nghĩa là đối với người đang đạt đến cận hành định hoặc an chỉ định. (Cụm từ) ‘yo byāpādo’ (sân hận nào) có nghĩa là sự tức giận nào đối với chúng sanh, sự tức giận ấy sẽ được đoạn trừ. ‘Vihesā’ (sự não hại) là sự làm hại chúng sanh bằng tay, v.v... ‘Arati’ (sự không hoan hỷ) là sự bất mãn trong các trú xứ vắng lặng và trong các thiện pháp cao thượng. ‘Paṭigha’ (sự chống đối) là phiền não có tính chất va chạm đối với bất kỳ chúng sanh hay các pháp hữu vi nào. ‘Asubhaṃ’ (bất tịnh) là cận hành định và an chỉ định (phát sanh) trong các đề mục như tử thi sình trương, v.v... Và pháp tu tập bất tịnh này trong các đề mục như tử thi sình trương, v.v... đã được trình bày chi tiết trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). ‘Rāgo’ (tham ái) là tham ái liên quan đến năm dục trưởng dưỡng. ‘Aniccasaññā’ (tưởng về vô thường) là tưởng đồng sanh với tuệ quán vô thường. Hoặc chính tuệ quán này, dù không phải là tưởng, cũng được gọi là ‘tưởng’ (saññā) với tưởng làm đối tượng chính. ‘Asmimāno’ (ngã mạn ‘tôi là’) là sự ngã mạn ‘tôi là’ trong các uẩn như sắc, v.v...

၁၂၁. ဣဒါနိ ထေရေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာနာပါနဿတိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ပါဠိအတ္ထော စ သဒ္ဓိံ အာနိသံသကထာယ သဗ္ဗော သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ. ဣမံ ဒေသနံ ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ပရိနိဋ္ဌာပေသီတိ.

121. Bây giờ, trong khi giải rộng câu hỏi do vị trưởng lão đã hỏi, (đức Thế Tôn) đã nói những lời bắt đầu bằng ‘ānāpānassati’ (niệm hơi thở vô hơi thở ra). Ở đây, đề mục thiền này, sự tu tập đề mục thiền, ý nghĩa của bản kinh Pāli, cùng với câu chuyện về các lợi ích, tất cả đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong chương Anussatiniddesa (Tùy Niệm Chỉ Nam) của bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မာဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải Kinh Đại Giáo Giới Rāhula đã kết thúc.

၃. စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải Kinh Tiểu Mālukya

၁၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာလုကျသုတ္တံ. တတ္ထ မာလုကျပုတ္တဿာတိ ဧဝံနာမကဿ ထေရဿ. ဌပိတာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနီတိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ နာမ န ဗျာကာတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ ဌပိတာနိ စေဝ ပဋိက္ခိတ္တာနိ စ. တထာဂတောတိ သတ္တော. တံ မေ န ရုစ္စတီတိ တံ အဗျာကရဏံ မယှံ န ရုစ္စတိ. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယာတိ သိက္ခံ ပဋိက္ခိပိတွာ.

122. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy) là Kinh (Tiểu) Mālukya. Ở đây, ‘mālukyaputtassa’ (của Mālukyaputta) có nghĩa là của vị trưởng lão có tên như vậy. ‘Ṭhapitāni paṭikkhittānī’ (đã được đặt qua một bên, đã bị bác bỏ) có nghĩa là các tà kiến không nên được tuyên thuyết, do đó chúng vừa được đặt qua một bên, vừa bị bác bỏ. ‘Tathāgato’ (Như Lai) ở đây có nghĩa là một chúng sanh. ‘Taṃ me na ruccatī’ (điều đó không làm tôi hài lòng) có nghĩa là việc không tuyên thuyết đó không làm tôi hài lòng. ‘Sikkhaṃ paccakkhāya’ (sau khi từ bỏ học pháp) có nghĩa là sau khi từ bỏ học pháp.

၁၂၅. ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီတိ ယာစကော ဝါ ဟိ ယာစိတကံ ပစ္စာစိက္ခေယျ, ယာစိတကော ဝါ ယာစကံ. တွံ နေဝ ယာစကော န ယာစိတကော, သော ဒါနိ တွံ ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီတိ အတ္ထော.

125. Ý nghĩa của câu ‘Là ai, ông khiển trách ai?’ (ko santo kaṃ paccācikkhasī) là: Thật vậy, người yêu cầu có thể khiển trách người được yêu cầu, hoặc người được yêu cầu (có thể khiển trách) người yêu cầu. Ông không phải là người yêu cầu, cũng không phải là người được yêu cầu. Vậy bây giờ, là ai, ông khiển trách ai?

၁၂၆. ဝိဒ္ဓေါ [Pg.100] အဿာတိ ပရသေနာယ ဌိတေန ဝိဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. ဂါဠှပလေပနေနာတိ ဗဟလလေပနေန. ဘိသက္ကန္တိ ဝေဇ္ဇံ. သလ္လကတ္တန္တိ သလ္လကန္တနံ သလ္လကန္တိယသုတ္တဝါစကံ. အက္ကဿာတိ အက္ကဝါကေ ဂဟေတွာ ဇိယံ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အက္ကဿာ’’တိ. သဏှဿာတိ ဝေဏုဝိလီဝဿ. မရုဝါခီရပဏ္ဏီနမ္ပိ ဝါကေဟိယေဝ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ယဒိ ဝါ မရုဝါယ ယဒိ ဝါ ခီရပဏ္ဏိနောတိ. ဂစ္ဆန္တိ ပဗ္ဗတဂစ္ဆနဒီဂစ္ဆာဒီသု ဇာတံ. ရောပိမန္တိ ရောပေတွာ ဝဍ္ဎိတံ သရဝနတော သရံ ဂဟေတွာ ကတံ. သိထိလဟနုနောတိ ဧဝံနာမကဿ ပက္ခိနော. ဘေရဝဿာတိ ကာဠသီဟဿ. သေမှာရဿာတိ မက္ကဋဿ. ဧဝံ နောတိ ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ န ဟောတီတိ အတ္ထော.

126. ‘Viddho assa’ (bị bắn) có nghĩa là có thể bị một người đứng trong quân đội của đối phương bắn. ‘Gāḷhapalepanena’ (với lớp thuốc độc dày) có nghĩa là với lớp thuốc bôi dày. ‘Bhisakkaṃ’ (thầy thuốc) có nghĩa là y sĩ. ‘Sallakattaṃ’ (người nhổ mũi tên) là người nhổ mũi tên, một từ chỉ người có thể nhổ mũi tên. ‘Akkassa’ (của cây Calotropis) có nghĩa là người ta lấy vỏ cây akka để làm dây cung. Do đó, được nói là ‘akkassa’. ‘Saṇhassa’ (của cây sậy) có nghĩa là của những dải tre. Người ta cũng làm (dây cung) từ vỏ cây maruvā hoặc khīrapaṇṇī. Do đó, được nói là ‘yadi vā maruvāya yadi vā khīrapaṇṇino’ (hoặc của cây maruvā, hoặc của cây khīrapaṇṇī). ‘Gacchaṃ’ (mọc thành bụi) có nghĩa là mọc trong các bụi cây trên núi, ven sông, v.v... ‘Ropimaṃ’ (được trồng) có nghĩa là được trồng và vun bón, được làm bằng cách lấy một mũi tên từ một khu rừng lau sậy. ‘Sithilahanuno’ (của chim sithilahana) có nghĩa là của một loài chim có tên như vậy. ‘Bheravassa’ (của con bherava) có nghĩa là của một con sư tử đen. ‘Semhārassā’ (của con semhāra) có nghĩa là của một con khỉ. ‘Evaṃ no’ (không phải như vậy) có nghĩa là: khi có tà kiến này, (phạm hạnh) không tồn tại.

၁၂၇. အတ္ထေဝ ဇာတီတိ ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသောဝ နတ္ထိ, ဇာတိ ပန အတ္ထိယေဝ. တထာ ဇရာမရဏာဒီနီတိ ဒဿေတိ. ယေသာဟန္တိ ယေသံ အဟံ. နိဃာတန္တိ ဥပဃာတံ ဝိနာသံ. မမ သာဝကာ ဟိ ဧတေသု နိဗ္ဗိန္နာ ဣဓေဝ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

127. ‘Attheva jāti’ (chỉ có sự sanh) có nghĩa là: khi có tà kiến này, không có sự sống phạm hạnh, nhưng sự sanh thì chắc chắn có. Tương tự, (câu này) chỉ ra rằng có già, chết, v.v... ‘Yesāhaṃ’ (đối với những ai mà tôi) là ‘yesaṃ ahaṃ’. ‘Nighātaṃ’ (sự hủy diệt) có nghĩa là sự phá hoại, sự tiêu diệt. Ý định là: ‘Thật vậy, các đệ tử của ta, sau khi nhàm chán với những (tà kiến) này, đạt đến Nibbāna ngay trong đời này.’

၁၂၈. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ အဗျာကတမေတံ, စတုသစ္စမေဝ မယာ ဗျာကတံ, တသ္မာတိ အတ္ထော. န ဟေတံ မာလုကျပုတ္တ အတ္ထသံဟိတန္တိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝါ ဧတံ ဗျာကရဏံ ဝါ ကာရဏနိဿိတံ န ဟောတိ. န အာဒိဗြဟ္မစရိယကန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိမတ္တမ္ပိ ပုဗ္ဗဘာဂသီလမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. န နိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒီသု ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ ဝါ ဝိရဇ္ဈနတ္ထာယ ဝါ ဝဋ္ဋနိရောဓာယ ဝါ ရာဂါဒိဝူပသမနတ္ထာယ ဝါ အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဘိဇာနနတ္ထာယ ဝါ စတုမဂ္ဂသင်္ခါတသမ္ဗောဓတ္ထာယ ဝါ အသင်္ခတနိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ ဝါ န ဟောတိ. ဧတံ ဟီတိ ဧတံ စတုသစ္စဗျာကရဏံ. အာဒိဗြဟ္မစရိယကန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတံ ပုဗ္ဗပဒဋ္ဌာနံ. သေသံ ဝုတ္တပဋိဝိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမမ္ပိ ဒေသနံ ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန နိဋ္ဌာပေသီတိ.

128. ‘Tasmātiha’ (do đó) có nghĩa là: bởi vì điều này không được ta tuyên thuyết, và chỉ có Tứ Thánh Đế được ta tuyên thuyết, do đó. ‘Na hetaṃ mālukyaputta atthasaṃhitaṃ’ (Này Mālukyaputta, điều này không liên quan đến mục đích) có nghĩa là tà kiến này hoặc sự tuyên thuyết về nó không dựa trên nguyên nhân (đưa đến giải thoát). ‘Na ādibrahmacariyaṃ’ (không phải là khởi đầu của phạm hạnh) có nghĩa là nó không phải là sự khởi đầu của phạm hạnh, cũng không phải là phần giới thuộc giai đoạn đầu. Trong các câu bắt đầu bằng ‘na nibbidāya’ (không đưa đến sự nhàm chán), (có nghĩa là) nó không đưa đến sự nhàm chán đối với vòng luân hồi, hay đến sự ly tham, hay đến sự đoạn diệt vòng luân hồi, hay đến sự lắng dịu tham ái v.v..., hay đến sự thắng tri các pháp cần được thắng tri, hay đến sự giác ngộ về bốn đạo, hay đến sự chứng ngộ Nibbāna vô vi. ‘Etaṃ hi’ (còn điều này) có nghĩa là sự tuyên thuyết về Tứ Thánh Đế này. ‘Ādibrahmacariyaṃ’ (là khởi đầu của phạm hạnh) có nghĩa là nó là sự khởi đầu, là nền tảng căn bản của phạm hạnh. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. Đức Thế Tôn cũng đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải Kinh Tiểu Mālukya đã kết thúc.

၄. မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải Kinh Đại Mālukya

၁၂၉. ဧဝံ [Pg.101] မေ သုတန္တိ မဟာမာလုကျသုတ္တံ. တတ္ထ ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဟေဋ္ဌာ ကောဋ္ဌာသိကာနိ ကာမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိသံဝတ္တနိကာနိ. သံယောဇနာနီတိ ဗန္ဓနာနိ. ကဿ ခေါ နာမာတိ ကဿ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါ ဒေသိတာနိ ဓာရေသိ, ကိံ တွမေဝေကော အဿောသိ, န အညော ကောစီတိ? အနုသေတီတိ အပ္ပဟီနတာယ အနုသေတိ. အနုသယမာနော သံယောဇနံ နာမ ဟောတိ.

129. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy) là Kinh Đại Mālukya. Ở đây, ‘orambhāgiyāni’ (thuộc hạ phần) có nghĩa là thuộc về phần dưới, đưa đến tái sanh trong cõi Dục. ‘Saṃyojanāni’ (các kiết sử) có nghĩa là những sự trói buộc. ‘Kassa kho nāma’ (cho ai vậy?) có nghĩa là: (Ta) đã thuyết giảng cho vị trời hay người nào mà ông ghi nhớ? Phải chăng chỉ một mình ông nghe, không có ai khác nghe? ‘Anuseti’ (nó ngủ ngầm) có nghĩa là nó ngủ ngầm do chưa được đoạn trừ. Cái đang ngủ ngầm được gọi là kiết sử.

ဧတ္ထ စ ဘဂဝတာ သံယောဇနံ ပုစ္ဆိတံ, ထေရေနပိ သံယောဇနမေဝ ဗျာကတံ. ဧဝံ သန္တေပိ တဿ ဝါဒေ ဘဂဝတာ ဒေါသော အာရောပိတော. သော ကသ္မာတိ စေ? ထေရဿ တထာလဒ္ဓိကတ္တာ. အယဉှိ တဿ လဒ္ဓိ ‘‘သမုဒါစာရက္ခဏေယေဝ ကိလေသေဟိ သံယုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဣတရသ္မိံ ခဏေ အသံယုတ္တော’’တိ. တေနဿ ဘဂဝတာ ဒေါသော အာရောပိတော. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝတာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ အတ္တနော ဓမ္မတာယေဝ အယံ ဓမ္မဒေသနာ အာရဒ္ဓါ, သာ ဣမိနာ အပဏ္ဍိတေန ဘိက္ခုနာ ဝိသံဝါဒိတာ. ဟန္ဒာဟံ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ. သော ဧဝမကာသိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Và ở đây, Đức Thế Tôn đã hỏi về kiết sử, và vị trưởng lão cũng đã giải thích về chính kiết sử. Dù vậy, Đức Thế Tôn đã quy lỗi cho quan điểm của vị ấy. Nếu hỏi: ‘Tại sao lại như vậy?’ (Là) do vị trưởng lão có quan điểm như vậy. Quan điểm của vị ấy là: ‘Chỉ trong khoảnh khắc (phiền não) khởi lên, người ta mới được gọi là tương ưng với các phiền não, còn trong những khoảnh khắc khác thì không tương ưng.’ Do đó, Đức Thế Tôn đã quy lỗi cho vị ấy. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda suy nghĩ: ‘Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này theo bản tánh của Ngài, với ý định thuyết pháp cho Tăng chúng, nhưng bài pháp đó đã bị vị tỳ khưu thiếu trí tuệ này làm cho mâu thuẫn. Vậy thì, ta hãy thỉnh cầu Đức Thế Tôn và thuyết pháp cho các tỳ khưu.’ Ngài đã làm như vậy. Để chỉ rõ điều đó, câu bắt đầu bằng ‘Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda...’ đã được nói đến.

တတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတေန အဘိဘူတေန. သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရေတေနာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အနုဂတေန. နိဿရဏန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဿရဏံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, တံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. အပ္ပဋိဝိနီတာတိ အဝိနောဒိတာ အနီဟဋာ. ဩရမ္ဘာဂိယံ သံယောဇနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယသံယောဇနံ နာမ ဟောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သုက္ကပက္ခော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ. ‘‘သာနုသယာ ပဟီယတီ’’တိ ဝစနတော ပနေတ္ထ ဧကစ္စေ ‘‘အညံ သံယောဇနံ အညော အနုသယော’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယထာ ဟိ သဗျဉ္ဇနံ ဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တတော အညံ ဗျဉ္ဇနံ ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘သာနုသယာ’’တိ ဝစနတော ပရိယုဋ္ဌာနသက္ကာယဒိဋ္ဌိတော အညေန အနုသယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ. တေ ‘‘သသီသံ ပါရုပိတွာ’’တိအာဒီဟိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. န ဟိ သီသတော အညော ပုရိသော အတ္ထိ. အထာပိ သိယာ – ‘‘ယဒိ တဒေဝ သံယောဇနံ သော အနုသယော, ဧဝံ သန္တေ ဘဂဝတာ ထေရဿ [Pg.102] တရုဏူပမော ဥပါရမ္ဘော ဒုအာရောပိတော ဟောတီ’’တိ. န ဒုအာရောပိတော, ကသ္မာ? ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာတိ ဝိတ္ထာရိတမေတံ. တသ္မာ သောယေဝ ကိလေသော ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနံ, အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အနုသယောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ‘‘သာနုသယာ ပဟီယတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Ở đây, ‘bị thân kiến xâm chiếm’ (sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitena) có nghĩa là bị thân kiến nắm giữ, áp đảo. ‘Bị thân kiến chi phối’ (sakkāyadiṭṭhiparetena) có nghĩa là bị thân kiến theo sau. ‘Sự xuất ly’ (nissaraṇaṃ) có nghĩa là sự xuất ly khỏi tà kiến, tức là Niết-bàn; người ấy không biết rõ điều đó như thật. ‘Chưa được điều phục’ (appaṭivinītā) có nghĩa là chưa được xua tan, chưa được loại bỏ. ‘Hạ phần kiết sử’ (orambhāgiyaṃ saṃyojanaṃ) được gọi là kiết sử thuộc phần dưới. Đối với các thuật ngữ còn lại, phương pháp cũng tương tự. Phần thiện (sukkapakkho) có ý nghĩa rõ ràng. Do câu nói ‘được đoạn trừ cùng với tùy miên’ (sānusayā pahīyati), một số người ở đây cho rằng ‘kiết sử là một, tùy miên là một khác.’ Họ cho rằng: ‘Giống như khi nói ‘cơm cùng với thức ăn’ (sabyañjanaṃ bhattaṃ), thức ăn khác với cơm, cũng vậy, do câu nói ‘cùng với tùy miên’ (sānusayā), tùy miên phải khác với thân kiến khởi lên.’ Quan điểm của họ này cần phải bị bác bỏ bằng những câu như ‘trùm cả đầu’ (sasīsaṃ pārupitvā). Vì không có người nào khác ngoài cái đầu. Lại nữa, có thể có quan điểm rằng: ‘Nếu kiết sử và tùy miên là một, thì trong trường hợp đó, sự khiển trách của Đức Thế Tôn đối với vị trưởng lão với ví dụ non nớt đã bị quy kết một cách sai lầm.’ (Đáp:) Không phải bị quy kết sai lầm. Tại sao? Vì (vị trưởng lão) có quan điểm như vậy, điều này đã được giải thích rộng. Do đó, cần phải hiểu rằng chính phiền não đó, do ý nghĩa trói buộc, được gọi là kiết sử; do ý nghĩa chưa được đoạn trừ, được gọi là tùy miên. Hướng đến ý nghĩa này, Đức Thế Tôn đã nói ‘được đoạn trừ cùng với tùy miên.’

၁၃၂. တစံ ဆေတွာတိအာဒီသု ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – တစစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဟိ သမာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဖေဂ္ဂုစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဝိပဿနာ, သာရစ္ဆေဒေါ ဝိယ မဂ္ဂေါ. ပဋိပဒါ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတေ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

132. Trong các câu bắt đầu bằng ‘sau khi cắt vỏ cây’ (tacaṃ chetvā), đây là sự đối chiếu ví dụ: việc cắt vỏ cây nên được xem như là định (samāpatti), việc cắt giác cây nên được xem như là tuệ quán (vipassanā), việc cắt lõi cây nên được xem như là đạo (magga). Còn con đường thực hành (paṭipadā) thì thích hợp là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. ‘Những người này nên được hiểu như vậy’ (evamete daṭṭhabbā) có nghĩa là những hạng người như vậy nên được hiểu theo cách này.

၁၃၃. ဥပဓိဝိဝေကာတိ ဥပဓိဝိဝေကေန. ဣမိနာ ပဉ္စကာမဂုဏဝိဝေကော ကထိတော. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာတိ ဣမိနာ နီဝရဏပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ဣမိနာ ကာယာလသိယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ကထိတာ. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဥပဓိဝိဝေကေန ကာမေဟိ ဝိနာ ဟုတွာ. ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟီတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနေန ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ စ အကုသလေဟိ ဝိနာ ဟုတွာ. ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတီတိ ယံ တတ္ထ အန္တောသမာပတ္တိက္ခဏေယေဝ သမာပတ္တိသမုဋ္ဌိတဉ္စ ရူပါဒိဓမ္မဇာတံ ဟောတိ. တေ ဓမ္မေတိ တေ ရူပဂတန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေ ရူပါဒယော ဓမ္မေ. အနိစ္စတောတိ န နိစ္စတော. ဒုက္ခတောတိ န သုခတော. ရောဂတောတိအာဒီသု အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂတော, အန္တောဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍတော, အနုပဝိဒ္ဓဋ္ဌေန ဒုက္ခဇနနဋ္ဌေန စ သလ္လတော, ဒုက္ခဋ္ဌေန အဃတော, ရောဂဋ္ဌေန အာဗာဓတော, အသကဋ္ဌေန ပရတော, ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပလောကတော, နိဿတ္တဋ္ဌေန သုညတော, န အတ္တဋ္ဌေန အနတ္တတော. တတ္ထ အနိစ္စတော, ပလောကတောတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ, ဒုက္ခတောတိအာဒီဟိ ဆဟိ ဒုက္ခလက္ခဏံ, ပရတော သုညတော အနတ္တတောတိ တီဟိ အနတ္တလက္ခဏံ.

133. ‘Ly sanh y’ (upadhiviveka) có nghĩa là do ly sanh y. Bằng từ này, sự ly năm dục trưởng dưỡng được nói đến. Bằng câu ‘đoạn trừ các pháp bất thiện’ (akusalānaṃ dhammānaṃ pahāna), sự đoạn trừ các triền cái được nói đến. Bằng câu ‘an tịnh các thân hành thô trược’ (kāyaduṭṭhullānaṃ paṭippassaddhi), sự an tịnh của sự lười biếng nơi thân được nói đến. ‘Ly dục’ (vivicceva kāmehi) có nghĩa là xa lìa các dục do ly sanh y. ‘Ly bất thiện pháp’ (vivicca akusalehi) có nghĩa là xa lìa các pháp bất thiện do đoạn trừ các pháp bất thiện và do an tịnh các thân hành thô trược. ‘Bất cứ cái gì có ở đó’ (yadeva tattha hoti) có nghĩa là bất cứ tập hợp pháp nào như sắc... phát sinh từ định, chỉ trong khoảnh khắc ở trong định. ‘Các pháp ấy’ (te dhamme) là các pháp như sắc... được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng ‘thuộc về sắc’ (rūpagataṃ). ‘Là vô thường’ (aniccatoti) có nghĩa là không thường còn. ‘Là khổ’ (dukkhatoti) có nghĩa là không an lạc. Trong các câu bắt đầu bằng ‘như bệnh’ (rogato), (ý nghĩa là): như bệnh do ý nghĩa gây đau đớn; như khối u do ý nghĩa có lỗi bên trong; như mũi tên do ý nghĩa đâm xuyên và gây đau khổ; như sự bất hạnh do ý nghĩa đau khổ; như bệnh tật do ý nghĩa là bệnh; như của người khác do ý nghĩa không phải của mình; như cái đang hoại diệt do ý nghĩa tan rã; như trống không do ý nghĩa không có chúng sanh; như vô ngã do ý nghĩa không phải là tự ngã. Ở đây, bằng hai từ ‘vô thường’ và ‘hoại diệt,’ tướng vô thường được nói đến; bằng sáu từ bắt đầu bằng ‘khổ,’ tướng khổ được nói đến; bằng ba từ ‘của người khác,’ ‘trống không,’ và ‘vô ngã,’ tướng vô ngã được nói đến.

သော တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ သော တေဟိ ဧဝံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌေဟိ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မေဟိ. စိတ္တံ ပဋိဝါပေတီတိ စိတ္တံ ပဋိသံဟရတိ မောစေတိ အပနေတိ. ဥပသံဟရတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ တာဝ သဝနဝသေန [Pg.103] ထုတိဝသေန ပရိယတ္တိဝသေန ပညတ္တိဝသေန စ ဧတံ သန္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဧဝံ အသင်္ခတာယ အမတာယ ဓာတုယာ ဥပသံဟရတိ. မဂ္ဂစိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေနေဝ ဧတံ သန္တမေတံ ပဏီတန္တိ န ဧဝံ ဝဒတိ, ဣမိနာ ပန အာကာရေန တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ အတ္ထော. သော တတ္ထ ဌိတောတိ တာယ တိလက္ခဏာရမ္မဏာယ ဝိပဿနာယ ဌိတော. အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏာတီတိ အနုက္ကမေန စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဘာဝေတွာ ပါပုဏာတိ. တေနေဝ ဓမ္မရာဂေနာတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဆန္ဒရာဂေန. သမထဝိပဿနာသု ဟိ သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂံ ပရိယာဒါတုံ သက္ကောန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတိ.

‘Vị ấy, với các pháp ấy’ (so tehi dhammehi) có nghĩa là vị ấy, với các pháp ngũ uẩn ở trong định đã được thấy sau khi áp dụng tam tướng như vậy. ‘Làm cho tâm lắng dịu’ (cittaṃ paṭivāpeti) có nghĩa là làm cho tâm rút lui, giải thoát, loại bỏ. ‘Hướng đến’ (upasaṃharati) có nghĩa là trước hết, hướng tâm tuệ quán đến yếu tố vô vi, bất tử, tức Niết-bàn, bằng cách nghe, ca ngợi, học thuộc, và khái niệm rằng ‘đây là sự tịch tịnh.’ Tâm đạo không nói rằng ‘đây là tịch tịnh, đây là vi diệu,’ mà chỉ hướng đến Niết-bàn bằng cách lấy nó làm đối tượng; ý nghĩa là, trong khi đang chứng ngộ Niết-bàn theo cách này, vị ấy hướng tâm đến đó. ‘Vị ấy an trú ở đó’ (so tattha ṭhito) có nghĩa là an trú trong tuệ quán có tam tướng làm đối tượng. ‘Đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc’ (āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti) có nghĩa là đạt đến bằng cách tuần tự tu tập bốn đạo. ‘Với chính pháp ái ấy’ (teneva dhammarāgena) có nghĩa là với tham ái trong các pháp chỉ và quán. Vì người có thể đoạn tận hoàn toàn tham ái trong chỉ và quán thì đạt đến A-la-hán, người không thể thì trở thành A-na-hàm.

ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ဝေဒနာဂတန္တိ ဣဓ ပန ရူပံ န ဂဟိတံ. ကသ္မာ? သမတိက္ကန္တတ္တာ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ရူပံ အတိက္ကမိတွာ အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပန္နောတိ သမထဝသေနပိနေန ရူပံ အတိက္ကန္တံ, ဟေဋ္ဌာ ရူပံ သမ္မဒေဝ သမ္မသိတွာ တံ အတိက္ကမ္မ ဣဒါနိ အရူပံ သမ္မသတီတိ ဝိပဿနာဝသေနပိနေန ရူပံ အတိက္ကန္တံ. အရူပေ ပန သဗ္ဗသောပိ ရူပံ နတ္ထီတိ တံ သန္ဓာယပိ ဣဓ ရူပံ န ဂဟိတံ.

Yadeva tattha hoti vedanāgatanti: Ở đây, sắc đã không được đề cập đến. Vì sao? Vì đã vượt qua. Vị này, sau khi nhập thiền sắc giới ở tầng dưới, đã vượt qua sắc và nhập định vô sắc giới. Như vậy, vị ấy đã vượt qua sắc bằng năng lực của thiền chỉ. Sau khi đã quán xét kỹ lưỡng sắc ở tầng dưới, vượt qua nó, bây giờ vị ấy quán xét pháp vô sắc. Như vậy, vị ấy đã vượt qua sắc bằng năng lực của thiền quán. Hơn nữa, trong cõi vô sắc, hoàn toàn không có sắc. Do đó, liên quan đến điều này, sắc đã không được đề cập đến ở đây.

အထ ကိဉ္စရဟီတိ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? သမထဝသေန ဂစ္ဆတော စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ. ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆတော ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော နာမာတိ ဧတ္ထ ထေရဿ ကင်္ခါ နတ္ထိ. အယံ သဘာဝဓမ္မောယေဝ, သမထဝသေနေဝ ပန ဂစ္ဆန္တေသု ဧကော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဧကော ပညာဝိမုတ္တော. ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆန္တေသုပိ ဧကော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဧကော စေတောဝိမုတ္တောတိ ဧတ္ထ ကိံ ကာရဏန္တိ ပုစ္ဆတိ.

Atha kiñcarahīti: (Ngài Ānanda) hỏi: 'Tôi nên hỏi điều gì?' Đối với người đi theo con đường thiền chỉ, nhất tâm là chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Đối với người đi theo con đường thiền quán, trí tuệ là chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Về điểm này, trưởng lão không có nghi ngờ. Đây là bản chất tự nhiên của các pháp. Tuy nhiên, trong số những người chỉ đi theo con đường thiền chỉ, có người được gọi là tâm giải thoát, có người là tuệ giải thoát. Và trong số những người đi theo con đường thiền quán, có người được gọi là tuệ giải thoát, có người là tâm giải thoát. Ngài hỏi: 'Nguyên nhân ở đây là gì?'

ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတံ ဝဒါမီတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတံ ဝဒါမိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, န တွံ, အာနန္ဒ, ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တေန တေ ဧတံ အပါကဋံ. အဟံ ပန ပဋိဝိဇ္ဈိံ, တေန မေ ဧတံ ပါကဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာ ကာရဏံ. သမထဝသေနေဝ ဟိ ဂစ္ဆန္တေသု ဧကဿ ဘိက္ခုနော စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဧကဿ ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဝိပဿနာဝသေနေဝ စ ဂစ္ဆန္တေသု ဧကဿ ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော [Pg.104] နာမ ဟောတိ. ဧကဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သမထဝိပဿနာဓုရေန အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တေသု ဓမ္မသေနာပတိ ပညာဝိမုတ္တော ဇာတော, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော စေတောဝိမုတ္တော. ဣတိ ဣန္ဒြိယဝေမတ္တမေတ္ထ ကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Indriyavemattataṃ vadāmīti: Ta nói rằng đó là do sự khác biệt của các căn. Điều này có nghĩa là: Này Ānanda, ông đã không hoàn thiện mười ba-la-mật và chứng ngộ nhất thiết trí, do đó điều này không rõ ràng đối với ông. Còn Ta, Ta đã chứng ngộ, do đó điều này rõ ràng đối với Ta. Ở đây, sự khác biệt của các căn chính là nguyên nhân. Thật vậy, trong số những vị tỳ khưu chỉ đi theo con đường thiền chỉ, có vị lấy nhất tâm làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Có vị lấy trí tuệ làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Và trong số những vị chỉ đi theo con đường thiền quán, có vị lấy trí tuệ làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Có vị lấy nhất tâm làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Hai vị Thượng thủ đệ tử đã đạt được A-la-hán quả qua con đường thiền chỉ và thiền quán. Trong số họ, vị Tướng quân Chánh pháp đã trở thành tuệ giải thoát, còn trưởng lão Mahāmoggallāna là tâm giải thoát. Như vậy, cần phải hiểu rằng sự khác biệt của các căn là nguyên nhân ở đây. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Đại Mālukya kết thúc.

၅. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Phần giải thích kinh Bhaddāli

၁၃၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကာသနဘောဇနန္တိ ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေ အသနဘောဇနံ, ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘတ္တန္တိ အတ္ထော. အပ္ပာဗာဓတန္တိအာဒီနိ ကကစောပမေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. န ဥဿဟာမီတိ န သက္ကောမိ. သိယာ ကုက္ကုစ္စံ သိယာ ဝိပ္ပဋိသာရောတိ ဧဝံ ဘုဉ္ဇန္တော ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ သက္ခိဿာမိ နု ခေါ, န နု ခေါတိ ဣတိ မေ ဝိပ္ပဋိသာရကုက္ကုစ္စံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဧကဒေသံ ဘုဉ္ဇိတွာတိ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ကိရ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပက္ခိပိတွာ သပ္ပိမှိ ဒိန္နေ သပ္ပိနာ ဥဏှမေဝ ထောကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ အဝသေသံ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆာယူဒကဖာသုကေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဧတံ သန္ဓာယ သတ္ထာ အာဟ. ဘဒ္ဒါလိ, ပန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ သကိံ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒိန္နံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဩဒနဿ ပူရေတွာ လဒ္ဓံ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆာယူဒကဖာသုကေ ဌာနေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဣတိ ဧဝံ ဝဋ္ဋေယျ, ဣတရထာ ကော သက္ကောတီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမ္ပိ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, န ဥဿဟာမီတိ အာဟ. အယံ ကိရ အတီတေ အနန္တရာယ ဇာတိယာ ကာကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. ကာကာ စ နာမ မဟာဆာတကာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဆာတကတ္ထေရော နာမ အဟောသိ. တဿ ပန ဝိရဝန္တဿေဝ ဘဂဝါ တံ မဒ္ဒိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဝိကာလေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၄၈) သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. တေန ဝုတ္တံ အထ ခေါ အာယသ္မာ, ဘဒ္ဒါလိ,…ပေ… အနုဿာဟံ ပဝေဒေသီတိ.

134. Evaṃ me sutanti: Kinh Bhaddāli. Trong đó, ekāsanabhojananti có nghĩa là bữa ăn trong một lần ngồi vào buổi sáng, tức là thực phẩm nên được ăn. Các từ appābādhatanti, v.v., đã được giải thích chi tiết trong kinh Kakacopama. Na ussahāmi có nghĩa là tôi không thể. Siyā kukkuccaṃ siyā vippaṭisāroti có nghĩa là: 'Khi ăn như thế này, liệu tôi có thể thực hành phạm hạnh suốt đời được không, hay là không?' Do đó, tôi có thể sẽ hối hận và lo lắng. Ekadesaṃ bhuñjitvāti: Tương truyền rằng các vị trưởng lão thời xưa, sau khi đặt thức ăn vào bát và được cúng dường bơ sữa, họ chỉ ăn một ít thức ăn nóng với bơ sữa, rồi rửa tay, mang phần còn lại ra ngoài và ngồi ăn ở một nơi có bóng mát và nước, dễ chịu. Đức Thế Tôn đã nói điều này với ý đó. Tuy nhiên, Bhaddāli đã nghĩ: 'Nếu sau khi ăn hết phần thức ăn được cúng dường đầy bát một lần, rồi lại rửa bát, nhận đầy cơm và mang ra ngoài ăn ở nơi có bóng mát và nước, thì như vậy mới được. Nếu không, ai có thể làm được?' Do đó, ngài nói: 'Bạch Thế Tôn, con không thể làm được như vậy.' Tương truyền rằng trong kiếp trước liền kề, vị này đã tái sinh vào loài quạ. Và loài quạ thì rất tham ăn. Do đó, ngài được gọi là trưởng lão tham ăn. Tuy nhiên, trong khi ngài còn đang phản đối, Đức Thế Tôn đã chế ngự và áp đảo ngài, rồi ban hành học giới: 'Vị tỳ khưu nào ăn hoặc dùng vật thực cứng hay vật thực mềm vào lúc phi thời, thì phạm tội pācittiya.' Do đó, có câu nói: 'Bấy giờ, tôn giả Bhaddāli... đã bày tỏ sự không thể của mình.'

ယထာ [Pg.105] တန္တိ ယထာ အညောပိ သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ ဧကဝိဟာရေပိ ဝသန္တော သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝံ န ဒဒေယျ, တထေဝ န အဒါသီတိ အတ္ထော. နေဝ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ, န ဓမ္မဒေသနဋ္ဌာနံ န ဝိတက္ကမာဠကံ, န ဧကံ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ယသ္မိံ ကုလေ ဘဂဝါ နိသီဒတိ, တဿ ဒွါရေပိ န အဋ္ဌာသိ. သစဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဂဝါ ဂစ္ဆတိ, သော ပုရေတရမေဝ ဉတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ. သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ကိရေသ ကုလပုတ္တော ပရိသုဒ္ဓသီလော. တေနဿ န အညော ဝိတက္ကော အဟောသိ, – ‘‘မယာ နာမ ဥဒရကာရဏာ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒပညာပနံ ပဋိဗာဟိတံ, အနနုစ္ဆဝိကံ မေ ကတ’’န္တိ အယမေဝ ဝိတက္ကော အဟောသိ. တသ္မာ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ လဇ္ဇာယ သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝံ နာဒါသိ.

Yathā tanti có nghĩa là: Giống như một vị khác không hoàn thành học giới, dù sống trong cùng một tu viện, cũng không đến trước mặt Bậc Đạo Sư, ngài cũng đã không làm như vậy. Ngài không đến hầu hạ Đức Thế Tôn, không đến nơi thuyết pháp, không đến nơi kinh hành suy tư, không đi cùng trên một con đường khất thực. Nếu Đức Thế Tôn ngồi trong nhà nào, ngài cũng không đứng ở cửa nhà đó. Nếu Đức Thế Tôn đến nơi ở của ngài, ngài biết trước và đi đến nơi khác. Tương truyền rằng vị thiện nam tử này đã xuất gia với đức tin và có giới hạnh trong sạch. Do đó, ngài không có suy nghĩ nào khác ngoài suy nghĩ này: 'Chính ta, vì cái bụng, đã cản trở việc Đức Thế Tôn ban hành học giới. Ta đã làm một việc không xứng đáng.' Chỉ có suy nghĩ này mà thôi. Do đó, dù sống trong cùng một tu viện, vì xấu hổ, ngài đã không đến trước mặt Bậc Đạo Sư.

၁၃၅. စီဝရကမ္မံ ကရောန္တီတိ မနုဿာ ဘဂဝတော စီဝရသာဋကံ အဒံသု, တံ ဂဟေတွာ စီဝရံ ကရောန္တိ. ဧတံ ဒေါသကန္တိ ဧတံ ဩကာသမေတံ အပရာဓံ, သတ္ထု သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တဿ ပဋိဗာဟိတကာရဏံ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီတိ အတ္ထော. ဒုက္ကရတရန္တိ ဝဿဉှိ ဝသိတွာ ဒိသာပက္ကန္တေ ဘိက္ခူ ကုဟိံ ဝသိတ္ထာတိ ပုစ္ဆန္တိ, တေဟိ ဇေတဝနေ ဝသိမှာတိ ဝုတ္တေ, ‘‘အာဝုသော, ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ အန္တောဝဿေ ကတရံ ဇာတကံ ကထေသိ, ကတရံ သုတ္တန္တံ, ကတရံ သိက္ခာပဒံ ပညပေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာရော ဟောန္တိ. တတော ‘‘ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒံ ပညပေသိ, ဘဒ္ဒါလိ, နာမ နံ ဧကော ထေရော ပဋိဗာဟီ’’တိ ဝက္ခန္တိ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ – ‘‘ဘဂဝတောပိ နာမ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တဿ ပဋိဗာဟိတံ အယုတ္တံ အကာရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ တေ အယံ ဒေါသော မဟာဇနန္တရေ ပါကဋော ဟုတွာ ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာ ဧဝမာဟံသု. အပိစ အညေပိ ဘိက္ခူ ပဝါရေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂမိဿန္တိ. အထ တွံ ‘‘ဧထာဝုသော, မမ သတ္ထာရံ ခမာပေန္တဿ သဟာယာ ဟောထာ’’တိ သံဃံ သန္နိပါတေဿသိ. တတ္ထ အာဂန္တုကာ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ‘‘အာဝုသော, ကိံ ဣမိနာပိ ဘိက္ခုနာ ကတ’’န္တိ. တတော ဧတမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ဘာရိယံ ကတံ ဘိက္ခုနာ, ဒသဗလံ နာမ ပဋိဗာဟိဿတီတိ အယုတ္တမေတ’’န္တိ ဝက္ခန္တိ. ဧဝမ္ပိ တေ အယံ အပရာဓော မဟာဇနန္တရေ ပါကဋော ဟုတွာ ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာပိ ဧဝမာဟံသု. အထ ဝါ ဘဂဝါ ပဝါရေတွာ စာရိကံ ပက္ကမိဿတိ, အထ တွံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဘဂဝတော ခမာပနတ္ထာယ သံဃံ သန္နိပါတေဿသိ. တတြ ဒိသာဝါသိနော [Pg.106] ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ‘‘အာဝုသော, ကိံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ကတ’’န္တိ…ပေ… ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာပိ ဧဝမာဟံသု.

135. (Các vị ấy) đang làm công việc may y, có nghĩa là: người ta đã dâng cúng tấm vải y lên đức Thế Tôn, (các vị ấy) nhận lấy tấm vải ấy rồi làm thành y. Về câu 'lỗi lầm này', có nghĩa là: 'Hãy khéo tác ý về cơ hội này, về lỗi lầm này, về lý do ngăn cản bậc Đạo Sư khi ngài đang chế định học giới.' Về câu 'khó sửa chữa hơn', (là vì) sau khi đã an cư mùa mưa, các tỳ khưu đã đi đến phương khác, (những người ở lại) hỏi: 'Các vị đã an cư ở đâu?'. Khi các vị ấy trả lời: 'Chúng tôi đã an cư ở Jetavana', họ sẽ là những người hỏi rằng: 'Này chư hiền, trong mùa mưa này, đức Thế Tôn đã thuyết bổn sanh nào, kinh nào, đã chế định học giới nào?'. Do đó, họ sẽ nói rằng: '(Ngài) đã chế định học giới về việc ăn phi thời, và một trưởng lão tên là Bhaddāli đã ngăn cản điều đó'. Nghe điều đó, các tỳ khưu sẽ nói rằng: 'Việc ngăn cản đức Thế Tôn khi ngài đang chế định học giới là không thích đáng, không hợp lý'. Nghĩ rằng: 'Như vậy, lỗi lầm này của ông sẽ trở nên công khai giữa đại chúng và sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ đã nói như vậy. Hơn nữa, các tỳ khưu khác sau khi làm lễ Pavāraṇā cũng sẽ đến yết kiến bậc Đạo Sư. Khi ấy, ông sẽ triệu tập Tăng chúng và nói: 'Này chư hiền, xin hãy là những người bạn đồng hành giúp tôi xin lỗi bậc Đạo Sư'. Ở đó, các vị khách tăng sẽ hỏi: 'Này chư hiền, vị tỳ khưu này đã làm gì vậy?'. Sau đó, nghe được sự việc này, họ sẽ nói rằng: 'Vị tỳ khưu đã làm một việc trọng đại, việc ngăn cản bậc Thập Lực thật không thích đáng'. Nghĩ rằng: 'Ngay cả như vậy, lỗi lầm này của ông sẽ trở nên công khai giữa đại chúng và sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ cũng đã nói như vậy. Hoặc là, đức Thế Tôn sau khi làm lễ Pavāraṇā sẽ du hành, khi ấy, ở mỗi nơi ngài đến, ông sẽ triệu tập Tăng chúng để xin lỗi đức Thế Tôn. Ở đó, các tỳ khưu trú ở các phương sẽ hỏi: 'Này chư hiền, vị tỳ khưu này đã làm gì vậy?'... (cho đến)... nghĩ rằng: 'sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ cũng đã nói như vậy.

ဧတဒဝေါစာတိ အပ္ပတိရူပံ မယာ ကတံ, ဘဂဝါ ပန မဟန္တေပိ အဂုဏေ အလဂ္ဂိတွာ မယှံ အစ္စယံ ပဋိဂ္ဂဏှိဿတီတိ မညမာနော ဧတံ ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု. အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရဏတ္ထာယ, ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ ခလိတဿ အကရဏတ္ထာယ. တဂ္ဃာတိ ဧကံသေန. သမယောပိ ခေါ တေ, ဘဒ္ဒါလီတိ, ဘဒ္ဒါလိ, တယာ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဧကံ ကာရဏံ အတ္ထိ, တမ္ပိ တေ န ပဋိဝိဒ္ဓံ န သလ္လက္ခိတန္တိ ဒဿေတိ.

Về câu 'đã nói lời này', (nghĩa là) nghĩ rằng: 'Việc không thích đáng đã được tôi làm, tuy nhiên, đức Thế Tôn, không chấp vào những điều không phải là đức hạnh dù lớn lao, sẽ chấp nhận lỗi lầm của tôi', nên đã nói lời này, bắt đầu bằng 'Bạch ngài, lỗi lầm...'. Ở đây, 'accayo' là lỗi lầm. Về câu 'đã vượt qua tôi', (nghĩa là) đã vượt qua tôi, chế ngự và diễn ra. 'Paṭiggaṇhātu' là 'xin hãy tha thứ'. Về câu 'để thu thúc trong tương lai', (nghĩa là) vì mục đích thu thúc trong tương lai, vì mục đích không tái phạm lỗi lầm, sai trái, vấp ngã như vậy nữa. 'Taggha' là 'chắc chắn'. Về câu 'Này Bhaddāli, cũng có thời điểm cho ông', (câu này) chỉ ra rằng: 'Này Bhaddāli, có một lý do mà ông đáng lẽ phải liễu tri, nhưng điều đó cũng không được ông liễu tri, không được ông ghi nhận'.

၁၃၆. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိအာဒီသု ဓမ္မာနုသာရီ, သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဒွေ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂလာ. ဧတေ ပန သတ္တပိ အရိယပုဂ္ဂလေ ဘဂဝတာပိ ဧဝံ အာဏာပေတုံ န ယုတ္တံ, ဘဂဝတာ အာဏတ္တေ တေသမ္ပိ ဧဝံ ကာတုံ န ယုတ္တံ. အဋ္ဌာနပရိကပ္ပဝသေန ပန အရိယပုဂ္ဂလာနံ သုဝစဘာဝဒဿနတ္ထံ ဘဒ္ဒါလိတ္ထေရဿ စ ဒုဗ္ဗစဘာဝဒဿနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ.

136. Trong các câu bắt đầu bằng 'vị được giải thoát cả hai phần', hai vị là Tùy Pháp hành và Tùy Tín hành là những người thành tựu đạo trong một sát-na tâm. Tuy nhiên, đối với bảy vị Thánh nhân này, ngay cả đức Thế Tôn cũng không thích hợp để ra lệnh như vậy, và khi được đức Thế Tôn ra lệnh, ngay cả các vị ấy cũng không thích hợp để làm như vậy. Tuy nhiên, do sự giả định về một điều không thể xảy ra, điều này đã được nói đến để chỉ ra tính dễ bảo của các bậc Thánh nhân và để chỉ ra tính khó bảo của trưởng lão Bhaddāli.

အပိ နု တွံ တသ္မိံ သမယေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? ဘဒ္ဒါလိဿ နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဘဒ္ဒါလိ, ဣမေ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလာ လောကေ ဒက္ခိဏေယျာ မမ သာသနေ သာမိနော, မယိ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗယုတ္တေ ကာရဏေ သတိ ဧတေသံ ပဋိဗာဟိတုံ ယုတ္တံ. တွံ ပန မမ သာသနတော ဗာဟိရကော, မယိ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေ တုယှံ ပဋိဗာဟိတုံ န ယုတ္တန္တိ.

Tại sao (Ngài) lại bắt đầu bài pháp 'Này, vào lúc ấy, có phải ông là vị được giải thoát cả hai phần không?'? Để khiển trách Bhaddāli. Đây là chủ ý ở đây: Này Bhaddāli, bảy vị Thánh nhân này là những bậc đáng được cúng dường trong thế gian, là những người chủ trong giáo pháp của ta. Khi ta đang chế định học giới, nếu có lý do thích hợp để ngăn cản, thì việc ngăn cản của các vị ấy là thích hợp. Còn ông thì ở ngoài giáo pháp của ta, khi ta đang chế định học giới, việc ông ngăn cản là không thích hợp.

ရိတ္တော တုစ္ဆောတိ အန္တော အရိယဂုဏာနံ အဘာဝေန ရိတ္တကော တုစ္ဆကော, ဣဿရဝစနေ ကိဉ္စိ န ဟောတိ. ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသီတိ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော, တထေဝ ကရောသိ, ခမာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ တံ တဝ အပရာဓံ မယံ ခမာမ. ဝုဍ္ဎိ ဟေသာ, ဘဒ္ဒါလိ, အရိယဿ ဝိနယေတိ ဧသာ, ဘဒ္ဒါလိ, အရိယဿ ဝိနယေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝုဍ္ဎိ နာမ. ကတမာ? အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိတွာ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ. ဒေသနံ ပန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ‘‘ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ.

Về câu 'rỗng không, trống rỗng', (nghĩa là) bên trong do không có các phẩm hạnh của bậc Thánh nên là rỗng không, trống rỗng; trong lời nói của người có quyền uy, không có gì cả. Về câu 'ông sửa chữa đúng như pháp', (nghĩa là) pháp đứng như thế nào, ông làm đúng như vậy; có nghĩa là 'đã xin lỗi'. Về câu 'Chúng ta chấp nhận điều đó của ông', (nghĩa là) chúng ta tha thứ lỗi lầm đó của ông. Về câu 'Này Bhaddāli, đây là sự tăng trưởng trong luật của bậc Thánh', (nghĩa là) này Bhaddāli, đây được gọi là sự tăng trưởng trong luật của bậc Thánh, trong giáo pháp của đức Phật, đức Thế Tôn. (Sự tăng trưởng) nào? (Đó là) thấy lỗi là lỗi, sửa chữa đúng như pháp, và thực hành sự thu thúc trong tương lai. Tuy nhiên, khi thuyết giảng với sự quy chiếu đến cá nhân, (Ngài) đã nói rằng: 'Người nào thấy lỗi là lỗi, sửa chữa đúng như pháp, và thực hành sự thu thúc trong tương lai'.

၁၃၇. သတ္ထာပိ [Pg.107] ဥပဝဒတီတိ ‘‘အသုကဝိဟာရဝါသီ အသုကဿ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသုကဿ အန္တေဝါသိကော ဣတ္ထန္နာမော နာမ ဘိက္ခု လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အရညံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ သုတွာ – ‘‘ကိံ တဿ အရညဝါသေန, ယော မယှံ ပန သာသနေ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ’’တိ ဧဝံ ဥပဝဒတိ, သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော, အပိစေတ္ထ ဒေဝတာ န ကေဝလံ ဥပဝဒန္တိ, ဘေရဝါရမ္မဏံ ဒဿေတွာ ပလာယနာကာရမ္ပိ ကရောန္တိ. အတ္တနာပိ အတ္တာနန္တိ သီလံ အာဝဇ္ဇန္တဿ သံကိလိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတိ, စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနံ အလ္လီယတိ. သော ‘‘ကိံ မာဒိသဿ အရညဝါသေနာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမတိ. အတ္တာပိ အတ္တာနံ ဥပဝဒိတောတိ အတ္တနာပိ အတ္တာ ဥပဝဒိတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပစ္စနီကနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ဧဝံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

137. Về câu 'Bậc Đạo Sư cũng khiển trách', (nghĩa là) sau khi nghe rằng: 'Vị tỳ khưu tên là X, trú tại tu viện Y, là đệ tử cùng ở của trưởng lão Z, là đệ tử thân cận của vị W, đã đi vào rừng để thực chứng pháp siêu thế', (Ngài) khiển trách như vầy: 'Việc sống trong rừng có ích gì cho người mà không phải là người thực hành đầy đủ học giới trong giáo pháp của ta?'. Trong các câu còn lại, phương pháp cũng tương tự. Hơn nữa, ở đây chư thiên không chỉ khiển trách, mà còn cho thấy đối tượng đáng sợ và làm cho (vị ấy) phải bỏ chạy. Về câu 'tự mình cũng (khiển trách) chính mình', (nghĩa là) đối với người đang quán xét giới của mình, nơi ô nhiễm trở nên rõ ràng, tâm chạy tán loạn, không bám vào đề mục thiền. Vị ấy hối hận rằng 'Việc sống trong rừng có ích gì cho người như ta?', rồi đứng dậy và bỏ đi. Về câu 'tự mình cũng khiển trách chính mình', (nghĩa là) tự mình cũng bị chính mình khiển trách, hoặc đây chính là bản văn. Phần thiện (tịnh phần) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. (Câu) bắt đầu bằng 'Vị ấy, ly dục...' được nói để chỉ ra rằng (vị ấy) chứng ngộ như vậy.

၁၄၀. ပသယှ ပသယှ ကာရဏံ ကရောန္တီတိ အပ္ပမတ္တကေပိ ဒေါသေ နိဂ္ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ကာရေန္တိ. နော တထာတိ မဟန္တေပိ အပရာဓေ ယထာ ဣတရံ, ဧဝံ ပသယှ န ကာရေန္တိ. သော ကိရ, ‘‘အာဝုသော, ဘဒ္ဒါလိ, မာ စိန္တယိတ္ထ, ဧဝရူပံ နာမ ဟောတိ, ဧဟိ သတ္ထာရံ ခမာပေဟီ’’တိ ဘိက္ခုသံဃတောပိ, ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ အတ္တနော သန္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဘဒ္ဒါလိ, မာ စိန္တယိတ္ထ, ဧဝရူပံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ သတ္ထုသန္တိကာပိ အနုဂ္ဂဟံ ပစ္စာသီသတိ. တတော ‘‘ဘိက္ခုသံဃေနာပိ န သမဿာသိတော, သတ္ထာရာပီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ.

140. Pasayha pasayha kāraṇaṃ karontīti có nghĩa là: Dù chỉ là lỗi nhỏ cũng khiển trách nặng nề rồi trừng phạt hết lần này đến lần khác. No tathāti có nghĩa là: Dù là lỗi lầm lớn cũng không trừng phạt một cách cưỡng ép như đối với lỗi khác. Vị ấy (Bhaddāli) đã mong đợi sự nâng đỡ từ Tăng chúng rằng: “Này hiền giả Bhaddāli, chớ lo nghĩ, việc như thế này thường xảy ra, hãy đến xin bậc Đạo Sư sám hối,” và cũng mong đợi sự nâng đỡ từ bậc Đạo Sư, rằng ngài sẽ cho phái một vị tỳ khưu nào đó đến gọi mình lại rồi dạy rằng: “Này Bhaddāli, chớ lo nghĩ, việc như thế này thường xảy ra.” Sau đó, vị ấy suy nghĩ rằng: “Mình đã không được Tăng chúng an ủi, cũng không được bậc Đạo Sư an ủi,” rồi đã nói như vậy.

အထ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃောပိ သတ္ထာပိ ဩဝဒိတဗ္ဗယုတ္တမေဝ ဩဝဒတိ, န ဣတရန္တိ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘဒ္ဒါလိ, ဧကစ္စောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညေနာညန္တိအာဒီနိ အနုမာနသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. န သမ္မာ ဝတ္တတီတိ သမ္မာ ဝတ္တမ္ပိ န ဝတ္တတိ. န လောမံ ပါတေတီတိ အနုလောမဝတ္တေ န ဝတ္တတိ, ဝိလောမမေဝ ဂဏှာတိ. န နိတ္ထာရံ ဝတ္တတီတိ နိတ္ထာရဏကဝတ္တမှိ န ဝတ္တတိ, အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတ္ထံ တုရိတတုရိတော ဆန္ဒဇာတော န ဟောတိ. တတြာတိ တသ္မိံ တဿ ဒုဗ္ဗစကရဏေ. အဘိဏှာပတ္တိကောတိ နိရန္တရာပတ္တိကော. အာပတ္တိဗဟုလောတိ သာပတ္တိကကာလောဝဿ ဗဟု, သုဒ္ဓေါ နိရာပတ္တိကကာလော အပ္ပောတိ အတ္ထော. န ခိပ္ပမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ ခိပ္ပံ န ဝူပသမ္မတိ, ဒီဃသုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယဓရာ [Pg.108] ပါဒဓောဝနကာလေ အာဂတံ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, ဝတ္တဝေလာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပုန ကာလံ မညိတွာ အာဂတံ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, တုယှံ ဝိဟာရဝေလာ, ဂစ္ဆာဝုသော, သာမဏေရာဒီနံ ဥဒ္ဒေသဒါနဝေလာ, အမှာကံ နှာနဝေလာ, ထေရူပဋ္ဌာနဝေလာ, မုခဓောဝနဝေလာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒိဝသဘာဂေပိ ရတ္တိဘာဂေပိ အာဂတံ ဥယျောဇေန္တိယေဝ. ‘‘ကာယ ဝေလာယ, ဘန္တေ, ဩကာသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, တွံ ဣမမေဝ ဌာနံ ဇာနာသိ, အသုကော နာမ ဝိနယဓရတ္ထေရော သိနေဟပါနံ ပိဝတိ, အသုကော ဝိရေစနံ ကာရေတိ, ကသ္မာ တုရိတောသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒီဃသုတ္တမေဝ ကရောန္တိ.

Khi ấy, để chỉ ra rằng Tăng chúng và bậc Đạo Sư chỉ giáo huấn người đáng được giáo huấn, chứ không phải người khác, đức Thế Tôn đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này Bhaddāli, ở đây, có người...” Trong đó, những từ bắt đầu bằng aññenāññaṃ đã được giải rộng trong kinh Anumāna. Na sammā vattatīti có nghĩa là không hành trì đúng theo phận sự. Na lomaṃ pātetīti có nghĩa là không hành trì theo phận sự thuận hợp, chỉ chấp nhận phận sự đối nghịch. Na nitthāraṃ vattatīti có nghĩa là không hành trì phận sự để vượt qua, không có ý muốn vội vàng để thoát khỏi tội. Tatrāti có nghĩa là trong việc làm cho vị ấy trở nên khó dạy. Abhiṇhāpattikoti có nghĩa là người phạm tội không gián đoạn. Āpattibahuloti có nghĩa là thời gian có tội của vị ấy thì nhiều, thời gian trong sạch, không có tội thì ít. Na khippameva vūpasammatīti có nghĩa là không được dàn xếp nhanh, trở thành việc kéo dài. Các vị thông luật, khi có người đến vào lúc rửa chân, liền nói: “Này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ làm phận sự.” Khi người ấy biết thời gian rồi lại đến, họ lại nói những lời như: “Này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ ở trú xứ của thầy; này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ dạy Pāli cho các vị sa di v.v...; đây là giờ chúng tôi đi tắm, giờ hầu hạ trưởng lão, giờ rửa mặt,” rồi dù người ấy đến vào ban ngày hay ban đêm, họ cũng chỉ đuổi đi. Dù người ấy có hỏi: “Bạch các ngài, vào giờ nào sẽ có cơ hội?” họ cũng nói những lời như: “Này hiền giả, hãy đi đi, thầy chỉ biết mỗi chỗ này thôi sao? Vị trưởng lão thông luật tên là... đang uống nước trái cây, vị kia đang uống thuốc xổ, tại sao thầy lại vội vàng thế?” rồi chỉ làm cho việc kéo dài ra.

၁၄၁. ခိပ္ပမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ လဟုံ ဝူပသမ္မတိ, န ဒီဃသုတ္တံ ဟောတိ. ဥဿုက္ကာပန္နာ ဘိက္ခူ – ‘‘အာဝုသော, အယံ သုဗ္ဗစော ဘိက္ခု, ဇနပဒဝါသိနော နာမ ဂါမန္တသေနာသနေ ဝသနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇနာဒီနိ န ဖာသုကာနိ ဟောန္တိ, ဘိက္ခာစာရောပိ ဒုက္ခော ဟောတိ, သီဃမဿ အဓိကရဏံ ဝူပသမေမာ’’တိ သန္နိပတိတွာ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ.

141. Khippameva vūpasammatīti có nghĩa là được dàn xếp nhanh chóng, không trở thành việc kéo dài. Các vị tỳ khưu nỗ lực rằng: “Này các hiền giả, vị tỳ khưu này dễ dạy. Những người sống ở miền quê, trong các trú xứ gần làng, việc ở, đứng, ngồi v.v... không được thoải mái, việc đi khất thực cũng khó khăn. Chúng ta hãy nhanh chóng dàn xếp vụ tranh tụng của vị này.” Sau khi bàn bạc như vậy, họ tụ họp lại, làm cho vị ấy ra khỏi tội rồi thiết lập vị ấy trong sự trong sạch.

၁၄၂. အဓိစ္စာပတ္တိကောတိ ကဒါစိ ကဒါစိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. သော ကိဉ္စာပိ လဇ္ဇီ ဟောတိ ပကတတ္တော, ဒုဗ္ဗစတ္တာ ပနဿ ဘိက္ခူ တထေဝ ပဋိပဇ္ဇန္တိ.

142. Adhiccāpattikoti có nghĩa là thỉnh thoảng phạm tội. Vị tỳ khưu ấy, mặc dù là người có tàm, là người bình thường, nhưng do sự khó dạy của vị ấy, các vị tỳ khưu đối xử y như trước.

၁၄၄. သဒ္ဓါမတ္တကေန ဝဟတိ ပေမမတ္တကေနာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အပ္ပမတ္တိကာယ ဂေဟဿိတသဒ္ဓါယ အပ္ပမတ္တကေန ဂေဟဿိတပေမေန ယာပေတိ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏသဒိသာ ဟိ အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, နဝပဗ္ဗဇိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ အဇာနန္တော အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု ပေမမတ္တေန ယာပေတိ, တသ္မာ ဧဝရူပါ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗာ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဟိ သင်္ဂဟံ လဘိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဌိတာ အဘိညာပတ္တာ မဟာသမဏာ ဘဝိဿန္တိ. ဧတ္တကေန ကထာမဂ္ဂေန ‘‘ဩဝဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဩဝဒန္တိ, န ဣတရ’’န္တိ ဣမမေဝ ဘဂဝတာ ဒဿိတံ.

144. Saddhāmattakena vahati pemamattakenāti có nghĩa là: Vị ấy duy trì đời sống bằng đức tin nhỏ nhoi và tình thương nhỏ nhoi dựa vào đời sống tại gia đối với thầy tế độ và thầy yết ma. Vì việc xuất gia này giống như việc tái sanh, người mới xuất gia không biết được lợi ích của việc xuất gia, chỉ duy trì đời sống bằng tình thương đối với thầy tế độ và thầy yết ma, do đó, những người như vậy cần được nhiếp phục. Vì sau khi nhận được sự nhiếp phục dù nhỏ, những người đứng vững trong đời xuất gia sẽ trở thành những đại sa môn đạt được thắng trí. Bằng dòng câu chuyện chừng ấy, đức Thế Tôn đã chỉ dạy chính điều này: “Họ giáo huấn người đáng được giáo huấn, không phải người khác.”

၁၄၅. အညာယ သဏ္ဌဟိံသူတိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္တေသု ဟာယမာနေသူတိ ပဋိပတ္တိယာ ဟာယမာနာယ သတ္တာ ဟာယန္တိ နာမ. သဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေတိ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေ. ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မောပိ ဟိ ပဋိပတ္တိပူရကေသု သတ္တေသု အသတိ အန္တရဓာယတိ နာမ[Pg.109]. အာသဝဋ္ဌာနီယာတိ အာသဝါ တိဋ္ဌန္တိ ဧတေသူတိ အာသဝဋ္ဌာနီယာ. ယေသု ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာ ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓနာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဝိသေသဘူတာ စ အာသဝါ တိဋ္ဌန္တိယေဝ. ယသ္မာ နေသံ တေ ကာရဏံ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဝီတိက္ကမဓမ္မာ ယာဝ န သံဃေ ပါတုဘဝန္တိ, န တာဝ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတီတိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ.

145. Aññāya saṇṭhahiṃsūti có nghĩa là đã an trú trong A la hán quả. Sattesu hāyamānesūti có nghĩa là: Khi sự thực hành bị suy thoái, chúng sanh được gọi là suy thoái. Saddhamme antaradhāyamāneti có nghĩa là: Khi Chánh pháp thực hành biến mất. Vì Chánh pháp thực hành được gọi là biến mất khi không có chúng sanh hoàn thành sự thực hành. Āsavaṭṭhānīyāti có nghĩa là: Các lậu hoặc đứng vững trong những pháp này, nên gọi là āsavaṭṭhānīyā. Trong những pháp vi phạm nào mà các lậu hoặc thuộc hiện tại và tương lai như là sự chỉ trích của người khác, sự hối hận, sự giết chóc, trói buộc, v.v... và các lậu hoặc là những khổ đau đặc biệt của cõi khổ chắc chắn đứng vững. Ý nghĩa là: Vì những pháp vi phạm ấy là nguyên nhân của những lậu hoặc kia. Những pháp vi phạm là nơi trú của lậu hoặc ấy chừng nào chưa xuất hiện trong Tăng chúng, chừng đó bậc Đạo Sư chưa chế định học giới cho các đệ tử. Đây là cách kết nối ý nghĩa ở đây.

ဧဝံ အကာလံ ဒဿေတွာ ပုန ကာလံ ဒဿေတုံ ယတော စ ခေါ, ဘဒ္ဒါလီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ, ယသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ဝါ ဧတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မိံ ကာလေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ သင်္ခံ ဂတာ ဝီတိက္ကမဒေါသာ သံဃေ ပါတုဘဝန္တိ, တဒါ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ. ကသ္မာ? တေသံယေဝ အာသဝဋ္ဌာနီယဓမ္မသင်္ခါတာနံ ဝီတိက္ကမဒေါသာနံ ပဋိဃာတာယ.

Sau khi chỉ ra thời điểm không thích hợp như vậy, để chỉ ra lại thời điểm thích hợp, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng: “Và này Bhaddāli, khi nào...” Trong đó, yatoti có nghĩa là yadā, yasmiṃ kāle (khi nào, vào thời điểm nào). Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói. Hoặc đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Vào thời điểm nào những lỗi lầm do vi phạm được gọi là các pháp là nơi trú của lậu hoặc xuất hiện trong Tăng chúng, khi đó bậc Đạo Sư chế định học giới cho các đệ tử. Tại sao? Để ngăn trừ chính những lỗi lầm do vi phạm được gọi là các pháp là nơi trú của lậu hoặc ấy.

ဧဝံ အာသဝဋ္ဌာနီယာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အကာလံ, ဥပ္ပတ္တိဉ္စ ကာလန္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိကာလဉ္စ ဥပ္ပတ္တိကာလဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘န တာဝ, ဘဒ္ဒါလိ, ဣဓေကစ္စေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မဟတ္တန္တိ မဟန္တဘာဝံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ ဝသေန မဟတ္တံ ပတ္တော ဟောတိ, တာဝ သေနာသနာနိ ပဟောန္တိ, သာသနေ ဧကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မဟတ္တံ ပတ္တေ ပန တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ. တတ္ထ မဟတ္တံ ပတ္တေ သံဃေ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိ –

Sau khi nói như vầy: "thời chưa phải lúc để chế định học giới do các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi, và thời phải lúc (để chế định) do chúng đã sanh khởi," bây giờ để trình bày về thời chưa sanh khởi và thời đã sanh khởi của các pháp ấy, ngài đã nói câu bắt đầu là: "Này Bhaddāli, khi ấy ở đây một số...". Trong ấy, mahattaṃ (sự đông đảo) là trạng thái to lớn. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự đông đảo về phương diện các vị thượng tọa, trung tọa, và hạ tọa, khi ấy các trú xứ còn vừa đủ, và một số pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi trong giáo pháp. Nhưng khi đã đạt đến sự đông đảo, các pháp ấy sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới. Trong trường hợp ấy, các học giới được chế định khi Tăng chúng đã đạt đến sự đông đảo là –

‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အနုပသမ္ပန္နေန ဥတ္တရိဒွိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေယျ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၅၁). ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အနုဝဿံ ဝုဋ္ဌာပေယျ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၁၁၇၁). ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧကဝဿံ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၁၁၇၅).

"Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá hai-ba đêm, phạm tội pācittiya. Vị tỳ khưu ni nào mỗi năm đều cho người thọ cụ túc giới, phạm tội pācittiya. Vị tỳ khưu ni nào trong một năm cho hai người thọ cụ túc giới, phạm tội pācittiya."

ဣမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

Cần được hiểu theo phương pháp này.

လာဘဂ္ဂန္တိ လာဘဿ အဂ္ဂံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န လာဘဂ္ဂပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ လာဘံ ပဋိစ္စ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပတ္တေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ –

Lābhagga (tối thắng về lợi lộc) là sự tối thắng của lợi lộc. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự tối thắng về lợi lộc, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi do duyên lợi lộc. Nhưng khi đã đạt đến, chúng sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới –

‘‘ယော [Pg.110] ပန ဘိက္ခု အစေလကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဝါ သဟတ္ထာ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၇၀).

"Vị tỳ khưu nào tự tay trao vật thực loại cứng hay vật thực loại mềm cho người lõa thể, hoặc du sĩ nam, hoặc du sĩ nữ, phạm tội pācittiya."

ဣဒဉှိ လာဘဂ္ဂပတ္တေ သံဃေ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ.

Quả vậy, học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự tối thắng về lợi lộc.

ယသဂ္ဂန္တိ ယသဿ အဂ္ဂံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ယသဂ္ဂပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ ယသံ ပဋိစ္စ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပတ္တေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ ‘‘သုရာမေရယပါနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၂၇). ဣဒဉှိ ယသဂ္ဂပတ္တေ သံဃေ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ.

Yasagga (tối thắng về danh tiếng) là sự tối thắng của danh tiếng. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự tối thắng về danh tiếng, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi do duyên danh tiếng. Nhưng khi đã đạt đến, chúng sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới: "Uống rượu và các chất say, phạm tội pācittiya." Quả vậy, học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự tối thắng về danh tiếng.

ဗာဟုသစ္စန္တိ ဗဟုဿုတဘာဝံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ဗာဟုသစ္စပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗာဟုသစ္စပတ္တေ ပန ယသ္မာ ဧကံ နိကာယံ ဒွေ နိကာယေ ပဉ္စပိ နိကာယေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇမာနာ ပုဂ္ဂလာ ရသေန ရသံ သံသန္ဒေတွာ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဒီပေန္တိ, အထ သတ္ထာ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ (ပါစိ. ၄၁၈)…ပေ… သမဏုဒ္ဒေသောပိ စေ ဧဝံ ဝဒေယျာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၂၉) နယေန သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ.

Bāhusacca (sự đa văn) là trạng thái đa văn. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự đa văn, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi. Nhưng khi đã đạt đến sự đa văn, bởi vì có những người sau khi học thuộc một bộ Nikāya, hai bộ Nikāya, cho đến cả năm bộ Nikāya, đã nổi lên một cách không như lý, so sánh vị này với vị kia, rồi trình bày giáo pháp của bậc Đạo Sư thành phi pháp, phi luật, khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới theo phương pháp bắt đầu là: "Vị tỳ khưu nào nói như vầy: 'Tôi hiểu pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng như thế này...'... cho đến... nếu cả sa-di nói như vậy...".

ရတ္တညုတံ ပတ္တောတိ ဧတ္ထ ရတ္တိယော ဇာနန္တီတိ ရတ္တညူ. အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဗဟူ ရတ္တိယော ဇာနန္တိ, စိရပဗ္ဗဇိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရတ္တညူနံ ဘာဝံ ရတ္တညုတံ. တတြ ရတ္တညုတံ ပတ္တေ သံဃေ ဥပသေနံ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ အာရဗ္ဘ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟာယသ္မာ ဦနဒသဝဿေ ဘိက္ခူ ဥပသမ္ပာဒေန္တေ ဒိသွာ ဧကဝဿော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဥပသမ္ပာဒေသိ. အထ ဘဂဝါ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဦနဒသဝဿေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၅). ဧဝံ ပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဒသဝဿမှာ ဒသဝဿမှာ’’တိ ဗာလာ အဗျတ္တာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. အထ ဘဂဝါ အပရမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဗာလေန အဗျတ္တေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန ဒသဝဿေန ဝါ အတိရေကဒသဝဿေန ဝါ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ. ဣတိ ရတ္တညုတံ ပတ္တကာလေ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ.

Trong câu "đạt đến sự trưởng lão" (rattaññutaṃ patto), rattaññū (trưởng lão) là những vị biết các đêm. Họ biết nhiều đêm kể từ ngày xuất gia của mình, có nghĩa là đã xuất gia lâu năm. Trạng thái của các vị rattaññū là rattaññuta (sự trưởng lão). Trong trường hợp ấy, cần hiểu rằng khi Tăng chúng đã đạt đến sự trưởng lão, học giới đã được chế định liên quan đến Upasena, con của Vanganta. Vị tôn giả ấy, sau khi thấy các vị tỳ khưu chưa đủ mười tuổi hạ cho người khác thọ cụ túc giới, đã tự mình, dù chỉ mới một tuổi hạ, cho đệ tử cùng ở thọ cụ túc giới. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định học giới: "Này các tỳ khưu, người chưa đủ mười tuổi hạ không được cho thọ cụ túc giới, ai cho thọ thì phạm tội dukkaṭa." Khi học giới đã được chế định như vậy, lại có các vị tỳ khưu ngu dốt, không thông thạo, nghĩ rằng "chúng ta đã mười tuổi hạ, chúng ta đã mười tuổi hạ" rồi cho người khác thọ cụ túc giới. Khi ấy, đức Thế Tôn lại chế định một học giới khác: "Này các tỳ khưu, người ngu dốt, không thông thạo không được cho thọ cụ túc giới, ai cho thọ thì phạm tội dukkaṭa. Ta cho phép, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu thông thạo, có khả năng, đã mười tuổi hạ hoặc hơn mười tuổi hạ được cho thọ cụ túc giới." Như vậy, vào thời điểm (Tăng chúng) đạt đến sự trưởng lão, hai học giới đã được chế định.

၁၄၆. အာဇာနီယသုသူပမံ [Pg.111] ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေသိန္တိ တရုဏာဇာနီယဥပမံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသယိံ. တတြာတိ တသ္မိံ အသရဏေ. န ခေါ, ဘဒ္ဒါလိ, ဧသေဝ ဟေတူတိ န ဧသ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီဘာဝေါယေဝ ဧကော ဟေတု.

146. (Câu) "Ta đã thuyết bài pháp ví như con ngựa non thuần chủng" có nghĩa là: "Ta đã thuyết pháp bằng cách đưa ra ví dụ về con ngựa non thuần chủng." Tatrā là trong sự không ghi nhớ ấy. (Câu) "Này Bhaddāli, không phải chỉ có nguyên nhân này" có nghĩa là: không phải chỉ có một nguyên nhân là trạng thái không thực hành đầy đủ học giới này.

၁၄၇. မုခါဓာနေ ကာရဏံ ကာရေတီတိ ခလီနဗန္ဓာဒီဟိ မုခဋ္ဌပနေ သာဓုကံ ဂီဝံ ပဂ္ဂဏှာပေတုံ ကာရဏံ ကာရေတိ. ဝိသူကာယိတာနီတိအာဒီဟိ ဝိသေဝနာစာရံ ကထေသိ. သဗ္ဗာနေဝ ဟေတာနိ အညမညဝေဝစနာနိ. တသ္မိံ ဌာနေတိ တသ္မိံ ဝိသေဝနာစာရေ. ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ နိဗ္ဗိသေဝနော ဟောတိ, တံ ဝိသေဝနံ ဇဟတီတိ အတ္ထော. ယုဂါဓာနေတိ ယုဂဋ္ဌပနေ ယုဂဿ သာဓုကံ ဂဟဏတ္ထံ.

147. (Câu) "làm cho có nguyên nhân ở việc đặt vào miệng" (mukhādhāne kāraṇaṃ kāreti) có nghĩa là: bằng cách buộc dây cương v.v., trong việc đặt (hàm thiếc) vào miệng, người ấy tạo ra nguyên nhân để nó ngẩng cổ lên một cách tốt đẹp. Bằng các từ bắt đầu là visūkāyitāni, ngài đã nói về hành vi không thuần phục. Tất cả những từ này đều là từ đồng nghĩa của nhau. Tasmiṃ ṭhāne (ở nơi ấy) là trong hành vi không thuần phục ấy. Parinibbāyati (được tịch tịnh) có nghĩa là trở nên được thuần phục, từ bỏ sự không thuần phục ấy. Yugādhāne (trong việc đặt vào ách) là trong việc đặt vào ách, để mang cái ách một cách tốt đẹp.

အနုက္ကမေတိ စတ္တာရောပိ ပါဒေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥက္ခိပနေ စ နိက္ခိပနေ စ. ပရသေနာယ ဟိ အာဝါဋေ ဌတွာ အသိံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တဿ အဿဿ ပါဒေ ဆိန္ဒန္တိ. တသ္မိံ သမယေ ဧသ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတ္တာရောပိ ပါဒေ ဥက္ခိပိဿတီတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနဝိဓာနေန ဧတံ ကာရဏံ ကရောန္တိ. မဏ္ဍလေတိ ယထာ အဿေ နိသိန္နောယေဝ ဘူမိယံ ပတိတံ အာဝုဓံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝံ ကရဏတ္ထံ မဏ္ဍလေ ကာရဏံ ကာရေတိ. ခုရကာသေတိ အဂ္ဂဂ္ဂခုရေဟိ ပထဝီကမနေ. ရတ္တိံ ဩက္ကန္တကရဏသ္မိဉှိ ယထာ ပဒသဒ္ဒေါ န သုယျတိ, တဒတ္ထံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သညံ ဒတွာ အဂ္ဂဂ္ဂခုရေဟိယေဝ ဂမနံ သိက္ခာပေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဇဝေတိ သီဃဝါဟနေ. ‘‘ဓာဝေ’’တိပိ ပါဌော. အတ္တနော ပရာဇယေ သတိ ပလာယနတ္ထံ, ပရံ ပလာယန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဟဏတ္ထဉ္စ ဧတံ ကာရဏံ ကာရေတိ. ဒဝတ္တေတိ ဒဝတ္တာယ, ယုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဟတ္ထီသု ဝါ ကောဉ္စနာဒံ ကရောန္တေသု အဿေသု ဝါ ဟသန္တေသု ရထေသု ဝါ နိဃောသန္တေသု ယောဓေသု ဝါ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တေသု တဿ ရဝဿ အဘာယိတွာ ပရသေနပဝေသနတ္ထံ အယံ ကာရဏာ ကရီယတိ.

Anukkameti: là việc nhấc lên và đặt xuống cả bốn chân chỉ trong một lần. Quả vậy, các chiến binh của quân địch đứng trong hầm, cầm gươm và chặt chân của con ngựa đang đi đến. Vào lúc ấy, con ngựa này sẽ nhấc cả bốn chân chỉ trong một lần. Họ thực hiện sự huấn luyện này bằng phương pháp buộc dây. Maṇḍaleti: là để người ngồi trên ngựa có thể nhặt được vũ khí rơi trên mặt đất, vì mục đích thực hiện được như vậy, họ cho thực hiện sự huấn luyện đi vòng tròn. Khurakāseti: là đi trên đất bằng những đầu móng guốc. Quả vậy, trong việc tấn công vào ban đêm, để không nghe thấy tiếng bước chân, vì mục đích đó, họ ra hiệu ở một nơi và dạy cho đi chỉ bằng những đầu móng guốc. Lời này được nói ra là nhắm đến điều đó. Javeti: là trong việc phi nhanh. Cũng có bản đọc là “Dhāve”. Khi mình bị thất bại, để chạy trốn, và để truy đuổi bắt giữ kẻ địch đang chạy trốn, họ cho thực hiện sự huấn luyện này. Davatteti: là để vui đùa. Quả vậy, vào lúc chiến trận, khi các con voi rống lên tiếng kêu của chim hạc, hoặc khi các con ngựa hí vang, hoặc khi các cỗ xe phát ra tiếng động lớn, hoặc khi các chiến binh hò reo, con ngựa này không sợ hãi những âm thanh ấy và sẽ thực hiện sự huấn luyện để xông vào hàng ngũ quân địch.

ရာဇဂုဏေတိ ရညာ ဇာနိတဗ္ဗဂုဏေ. ကူဋကဏ္ဏရညော ကိရ ဂုဠဝဏ္ဏော နာမ အဿော အဟောသိ. ရာဇာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စေတိယပဗ္ဗတံ ဂမိဿာမီတိ [Pg.112] ကလမ္ဗနဒီတီရံ သမ္ပတ္တော. အဿော တီရေ ဌတွာ ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ရာဇာ အဿာစရိယံ အာမန္တေတွာ – ‘‘အဟော တယာ အဿော သိက္ခာပိတော ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အာဟ. အာစရိယော – ‘‘သုသိက္ခာပိတော ဒေဝ အဿော, ဧဝမဿ ဟိ စိတ္တံ ‘သစာဟံ ဥဒကံ ဩတရိဿာမိ, ဝါလံ တေမိဿတိ, ဝါလေ တိန္တေ ရညော အင်္ဂေ ဥဒကံ ပါတေယျာ’တိ ဧဝံ တုမှာကံ သရီရေ ဥဒကပါတနဘယေန န ဩတရတိ, ဝါလံ ဂဏှာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ. အဿော ဝေဂေန ဩတရိတွာ ပါရံ ဂတော. ဧတဒတ္ထံ အယံ ကာရဏာ ကရီယတိ. ရာဇဝံသေတိ အဿရာဇဝံသေ. ဝံသော စေသော အဿရာဇာနံ, တထာရူပေန ပဟာရေန ဆိန္နဘိန္နသရီရာပိ အဿာရောဟံ ပရသေနာယ အပါတေတွာ ဗဟိ နီဟရန္တိယေဝ. ဧတဒတ္ထံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော.

Rājaguṇeti: là trong đức tính mà nhà vua nên biết. Nghe nói vua Kūṭakaṇṇa có một con ngựa tên là Guḷavaṇṇa. Vua đi ra bằng cửa phía đông với ý định “ta sẽ đi đến núi Cetiya” và đã đến bờ sông Kalamba. Con ngựa đứng trên bờ không muốn xuống nước. Vua gọi người luyện ngựa đến và nói: “Này, con ngựa do ngươi huấn luyện không muốn xuống nước”. Người luyện ngựa thưa: “Tâu Đại vương, con ngựa đã được huấn luyện rất kỹ. Quả vậy, tâm của nó nghĩ rằng: ‘Nếu ta xuống nước, đuôi sẽ bị ướt, khi đuôi bị ướt, nước có thể văng vào lòng của đức vua’. Vì sợ nước văng vào thân thể của ngài như vậy nên nó không xuống nước. Xin ngài hãy cho người cầm lấy đuôi của nó”. Vua đã làm như vậy. Con ngựa nhanh chóng xuống nước và đi sang bờ bên kia. Vì mục đích này, sự huấn luyện này được thực hiện. Rājavaṃseti: là trong dòng dõi vua ngựa. Và đây là dòng dõi của các vua ngựa, dù thân thể bị cắt, bị thương bởi những đòn đánh như vậy, chúng cũng không để cho người cưỡi ngựa ngã vào hàng ngũ quân địch mà chỉ mang ra ngoài. Vì mục đích này, họ cho thực hiện sự huấn luyện, đó là ý nghĩa.

ဥတ္တမေ ဇဝေတိ ဇဝသမ္ပတ္တိယံ, ယထာ ဥတ္တမဇဝေါ ဟောတိ, ဧဝံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော. ဥတ္တမေ ဟယေတိ ဥတ္တမဟယဘာဝေ, ယထာ ဥတ္တမဟယော ဟောတိ, ဧဝံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပကတိယာ ဥတ္တမဟယောဝ ဥတ္တမဟယကာရဏံ အရဟတိ, န အညော. ဥတ္တမဟယကာရဏာယ ဧဝ စ ဟယော ဥတ္တမဇဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ, န အညောတိ.

Uttame javeti: là trong sự hoàn hảo về tốc độ, để có được tốc độ tối thượng, họ cho thực hiện sự huấn luyện như vậy, đó là ý nghĩa. Uttame hayeti: là trong phẩm chất ngựa tối thượng, để trở thành con ngựa tối thượng, họ cho thực hiện sự huấn luyện như vậy, đó là ý nghĩa. Trong đó, về bản chất, chỉ con ngựa tối thượng mới xứng đáng với sự huấn luyện của ngựa tối thượng, không phải con ngựa khác. Và chỉ nhờ sự huấn luyện của ngựa tối thượng, con ngựa mới đạt được tốc độ tối thượng, con ngựa khác thì không.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ရာဇာ ဧကံ သိန္ဓဝပေါတကံ လဘိတွာ သိန္ဓဝဘာဝံ အဇာနိတွာဝ ဣမံ သိက္ခာပေဟီတိ အာစရိယဿ အဒါသိ. အာစရိယောပိ တဿ သိန္ဓဝဘာဝံ အဇာနန္တော တံ မာသခါဒကဃောဋကာနံ ကာရဏာသု ဥပနေတိ. သော အတ္တနော အနနုစ္ဆဝိကတ္တာ ကာရဏံ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သော တံ ဒမေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကူဋဿော အယံ မဟာရာဇာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ.

Về điều này, có câu chuyện như sau: Nghe nói có một vị vua, sau khi nhận được một con ngựa Sindhu non, vì không biết nó là giống ngựa Sindhu, đã giao cho người luyện ngựa và nói: “Hãy huấn luyện con ngựa này”. Người luyện ngựa cũng không biết nó là giống ngựa Sindhu, đã đưa nó vào các bài huấn luyện dành cho những con ngựa thô kệch ăn đậu. Nó, vì sự huấn luyện ấy không phù hợp với mình, đã không thực hành theo. Người ấy không thể thuần hóa được nó, bèn nói: “Tâu Đại vương, đây là một con ngựa xảo quyệt”, rồi cho thả nó đi.

အထေကဒိဝသံ ဧကော အဿာစရိယပုဗ္ဗကော ဒဟရော ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော တံ ပရိခါပိဋ္ဌေ စရန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အနဂ္ဃော, ဘန္တေ, သိန္ဓဝပေါတကော’’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ကထေသိ. သစေ ရာဇာ ဇာနေယျ, မင်္ဂလဿံ နံ ကရေယျာတိ. ထေရော အာဟ – ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, တာတ, ရာဇာ အပ္ပေဝ နာမ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသီဒေယျ ရညော ကထေဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ, – ‘‘မဟာရာဇ, အနဂ္ဃော သိန္ဓဝပေါတကော အတ္ထီ’’တိ ကထေသိ. တယာ ဒိဋ္ဌော[Pg.113], တာတာတိ? အာမ, မဟာရာဇာတိ. ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ? တုမှာကံ ဘုဉ္ဇနကသုဝဏ္ဏထာလေ တုမှာကံ ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံ တုမှာကံ ပိဝနကရသော တုမှာကံ ဂန္ဓာ တုမှာကံ မာလာတိ. ရာဇာ သဗ္ဗံ ဒါပေသိ. ဒဟရော ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ.

Rồi một hôm, một vị sư trẻ trước kia từng là người luyện ngựa, trong khi mang đồ dùng của vị thầy tế độ đi, thấy nó đang ăn cỏ trên bờ hào, bèn thưa với vị thầy tế độ: “Bạch ngài, đó là một con ngựa Sindhu non vô giá. Nếu nhà vua biết, ngài sẽ biến nó thành con ngựa quý của hoàng gia”. Vị trưởng lão nói: “Này con, nhà vua là người có tà kiến, biết đâu ngài sẽ có tín tâm với Phật pháp, con hãy đi nói với nhà vua”. Vị ấy đi đến và thưa: “Tâu Đại vương, có một con ngựa Sindhu non vô giá”. (Vua hỏi): “Này con, con đã thấy nó chưa?”. “Thưa vâng, tâu Đại vương”. (Vua hỏi): “Cần phải có được những gì?”. (Vị sư trẻ đáp): “Cần phải có được cái khay vàng mà ngài dùng để ăn, cơm mà ngài ăn, nước uống mà ngài uống, nước hoa của ngài, và vòng hoa của ngài”. Vua đã cho ban tất cả. Vị sư trẻ cho người mang lấy và đi đến.

အဿော ဂန္ဓံ ဃာယိတွာဝ ‘‘မယှံ ဂုဏဇာနနကအာစရိယော အတ္ထိ မညေ’’တိ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော ဂန္တွာ ‘‘ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. အဿော အာဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိ, ရသံ ပိဝိ. အထ နံ ဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပိတွာ ရာဇပိဠန္ဓနံ ပိဠန္ဓိတွာ ‘‘ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. သော ဒဟရဿ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ မင်္ဂလဿဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော – ‘‘အယံ တေ, မဟာရာဇ, အနဂ္ဃော သိန္ဓဝပေါတကော, ဣမိနာဝ နံ နိယာမေန ကတိပါဟံ ပဋိဇဂ္ဂါပေဟီ’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိ.

Con ngựa vừa ngửi thấy mùi, liền nghĩ rằng: “Dường như có người thầy biết được phẩm chất của ta”, rồi ngẩng đầu lên nhìn và đứng lại. Vị sư trẻ đi đến, nói: “Hãy ăn cơm đi”, rồi búng tay. Con ngựa đến ăn cơm trong khay vàng và uống nước. Sau đó, vị sư trẻ thoa nước hoa cho nó, đeo cho nó vòng hoa của vua, rồi nói: “Hãy đi trước ta”, và búng tay. Nó đi trước vị sư trẻ và đứng lại ở nơi dành cho ngựa quý của hoàng gia. Vị sư trẻ nói: “Tâu Đại vương, đây là con ngựa Sindhu non vô giá của ngài. Xin ngài hãy cho chăm sóc nó theo cách này trong vài ngày”, rồi ra đi.

အထ ကတိပါဟဿ အစ္စယေန အာဂန္တွာ အဿဿ အာနုဘာဝံ ပဿိဿသိ, မဟာရာဇာတိ. သာဓု အာစရိယ ကုဟိံ ဌတွာ ပဿာမာတိ? ဥယျာနံ ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ အဿံ ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. ဒဟရော အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ ‘‘ဧတံ ရုက္ခံ အနုပရိယာဟီ’’တိ အဿဿ သညံ အဒါသိ. အဿော ပက္ခန္ဒိတွာ ရုက္ခံ အနုပရိဂန္တွာ အာဂတော. ရာဇာ နေဝ ဂစ္ဆန္တံ န အာဂစ္ဆန္တံ အဒ္ဒသ. ဒိဋ္ဌော တေ, မဟာရာဇာတိ? န ဒိဋ္ဌော, တာတာတိ. ဝလဉ္ဇကဒဏ္ဍံ ဧတံ ရုက္ခံ နိဿာယ ဌပေထာတိ ဝတွာ အစ္ဆရံ ပဟရိ ‘‘ဝလဉ္ဇကဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဧဟီ’’တိ. အဿော ပက္ခန္ဒိတွာ မုခေန ဂဟေတွာ အာဂတော. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ.

Sau đó, qua vài ngày, vị ấy trở lại và nói: “Tâu Đại vương, ngài sẽ được xem oai lực của con ngựa”. (Vua đáp): “Lành thay, thưa thầy. Chúng ta nên đứng ở đâu để xem?”. (Vị sư trẻ nói): “Tâu Đại vương, xin hãy đi đến vườn thượng uyển”. Vua cho dắt ngựa theo và đi đến đó. Vị sư trẻ búng tay và ra hiệu cho con ngựa: “Hãy chạy vòng quanh cái cây này”. Con ngựa phi đi, chạy vòng quanh cái cây rồi trở về. Vua không thấy nó lúc đi cũng không thấy nó lúc về. (Vị sư trẻ hỏi): “Tâu Đại vương, ngài có thấy không?”. (Vua đáp): “Này con, ta không thấy”. (Vị sư trẻ nói): “Xin ngài hãy đặt cây gậy thường dùng của ngài dựa vào cái cây này”, rồi búng tay và nói: “Hãy lấy cây gậy và lại đây”. Con ngựa phi đi, ngậm lấy cây gậy bằng miệng rồi trở về. (Vị sư trẻ hỏi): “Tâu Đại vương, ngài có thấy không?”. (Vua đáp): “Này con, ta đã thấy”.

ပုန အစ္ဆရံ ပဟရိ ‘‘ဥယျာနဿ ပါကာရမတ္ထကေန စရိတွာ ဧဟီ’’တိ. အဿော တထာ အကာသိ. ဒိဋ္ဌော, မဟာရာဇာတိ. န ဒိဋ္ဌော, တာတာတိ. ရတ္တကမ္ဗလံ အာဟရာပေတွာ အဿဿ ပါဒေ ဗန္ဓာပေတွာ တထေဝ သညံ အဒါသိ. အဿော ဥလ္လင်္ဃိတွာ ပါကာရမတ္ထကေန အနုပရိယာယိ. ဗလဝတာ ပုရိသေန အာဝိဉ္ဆနအလာတဂ္ဂိသိခါ ဝိယ ဥယျာနပါကာရမတ္ထကေ ပညာယိတ္ထ. အဿော ဂန္တွာ သမီပေ ဌိတော. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. မင်္ဂလပေါက္ခရဏိပါကာရမတ္ထကေ အနုပရိယာဟီတိ သညံ အဒါသိ.

Lại nữa, vị ấy búng ngón tay (ra hiệu): “Hãy đi vòng trên bờ tường của khu vườn rồi đến đây.” Con ngựa đã làm như vậy. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta chưa thấy.” Vị ấy cho người đem tấm thảm len màu đỏ đến, cho buộc vào các chân của con ngựa, rồi ra hiệu giống như thế. Con ngựa nhảy lên, đi vòng trên bờ tường. Con ngựa đã được nhận thấy ở trên bờ tường của khu vườn giống như ngọn đuốc được người đàn ông có sức mạnh quay tròn. Con ngựa đi đến, đứng ở gần bên. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Vị ấy ra hiệu: “Hãy đi vòng trên bờ tường của hồ sen báu.”

ပုန ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ ပဒုမပတ္တေသု စာရိကံ စရာဟီ’’တိ သညံ အဒါသိ. ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ သဗ္ဗပဒုမပတ္တေ စရိတွာ အဂမာသိ, ဧကံ ပတ္တမ္ပိ [Pg.114] အနက္ကန္တံ ဝါ ဖာလိတံ ဝါ ဆိန္ဒိတံ ဝါ ခဏ္ဍိတံ ဝါ နာဟောသိ. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ တံ ဟတ္ထတလံ ဥပနာမေသိ. ဓာတူပတ္ထဒ္ဓေါ လင်္ဃိတွာ ဟတ္ထတလေ အဋ္ဌာသိ. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ? ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. ဧဝံ ဥတ္တမဟယော ဧဝ ဥတ္တမကာရဏာယ ဥတ္တမဇဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ.

Lại nữa, vị ấy ra hiệu: “Hãy đi xuống hồ nước rồi đi dạo trên các lá sen.” Con ngựa đi xuống hồ nước, đi trên tất cả các lá sen rồi trở lại; không có một lá sen nào không được bước lên, hoặc bị rách, hoặc bị cắt, hoặc bị bể vụn. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Vị ấy búng ngón tay, đưa nó đến lòng bàn tay. Do thân thể cứng chắc, nó nhảy lên và đứng ở trên lòng bàn tay. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Như thế, chỉ có con ngựa cao quý mới thực hiện được tốc độ cao quý vì lý do cao quý.

ဥတ္တမေ သာခလျေတိ မုဒုဝါစာယ. မုဒုဝါစာယ ဟိ, ‘‘တာတ, တွံ မာ စိန္တယိ, ရညော မင်္ဂလဿော ဘဝိဿသိ, ရာဇဘောဇနာဒီနိ လဘိဿသီ’’တိ ဥတ္တမဟယကာရဏံ ကာရေတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တမေ သာခလျေ’’တိ. ရာဇဘောဂ္ဂေါတိ ရညော ဥပဘောဂေါ. ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တေန ဟတ္ထံ ဝိယ ပါဒံ ဝိယ အနောဟာယေဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ အင်္ဂန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, စတူသု ဝါ သေနင်္ဂေသု ဧကံ အင်္ဂံ ဟောတိ.

(Cụm từ) uttame sākhalye có nghĩa là bằng lời nói mềm mỏng. Thật vậy, việc huấn luyện con ngựa cao quý cần được thực hiện bằng lời nói mềm mỏng rằng: “Này con, ngươi chớ lo lắng, ngươi sẽ là con ngựa báu của đức vua, ngươi sẽ nhận được các món ăn của hoàng gia, v.v…” Do đó, được nói là “uttame sākhalye.” (Cụm từ) rājabhoggo có nghĩa là vật hưởng dụng của đức vua. (Cụm từ) rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati có nghĩa là khi đi đến bất cứ nơi đâu, cần phải đi cùng chứ không bỏ lại, giống như tay và giống như chân. Do đó, nó được kể là “chi phần.” Hoặc là, nó là một chi phần trong bốn binh chủng.

အသေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာတိ အရဟတ္တဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယောပိ တံသမ္ပယုတ္တာဝ. သမ္မာဉာဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ. ဌပေတွာ ပန အဋ္ဌ ဖလင်္ဂါနိ သေသာ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဟေတွာ နိဋ္ဌာပိတာတိ.

(Cụm từ) asekhāya sammādiṭṭhiyā có nghĩa là với chánh kiến của quả vị A-la-hán. Các chi phần như là chánh tư duy, v.v… cũng tương ứng với quả vị ấy. Chánh trí chính là chánh kiến đã được nói ở trước. Lại nữa, ngoại trừ tám chi phần của quả vị, các pháp còn lại cần được biết là “sự giải thoát.” Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng. Hơn nữa, bài thuyết giảng này được kết thúc bằng cách lấy quả vị A-la-hán làm đỉnh cao, tùy theo căn cơ của hạng người ugghaṭitaññū (người lãnh hội nhanh).

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) từ bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Bhaddāli đã chấm dứt.

၆. လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Ví Dụ Chim Cút

၁၄၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ လဋုကိကောပမသုတ္တံ. တတ္ထ ယေန သော ဝနသဏ္ဍောတိ အယမ္ပိ မဟာဥဒါယိတ္ထေရော ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ သဒ္ဓိံ ပဋိက္ကမိ. တသ္မာ ယေန သော ဘဂဝတာ ဥပသင်္ကမန္တော ဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပဟတ္တာတိ အပဟာရကော. ဥပဟတ္တာတိ ဥပဟာရကော. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော.

148. Kinh Laṭukikopama (bắt đầu bằng) evaṃ me sutaṃ. Ở đây, (cụm từ) yena so vanasaṇḍo có nghĩa là: Vị Đại Trưởng lão Udāyī này cũng đã đi vào làng để khất thực cùng với đức Thế Tôn và đã trở về cùng với ngài. Do đó, cần được hiểu là: “Vị ấy đã đi đến khu rừng mà đức Thế Tôn đang đi đến.” (Từ) apahatta có nghĩa là người loại bỏ. (Từ) upahatta có nghĩa là người mang đến. (Cụm từ) paṭisallānā vuṭṭhito có nghĩa là đã xuất khỏi thiền quả.

၁၄၉. ယံ [Pg.115] ဘဂဝါတိ ယသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ. ဣင်္ဃာတိ အာဏတ္တိယံ နိပါတော. အညထတ္တန္တိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ. တဉ္စ ခေါ န ဘဂဝန္တံ ပဋိစ္စ, ဧဝရူပံ ပန ပဏီတဘောဇနံ အလဘန္တာ ကထံ ယာပေဿာမာတိ ဧဝံ ပဏီတဘောဇနံ ပဋိစ္စ အဟောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ရတ္တိဘောဇနဿ ပဏီတဘာဝံ ဒဿေတိ. သူပေယျန္တိ သူပေန ဥပနေတဗ္ဗံ မစ္ဆမံသကဠီရာဒိ. သမဂ္ဂါ ဘုဉ္ဇိဿာမာတိ ဧကတော ဘုဉ္ဇိဿာမ. သင်္ခတိယောတိ အဘိသင်္ခါရိကခါဒနီယာနိ. သဗ္ဗာ တာ ရတ္တိန္တိ သဗ္ဗာ တာ သင်္ခတိယော ရတ္တိံယေဝ ဟောန္တိ, ဒိဝါ ပန အပ္ပာ ပရိတ္တာ ထောကိကာ ဟောန္တီတိ. မနုဿာ ဟိ ဒိဝါ ယာဂုကဉ္ဇိယာဒီဟိ ယာပေတွာပိ ရတ္တိံ ယထာသတ္တိ ယထာပဏီတမေဝ ဘုဉ္ဇန္တိ.

149. (Cụm từ) yaṃ bhagavā có nghĩa là vào lúc mà đức Thế Tôn. (Từ) iṅgha là một bất biến từ có nghĩa là mệnh lệnh. (Từ) aññathattaṃ có nghĩa là sự thay đổi của tâm. Và cần được hiểu rằng sự thay đổi ấy không phải vì nương vào đức Thế Tôn, mà là đã có vì nương vào các món ăn thượng vị (với suy nghĩ) rằng: “Những vị không nhận được các món ăn thượng vị như thế này làm sao có thể sống được?” Bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy cho thấy tính chất thượng vị của bữa ăn ban đêm. (Từ) sūpeyyaṃ có nghĩa là món cần được dùng với canh, gồm có cá, thịt, măng, v.v… (Cụm từ) samaggā bhuñjissāma có nghĩa là chúng ta sẽ ăn chung với nhau. (Từ) saṅkhatiyo có nghĩa là các món ăn được chế biến đặc biệt. (Cụm từ) sabbā tā rattiṃ có nghĩa là tất cả các món ăn được chế biến đặc biệt ấy chỉ có vào ban đêm; còn vào ban ngày thì có ít, không đáng kể, và nhỏ mọn. Thật vậy, loài người dù sống qua ngày bằng cháo, nước cơm, v.v… vào ban ngày, nhưng vào ban đêm họ ăn các món ăn thượng vị nhất có thể tùy theo khả năng.

ပုန ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ရတ္တိ ဝိကာလဘောဇနေ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ဗဟလန္ဓကာရေ. မာဏဝေဟီတိ စောရေဟိ. ကတကမ္မေဟီတိ ကတစောရကမ္မေဟိ. စောရာ ကိရ ကတကမ္မာ ယံ နေသံ ဒေဝတံ အာယာစိတွာ ကမ္မံ နိပ္ဖန္နံ, တဿ ဥပဟာရတ္ထာယ မနုဿေ မာရေတွာ ဂလလောဟိတာဒီနိ ဂဏှန္တိ. တေ အညေသု မနုဿေသု မာရိယမာနေသု ကောလာဟလာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, ပဗ္ဗဇိတံ ပရိယေသန္တော နာမ နတ္ထီတိ မညမာနာ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ မာရေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အကတကမ္မေဟီတိ အဋဝိတော ဂါမံ အာဂမနကာလေ ကမ္မနိပ္ဖန္နတ္ထံ ပုရေတရံ ဗလိကမ္မံ ကာတုကာမေဟိ. အသဒ္ဓမ္မေန နိမန္တေတီတိ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု အဇ္ဇေကရတ္တိံ ဣဓေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဣဓ ဝသိတွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ သွေ ဂမိဿသီ’’တိ မေထုနဓမ္မေန နိမန္တေတိ.

Lại nữa, bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy cho thấy sự nguy hại trong việc ăn vào ban đêm, vào giờ phi thời. Ở đây, (cụm từ) andhakāratimisāyaṃ có nghĩa là trong bóng tối dày đặc. (Từ) māṇavehi có nghĩa là bởi những tên trộm. (Từ) katakammehi có nghĩa là bởi những kẻ đã thực hiện hành vi trộm cắp. Tương truyền, những tên trộm đã thực hiện hành vi, sau khi việc làm được thành tựu do đã khấn vái vị trời của chúng, để cúng dường cho vị ấy, chúng giết người rồi lấy máu ở cổ, v.v… Chúng nghĩ rằng: “Khi những người khác bị giết, sự náo động sẽ phát sanh, nhưng chắc chắn không có ai tìm kiếm người xuất gia,” rồi bắt lấy vị tỳ khưu và giết đi. Điều này được nói ra là nhắm đến trường hợp ấy. (Từ) akatakammehi có nghĩa là bởi những kẻ muốn thực hiện việc cúng tế trước tiên để cho việc làm được thành tựu, vào lúc đi từ khu rừng đến ngôi làng. (Cụm từ) asaddhammena nimanteti có nghĩa là mời mọc bằng hành vi dâm dục rằng: “Này tỳ khưu, hãy đến, hôm nay hãy ở lại đây một đêm, sau khi ăn, hãy sống tại đây, hưởng thụ sự sung túc, rồi ngày mai sẽ ra đi.”

ပုန ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ကထေတိ. ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုဝိဇ္ဇောတနက္ခဏေ. ဝိဿရမကာသီတိ မဟာသဒ္ဒမကာသိ. အဘုမ္မေတိ ဘူ’တိ ဝဍ္ဎိ, အဘူ’တိ အဝဍ္ဎိ, ဝိနာသော မယှန္တိ အတ္ထော. ပိသာစော ဝတ မန္တိ ပိသာစော မံ ခါဒိတုံ အာဂတော ဝတ. အာတုမာရီ မာတုမာရီတိ ဧတ္ထ အာတူတိ ပိတာ, မာတူတိ မာတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဿ ပိတာ ဝါ မာတာ ဝါ အတ္ထိ, တံ မာတာပိတရော အမှာကံ ပုတ္တကောတိ ယထာ တထာ ဝါ ဥပ္ပာဒေတွာ ယံကိဉ္စိ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဒတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သယာပေန္တိ. သော ဧဝံ ရတ္တိံ ပိဏ္ဍာယ န စရတိ. တုယှံ ပန မာတာပိတရော မတာ မညေ, တေန ဧဝံ စရသီတိ.

Lại nữa, bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy kể lại sự việc đã được chính mình nhìn thấy. (Cụm từ) vijjantarikāya có nghĩa là trong khoảnh khắc của tia chớp lóe sáng. (Cụm từ) vissaramakāsi có nghĩa là đã tạo ra tiếng động lớn. Ở (từ) abhumme, bhū có nghĩa là sự thịnh vượng, abhū có nghĩa là sự không thịnh vượng, sự hủy hoại của ta. (Cụm từ) pisāco vata maṃ có nghĩa là: “Than ôi, con quỷ pisāca đã đến để ăn thịt ta.” Ở đây, trong (cụm từ) ātumārī mātumārī, ātu là cha, mātu là mẹ. Điều này được nói là có ý nghĩa rằng: “Người nào có cha hoặc có mẹ, cha mẹ của người ấy nói rằng: ‘Đứa con trai nhỏ của chúng ta,’ rồi bằng cách này hay cách khác, tạo ra các món ăn vật thực nào đó, sau khi cho, họ cho ngủ ở một nơi. Người ấy không đi khất thực vào ban đêm như thế này. Còn ngươi, ta cho rằng cha mẹ của ngươi đã chết, vì thế ngươi mới đi như thế này.”

၁၅၀. ဧဝမေဝါတိ [Pg.116] ဧဝမေဝ ကိဉ္စိ အာနိသံသံ အပဿန္တာ နိက္ကာရဏေနေဝ. ဧဝမာဟံသူတိ ဂရဟန္တော အာဟ. တတ္ထ အာဟံသူတိ ဝဒန္တိ. ကိံ ပနိမဿာတိ ဣမဿ အပ္ပမတ္တကဿ ဟေတု ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ နာမ, နနု အပဿန္တေန ဝိယ အသုဏန္တေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဩရမတ္တကဿာတိ ပရိတ္တမတ္တကဿ. အဓိသလ္လိခတေဝါယန္တိ အယံ သမဏော နဝနီတံ ပိသန္တော ဝိယ ပဒုမနာဠသုတ္တံ ကကစေန ဩက္ကန္တန္တော ဝိယ အတိသလ္လေခတိ, အတိဝါယာမံ ကရောတိ. သိက္ခာကာမာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော ဝိယ သိက္ခာကာမာ, တေသု စ အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တေသဉှိ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သစေ ဧတေ ‘အပ္ပမတ္တကမေတံ, ဟရထ ဘဂဝါ’တိ ဝဒေယျုံ, ကိံ သတ္ထာ န ဟရေယျ. ဧဝံ ပန အဝတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ‘ဧဝံ ဘဂဝါ, သာဓု ဘဂဝါ, ပညပေထ ဘဂဝါ’တိ အတိရေကတရံ ဥဿာဟံ ပဋိလဘန္တီ’’တိ. တသ္မာ တေသု အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ.

150. Evamevāti có nghĩa là: evameva (cũng như thế), không thấy được kiñci ānisaṃsaṃ (bất cứ lợi ích nào), (họ đã nói) nikkāraṇeneva (không có lý do). Evamāhaṃsūti có nghĩa là: Đức Phật đã nói (āha) với ý quở trách (garahanto). Ở đây, āhaṃsūti có nghĩa là: họ nói (vadanti). Kiṃ panimassāti có nghĩa là: vì lý do (hetu) của lỗi nhỏ nhặt này (imassa appamattakassa), có điều gì đáng nói (kiṃ vattabbaṃ nāma) chăng? Chẳng phải nên hành xử như người không thấy (nanu apassantena viya), như người không nghe (asuṇantena viya) hay sao (bhavitabban)? Oramattakassāti có nghĩa là: của lỗi nhỏ nhặt (parittamattakassa). Adhisallikhatevāyanti có nghĩa là: vị Sa-môn này (ayaṃ samaṇo) đã gọt giũa quá mức (atisallekhati), đã cố gắng quá mức (ativāyāmaṃ karoti), giống như người đang nghiền bơ (navanītaṃ pisanto viya), giống như người đang dùng cưa cắt sợi trong cọng sen (padumanāḷasuttaṃ kakacena okkantanto viya). Sikkhākāmāti có nghĩa là: có những vị ham học (sikkhākāmā) như các ngài Sāriputta, Moggallāna, v.v., và họ đã gây ra sự bất bình (appaccayaṃ upaṭṭhapenti) đối với các vị ấy (tesu ca). Vì rằng (hi) họ (tesaṃ) có suy nghĩ như thế này (evaṃ hoti): “Nếu như (sace) những vị này (ete) nói rằng (vadeyyuṃ): ‘Thưa Thế Tôn (bhagavā), đây là việc nhỏ nhặt (appamattakametaṃ), xin Ngài hãy bỏ qua (haratha),’ thì có lẽ nào (kiṃ) bậc Đạo Sư (satthā) lại không bỏ qua (na hareyya)? Nhưng (pana) họ đã không nói như vậy (evaṃ avatvā), mà lại ngồi (nisinnā) vây quanh (parivāretvā) Đức Thế Tôn (bhagavantaṃ) và thỉnh cầu: ‘Như vậy, thưa Thế Tôn (evaṃ bhagavā), tốt lành thay, thưa Thế Tôn (sādhu bhagavā), xin Thế Tôn hãy chế định (paññapetha bhagavā),’ họ đã đạt được (paṭilabhanti) sự nỗ lực vượt bậc hơn (atirekataraṃ ussāhaṃ).” Do đó (tasmā), họ đã gây ra sự bất bình (appaccayaṃ upaṭṭhapenti) đối với các vị ấy (tesu).

တေသန္တိ တေသံ ဧကစ္စာနံ မောဃပုရိသာနံ. တန္တိ တံ အပ္ပမတ္တကံ ပဟာတဗ္ဗံ. ထူလော ကလိင်္ဂရောတိ ဂလေ ဗဒ္ဓံ မဟာကဋ္ဌံ ဝိယ ဟောတိ. လဋုကိကာ သကုဏိကာတိ စာတကသကုဏိကာ. သာ ကိရ ရဝသတံ ရဝိတွာ နစ္စသတံ နစ္စိတွာ သကိံ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ. အာကာသတော ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ပန နံ ဒိသွာ ဝစ္ဆပါလကာဒယော ကီဠနတ္ထံ ပူတိလတာယ ဗန္ဓန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အာဂမေတီတိ ဥပေတိ. တဉှိ တဿာတိ တံ ပူတိလတာဗန္ဓနံ တဿာ အပ္ပသရီရတာယ စေဝ အပ္ပထာမတာယ စ ဗလဝဗန္ဓနံ နာမ, မဟန္တံ နာဠိကေရရဇ္ဇု ဝိယ ဒုစ္ဆိဇ္ဇံ ဟောတိ. တေသန္တိ တေသံ မောဃပုရိသာနံ သဒ္ဓါမန္ဒတာယ စ ပညာမန္ဒတာယ စ ဗလဝံ ဗန္ဓနံ နာမ, ဒုက္ကဋဝတ္ထုမတ္တကမ္ပိ မဟန္တံ ပါရာဇိကဝတ္ထု ဝိယ ဒုပ္ပဇဟံ ဟောတိ.

Tesanti có nghĩa là: đối với một số kẻ ngu phu đó (tesaṃ ekaccānaṃ moghapurisānaṃ). Tanti có nghĩa là: lỗi nhỏ nhặt cần phải từ bỏ ấy (taṃ appamattakaṃ pahātabbaṃ). Thūlo kaliṅgaroti có nghĩa là: nó trở thành (hoti) giống như một khúc gỗ lớn (mahākaṭṭhaṃ viya) buộc vào cổ (gale baddhaṃ). Laṭukikā sakuṇikāti có nghĩa là: chim cút (cātakasakuṇikā). Nghe nói rằng (kira) con chim ấy (sā) sau khi hót hàng trăm tiếng (ravasataṃ ravitvā) và múa hàng trăm điệu (naccasataṃ naccitvā), nó chỉ bắt mồi một lần (sakiṃ gocaraṃ gaṇhāti). Nhưng (pana) khi thấy nó (naṃ disvā) đậu trên mặt đất (bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ) từ trên không trung (ākāsato), những đứa trẻ chăn bò (vacchapālakādayo) và những người khác đã dùng dây leo pūtila (pūtilatāya) để buộc nó lại (bandhanti) nhằm mục đích vui đùa (kīḷanatthaṃ). Lời này (etaṃ) được nói ra (vuttaṃ) là nhắm đến điều đó (taṃ sandhāya). Āgametīti có nghĩa là: nó đến gần (upeti). Tañhi tassāti có nghĩa là: sự trói buộc bằng dây leo pūtila ấy (taṃ pūtilatābandhanaṃ) đối với con chim đó (tassā), do thân hình nhỏ bé (appasarīratāya ceva) và sức lực yếu ớt (appathāmatāya ca), được gọi là sự trói buộc mạnh mẽ (balavabandhanaṃ nāma), nó khó bị cắt đứt (ducchijjaṃ hoti) giống như một sợi dây xơ dừa lớn (mahantaṃ nāḷikerarajju viya). Tesanti có nghĩa là: đối với những kẻ ngu phu đó (tesaṃ moghapurisānaṃ), do đức tin yếu kém (saddhāmandatāya ca) và trí tuệ yếu kém (paññāmandatāya ca), được gọi là sự trói buộc mạnh mẽ (balavaṃ bandhanaṃ nāma), ngay cả một lỗi dukkaṭa nhỏ (dukkaṭavatthumattakampi) cũng khó từ bỏ (duppajahaṃ hoti) giống như một lỗi pārājika lớn (mahantaṃ pārājikavatthu viya).

၁၅၁. သုက္ကပက္ခေ ပဟာတဗ္ဗဿာတိ ကိံ ဣမဿ အပ္ပမတ္တကဿ ပဟာတဗ္ဗဿ ဟေတု ဘဂဝတာ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယဿ နော ဘဂဝါ ပဟာနမာဟ. နနု ဧဝံ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာပိ ပဟာတဗ္ဗမေဝါတိ အတ္ထော. အပ္ပောဿုက္ကာတိ အနုဿုက္ကာ. ပန္နလောမာတိ ပတိတလောမာ, န တဿ ပဟာတဗ္ဗဘယေန ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမာ. ပရဒတ္တဝုတ္တာတိ ပရေဟိ ဒိန္နဝုတ္တိနော, ပရတော လဒ္ဓေန ယာပေန္တာတိ အတ္ထော. မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီတိ အပစ္စာသီသနပက္ခေ [Pg.117] ဌိတာ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. မိဂေါ ဟိ ပဟာရံ လဘိတွာ မနုဿာဝါသံ ဂန္တွာ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ဝဏတေလံ ဝါ လဘိဿာမီတိ အဇ္ဈာသယံ အကတွာ ပဟာရံ လဘိတွာဝ အဂါမကံ အရညံ ပဝိသိတွာ ပဟဋဋ္ဌာနံ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ နိပတိတွာ ဖာသုဘူတကာလေ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ မိဂါ အပစ္စာသီသနပက္ခေ ဌိတာ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီ’’တိ. တဉှိ တဿာတိ တံ ဝရတ္တဗန္ဓနံ တဿ ဟတ္ထိနာဂဿ မဟာသရီရတာယ စေဝ မဟာထာမတာယ စ ဒုဗ္ဗလဗန္ဓနံ နာမ. ပူတိလတာ ဝိယ သုဆိဇ္ဇံ ဟောတိ. တေသံ တန္တိ တေသံ တံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါမဟန္တတာယ စ ပညာမဟန္တတာယ စ မဟန္တံ ပါရာဇိကဝတ္ထုပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမတ္တကံ ဝိယ သုပ္ပဇဟံ ဟောတိ.

151. Trong phe thiện (sukkapakkhe), pahātabbassāti có nghĩa là: có điều gì (kiṃ) mà Đức Thế Tôn (bhagavatā) cần phải nói (vattabbaṃ atthi) vì lý do (hetu) của lỗi nhỏ nhặt cần phải từ bỏ này (imassa appamattakassa pahātabbassa), mà Đức Thế Tôn của chúng ta (no bhagavā) đã dạy về sự từ bỏ (pahānamāha)? Chẳng phải (nanu) ngay cả khi đã biết (ñatvāpi) ý định của Đức Thế Tôn (bhagavato adhippāyaṃ) như vậy (evaṃ), thì vẫn phải từ bỏ (pahātabbameva) hay sao? Đó là ý nghĩa (iti attho). Appossukkāti có nghĩa là: không nỗ lực (anussukkā). Pannalomāti có nghĩa là: lông rũ xuống (patitalomā), chứ không phải lông dựng đứng (na uddhaggalomā) vì sợ hãi điều cần phải từ bỏ (tassa pahātabbabhayena). Paradattavuttāti có nghĩa là: sống bằng những gì người khác cho (parehi dinnavuttino), nghĩa là duy trì mạng sống (yāpentā) bằng những gì nhận được từ người khác (parato laddhena). Migabhūtena cetasā viharantīti có nghĩa là: họ sống (viharanti) với tâm đã trở thành như con nai, tức là họ đã an trú (ṭhitā hutvā) trong trạng thái không mong cầu (apaccāsīsanapakkhe). Vì rằng (hi) con nai (migo), khi bị thương (pahāraṃ labhitvā), nó không có ý định (ajjhāsayaṃ akatvā) đi vào nơi ở của con người (manussāvāsaṃ gantvā) để nghĩ rằng: “Ta sẽ nhận được thuốc (bhesajjaṃ vā) hoặc dầu trị vết thương (vaṇatelaṃ vā),” mà ngay khi bị thương (pahāraṃ labhitvāva), nó đi vào khu rừng không có làng mạc (agāmakaṃ araññaṃ pavisitvā), nằm xuống (nipatitvā) với vết thương ở bên dưới (pahaṭaṭṭhānaṃ heṭṭhā katvā), và khi cảm thấy dễ chịu (phāsubhūtakāle), nó đứng dậy (uṭṭhāya) và đi (gacchati). Như vậy (evaṃ), loài nai (migā) an trú (ṭhitā) trong trạng thái không mong cầu (apaccāsīsanapakkhe). Lời nói “họ sống với tâm đã trở thành như con nai” (migabhūtena cetasā viharantīti) được nói ra (vuttaṃ) là nhắm đến điều này (idaṃ sandhāya). Tañhi tassāti có nghĩa là: sự trói buộc bằng dây da ấy (taṃ varattabandhanaṃ) đối với con voi chúa đó (tassa hatthināgassa), do thân hình to lớn (mahāsarīratāya ceva) và sức lực vĩ đại (mahāthāmatāya ca), được gọi là sự trói buộc yếu ớt (dubbalabandhanaṃ nāma). Nó dễ bị cắt đứt (suchijjaṃ hoti) giống như dây leo pūtila (pūtilatā viya). Tesaṃ tanti có nghĩa là: đối với các thiện gia nam tử ấy (tesaṃ kulaputtānaṃ), do đức tin vĩ đại (saddhāmahantatāya ca) và trí tuệ vĩ đại (paññāmahantatāya ca), ngay cả một lỗi pārājika lớn (mahantaṃ pārājikavatthupi) cũng dễ từ bỏ (suppajahaṃ hoti) giống như một lỗi dukkaṭa nhỏ (dukkaṭavatthumattakaṃ viya).

၁၅၂. ဒလိဒ္ဒေါတိ ဒါလိဒ္ဒိယေန သမန္နာဂတော. အဿကောတိ နိဿကော. အနာဠှိယောတိ အနဍ္ဎော. အဂါရကန္တိ ခုဒ္ဒကဂေဟံ. ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂန္တိ ယဿ ဂေဟယဋ္ဌိယော ပိဋ္ဌိဝံသတော မုစ္စိတွာ မဏ္ဍလေ လဂ္ဂါ, မဏ္ဍလတော မုစ္စိတွာ ဘူမိယံ လဂ္ဂါ. ကာကာတိဒါယိန္တိ ယတ္ထ ကိဉ္စိဒေဝ ဘုဉ္ဇိဿာမာတိ အန္တော နိသိန္နကာလေ ဝိသုံ ဒွါရကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ, တတော တတော ကာကာ ပဝိသိတွာ ပရိဝါရေန္တိ. သူရကာကာ ဟိ ပလာယနကာလေ စ ယထာသမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ နိက္ခမိတွာ ပလာယန္တိ. နပရမရူပန္တိ န ပုညဝန္တာနံ ဂေဟံ ဝိယ ဥတ္တမရူပံ. ခဋောပိကာတိ ဝိလီဝမဉ္စကော. ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂါတိ ဩဏတုဏ္ဏတာ. ဓညသမဝါပကန္တိ ဓညဉ္စ သမဝါပကဉ္စ. တတ္ထ ဓညံ နာမ ကုဒြူသကော. သမဝါပကန္တိ လာဗုဗီဇကုမ္ဘဏ္ဍဗီဇကာဒိ ဗီဇဇာတံ. နပရမရူပန္တိ ယထာ ပုညဝန္တာနံ ဂန္ဓသာလိဗီဇာဒိ ပရိသုဒ္ဓံ ဗီဇံ, န ဧဝရူပံ. ဇာယိကာတိ ကပဏဇာယာ. နပရမရူပါတိ ပစ္ဆိသီသာ လမ္ဗတ္ထနီ မဟောဒရာ ပိသာစာ ဝိယ ဗီဘစ္ဆာ. သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ. သော ဝတဿံ, ယောဟန္တိ သော ဝတာဟံ ပုရိသော နာမ အဿံ, ယော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ.

152. Daliddoti có nghĩa là: người có sự nghèo khó (dāliddiyena samannāgato). Assakoti có nghĩa là: không có tài sản (nissako). Anāḷhiyoti có nghĩa là: không giàu có (anaḍḍho). Agārakanti có nghĩa là: ngôi nhà nhỏ (khuddakagehaṃ). Oluggavilugganti có nghĩa là: ngôi nhà (yassa) có các thanh kèo (gehayaṭṭhiyo) bị tuột khỏi cây đòn nóc (piṭṭhivaṃsato muccitvā) và mắc vào cây xà ngang (maṇḍale laggā), rồi lại tuột khỏi cây xà ngang (maṇḍalato muccitvā) và rơi xuống đất (bhūmiyaṃ laggā). Kākātidāyinti có nghĩa là: nơi mà (yattha) khi (kāle) quạ đậu bên trong (anto nisinna) với ý nghĩ “chúng ta sẽ ăn một thứ gì đó” (kiñcideva bhuñjissāmāti), không cần phải tìm cửa riêng (visuṃ dvārakiccaṃ nāma natthi), quạ từ khắp nơi (tato tato kākā) bay vào (pavisitvā) và vây quanh (parivārenti). Vì rằng (hi) những con quạ dạn dĩ (sūrakākā), ngay cả khi chạy trốn (palāyanakāle ca), chúng cũng bay ra (nikkhamitvā) và tẩu thoát (palāyanti) theo bất kỳ hướng nào đối diện chúng (yathāsammukhaṭṭhāneneva). Naparamarūpanti có nghĩa là: không phải là loại tốt nhất (na uttamarūpaṃ) giống như nhà của những người có phước (puññavantānaṃ gehaṃ viya). Khaṭopikāti có nghĩa là: cái giường đan bằng tre (vilīvamañcako). Oluggaviluggāti có nghĩa là: sự lồi lõm (oṇatuṇṇatā). Dhaññasamavāpakanti có nghĩa là: cả lúa (dhaññañca) và hạt giống gieo xen (samavāpakañca). Ở đây, dhaññaṃ được gọi là lúa hoang (kudrūsako). Samavāpakanti có nghĩa là: các loại hạt giống như hạt bầu (lābubīja), hạt bí (kumbhaṇḍabīja), v.v. Naparamarūpanti có nghĩa là: không phải là loại hạt giống (na evarūpaṃ) thanh tịnh (parisuddhaṃ bījaṃ) như hạt gạo thơm (gandhasālibījādi) của những người có phước (yathā puññavantānaṃ). Jāyikāti có nghĩa là: người vợ nghèo khổ (kapaṇajāyā). Naparamarūpāti có nghĩa là: đầu như cái giỏ (pacchisīsā), vú chảy xệ (lambatthanī), bụng to (mahodarā), xấu xí (bībhacchā) như quỷ pīśāca (pisācā viya). Sāmaññanti có nghĩa là: trạng thái Sa-môn (samaṇabhāvo). So vatassaṃ, yohanti có nghĩa là: ta (so ahaṃ), người (yo) đã cạo bỏ râu tóc (kesamassuṃ ohāretvā) và xuất gia (pabbajeyyaṃ), thật sự (vata) sẽ là (assaṃ) một người đàn ông chân chính (puriso nāma).

သော န သက္ကုဏေယျာတိ သော ဧဝံ စိန္တေတွာပိ ဂေဟံ ဂန္တွာ – ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ လာဘဂရုကာ ဒုက္ကရာ ဒုရာသဒါ, သတ္တပိ အဋ္ဌပိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယထာဓောတေနေဝ ပတ္တေန အာဂန္တဗ္ဗမ္ပိ ဟောတိ, ဧဝံ ယာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ [Pg.118] မေ ပုန အာဂတဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တိဏဝလ္လိဒဗ္ဗသမ္ဘာရာ နာမ ဒုဿမောဓာနိယာ, ကိန္တိ ကရောမီ’’တိ ဝီမံသတိ. အထဿ တံ အဂါရကံ ဝေဇယန္တပါသာဒေါ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. အထဿ ခဋောပိကံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဣမံ ဝိသင်္ခရိတွာ ဥဒ္ဓနာလာတံ ကရိဿန္တိ, ပုန အဋ္ဋနိပါဒဝိလီဝါဒီနိ လဒ္ဓဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ သိရိသယနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. တတော ဓညကုမ္ဘိံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ အယံ ဃရဏီ ဣမံ ဓညံ တေန တေန သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇိဿတိ. ပုန အာဂတေန ဇီဝိတဝုတ္တိ နာမ လဒ္ဓဗ္ဗာ ဟောတိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ အဍ္ဎတေဠသာနိ ကောဋ္ဌာဂါရသတာနိ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. တတော မာတုဂါမံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဣမံ ဟတ္ထိဂေါပကော ဝါ အဿဂေါပကော ဝါ ယော ကောစိ ပလောဘေဿတိ, ပုန အာဂတေန ဘတ္တပါစိကာ နာမ လဒ္ဓဗ္ဗာ ဟောတိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ ရူပိနီ ဒေဝီ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘သော န သက္ကုဏေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Về câu "người ấy không thể": Người ấy, sau khi suy nghĩ như vậy, đi về nhà – "Việc xuất gia quả thật nặng về lợi lộc, khó làm, khó tiếp cận, sau khi đi khất thực ở bảy hay tám làng, cũng có khi phải trở về với cái bát sạch như đã rửa. Đối với ta, người không thể sống như vậy, khi trở về lại, phải mong muốn có một nơi ở, các vật liệu như cỏ, dây leo, gỗ quả thật khó thu thập, ta sẽ làm gì đây?" – người ấy suy xét. Bấy giờ, ngôi nhà nhỏ ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như cung điện Vejayanta. Bấy giờ, sau khi nhìn cái giường nhỏ, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, họ sẽ tháo dỡ cái này ra và làm củi đun, lại phải tìm lại những thứ như chân giường, dây đan, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, cái giường ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một chiếc giường sang trọng. Sau đó, sau khi nhìn cái hũ đựng lúa, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, người vợ này sẽ ăn số lúa này cùng với người đàn ông này, người đàn ông nọ. Khi trở về lại, ta phải tìm kế sinh nhai, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, cái hũ lúa ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một ngàn hai trăm năm mươi kho lúa. Sau đó, sau khi nhìn người phụ nữ, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, người nài voi hay người giữ ngựa hay bất cứ ai sẽ dụ dỗ người phụ nữ này, khi trở về lại, ta phải tìm một người nấu cơm, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, người phụ nữ ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một vị thiên nữ xinh đẹp. Nhắm đến điều này mà câu "người ấy không thể" v.v... đã được nói.

၁၅၃. နိက္ခဂဏာနန္တိ သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနံ. စယောတိ သန္တာနတော ကတသန္နိစယော. ဓညဂဏာနန္တိ ဓညသကဋသတာနံ.

153. Về câu `Nikkhagaṇānaṃ`: (Nghĩa là) hàng trăm nिक्ख vàng. Về câu `Cayo`: (Nghĩa là) sự tích lũy được thực hiện một cách liên tục. Về câu `Dhaññagaṇānaṃ`: (Nghĩa là) hàng trăm xe lúa.

၁၅၄. စတ္တာရောမေ, ဥဒါယိ, ပုဂ္ဂလာတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဟေဋ္ဌာ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တိ, တေ တဉ္စေဝ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ပဇဟနကာ စ အပ္ပဇဟနကာ စ ရာသိဝသေန ဒဿိတာ, န ပါဋိယေက္ကံ ဝိဘတ္တာ. ဣဒါနိ ယထာ နာမ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရတ္ထံ ဂတော ပုရိသော ပဋိပါဋိယာ ရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာ ဝင်္ကဉ္စ ပဟာယ ကမ္မေ ဥပနေတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝ အပ္ပဇဟနကေ ဆဍ္ဍေတွာ အဗ္ဗောဟာရိကေ ကတွာ ပဇဟနကပုဂ္ဂလာ စတ္တာရော ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

154. Ở đây, câu "Này Udāyi, có bốn hạng người này" chỉ ra điều gì? Ở phần trước, qua câu "họ từ bỏ chính điều đó, họ không từ bỏ chính điều đó", những người từ bỏ và những người không từ bỏ đã được chỉ ra theo nhóm, chứ không được phân chia riêng lẻ. Bây giờ, ví như một người đàn ông đi vào rừng để lấy vật liệu, sau khi lần lượt đốn cây, rồi quay lại, bỏ đi những cây cong queo và chỉ lấy những cây phù hợp để đưa vào công việc; cũng vậy, (Đức Phật) đã bắt đầu bài pháp này để chỉ ra rằng, sau khi loại bỏ những người không từ bỏ, xem như không đáng kể, "có bốn hạng người từ bỏ".

ဥပဓိပဟာနာယာတိ ခန္ဓုပဓိကိလေသုပဓိအဘိသင်္ခါရုပဓိကာမဂုဏူပဓီတိ ဣမေသံ ဥပဓီနံ ပဟာနာယ. ဥပဓိပဋိသံယုတ္တာတိ ဥပဓိအနုဓာဝနကာ. သရသင်္ကပ္ပာတိ ဧတ္ထ သရန္တိ ဓာဝန္တီတိ သရာ. သင်္ကပ္ပေန္တီတိ သင်္ကပ္ပာ. ပဒဒွယေနပိ ဝိတက္ကာယေဝ ဝုတ္တာ. သမုဒါစရန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဝတ္တန္တိ. သံယုတ္တောတိ ကိလေသေဟိ သံယုတ္တော. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာ[Pg.119]. ကဒါစိ ကရဟစီတိ ဗဟုကာလံ ဝီတိဝတ္တေတွာ. သတိသမ္မောသာတိ သတိသမ္မောသေန. နိပါတောတိ အယောကဋာဟမှိ ပတနံ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘နပ္ပဇဟတိ, ပဇဟတိ, ခိပ္ပံ ပဇဟတီ’’တိ တယော ရာသယော ဒဿိတာ. တေသု စတ္တာရော ဇနာ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ, စတ္တာရော ပဇဟန္တိ နာမ, စတ္တာရော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ.

Về câu `Upadhipahānāya`: (Nghĩa là) để từ bỏ các chấp thủ này, tức là: chấp thủ uẩn, chấp thủ phiền não, chấp thủ hành, chấp thủ dục. Về câu `Upadhipaṭisaṃyuttā`: (Nghĩa là) những tầm chạy theo các chấp thủ. Ở đây, trong câu `Sarasaṅkappā`: Chúng chạy, chúng phóng đi, nên gọi là `sarā`. Chúng suy tư, nên gọi là `saṅkappā`. Qua cả hai từ này, chính các tầm đã được nói đến. Về câu `Samudācaranti`: (Nghĩa là) chúng chế ngự, chúng bao trùm và khởi lên. Về câu `Saṃyutto`: (Nghĩa là) bị trói buộc bởi các phiền não. Về câu `Indriyavemattatā`: (Nghĩa là) sự khác biệt của các căn. Về câu `Kadāci karahaci`: (Nghĩa là) sau khi trải qua một thời gian dài. Về câu `Satisammosā`: (Nghĩa là) do thất niệm. Về câu `Nipāto`: (Nghĩa là) sự rơi xuống trên chảo sắt. Bằng chừng ấy lời, ba nhóm "không từ bỏ, từ bỏ, từ bỏ nhanh chóng" đã được chỉ ra. Trong số đó, bốn hạng người được gọi là không từ bỏ, bốn hạng được gọi là từ bỏ, bốn hạng được gọi là từ bỏ nhanh chóng.

တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ အနာဂါမီတိ ဣမေ စတ္တာရော ဇနာ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ. ပုထုဇ္ဇနာဒယော တာဝ မာ ပဇဟန္တု, အနာဂါမီ ကထံ န ပဇဟတီတိ? သောပိ ဟိ ယာဝဒေဝဿ ဘဝလောဘော အတ္ထိ, တာဝ အဟောသုခံ အဟောသုခန္တိ အဘိနန္ဒတိ. တသ္မာ နပ္ပဇဟတိ နာမ. ဧတေယေဝ ပန စတ္တာရော ဇနာ ပဇဟန္တိ နာမ. သောတာပန္နာဒယော တာဝ ပဇဟန္တု, ပုထုဇ္ဇနော ကထံ ပဇဟတီတိ? အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဟိ သတိသမ္မောသေန သဟသာ ကိလေသေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘မာဒိသဿ နာမ ဘိက္ခုနော ကိလေသော ဥပ္ပန္နော’’တိ သံဝေဂံ ကတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂယှ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂေန ကိလေသေ သမုဂ္ဃာတေတိ. ဣတိ သော ပဇဟတိ နာမ. တေယေဝ စတ္တာရော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ (မ. နိ. ၁.၂၈၈ အာဒယော), ဣန္ဒြိယဘာဝနေတိ (မ. နိ. ၃.၄၅၃ အာဒယော) ဣမေသု သုတ္တေသု ကိဉ္စာပိ တတိယဝါရော ဂဟိတော, ပဉှော ပန ဒုတိယဝါရေနေဝ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Trong đó, bốn hạng người này: phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, được gọi là không từ bỏ. Cứ cho là các vị từ phàm phu trở đi không từ bỏ, nhưng tại sao vị A-na-hàm lại không từ bỏ? Vì rằng, vị ấy chừng nào còn có tham ái đối với hữu, chừng đó vẫn còn vui thích "Ôi, hạnh phúc! Ôi, hạnh phúc!". Do đó, được gọi là không từ bỏ. Lại nữa, chính bốn hạng người này được gọi là từ bỏ. Cứ cho là các vị từ Tu-đà-hoàn trở đi từ bỏ, nhưng tại sao phàm phu lại từ bỏ? Vì rằng, người đã bắt đầu tu tập minh sát, khi phiền não đột ngột khởi lên do thất niệm, liền khởi tâm hổ thẹn "Đối với một vị tỳ-khưu như ta mà phiền não lại khởi lên", rồi nỗ lực tinh tấn, phát triển minh sát, và nhổ bật các phiền não bằng đạo quả. Như vậy, người ấy được gọi là từ bỏ. Chính bốn hạng người ấy được gọi là từ bỏ nhanh chóng. Trong đó, trong kinh này, trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi (M. i. 288 ff), trong kinh Tu Tập Các Căn (M. iii. 453 ff), trong các kinh này, mặc dù trường hợp thứ ba được đề cập, nhưng cần phải hiểu rằng vấn đề đã được giải thích chỉ bằng trường hợp thứ hai.

ဥပဓိ ဒုက္ခဿ မူလန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စ ခန္ဓာ ဥပဓိ နာမ. တံ ဒုက္ခဿ မူလန္တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ ကိလေသုပဓိနာ နိရုပဓိ ဟောတိ, နိဂ္ဂဟဏော နိတဏှောတိ အတ္ထော. ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော.

Ở đây, trong câu "Chấp thủ là gốc rễ của khổ", năm uẩn được gọi là chấp thủ. Biết rằng "Điều đó là gốc rễ của khổ", (vị ấy) trở nên không còn chấp thủ bởi chấp thủ phiền não, nghĩa là không còn nắm giữ, không còn ái dục. Về câu "được giải thoát trong sự đoạn tận chấp thủ": (Nghĩa là) được giải thoát khỏi các phiền não bằng cách lấy Niết-bàn, nơi đoạn tận ái dục, làm đối tượng.

၁၅၅. ဧဝံ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ ယေ ပဇဟန္တိ, တေ ‘‘ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တိ’’. ယေ နပ္ပဇဟန္တိ, တေပိ ‘‘ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ ပဉ္စ ခေါ ဣမေ ဥဒါယိ ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိဠှသုခန္တိ အသုစိသုခံ. အနရိယသုခန္တိ အနရိယေဟိ သေဝိတသုခံ. ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဧတဿ သုခဿ ပဋိလာဘတောပိ ဝိပါကတောပိ ဘာယိတဗ္ဗံ. နေက္ခမ္မသုခန္တိ ကာမတော နိက္ခန္တသုခံ. ပဝိဝေကသုခန္တိ ဂဏတောပိ ကိလေသတောပိ ပဝိဝိတ္တသုခံ. ဥပသမသုခန္တိ ရာဂါဒိဝူပသမတ္ထာယ သုခံ. သမ္ဗောဓသုခန္တိ မဂ္ဂသင်္ခါတဿ သမ္ဗောဓဿ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ [Pg.120] သုခံ. န ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဧတဿ သုခဿ ပဋိလာဘတောပိ ဝိပါကတောပိ န ဘာယိတဗ္ဗံ, ဘာဝေတဗ္ဗမေဝေတံ.

155. Sau khi đã giải thích rộng về bốn hạng người như vậy, bây giờ để chỉ ra rằng "những người từ bỏ, họ từ bỏ chừng này phiền não có tên như thế này", và "những người không từ bỏ, họ cũng không từ bỏ chừng này phiền não có tên như thế này", (Đức Phật) đã nói câu bắt đầu bằng "Này Udāyi, có năm dục trưởng dưỡng này". Trong đó, `miḷhasukhaṃ` là lạc thú bất tịnh. `Anariyasukhaṃ` là lạc thú được các vị không phải Thánh nhân thực hành. Về câu `bhāyitabbaṃ`: Cần phải sợ hãi cả việc đạt được lạc thú này lẫn quả báo của nó. `Nekkhammasukhaṃ` là lạc thú thoát ly khỏi các dục. `Pavivekasukhaṃ` là lạc thú viễn ly khỏi cả đoàn thể lẫn phiền não. `Upasamasukhaṃ` là lạc thú dẫn đến sự an tịnh tham ái v.v... `Sambodhasukhaṃ` là lạc thú dẫn đến sự phát sinh của giác ngộ, tức là đạo. Về câu `na bhāyitabbaṃ`: Không cần phải sợ hãi cả việc đạt được lạc thú này lẫn quả báo của nó, mà chính là cần phải tu tập nó.

၁၅၆. ဣဉ္ဇိတသ္မိံ ဝဒါမီတိ ဣဉ္ဇနံ စလနံ ဖန္ဒနန္တိ ဝဒါမိ. ကိဉ္စ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ကိဉ္စ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတံ. ဣဒံ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ယေ ဧတေ အနိရုဒ္ဓါ ဝိတက္ကဝိစာရာ, ဣဒံ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတံ. ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနိဉ္ဇိတသ္မိံ ဝဒါမီတိ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အနိဉ္ဇနံ အစလနံ နိပ္ဖန္ဒနန္တိ ဝဒါမိ.

156. Ta nói trong sự rung động nghĩa là: Ta nói (sơ thiền) là sự rung động, là sự dao động, là sự chấn động. Và cái gì ở đây là sự rung động nghĩa là: Ở trong sơ thiền ấy, pháp nào là nhân của sự rung động? Đây là sự rung động ở đây nghĩa là: những tầm và tứ nào chưa được đoạn diệt, đây chính là nhân của sự rung động trong sơ thiền ấy. Trong nhị thiền và tam thiền cũng nên hiểu theo phương pháp này. Ta nói trong sự không rung động nghĩa là: Ta nói rằng tứ thiền này là không rung động, không dao động, không chấn động.

အနလန္တိ ဝဒါမီတိ အကတ္တဗ္ဗအာလယန္တိ ဝဒါမိ, တဏှာလယော ဧတ္ထ န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ အနလံ အပရိယတ္တံ, န ဧတ္တာဝတာ အလမေတန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမိ. နေဝသညာနာသညာယတနဿာပီတိ ဧဝရူပါယပိ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပဟာနမေဝ ဝဒါမိ. အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါတိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒေသနာ ပန နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ နိဋ္ဌာပိတာတိ.

Ta nói là không đủ nghĩa là: Ta nói rằng không nên làm nơi nương tựa, chỉ ra rằng không nên khởi lên ái luyến ở đây. Hoặc là, Ta nói rằng không đủ, không trọn vẹn, không nên đi đến kết luận rằng 'chừng ấy là đủ rồi'. Đối với cả Phi tưởng phi phi tưởng xứ cũng vậy nghĩa là: Ta nói rằng ngay cả đối với một sự chứng đắc tịch tịnh như vậy cũng chỉ nên đoạn trừ. Dù vi tế hay thô nghĩa là: dù là kiết sử nhỏ hay lớn, dù ít tội lỗi hay nhiều tội lỗi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Và bài pháp này được kết thúc với đỉnh cao là quả A-la-hán, tùy theo căn cơ của người có thể được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Ví Dụ Chim Cút đã chấm dứt.

၇. စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải thích kinh Cātuma

၁၅၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စာတုမသုတ္တံ. တတ္ထ စာတုမာယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနီတိ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ သတာနိ. ထေရာ ကိရ စိန္တေသုံ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ ပဗ္ဗဇိတာ, ဧတေသံ ဘဂဝန္တံ ဒဿေဿာမ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အတ္တနော အတ္တနော ယထာဥပနိဿယေန ပတိဋ္ဌဟိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂတာ. ပဋိသမ္မောဒမာနာတိ ‘‘ကစ္စာဝုသော, ခမနီယ’’န္တိအာဒိံ ပဋိသန္ထာရကထံ ကုရုမာနာ. သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာတိ အတ္တနော အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပုစ္ဆိတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ဝိဝရိတွာ မဉ္စပီဌကဋသာရကာဒီနိ နီဟရိတွာ ပပ္ဖောဋေတွာ ယထာဋ္ဌာနေ သဏ္ဌာပယမာနာ. ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာတိ, ဘန္တေ, ဣဒံ [Pg.121] မေ ပတ္တံ ဌပေထ, ဣဒံ စီဝရံ, ဣဒံ ထာလကံ, ဣဒံ ဥဒကတုမ္ဗံ, ဣမံ ကတ္တရယဋ္ဌိန္တိ ဧဝံ သမဏပရိက္ခာရေ သင်္ဂေါပယမာနာ.

157. Kinh Cātuma bắt đầu bằng 'Evaṃ me sutaṃ'. Trong đó, tại Cātuma nghĩa là tại ngôi làng có tên như vậy. Năm trăm vị tỳ khưu nghĩa là năm trăm vị tỳ khưu vừa mới xuất gia. Các vị trưởng lão được cho là đã suy nghĩ: 'Những thiện gia nam tử này đã xuất gia mà chưa từng thấy bậc Thập Lực, chúng ta sẽ cho họ thấy Đức Thế Tôn, sau khi nghe pháp gần Đức Thế Tôn, họ sẽ an trú tùy theo duyên lành của mỗi người'. Vì vậy, các ngài đã dẫn các vị tỳ khưu ấy đến. Hỏi thăm nhau nghĩa là nói những lời thăm hỏi như 'Này chư hiền, có kham nhẫn được không?'. Sửa soạn chỗ ở nghĩa là hỏi chỗ ở của thầy tế độ và thầy y chỉ của mình, mở cửa ra vào và cửa sổ, lấy giường, ghế, chiếu, v.v. ra, phủi bụi rồi sắp đặt vào đúng chỗ. Cất giữ y bát nghĩa là cất giữ các vật dụng của sa-môn như: 'Bạch ngài, xin hãy cất bát này của con, y này, cái bát nhỏ này, bình nước này, cây gậy này'.

ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါတိ ဥဒ္ဓံ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဥစ္စံ, ပတ္ထဋတ္တာ မဟန္တံ အဝိနိဗ္ဘောဂသဒ္ဒံ ကရောန္တာ. ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေတိ ကေဝဋ္ဋာနံ မစ္ဆပစ္ဆိဌပိတဋ္ဌာနေ မဟာဇနော သန္နိပတိတွာ – ‘‘ဣဓ အညံ ဧကံ မစ္ဆံ ဒေဟိ, ဧကံ မစ္ဆဖာလံ ဒေဟိ, ဧတဿ တေ မဟာ ဒိန္နော, မယှံ ခုဒ္ဒကော’’တိ ဧဝံ ဥစ္စာသဒ္ဒံ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မစ္ဆဂဟဏတ္ထံ ဇာလေ ပက္ခိတ္တေပိ တသ္မိံ ဌာနေ ကေဝဋ္ဋာ စေဝ အညေ စ ‘‘ပဝိဋ္ဌော န ပဝိဋ္ဌော, ဂဟိတော န ဂဟိတော’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. တမ္ပိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပဏာမေမီတိ နီဟရာမိ. န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ တုမှေ မာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဧဝံ မဟာသဒ္ဒံ ကရောထ, အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝသန္တာ ကိံ နာမ သာရုပ္ပံ ကရိဿထ, တုမှာဒိသာနံ မမ သန္တိကေ ဝသနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. တေသု ဧကဘိက္ခုပိ ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ မဟာသဒ္ဒမတ္တကေန အမှေ ပဏာမေထာ’’တိ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ, သဗ္ဗေ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တာ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ,’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိံသု. ဧဝံ ပန တေသံ အဟောသိ ‘‘မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမ, ဓမ္မကထံ သောဿာမ, သတ္ထု သန္တိကေ ဝသိဿာမာတိ အာဂတာ. ဧဝရူပဿ ပန ဂရုနော သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရိမှာ, အမှာကမေဝ ဒေါသောယံ, ပဏာမိတမှာ, န နော လဒ္ဓံ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဝတ္ထုံ, န သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသရီရံ ဩလောကေတုံ, န မဓုရဿရေန ဓမ္မံ သောတု’’န္တိ. တေ ဗလဝဒေါမနဿဇာတာ ဟုတွာ ပက္ကမိံသု.

Tiếng động lớn, tiếng ồn ào nghĩa là làm ra tiếng động không thể phân biệt được, lớn vì vang lên cao, ồn ào vì lan rộng ra. Như những người đánh cá tranh cướp cá nghĩa là: tại nơi người đánh cá đặt giỏ cá, đám đông tụ tập lại và làm ra tiếng động lớn, tiếng ồn ào như: 'Cho tôi một con cá khác ở đây, cho tôi một khúc cá, ông đã cho người kia con cá lớn, còn tôi thì con cá nhỏ'. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ngay cả khi lưới được quăng để bắt cá, tại nơi đó, những người đánh cá và những người khác cũng làm ra tiếng ồn ào: 'Vào rồi, chưa vào, bắt được rồi, chưa bắt được'. Điều này cũng được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ta cho đi ra nghĩa là Ta đuổi đi. Các ngươi không nên ở gần Ta nghĩa là: các ngươi đến nơi ở của một vị Phật như Ta mà lại làm ra tiếng ồn ào như vậy, khi sống theo bản tính của mình thì các ngươi sẽ làm điều gì thích hợp đây? Những người như các ngươi không có phận sự ở gần Ta, điều này được chỉ ra. Trong số họ, không một tỳ khưu nào có thể nói rằng: 'Thưa Đức Thế Tôn, chỉ vì một tiếng ồn ào mà Ngài đuổi chúng con đi' hay bất cứ điều gì khác. Tất cả đều chấp nhận lời của Đức Thế Tôn, nói 'Vâng, thưa ngài' rồi ra đi. Và họ đã nghĩ như sau: 'Chúng ta đến để được thấy bậc Đạo sư, để nghe pháp thoại, để được ở gần bậc Đạo sư. Nhưng khi đến gần một bậc Đạo sư đáng kính như vậy, chúng ta lại làm ra tiếng ồn ào. Đây là lỗi của chính chúng ta, chúng ta đã bị đuổi đi. Chúng ta đã không được ở gần Đức Thế Tôn, không được chiêm ngưỡng thân sắc vàng, không được nghe pháp thoại với giọng nói ngọt ngào'. Họ ra đi, lòng đầy ưu phiền mãnh liệt.

၁၅၈. တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တေ ကိရ သကျာ အာဂမနသမယေပိ တေ ဘိက္ခူ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ပဿိံသု. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ ဘိက္ခူ ပဝိသိတွာဝ ပဋိနိဝတ္တာ, ဇာနိဿာမ တံ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိံသု. ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. ကဟံ ပန တုမှေတိ တုမှေ ဣဒါနေဝ အာဂန္တွာ ကဟံ ဂစ္ဆထ, ကိံ တုမှာကံ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ, ဥဒါဟု ဒသဗလဿာတိ? တေသံ ပန ဘိက္ခူနံ, – ‘‘အာဝုသော, မယံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂတာ, ဒိဋ္ဌော နော ဘဂဝါ, ဣဒါနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝစနပရိဟာရော အတ္ထိ, ဧဝရူပံ ပန လေသကပ္ပံ [Pg.122] အကတွာ ယထာဘူတမေဝ အာရောစေတွာ ဘဂဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုသံဃော ပဏာမိတောတိ အာဟံသု. တေ ပန ရာဇာနော သာသနေ ဓုရဝဟာ, တသ္မာ စိန္တေသုံ – ‘‘ဒွီဟိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စသု ဘိက္ခုသတေသု ဂစ္ဆန္တေသု ဘဂဝတော ပါဒမူလံ ဝိဂစ္ဆိဿတိ, ဣမေသံ နိဝတ္တနာကာရံ ကရိဿာမာ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ တေန ဟာယသ္မန္တောတိအာဒိမာဟံသု. တေသုပိ ဘိက္ခူသု ‘‘မယံ မဟာသဒ္ဒမတ္တကေန ပဏာမိတာ, န မယံ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဧကဘိက္ခုပိ ပဋိပ္ဖရိတော နာမ နာဟောသိ, သဗ္ဗေ ပန သမကံယေဝ, ‘‘ဧဝမာဝုသော,’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု.

158. Họ đã đến gần nghĩa là: những người dòng Thích Ca ấy, ngay cả lúc đến, được cho là đã thấy các vị tỳ khưu ấy đang ngồi ở đó. Rồi họ nghĩ rằng: 'Tại sao các vị tỳ khưu này vừa vào đã quay trở ra? Chúng ta hãy tìm hiểu nguyên nhân'. Suy nghĩ vậy, họ đã đến gần nơi các vị tỳ khưu ấy. Handa là một tiểu từ có nghĩa là quyết định. Nhưng các ngài đi đâu vậy nghĩa là: các ngài vừa mới đến, bây giờ lại đi đâu? Có phải các ngài gặp tai họa gì không, hay là bậc Thập Lực gặp tai họa? Và các vị tỳ khưu ấy, mặc dù có thể trả lời lảng tránh rằng: 'Này chư hiền, chúng tôi đến để yết kiến Đức Thế Tôn, chúng tôi đã yết kiến Ngài rồi, bây giờ chúng tôi trở về trú xứ của mình', nhưng các ngài đã không dùng cách nói lảng tránh như vậy mà đã kể lại đúng sự thật và nói: 'Này chư hiền, Tăng chúng đã bị Đức Thế Tôn đuổi đi'. Và những vị vua ấy là những người gánh vác trọng trách trong giáo pháp, vì vậy họ đã suy nghĩ: 'Nếu năm trăm vị tỳ khưu cùng với hai vị Thượng thủ Thinh văn ra đi, thì dưới chân Đức Thế Tôn sẽ trống vắng. Chúng ta sẽ tìm cách để họ quay trở lại'. Suy nghĩ như vậy, họ đã nói những lời bắt đầu bằng 'Vậy thì, thưa các ngài'. Trong số các vị tỳ khưu ấy, không một vị nào tỏ ra bực bội, nghĩ rằng: 'Chúng ta bị đuổi đi chỉ vì một tiếng ồn ào, chúng ta xuất gia không phải vì không thể kiếm sống'. Trái lại, tất cả đều đồng thanh chấp nhận: 'Vâng, thưa chư hiền'.

၁၅၉. အဘိနန္ဒတူတိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာဂမနံ ဣစ္ဆန္တော အဘိနန္ဒတု. အဘိဝဒတူတိ ဧတု ဘိက္ခုသံဃောတိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေန္တော အဘိဝဒတု. အနုဂ္ဂဟိတောတိ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန စ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန စ အနုဂ္ဂဟိတော. အညထတ္တန္တိ ဒသဗလဿ ဒဿနံ န လဘာမာတိ ပသာဒညထတ္တံ ဘဝေယျ. ဝိပရိဏာမောတိ ပသာဒညထတ္တေန ဝိဗ္ဘမန္တာနံ ဝိပရိဏာမညထတ္တံ ဘဝေယျ. ဗီဇာနံ တရုဏာနန္တိ တရုဏသဿာနံ. သိယာ အညထတ္တန္တိ ဥဒကဝါရကာလေ ဥဒကံ အလဘန္တာနံ မိလာတဘာဝေန အညထတ္တံ ဘဝေယျ, သုဿိတွာ မိလာတဘာဝံ အာပဇ္ဇနေန ဝိပရိဏာမော ဘဝေယျ. ဝစ္ဆကဿ ပန ခီရပိပါသာယ သုဿနံ အညထတ္တံ နာမ, သုဿိတွာ ကာလကိရိယာ ဝိပရိဏာမော နာမ.

159. Abhinandatūti (hãy hoan hỷ) có nghĩa là: mong muốn sự quang lâm của chư Tăng, hãy hoan hỷ. Abhivadatūti (hãy nói lên) có nghĩa là: mong chư Tăng hãy đến, với tâm khởi lên như vậy, hãy nói lên. Anuggahito (được hỗ trợ) có nghĩa là: được hỗ trợ bởi sự hỗ trợ về vật chất và sự hỗ trợ về Pháp. Aññathattaṃ (sự khác đi) có nghĩa là: có thể có sự khác đi về niềm tin, như (nghĩ rằng): ‘chúng ta không được thấy bậc Thập Lực’. Vipariṇāmo (sự biến đổi) có nghĩa là: đối với những người hoàn tục do sự khác đi về niềm tin, có thể có sự biến đổi khác đi. Bījānaṃ taruṇānaṃ (của những hạt giống non) có nghĩa là: của những cây lúa non. Siyā aññathattaṃ (có thể có sự khác đi) có nghĩa là: vào lúc cần nước, (những cây lúa) không được nước, có thể có sự khác đi do tình trạng héo úa; sự biến đổi có thể xảy ra do việc trở nên héo úa sau khi đã khô héo. Còn đối với con bê, sự khô héo do khát sữa được gọi là sự khác đi; sau khi khô héo mà chết đi thì được gọi là sự biến đổi.

၁၆၀. ပသာဒိတော ဘဂဝါတိ ထေရော ကိရ တတ္ထ နိသိန္နောဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဗြဟ္မာနံ အာဂတံ အဒ္ဒသ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ စ အာယာစနသဒ္ဒံ သုဏိ, စေတောပရိယဉာဏေန ဘဂဝတော ပသန္နဘာဝံ အညာသိ. တသ္မာ – ‘‘ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ ပက္ကောသိယမာနာနံ ဂမနံ နာမ န ဖာသုကံ, ယာဝ သတ္ထာ န ပေသေတိ, တာဝဒေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ. အပ္ပောဿုက္ကောတိ အညေသု ကိစ္စေသု အနုဿုက္ကော ဟုတွာ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရန္တိ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရံ အနုယုတ္တော မညေ ဘဂဝါ ဝိဟရိတုကာမော, သော ဣဒါနိ ယထာရုစိယာ ဝိဟရိဿတီတိ ဧဝံ မေ အဟောသီတိ ဝဒတိ. မယမ္ပိ ဒါနီတိ မယံ ပရံ ဩဝဒမာနာ ဝိဟာရတော နိက္ကဍ္ဎိတာ, ကိံ အမှာကံ ပရောဝါဒေန. ဣဒါနိ မယမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရိဿာမာတိ ဒီပေတိ. ထေရော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိရဒ္ဓေါ အတ္တနော ဘာရဘာဝံ န အညာသိ. အယဉှိ ဘိက္ခုသံဃော ဒွိန္နမ္ပိ မဟာထေရာနံ ဘာရော, တေန [Pg.123] နံ ပဋိသေဓေန္တော ဘဂဝါ အာဂမေဟီတိအာဒိမာဟ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပန အတ္တနော ဘာရဘာဝံ အညာသိ. တေနဿ ဘဂဝါ သာဓုကာရံ အဒါသိ.

160. Pasādito bhagavā (Đức Thế Tôn đã hoan hỷ) có nghĩa là: nghe nói, vị Trưởng lão (Moggallāna) đang ngồi tại đó đã thấy Phạm thiên đến bằng thiên nhãn, đã nghe tiếng thỉnh cầu bằng thiên nhĩ giới, và đã biết được tâm trạng hoan hỷ của Đức Thế Tôn bằng tha tâm thông. Do đó, nghĩ rằng: ‘Việc đi lại của những người được gọi đến sau khi đã phái một vị tỳ-khưu nào đó đi quả là không thoải mái, chừng nào Bậc Đạo Sư chưa phái đi, chừng đó chúng ta sẽ đi’, ngài đã nói như vậy. Appossukko (không bận tâm) có nghĩa là: không bận tâm đến các công việc khác. Diṭṭhadhammasukhavihāraṃ (hiện tại lạc trú) có nghĩa là: (ngài Sāriputta nói) ‘Tôi nghĩ rằng Đức Thế Tôn muốn an trú, chuyên tâm vào việc an trú trong quả thiền định; bây giờ Ngài sẽ an trú theo ý thích. Đối với tôi đã có ý nghĩ như vậy’. Mayampi dāni (cả chúng con bây giờ) có nghĩa là: (ngài Sāriputta) trình bày rằng: ‘Chúng con, trong khi giáo huấn người khác, đã bị đuổi ra khỏi tu viện, việc giáo huấn người khác có ích gì cho chúng con. Bây giờ chúng con cũng sẽ an trú bằng hiện tại lạc trú’. Vị Trưởng lão (Sāriputta) ở đây đã sai lầm, không biết được trách nhiệm của mình. Vì Tăng chúng này là gánh nặng của cả hai vị Đại Trưởng lão. Do đó, Đức Thế Tôn, khi ngăn cản ngài, đã nói những lời bắt đầu bằng ‘Āgamehi’ (Hãy chờ đã). Còn Đại Trưởng lão Moggallāna thì đã biết trách nhiệm của mình. Do đó, Đức Thế Tôn đã tán thán ngài.

၁၆၁. စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဣမသ္မိံ သာသနေ စတ္တာရိ ဘယာနိ. ယော တာနိ အဘီတော ဟောတိ, သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာတုံ သက္ကောတိ. ဣတရော ပန န သက္ကောတီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဥဒကောရောဟန္တေတိ ဥဒကံ ဩရောဟန္တေ ပုဂ္ဂလေ. ကုမ္ဘီလဘယန္တိ သုံသုမာရဘယံ. သုသုကာဘယန္တိ စဏ္ဍမစ္ဆဘယံ.

161. Tại sao (Đức Phật) lại bắt đầu (bài kinh) bằng câu ‘Cattārimāni, bhikkhave’ (Này các Tỳ-khưu, có bốn điều này)? Trong giáo pháp này có bốn nỗi sợ hãi. Vị nào không sợ hãi những điều đó, vị ấy có thể đứng vững trong giáo pháp này. Còn người khác thì không thể. Để chỉ rõ điều này, Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Ở đây, udakorohante (người xuống nước) có nghĩa là đối với người đang xuống nước. Kumbhīlabhayaṃ (nỗi sợ cá sấu) là nỗi sợ cá sấu (suṃsumārabhayaṃ). Susukābhayaṃ (nỗi sợ cá dữ) là nỗi sợ cá hung dữ (caṇḍamacchabhayaṃ).

၁၆၂. ကောဓုပါယာသဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော ဦမီသု ဩသီဒိတွာ မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ကောဓုပါယာသေ ဩသီဒိတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ကောဓုပါယာသော ‘‘ဦမိဘယ’’န္တိ ဝုတ္တော.

162. Đây là tên gọi của sự phẫn nộ và oán hận, có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị chìm trong sóng mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, (người xuất gia) bị chìm trong phẫn nộ và oán hận rồi hoàn tục. Do đó, phẫn nộ và oán hận được gọi là ‘nỗi sợ sóng dữ’ (ūmibhayaṃ).

၁၆၃. ဩဒရိကတ္တဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော ကုမ္ဘီလေန ခါဒိတော မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဩဒရိကတ္တေန ခါဒိတော ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ဩဒရိကတ္တံ ‘‘ကုမ္ဘီလဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

163. Đây là tên gọi của tính tham ăn, có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị cá sấu ăn thịt mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, (người xuất gia) bị tính tham ăn ‘ăn thịt’ rồi hoàn tục. Do đó, tính tham ăn được gọi là ‘nỗi sợ cá sấu’ (kumbhīlabhayaṃ).

၁၆၄. အရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိ သီသပ္ပစာလကာဒိကရဏေန အရက္ခိတကာယော ဟုတွာ. အရက္ခိတာယ ဝါစာယာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာသနာဒိဝသေန အရက္ခိတဝါစော ဟုတွာ. အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာတိ ကာယဂတာသတိံ အနုပဋ္ဌာပေတွာ. အသံဝုတေဟီတိ အပိဟိတေဟိ. ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော အာဝဋ္ဋေ နိမုဇ္ဇိတွာ မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ နိမုဇ္ဇိတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ‘‘အာဝဋ္ဋဘယ’’န္တိ ဝုတ္တာ.

164. Arakkhiteneva kāyena (với thân không được phòng hộ) có nghĩa là: có thân không được phòng hộ do làm những việc như lắc đầu, v.v. Arakkhitāya vācāya (với lời nói không được phòng hộ) có nghĩa là: có lời nói không được phòng hộ do nói những lời thô tục, v.v. Anupaṭṭhitāya satiyā (với niệm không được an trú) có nghĩa là: không làm cho niệm thân hành phát sinh. Asaṃvutehi (không được thu thúc) có nghĩa là: không được che đậy. Pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ (đây là tên gọi của năm dục trưởng dưỡng) có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị chìm trong xoáy nước mà chết, cũng vậy, người xuất gia trong giáo pháp này, bị chìm trong xoáy nước của năm dục trưởng dưỡng rồi hoàn tục. Do đó, năm dục trưởng dưỡng được gọi là ‘nỗi sợ xoáy nước’ (āvaṭṭabhayaṃ).

၁၆၅. အနုဒ္ဓံသေတီတိ ကိလမေတိ မိလာပေတိ. ရာဂါနုဒ္ဓံသေနာတိ ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန. မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော စဏ္ဍမစ္ဆံ အာဂမ္မ လဒ္ဓပ္ပဟာရော မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မာတုဂါမံ အာဂမ္မ ဥပ္ပန္နကာမရာဂေါ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ မာတုဂါမော ‘‘သုသုကာဘယ’’န္တိ ဝုတ္တော.

165. Anuddhaṃseti có nghĩa là: làm cho mệt mỏi, làm cho héo úa. Rāgānuddhaṃsena có nghĩa là: bị tham ái quấy nhiễu. Mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ (đây là tên gọi của người nữ) có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, do gặp phải cá dữ, bị nó tấn công mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, do tiếp xúc với người nữ, dục tham khởi lên rồi hoàn tục. Do đó, người nữ được gọi là ‘nỗi sợ cá dữ’ (susukābhayaṃ).

ဣမာနိ [Pg.124] ပန စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ယထာ ဥဒကံ အနောရောဟန္တဿ ဥဒကံ နိဿာယ အာနိသံသော နတ္ထိ, ဥဒကပိပါသာယ ပိပါသိတော စ ဟောတိ ရဇောဇလ္လေန ကိလိဋ္ဌသရီရော စ, ဧဝမေဝံ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ သာသနေ အပဗ္ဗဇန္တဿာပိ ဣမံ သာသနံ နိဿာယ အာနိသံသော နတ္ထိ, တဏှာပိပါသာယ ပိပါသိတော စ ဟောတိ ကိလေသရဇေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော စ. ယထာ ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘယာနိ အဘာယိတွာ ဥဒကံ ဩရောဟန္တဿ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာနိသံသော ဟောတိ, ဧဝံ ဣမာနိ အဘာယိတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာနိသံသော ဟောတိ. ထေရော ပနာဟ – ‘‘စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ဥဒကံ အနောတရန္တော သောတံ ဆိန္ဒိတွာ ပရတီရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, အဘာယိတွာ ဩတရန္တော သက္ကောတိ, ဧဝမေဝံ ဘာယိတွာ သာသနေ အပဗ္ဗဇန္တောပိ တဏှာသောတံ ဆိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကောတိ, အဘာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တော ပန သက္ကောတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန နိဋ္ဌာပိတာတိ.

Lại nữa, ví như người sợ bốn nỗi sợ này mà không xuống nước thì không có lợi ích gì từ nước, lại bị khát nước và thân thể lấm lem bụi bẩn; cũng vậy, người sợ bốn nỗi sợ này mà không xuất gia trong giáo pháp thì cũng không có lợi ích gì từ giáo pháp này, lại bị khát ái và tâm bị ô nhiễm bởi bụi phiền não. Lại nữa, ví như người không sợ bốn nỗi sợ này mà xuống nước thì có được lợi ích như đã nói, cũng vậy, người không sợ những điều này mà xuất gia trong giáo pháp cũng có được lợi ích như đã nói. Vị Trưởng lão lại nói: ‘Người sợ bốn nỗi sợ mà không xuống nước thì không thể cắt đứt dòng chảy để đến bờ bên kia; người không sợ mà xuống nước thì có thể. Cũng vậy, người sợ mà không xuất gia trong giáo pháp cũng không thể cắt đứt dòng ái để thấy được bờ bên kia là Niết-bàn; còn người không sợ mà xuất gia thì có thể’. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Bài pháp này được kết thúc theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Cātuma đã kết thúc.

၈. နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Phần giải thích kinh Naḷakapāna

၁၆၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ နဠကပါနသုတ္တံ. တတ္ထ နဠကပါနေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. ပုဗ္ဗေ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဝါနရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော, မဟာကာယော ကပိရာဇာ အနေကဝါနရသဟဿပရိဝုတော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိစရတိ. ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ မဟာပုညော. သော ပရိသံ ဧဝံ ဩဝဒတိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ တာတာ, ဝိသဖလာနိ နာမ ဟောန္တိ, အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ ပေါက္ခရဏိယော နာမ ဟောန္တိ, တုမှေ ပုဗ္ဗေ ခါဒိတပုဗ္ဗာနေဝ ဖလာနိ ခါဒထ, ပီတပုဗ္ဗာနေဝ ပါနီယာနိ စ ပိဝထ, ဧတ္ထ ဝေါ မံ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ, အခါဒိတပုဗ္ဗာနိ ပန ဖလာနိ အပီတပုဗ္ဗာနိ စ ပါနီယာနိ မံ အပုစ္ဆိတွာ မာ ခါဒိတ္ထ မာ ပိဝိတ္ထာ’’တိ.

166. Kinh Naḷakapāna bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong kinh ấy, ‘tại Naḷakapāna’ nghĩa là tại một ngôi làng có tên như vậy. Tương truyền, thuở xưa Bồ-tát của chúng ta sanh vào loài khỉ, là một vua khỉ thân hình to lớn, có hằng ngàn con khỉ vây quanh, đi lại dưới chân núi. Vị ấy thật có trí tuệ, có đại phước. Vị ấy giáo huấn bầy đàn như vầy: ‘Này các con, dưới chân núi này có những thứ gọi là trái cây độc, có những thứ gọi là hồ nước bị phi nhân chiếm giữ. Các con chỉ nên ăn những loại trái cây đã từng ăn trước đây, và chỉ nên uống những loại nước đã từng uống trước đây. Về những thứ này, các con không cần phải hỏi lại ta. Nhưng đối với những loại trái cây chưa từng ăn và những loại nước chưa từng uống, chớ ăn, chớ uống mà không hỏi ta trước’.

တေ [Pg.125] ဧကဒိဝသံ စရမာနာ အညံ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ပါနီယံ ဩလောကေန္တာ ဧကံ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတံ ပေါက္ခရဏိံ ဒိသွာ သဟသာ အပိဝိတွာ သမန္တာ ပရိဝါရေတွာ မဟာသတ္တဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု. မဟာသတ္တော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ တာတာ ပါနီယံ န ပိဝထာ’’တိ အာဟ. တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကေမာတိ. သာဓု တာတာတိ သမန္တာ ပဒံ ပရိယေသမာနော ဩတိဏ္ဏပဒံယေဝ အဒ္ဒသ, န ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ, ဒိသွာ သပရိဿယာတိ အညာသိ. တာဝဒေဝ စ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တအမနုဿော ဥဒကံ ဒွေဓာ ကတွာ ဥဋ္ဌာသိ သေတမုခေါ နီလကုစ္ဆိ ရတ္တဟတ္ထပါဒေါ မဟာဒါဌိကော ဝင်္ကဒါဌော ဝိရူပေါ ဗီဘစ္ဆော ဥဒကရက္ခသော. သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပါနီယံ န ပိဝထ, မဓုရံ ဥဒကံ ပိဝထ, ကိံ တုမှေ ဧတဿ ဝစနံ သုဏာထာ’’တိ? မဟာသတ္တော အာဟ – ‘‘တွံ ဣဓ အဓိဝတ္ထော အမနုဿော’’တိ? အာမာဟန္တိ. တွံ ဣဓ ဩတိဏ္ဏေ လဘသီတိ? အာမ လဘာမိ, တုမှေ ပန သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီတိ. န သက္ခိဿသိ, ယက္ခာတိ. ပါနီယံ ပန ပိဝိဿထာတိ? အာမ ပိဝိဿာမာတိ. ဧဝံ သန္တေ ဧကောပိ ဝေါ န မုစ္စိဿတီတိ. ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿာမ, န စ တေ ဝသံ ဂမိဿာမာတိ ဧကနဠံ အာဟရာပေတွာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဓမိ, သဗ္ဗော ဧကစ္ဆိဒ္ဒေါ အဟောသိ, တီရေ နိသီဒိတွာဝ ပါနီယံ ပိဝိ, သေသဝါနရာနံ ပါဋိယေက္ကေ နဠေ အာဟရာပေတွာ ဓမိတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗေ ယက္ခဿ ပဿန္တဿေဝ ပါနီယံ ပိဝိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Một hôm, trong khi đi kiếm ăn, chúng đi đến một chân núi khác, sau khi tìm được chỗ kiếm ăn, trong khi tìm nước uống, chúng thấy một hồ nước bị phi nhân chiếm giữ, chúng không vội uống mà vây quanh, ngồi chờ đợi Đại-tát đến. Đại-tát đến và hỏi: ‘Này các con, sao không uống nước?’ (Chúng đáp:) ‘Chúng con chờ ngài đến.’ (Ngài nói:) ‘Tốt lắm, các con.’ rồi đi xung quanh tìm dấu chân, chỉ thấy dấu chân đi xuống, không thấy dấu chân đi lên. Thấy vậy, ngài biết là có hiểm nguy. Ngay lúc đó, một quỷ dạ-xoa sống trong hồ nước ấy rẽ nước làm hai và hiện lên, mặt trắng, bụng xanh, tay chân đỏ, nanh lớn, nanh cong, hình thù dị dạng, gớm ghiếc. Dạ-xoa ấy nói như vầy: ‘Tại sao các ngươi không uống nước? Nước ngọt lắm, hãy uống đi. Sao các ngươi lại nghe lời của kẻ kia?’ Đại-tát hỏi: ‘Ngươi là phi nhân sống ở đây phải không?’ (Dạ-xoa đáp:) ‘Phải.’ ‘Ngươi bắt được những kẻ xuống đây à?’ ‘Phải, ta bắt được. Và ta sẽ ăn thịt tất cả các ngươi.’ ‘Ngươi không thể làm được đâu, hỡi dạ-xoa.’ ‘Vậy các ngươi sẽ uống nước chứ?’ ‘Phải, chúng ta sẽ uống.’ ‘Nếu vậy, không một kẻ nào trong các ngươi sẽ thoát được.’ (Đại-tát nói:) ‘Chúng ta sẽ uống nước, nhưng sẽ không rơi vào quyền lực của ngươi.’ Nói rồi, ngài cho mang đến một ống sậy, cầm ở đầu rồi thổi, toàn bộ ống trở nên rỗng ruột. Ngài ngồi ngay trên bờ và uống nước. Ngài cho mang những ống sậy riêng cho những con khỉ còn lại, thổi thông chúng rồi đưa cho. Tất cả đều uống nước ngay trước mắt của dạ-xoa. Và điều này cũng đã được nói đến:

‘‘ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏံ, ဒိသွာနော’ တရိတံ ပဒံ;

နဠေန ဝါရိံ ပိဿာမ, နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၀);

‘Thấy dấu chân không đi lên, thấy dấu chân đã đi xuống; Ta sẽ uống nước bằng ống sậy, ngươi sẽ không thể giết được ta.’

တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဇ္ဇဒိဝသာ တသ္မိံ ဌာနေ နဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါဝ ဟောန္တိ. ဣမိနာ ဟိ သဒ္ဓိံ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ စတ္တာရိ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ – စန္ဒေ သသဗိမ္ဗံ, ဝဋ္ဋကဇာတကမှိ သစ္စကိရိယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိဿ ဂမနုပစ္ဆေဒေါ, ဃဋိကာရကုမ္ဘကာရဿ မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒေဝဿ အဝဿနံ, တဿာ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နဠာနံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒဘာဝေါတိ. ဣတိ သာ ပေါက္ခရဏီ နဠေန ပါနီယဿ ပီတတ္တာ နဠကပါနာတိ နာမံ လဘိ. အပရဘာဂေ တံ ပေါက္ခရဏိံ နိဿာယ ဂါမော ပတိဋ္ဌာသိ, တဿာပိ နဠကပါနန္တေဝ နာမံ ဇာတံ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နဠကပါနေ’’တိ. ပလာသဝနေတိ ကိံသုကဝနေ.

Kể từ đó cho đến ngày nay, các ống sậy ở nơi đó đều chỉ có một lỗ (rỗng ruột). Thật vậy, cùng với điều này, trong kiếp này có bốn điều kỳ diệu tồn tại suốt kiếp, đó là: hình con thỏ trên mặt trăng; sự tắt của ngọn lửa tại nơi phát nguyện sự thật trong Bổn sanh Vaṭṭaka; trời không mưa tại nơi ở của cha mẹ người thợ gốm Ghaṭikāra; và việc các ống sậy bên bờ hồ ấy chỉ có một lỗ. Do đó, vì nước được uống bằng ống sậy (naḷa), hồ nước ấy có tên là Naḷakapāna. Về sau, một ngôi làng được thành lập gần hồ nước ấy, và làng ấy cũng có tên là Naḷakapāna. Do đó, đã được nói là ‘tại Naḷakapāna’. ‘Trong rừng Palāsa’ nghĩa là trong rừng cây kiṃsuka.

၁၆၇. တဂ္ဃ [Pg.126] မယံ, ဘန္တေတိ ဧကံသေနေဝ မယံ, ဘန္တေ, အဘိရတာ. အညေပိ ယေ တုမှာကံ သာသနေ အဘိရမန္တိ, တေ အမှေဟိ သဒိသာဝ ဟုတွာ အဘိရမန္တီတိ ဒီပေန္တိ.

167. ‘Bạch ngài, chắc chắn chúng con’ có nghĩa là: ‘Bạch ngài, chắc chắn chúng con rất hoan hỷ’. Các ngài giải thích rằng: ‘Những vị khác mà hoan hỷ trong giáo pháp của ngài, các vị ấy cũng hoan hỷ giống như chúng con vậy’.

နေဝ ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ဧကော ရညော အပရာဓံ ကတွာ ပလာယတိ. ရာဇာ ကုဟိံ, ဘော, အသုကောတိ? ပလာတော ဒေဝါတိ. ပလာတဋ္ဌာနေပိ မေ န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာတိ ဝဒတိ. တဿ ကောစိဒေဝ သုဟဒေါ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ တွံ သစေ ဇီဝိတုမိစ္ဆသိ, ပဗ္ဗဇာဟီတိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဇီဝိတံ ရက္ခမာနော စရတိ. အယံ ရာဇာဘိနီတော နာမ.

Trong các câu bắt đầu bằng ‘Không phải bị vua truy bức’, có trường hợp một người phạm tội với vua rồi bỏ trốn. Vua hỏi: ‘Này, kẻ kia ở đâu?’ (Họ thưa:) ‘Tâu bệ hạ, hắn đã trốn rồi.’ (Vua) nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Một người bạn thân của kẻ ấy đến báo tin đó và nói: ‘Nếu ngươi muốn sống, hãy xuất gia đi.’ Người ấy bèn xuất gia và sống để bảo toàn mạng sống. Vị này được gọi là người xuất gia vì bị vua truy bức.

ဧကော ပန စောရာနံ မူလံ ဆိန္ဒန္တော စရတိ. စောရာ သုတွာ ‘‘ပုရိသာနံ အတ္ထိကဘာဝံ န ဇာနာတိ, ဇာနာပေဿာမ န’’န္တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပလာယတိ. စောရာ ပလာတောတိ သုတွာ ‘‘ပလာတဋ္ဌာနေပိ နော န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပဗ္ဗဇတိ. အယံ စောရာဘိနီတော နာမ.

Lại có một người đi tiêu diệt tận gốc bọn trộm cướp. Bọn trộm cướp nghe tin và nói: ‘Hắn không biết sự tồn tại của những người đàn ông (dũng cảm), chúng ta sẽ cho hắn biết.’ Người ấy nghe tin đó liền bỏ trốn. Bọn trộm cướp nghe tin hắn đã trốn và nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay chúng ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Người ấy nghe tin đó liền xuất gia. Vị này được gọi là người xuất gia vì bị trộm cướp truy bức.

ဧကော ပန ဗဟုံ ဣဏံ ခါဒိတွာ တေန ဣဏေန အဋ္ဋော ပီဠိတော တမှာ ဂါမာ ပလာယတိ. ဣဏသာမိကာ သုတွာ ‘‘ပလာတဋ္ဌာနေပိ နော န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပဗ္ဗဇတိ. အယံ ဣဏဋ္ဋော နာမ.

Lại có một người vay nhiều nợ, bị nợ nần làm cho khổ sở, bức bách, liền bỏ làng trốn đi. Các chủ nợ nghe tin và nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay chúng ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Người ấy nghe tin đó liền xuất gia. Vị này được gọi là người xuất gia vì nợ nần.

ရာဇဘယာဒီနံ ပန အညတရေန ဘယေန ဘီတော အဋ္ဋော အာတုရော ဟုတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတော ဘယဋ္ဋော နာမ. ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီသု ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော ပဗ္ဗဇိတော အာဇီဝိကာပကတော နာမ, အာဇီဝိကာယ ပကတော အဘိဘူတောတိ အတ္ထော. ဣမေသု ပန ဧကောပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘နေဝ ရာဇာဘိနီတော’’တိအာဒိမာဟ.

Lại nữa, người xuất gia do sợ hãi, khổ sở, phiền não bởi một trong các nỗi sợ như sợ vua... được gọi là người xuất gia vì sợ hãi. Người xuất gia do không thể sinh sống trong nạn đói kém... được gọi là người xuất gia vì sinh kế; nghĩa là bị sinh kế thúc đẩy, chi phối. Nhưng trong số các vị này, không có một ai xuất gia vì những lý do này, do đó, (Đức Phật) đã nói câu bắt đầu bằng ‘Không phải bị vua truy bức’.

ဝိဝေကန္တိ ဝိဝိစ္စ ဝိဝိတ္တော ဟုတွာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ ကာမေဟိ စ အကုသလဓမ္မေဟိ စ ဝိဝိတ္တေန ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနသင်္ခါတံ ပီတိသုခံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, သစေ တံ ဝိဝိစ္စ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပီတိသုခံ နာဓိဂစ္ဆတိ, အညံ ဝါ ဥပရိ ဒွိန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နဉ္စ မဂ္ဂါနံ ဝသေန သန္တတရံ သုခံ နာဓိဂစ္ဆတိ, တဿ ဣမေ အဘိဇ္ဈာဒယော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ. တတ္ထ အရတီတိ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ဥက္ကဏ္ဌိတတာ. တန္ဒီတိ အာလသိယဘာဝေါ. ဧဝံ ယော ပဗ္ဗဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တဿ ဣမေ သတ္တ ပါပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ [Pg.127] စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တီတိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿ တေ ဓမ္မာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, သောယေဝ သမဏကိစ္စမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ ပုန ဝိဝေကံ အနုရုဒ္ဓါ…ပေ… အညံ ဝါ တတော သန္တတရန္တိ အာဟ.

Vivekaṃ (viễn ly) có nghĩa là đã trở nên vắng lặng (vivitto hutvā) do đã ly (vivicca). Điều này được nói là: Hỷ lạc được gọi là sơ thiền và nhị thiền nào cần được chứng đắc do ly dục và ly các pháp bất thiện, nếu vị ấy sau khi ly dục, ly các pháp bất thiện mà không chứng đắc được hỷ lạc ấy, hoặc không chứng đắc được lạc khác thanh tịnh hơn bằng năng lực của hai thiền trên và bốn đạo, thì đối với vị ấy, các pháp tham ái v.v... này chiếm đoạt tâm rồi tồn tại. Trong ấy, arati (bất mãn) là sự bất mãn trong các pháp thiện cao thượng. Tandī (dã dượi) là trạng thái lười biếng. Như vậy, sau khi chỉ ra rằng: “Người nào sau khi xuất gia không thể làm phận sự của người xuất gia, đối với người ấy, bảy ác pháp này sanh khởi rồi chiếm đoạt tâm”, bây giờ, vì rằng: “Đối với người nào mà các pháp ấy chiếm đoạt tâm rồi tồn tại, chính người ấy cũng không thể làm phận sự của sa-môn”, nên ngài lại nói: vivekaṃ anuruddhā…pe… aññaṃ vā tato santataraṃ (không theo đuổi sự viễn ly... cho đến... hoặc (lạc) khác thanh tịnh hơn thế).

ဧဝံ ကဏှပက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေနေဝ နယေန သုက္ကပက္ခံ ဒဿေတုံ ပုန ဝိဝေကန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Sau khi chỉ ra hắc phần như vậy, bây giờ để chỉ ra bạch phần cũng bằng phương pháp ấy, ngài lại nói (câu) bắt đầu bằng vivekaṃ. Ý nghĩa của câu ấy nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.

၁၆၈. သင်္ခါယာတိ ဇာနိတွာ. ဧကန္တိ ဧကစ္စံ. ပဋိသေဝတီတိ သေဝိတဗ္ဗယုတ္တကံ သေဝတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပပတ္တီသု ဗျာကရောတီတိ သပ္ပဋိသန္ဓိကေ တာဝ ဗျာကရောတု, အပ္ပဋိသန္ဓိကေ ကထံ ဗျာကရောတီတိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပုန ဘဝေ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တော ဥပပတ္တီသု ဗျာကရောတိ နာမ.

168. Saṅkhāya có nghĩa là sau khi biết. Ekaṃ có nghĩa là một số. Paṭisevati có nghĩa là thực hành điều thích hợp nên thực hành. Trong các câu còn lại cũng có cùng phương pháp này. Về câu upapattīsu byākaroti (thọ ký về các cảnh sanh): Cứ cho là ngài thọ ký về những người có tái sanh, nhưng ngài thọ ký về những người không có tái sanh như thế nào? Người nói rằng: “Đối với người không có tái sanh, không có sự tái sanh trong kiếp sống một lần nữa” thì được gọi là upapattīsu byākaroti.

ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ဇနဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ မဟာဇနဿ ဥပလာပနတ္ထံ. န ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဧဝံ မံ မဟာဇနော ဇာနိဿတိ, ဧဝံ မေ မဟာဇနဿ အန္တရေ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတီတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန န ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော. ဥဠာရဝေဒါတိ မဟန္တတုဋ္ဌိနော.

Janakuhanatthaṃ có nghĩa là vì mục đích làm cho dân chúng kinh ngạc. Janalapanatthaṃ có nghĩa là vì mục đích thuyết phục đại chúng. Về câu na iti maṃ jano jānātu (không phải để dân chúng biết ta như vầy), ý nghĩa là: (Ngài) không thọ ký cũng vì lý do này, (nghĩ rằng): “Như vầy, đại chúng sẽ biết ta”, “Như vầy, tiếng tăm của ta sẽ vang dội giữa đại chúng”. Uḷāravedā có nghĩa là những người có sự hoan hỷ lớn lao.

၁၆၉. သော ခေါ ပနဿ အာယသ္မာတိ သော ပရိနိဗ္ဗုတော အာယသ္မာ ဣမဿ ဌိတဿ အာယသ္မတော. ဧဝံသီလောတိအာဒီသု လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ သီလာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ပန သမာဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ ဓမ္မာတိ အဓိပ္ပေတာ. ဖာသုဝိဟာရော ဟောတီတိ တေန ဘိက္ခုနာ ပူရိတပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တဿ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကတွာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသုဝိဟာရော ဟောတိ, အရဟတ္တံ ပတ္တုမသက္ကောန္တဿ ပဋိပတ္တိံ ပူရယမာနဿ စရတောပိ ဖာသုဝိဟာရောယေဝ နာမ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

169. Về câu so kho panassa āyasmā: Vị trưởng lão ấy, người đã viên tịch, (được biết) bởi vị trưởng lão này, người đang còn sống. Trong các câu bắt đầu bằng evaṃsīlo, giới v.v... nên được hiểu là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Còn ở đây, trong câu evaṃdhammo, các pháp thuộc phe định được hiểu là dhammā. Về câu phāsuvihāro hoti (có sự an trú thoải mái): Đối với người đang thực hành trọn vẹn pháp hành đã được vị tỳ-khưu ấy (người đã viên tịch) thực hành trọn vẹn, sau khi chứng ngộ A-la-hán quả, có sự an trú thoải mái bằng cách an trú trong quả định. Đối với người không thể đạt đến A-la-hán quả, đang thực hành trọn vẹn pháp hành, cả khi đang đi (hành thiền), cũng được gọi là có sự an trú thoải mái. Theo phương pháp này, ý nghĩa nên được biết trong tất cả các trường hợp.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Naḷakapāna đã kết thúc.

၉. ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải về kinh Goliyāni

၁၇၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဂေါလိယာနိသုတ္တံ. တတ္ထ ပဒသမာစာရောတိ ဒုဗ္ဗလသမာစာရော ဩဠာရိကာစာရော, ပစ္စယေသု သာပေက္ခော မဟာရက္ခိတတ္ထေရော [Pg.128] ဝိယ. တံ ကိရ ဥပဋ္ဌာကကုလေ နိသိန္နံ ဥပဋ္ဌာကော အာဟ ‘‘အသုကတ္ထေရဿ မေ, ဘန္တေ, စီဝရံ ဒိန္န’’န္တိ. သာဓု တေ ကတံ တံယေဝ တက္ကေတွာ ဝိဟရန္တဿ စီဝရံ ဒေန္တေနာတိ. တုမှာကမ္ပိ, ဘန္တေ, ဒဿာမီတိ. သာဓု ကရိဿသိ တံယေဝ တက္ကေန္တဿာတိ အာဟ. အယမ္ပိ ဧဝရူပေါ ဩဠာရိကာစာရော အဟောသိ. သပ္ပတိဿေနာတိ သဇေဋ္ဌကေန, န အတ္တာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝိဟရိတဗ္ဗံ. သေရိဝိဟာရေနာတိ သစ္ဆန္ဒဝိဟာရေန နိရင်္ကုသဝိဟာရေန.

173. Kinh bắt đầu bằng evaṃ me sutaṃ là kinh Goḷiyāni. Trong đó, padasamācāra (hành vi yếu kém) là hành vi yếu kém, hành vi thô thiển, giống như trưởng lão Mahārakkhita, người có sự quyến luyến đối với các vật dụng. Nghe nói, khi ngài đang ngồi trong nhà của người hộ độ, người hộ độ nói: “Bạch ngài, con đã dâng y cho trưởng lão tên là...”. (Trưởng lão nói): “Lành thay, ông đã làm việc tốt khi dâng y cho vị đang sống mà chỉ suy tư về chính điều ấy (vật dụng)”. (Người hộ độ nói): “Bạch ngài, con cũng sẽ dâng lên ngài”. (Trưởng lão) nói: “Ông sẽ làm việc tốt (khi dâng) cho người chỉ suy tư về chính điều ấy”. Vị này (Goḷiyāni) cũng có hành vi thô thiển như vậy. Sappatissena (có sự kính trọng) có nghĩa là có người lớn hơn, có người lãnh đạo; không nên sống bằng cách tự cho mình là người lãnh đạo. Serivihārena (sống tự do) có nghĩa là sống theo ý muốn, sống không bị kiềm chế.

နာနူပခဇ္ဇာတိ န အနုပခဇ္ဇ န အနုပဝိသိတွာ. တတ္ထ ယော ဒွီသု မဟာထေရေသု ဥဘတော နိသိန္နေသု တေ အနာပုစ္ဆိတွာဝ စီဝရေန ဝါ ဇာဏုနာ ဝါ ဃဋ္ဋေန္တော နိသီဒတိ, အယံ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ပန အတ္တနော ပတ္တအာသနသန္တိကေ ဌတွာ နိသီဒါဝုသောတိ ဝုတ္တေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ န ဝဒန္တိ, နိသီဒါမိ, ဘန္တေတိ အာပုစ္ဆိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ အာပုစ္ဆိတကာလတော ပဋ္ဌာယ နိသီဒါတိ ဝုတ္တေပိ အဝုတ္တေပိ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. န ပဋိဗာဟိဿာမီတိ ဧတ္ထ ယော အတ္တနော ပတ္တာသနံ အတိက္ကမိတွာ နဝကာနံ ပါပုဏနဋ္ဌာနေ နိသီဒတိ, အယံ နဝေ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတိ နာမ. တသ္မိဉှိ တထာ နိသိန္နေ နဝါ ဘိက္ခူ ‘‘အမှာကံ နိသီဒိတုံ န ဒေတီ’’တိ ဥဇ္ဈာယန္တာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ အာသနံ ဝါ ပရိယေသန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ. တသ္မာ အတ္တနော ပတ္တာသနေယေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ န ပဋိဗာဟတိ နာမ.

Nānūpakhajja có nghĩa là không chen lấn, không đi vào. Trong đó, vị nào ngồi xuống trong khi chạm phải y hoặc đầu gối của hai vị đại trưởng lão đang ngồi ở hai bên mà không xin phép các vị ấy, vị này được gọi là ngồi chen lấn. Tuy nhiên, không làm như vậy, nên đứng gần chỗ ngồi đã đến lượt mình, và nên ngồi xuống khi được nói: “Này hiền giả, hãy ngồi xuống”. Nếu các vị ấy không nói, nên ngồi xuống sau khi xin phép: “Bạch ngài, con xin ngồi”. Kể từ lúc xin phép, việc ngồi xuống là thích hợp dù được nói “hãy ngồi” hay không được nói. Ở đây, trong câu na paṭibāhissāmi (sẽ không cản trở): Vị nào sau khi đi quá chỗ ngồi đến lượt của mình mà ngồi ở nơi đến lượt của các vị tân tỳ-khưu, vị này được gọi là cản trở các vị tân tỳ-khưu bằng chỗ ngồi. Vì khi vị ấy ngồi như vậy, các vị tân tỳ-khưu phàn nàn rằng: “Vị ấy không cho chúng ta ngồi”, rồi phải đứng hoặc đi lang thang tìm kiếm chỗ ngồi. Do đó, nên ngồi đúng vào chỗ đã đến lượt của mình. Như vậy được gọi là không cản trở.

အာဘိသမာစာရိကမ္ပိ ဓမ္မန္တိ အဘိသမာစာရိကံ ဝတ္တပဋိပတ္တိမတ္တမ္ပိ. နာတိကာလေနာတိ န အတိပါတော ပဝိသိတဗ္ဗံ, န အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗံ, ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံယေဝ ပဝိသိတဗ္ဗဉ္စ နိက္ခမိတဗ္ဗဉ္စ. အတိပါတော ပဝိသိတွာ အတိဒိဝါ နိက္ခမန္တဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ ပရိဟာယန္တိ. ကာလဿေဝ မုခံ ဓောဝိတွာ မက္ကဋကသုတ္တာနိ ဆိန္ဒန္တေန ဥဿာဝဗိန္ဒူ နိပါတေန္တေန ဂါမံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပရိယေသိတွာ ယာဝ ဘိက္ခာကာလာ အန္တောဂါမေယေဝ နာနပ္ပကာရံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တေန နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါ နိက္ခမ္မ ဘိက္ခူနံ ပါဒဓောဝနဝေလာယ ဝိဟာရံ ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. န ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ပုရေဘတ္တံ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ, အညတြ သမယာ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၉၉) ဣမံ သိက္ခာပဒံ ရက္ခန္တေန တဿ [Pg.129] ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ ပုရေဘတ္တဉ္စ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ စာရိတ္တံ န အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓတော ဟောတိ စပလောတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကော စေဝ ဟောတိ စီဝရမဏ္ဍန-ပတ္တမဏ္ဍန-သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ ကေလာယနာ မဏ္ဍနာတိ ဧဝံ ဝုတ္တေန စ တရုဏဒါရကာဝစာပလျေန သမန္နာဂတော.

Ābhisamācārikampi dhammanti có nghĩa là pháp hành cao thượng, chỉ là việc thực hành các phận sự. Nātikālenāti có nghĩa là không nên vào (làng) quá sớm, không nên rời khỏi (làng) quá muộn, nên vào và ra cùng với chư tăng. Vì rằng đối với vị tỳ khưu vào quá sớm và ra quá muộn, các phận sự như ở sân tháp, sân bồ đề bị suy giảm. Chỉ vào buổi sáng sớm, sau khi rửa mặt, phá mạng nhện, làm rơi giọt sương, vào làng tìm cháo, cho đến giờ khất thực, chỉ ở trong làng nói các loại chuyện thế gian, ngồi xuống, làm xong việc ăn uống, ban ngày ra khỏi làng, vào lúc chư tỳ khưu rửa chân mới phải trở về tu viện. Na purebhattaṃ pacchābhattaṃ kulesu cārittaṃ āpajjituttabbanti có nghĩa là vị tỳ khưu giữ gìn học giới này: “Vị tỳ khưu nào, được mời và đã thọ thực, không xin phép vị tỳ khưu có mặt mà đi lại trong các gia đình trước bữa ăn hoặc sau bữa ăn, trừ phi có thời duyên, phạm tội pācittiya” (pāci. 299), thì không nên đi lại vào buổi sáng và buổi chiều như đã được nói trong phần phân tích của học giới ấy. Uddhato hoti capaloti có nghĩa là có bản tánh trạo cử, và có sự trang điểm y, trang điểm bát, trang điểm chỗ ở, hoặc yêu thích trang điểm thân xác hôi thối này, và có sự lăng xăng như trẻ nhỏ.

ပညဝတာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စီဝရကမ္မာဒီသု ဣတိကတ္တဗ္ဗေသု ဥပါယပညာယ သမန္နာဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေတိ အဘိဓမ္မပိဋကေ စေဝ ဝိနယပိဋကေ စ ပါဠိဝသေန စေဝ အဋ္ဌကထာဝသေန စ ယောဂေါ ကရဏီယော. သဗ္ဗန္တိမေန ဟိ ပရိစ္ဆေဒေန အဘိဓမ္မေ ဒုကတိကမာတိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ. ဝိနယေ ပန ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယေန သဒ္ဓိံ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ ဒွေ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ.

Paññavatā bhavitabbanti có nghĩa là phải có trí tuệ về phương tiện trong các việc phải làm như may y, v.v. Abhidhamme abhivinayeti có nghĩa là phải nỗ lực trong tạng Abhidhamma và tạng Vinaya theo cả Pāli và Chú giải. Vì rằng, ở mức độ tối thiểu, trong Abhidhamma, không được phép (sống trong rừng) nếu không (biết) Dhammahadayavibhaṅga cùng với các mẫu đề đôi và ba. Còn trong Vinaya, không được phép nếu không (biết) hai bộ Pātimokkha đã được phân định rõ ràng cùng với sự phân xử về kamma và akamma.

အာရုပ္ပာတိ ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌပိ သမာပတ္တိယော ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. တာ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အသက္ကောန္တေန သတ္တသုပိ ယောဂေါ ကရဏီယော, ဆသုပိ…ပေ… ပဉ္စသုပိ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဧကံ ကသိဏေ ပရိကမ္မကမ္မဋ္ဌာနံ ပဂုဏံ ကတွာ အာဒါယ ဝိစရိတဗ္ဗံ, ဧတ္တကံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေတိ ဣမိနာ သဗ္ဗေပိ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဒဿေတိ. တသ္မာ အရဟန္တေန ဟုတွာ ဝိဟာတဗ္ဗံ, အရဟတ္တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တေန အနာဂါမိဖလေ သကဒါဂါမိဖလေ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဧကံ ဝိပဿနာမုခံ ယာဝ အရဟတ္တာ ပဂုဏံ ကတွာ အာဒါယ ဝိစရိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမံ ပန ဒေသနံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အာဘိသမာစာရိကဝတ္တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပေတွာ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

Āruppāti: Bằng chừng ấy, tám thiền chứng cũng đã được nói đến. Nhưng vị nào không thể (đạt được) tất cả, phải nỗ lực trong bảy, sáu... năm thiền chứng. Ở mức độ tối thiểu, phải thực hành thuần thục một đề mục thiền kasiṇa chuẩn bị rồi duy trì; không được phép (sống trong rừng) nếu không có chừng ấy. Uttarimanussadhammeti: Bằng câu này, ngài chỉ ra tất cả các pháp siêu thế. Do đó, nên sống sau khi đã trở thành bậc A-la-hán; vị nào không thể đạt được A-la-hán quả, nên an trú trong Bất lai quả, Nhất lai quả, hoặc Dự lưu quả. Theo phương diện tối thiểu, phải thực hành thuần thục một pháp môn minh sát cho đến A-la-hán quả rồi duy trì. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Còn bài pháp này, Tôn giả Sāriputta, tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt, đã bắt đầu từ phận sự thực hành cao thượng, tuần tự đưa đến A-la-hán quả và kết thúc.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Chú giải Trung Bộ Kinh Papañcasūdanī

ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Goliyāni đã hoàn tất.

၁၀. ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Phần giải về kinh Kīṭāgiri

၁၇၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကီဋာဂိရိသုတ္တံ. တတ္ထ ကာသီသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဧထ တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေတိ ဧထ တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ ပဉ္စ အာနိသံသေ [Pg.130] သမ္ပဿမာနာ အညတြေဝ ရတ္တိဘောဇနာ ဘုဉ္ဇထ. ဣတိ ဘဂဝါ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ, ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဣမာနိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဧကပ္ပဟာရေန အဇဟာပေတွာ ဧကသ္မိံ သမယေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနမေဝ ဇဟာပေသိ, ပုန ကာလံ အတိနာမေတွာ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ ဇဟာပေန္တော ဧဝမာဟ. ကသ္မာ? ဣမာနိ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဝတ္တမာနာနိ ဝဋ္ဋေ အာစိဏ္ဏာနိ သမာစိဏ္ဏာနိ နဒိံ ဩတိဏ္ဏဥဒကံ ဝိယ အနုပက္ခန္ဒာနိ, နိဝါတေသု စ ဃရေသု သုဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎိတာ သုခုမာလာ ကုလပုတ္တာ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဧကပ္ပဟာရေန ပဇဟန္တာ ကိလမန္တိ. တသ္မာ ဧကပ္ပဟာရေန အဇဟာပေတွာ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ဇဟာပေသိ, ဣဓ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ. ဇဟာပေန္တော ပန န တဇ္ဇိတွာ ဝါ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝါ, တေသံ ပဟာနပစ္စယာ ပန အပ္ပာဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနိဿထာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာဝ ဇဟာပေသိ. ကီဋာဂိရီတိ တဿ နိဂမဿ နာမံ.

174. Evaṃ me sutanti là kinh Kīṭāgiri. Trong đó, kāsīsūti là trong xứ có tên như vậy. Etha tumhepi, bhikkhaveti có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, các ông hãy đến đây. Các ông, sau khi thấy rõ năm lợi ích này, hãy ăn ngoài bữa ăn đêm. Như vậy, Đức Thế Tôn đã không khiến (họ) từ bỏ cùng một lúc hai bữa ăn là bữa ăn phi thời vào ban đêm và bữa ăn phi thời vào ban ngày, mà vào một thời điểm, Ngài chỉ khiến từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban ngày. Sau đó, khi thời gian trôi qua, Ngài muốn khiến họ từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban đêm, nên đã nói như vậy. Tại sao? Vì hai bữa ăn này, khi đang diễn ra, đã được thực hành, đã được thực hành nhiều lần trong vòng luân hồi, chúng xâm nhập (vào chúng sanh) như nước chảy xuống sông. Và các thiện gia nam tử tinh tế, lớn lên nhờ ăn những món ngon trong những ngôi nhà kín gió, sẽ mệt mỏi nếu từ bỏ hai bữa ăn cùng một lúc. Do đó, Ngài không khiến họ từ bỏ cùng một lúc, trong kinh Bhaddāli, Ngài đã khiến họ từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban ngày, ở đây (trong kinh này) là bữa ăn phi thời vào ban đêm. Hơn nữa, khi khiến họ từ bỏ, Ngài không dọa nạt hay khiển trách, mà chỉ sau khi chỉ ra lợi ích rằng: “Do nhân duyên từ bỏ chúng, các ông sẽ biết được sự ít bệnh tật”, Ngài mới khiến họ từ bỏ. Kīṭāgirīti là tên của thị trấn đó.

၁၇၅. အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာတိ အဿဇိ စ ပုနဗ္ဗသုကော စ ဆသု ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသု ဒွေ ဂဏာစရိယာ. ပဏ္ဍုကော လောဟိတကော မေတ္တိယော ဘုမ္မဇကော အဿဇိ ပုနဗ္ဗသုကောတိ ဣမေ ဆ ဇနာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ နာမ. တေသု ပဏ္ဍုကလောဟိတကာ အတ္တနော ပရိသံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိယံ ဝသန္တိ, မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ ရာဇဂဟေ, ဣမေ ဒွေ ဇနာ ကီဋာဂိရိသ္မိံ အာဝါသိကာ ဟောန္တိ. အာဝါသိကာတိ နိဗဒ္ဓဝါသိနော, တံနိဗန္ဓာ အကတံ သေနာသနံ ကရောန္တိ, ဇိဏ္ဏံ ပဋိသင်္ခရောန္တိ, ကတေ ဣဿရာ ဟောန္တိ. ကာလိကန္တိ အနာဂတေ ကာလေ ပတ္တဗ္ဗံ အာနိသံသံ.

175. Assajipunabbasukāti có nghĩa là Assaji và Punabbasu là hai vị thầy đứng đầu nhóm trong sáu vị thuộc nhóm Lục quần. Sáu người này: Paṇḍuka, Lohitaka, Mettiya, Bhummajaka, Assaji, và Punabbasu được gọi là nhóm Lục quần. Trong số họ, Paṇḍuka và Lohitaka dẫn theo đồ chúng của mình và sống ở Sāvatthī, Mettiya và Bhummajaka sống ở Rājagaha, còn hai vị này là những người thường trú tại Kīṭāgiri. Āvāsikāti có nghĩa là những người ở thường xuyên; do sự gắn bó đó, họ xây dựng chỗ ở chưa được làm, sửa chữa chỗ ở đã cũ, và khi đã làm xong, họ trở thành người chủ. Kālikanti là lợi ích sẽ đạt được trong tương lai.

၁၇၈. မယာ စေတံ, ဘိက္ခဝေတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသဿ တယော ဝါရေ ဘုဉ္ဇိတွာ သုခဝေဒနံယေဝ ဥပ္ပာဒေန္တော န ဣမသ္မိံ သာသနေ ကိစ္စကာရီ နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကာ ပန ဝေဒနာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဧတ္တကာ န သေဝိတဗ္ဗာတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဧဝရူပံ သုခဝေဒနံ ပဇဟထာတိ ဣဒဉ္စ ဂေဟဿိတသောမနဿဝသေန ဝုတ္တံ, ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာတိ ဣဒဉ္စ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿဝသေန. ဣတော ပရေသုပိ ဒွီသု ဝါရေသု ဂေဟဿိတနေက္ခမ္မသိတာနံယေဝ ဒေါမနဿာနဉ္စ ဥပေက္ခာနဉ္စ ဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

178. “Mayā cetaṃ, bhikkhave” (Này các tỳ khưu, điều này đã được ta...): Ở đây, điều gì được chỉ dạy? Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu ăn ba lần trong ngày và chỉ làm phát sanh lạc thọ thì không được gọi là người làm phận sự trong giáo pháp này. Trái lại, để chỉ dạy ý nghĩa rằng: “Chừng ấy cảm thọ nên được thực hành, chừng ấy không nên được thực hành,” ngài đã bắt đầu bài pháp này. “Hãy từ bỏ loại lạc thọ như vậy”: Điều này được nói theo phương diện hỷ liên hệ đến gia đình. “Hãy thành tựu và an trú”: Điều này được nói theo phương diện hỷ liên hệ đến xuất ly. Trong hai trường hợp sau đó, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo phương diện ưu và xả liên hệ đến gia đình và liên hệ đến xuất ly.

၁၈၁. ဧဝံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗဝေဒနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေသံ အပ္ပမာဒေန ကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ, ယေသဉ္စ န ကတ္တဗ္ဗံ, တေ ဒဿေတုံ နာဟံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.131], သဗ္ဗေသံယေဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကတံ တေသံ အပ္ပမာဒေနာတိ တေသံ ယံ အပ္ပမာဒေန ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ကတံ. အနုလောမိကာနီတိ ပဋိပတ္တိအနုလောမာနိ ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယာနိ, ယတ္ထ ဝသန္တေန သက္ကာ ဟောန္တိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏိတုံ. ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနာတိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ သမာနံ ကုရုမာနာ.

181. Sau khi đã chỉ dạy về các cảm thọ nên và không nên thực hành như vậy, bây giờ để chỉ dạy về những vị có phận sự phải làm với sự không dể duôi và những vị không có phận sự phải làm, ngài đã nói: “Này các tỳ khưu, ta không...” và v.v. Trong ấy, “việc cần làm với sự không dể duôi của họ đã được làm xong” có nghĩa là: việc gì cần phải làm với sự không dể duôi của họ, việc ấy đã được làm xong. “Thích hợp” (anulomikāni) là thuận theo sự thực hành, thích hợp với đề mục thiền định, nơi mà khi trú ngụ ở đó, vị ấy có thể chứng đạt các đạo và quả. “Trong khi làm cho các quyền được quân bình” (indriyāni samannānayamānā) là làm cho các quyền như tín, v.v., được đồng đều.

၁၈၂. သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ယေသံ အပ္ပမာဒေန ကရဏီယံ နတ္ထိ, တေ ဒွေ ဟောန္တိ. ယေသံ အတ္ထိ, တေ ပဉ္စာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဣမေ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

182. “Này các tỳ khưu, có bảy hạng người này”: Ở đây, điều gì được chỉ dạy? Những vị không có việc cần làm với sự không dể duôi, có hai vị ấy. Những vị có (việc cần làm), có năm vị ấy. Như vậy, tất cả những hạng người này là bảy vị. Ngài chỉ dạy ý nghĩa này.

တတ္ထ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော. အရူပသမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တော, မဂ္ဂေန နာမကာယတော. သော စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ဧကေကတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ စတုန္နံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တအနာဂါမိနော စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. ပါဠိ ပနေတ္ထ – ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈) ဧဝံ အဘိဓမ္မေ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘိနော ဝသေန အာဂတာ.

Trong ấy, “vị câu phần giải thoát” (ubhatobhāgavimutta) là vị giải thoát bằng hai phần. Vị ấy giải thoát khỏi sắc thân nhờ thiền chứng vô sắc, và giải thoát khỏi danh thân nhờ đạo. Vị ấy có năm loại: theo phương diện bốn vị đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi mỗi trong bốn thiền chứng vô sắc và quán xét các hành, và theo phương diện vị Bất Lai đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi Diệt thọ tưởng định. Đoạn Pāḷi ở đây là: “Và thế nào là hạng người câu phần giải thoát? Ở đây, có hạng người sống, thân chứng tám bậc giải thoát, và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận.” Như vậy, trong tạng Vô Tỷ Pháp (Abhidhamma), điều này được trình bày theo phương diện của vị đã đắc tám bậc giải thoát.

ပညာဝိမုတ္တောတိ ပညာယ ဝိမုတ္တော. သော သုက္ခဝိပဿကော, စတူဟိ ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တာ စတ္တာရော စာတိ ဣမေသံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓောဝ ဟောတိ. ပါဠိ ပနေတ္ထ အဋ္ဌဝိမောက္ခပဋိက္ခေပဝသေနေဝ အာဂတာ. ယထာဟ – ‘‘န ဟေဝ ခေါ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပညာဝိမုတ္တော’’တိ.

“Vị tuệ giải thoát” (paññāvimutta) là vị giải thoát bằng trí tuệ. Vị ấy có năm loại: vị thuần quán (sukkhavipassaka), và bốn vị đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi bốn tầng thiền. Đoạn Pāḷi ở đây được trình bày theo phương diện phủ định tám bậc giải thoát. Như có lời dạy rằng: “Vị ấy không sống, thân chứng tám bậc giải thoát, nhưng sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là vị tuệ giải thoát.”

ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခီ. ယော ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ, ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, သော သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆဗ္ဗိဓော ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ’’တိ.

“Vị thân chứng” (kāyasakkhī) là vị chứng ngộ điều đã được xúc chạm. Vị nào xúc chạm thiền xúc trước, sau đó chứng ngộ sự diệt, tức là Niết-bàn, vị ấy cần được hiểu là có sáu loại, bắt đầu từ vị trú ở quả Dự Lưu cho đến vị trú ở đạo A-la-hán. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người sống, thân chứng tám bậc giải thoát, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là vị thân chứng.”

ဒိဋ္ဌန္တံ [Pg.132] ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. တတြိဒံ သင်္ခေပလက္ခဏံ – ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, သုခေါ နိရောဓောတိ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖုသိတံ ပညာယာတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. ဝိတ္ထာရတော ပနေသောပိ ကာယသက္ခိ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဝေါစရိတာ…ပေ… အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈).

“Vị kiến chí” (diṭṭhippatta) là vị đã đạt đến cái thấy. Ở đây, đây là đặc điểm tóm tắt: “Các hành là khổ, sự diệt là lạc” – điều này đã được biết, được thấy, được hiểu, được chứng ngộ, được xúc chạm bằng trí tuệ, do đó gọi là vị kiến chí. Tuy nhiên, về chi tiết, vị này cũng có sáu loại giống như vị thân chứng. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, quán xét kỹ bằng trí tuệ... Hạng người này được gọi là vị kiến chí.”

သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တော. သောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ – ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဝေါစရိတာ…ပေ… နော စ ခေါ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈). ဧတေသု ဟိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝိယ ဩကပ္ပေန္တဿ ဝိယ အဓိမုစ္စန္တဿ ဝိယ စ ကိလေသက္ခယော ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ အဒန္ဓံ တိခိဏံ သူရံ ဟုတွာ ဝဟတိ. တသ္မာ ယထာ နာမ နာတိတိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ န မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ န သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ဗလဝတရော ဝါယာမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, ဧဝရူပါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ. ယထာ ပန နိသိတအသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ န သုယျတိ, ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ န ဟောတိ, ဧဝရူပါ ပညာဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

“Vị tín giải thoát” (saddhāvimutta) là vị giải thoát bằng đức tin. Vị này cũng có sáu loại theo cách đã nói. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, quán xét kỹ bằng trí tuệ... nhưng không giống như vị kiến chí. Hạng người này được gọi là vị tín giải thoát.” Trong các vị này, đối với vị tín giải thoát, vào sát-na của đạo trong giai đoạn đầu, sự đoạn trừ phiền não xảy ra giống như đang tin, như đang chấp nhận, như đang quyết tâm. Đối với vị kiến chí, vào sát-na của đạo trong giai đoạn đầu, trí tuệ đoạn trừ phiền não tiến hành không chậm chạp, sắc bén, và dũng mãnh. Do đó, ví như khi một người chặt cây chuối bằng thanh gươm không quá bén, chỗ chặt không được nhẵn, thanh gươm không đi nhanh, có tiếng động được nghe, và cần phải nỗ lực mạnh hơn; việc tu tập đạo trong giai đoạn đầu của vị tín giải thoát cũng có dạng như vậy. Còn ví như khi một người chặt cây chuối bằng thanh gươm đã được mài sắc, chỗ chặt được nhẵn, thanh gươm đi nhanh, không nghe thấy tiếng động, và không cần nỗ lực mạnh; việc tu tập đạo trong giai đoạn đầu của vị tuệ giải thoát cần được hiểu là có dạng như vậy.

ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ဓမ္မောတိ ပညာ, ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါနုသာရိမှိ စ ဧသေဝ နယော. ဥဘော ပနေတေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, ပညာဝါဟိံ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈). တထာ – ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, သဒ္ဓါဝါဟိံ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ’’တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော [Pg.133] ပနေသာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒိကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပညာဘာဝနာဓိကာရေ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာ ပနေသာ ဧတေသံ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ဣဓ ပါဠိ အာဂတာ, တတ္ထ ယသ္မာ ရူပသမာပတ္တိယာ ဝိနာ အရူပသမာပတ္တိယော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အာရုပ္ပာတိ ဝုတ္တေပိ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ဝုတ္တာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Vị Tùy Pháp hành (dhammānusārī) là vị tùy niệm Pháp. Pháp ở đây là trí tuệ, nghĩa là vị ấy tu tập đạo với trí tuệ dẫn đầu. Đối với vị Tùy Tín hành (saddhānusārī) cũng theo phương pháp này. Cả hai vị này đều là bậc trú trong Tu-đà-hoàn đạo. Điều này cũng đã được nói: "Vị hành giả nào thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn có trí tuệ quyền vượt trội, vị ấy tu tập Thánh đạo do trí tuệ dẫn dắt, với trí tuệ đi trước. Vị này được gọi là Tùy Pháp hành". Tương tự: "Vị hành giả nào thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn có tín quyền vượt trội, vị ấy tu tập Thánh đạo do tín dẫn dắt, với tín đi trước. Vị này được gọi là Tùy Tín hành". Đây là phần tóm tắt ở đây. Về phần chi tiết, câu chuyện về bậc Câu Phần Giải Thoát v.v... đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo, chương Tu Tập Trí Tuệ. Do đó, nên hiểu theo phương pháp đã được nói ở đó. Còn đoạn Pāli được đưa ra ở đây để chỉ rõ sự phân chia các vị này, trong đó, vì không có các thiền chứng vô sắc nếu không có thiền chứng sắc giới, do đó, nên hiểu rằng ngay cả khi nói 'vô sắc', thì tám giải thoát cũng đã được đề cập đến.

ကာယေန ဖုသိတွာတိ သဟဇာတနာမကာယေန ဖုသိတွာ. ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ပညာယ စ ဧတဿ အရိယသစ္စဓမ္မေ ဒိသွာ. ဧကစ္စေ အာသဝါတိ ပဌမမဂ္ဂါဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗာ ဧကဒေသအာသဝါ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိ တထာဂတေန ပဝေဒိတာ စတုသစ္စဓမ္မာ. ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလန္တိ ဧဝံ အတ္ထေန အတ္ထေ ကာရဏေန ကာရဏေ စိဏ္ဏစရိတတ္တာ မဂ္ဂပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဝေါစရိတာတိ ဝိစရိတာ. သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ ဟောတီတိ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ ပတိဋ္ဌိတာ ဟောတိ. မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ မတ္တာယ ဩလောကနံ ခမန္တိ. သဒ္ဓါမတ္တန္တိ သဒ္ဓါယေဝ, ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ

“Chạm đến bằng thân” nghĩa là chạm đến bằng danh thân đồng sanh. “Và thấy bằng trí tuệ” nghĩa là thấy các pháp Thánh đế của vị ấy bằng trí tuệ. “Một số lậu hoặc” là một phần lậu hoặc cần được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên v.v... “Được Như Lai tuyên thuyết” là bốn pháp Thánh đế được Như Lai tuyên thuyết. “Được thấy rõ bằng trí tuệ” có nghĩa là: “Ở đây giới được nói, ở đây định được nói, ở đây tuệ được nói, ở đây đạo được nói, ở đây quả được nói”, như vậy, do đã thực hành thuần thục trong ý nghĩa và trong nguyên nhân, nên chúng được thấy rõ bằng trí tuệ của đạo. “Đã thực hành” nghĩa là đã thực hành thuần thục. “Niềm tin được an trú” có nghĩa là niềm tin quyết định được thiết lập. “Chịu đựng sự quán xét có chừng mực” có nghĩa là chịu đựng sự quán sát có chừng mực. “Chỉ có niềm tin” chính là niềm tin, từ còn lại là đồng nghĩa của từ ấy.

ဣတိ ဣမေသု အပ္ပမာဒေန ကရဏီယေသု ပုဂ္ဂလေသု တယော ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂဖလာ သေခါ. တေသု အနုလောမသေနာသနံ သေဝမာနာ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနာ ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနာ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ တေသံ ယထာဌိတောဝ ပါဠိအတ္ထော. အဝသာနေ ပန ဒွေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. တေဟိ တဿ မဂ္ဂဿ အနုလောမသေနာသနံ သေဝိတံ, ကလျာဏမိတ္တာ ဘဇိတာ, ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနီတာနိ. ဥပရိ ပန တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ သေဝမာနာ ဘဇမာနာ သမန္နာနယမာနာ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီတိ အယမေတ္ထ ပါဠိအတ္ထော.

Như vậy, trong số những hạng người cần phải thực hành với sự không dể duôi này, có ba vị hữu học đã chứng ngộ đạo và quả. Trong số họ, những vị sống ở trú xứ thích hợp, thân cận bạn lành, điều phục các quyền, tuần tự đạt đến A-la-hán. Do đó, ý nghĩa Pāli của họ nên được hiểu như đã trình bày. Còn hai vị cuối cùng là những vị đã thành tựu Tu-đà-hoàn đạo. Đối với đạo ấy, họ đã sống ở trú xứ thích hợp, đã thân cận bạn lành, đã điều phục các quyền. Hơn nữa, vì lợi ích của ba đạo cao hơn, khi sống (ở trú xứ thích hợp), thân cận (bạn lành), điều phục (các quyền), họ sẽ tuần tự đạt đến A-la-hán. Đây là ý nghĩa Pāli ở đây.

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန ဣမမေဝ ပါဠိံ ဂဟေတွာ – ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ န ဧကစိတ္တက္ခဏိကော, ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’’တိ ဝဒတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ယဒိ အညေန စိတ္တေန သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ, အညေန ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇတိ, အညေန ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနေတိ, အညံ မဂ္ဂစိတ္တန္တိ သန္ဓာယ တွံ ‘န ဧကစိတ္တက္ခဏိကော မဂ္ဂေါ, ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’တိ ဝဒသိ, ဧဝံ သန္တေ သေနာသနံ သေဝမာနော နီလောဘာသံ ပဗ္ဗတံ ပဿတိ, ဝနံ ပဿတိ, မိဂပက္ခီနံ [Pg.134] သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ပုပ္ဖဖလာနံ ဂန္ဓံ ဃာယတိ, ပါနီယံ ပိဝန္တော ရသံ သာယတိ, နိသီဒန္တော နိပဇ္ဇန္တော ဖဿံ ဖုသတိ. ဧဝံ တေ ပဉ္စဝိညာဏသမင်္ဂီပိ လောကုတ္တရဓမ္မသမင်္ဂီယေဝ ဘဝိဿတိ. သစေ ပနေတံ သမ္ပဋိစ္ဆသိ, သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈသိ. သတ္ထာရာ ဟိ ပဉ္စဝိညာဏကာယာ ဧကန္တံ အဗျာကတာဝ ဝုတ္တာ, တံသမင်္ဂိဿ ကုသလာကုသလံ ပဋိက္ခိတ္တံ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ စ ဧကန္တကုသလော. တသ္မာ ပဇဟေတံ ဝါဒ’’န္တိ ပညပေတဗ္ဗော. သစေ ပညတ္တိံ န ဥပဂစ္ဆတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော.

Còn người theo thuyết ngụy biện, lấy chính đoạn Pāli này mà nói rằng: “Đạo siêu thế không phải chỉ có một sát-na tâm, mà có nhiều sát-na tâm”. Vị ấy nên được trả lời rằng: “Nếu ông nói ‘đạo không phải một sát-na tâm, mà nhiều sát-na tâm’ với ý rằng: với một tâm khác, vị ấy sống ở trú xứ; với một tâm khác, vị ấy thân cận bạn lành; với một tâm khác, vị ấy điều phục các quyền; và tâm đạo là một tâm khác, thì trong trường hợp đó, khi đang sống ở trú xứ, vị ấy thấy ngọn núi màu xanh, thấy khu rừng, nghe tiếng thú và chim, ngửi mùi hoa và quả, khi uống nước thì nếm vị, khi ngồi, khi nằm thì cảm nhận sự xúc chạm. Như vậy, người thành tựu năm thức ấy cũng sẽ là người thành tựu pháp siêu thế. Nếu ông chấp nhận điều này, ông sẽ mâu thuẫn với Bậc Đạo Sư. Vì Bậc Đạo Sư đã dạy rằng năm thân thức hoàn toàn là vô ký, đối với người thành tựu chúng, thiện và bất thiện bị loại trừ, còn đạo siêu thế thì hoàn toàn là thiện. Do đó, hãy từ bỏ quan điểm này”. Vị ấy nên được làm cho hiểu như vậy. Nếu vị ấy không hiểu, nên đuổi đi và nói: “Hãy đi, vào chùa sớm mà uống cháo đi”.

၁၈၃. နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိကေနေဝါတိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမမေဝ မဏ္ဍူကဿ ဥပ္ပတိတွာ ဂမနံ ဝိယ အညာရာဓနံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာနံ န ဝဒါမိ. အနုပုဗ္ဗသိက္ခာတိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဒ္ဓါဇာတောတိ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါယ ဇာတသဒ္ဓေါ. ဥပသင်္ကမတီတိ ဂရူနံ သမီပံ ဂစ္ဆတိ. ပယိရုပါသတီတိ သန္တိကေ နိသီဒတိ. ဓာရေတီတိ သာဓုကံ ကတွာ ဓာရေတိ. ဆန္ဒော ဇာယတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဥဿဟတီတိ ဝီရိယံ ကရောတိ. တုလေတီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တုလယတိ. တုလယိတွာ ပဒဟတီတိ ဧဝံ တီရဏဝိပဿနာယ တုလယန္တော မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတစိတ္တော. ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စန္တိ နာမကာယေန နိဗ္ဗာနသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ. ပညာယ စာတိ နာမကာယသမ္ပယုတ္တာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ပဿတိ.

183. “Này các Tỳ khưu, Ta không nói ngay từ đầu...” có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta không nói rằng sự thành tựu trí tuệ, sự an trú trong quả A-la-hán, lại xảy ra ngay từ đầu như con ếch nhảy đi. “Tuần tự học” là một danh từ ở chủ cách trong ý nghĩa công cụ. Đối với hai từ tiếp theo cũng theo phương pháp này. “Có niềm tin sanh khởi” là người có niềm tin sanh khởi do niềm tin quyết định. “Đến gần” là đi đến gần các bậc thầy. “Thân cận” là ngồi gần. “Ghi nhớ” là ghi nhớ sau khi đã làm cho tốt đẹp. “Dục sanh khởi” là thiện dục muốn làm sanh khởi. “Cố gắng” là tạo ra tinh tấn. “Suy xét” là suy xét rằng: vô thường, khổ, vô ngã. “Sau khi suy xét, nỗ lực” có nghĩa là, trong khi suy xét bằng tuệ thẩm sát như vậy, vị ấy nỗ lực với sự tinh cần của đạo. “Có tâm hướng đến” là có tâm được gởi đến (Niết-bàn). “Bằng thân và chân lý tối thượng” có nghĩa là chứng ngộ chân lý Niết-bàn bằng danh thân. “Và bằng trí tuệ” có nghĩa là thâm nhập, thấy bằng trí tuệ của đạo tương ưng với danh thân.

ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ သတ္ထု အာဂမနံ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနမတ္တမ္ပိ န အကံသု, တသ္မာ တေသံ စရိယံ ဂရဟန္တော သာပိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါ နာဟောသီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကီဝဒူရေဝိမေတိ ကိတ္တကံ ဒူရေ ဌာနေ. ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ အပက္ကန္တာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, န ပန ကိဉ္စိ အာဟ. စတုပ္ပဒံ ဝေယျာကရဏန္တိ စတုသစ္စဗျာကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

Bây giờ, vì những vị ấy sau khi nghe tin Bậc Đạo Sư đến, đã không làm dù chỉ là việc ra đón, do đó, khi khiển trách hạnh kiểm của họ, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ngay cả niềm tin ấy cũng không có...” v.v... Trong đó, “họ đã đi xa bao nhiêu” có nghĩa là ở một nơi xa đến mức nào. Có thể nói rằng họ đã đi xa một trăm do-tuần hay một ngàn do-tuần (khỏi Kinh, Luận, và Luật), nhưng Ngài đã không nói gì. “Bài kệ bốn câu” được nói với ý chỉ sự giải thích về Tứ đế.

၁၈၄. ယဿုဒ္ဒိဋ္ဌဿာတိ ယဿ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ. ယောပိ သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာတိ ဗာဟိရကသတ္ထာရံ ဒဿေတိ. ဧဝရူပီတိ ဧဝံဇာတိကာ. ပဏောပဏဝိယာတိ ပဏဝိယာ စ ဩပဏဝိယာ စ. န ဥပေတီတိ န ဟောတိ. ကယဝိက္ကယကာလေ ဝိယ အဂ္ဃဝဍ္ဎနဟာပနံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အယံ ဂေါဏော [Pg.135] ကိံ အဂ္ဃတိ, ဝီသတိ အဂ္ဃတီတိ ဘဏန္တော ပဏတိ နာမ. န ဝီသတိ အဂ္ဃတိ, ဒသ အဂ္ဃတီတိ ဘဏန္တော ဩပဏတိ နာမ. ဣဒံ ပဋိသေဓေန္တော အာဟ ‘‘ပဏောပဏဝိယာ န ဥပေတီ’’တိ. ဣဒါနိ တံ ပဏောပဏဝိယံ ဒဿေတုံ ဧဝဉ္စ နော အဿ, အထ နံ ကရေယျာမ, န စ နော ဧဝမဿ, န နံ ကရေယျာမာတိ အာဟ.

184. Yassuddiṭṭhassāti có nghĩa là yassa uddiṭṭhassa (của vị nào đã được chỉ dạy). Yopi so, bhikkhave, satthā (này các Tỳ khưu, vị đạo sư nào) là chỉ cho vị đạo sư ngoại đạo. Evarūpīti có nghĩa là evaṃjātikā (loại như thế này). Paṇopaṇaviyāti có nghĩa là paṇaviyā ca opaṇaviyā ca (việc mua và việc bán). Na upetīti có nghĩa là na hoti (không có). Ý nghĩa là: Giống như trong lúc mua bán, không có việc tăng giá hay giảm giá. Người nói rằng: “Con bò này giá bao nhiêu? Giá hai mươi” thì được gọi là paṇati (trả giá). Người nói rằng: “Không giá hai mươi, giá mười” thì được gọi là opaṇati (hạ giá). Vị ấy đã nói: “Paṇopaṇaviyā na upeti (việc mua bán không xảy ra)” là để phủ nhận điều này. Bây giờ, để trình bày về việc mua bán ấy, vị ấy đã nói: “Eναñca no assa, atha naṃ kareyyāma, na ca no evamassa, na naṃ kareyyāmāti (Và nếu là của chúng tôi, chúng tôi sẽ làm điều ấy; và nếu không phải là của chúng tôi, chúng tôi sẽ không làm điều ấy).”

ကိံ ပန, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ တထာဂတော သဗ္ဗသော အာမိသေဟိ ဝိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ, ဧဝံ ဝိသံသဋ္ဌဿ သတ္ထုနော ဧဝရူပါ ပဏောပဏဝိယာ ကိံ ယုဇ္ဇိဿတိ? ပရိယောဂါဟိယ ဝတ္တတောတိ ပရိယောဂါဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂဟေတွာ ဝတ္တန္တဿ. အယမနုဓမ္မောတိ အယံ သဘာဝေါ. ဇာနာတိ ဘဂဝါ, နာဟံ ဇာနာမီတိ ဘဂဝါ ဧကာသနဘောဇနေ အာနိသံသံ ဇာနာတိ, အဟံ န ဇာနာမီတိ မယိ သဒ္ဓါယ ဒိဝသဿ တယော ဝါရေ ဘောဇနံ ပဟာယ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ. ရုဠဟနီယန္တိ ရောဟနီယံ. ဩဇဝန္တန္တိ သိနေဟဝန္တံ. ကာမံ တစော စာတိ ဣမိနာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဟိ တစော ဧကံ အင်္ဂံ, နှာရု ဧကံ, အဋ္ဌိ ဧကံ, မံသလောဟိတံ ဧကန္တိ ဧဝံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒေသနံ ပန ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌာပေသီတိ.

Kiṃ pana, bhikkhave có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, do vì Như Lai sống hoàn toàn không dính líu với các vật chất thế gian, đối với vị Đạo Sư không dính líu như vậy, việc mua bán loại này làm sao có thể thích hợp được? Pariyogāhiya vattatoti có nghĩa là của người thực hành sau khi đã thâm nhập, đã đội lên, đã nắm giữ. Ayamanudhammoti có nghĩa là ayaṃ sabhāvo (đây là bản chất). Jānāti bhagavā, nāhaṃ jānāmīti có nghĩa là: “Đức Thế Tôn biết, tôi không biết.” Do có đức tin nơi ta rằng: “Đức Thế Tôn biết được lợi ích trong việc ăn một bữa, tôi không biết,” nên vị ấy từ bỏ việc ăn ba lần trong ngày và thực hành việc ăn một bữa. Ruḷahanīyanti có nghĩa là rohanīyaṃ (có thể phát triển). Ojavantanti có nghĩa là sinehavantaṃ (có chất bổ dưỡng). Bằng câu Kāmaṃ taco ca, vị ấy trình bày về tinh tấn bốn chi. Ở đây, vị ấy trình bày rằng: “Da là một chi, gân là một chi, xương là một chi, thịt và máu là một chi.” Vị ấy thực hành như vầy: “Sau khi đã quyết tâm với tinh tấn gồm bốn chi như vậy, nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không đứng dậy.” Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Và Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp với quả vị A-la-hán là đỉnh cao, tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú Giải Trung Bộ Kinh

ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Kinh Kīṭāgiri đã chấm dứt.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Phẩm Thứ Nhì đã chấm dứt.

၃. ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Du Sĩ

၁. တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú Giải Kinh Tevijjavacchasutta

၁၈၅. ဧဝံ [Pg.136] မေ သုတန္တိ တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကပုဏ္ဍရီကေတိ ပုဏ္ဍရီကော ဝုစ္စတိ သေတမ္ဗရုက္ခော, သော တသ္မိံ အာရာမေ ဧကော ပုဏ္ဍရီကော အတ္ထီတိ ဧကပုဏ္ဍရီကော. ဧတဒဟောသီတိ တတ္ထ ပဝိသိတုကာမတာယ အဟောသိ. စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေတိ ပကတိယာ အာဂတပုဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ. ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မန္တိ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဓမ္မော နာမ, မဟာဇနဿ ဗျာကရဏံ အနုဓမ္မော နာမ. သေသံ ဇီဝကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၁ အာဒယော) ဝုတ္တနယမေဝ. န မေ တေတိ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿာဝီ အပရိသေသံ ဉာဏဒဿနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ ဟိ ဣဒံ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ, – ‘‘စရတော စ မေ…ပေ… ပစ္စုပဋ္ဌိတ’’န္တိ ဣဒံ ပန နာနုဇာနိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗညုတညာဏေန ဟိ အာဝဇ္ဇိတွာ ပဇာနာတိ. တသ္မာ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပန္တော ဧဝမာဟ.

185. Evaṃ me sutanti là kinh Tevijjavacchasutta. Ở đây, ekapuṇḍarīketi: Puṇḍarīko được gọi là cây xoài trắng; do vì trong tu viện ấy có một cây puṇḍarīka nên được gọi là Ekapuṇḍarīka. Etadahosīti có nghĩa là ahosi (đã có) do vì có ý muốn đi vào nơi ấy. Cirassaṃ kho, bhante được nói như vậy là dựa vào việc trước đây ngài vẫn thường đến. Dhammassa cānudhammanti: Ở đây, toàn giác trí được gọi là pháp, lời giải đáp cho đại chúng được gọi là tùy pháp. Phần còn lại theo phương pháp đã được nói trong kinh Jīvaka (ma. ni. 2.51). Na me te: Vị ấy đứng trên lập trường không chấp thuận và cũng bác bỏ cả điều đáng được chấp thuận. Quả vậy, lời này: “Tự nhận là bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, có tri kiến không còn dư sót” đáng lẽ nên được chấp thuận. Nhưng lời này: “Dù đi... tri kiến luôn có mặt” thì không nên được chấp thuận. Vì rằng, vị ấy biết được sau khi hướng tâm với toàn giác trí. Do đó, vị ấy đã nói như vậy trong khi đứng trên lập trường không chấp thuận và cũng bác bỏ cả điều đáng được chấp thuận.

၁၈၆. အာသဝါနံ ခယာတိ ဧတ္ထ သကိံ ခီဏာနံ အာသဝါနံ ပုန ခေပေတဗ္ဗာဘာဝါ ယာဝဒေဝါတိ န ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန စေတ္ထ ဘဂဝါ အတီတဇာနနဂုဏံ ဒဿေတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ပစ္စုပ္ပန္နဇာနနဂုဏံ, အာသဝက္ခယဉာဏေန လောကုတ္တရဂုဏန္တိ. ဣတိ ဣမာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ သံခိပိတွာ ကထေသိ.

186. Āsavānaṃ khayā: Ở đây, do vì các lậu hoặc đã được đoạn tận một lần thì không có việc phải đoạn tận lại lần nữa, nên đã không được nói là yāvadeva. Và ở đây, bằng Túc Mạng Minh, Đức Thế Tôn trình bày về đức tính biết được quá khứ; bằng Thiên Nhãn Minh, (trình bày về) đức tính biết được hiện tại; bằng Lậu Tận Minh, (trình bày về) đức tính siêu thế. Như vậy, bằng ba minh này, vị ấy đã nói tóm tắt toàn bộ các đức tính của một vị Phật.

ဂိဟိသံယောဇနန္တိ ဂိဟိဗန္ဓနံ ဂိဟိပရိက္ခာရေသု နိကန္တိံ. နတ္ထိ ခေါ ဝစ္ဆာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ အပ္ပဟာယ ဒုက္ခဿန္တကရော နာမ နတ္ထိ. ယေပိ ဟိ သန္တတိမဟာမတ္တော ဥဂ္ဂသေနော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဝီတသောကဒါရကောတိ ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတာဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တေပိ မဂ္ဂေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိကန္တိံ သုက္ခာပေတွာ ပတ္တာ. တံ ပတွာ ပန န တေန လိင်္ဂေန အဋ္ဌံသု, ဂိဟိလိင်္ဂံ နာမေတံ ဟီနံ, ဥတ္တမဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဌိတော အရဟတ္တံ ပတွာ တံဒိဝသမေဝ ပဗ္ဗဇတိ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာတိ ဝါ. ဘူမဒေဝတာ ပန တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? နိလီယနောကာသဿ အတ္ထိတာယ. သေသကာမဘဝေ မနုဿေသု သောတာပန္နာဒယော တယော တိဋ္ဌန္တိ, ကာမာဝစရဒေဝေသု [Pg.137] သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနော စ, အနာဂါမိခီဏာသဝါ ပနေတ္ထ န တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? တဉှိ ဌာနံ လဠိတဇနဿ အာဝါသော, နတ္ထိ တတ္ထ တေသံ ပဝိဝေကာရဟံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနဉ္စ. ဣတိ တတ္ထ ခီဏာသဝေါ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အနာဂါမီ စဝိတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတိ. ကာမာဝစရဒေဝတော ဥပရိ ပန စတ္တာရောပိ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ.

Gihisaṃyojananti có nghĩa là gihibandhanaṃ (sự trói buộc của người tại gia), là sự tham ái trong các vật dụng của người tại gia. Natthi kho vacchā có nghĩa là: Này Vaccha, không có người nào được gọi là người chấm dứt khổ đau mà không từ bỏ kiết sử tại gia. Quả vậy, những vị như là đại thần Santati, trưởng giả tử Uggasena, và cậu bé Vītasoka đã chứng đắc A-la-hán ngay khi còn trong thân tướng tại gia, các vị ấy cũng đã chứng đắc sau khi làm khô cạn sự tham ái trong tất cả các pháp hữu vi bằng đạo. Nhưng sau khi chứng đắc, các vị ấy đã không an trú trong thân tướng ấy. Thân tướng tại gia này là thấp kém, không thể chứa đựng được đức tính cao thượng. Do đó, người an trú trong đó sau khi chứng đắc A-la-hán, ngay trong ngày đó phải xuất gia hoặc nhập Niết-bàn. Nhưng các vị Địa thiên thì có thể an trú. Tại sao? Vì có nơi ẩn náu. Trong các cõi Dục còn lại, ở cõi người, ba bậc (thánh) từ Tu-đà-hoàn trở lên có thể an trú. Ở các cõi trời Dục giới, các bậc Tu-đà-hoàn và Tư-đà-hàm (có thể an trú). Các bậc A-na-hàm và lậu tận không an trú ở đây. Tại sao? Vì nơi ấy là trú xứ của chúng sanh vui đùa, ở đó không có nơi kín đáo thích hợp cho sự độc cư của các vị ấy. Do đó, ở đó bậc lậu tận sẽ nhập Niết-bàn, bậc A-na-hàm sau khi mệnh chung sẽ tái sanh vào cõi Tịnh Cư. Nhưng ở trên các cõi trời Dục giới, cả bốn bậc Thánh đều có thể an trú.

သောပါသိ ကမ္မဝါဒီတိ သောပိ ကမ္မဝါဒီ အဟောသိ, ကိရိယမ္ပိ န ပဋိဗာဟိတ္ထ. တဉှိ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ အတ္တာနံယေဝ ဂဟေတွာ ကထေတိ. တဒါ ကိရ မဟာသတ္တော ပါသဏ္ဍပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတော တဿပိ ပါသဏ္ဍဿ နိပ္ဖလဘာဝံ ဇာနိတွာ ဝီရိယံ န ဟာပေသိ, ကိရိယဝါဒီ ဟုတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Sopāsi kammavādīti có nghĩa là: Ta cũng đã là người chủ trương về nghiệp, cũng không bác bỏ chủ trương về hành động. Quả vậy, vị ấy nói điều đó là đề cập đến chính mình vào chín mươi mốt kiếp trước. Tương truyền, khi ấy vị Đại Bồ-tát đã xuất gia để thâu nhiếp các tà kiến. Sau khi biết được sự vô ích của tà kiến ấy, ngài đã không từ bỏ tinh tấn, đã trở thành người chủ trương về hành động, và đã tái sanh ở cõi trời. Do đó, vị ấy đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú Giải Trung Bộ Kinh

တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Kinh Tevijjavacchasutta đã chấm dứt.

၂. အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú Giải Kinh Aggivacchasutta

၁၈၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ န ခေါ အဟန္တိ ပဌမဝါရေ နာဟံ သဿတဒိဋ္ဌိကောတိ ဝဒတိ, ဒုတိယေ နာဟံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကောတိ. ဧဝံ အန္တာနန္တိကာဒိဝသေန သဗ္ဗဝါရေသု ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟောတိ စ န စ ဟောတီတိ အယံ ပနေတ္ထ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ. နေဝ ဟောတိ န န ဟောတီတိ အယံ အမရာဝိက္ခေပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

187. Evaṃ me sutaṃ: là kinh Aggivacchasutta. Ở đó, (câu) ‘na kho ahaṃ’: trong quan điểm thứ nhất, Ngài nói rằng: ‘Ta không phải là người có thường kiến’; trong quan điểm thứ hai, (Ngài nói rằng): ‘Ta không phải là người có đoạn kiến’. Tương tự như vậy, sự bác bỏ nên được hiểu trong tất cả các trường hợp theo cách thức (các quan điểm) về hữu biên và vô biên, v.v. Ở đây, quan điểm ‘vừa có vừa không có’ này là nhất hướng thường kiến. Quan điểm ‘không phải có cũng không phải không có’ này nên được hiểu là ngụy biện trườn uốn như lươn.

၁၈၉. သဒုက္ခန္တိ ကိလေသဒုက္ခေန စေဝ ဝိပါကဒုက္ခေန စ သဒုက္ခံ. သဝိဃာတန္တိ တေသံယေဝ ဒွိန္နံ ဝသေန သဥပဃာတကံ. သဥပါယာသန္တိ တေသံယေဝ ဝသေန သဥပါယာသံ. သပရိဠာဟန္တိ တေသံယေဝ ဝသေန သပရိဠာဟံ.

189. ‘Có khổ’ nghĩa là có khổ cùng với phiền não khổ và dị thục khổ. ‘Có phiền muộn’ nghĩa là có sự tổn hại do chính hai loại (khổ) ấy. ‘Có mệt nhọc’ nghĩa là có sự mệt nhọc do chính (hai loại khổ) ấy. ‘Có nhiệt não’ nghĩa là có sự nhiệt não do chính (hai loại khổ) ấy.

ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ကာစိ ဧကာ ဒိဋ္ဌိပိ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟိတာ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ. အပနီတန္တိ နီဟဋံ အပဝိဒ္ဓံ. ဒိဋ္ဌန္တိ ပညာယ ဒိဋ္ဌံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဝယံ အဒ္ဒသ, တသ္မာ. သဗ္ဗမညိတာနန္တိ သဗ္ဗေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနမညိတာနံ. မထိတာနန္တိ တေသံယေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒါနိ တာနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော သဗ္ဗအဟံကာရ-မမံကာရ-မာနာနုသယာနန္တိ အာဟ. ဧတ္ထ [Pg.138] ဟိ အဟံကာရော ဒိဋ္ဌိ, မမံကာရော တဏှာ, မာနာနုသယော မာနော. အနုပါဒါ ဝိမုတ္တောတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယိတွာ ဝိမုတ္တော.

‘Bất cứ kiến chấp nào’ nghĩa là (Vacchagotta) hỏi rằng: ‘Có bất cứ một tà kiến nào được chấp nhận, được kham nhẫn, được nắm giữ không?’ ‘Đã được loại bỏ’ nghĩa là đã được dẹp bỏ, đã được vứt bỏ. ‘Đã được thấy’ nghĩa là đã được thấy bằng trí tuệ. ‘Do đó’ nghĩa là bởi vì đã thấy sự sanh diệt của năm uẩn, do đó. ‘Tất cả các tưởng’ nghĩa là của tất cả ba loại tưởng: tham tưởng, kiến tưởng, và mạn tưởng. ‘Mathitānaṃ’ là từ đồng nghĩa của chính chúng. Bây giờ, khi phân tích và chỉ ra chúng, Ngài nói ‘tất cả ngã chấp, ngã sở chấp, và mạn tùy miên’. Ở đây, ngã chấp là tà kiến, ngã sở chấp là tham ái, mạn tùy miên là ngã mạn. ‘Giải thoát không do chấp thủ’ nghĩa là đã giải thoát do không chấp thủ bất cứ pháp nào bởi bốn loại thủ.

၁၉၀. န ဥပေတီတိ န ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ဝုတ္တေ သော ပရိဗ္ဗာဇကော ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှေယျ, ဥပပဇ္ဇတီတိ ပန သဿတမေဝ, ဥပပဇ္ဇတိ စ န စ ဥပပဇ္ဇတီတိ ဧကစ္စသဿတံ, နေဝ ဥပပဇ္ဇတိ န န ဥပပဇ္ဇတီတိ အမရာဝိက္ခေပံ, တသ္မာ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ အပ္ပတိဋ္ဌော အနာလမ္ဗော ဟောတု, သုခပဝေသနဋ္ဌာနံ မာ လဘတူ’’တိ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပိ. အလန္တိ သမတ္ထံ ပရိယတ္တံ. ဓမ္မောတိ ပစ္စယာကာရဓမ္မော. အညတြယောဂေနာတိ အညတ္ထ ပယောဂေန. အညတြာစရိယကေနာတိ ပစ္စယာကာရံ အဇာနန္တာနံ အညေသံ အာစရိယာနံ သန္တိကေ ဝသန္တေန.

190. ‘Không thích hợp’ nghĩa là không đúng. Và ở đây, câu ‘không sanh khởi’ này đáng lẽ nên được chấp thuận. Tuy nhiên, bởi vì khi nói như vậy, vị du sĩ ấy sẽ chấp thủ đoạn kiến; còn (khi nói) ‘sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) thường kiến; (khi nói) ‘vừa sanh khởi vừa không sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) nhất hướng thường kiến; (khi nói) ‘không phải sanh khởi cũng không phải không sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) ngụy biện trườn uốn như lươn. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi đứng trên lập trường không chấp thuận với (suy nghĩ) rằng: ‘Mong rằng người này không có chỗ đứng, không có nơi nương tựa, mong rằng y không tìm được nơi vào an ổn’, đã bác bỏ cả điều đáng lẽ nên chấp thuận. ‘Đủ rồi’ nghĩa là có khả năng, đầy đủ. ‘Pháp’ nghĩa là pháp duyên khởi. ‘Trừ phi có sự nỗ lực’ nghĩa là với sự nỗ lực khác. ‘Trừ phi có vị thầy’ nghĩa là bởi người sống gần các vị thầy khác, những người không biết về duyên khởi.

၁၉၁. တေန ဟိ ဝစ္ဆာတိ ယသ္မာ တွံ သမ္မောဟမာပါဒိန္တိ ဝဒသိ, တသ္မာ တံယေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. အနာဟာရော နိဗ္ဗုတောတိ အပ္ပစ္စယော နိဗ္ဗုတော.

191. ‘Này Vaccha, vậy thì’ nghĩa là bởi vì ngươi nói rằng: ‘Tôi đã rơi vào si mê’, do đó, ở đây Ta sẽ hỏi lại chính ngươi. ‘Dập tắt do không có vật thực’ nghĩa là dập tắt do không có nhân duyên.

၁၉၂. ယေန ရူပေနာတိ ယေန ရူပေန သတ္တသင်္ခါတံ တထာဂတံ ရူပီတိ ပညာပေယျ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂုဏဂမ္ဘီရော. အပ္ပမေယျောတိ ပမာဏံ ဂဏှိတုံ န သက္ကုဏေယျော. ဒုပ္ပရိယောဂါဠှောတိ ဒုဩဂါဟော ဒုဇ္ဇာနော. သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုဇ္ဇာနော, ဧဝမေဝ ခီဏာသဝေါပိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥပပဇ္ဇတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ န ယုဇ္ဇတိ. ကထံ? ယထာ ပရိနိဗ္ဗုတံ အဂ္ဂိံ အာရဗ္ဘ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဂတောတိအာဒိ သဗ္ဗံ န ယုဇ္ဇတိ, ဧဝံ.

192. ‘Bởi sắc nào’ nghĩa là bởi sắc nào mà người ta có thể mô tả Như Lai, được gọi là chúng sanh, là ‘có sắc’. ‘Sâu thẳm’ nghĩa là sâu thẳm về phẩm hạnh. ‘Không thể đo lường’ nghĩa là không thể nắm bắt được sự đo lường. ‘Khó dò đến đáy’ nghĩa là khó thâm nhập, khó biết. ‘Ví như đại dương’ nghĩa là giống như đại dương sâu thẳm, không thể đo lường, khó biết, vị lậu tận cũng như vậy. Tất cả (các câu nói) như ‘liên quan đến điều đó, (Như Lai) sanh khởi’ v.v. đều không đúng. Tại sao? Giống như tất cả (các câu nói) như ‘liên quan đến ngọn lửa đã tắt, (nó) đã đi về phương đông’ v.v. đều không đúng, cũng vậy.

အနိစ္စတာတိ အနိစ္စတာယ. သာရေ ပတိဋ္ဌိတန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မသာရေ ပတိဋ္ဌိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

‘Vô thường’ nghĩa là do tính chất vô thường. ‘An trú trong cốt lõi’ nghĩa là an trú trong cốt lõi của pháp siêu thế. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ

အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Aggivacchasutta đã hoàn tất.

၃. မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích kinh Mahāvacchasutta

၁၉၃. ဧဝံ [Pg.139] မေ သုတန္တိ မဟာဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ သဟကထီတိ သဒ္ဓိံဝါဒေါ, ဗဟုံ မယာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထိတပုဗ္ဗန္တိ ကထံ သာရေတိ မေတ္တိံ ဃဋေတိ. ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သုတ္တာနိ ဧတဿေဝ ကထိတာနိ, သံယုတ္တကေ အဗျာကတသံယုတ္တံ (သံ. နိ. ၄.၄၁၆ အာဒယော) နာမ ဧတဿေဝ ကထိတံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သဿတော လောကော ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ အဗျာကတမေတ’’န္တိ ဧဝံ ဧကုတ္တရနိကာယေပိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ကထိတံ အတ္ထိယေဝ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တဿ အာဂတာဂတဿ သင်္ဂဟံ ကတွာ ဩကာသမကာသိယေဝ. ကသ္မာ? အယဉှိ သဿတဒိဋ္ဌိကော, သဿတဒိဋ္ဌိကာ စ သီဃံ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, ဝသာတေလမက္ခိတပိလောတိကာ ဝိယ စိရေန သုဇ္ဈန္တိ. ပဿတိ စ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆ အဘိညာယော သစ္ဆိကတွာ အဘိညာတသာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ တဿ အာဂတာဂတဿ သင်္ဂဟံ ကတွာ ဩကာသမကာသိယေဝ. ဣဒံ ပနဿ ပစ္ဆိမဂမနံ. သော ဟိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တရဏံ ဝါ ဟောတု အတရဏံ ဝါ, ယဋ္ဌိံ ဩတရိတွာ ဥဒကေ ပတမာနော ဝိယ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ အာဂတော. တသ္မာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တော သာဓု မေ ဘဝံ ဂေါတမောတိအာဒိမာဟ. တဿ ဘဂဝါ မူလဝသေန သံခိတ္တဒေသနံ, ကမ္မပထဝသေန ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဒေသေသိ. မူလဝသေန စေတ္ထ အတိသံခိတ္တာ ဒေသနာ, ကမ္မပထဝသေန သံခိတ္တာ ဝိတ္ထာရသဒိသာ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန နိပ္ပရိယာယေန ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထိ. စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ သတ္တပကရဏေ အဘိဓမ္မပိဋကေ စ သဗ္ဗံ သံခိတ္တမေဝ. တသ္မာ မူလဝသေနာပိ ကမ္မပထဝသေနာပိ သံခိတ္တမေဝ ဒေသေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

3. ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Mahāvacchasutta. Ở đó, ‘đã cùng đàm luận’ nghĩa là cuộc nói chuyện cùng nhau; (Vacchagotta) nhắc lại cuộc nói chuyện rằng: ‘Tôi đã từng nói chuyện nhiều với các ngài’, và tạo ra sự thân thiện. Thật vậy, hai kinh trước đã được thuyết cho chính vị này; trong Tương Ưng Bộ, phẩm Vô Ký Thuyết Tương Ưng cũng được thuyết cho chính vị này – ‘Thưa Tôn giả Gotama, thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là sự thật, điều khác là sai lầm, điều này không được Ngài trả lời’. Tương tự, trong Tăng Nhất Bộ cũng có cuộc nói chuyện với vị này. Do đó, ông ấy đã nói như vậy. Bậc Chánh Đẳng Giác cũng đã tạo cơ hội cho vị ấy mỗi khi vị ấy đến, bằng cách đối xử tốt. Tại sao? Vì vị này là người có thường kiến, và những người có thường kiến không nhanh chóng từ bỏ tà kiến của họ; họ được thanh lọc sau một thời gian dài, giống như một miếng vải dính dầu mỡ. Và Đức Thế Tôn thấy rằng: ‘Vị du sĩ này, theo thời gian, sẽ từ bỏ tà kiến, xuất gia nơi Ta, chứng đắc sáu thắng trí, và trở thành một vị thinh văn nổi tiếng’. Do đó, Ngài đã tạo cơ hội cho vị ấy mỗi khi vị ấy đến, bằng cách đối xử tốt. Tuy nhiên, đây là lần đến cuối cùng của vị ấy. Thật vậy, trong kinh này, vị ấy đã đến sau khi quyết định rằng: ‘Dù có thể vượt qua hay không, ta sẽ đến nơi Sa-môn Gotama và xuất gia, giống như người nhảy xuống nước sau khi ném cây gậy xuống’. Do đó, khi thỉnh cầu một bài pháp, ông đã nói ‘Lành thay, thưa Tôn giả Gotama’ v.v. Đức Thế Tôn đã thuyết cho vị ấy một bài pháp ngắn gọn dựa trên các căn (thiện và bất thiện), và một bài pháp chi tiết dựa trên các nghiệp đạo. Ở đây, bài pháp dựa trên các căn là rất ngắn gọn; bài pháp dựa trên các nghiệp đạo thì ngắn gọn nhưng tương tự như chi tiết. Tuy nhiên, đối với các vị Phật, không có cái gọi là bài pháp chi tiết theo nghĩa tuyệt đối. Thật vậy, ngay cả hai mươi bốn tập Vô Tỷ Hạnh và toàn bộ A-tỳ-đàm Tạng trong bảy bộ cũng đều là ngắn gọn. Do đó, nên hiểu rằng Ngài đã thuyết một cách ngắn gọn cả dựa trên các căn và dựa trên các nghiệp đạo.

၁၉၄. တတ္ထ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ကုသလန္တိအာဒီသု ပဋိပါဋိယာ သတ္တဓမ္မာ ကာမာဝစရာ, အနဘိဇ္ဈာဒယော တယော စတုဘူမိကာပိ ဝဋ္ဋန္တိ.

193. Ở đó, trong các câu như ‘sự từ bỏ sát sanh là thiện’ v.v., theo thứ tự, bảy pháp thuộc về cõi Dục; ba pháp bắt đầu bằng vô tham cũng thuộc về bốn cõi.

ယတော ခေါ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခုနောတိ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တံ, ယထာ ပန ဇီဝကသုတ္တေ စ စင်္ကီသုတ္တေ စ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စ အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Mặc dù câu ‘Này Vaccha, khi vị tỳ khưu’ được nói ra không có chỉ định cụ thể, nhưng cũng giống như trong kinh Jīvaka và kinh Caṅkī, trong kinh này cũng vậy, cần phải hiểu rằng Đức Thế Tôn đã nói lời ấy để ám chỉ chính Ngài.

၁၉၅. အတ္ထိ [Pg.140] ပနာတိ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? အယံ ကိရဿ လဒ္ဓိ – ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ သာသနေ သတ္ထာဝ အရဟာ ဟောတိ, သာဝကော ပန အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထော နတ္ထိ. သမဏော စ ဂေါတမော ‘ယတော ခေါ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခုနော’တိ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကထေန္တော ဝိယ ကထေတိ, အတ္ထိ နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကော အရဟတ္တပ္ပတ္တော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ တိဋ္ဌတူတိ ဘဝံ တာဝ ဂေါတမော တိဋ္ဌတု, ဘဝဉှိ လောကေ ပါကဋော အရဟာတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ဗျာကတေ ဥတ္တရိ ဘိက္ခုနီအာဒီနံ ဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိ, ဘဂဝါပိဿ ဗျာကာသိ.

195. Với câu ‘Còn có hay không,’ vị ấy hỏi với ý định gì? Tương truyền, đây là tà kiến của vị ấy: ‘Trong giáo pháp ấy, chỉ có bậc Đạo Sư là A-la-hán, còn đệ tử thì không có khả năng chứng đắc quả A-la-hán. Và Sa-môn Gotama lại nói như thể đề cập đến một vị tỳ khưu duy nhất rằng: ‘Này Vaccha, khi vị tỳ khưu.’ Vậy Sa-môn Gotama có vị đệ tử nào đã chứng đắc A-la-hán quả chăng?’ Nghĩ rằng: ‘Ta sẽ hỏi về vấn đề này,’ nên vị ấy đã hỏi. Trong đó, ‘hãy khoan đã’ có nghĩa là ‘xin Tôn giả Gotama hãy khoan đã, vì Tôn giả vốn đã nổi danh trong thế gian là bậc A-la-hán.’ Sau khi được giải đáp điều ấy, vị ấy lại hỏi thêm các câu hỏi liên quan đến tỳ khưu ni, v.v., và Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy.

၁၉၆. အာရာဓကောတိ သမ္ပာဒကော ပရိပူရကော.

196. ‘Người thành tựu’ có nghĩa là người hoàn thành, người làm cho viên mãn.

၁၉၇. သေခါယ ဝိဇ္ဇာယ ပတ္တဗ္ဗန္တိ ဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယံ ပတ္တဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တန္တိ ဝဒတိ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ သေက္ခာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ ဟေဋ္ဌိမာနိ စ တီဏိ သာမညဖလာနီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၂၃) ဝစနတော အရဟတ္တမဂ္ဂေါပိ အနေန ပတ္တောယေဝ. ဖလံ ပန အပတ္တံ, တဿ ပတ္တိယာ ဥတ္တရိ ယောဂံ ကထာပေတီတိ. သော ဧဝံ သညာပေတဗ္ဗော –

197. ‘Những gì cần đạt đến bằng trí tuệ của bậc hữu học’ có nghĩa là ba Thánh quả bậc dưới cần phải được chứng đắc. Vị ấy nói: ‘Tất cả những điều ấy con đã tuần tự chứng đắc.’ Tuy nhiên, người theo phái ngụy biện (vitaṇḍavādī) lại nói rằng: ‘Căn cứ theo câu ‘Thế nào là các pháp hữu học? Bốn đạo, (pháp) siêu thế, và ba sa-môn quả bậc dưới’ (Pháp Tụ 1023), vị này cũng đã đắc A-la-hán đạo rồi. Nhưng quả vị thì chưa đắc, và để chứng đắc quả vị ấy, vị ấy đã thỉnh cầu nói thêm về sự nỗ lực cao hơn.’ Vị ấy cần được làm cho hiểu như sau:

‘‘ယော ဝေ ကိလေသာနိ ပဟာယ ပဉ္စ,ပရိပုဏ္ဏသေခေါ အပရိဟာနဓမ္မော;

စေတောဝသိပ္ပတ္တော သမာဟိတိန္ဒြိယော,သ ဝေ ဌိတတ္တောတိ နရော ပဝုစ္စတီ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၅);

‘Người nào đoạn trừ năm kiết sử, là bậc hữu học viên mãn, không có pháp thối chuyển, đạt đến tâm tự tại, các căn được định tĩnh, người ấy thật được gọi là bậc có tự ngã an trú.’

အနာဂါမိပုဂ္ဂလော ဟိ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏသေခေါ. တံ သန္ဓာယ ‘‘သေခါယ ဝိဇ္ဇာယ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. မဂ္ဂဿ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ တတ္ထ ဌိတဿ ပုစ္ဆာ နာမ နတ္ထိ. ဣမိနာ သုတ္တေန မဂ္ဂေါပိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော ဟောတူတိ စေ. ဧတံ န ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဝုတ္တဂါထာယ စ အတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ အနာဂါမိဖလေ ဌတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပနဿ န ကေဝလံ သုဒ္ဓအရဟတ္တဿေဝ ဥပနိဿယော, ဆန္နမ္ပိ အဘိညာနံ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တသ္မာ ဘဂဝါ – ‘‘ဧဝမယံ သမထေ ကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ, ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. ဧဝံ ဆဠဘိညော မဟာသာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝိပဿနာမတ္တံ အကထေတွာ သမထဝိပဿနာ အာစိက္ခိ.

Thật vậy, bậc Bất Lai (Anāgāmī) là bậc hữu học hoàn toàn viên mãn. Ám chỉ vị ấy, Ngài đã nói: ‘những gì cần đạt đến bằng trí tuệ của bậc hữu học.’ Hơn nữa, vì đạo tâm chỉ có một sát-na tâm, nên không thể có việc hỏi đạo đối với người đang an trú trong đó. Nếu có người nói rằng: ‘Dựa vào kinh này, đạo tâm cũng có thể có nhiều sát-na tâm,’ thì đó không phải là lời Phật dạy, và ý nghĩa cũng mâu thuẫn với bài kệ đã dẫn. Do đó, cần phải hiểu rằng vị ấy, đang an trú trong quả Bất Lai, đã thỉnh cầu thuyết giảng về tuệ quán cho A-la-hán đạo. Hơn nữa, vì vị ấy không chỉ có duyên lành để chứng đắc A-la-hán quả thuần túy, mà còn có duyên lành cho cả sáu loại thắng trí, nên Đức Thế Tôn đã không chỉ thuyết về tuệ quán mà đã chỉ dạy cả thiền chỉ và thiền quán, với suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, vị này sau khi thực hành thiền chỉ sẽ phát sinh năm loại thắng trí, sau khi thực hành thiền quán sẽ chứng đắc A-la-hán quả. Như vậy, vị ấy sẽ trở thành một vị đại thinh văn Lục thông.’

၁၉၈. သတိ [Pg.141] သတိအာယတနေတိ သတိ သတိကာရဏေ. ကိဉ္စေတ္ထ ကာရဏံ? အဘိညာ ဝါ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ ဝါ အဝသာနေ ပန အရဟတ္တံ ဝါ ကာရဏံ အရဟတ္တဿ ဝိပဿနာ ဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

198. ‘Khi có cơ sở’ có nghĩa là khi có nhân duyên. Và nhân duyên ở đây là gì? Cần phải hiểu rằng nhân duyên đó hoặc là thắng trí, hoặc là thiền định làm nền tảng cho thắng trí, hoặc cuối cùng là A-la-hán quả, hoặc là tuệ quán dẫn đến A-la-hán quả.

၂၀၀. ပရိစိဏ္ဏော မေ ဘဂဝါတိ သတ္တ ဟိ သေခါ ဘဂဝန္တံ ပရိစရန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေန ဘဂဝါ ပရိစိဏ္ဏော ဟောတိ. ဣတိ သင်္ခေပေန အရဟတ္တံ ဗျာကရောန္တော ထေရော ဧဝမာဟ. တေ ပန ဘိက္ခူ တမတ္ထံ န ဇာနိံသု, အဇာနန္တာဝ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ. ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဒေဝတာတိ တေသံ ဂုဏာနံ လာဘီ ဒေဝတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

200. ‘Con đã hầu hạ trọn vẹn Đức Thế Tôn.’ Thật vậy, bảy hạng hữu học được gọi là đang hầu hạ Đức Thế Tôn, nhưng chính bậc Lậu Tận mới là người đã hầu hạ trọn vẹn Đức Thế Tôn. Như vậy, vị trưởng lão đã nói lời này để tuyên bố một cách ngắn gọn về quả vị A-la-hán. Tuy nhiên, các vị tỳ khưu kia đã không hiểu ý nghĩa đó, và vì không hiểu, họ đã chấp nhận lời nói của vị ấy và trình báo lên Đức Thế Tôn. ‘Chư thiên’ ở đây là vị trời đã chứng đắc các đức tính ấy (của bậc Vô học). Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ

မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Đại Vaccha đến đây là kết thúc.

၄. ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

Giải về kinh Dīghanakha

၂၀၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒီဃနခသုတ္တံ. တတ္ထ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတာတိ ဧဝံနာမကေ လေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဋေ ပံသုဓောတော ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တလေဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋ္ဋပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတ-သုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလုကာယ သန္ထတပရိဝေဏံ လေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ. လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အဘိရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

4. ‘Như vầy tôi nghe’ là kinh Dīghanakha. Trong đó, ‘tại Sūkarakhatā’ có nghĩa là tại hang động có tên là Sūkarakhatā. Tương truyền, vào thời Đức Phật Kassapa, hang động ấy trong một thời kỳ giữa hai vị Phật, do mặt đất dâng lên, đã bị vùi sâu dưới lòng đất. Rồi một hôm, một con heo rừng đã đào đất gần mép mái của hang. Khi trời mưa, đất bị cuốn trôi đi và mép mái của hang lộ ra. Một người đi rừng trông thấy và nghĩ rằng: ‘Đây hẳn là hang động đã được các bậc giới đức sử dụng trong quá khứ, ta sẽ tu sửa lại nó.’ Sau khi dọn sạch đất xung quanh, quét dọn hang động, xây vách ngăn, lắp cửa chính và cửa sổ, trang trí hang động với vữa trát và tranh vẽ hoàn hảo, và rải cát trong khuôn viên trông như tấm bạc, vị ấy đã sắp đặt giường ghế và dâng cúng cho Đức Thế Tôn ngự. Hang động ấy rất sâu, phải đi xuống rồi mới đi lên. Ám chỉ điều đó mà câu này được nói đến.

ဒီဃနခေါတိ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? သော ကိရ ထေရေ အဍ္ဎမာသပဗ္ဗဇိတေ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ မာတုလော အညံ ပါသဏ္ဍံ ဂန္တွာ န စိရံ တိဋ္ဌတိ, ဣဒါနိ ပနဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂတဿ အဍ္ဎမာသော ဇာတော. ပဝတ္တိမ္ပိဿ န သုဏာမိ, ဩဇဝန္တံ [Pg.142] နု ခေါ သာသနံ, ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ ဂန္တုကာမော ဇာတော. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဧကမန္တံ ဌိတောတိ တသ္မိံ ကိရ သမယေ ထေရော ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော ဌိတော ဟောတိ, ပရိဗ္ဗာဇကော မာတုလေ ဟိရောတ္တပ္ပေန ဌိတကောဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ ဌိတော’’တိ.

201. ‘Dīghanakha’ là tên của vị du sĩ ngoại đạo ấy. ‘Đã đến gần’ – tại sao vị ấy lại đến gần? Tương truyền, khi vị trưởng lão (Sāriputta) đã xuất gia được nửa tháng, vị ấy (Dīghanakha) đã suy nghĩ rằng: ‘Cậu của ta khi theo một giáo phái khác thường không ở lại lâu. Nhưng nay đã nửa tháng kể từ khi cậu đến với Sa-môn Gotama. Ta cũng không nghe tin tức gì về cậu. Giáo pháp này có thực sự hiệu nghiệm chăng? Ta sẽ đi tìm hiểu.’ Vì muốn đi nên vị ấy đã đến gần. ‘Đứng một bên’ – tương truyền, vào lúc ấy, vị trưởng lão đang đứng hầu quạt Đức Thế Tôn. Vị du sĩ ngoại đạo vì hổ thẹn và e sợ trước người cậu của mình nên đã đứng mà hỏi đạo. Do đó, có câu nói ‘đứng một bên.’

သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ သဗ္ဗာ မေ ဥပပတ္တိယော နက္ခမန္တိ, ပဋိသန္ဓိယော နက္ခမန္တီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. ဧတ္တာဝတာနေန ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒေါဟမသ္မီ’’တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပနဿ အဓိပ္ပာယံ မုဉ္စိတွာ အက္ခရေ တာဝ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ယာပိ ခေါ တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာပိ တေ ဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ ဧသာပိ တေ ပဌမံ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ. ဧသာ စေ မေ, ဘော ဂေါတမ, ဒိဋ္ဌိ ခမေယျာတိ မယှဉှိ သဗ္ဗံ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ, တဿ မယှံ ယာ ဧသာ သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ, ဧသာ မေ ခမေယျ. ယံ တံ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိဿ တာဒိသမေဝ. ယထာ သဗ္ဗဂဟဏေန ဂဟိတာပိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ခမတိ, ဧဝမေဝံ တမ္ပိ ခမေယျ. ဧဝံ အတ္တနော ဝါဒေ အာရောပိတံ ဒေါသံ ဉတွာ တံ ပရိဟရာမီတိ သညာယ ဝဒတိ, အတ္ထတော ပနဿ ‘‘ဧသာ ဒိဋ္ဌိ န မေ ခမတီ’’တိ အာပဇ္ဇတိ. ယဿ ပနေသာ န ခမတိ န ရုစ္စတိ, တဿာယံ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗံ မေ န ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ ရုစိတံ. တေန ဟိ ဒိဋ္ဌိအက္ခမေန အရုစိတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ခမတီတိ ရုစ္စတီတိ အာပဇ္ဇတိ. န ပနေသ တံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ကေဝလံ တဿာပိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဥစ္ဆေဒမေဝ ဂဏှာတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ အတော ခေါ တေ, အဂ္ဂိဝေဿန,…ပေ… အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ. တတ္ထ အတောတိ ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ, ယေ ပဇဟန္တိ, တေဟိ ယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ, တေဝ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ဗဟူ ဟိ ဗဟုတရာတိ ဧတ္ထ ဟိကာရော နိပါတမတ္တံ, ဗဟူ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ပရတော တနူ ဟိ တနုတရာတိ ပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယေ ဧဝမာဟံသူတိ ယေ ဧဝံ ဝဒန္တိ. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ မူလဒဿနံ နပ္ပဇဟန္တိ, အပရဒဿနံ ဥပါဒိယန္တိ.

Sabbaṃ me nakkhamatīti (tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Tất cả các sự sanh khởi đối với tôi đều không kham nhẫn, các sự tái sanh đều không kham nhẫn,’ y nói với ý định như vậy. Bằng chừng ấy, y đã chỉ rõ rằng: ‘Ta là người theo đoạn kiến.’ Nhưng Đức Thế Tôn, bỏ qua ý định của y, trước hết chỉ ra lỗi lầm trong câu chữ, đã nói câu bắt đầu bằng yāpi kho te. Trong đó, esāpi te diṭṭhi nakkhamatīti (cả tà kiến này của ngươi cũng không kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Cả tà kiến này mà ngươi đã chấp nhận, sau khi đã thích ý và làm cho kham nhẫn lúc ban đầu, cũng không kham nhẫn.’ Esā ce me, bho gotama, diṭṭhi khameyyāti (Thưa ngài Gotama, nếu tà kiến này của tôi có thể kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Đối với tôi, tà kiến là ‘tất cả đều không kham nhẫn.’ Đối với tôi là người như vậy, tà kiến nào là ‘tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn,’ tà kiến ấy đối với tôi có thể kham nhẫn.’ Điều đã được nói là ‘sabbaṃ me nakkhamatīti,’ điều đó đối với y cũng giống như vậy. Giống như tà kiến này, dù được chấp thủ bằng cách chấp thủ tất cả, vẫn được kham nhẫn, cũng vậy, tà kiến kia cũng nên được kham nhẫn. Như vậy, biết được lỗi lầm đã bị gán cho luận thuyết của mình, y nói với ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ tránh lỗi đó.’ Nhưng về mặt ý nghĩa, đối với y, điều đó dẫn đến kết luận: ‘Tà kiến này không được tôi kham nhẫn.’ Nhưng đối với người nào mà tà kiến này không được kham nhẫn, không được thích ý, thì đối với người đó, tà kiến ‘tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn’ lại được thích ý bởi tà kiến kia. Do đó, vì sự không kham nhẫn tà kiến, nó phải là không được thích ý, nên dẫn đến kết luận rằng ‘tất cả đều được kham nhẫn,’ ‘được thích ý.’ Nhưng y không chấp nhận điều đó; y chỉ chấp thủ sự đoạn diệt ngay cả với đoạn kiến của mình. Vì vậy, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Aggivessana, do đó, một số... chấp thủ một tà kiến khác.’ Trong đó, atoti có nghĩa là sự tách rời khỏi những người từ bỏ. Những người được gọi là ‘không từ bỏ’ thì nhiều hơn những người ‘từ bỏ.’ Đó là ý nghĩa. Trong câu bahū hi bahutarāti, chữ hi chỉ là một tiểu từ, ý nghĩa là ‘nhiều, rất nhiều.’ Về sau, trong cụm từ tanū hi tanutarāti, phương pháp cũng tương tự. Ye evamāhaṃsūti có nghĩa là ‘những người nói như vậy.’ Tañceva diṭṭhiṃ nappajahanti, aññañca diṭṭhiṃ upādiyantīti có nghĩa là ‘họ không từ bỏ quan điểm gốc, họ chấp thủ một quan điểm khác.’

ဧတ္ထ စ သဿတံ ဂဟေတွာ တမ္ပိ အပ္ပဟာယ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, ဥစ္ဆေဒမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ, ဧကစ္စသဿတမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ. မူလသဿတံ ပန အပ္ပဟာယ [Pg.143] အညံ သဿတမေဝ သက္ကာ ဂဟေတုံ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ ‘‘န သုဒ္ဓရူပမေဝ သဿတံ, ဝေဒနာပိ သဿတာ, ဝိညာဏမ္ပိ သဿတ’’န္တိ ဂဏှာတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု, ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီ’’တိ.

Ở đây, sau khi chấp thủ thường kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ đoạn kiến hoặc nhất phần thường kiến. Sau khi chấp thủ đoạn kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ thường kiến hoặc nhất phần thường kiến. Sau khi chấp thủ nhất phần thường kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ thường kiến hoặc đoạn kiến. Nhưng, không từ bỏ thường kiến gốc, có thể chấp thủ một thường kiến khác. Như thế nào? Vào một lúc, sau khi chấp thủ rằng ‘sắc là thường hằng,’ vào lúc khác, y chấp thủ rằng ‘không chỉ sắc là thường hằng, mà thọ cũng thường hằng, ... thức cũng thường hằng.’ Đối với đoạn kiến và nhất phần thường kiến, phương pháp cũng tương tự. Và như thế nào đối với các uẩn, cũng nên áp dụng như vậy đối với các xứ. Nhắm đến điều này mà nói rằng: ‘Họ không từ bỏ tà kiến ấy, và họ chấp thủ một tà kiến khác.’

ဒုတိယဝါရေ အတောတိ အပ္ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ, ယေ နပ္ပဇဟန္တိ, တေဟိ, ယေ ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ, တေဝ တနုတရာ အပ္ပတရာတိ အတ္ထော. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ န ဥပါဒိယန္တီတိ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ‘‘ဩဠာရိကမေတံ မယှံ ဒဿန’’န္တိ ပဇဟတိ ‘‘န ကေဝလဉ္စ ရူပံ သဿတန္တိ ဒဿနမေဝ ဩဠာရိကံ, ဝေဒနာပိ သဿတာ…ပေ… ဝိညာဏမ္ပိ သဿတန္တိ ဒဿနံ ဩဠာရိကမေဝါ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု, ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ.

Trong lần thứ hai, atoti có nghĩa là sự tách rời khỏi những người không từ bỏ. Những người được gọi là ‘từ bỏ’ thì ít hơn, hiếm hơn những người ‘không từ bỏ.’ Đó là ý nghĩa. Tañceva diṭṭhiṃ pajahanti, aññañca diṭṭhiṃ na upādiyantīti có nghĩa là ‘họ từ bỏ quan điểm gốc đó, và họ không chấp thủ một quan điểm khác.’ Như thế nào? Vào một lúc, sau khi chấp thủ rằng ‘sắc là thường hằng,’ vào lúc khác, thấy sự nguy hại trong đó, y từ bỏ với ý nghĩ ‘quan điểm này của ta thật thô thiển,’ và y từ bỏ với ý nghĩ ‘không chỉ quan điểm ‘sắc là thường hằng’ là thô thiển, mà cả quan điểm ‘thọ cũng thường hằng... thức cũng thường hằng’ cũng là thô thiển.’ Đối với đoạn kiến và nhất phần thường kiến, phương pháp cũng tương tự. Và như thế nào đối với các uẩn, cũng nên áp dụng như vậy đối với các xứ. Như vậy, họ từ bỏ quan điểm gốc đó, và họ không chấp thủ một quan điểm khác.

သန္တဂ္ဂိဝေဿနာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? အယံ ဥစ္ဆေဒလဒ္ဓိကော အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဂူဟတိ, တဿာ ပန လဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏေ ဝုစ္စမာနေ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပါတုကရိဿတီတိ တိဿော လဒ္ဓိယော ဧကတော ဒဿေတွာ ဝိဘဇိတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

Tại sao (Đức Thế Tôn) bắt đầu bài thuyết pháp Santaggivessanāti? Người theo đoạn kiến này che giấu học thuyết của mình. Nhưng khi những đặc tính của học thuyết đó được nói đến, y sẽ bộc lộ học thuyết của mình. (Nghĩ như vậy), Ngài đã bắt đầu bài thuyết pháp này để trình bày và phân tích ba học thuyết cùng một lúc.

သာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ အာသန္နာ တဏှာဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဝဋ္ဋသံယောဇနဿ သန္တိကေ. အဘိနန္ဒနာယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဂိလိတွာ ပရိယာဒိယနဿ ဂဟဏဿ စ အာသန္နာတိ အတ္ထော. အသာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ဝဋ္ဋေ အရဇ္ဇနဿ အာသန္နာတိအာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Trong các câu bắt đầu bằng Sārāgāya santiketi, (ý nghĩa là) gần với sự nhiễm trước trong vòng luân hồi (vaṭṭa) do năng lực của tham ái, gần với sự trói buộc vào vòng luân hồi bởi kiết sử ái và kiết sử kiến. Abhinandanāyāti có nghĩa là gần với sự nuốt chửng, chiếm đoạt và chấp thủ do năng lực của ái và kiến. Trong các câu bắt đầu bằng Asārāgāya santiketi, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp ‘gần với sự không nhiễm trước trong vòng luân hồi,’ v.v.

ဧတ္ထ စ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂံ, ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂံ. ကထံ? သဿတဝါဒီ ဟိ ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ကုသလံ ကရောတိ, အကုသလံ ကရောန္တော ဘာယတိ, ဝဋ္ဋံ အဿာဒေတိ, အဘိနန္ဒတိ. ဗုဒ္ဓါနံ [Pg.144] ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘူတော သီဃံ လဒ္ဓိံ ဇဟိတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ပန ဣဓလောကပရလောကံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ကုသလံ န ကရောတိ, အကုသလံ ကရောန္တော န ဘာယတိ, ဝဋ္ဋံ န အဿာဒေတိ, နာဘိနန္ဒတိ, ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘာဝေ သီဃံ ဒဿနံ ပဇဟတိ. ပါရမိယော ပူရေတုံ သက္ကောန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, အသက္ကောန္တော အဘိနီဟာရံ ကတွာ သာဝကော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. တသ္မာ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ.

Và ở đây, thường kiến có ít tội lỗi, khó từ bỏ; đoạn kiến có nhiều tội lỗi, dễ từ bỏ. Như thế nào? Vị thường kiến luận biết rằng: ‘Có đời này và đời sau,’ biết rằng: ‘Có quả của các nghiệp thiện và ác,’ làm điều thiện, khi làm điều ác thì sợ hãi, thưởng thức, vui thích trong vòng luân hồi. Khi đối diện với chư Phật hoặc các vị Thinh văn của Phật, vị ấy không thể nhanh chóng từ bỏ tà kiến. Vì thế, thường kiến ấy được gọi là có ít tội lỗi, khó từ bỏ. Còn vị đoạn kiến luận biết rằng: ‘Có đời này và đời sau,’ biết rằng: ‘Có quả của các nghiệp thiện và ác,’ không làm điều thiện, khi làm điều ác thì không sợ hãi, không thưởng thức, không vui thích trong vòng luân hồi, khi đối diện với chư Phật hoặc các vị Thinh văn của Phật, vị ấy nhanh chóng từ bỏ tà kiến. Người có khả năng viên mãn các pháp ba-la-mật, sau khi trở thành Phật; người không có khả năng, sau khi lập nguyện, trở thành Thinh văn rồi nhập Niết-bàn. Vì thế, đoạn kiến được gọi là có nhiều tội lỗi, dễ từ bỏ.

၂၀၂. သော ပန ပရိဗ္ဗာဇကော ဧတမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ – ‘‘မယှံ ဒဿနံ သံဝဏ္ဏေတိ ပသံသတိ, အဒ္ဓါ မေ သုန္ဒရံ ဒဿန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဥက္ကံသေတိ မေ ဘဝန္တိအာဒိမာဟ.

202. Còn du sĩ ấy, không nhận ra ý nghĩa này, đã nhận thấy rằng: ‘(Đức Thế Tôn) tán dương, ca ngợi tà kiến của ta, chắc chắn tà kiến của ta là tốt đẹp,’ nên đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘ukkaṃseti me bhavaṃ’.

ဣဒါနိ ယသ္မာ အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကဉ္ဇိယေနေဝ တိတ္တကာလာဗု, ဥစ္ဆေဒဒဿနေနေဝ ပူရိတော, သော ယထာ ကဉ္ဇိယံ အပ္ပဟာယ န သက္ကာ လာဗုမှိ တေလဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပိတုံ, ပက္ခိတ္တာနိပိ န ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝံ တံ လဒ္ဓိံ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော မဂ္ဂဖလာနံ လာဘာယ, တသ္မာ လဒ္ဓိံ ဇဟာပနတ္ထံ တတြဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝိဂ္ဂဟောတိ ကလဟော. ဧဝမေတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟာဒိအာဒီနဝံ ဒိသွာ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတိ. သော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ဝိဂ္ဂဟာဒိနာ’’တိ တံ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ပဇဟတိ.

Bây giờ, vì du sĩ này giống như quả bầu đắng chứa đầy nước chua, được tràn đầy bởi đoạn kiến; cũng như không thể đổ dầu, mật đường, v.v... vào quả bầu nếu không đổ bỏ nước chua, và dù có đổ vào, chúng cũng không được tiếp nhận (bị hỏng), cũng vậy, nếu không từ bỏ tà kiến ấy, vị ấy không xứng đáng để đắc được Đạo và Quả. Vì thế, để khiến vị ấy từ bỏ tà kiến, (Đức Thế Tôn) đã bắt đầu (bài pháp) bằng ‘tatraggivessana’ v.v... ‘Viggaho’ là sự tranh cãi. ‘Như vậy có sự đoạn trừ các tà kiến này’ có nghĩa là: sau khi thấy sự nguy hại của tranh cãi v.v..., sự đoạn trừ các tà kiến ấy xảy ra. Vì du sĩ ấy, (suy nghĩ rằng): ‘Ta được lợi ích gì với sự tranh cãi này v.v...?’, đã từ bỏ đoạn kiến ấy.

၂၀၅. အထဿ ဘဂဝါ ဝမိတကဉ္ဇိယေ လာဗုမှိ သပ္ပိဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဟဒယေ အမတောသဓံ ပူရေဿာမီတိ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော အယံ ခေါ ပန, အဂ္ဂိဝေဿန, ကာယောတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝမ္မိကသုတ္တေ ဝုတ္တော. အနိစ္စတောတိအာဒီနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ယော ကာယသ္မိံ ကာယဆန္ဒောတိ ယာ ကာယသ္မိံ တဏှာ. သ္နေဟောတိ တဏှာသ္နေဟောဝ. ကာယနွယတာတိ ကာယာနုဂမနဘာဝေါ, ကာယံ အနုဂစ္ဆနကကိလေသောတိ အတ္ထော.

205. Khi ấy, Đức Thế Tôn, giống như người đổ bơ lỏng, mật đường, v.v... vào quả bầu đã được đổ bỏ nước chua, (nghĩ rằng): ‘Ta sẽ làm cho trái tim (của du sĩ) tràn đầy thuốc bất tử,’ trong khi giảng về thiền minh sát, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Này Aggivessana, còn thân này...’. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói trong kinh Vammika. Các (thuật ngữ) bắt đầu bằng ‘anicca’ cũng đã được giải thích chi tiết ở phần trước. ‘Dục về thân ở trong thân’ là lòng tham ái ở trong thân. ‘Sneho’ chính là sự dính mắc của tham ái. ‘Kāyanvayatā’ là trạng thái đi theo thân, có nghĩa là phiền não đi theo thân.

ဧဝံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော တိဿော ခေါတိအာဒိမာဟ. ပုန တာသံယေဝ ဝေဒနာနံ အသမ္မိဿဘာဝံ ဒဿေန္တော ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော [Pg.145] – ယသ္မိံ သမယေ သုခါဒီသု ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, တသ္မိံ သမယေ အညာ ဝေဒနာ အတ္တနော ဝါရံ ဝါ ဩကာသံ ဝါ ဩလောကယမာနာ နိသိန္နာ နာမ နတ္ထိ, အထ ခေါ အနုပ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ ဘိန္နဥဒကပုပ္ဖုဠာ ဝိယ စ အန္တရဟိတာ ဝါ. သုခါပိ ခေါတိအာဒိ တာသံ ဝေဒနာနံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

Sau khi đã chỉ dạy đề mục thiền về sắc như vậy, bây giờ, trong khi chỉ dạy đề mục thiền về vô sắc, Ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘tisso kho’. Lại nữa, trong khi chỉ dạy về trạng thái không pha trộn của chính các thọ ấy, Ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Này Aggivessana, vào lúc nào...’. Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: vào lúc nào vị ấy cảm nhận một thọ trong số các thọ như lạc thọ v.v..., vào lúc ấy, các thọ khác không có cái gọi là đang ngồi chờ đợi đến lượt mình hay cơ hội của mình; mà đúng hơn, chúng hoặc là chưa sanh khởi, hoặc đã biến mất như những bong bóng nước đã vỡ. (Câu) bắt đầu bằng ‘Sukhāpi kho’ được nói để chỉ ra trạng thái tan thành từng mảnh của các thọ ấy.

န ကေနစိ သံဝဒတီတိ တဿတံ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနာပိ သဒ္ဓိံ န သံဝဒတိ, တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဧကစ္စသဿတဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ န ဝိဝဒတိ. ဧဝံ တယောပိ ဝါဒါ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယဉ္စ လောကေ ဝုတ္တန္တိ ယံ လောကေ ကထိတံ ဝေါဟရိတံ, တေန ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တော ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပရာမာသဂ္ဂါဟေန အဂ္ဂဏှန္တော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘Không tranh luận với bất kỳ ai’ có nghĩa là: sau khi chấp thủ thường kiến (và nói rằng): ‘Ta là người theo thường kiến luận,’ vị ấy không tranh luận với cả người theo đoạn kiến luận; sau khi chấp thủ chính kiến ấy (và nói rằng): ‘Ta là người theo thường kiến luận,’ vị ấy không tranh cãi với người theo nhất phần thường kiến luận. Như vậy, cả ba luận thuyết nên được hoán đổi và áp dụng. ‘Và điều được nói trong thế gian’ có nghĩa là: điều gì được nói, được sử dụng trong thế gian, vị ấy sử dụng (ngôn ngữ) đó mà không chấp thủ sai lầm, không nắm giữ bất kỳ pháp nào với sự chấp thủ sai lầm. Và điều này cũng đã được nói:

‘‘ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အရဟံ ကတာဝီ,ခီဏာသဝေါ အန္တိမဒေဟဓာရီ;

အဟံ ဝဒါမီတိပိ သော ဝဒေယျ,မမံ ဝဒန္တီတိပိ သော ဝဒေယျ;

လောကေ သမညံ ကုသလော ဝိဒိတွာ,ဝေါဟာရမတ္တေန သော ဝေါဟရေယျာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅);

“Vị Tỳ-khưu nào là bậc A-la-hán, đã làm xong việc cần làm, đã đoạn tận các lậu hoặc, đang mang thân cuối cùng; vị ấy có thể nói: ‘Tôi nói,’ vị ấy cũng có thể nói: ‘Họ nói với tôi.’ Sau khi biết rõ, thiện xảo về danh xưng trong thế gian, vị ấy có thể sử dụng chúng chỉ bằng cách nói thông thường.” (saṃ. ni. 1.25);

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာ ခေါ စိတ္တ လောကသမညာ လောကနိရုတ္တိယော လောကဝေါဟာရာ လောကပညတ္တိယော, ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၀).

Lại nữa, cũng đã được nói: “Này Citta, đây quả thật là những danh xưng của thế gian, những ngôn ngữ của thế gian, những cách nói thông thường của thế gian, những chế định của thế gian, mà Như Lai sử dụng không chấp thủ.” (dī. ni. 1.440).

၂၀၆. အဘိညာပဟာနမာဟာတိ သဿတာဒီသု တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဿတံ အဘိညာယ ဇာနိတွာ သဿတဿ ပဟာနမာဟ, ဥစ္ဆေဒံ, ဧကစ္စသဿတံ အဘိညာယ ဧကစ္စသဿတဿ ပဟာနံ ဝဒတိ. ရူပံ အဘိညာယ ရူပဿ ပဟာနံ ဝဒတီတိအာဒိနာ နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

206. ‘Ngài nói về sự đoạn trừ bằng thắng trí’ có nghĩa là: trong các pháp tà kiến ấy, như thường kiến v.v..., sau khi biết rõ, liễu tri thường kiến, Ngài nói về sự đoạn trừ thường kiến; sau khi liễu tri đoạn kiến, nhất phần thường kiến, Ngài nói về sự đoạn trừ nhất phần thường kiến. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘sau khi liễu tri sắc, Ngài nói về sự đoạn trừ sắc’.

ပဋိသဉ္စိက္ခတောတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီတိ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂ္ဂဟေတွာဝ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ဧတ္တာဝတာ စေသ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခုဒံ ဝိနောဒေန္တော ဝိယ ပရဿ [Pg.146] အာရဒ္ဓါယ ဓမ္မဒေသနာယ ဉာဏံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တဉ္စေဝ ပတ္တော, သာဝကပါရမီဉာဏဿ စ မတ္ထကံ, သောဠသ စ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော. ဒီဃနခေါ ပန သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော.

‘Paṭisañcikkhato’ là của người đang quán xét. ‘Tâm được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ’ có nghĩa là: do các lậu hoặc đã được diệt tận bằng sự diệt không còn sanh khởi, tâm đã được giải thoát mà không còn nắm giữ. Và với chừng ấy (lời pháp), vị này (Sāriputta), giống như người xua tan cơn đói bằng cách ăn cơm do người khác dọn sẵn, với bài pháp được bắt đầu vì người khác, đã hướng trí tuệ vào, đã phát triển thiền minh sát, đã đắc quả A-la-hán và đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của bậc Thinh văn, và đã an trú sau khi thấu triệt mười sáu loại trí tuệ. Còn Dīghanakha, sau khi đắc quả Dự lưu, đã an trú trong các nơi quy y.

ဘဂဝါ ပန ဣမံ ဒေသနံ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋာ ဩရုယှ ဝေဠုဝနံ ဂန္တွာ သာဝကသန္နိပါတမကာသိ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော သန္နိပါတော အဟောသိ. တတြိမာနိ အင်္ဂါနိ – မာဃနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏမဥပေါသထဒိဝသော, ကေနစိ အနာမန္တိတာနိ ဟုတွာ အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ သန္နိပတိတာနိ အဍ္ဎတေလသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ, တေသု ဧကောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ သောတာပန္န-သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိ-သုက္ခဝိပဿက-အရဟန္တေသု ဝါ အညတရော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဆဠဘိညာဝ, ဧကောပိ စေတ္ထ သတ္ထကေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုနောယေဝါတိ.

Lại nữa, Đức Thế Tôn sau khi kết thúc bài pháp này khi mặt trời vẫn còn hiện hữu, từ núi Gijjhakūṭa đi xuống, đi đến Veḷuvana và đã thực hiện cuộc hội họp các vị Thinh văn. Đã có cuộc hội họp thành tựu bốn chi phần. Ở đây, đây là các chi phần: là ngày uposatha trăng tròn tương ứng với sao Māgha, có một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ khưu đã hội họp lại theo lẽ tự nhiên của chính mình mà không được ai mời gọi, trong số ấy, không có một vị nào là phàm nhân, hoặc là một trong các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, hay A-la-hán thuần quán, tất cả đều là bậc Lục thông, và ở đây, không có một vị nào được gọi là xuất gia bằng cách cạo tóc bằng dao cạo, tất cả đều là những vị Ehi-bhikkhu.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Dīghanakha đã kết thúc.

၅. မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Phần giải thích kinh Māgaṇḍiya

၂၀၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တံ. တတ္ထ အဂျာဂါရေတိ အဂ္ဂိဟောမသာလယံ. တိဏသန္ထာရကေတိ ဒွေ မာဂဏ္ဍိယာ မာတုလော စ ဘာဂိနေယျော စ. တေသု မာတုလော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, ဘာဂိနေယျောပိ သဥပနိဿယော နစိရဿေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. အထဿ ဘဂဝါ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ရမဏီယံ ဒေဝဂဗ္ဘသဒိသံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဟာယ တတ္ထ ဆာရိကတိဏကစဝရာဒီဟိ ဥက္လာပေ အဂျာဂါရေ တိဏသန္ထာရကံ ပညာပေတွာ ပရသင်္ဂဟကရဏတ္ထံ ကတိပါဟံ ဝသိတ္ထ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနုပသင်္ကမီတိ န ကေဝလံ တံဒိဝသမေဝ, ယသ္မာ ပန တံ အဂျာဂါရံ ဂါမူပစာရေ ဒါရကဒါရိကာဟိ ဩကိဏ္ဏံ အဝိဝိတ္တံ, တသ္မာ ဘဂဝါ နိစ္စကာလမ္ပိ ဒိဝသဘာဂံ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ သာယံ ဝါသတ္ထာယ တတ္ထ ဥပဂစ္ဆတိ.

207. Kinh Māgaṇḍiya là kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong ấy, ‘agyāgāre’ là trong nhà lều cúng dường lửa. Về ‘tiṇasanthārake’, có hai người tên Māgaṇḍiya: người cậu và người cháu. Trong hai người ấy, người cậu đã xuất gia và đắc quả A-la-hán, người cháu cũng có sẵn duyên lành, không bao lâu sẽ xuất gia và đắc quả A-la-hán. Khi ấy, Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của vị ấy, đã rời bỏ hương thất thơm ngát, đẹp đẽ như cung điện của chư thiên, và đã ngự trong vài ngày tại nhà lều cúng dường lửa bừa bộn với tro, cỏ, rác rưởi v.v..., sau khi đã cho trải một tấm lót bằng cỏ để nhiếp độ người khác. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. ‘Tenupasaṅkami’ không chỉ có nghĩa là (Ngài) đã đi đến đó chỉ trong ngày hôm ấy; lại nữa, vì rằng nhà lều cúng dường lửa ấy ở trong vùng ngoại ô của làng, đông đúc và không yên tĩnh bởi các bé trai bé gái, do đó Đức Thế Tôn luôn luôn sau khi trải qua phần ban ngày ở trong khu rừng nhỏ ấy, vào buổi chiều, Ngài đi đến đó để nghỉ ngơi.

အဒ္ဒသာ [Pg.147] ခေါ…ပေ… တိဏသန္ထာရကံ ပညတ္တန္တိ ဘဂဝါ အညေသု ဒိဝသေသု တိဏသန္ထာရကံ သံဃရိတွာ သညာဏံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ, တံဒိဝသံ ပန ပညပေတွာဝ အဂမာသိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေတွာဝ အဒ္ဒသ – ‘‘အဇ္ဇ မာဂဏ္ဍိယော ဣဓာဂန္တွာ ဣမံ တိဏသန္ထာရကံ ဒိသွာ ဘာရဒွါဇေန သဒ္ဓိံ တိဏသန္ထာရကံ အာရဗ္ဘ ကထာသလ္လာပံ ကရိဿတိ, အထာဟံ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, သော ဓမ္မံ သုတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. ပရေသံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထမေဝ ဟိ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ’’တိ တိဏသန္ထာရကံ ပညပေတွာဝ အဂမာသိ.

Về câu ‘Addasā kho…pe… tiṇasanthārakaṃ paññattaṃ’, vào những ngày khác, Đức Thế Tôn sau khi cuốn tấm lót bằng cỏ lại và làm dấu thì ra đi, nhưng vào ngày hôm ấy, Ngài đã ra đi sau khi trải sẵn nó ra. Tại sao? Vì khi ấy, vào lúc rạng đông, sau khi quan sát thế gian, Ngài đã thấy: ‘Hôm nay, Māgaṇḍiya sẽ đến đây, thấy tấm lót bằng cỏ này, và sẽ có cuộc đối thoại với Bhāradvāja về tấm lót bằng cỏ. Khi ấy, Ta sẽ đến và thuyết pháp. Vị ấy sau khi nghe pháp sẽ xuất gia nơi Ta và đắc quả A-la-hán. Quả thật, các pháp ba-la-mật đã được Ta thực hành trọn vẹn chính là vì mục đích nhiếp độ những người khác.’ (Vì vậy) Ngài đã ra đi sau khi trải sẵn tấm lót bằng cỏ.

သမဏသေယျာနုရူပံ မညေတိ ဣမံ တိဏသန္ထာရကံ ‘‘သမဏဿ အနုစ္ဆဝိကာ သေယျာ’’တိ မညာမိ. န စ အသညတသမဏဿ နိဝုတ္ထဋ္ဌာနမေတံ. တထာဟေတ္ထ ဟတ္ထေန အာကဍ္ဎိတဋ္ဌာနံ ဝါ ပါဒေန အာကဍ္ဎိတဋ္ဌာနံ ဝါ သီသေန ပဟဋဋ္ဌာနံ ဝါ န ပညာယတိ, အနာကုလော အနာကိဏ္ဏော အဘိန္နော ဆေကေန စိတ္တကာရေန တူလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပညတ္တော ဝိယ. သညတသမဏဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ, ကဿ ဘော ဝသိတဋ္ဌာနန္တိ ပုစ္ဆတိ. ဘူနဟုနောတိ ဟတဝဍ္ဎိနော မရိယာဒကာရကဿ. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဆသု ဒွါရေသု ဝဍ္ဎိပညာပနလဒ္ဓိကတ္တာ. အယဉှိ တဿ လဒ္ဓိ – စက္ခု ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. သောတံ ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အသုတံ သောတဗ္ဗံ, သုတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဃာနံ ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အဃာယိတံ ဃာယိတဗ္ဗံ, ဃာယိတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဇိဝှာ ဗြူဟေတဗ္ဗာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ, အဿာယိတံ သာယိတဗ္ဗံ, သာယိတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ကာယော ဗြူဟေတဗ္ဗော ဝဍ္ဎေတဗ္ဗော, အဖုဋ္ဌံ ဖုသိတဗ္ဗံ, ဖုဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. မနော ဗြူဟေတဗ္ဗော ဝဍ္ဎေတဗ္ဗော, အဝိညာတံ ဝိဇာနိတဗ္ဗံ, ဝိညာတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သော ဆသု ဒွါရေသု ဝဍ္ဎိံ ပညပေတိ. ဘဂဝါ ပန –

‘Samaṇaseyyānurūpaṃ maññe’ có nghĩa là tôi cho rằng tấm lót bằng cỏ này là ‘chỗ nằm thích hợp cho một vị sa-môn’. Và đây không phải là nơi ở của một vị sa-môn không có sự tự chế. Thật vậy, ở đây không thấy rõ dấu vết bị kéo bởi tay, hoặc dấu vết bị kéo bởi chân, hoặc dấu vết bị va chạm bởi đầu; nó không lộn xộn, không bừa bộn, không hư hỏng, giống như được một họa sĩ tài ba dùng cọ vẽ phân định và trải ra. (Đây là) nơi ở của một vị sa-môn có sự tự chế. Này ông, đây là nơi ở của ai vậy? – ông ta hỏi. ‘Bhūnahuno’ có nghĩa là của người hủy hoại sự tăng trưởng, của người tạo ra giới hạn. Tại sao ông ta nói như vậy? Vì ông ta có chủ thuyết chủ trương sự tăng trưởng ở sáu căn môn. Quả thật, đây là chủ thuyết của ông ta: mắt cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa thấy cần phải được thấy, cái đã thấy cần phải được vượt qua. Tai cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa nghe cần phải được nghe, cái đã nghe cần phải được vượt qua. Mũi cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa ngửi cần phải được ngửi, cái đã ngửi cần phải được vượt qua. Lưỡi cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa nếm cần phải được nếm, cái đã nếm cần phải được vượt qua. Thân cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa chạm cần phải được chạm, cái đã chạm cần phải được vượt qua. Ý cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa biết cần phải được biết, cái đã biết cần phải được vượt qua. Như vậy, ông ta chủ trương sự tăng trưởng ở sáu căn môn. Còn Đức Thế Tôn thì –

‘‘စက္ခုနာ သံဝရော သာဓု, သာဓု သောတေန သံဝရော;

ဃာနေန သံဝရော သာဓု, သာဓု ဇိဝှာယ သံဝရော.

“Lành thay, phòng hộ trong con mắt, lành thay, phòng hộ trong lỗ tai; lành thay, phòng hộ trong lỗ mũi, lành thay, phòng hộ trong cái lưỡi.

ကာယေန သံဝရော သာဓု, သာဓု ဝါစာယ သံဝရော;

မနသာ သံဝရော သာဓု, သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝရော;

သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော ဘိက္ခု, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၆၀-၃၆၁) –

Lành thay, phòng hộ trong thân, lành thay, phòng hộ trong lời nói; lành thay, phòng hộ trong ý, lành thay, phòng hộ trong tất cả. Vị tỳ khưu phòng hộ trong tất cả, được giải thoát khỏi mọi khổ đau.” (Pháp Cú 360-361) –

ဆသု [Pg.148] ဒွါရေသု သံဝရံ ပညပေတိ. တသ္မာ သော ‘‘ဝဍ္ဎိဟတော သမဏော ဂေါတမော မရိယာဒကာရကော’’တိ မညမာနော ‘‘ဘူနဟုနော’’တိ အာဟ.

(Ngài) chủ trương sự phòng hộ ở sáu căn môn. Do đó, ông ta, trong khi cho rằng: ‘Sa-môn Gotama là người hủy hoại sự tăng trưởng, là người tạo ra giới hạn,’ đã nói là ‘bhūnahuno’.

အရိယေ ဉာယေ ဓမ္မေ ကုသလေတိ ပရိသုဒ္ဓေ ကာရဏဓမ္မေ အနဝဇ္ဇေ. ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? ဧဝရူပဿ နာမ ဥဂ္ဂတဿ ပညာတဿ ယသဿိနော ဥပရိ ဝါစံ ဘာသမာနေန ဝီမံသိတွာ ဥပဓာရေတွာ မုခေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ဘာသိတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မာ မာ သဟသာ အဘာသိ, မုခေ အာရက္ခံ ဌပေဟီတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှိ နော သုတ္တေ ဩစရတီတိ ယသ္မာ အမှာကံ သုတ္တေ ဧဝံ အာဂစ္ဆတိ, န မယံ မုခါရုဠှိစ္ဆာမတ္တံ ဝဒါမ, သုတ္တေ စ နာမ အာဂတံ ဝဒမာနာ ကဿ ဘာယေယျာမ, တသ္မာ သမ္မုခါပိ နံ ဝဒေယျာမာတိ အတ္ထော. အပ္ပောဿုက္ကောတိ မမ ရက္ခနတ္ထာယ အနုဿုက္ကော အဝါဝဋော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တောဝ နံ ဝဒေယျာတိ မယာ ဝုတ္တောဝ ဟုတွာ အပုစ္ဆိတောဝ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အမ္ဗဇမ္ဗူအာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိယ အပူရယမာနော မယာ ကထိတနိယာမေန ဘဝံ ဘာရဒွါဇော ဝဒေယျ, ဝဒဿူတိ အတ္ထော.

‘Ariye ñāye dhamme kusale’ có nghĩa là trong pháp thanh tịnh, pháp có lý do, không có lỗi lầm. Bằng câu này, (ông ta) trình bày điều gì? Người nói lời chống lại một người nổi tiếng, trứ danh, có danh tiếng như vậy cần phải nói sau khi đã xem xét, suy xét, và đặt sự phòng hộ ở miệng. Do đó, (ông ta) trình bày rằng: ‘Đừng nói năng vội vàng, hãy đặt sự phòng hộ ở miệng.’ ‘Evañhi no sutte ocarati’ có nghĩa là: ‘Bởi vì trong kinh điển của chúng tôi có nói đến như vậy, chúng tôi không nói những gì chỉ vừa ý thích nơi cửa miệng, và khi nói điều đã được đề cập trong kinh điển thì chúng tôi sợ ai chứ, do đó chúng tôi cũng sẽ nói điều ấy ngay trước mặt vị ấy.’ ‘Appossukko’ có nghĩa là: ‘Hãy trở nên không bận tâm, không lo lắng cho việc bảo vệ tôi.’ ‘Vuttova naṃ vadeyyā’ có nghĩa là: ‘Sau khi đã được tôi nói, không cần được hỏi, ngài Bhāradvāja hãy nêu lên vấn đề và nói theo phương cách đã được tôi trình bày, giống như người ta lấy xoài, trám v.v... và làm cho đầy. Hãy nói đi.’

၂၀၈. အဿောသိ ခေါတိ သတ္ထာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ မာဂဏ္ဍိယံ တတ္ထ အာဂတံ အဒ္ဒသ, ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဘာသမာနာနံ ဒိဗ္ဗသောတေန သဒ္ဒမ္ပိ အဿောသိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတော. သံဝိဂ္ဂေါတိ ပီတိသံဝေဂေန သံဝိဂ္ဂေါ စလိတော ကမ္ပိတော. တဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နေဝ မာဂဏ္ဍိယေန သမဏဿ ဂေါတမဿ အာရောစိတံ, န မယာ. အမှေ မုဉ္စိတွာ အညော ဧတ္ထ တတိယောပိ နတ္ထိ, သုတော ဘဝိဿတိ အမှာကံ သဒ္ဒေါ တိခိဏသောတေန ပုရိသေနာ’’တိ. အထဿ အဗ္ဘန္တရေ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နဝနဝုတိလောမကူပသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော’’တိ. အထ ခေါ မာဂဏ္ဍိယော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပဘိန္နမုခံ ဝိယ ဗီဇံ ပရိပါကဂတံ ဉာဏံ, တသ္မာ သန္နိသီဒိတုံ အသက္ကောန္တော အာဟိဏ္ဍမာနော ပုန သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ မာဂဏ္ဍိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

208. Assosi kho có nghĩa là: đức Thế Tôn, sau khi khuếch trương ánh sáng, đã nhìn thấy Māgaṇḍiya đến nơi ấy bằng thiên nhãn, và cũng đã nghe được tiếng nói chuyện của hai người bằng thiên nhĩ. Paṭisallānā vuṭṭhito có nghĩa là: đã xuất khỏi quả thiền định. Saṃviggo có nghĩa là: xúc động, dao động, rung động với sự chấn động của hỷ lạc. Vị ấy quả thật đã nghĩ như vầy: “Chẳng phải Māgaṇḍiya đã báo cho sa-môn Gotama, cũng chẳng phải do ta. Ngoài chúng ta ra, ở đây không có người thứ ba nào khác. Âm thanh của chúng ta hẳn đã được vị nhân sĩ có thính giác bén nhạy nghe thấy.” Bấy giờ, hỷ sanh khởi bên trong vị ấy và làm cho chín mươi chín ngàn lỗ chân lông của ông dựng đứng lên. Do đó, có lời nói rằng: “xúc động, lông tóc dựng đứng.” Atha kho māgaṇḍiyo paribbājako có nghĩa là: trí tuệ của du sĩ đã chín muồi như hạt giống đã nứt mầm, vì thế, không thể ngồi yên một chỗ, ông đi tới đi lui rồi lại đến gần đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Để chỉ rõ điều ấy, câu bắt đầu bằng “Atha kho māgaṇḍiyo” đã được nói đến.

၂၀၉. သတ္ထာ – ‘‘ဧဝံ ကိရ တွံ, မာဂဏ္ဍိယ, မံ အဝစာ’’တိ အဝတွာဝ စက္ခုံ ခေါ, မာဂဏ္ဍိယာတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန [Pg.149] ရူပံ စက္ခုဿ အာရာမောတိ စက္ခု ရူပါရာမံ. ရူပေ ရတန္တိ ရူပရတံ. ရူပေန စက္ခု အာမောဒိတံ ပမောဒိတန္တိ ရူပသမုဒိတံ. ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ. ဂုတ္တန္တိ ဂေါပိတံ. ရက္ခိတန္တိ ဌပိတရက္ခံ. သံဝုတန္တိ ပိဟိတံ. သံဝရာယာတိ ပိဓာနတ္ထာယ.

209. Đức Thế Tôn, không nói rằng: “Này Māgaṇḍiya, có phải ông đã nói với ta như vậy không?”, mà đã bắt đầu bài pháp thoại cho du sĩ bằng câu: “Này Māgaṇḍiya, con mắt...”. Trong đó, theo nghĩa là nơi trú ngụ, sắc là khu vườn của mắt, do đó mắt là rūpārāma (vui thích trong sắc). Thích thú trong sắc, do đó là rūparata (ham mê sắc). Mắt được sắc làm cho hoan hỷ, vui mừng, do đó là rūpasamudita (vui mừng trong sắc). Dantaṃ có nghĩa là không có gai nhọn. Guttaṃ có nghĩa là được canh giữ. Rakkhitaṃ có nghĩa là có người canh gác. Saṃvutaṃ có nghĩa là được đóng lại. Saṃvarāya có nghĩa là để đóng lại.

၂၁၀. ပရိစာရိတပုဗ္ဗောတိ အဘိရမိတပုဗ္ဗော. ရူပပရိဠာဟန္တိ ရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနပရိဠာဟံ. ဣမဿ ပန တေ, မာဂဏ္ဍိယ, ကိမဿ ဝစနီယန္တိ ဣမဿ ရူပံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ တယာ ကိံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ အဿ, ဝုဍ္ဎိဟတော မရိယာဒကာရကောတိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆတိ. န ကိဉ္စိ, ဘော ဂေါတမာတိ, ဘော ဂေါတမ, ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

210. Paricāritapubbo có nghĩa là đã từng vui thích. Rūpapariḷāhaṃ có nghĩa là sự phiền não phát sanh do duyên vào sắc. Imassa pana te, māgaṇḍiya, kimassa vacanīyaṃ có nghĩa là: đối với vị lậu tận đã đạt đến A-la-hán quả sau khi liễu tri sắc pháp này, này Māgaṇḍiya, ông có lời gì để nói chăng? Có nên nói lời này: ‘là người hủy hoại sự tăng trưởng, là người tạo ra giới hạn,’ hay không nên nói? – Ngài hỏi như vậy. Na kiñci, bho gotama có nghĩa là: thưa tôn giả Gotama, không có gì để nói cả. Đối với các căn còn lại, phương pháp cũng tương tự.

၂၁၁. ဣဒါနိ ယသ္မာ တယာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, အဟဉ္စ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, တသ္မာ အဟမ္ပိ တေ န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ အဟံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တဿ မယှံ မာဂဏ္ဍိယာတိ ဂိဟိကာလေ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ. တတ္ထ ဝဿိကောတိအာဒီသု ယတ္ထ သုခံ ဟောတိ ဝဿကာလေ ဝသိတုံ, အယံ ဝဿိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဝဿံ ဝါသော ဝဿံ, ဝဿံ အရဟတီတိ ဝဿိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

211. Bây giờ, vì ông không có gì để nói về một vị lậu tận đã đạt đến A-la-hán quả sau khi liễu tri năm uẩn, và ta cũng đã liễu tri năm uẩn mà đạt đến bậc Nhất thiết trí, do đó, để chỉ ra rằng ông cũng không có gì để nói về ta, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ahaṃ kho pana. Tassa mayhaṃ māgaṇḍiya có nghĩa là: Ngài nói, chỉ ra sự sung túc của mình vào thời còn tại gia. Trong đó, ở các từ vassiko v.v., nơi nào sống thoải mái trong mùa mưa, nơi đó là vassiko (dành cho mùa mưa). Đối với các từ khác cũng theo phương pháp tương tự. Đây là ngữ nghĩa của từ: vassaṃ là trú trong mùa mưa; arahati là thích hợp, do đó vassiko là thích hợp cho mùa mưa. Đối với các từ khác cũng theo phương pháp tương tự.

တတ္ထ ဝဿိကော ပါသာဒေါ နာတိဥစ္စော ဟောတိ နာတိနီစော, ဒွါရဝါတပါနာနိပိဿ နာတိတနူနိ နာတိဗဟူနိ, ဘူမတ္ထရဏပစ္စတ္ထရဏခဇ္ဇဘောဇ္ဇာနိပေတ္ထ မိဿကာနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. ဟေမန္တိကေ ထမ္ဘာပိ ဘိတ္တိယောပိ နီစာ ဟောန္တိ, ဒွါရဝါတပါနာနိ တနုကာနိ သုခုမစ္ဆိဒ္ဒါနိ. ဥဏှပဝေသနတ္ထာယ ဘိတ္တိနိယူဟာနိ နီဟရီယန္တိ. ဘူမတ္ထရဏပစ္စတ္ထရဏနိဝါသနပါရုပနာနိ ပနေတ္ထ ဥဏှဝီရိယာနိ ကမ္ဗလာဒီနိ ဝဋ္ဋန္တိ. ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ သိနိဒ္ဓံ ကဋုကသန္နိဿိတဉ္စ. ဂိမှိကေ ထမ္ဘာပိ ဘိတ္တိယောပိ ဥစ္စာ ဟောန္တိ. ဒွါရဝါတပါနာနိ ပနေတ္ထ ဗဟူနိ ဝိပုလဇာလာနိ ဘဝန္တိ. ဘူမတ္ထရဏာဒီနိ ဒုကူလမယာနိ ဝဋ္ဋန္တိ, ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာနိ မဓုရရသသီတဝီရိယာနိ. ဝါတပါနသမီပေသု စေတ္ထ နဝ စာဋိယော ဌပေတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလာဒီဟိ သဉ္ဆာဒေန္တိ. တေသု တေသု ပဒေသေသု ဥဒကယန္တာနိ [Pg.150] ကရောန္တိ, ယေဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဝိယ ဥဒကဓာရာ နိက္ခမန္တိ.

Trong đó, cung điện mùa mưa không quá cao, không quá thấp; cửa ra vào và cửa sổ cũng không quá ít, không quá nhiều; các vật trải sàn, tấm phủ, vật thực cứng và mềm ở đây chỉ thích hợp loại hỗn hợp (ấm). Trong cung điện mùa đông, các cột và tường đều thấp; cửa ra vào và cửa sổ thì ít và có khe hở nhỏ. Các phần nhô ra của tường được đưa ra ngoài để đón hơi ấm. Các vật trải sàn, tấm phủ, y phục và chăn mền ở đây thích hợp loại có tính ấm như len dạ v.v. Vật thực cứng và mềm thì béo và có vị cay. Trong cung điện mùa hạ, các cột và tường đều cao. Cửa ra vào và cửa sổ ở đây thì nhiều và có lưới mắt cáo lớn. Các vật trải sàn v.v. làm bằng vải lụa mịn thì thích hợp; vật thực cứng và mềm có vị ngọt và tính mát. Và ở đây, gần các cửa sổ, người ta đặt những chiếc vại mới, đổ đầy nước và phủ lên bằng hoa súng xanh v.v. Ở nhiều nơi khác nhau, họ làm các máy phun nước, từ đó các dòng nước tuôn ra như thể trời đang mưa.

ဗောဓိသတ္တဿ ပန အဋ္ဌသတသုဝဏ္ဏဃဋေ စ ရဇတဃဋေ စ ဂန္ဓောဒကဿ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလဂစ္ဆကေ ကတွာ သယနံ ပရိဝါရေတွာ ဌပယိံသု. မဟန္တေသု လောဟကဋာဟေသု ဂန္ဓကလလံ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလပဒုမပုဏ္ဍရီကာနိ ရောပေတွာ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ တတ္ထ တတ္ထ ဌပေသုံ. သူရိယရသ္မီဟိ ပုပ္ဖာနိ ပုပ္ဖန္တိ. နာနာဝိဓာ ဘမရဂဏာ ပါသာဒံ ပဝိသိတွာ ပုပ္ဖေသု ရသံ ဂဏှန္တာ ဝိစရန္တိ. ပါသာဒေါ အတိသုဂန္ဓော ဟောတိ. ယမကဘိတ္တိယာ အန္တရေ လောဟနာဠိံ ဌပေတွာ နဝဘူမိကပါသာဒဿ ဥပရိ အာကာသင်္ဂဏေ ရတနမဏ္ဍပမတ္ထကေ သုခုမစ္ဆိဒ္ဒကံ ဇာလံ ဗဒ္ဓံ အဟောသိ. ဧကသ္မိံ ဌာနေ သုက္ခမဟိံသစမ္မံ ပသာရေတိ. ဗောဓိသတ္တဿ ဥဒကကီဠနဝေလာယ မဟိံသစမ္မေ ပါသာဏဂုဠေ ခိပန္တိ, မေဃထနိတသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ယန္တံ ပရိဝတ္တေန္တိ, ဥဒကံ အဘိရုဟိတွာ ဇာလမတ္ထကေ ပတတိ, ဝဿပတနသလိလံ ဝိယ ဟောတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော နီလပဋံ နိဝါသေတိ, နီလပဋံ ပါရုပတိ, နီလပသာဓနံ ပသာဓေတိ. ပရိဝါရာပိဿ စတ္တာလီသနာဋကသဟဿာနိ နီလဝတ္ထာဘရဏာနေဝ နီလဝိလေပနာနိ ဟုတွာ မဟာပုရိသံ ပရိဝါရေတွာ ရတနမဏ္ဍပံ ဂစ္ဆန္တိ. ဒိဝသဘာဂံ ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တော သီတလံ ဥတုသုခံ အနုဘောတိ.

Hơn nữa, đối với Bồ-tát, người ta đã đổ đầy nước thơm vào một trăm lẻ tám bình vàng và bình bạc, trồng thành các bụi hoa súng xanh, rồi đặt xung quanh giường ngủ. Trong những chảo đồng lớn, họ đổ đầy bột thơm, trồng các loại hoa súng xanh, hoa sen, hoa sen trắng, rồi đặt ở nhiều nơi để hút hơi nóng. Các loài hoa nở rộ dưới ánh nắng mặt trời. Nhiều đàn ong khác nhau bay vào cung điện, đi lại hút mật hoa. Cung điện trở nên vô cùng thơm ngát. Giữa hai lớp tường, người ta đặt một ống đồng, và trên đỉnh cung điện chín tầng, trên sân thượng, trên nóc của lương đình bằng ngọc, một tấm lưới có lỗ nhỏ được giăng ra. Ở một nơi, một tấm da trâu khô được trải ra. Vào lúc Bồ-tát vui đùa dưới nước, người ta ném những viên sỏi đá lên tấm da trâu, tạo ra âm thanh như tiếng sấm. Bên dưới, họ cho vận hành một cỗ máy, nước được bơm lên và rơi xuống trên tấm lưới, trông như nước mưa rơi. Khi ấy, Bồ-tát mặc y phục màu xanh, khoác y phục màu xanh, trang điểm bằng đồ trang sức màu xanh. Đoàn tùy tùng của ngài gồm bốn mươi ngàn vũ nữ, cũng mặc y phục, trang sức và thoa phấn sáp màu xanh, vây quanh bậc Đại nhân và đi đến lương đình bằng ngọc. Vui đùa dưới nước trong một phần của ngày, ngài tận hưởng sự thoải mái mát mẻ của thời tiết.

ပါသာဒဿ စတူသု ဒိသာသု စတ္တာရော သရာ ဟောန္တိ. ဒိဝါကာလေ နာနာဝဏ္ဏသကုဏဂဏာ ပါစီနသရတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိရဝမာနာ ပါသာဒမတ္ထကေန ပစ္ဆိမသရံ ဂစ္ဆန္တိ. ပစ္ဆိမသရတော ဝုဋ္ဌာယ ပါစီနသရံ, ဥတ္တရသရတော ဒက္ခိဏသရံ, ဒက္ခိဏသရတော ဥတ္တရသရံ ဂစ္ဆန္တိ, အန္တရဝဿသမယော ဝိယ ဟောတိ. ဟေမန္တိကပါသာဒေါ ပန ပဉ္စဘူမိကော အဟောသိ, ဝဿိကပါသာဒေါ သတ္တဘူမိကော.

Bốn phía của lâu đài có bốn hồ sen. Vào ban ngày, các đàn chim đủ màu sắc bay lên từ hồ phía đông, vừa bay vừa hót líu lo, bay qua nóc lâu đài đến hồ phía tây. (Chúng) bay lên từ hồ phía tây đến hồ phía đông, từ hồ phía bắc đến hồ phía nam, từ hồ phía nam đến hồ phía bắc, cảnh tượng giống như giữa mùa mưa. Vả lại, lâu đài mùa đông có năm tầng, lâu đài mùa mưa có bảy tầng.

နိပ္ပုရိသေဟီတိ ပုရိသဝိရဟိတေဟိ. န ကေဝလဉ္စေတ္ထ တူရိယာနေဝ နိပ္ပုရိသာနိ, သဗ္ဗဋ္ဌာနာနိပိ နိပ္ပုရိသာနေဝ. ဒေါဝါရိကာပိ ဣတ္ထိယောဝ, နှာပနာဒိပရိကမ္မကရာပိ ဣတ္ထိယောဝ. ရာဇာ ကိရ – ‘‘တထာရူပံ ဣဿရိယသုခသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ ပုရိသံ ဒိသွာ ပရိသင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာ မေ ပုတ္တဿ [Pg.151] မာ အဟောသီ’’တိ သဗ္ဗကိစ္စေသု ဣတ္ထိယောဝ ဌပေသိ. တာယ ရတိယာ ရမမာနောတိ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

(Cụm từ) Nippurisehi có nghĩa là không có nam nhân. Và ở đây, không chỉ các nhạc công là không có nam nhân, mà tất cả các nơi cũng đều không có nam nhân. Người gác cổng cũng là nữ nhân, những người phục vụ tắm gội v.v... cũng là nữ nhân. Tương truyền, đức vua (nghĩ rằng): “Khi (con ta) đang hưởng thụ sự sung túc, an lạc, và quyền uy như thế, nếu thấy một người đàn ông, sự nghi ngại sẽ khởi lên. Mong rằng sự nghi ngại ấy đừng khởi lên cho con trai ta,” nên đã sắp đặt chỉ toàn nữ nhân trong mọi công việc. Câu nói tāya ratiyā ramamāno (vui thích với sự hoan lạc ấy) này được nói ra nhắm đến sự hoan lạc trong quả thiền chứng của thiền thứ tư.

၂၁၂. ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ခတ္တိယာနံ သေတစ္ဆတ္တသ္မိံယေဝ ပတ္ထနာ ဟောတိ, မဟာ စ နေသံ ပပဉ္စော, ဗြာဟ္မဏာ မန္တေဟိ အတိတ္တာ မန္တေ ဂဝေသန္တာ ဝိစရန္တိ, ဂဟပတိနော ပန မုဒ္ဒါဂဏနမတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သမ္ပတ္တိံယေဝ အနုဘဝန္တိ, တသ္မာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏေ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ’’တိ အာဟ. အာဝဋ္ဋေယျာတိ မာနုသကကာမဟေတု အာဝဋ္ဋော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အဘိက္ကန္တတရာတိ ဝိသိဋ္ဌတရာ. ပဏီတတရာတိ အတပ္ပကတရာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

212. Về câu Gahapati vā gahapatiputto vā (hoặc là gia chủ, hoặc là con của gia chủ), vì rằng hàng Sát-đế-lỵ chỉ có ước nguyện về lọng trắng, và sự trì hoãn của họ thì lớn lao; hàng Bà-la-môn không thỏa mãn với các câu thần chú, họ đi lang thang tìm kiếm các câu thần chú; còn các gia chủ, kể từ khi học được phép tính nhẩm, họ chỉ hưởng thụ tài sản. Do đó, không đề cập đến hàng Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn, Ngài đã nói: “hoặc là gia chủ, hoặc là con của gia chủ”. Āvaṭṭeyyā có nghĩa là: liệu có sự quay trở lại vì nguyên nhân là dục lạc của cõi người chăng? Abhikkantatarā nghĩa là thù thắng hơn. Paṇītatarā nghĩa là càng khó làm cho thỏa mãn hơn. Và điều này cũng đã được nói:

‘‘ကုသဂ္ဂေနုဒကမာဒါယ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ မိနေ;

ဧဝံ မာနုသကာ ကာမာ, ဒိဗ္ဗကာမာန သန္တိကေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၈၉) –

“Lấy nước bằng ngọn cỏ kusa, rồi đo nước trong đại dương; cũng vậy, các dục lạc của cõi người so với các dục lạc của cõi trời.”

သမဓိဂယှ တိဋ္ဌတီတိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဂဏှိတွာ တတော ဝိသိဋ္ဌတရာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ.

Samadhigayha tiṭṭhati có nghĩa là: sau khi nắm giữ được lạc thú cõi trời, (vị ấy) an trú, trở nên thù thắng hơn thế nữa.

ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဂဟပတိဿ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမင်္ဂီဘူတကာလော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ တီသု ပါသာဒေသု စတ္တာလီသသဟဿဣတ္ထိမဇ္ဈေ မောဒနကာလော, တဿ သုစရိတံ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တကာလော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ အဘိနိက္ခမနံ ကတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလော, တဿ နန္ဒနဝနေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိဝတ္တနကာလော, တဿ မာနုသကာနံ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနံ အပတ္ထနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိနာမေန္တဿ ဟီနဇနသုခဿ အပတ္ထနကာလောတိ.

Ở đây, sự so sánh ví dụ cần được hiểu như sau: Thời gian vị gia chủ đầy đủ năm dục trưởng dưỡng cũng giống như thời gian Bồ-tát hoan hỷ giữa bốn mươi ngàn nữ nhân trong ba lâu đài; thời gian vị ấy sau khi viên mãn thiện hạnh được tái sanh lên cõi trời cũng giống như thời gian Bồ-tát sau khi xuất gia đã chứng ngộ nhất thiết trí tại Bồ-đề đoàn; thời gian vị ấy hưởng thụ tài sản ở vườn Nandana cũng giống như thời gian đức Như Lai sống trong sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư; thời gian vị ấy không còn mong cầu năm dục trưởng dưỡng của cõi người cũng giống như thời gian đức Như Lai, trong khi sống với sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư, không còn mong cầu lạc thú thấp kém của con người.

၂၁၃. သုခီတိ ပဌမံ ဒုက္ခိတော ပစ္ဆာ သုခိတော အဿ. သေရီတိ ပဌမံ ဝေဇ္ဇဒုတိယကော ပစ္ဆာ သေရီ ဧကကော ဘဝေယျ. သယံဝသီတိ ပဌမံ ဝေဇ္ဇဿ ဝသေ ဝတ္တမာနော ဝေဇ္ဇေန နိသီဒါတိ ဝုတ္တေ နိသီဒိ, နိပဇ္ဇာတိ ဝုတ္တေ နိပဇ္ဇိ, ဘုဉ္ဇာတိ ဝုတ္တေ ဘုဉ္ဇိ, ပိဝါတိ ဝုတ္တေ ပိဝိ, ပစ္ဆာ သယံဝသီ ဇာတော. ယေန ကာမံ [Pg.152] ဂမောတိ ပဌမံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တုံ နာလတ္ထ, ပစ္ဆာ ရောဂေ ဝူပသန္တေ ဝနဒဿန-ဂိရိဒဿန-ပဗ္ဗတဒဿနာဒီသုပိ ယေနကာမံ ဂမော ဇာတော, ယတ္ထ ယတ္ထေဝ ဂန္တုံ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဂစ္ဆေယျ.

213. Sukhī (an lạc): trước kia đau khổ, sau này được an lạc. Serī (tự do): trước kia có thầy thuốc làm bạn đồng hành, sau này được tự do, đi một mình. Sayaṃvasī (tự chủ): trước kia sống dưới sự kiểm soát của thầy thuốc, khi thầy thuốc bảo “Hãy ngồi”, thì ngồi; bảo “Hãy nằm”, thì nằm; bảo “Hãy ăn”, thì ăn; bảo “Hãy uống”, thì uống; sau này trở nên tự chủ. Yenakāmaṃgamo (đi đâu tùy thích): trước kia không thể đi đến nơi mình mong muốn, sau này khi bệnh đã thuyên giảm, có thể đi tùy thích để ngắm rừng, ngắm đồi, ngắm núi, v.v... muốn đi đến nơi nào, liền có thể đi đến nơi đó.

ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပုရိသဿ ကုဋ္ဌိကာလော ဝိယ ဟိ ဗောဓိသတ္တဿ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသနကာလော, အင်္ဂါရကပလ္လံ ဝိယ ဧကံ ကာမဝတ္ထု, ဒွေ ကပလ္လာနိ ဝိယ ဒွေ ဝတ္ထူနိ, သက္ကဿ ပန ဒေဝရညော အဍ္ဎတေယျကောဋိယာနိ အင်္ဂါရကပလ္လာနိ ဝိယ အဍ္ဎတိယနာဋကကောဋိယော, နခေဟိ ဝဏမုခါနိ တစ္ဆေတွာ အင်္ဂါရကပလ္လေ ပရိတာပနံ ဝိယ ဝတ္ထုပဋိသေဝနံ, ဘေသဇ္ဇံ အာဂမ္မ အရောဂကာလော ဝိယ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ နိက္ခမ္မ ဗုဒ္ဓဘူတကာလေ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိဝတ္တနကာလော, အညံ ကုဋ္ဌိပုရိသံ ဒိသွာ အပတ္ထနကာလော ဝိယ တာယ ရတိယာ ဝီတိနာမေန္တဿ ဟီနဇနရတိယာ အပတ္ထနကာလောတိ.

Ở đây cũng vậy, đây là sự so sánh ví dụ: Thời gian người đàn ông bị bệnh phong cũng giống như thời gian Bồ-tát sống giữa gia đình; hố than hồng cũng giống như một đối tượng của dục lạc; hai hố (than) cũng giống như hai đối tượng; còn đối với Sakka, vua của các vị trời, hai mươi lăm triệu hố than hồng cũng giống như hai mươi lăm triệu vũ nữ; việc dùng móng tay cào rách miệng vết thương rồi hơ trên hố than hồng cũng giống như việc thụ hưởng các đối tượng dục lạc; thời gian không còn bệnh tật nhờ vào thuốc men cũng giống như thời gian, sau khi thấy được sự nguy hại trong các dục lạc và lợi ích của sự xuất ly, Ngài đã xuất gia và khi thành Phật, sống trong sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư; thời gian không còn mong muốn khi thấy một người bệnh phong khác cũng giống như thời gian, trong khi sống với sự hoan lạc ấy, Ngài không còn mong muốn sự hoan lạc thấp kém của con người.

၂၁၄. ဥပဟတိန္ဒြိယောတိ ကိမိရကုဋ္ဌေန နာမ ဥပဟတကာယပ္ပသာဒေါ. ဥပဟတိန္ဒြိယာတိ ဥပဟတပညိန္ဒြိယာ. တေ ယထာ သော ဥပဟတကာယိန္ဒြိယော ကုဋ္ဌီ ဒုက္ခသမ္ဖဿသ္မိံယေဝ အဂ္ဂိသ္မိံ သုခမိတိ ဝိပရီတသညံ ပစ္စလတ္ထ, ဧဝံ ပညိန္ဒြိယဿ ဥပဟတတ္တာ ဒုက္ခသမ္ဖဿေသွေဝ ကာမေသု သုခမိတိ ဝိပရီတသညံ ပစ္စလတ္ထုံ.

214. Upahatindriyo (các căn bị tổn hại): do bệnh phong gọi là kimira, thân tịnh sắc bị tổn hại. Upahatindriyā (các căn bị tổn hại): (chúng sanh) có tuệ căn bị tổn hại. Giống như người bệnh phong có thân căn bị tổn hại đó đã có được tưởng điên đảo rằng “đây là lạc” đối với ngọn lửa vốn chỉ có khổ xúc, cũng vậy, do tuệ căn bị tổn hại, những chúng sanh ấy đã có được tưởng điên đảo rằng “đây là lạc” đối với các dục lạc vốn chỉ có khổ xúc.

၂၁၅. အသုစိတရာနိ စေဝါတိအာဒီသု ပကတိယာဝ တာနိ အသုစီနိ စ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ စ ပူတီနိ စ, ဣဒါနိ ပန အသုစိတရာနိ စေဝ ဒုဂ္ဂန္ဓတရာနိ စ ပူတိတရာနိ စ ဟောန္တိ. ကာစီတိ တဿ ဟိ ပရိတာပေန္တဿ စ ကဏ္ဍူဝန္တဿ စ ပါဏကာ အန္တော ပဝိသန္တိ, ဒုဋ္ဌလောဟိတဒုဋ္ဌပုဗ္ဗာ ပဂ္ဃရန္တိ. ဧဝမဿ ကာစိ အဿာဒမတ္တာ ဟောတိ.

215. Về câu Asucitarāni ceva (càng bất tịnh hơn) v.v... Vốn dĩ tự nhiên, chúng (các vết thương) đã bất tịnh, hôi thối, và mưng mủ; nhưng bây giờ, chúng lại càng trở nên bất tịnh hơn, hôi thối hơn, và mưng mủ hơn. Kāci (một chút): Đối với người đang hơ nóng và gãi ngứa ấy, các sinh vật nhỏ chui vào bên trong, máu mủ xấu chảy ra. Như vậy, đối với người ấy, có một chút gì đó gọi là vị ngọt.

အာရောဂျပရမာတိ ဂါထာယ ယေ ကေစိ ဓနလာဘာ ဝါ ယသလာဘာ ဝါ ပုတ္တလာဘာ ဝါ အတ္ထိ, အာရောဂျံ တေသံ ပရမံ ဥတ္တမံ, နတ္ထိ တတော ဥတ္တရိတရော လာဘောတိ, အာရောဂျပရမာ လာဘာ. ယံကိဉ္စိ ဈာနသုခံ ဝါ မဂ္ဂသုခံ ဝါ ဖလသုခံ ဝါ အတ္ထိ, နိဗ္ဗာနံ တတ္ထ ပရမံ, နတ္ထိ တတော ဥတ္တရိတရံ သုခန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂါနန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂဂမနေနေဝ အမတဂါမီနံ အဋ္ဌင်္ဂိကော ခေမော, နတ္ထိ တတော ခေမတရော [Pg.153] အညော မဂ္ဂေါ. အထ ဝါ ခေမံ အမတဂါမိနန္တိ ဧတ္ထ ခေမန္တိပိ အမတန္တိပိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမံ. ယာဝတာ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာ ပရပ္ပဝါဒါ ခေမဂါမိနော စ အမတဂါမိနော စာတိ လဒ္ဓိဝသေန ဂဟိတာ, သဗ္ဗေသံ တေသံ ခေမအမတဂါမီနံ မဂ္ဂါနံ အဋ္ဌင်္ဂိကော ပရမော ဥတ္တမောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

Trong câu kệ bắt đầu bằng Ārogyaparamā: Bất cứ sự được của cải nào, được danh vọng nào, hay được con cái nào có mặt, trong số các sự được ấy, sự không bệnh tật là cao cả, là tối thượng. Không có sự được nào cao hơn thế, vì vậy (có câu) sức khỏe là lợi lộc tối thượng. Bất cứ lạc của thiền nào, lạc của đạo nào, hay lạc của quả nào có mặt, trong số các lạc ấy, Níp-bàn là tối thượng. Không có lạc nào cao hơn thế, vì vậy (có câu) Níp-bàn là lạc tối thượng. Về câu Aṭṭhaṅgiko maggānaṃ (Bát chi đạo trong các con đường): Đối với các con đường trong giai đoạn đầu đưa đến bất tử chỉ bằng cách đi trong giai đoạn đầu, Bát chi đạo là an ổn. Không có con đường nào khác an ổn hơn thế. Hoặc là, trong câu khemaṃ amatagāminaṃ (đưa đến an ổn, bất tử) này, cả 'khema' (an ổn) và 'amata' (bất tử) đều là tên gọi của Níp-bàn. Có nhiều chủ thuyết ngoại đạo của các Sa-môn, Bà-la-môn được chấp thủ theo sở kiến của họ rằng (chủ thuyết của họ) đưa đến an ổn và đưa đến bất tử. Trong tất cả các con đường đưa đến an ổn, bất tử ấy, Bát chi đạo là cao cả, là tối thượng. Đây là ý nghĩa ở đây.

၂၁၆. အာစရိယပါစရိယာနန္တိ အာစရိယာနဉ္စေဝ အာစရိယာစရိယာနဉ္စ. သမေတီတိ ဧကနာဠိယာ မိတံ ဝိယ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ သဒိသံ ဟောတိ နိန္နာနာကရဏံ. အနောမဇ္ဇတီတိ ပါဏိံ ဟေဋ္ဌာ ဩတာရေန္တော မဇ္ဇတိ – ‘‘ဣဒံ တံ, ဘော ဂေါတမ, အာရောဂျံ, ဣဒံ တံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ကာလေန သီသံ ကာလေန ဥရံ ပရိမဇ္ဇန္တော ဧဝမာဟ.

216. Ācariyapācariyānaṃ nghĩa là: của các vị thầy và của các vị thầy của thầy. Sameti nghĩa là: trở nên tương đồng, không có sự khác biệt, giống như được đong bằng một ống đong, giống như được cân bằng một cái cân. Anomajjati nghĩa là: vừa đưa tay xuống dưới vừa xoa bóp. Vừa lúc thì xoa đầu, lúc thì xoa ngực, ông ta đã nói như vầy: "Thưa ngài Gotama, đây là sự không bệnh tật, đây là Níp-bàn."

၂၁၇. ဆေကန္တိ သမ္ပန္နံ. သာဟုဠိစီရေနာတိ ကာဠကေဟိ ဧဠကလောမေဟိ ကတထူလစီရေန. သင်္ကာရစောဠကေနာတိပိ ဝဒန္တိ. ဝါစံ နိစ္ဆာရေယျာတိ ကာလေန ဒသာယ ကာလေန အန္တေ ကာလေန မဇ္ဈေ ပရိမဇ္ဇန္တော နိစ္ဆာရေယျ, ဝဒေယျာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗကေဟေသာတိ ပုဗ္ဗကေဟိ ဧသာ. ဝိပဿီပိ ဟိ ဘဂဝါ…ပေ… ကဿပေါပိ ဘဂဝါ စတုပရိသမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ, ‘‘အတ္ထနိဿိတဂါထာ’’တိ မဟာဇနော ဥဂ္ဂဏှိ. သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အပရဘာဂေ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အန္တရံ ပဝိဋ္ဌာ. တေ ပေါတ္ထကဂတံ ကတွာ ပဒဒွယမေဝ ရက္ခိတုံ သက္ခိံသု. တေနာဟ – သာ ဧတရဟိ အနုပုဗ္ဗေန ပုထုဇ္ဇနဂါထာတိ.

217. Chekaṃ nghĩa là: hoàn hảo. Sāhuḷicīrena nghĩa là: bằng tấm y thô được làm bằng lông cừu đen. Cũng có người nói là: bằng tấm vải rách nơi đống rác. Vācaṃ nicchāreyya nghĩa là: vừa lúc thì xoa bóp ở tua, lúc thì ở mép, lúc thì ở giữa, người ấy nên nói; nghĩa là nên nói ra. Pubbakehesā là pubbakehi esā. Quả vậy, đức Thế Tôn Vipassī... đức Thế Tôn Kassapa đã ngồi giữa bốn chúng và nói lên câu kệ này. Quần chúng đã học thuộc (câu kệ) với ý nghĩ "đây là câu kệ liên quan đến lợi ích". Về sau, khi đức Đạo Sư đã nhập Niết-bàn, (câu kệ) đã lọt vào trong giới du sĩ. Họ đã ghi chép vào sách nhưng chỉ có thể giữ lại được hai câu đầu. Vì thế, Ngài đã nói: "Câu kệ ấy nay đã tuần tự trở thành câu kệ của phàm nhân".

၂၁၈. ရောဂေါဝ ဘူတောတိ ရောဂဘူတော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အရိယံ စက္ခုန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စေဝ မဂ္ဂဉာဏဉ္စ. ပဟောတီတိ သမတ္ထော. ဘေသဇ္ဇံ ကရေယျာတိ ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ အဓောဝိရေစနံ အဉ္ဇနဉ္စာတိ ဘေသဇ္ဇံ ကရေယျ.

218. Rogova bhūto nên là rogabhūto (bệnh tật hiện thực). Trong các câu còn lại, phương pháp cũng tương tự. Ariyaṃ cakkhuṃ (mắt của bậc Thánh) nghĩa là: tuệ minh sát thanh tịnh và đạo tuệ. Pahoti nghĩa là: có khả năng. Bhesajjaṃ kareyya (nên làm thuốc) nghĩa là: nên làm thuốc như là gây nôn, xổ ruột, và nhỏ mắt.

၂၁၉. န စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေယျာတိ ယဿ ဟိ အန္တရာ ပိတ္တသေမှာဒိပလိဝေဌေန စက္ခုပသာဒေါ ဥပဟတော ဟောတိ, သော ဆေကံ ဝေဇ္ဇံ အာဂမ္မ သပ္ပာယဘေသဇ္ဇံ သေဝန္တော စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေတိ နာမ. ဇစ္စန္ဓဿ ပန [Pg.154] မာတုကုစ္ဆိယံယေဝ ဝိနဋ္ဌာနိ, တသ္မာ သော န လဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေယျာ’’တိ.

219. Na cakkhūni uppādeyyā (không thể làm cho mắt phát sanh) nghĩa là: Quả vậy, người nào có thần kinh thị giác bị tổn hại do màng đờm, mật v.v... bao bọc ở giữa, người ấy, sau khi tìm đến một thầy thuốc giỏi và dùng loại thuốc thích hợp, được gọi là làm cho mắt phát sanh. Nhưng đối với người mù bẩm sinh, (mắt) đã bị hủy hoại ngay trong bụng mẹ, vì vậy người ấy không thể có được (mắt). Do đó, đã được nói là "không thể làm cho mắt phát sanh".

၂၂၀. ဒုတိယဝါရေ ဇစ္စန္ဓောတိ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပိတ္တာဒိပလိဝေဌေန အန္ဓော. အမုသ္မိန္တိ တသ္မိံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေ. အမိတ္တတောပိ ဒဟေယျာတိ အမိတ္တော မေ အယန္တိ ဧဝံ အမိတ္တတော ဌပေယျ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ စိတ္တေနာတိ ဝဋ္ဋေ အနုဂတစိတ္တေန. တဿ မေ ဥပါဒါနပစ္စယာတိ ဧကသန္ဓိ ဒွိသင်္ခေပေါ ပစ္စယာကာရော ကထိတော, ဝဋ္ဋံ ဝိဘာဝိတံ.

220. Trong lần thứ hai, jaccandho (mù bẩm sinh) nghĩa là: bị mù do màng đờm v.v... bao bọc kể từ lúc sanh. Amusmiṃ nghĩa là: trong cái đó đã được nói trước đây. Amittato daheyya (nên xem như từ kẻ thù) nghĩa là: nên xem như từ kẻ thù rằng "người này là kẻ thù của ta". Trong câu thứ hai, phương pháp cũng tương tự. Iminā cittena (với tâm này) nghĩa là: với tâm đi theo trong vòng luân hồi. (Qua câu) Tassa me upādānapaccayā (do duyên thủ ấy của ta), pháp duyên khởi với một mối nối và hai phần tóm lược đã được thuyết giảng, vòng luân hồi đã được làm cho rõ ràng.

၂၂၁. ဓမ္မာနုဓမ္မန္တိ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ. ဣမေ ရောဂါ ဂဏ္ဍာ သလ္လာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒဿေတိ. ဥပါဒါနနိရောဓာတိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

221. Dhammānudhammaṃ nghĩa là: pháp hành tùy thuận pháp, thích hợp với pháp, là con đường thực hành. Bằng câu "đây là bệnh, là ung nhọt, là mũi tên", (Ngài) chỉ ra năm uẩn. (Ngài) đã nói câu "do thủ diệt" để chỉ ra sự thoát khỏi vòng luân hồi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Māgaṇḍiya đã kết thúc.

၆. သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Phần giải thích kinh Sandaka

၂၂၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သန္ဒကသုတ္တံ. တတ္ထ ပိလက္ခဂုဟာယန္တိ တဿာ ဂုဟာယ ဒွါရေ ပိလက္ခရုက္ခော အဟောသိ, တသ္မာ ပိလက္ခဂုဟာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဝိဝေကတော ဝုဋ္ဌိတော. ဒေဝကတသောဗ္ဘောတိ ဝဿောဒကေနေဝ တိန္နဋ္ဌာနေ ဇာတော မဟာဥဒကရဟဒေါ. ဂုဟာဒဿနာယာတိ ဧတ္ထ ဂုဟာတိ ပံသုဂုဟာ. သာ ဥန္နမေ ဥဒကမုတ္တဋ္ဌာနေ အဟောသိ, ဧကတော ဥမင်္ဂံ ကတွာ ခါဏုကေ စ ပံသုဉ္စ နီဟရိတွာ အန္တော ထမ္ဘေ ဥဿာပေတွာ မတ္ထကေ ပဒရစ္ဆန္နဂေဟသင်္ခေပေန ကတာ, တတ္ထ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဝသန္တိ. သာ ဝဿာနေ ဥဒကပုဏ္ဏာ တိဋ္ဌတိ, နိဒါဃေ တတ္ထ ဝသန္တိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဂုဟာဒဿနာယာ’’တိ အာဟ. ဝိဟာရဒဿနတ္ထဉှိ အနမတဂ္ဂိယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သမုဒ္ဒပဗ္ဗတဒဿနတ္ထံ ဝါပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

223. Kinh bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ là kinh Sandaka. Trong đó, pilakkhaguhāyaṃ (tại hang Pilakkha) là vì ở cửa hang ấy có một cây pilakkha, do đó nó được gọi là hang Pilakkha. Paṭisallānā vuṭṭhito (ra khỏi nơi độc cư) nghĩa là: ra khỏi nơi vắng vẻ. Devakatasobbho (hồ nước do trời tạo) nghĩa là: một hồ nước lớn được hình thành ở nơi bị vỡ chỉ do nước mưa. Trong câu guhādassanāya (để xem hang) này, guhā (hang) là hang đất. Hang ấy ở một nơi cao, là nơi thoát nước; người ta đã làm một đường hầm từ một phía, đem cọc và đất ra ngoài, dựng các cột trụ bên trong, và trên đỉnh được làm theo hình thức một ngôi nhà lợp ván. Các du sĩ ấy sống ở đó. Hang ấy vào mùa mưa thì đầy nước, vào mùa khô thì họ sống ở đó. Nhắm đến điều đó, (ngài Ānanda) đã nói guhādassanāya. Quả vậy, sau khi quán xét vòng luân hồi vô thủy, việc đi để xem tu viện, hoặc để xem biển, xem núi cũng là thích hợp.

ဥန္နာဒိနိယာတိ [Pg.155] ဥစ္စံ နဒမာနာယ. ဧဝံ နဒမာနာယ စဿာ ဥဒ္ဓင်္ဂမနဝသေန ဥစ္စော, ဒိသာသု ပတ္ထဋဝသေန မဟာသဒ္ဒေါတိ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ, တာယ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယ. တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ကတ္တဗ္ဗံ နာမ စေတိယဝတ္တံ ဝါ ဗောဓိဝတ္တံ ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဝါ ယောနိသောမနသိကာရော ဝါ နတ္ထိ. တေန တေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဗာလာတပေ နိသိန္နာ, သာယံ ဝါ ကထာယ ဖာသုကတ္ထာယ သန္နိပတိတာ ‘‘ဣမဿ ဟတ္ထော သောဘဏော ဣမဿ ပါဒေါ’’တိ ဧဝံ အညမညဿ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ ဝါ အာရဗ္ဘ ဣတ္ထိပုရိသဒါရကဒါရိကာဝဏ္ဏေ ဝါ အညံ ဝါ ကာမဿာဒဘဝဿာဒါဒိဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ကထံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇကထာဒိအနေကဝိဓံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိ. သာ ဟိ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ ကထာတိ တိရစ္ဆာနကထာ. တတ္ထ ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာ ကထာ ရာဇကထာ. ဧသ နယော စောရကထာဒီသု.

Unnādiniyā có nghĩa là với (hội chúng) có tiếng ồn ào vang dội. Đối với hội chúng có tiếng ồn ào như vậy, do âm thanh đi lên trên nên có tiếng động lớn (ucco saddo), do lan rộng ra các phương nên có tiếng động lớn (mahāsaddo), vì vậy gọi là uccāsaddamahāsaddā (có tiếng động lớn và vang dội). (Cùng với) hội chúng có tiếng động lớn và vang dội ấy. Đối với các du sĩ ấy, không có việc gì gọi là phải làm sau khi thức dậy vào buổi sáng sớm, hoặc là phận sự đối với bảo tháp, hoặc là phận sự đối với cội bồ-đề, hoặc là phận sự đối với thầy tế độ và thầy y chỉ, hoặc là sự tác ý như lý. Do đó, họ thức dậy vào buổi sáng sớm rồi ngồi dưới ánh nắng ban mai, hoặc vào buổi chiều, họ tụ tập lại để nói chuyện cho thoải mái, rồi đề cập đến tay chân v.v... của nhau rằng: "tay của người này đẹp, chân của người này (đẹp)", hoặc đề cập đến phẩm chất của đàn bà, đàn ông, bé trai, bé gái, hoặc đề cập đến các đề tài khác như sự khoái lạc trong dục lạc, sự khoái lạc trong hữu, sau khi khởi đầu câu chuyện, họ tuần tự nói nhiều loại bàng sanh thoại khác nhau như chuyện vua chúa. Vì câu chuyện ấy không đưa đến sự giải thoát, là câu chuyện đi ngược lại với con đường đến cõi trời và giải thoát, nên gọi là bàng sanh thoại. Trong đó, câu chuyện diễn ra theo phương cách đề cập đến vua chúa như: "vua Mahāsammata, vua Mandhātā, vua Dhammāsoka có đại oai lực như vậy" v.v... được gọi là chuyện vua chúa. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong chuyện kẻ trộm v.v...

တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ. ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ. စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ, မေဃမာလော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ အဟော သူရာတိ ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ. ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ. ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကထာ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ. အပိစ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယေ ပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

Trong những chuyện ấy, chỉ có câu chuyện liên quan đến thế tục theo phương cách như: "vua kia có sắc đẹp, đáng nhìn" v.v... mới là bàng sanh thoại. Nhưng câu chuyện diễn ra như: "vị vua có đại oai lực như vậy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt" thì đứng vững trong bản chất của đề mục thiền. Trong chuyện kẻ trộm cũng vậy, câu chuyện liên quan đến thế tục dựa vào hành động của chúng mà nói: "tên trộm Mūladeva có đại oai lực như vậy, tên trộm Meghamāla có đại oai lực như vậy, ồ, thật dũng cảm!" mới là bàng sanh thoại. Trong chuyện chiến tranh cũng vậy, như trong trận chiến Bhārata v.v..., câu chuyện do sự khoái lạc trong dục lạc như: "người này đã giết người kia như thế, đã đâm người kia như thế" là bàng sanh thoại. Nhưng câu chuyện diễn ra như: "những người ấy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt", ở mọi nơi, câu chuyện ấy chính là đề mục thiền. Hơn nữa, trong chuyện đồ ăn v.v..., không được phép nói do sự khoái lạc trong dục lạc rằng: "chúng ta đã ăn, đã dùng, đã uống, đã thọ dụng (món ăn) có màu sắc, hương thơm, vị ngon, xúc chạm tốt như vậy"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, thì được phép nói rằng: "trước đây chúng ta đã cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục, chỗ ở, vòng hoa, hương thơm có màu sắc v.v... tốt đẹp như vậy đến những vị có giới hạnh, chúng ta đã cúng dường ở bảo tháp".

ဉာတိကထာဒီသုပိ ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ စရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ဂါမကထာပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ဝါ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ သဒ္ဓါ ပသန္နာတိ [Pg.156] ဝါ ခယဝယံ ဂတာတိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတ္ထိကထာပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာတိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သူရကထာပိ နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီတိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ ခယံ ဂတောတိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဝိသိခါကထာပိ အသုကာ ဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ သူရာ သမတ္ထာတိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ ဣစ္စေဝံ ဝဋ္ဋတိ.

Trong chuyện bà con v.v... cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc rằng: "bà con của chúng ta dũng cảm, có khả năng", hoặc: "trước đây chúng ta đã đi lại bằng những cỗ xe lộng lẫy như vậy"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, nên nói rằng: "những người bà con ấy của chúng ta cũng đã đi đến chỗ hoại diệt", hoặc: "trước đây chúng ta đã cúng dường những đôi giày như thế này đến Tăng chúng". Chuyện làng xóm cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc về sự an cư tốt, không tốt, sự sung túc, đói kém v.v..., hoặc: "dân làng kia dũng cảm, có khả năng"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, được phép nói rằng: (dân làng kia) có đức tin, có lòng trong sạch, hoặc đã đi đến chỗ hoại diệt. Trong chuyện thị trấn, thành phố, xứ sở cũng theo phương pháp này. Chuyện phụ nữ cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc, dựa vào màu da, hình dáng v.v...; chỉ được phép nói như: (người phụ nữ kia) có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt. Chuyện dũng sĩ cũng vậy, không được phép nói chỉ do sự khoái lạc rằng: "dũng sĩ tên Nandimitta đã từng dũng cảm"; chỉ được phép nói như: (dũng sĩ kia) đã có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt. Chuyện đường phố cũng vậy, không được phép nói chỉ do sự khoái lạc rằng: "con đường kia dễ đi, khó đi, (người ở đó) dũng cảm, có khả năng"; chỉ được phép nói như: (người ở đó) có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt.

ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ကုမ္ဘဋ္ဌာနဥဒကတိတ္ထကထာ ဝါ ဝုစ္စတိ ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ. သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာတိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ. တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော.

Kumbhaṭṭhānakathā (chuyện về nơi đặt ghè nước) được gọi là chuyện về nơi làm gốm và bến nước, hoặc là chuyện về nữ tỳ của thợ gốm. Về người nữ tỳ ấy cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc rằng: "(cô ấy) xinh đẹp, khéo léo trong việc múa hát"; chỉ được phép nói theo phương cách như: (cô ấy) có đức tin, có lòng trong sạch v.v... Pubbapetakathā (chuyện về người đã chết) là chuyện về những người bà con đã quá vãng. Trong đó, sự phân định cũng giống như chuyện về bà con hiện tại.

နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ. လောကက္ခာယိကာတိ အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော, အသုကေန နာမ နိမ္မိတော, ကာကာ သေတာ အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာတိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ.

Nānattakathā (chuyện tạp nhạp) là những câu chuyện vô ích, có nhiều bản chất khác nhau, còn lại, ngoài những câu chuyện trước và sau. Lokakkhāyikā (chuyện thế gian) là những cuộc luận bàn ngụy biện của phái Thuận thế như: "Thế giới này do ai tạo ra? Do người tên là... tạo ra. Quạ màu trắng vì xương của chúng màu trắng. Diệc màu đỏ vì máu của chúng màu đỏ" v.v...

သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော, သာဂရဒေဝေန ခဏိတတ္တာ သာဂရော, ခတော မေတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါတိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကာ သမုဒ္ဒက္ခာယိကကထာ. ဣတိ ဘဝေါ, ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော. ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသတိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပိံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိယာ နိသိန္နော ဟောတိ.

Samuddakkhāyikā (chuyện biển cả) là những câu chuyện vô ích như: "Tại sao biển (samudda) lại gọi là sāgara? Vì được các hoàng tử Sāgara đào nên gọi là sāgara. Vì được chỉ ra bằng dấu tay với ý nghĩa 'do ta đào' (khato me) nên gọi là samudda" v.v... Itibhavābhavakathā (chuyện thịnh suy) là câu chuyện diễn ra sau khi nói một nguyên nhân vô ích nào đó rằng: "như vậy là hữu, như vậy là phi hữu". Và ở đây, bhava (hữu) là thường kiến, abhava (phi hữu) là đoạn kiến. Bhava là sự tăng trưởng, abhava là sự suy giảm. Bhava là sự đam mê dục lạc, abhava là sự khổ hạnh ép xác. Cùng với itibhavābhavakathā có sáu loại này, được gọi là ba mươi hai loại bàng sanh thoại. (Vị ấy) ngồi trong (hội chúng) đang nói loại bàng sanh thoại như vậy.

တတော သန္ဒကော ပရိဗ္ဗာဇကော တေ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဣမေ ပရိဗ္ဗာဇကာ အတိဝိယ အညမညံ အဂါရဝါ အပ္ပတိဿာ, မယဉ္စ သမဏဿ [Pg.157] ဂေါတမဿ ပါတုဘာဝတော ပဋ္ဌာယ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကူပမာ ဇာတာ, လာဘသက္ကာရောပိ နော ပရိဟီနော. သစေ ပန ဣမံ ဌာနံ သမဏော ဂေါတမော ဂေါတမသာဝကော ဝါ ဂိဟိဥပဋ္ဌာကောပိ ဝါဿ အာဂစ္ဆေယျ, အတိဝိယ လဇ္ဇနီယံ ဘဝိဿတိ. ပရိသဒေါသော ခေါ ပန ပရိသဇေဋ္ဌကဿေဝ ဥပရိ အာရောဟတီ’’တိ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေန္တော ထေရံ အဒ္ဒသ. တေန ဝုတ္တံ အဒ္ဒသာ ခေါ သန္ဒကော ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… တုဏှီ အဟေသုန္တိ.

Khi ấy, du sĩ Sandaka nhìn các du sĩ ấy (và nghĩ): ‘Các du sĩ này quá đỗi không tôn trọng, không kính nể lẫn nhau, còn chúng ta, kể từ khi sa-môn Gotama xuất hiện, đã trở nên giống như con đom đóm lúc mặt trời mọc, lợi lộc và sự cung kính của chúng ta cũng bị suy giảm. Nếu như sa-môn Gotama, hoặc đệ tử của Gotama, hoặc thí chủ tại gia của vị ấy đến nơi này, sẽ là điều rất đáng xấu hổ. Vả lại, lỗi lầm của hội chúng đổ lên đầu người đứng đầu hội chúng.’ Trong khi nhìn qua nhìn lại, vị ấy đã thấy vị trưởng lão. Do đó, được nói rằng: ‘Du sĩ Sandaka đã thấy... (cho đến)... đã trở nên im lặng.’

တတ္ထ သဏ္ဌပေသီတိ သိက္ခာပေသိ, ဝဇ္ဇမဿာ ပဋိစ္ဆာဒေသိ. ယထာ သုဋ္ဌပိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသိ. ယထာ နာမ ပရိသမဇ္ဈံ ပဝိသန္တော ပုရိသော ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ နိဝါသနံ သဏ္ဌပေတိ, ပါရုပနံ သဏ္ဌပေတိ, ရဇောကိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ပုဉ္ဆတိ, ဧဝမဿာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော’’တိ သိက္ခာပေန္တော ယထာ သုဋ္ဌပိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသီတိ အတ္ထော. အပ္ပသဒ္ဒကာမာတိ အပ္ပသဒ္ဒံ ဣစ္ဆန္တိ, ဧကကာ နိသီဒန္တိ, ဧကကာ တိဋ္ဌန္တိ, န ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ယာပေန္တိ. အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတာတိ အပ္ပသဒ္ဒေန နိရဝေန ဗုဒ္ဓေန ဝိနီတာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနောတိ ယံ ဌာနံ အပ္ပသဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒံ. တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော. ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ဣဓာဂန္တဗ္ဗံ မညေယျ.

Ở đây, (từ) saṇṭhapesi có nghĩa là đã huấn luyện, đã che đậy lỗi lầm của hội chúng ấy. Vị ấy đã sắp đặt hội chúng ấy theo cách mà nó được sắp đặt tốt đẹp. Ví như một người đi vào giữa hội chúng, để che đậy khuyết điểm, sửa soạn y phục (phần dưới), sửa soạn y phục (phần trên), phủi chỗ dính bụi; cũng vậy, để che đậy lỗi lầm của hội chúng ấy, trong khi huấn luyện rằng: ‘Chư vị hãy giữ im lặng,’ vị ấy đã sắp đặt hội chúng ấy theo cách mà nó được sắp đặt tốt đẹp, đó là ý nghĩa. (Từ) Appasaddakāmā có nghĩa là họ ưa thích sự ít tiếng động, ngồi một mình, đứng một mình, không sống bằng việc hội họp bè bạn. (Từ) Appasaddavinītā có nghĩa là được đức Phật huấn luyện bằng sự ít tiếng động, không ồn ào. (Từ) Appalaya vaṇṇavādino có nghĩa là nơi nào ít tiếng động, không ồn ào, họ là những người tán thán nơi ấy. (Từ) Upasaṅkamitabbaṃ maññeyya có nghĩa là vị ấy có thể nghĩ rằng nên đến đây.

ကသ္မာ ပနေသ ထေရဿ ဥပသင်္ကမနံ ပစ္စာသီသတီတိ. အတ္တနော ဝုဒ္ဓိံ ပတ္ထယမာနော. ပရိဗ္ဗာဇကာ ကိရ ဗုဒ္ဓေသု ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကေသု ဝါ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေသု – ‘‘အဇ္ဇ အမှာကံ သန္တိကံ သမဏော ဂေါတမော အာဂတော, သာရိပုတ္တော အာဂတော, န ခေါ ပနေတေ ယဿ ဝါ တဿ ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဿထ အမှာကံ ဥတ္တမဘာဝ’’န္တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာနံ သန္တိကေ အတ္တာနံ ဥက္ခိပန္တိ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ. ဘဂဝတောပိ ဥပဋ္ဌာကေ ဂဏှိတုံ ဝါယမန္တိ. တေ ကိရ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကေ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှာကံ သတ္ထာ ဘဝံ ဂေါတမောပိ ဂေါတမဿ သာဝကာပိ အမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ, မယံ အညမညံ သမဂ္ဂါ. တုမှေ ပန အမှေ အက္ခီဟိ ပဿိတုံ န ဣစ္ဆထ, သာမီစိကမ္မံ န ကရောထ, ကိံ ဝေါ အမှေဟိ အပရဒ္ဓ’’န္တိ. အပ္ပေကစ္စေ မနုဿာ – ‘‘ဗုဒ္ဓါပိ ဧတေသံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ကိံ အမှာက’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဒိသွာ နပ္ပမဇ္ဇန္တိ. တုဏှီ အဟေသုန္တိ သန္ဒကံ ပရိဝါရေတွာ နိဿဒ္ဒါ နိသီဒိံသု.

Tại sao vị du sĩ này lại mong đợi sự viếng thăm của vị trưởng lão? Vì mong muốn sự phát triển cho bản thân. Nghe nói rằng, khi các đức Phật hoặc các đệ tử của Phật đến chỗ của họ, các du sĩ tự đề cao mình, đặt mình ở vị trí cao trước mặt các thí chủ của mình (bằng cách nói rằng): ‘Hôm nay sa-môn Gotama đã đến chỗ chúng tôi, Sāriputta đã đến. Vả lại, các vị này không đến chỗ của bất cứ ai. Hãy xem sự cao thượng của chúng tôi.’ Họ cũng cố gắng lôi kéo các thí chủ của Đức Thế Tôn. Nghe nói rằng, khi thấy các thí chủ của Đức Thế Tôn, họ nói như vầy: ‘Bậc đạo sư của quý vị, tôn giả Gotama, và các đệ tử của Gotama cũng đến chỗ chúng tôi. Chúng tôi hòa hợp với nhau. Nhưng quý vị lại không muốn nhìn chúng tôi, không làm phận sự tôn kính. Chúng tôi đã có lỗi gì với quý vị chăng?’ Một số người (nghĩ rằng): ‘Ngay cả các đức Phật cũng đến chỗ của họ, huống chi chúng ta,’ kể từ đó, khi thấy họ, họ không còn lơ là (trong việc cúng dường, tôn kính). (Câu) Tuṇhī ahesuṃ có nghĩa là họ ngồi xuống im lặng, vây quanh Sandaka.

၂၂၄. သွာဂတံ ဘောတော အာနန္ဒဿာတိ သုအာဂမနံ ဘောတော အာနန္ဒဿ. ဘဝန္တေ ဟိ နော အာဂတေ အာနန္ဒော ဟောတိ, ဂတေ သောကောတိ [Pg.158] ဒီပေတိ. စိရဿံ ခေါတိ ပိယသမုဒါစာရဝစနမေတံ. ထေရော ပန ကာလေန ကာလံ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ စာရိကတ္ထာယ ဂစ္ဆတီတိ ပုရိမဂမနံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ န မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိသီဒိ, အတ္တနော ပန အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ တံ အာသနံ ပပ္ဖောဋေတွာ ထေရံ အာသနေန နိမန္တေန္တော နိသီဒတု ဘဝံ အာနန္ဒော, ဣဒမာသနံ ပညတ္တန္တိ အာဟ.

224. (Câu) Svāgataṃ bhoto ānandassa có nghĩa là sự đến của tôn giả Ānanda là một sự đến tốt đẹp. Nó cho thấy rằng: ‘Khi ngài đến, chúng tôi vui mừng; khi ngài đi, chúng tôi buồn rầu.’ (Câu) Cirassaṃ kho là lời nói giao tế thân mật. Vả lại, vì vị trưởng lão thỉnh thoảng đi đến trú xứ của các du sĩ để du hành, nên (vị du sĩ) đã nói như vậy dựa vào lần đến trước đây. Và sau khi nói như vậy, vị ấy đã không ngồi yên với lòng kiêu mạn cứng nhắc, mà đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi của mình, phủi chỗ ngồi ấy, và trong khi mời vị trưởng lão ngồi, đã nói: ‘Xin tôn giả Ānanda hãy ngồi. Chỗ ngồi này đã được dọn sẵn.’

အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာတိ နိသိန္နာနံ ဝေါ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မမာဂမနံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ကာ နာမ ကထာ ဝိပ္ပကတာ, မမာဂမနပစ္စယာ ကတမာ ကထာ ပရိယန္တံ န ဂတာတိ ပုစ္ဆတိ.

(Câu) Antarākathā vippakatā có nghĩa là vị ấy hỏi: ‘Kể từ lúc quý vị bắt đầu ngồi cho đến khi tôi đến, trong khoảng thời gian này, câu chuyện gì đã bị bỏ dở? Do sự đến của tôi, câu chuyện nào đã không đi đến hồi kết?’

အထ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘နိရတ္ထကကထာဝ ဧသာ နိဿာရာ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတာ, န တုမှာကံ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီ’’တိ ဒီပေန္တော တိဋ္ဌတေသာ, ဘောတိအာဒိမာဟ. နေသာ ဘောတောတိ သစေ ဘဝံ သောတုကာမော ဘဝိဿတိ, ပစ္ဆာပေသာ ကထာ န ဒုလ္လဘာ ဘဝိဿတိ, အမှာကံ ပနိမာယ အတ္ထော နတ္ထိ. ဘောတော ပန အာဂမနံ လဘိတွာ အညဒေဝ သုကာရဏံ ကထံ သောတုကာမမှာတိ ဒီပေတိ. တတော ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တော သာဓု ဝတ ဘဝန္တံ ယေ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာစရိယကေတိ အာစရိယသမယေ. အနဿာသိကာနီတိ အဿာသဝိရဟိတာနိ. သသက္ကန္တိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော, ဝိညူ ပုရိသော ဧကံသေနေဝ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော. ဝသန္တော စ နာရာဓေယျာတိ န သမ္ပာဒေယျ, န ပရိပူရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလန္တိ ကာရဏဘူတံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ ဓမ္မံ.

Khi ấy, vị du sĩ, muốn chỉ rõ rằng: ‘Câu chuyện này thật vô ích, không có cốt lõi, liên quan đến vòng luân hồi, không đáng để nói trước mặt ngài,’ đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Thôi, cứ để đó, thưa ngài.’ (Câu) Nesā bhoto cho thấy rằng: ‘Nếu ngài muốn nghe, thì sau này câu chuyện ấy cũng không khó (để nghe lại); nhưng chúng tôi không có lợi ích gì với câu chuyện này. Vả lại, được dịp ngài đến, chúng tôi muốn nghe một câu chuyện khác có lý do tốt đẹp.’ Sau đó, trong khi thỉnh cầu một bài pháp, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Lành thay, chính tôn giả...’ Ở đây, (từ) ācariyake có nghĩa là trong học thuyết của vị thầy. (Từ) Anassāsikāni có nghĩa là không có sự an ủi. (Từ) Sasakkaṃ là một bất biến từ có nghĩa là ‘chắc chắn,’ ý nghĩa là người có trí không nên sống (theo đó) một cách chắc chắn. (Câu) Vasanto ca nārādheyya có nghĩa là không nên thành tựu, không nên viên mãn, điều đó được nói đến. (Câu) Ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ có nghĩa là pháp thiện lành vì là nguyên nhân và vì có ý nghĩa không bị chê trách.

၂၂၅. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ သာလေယျကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၄၀) ဝုတ္တာနိ. စာတုမဟာဘူတိကောတိ စတုမဟာဘူတမယော. ပထဝီ ပထဝီကာယန္တိ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု ဗာဟိရပထဝီဓာတုံ. အနုပေတီတိ အနုယာတိ. အနုပဂစ္ဆတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, အနုဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော, ဥဘယေနာပိ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တိ. အာသန္ဒိပဉ္စမာတိ နိပန္နမဉ္စေန ပဉ္စမာ, မဉ္စော စေဝ, စတ္တာရော မဉ္စပါဒေ ဂဟေတွာ ဌိတာ စတ္တာရော ပုရိသာ စာတိ အတ္ထော. ယာဝါဠာဟနာတိ ယာဝ သုသာနာ. ပဒါနီတိ အယံ ဧဝံ သီလဝါ အဟောသိ, ဧဝံ ဒုဿီလောတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာနိ [Pg.159] ဂုဏပဒါနိ. သရီရမေဝ ဝါ ဧတ္ထ ပဒါနီတိ အဓိပ္ပေတံ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတကဝဏ္ဏာနိ, ပါရာဝတပက္ခဝဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော.

225. (Từ) Idha có nghĩa là trong thế gian này. Các (quan điểm) bắt đầu bằng ‘Không có (kết quả của) sự bố thí’ đã được nói trong kinh Sāleyyaka. (Từ) Cātumahābhūtiko có nghĩa là được làm từ bốn đại hiển. (Câu) Pathavī pathavīkāyaṃ có nghĩa là địa đại bên trong (nhập vào) địa đại bên ngoài. (Từ) Anupeti có nghĩa là đi theo sau. (Từ) Anupagacchati là từ đồng nghĩa của nó, cũng có nghĩa là đi theo sau; cả hai từ đều cho thấy ý nghĩa là ‘đi đến, đạt đến.’ Đối với thủy đại v.v... cũng theo phương pháp này. (Từ) Indriyāni có nghĩa là các căn, với ý căn là thứ sáu, đi vào hư không. (Từ) Āsandipañcamā có nghĩa là là năm cùng với chiếc giường (người chết) nằm; ý nghĩa là chiếc giường và bốn người đàn ông đứng nắm bốn chân giường. (Từ) Yāvāḷāhanā có nghĩa là cho đến nghĩa địa. (Từ) Padāni có nghĩa là những lời tán thán phẩm hạnh được nói ra theo cách như: ‘Người này đã có giới hạnh như thế này, đã không có giới hạnh như thế kia.’ Hoặc ở đây, chính thân xác được hiểu là padāni. (Từ) Kāpotakāni có nghĩa là có màu sắc của chim bồ câu, có màu sắc của cánh chim bồ câu, đó là ý nghĩa.

ဘဿန္တာတိ ဘသ္မန္တာ, အယမေဝ ဝါ ပါဠိ. အာဟုတိယောတိ ယံ ပဟေဏကသက္ကာရာဒိဘေဒံ ဒိန္နဒါနံ, သဗ္ဗံ တံ ဆာရိကာဝသာနမေဝ ဟောတိ, န တတော ပရံ ဖလဒါယကံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဒတ္တုပညတ္တန္တိ ဒတ္တူဟိ ဗာလမနုဿေဟိ ပညတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗာလေဟိ အဗုဒ္ဓီဟိ ပညတ္တမိဒံ ဒါနံ, န ပဏ္ဍိတေဟိ. ဗာလာ ဒေန္တိ, ပဏ္ဍိတာ ဂဏှန္တီတိ ဒဿေတိ. အတ္ထိကဝါဒန္တိ အတ္ထိ ဒိန္နံ ဒိန္နဖလန္တိ ဣမံ အတ္ထိကဝါဒံယေဝ ဝဒန္တိ တေသံ တုစ္ဆံ ဝစနံ မုသာဝိလာပေါ. ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စာတိ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ.

Bhassantāti là bhasmantā (có tro làm cùng tận), hoặc đây chính là một dị bản (pāḷi). Āhutiyoti là sự bố thí đã được cho đi, có sự khác biệt như là sự cúng dường dành cho khách, tất cả sự bố thí ấy chỉ có tro làm cùng tận, không đi đến (tương lai) sau khi trở thành vật cho quả, đó là ý nghĩa. Dattupaññattanti là được quy định bởi những người ngu si. Điều này được nói là: sự bố thí này được quy định bởi những người ngu si, không có trí tuệ, chứ không phải bởi những người có trí. (Kinh) chỉ ra rằng: người ngu thì cho, người trí thì nhận. Atthikavādanti là (những người nói rằng) có sự cho, có quả của sự cho; những người nói lên chủ thuyết hiện hữu này, lời nói của họ là trống rỗng, sai lầm, lảm nhảm. Bāle ca paṇḍite cāti là cả người ngu và người trí.

အကတေန မေ ဧတ္ထ ကတန္တိ မယှံ အကတေနေဝ သမဏကမ္မေန ဧတ္ထ ဧတဿ သမယေ ကမ္မံ ကတံ နာမ ဟောတိ, အဝုသိတေနေဝ ဗြဟ္မစရိယေန ဝုသိတံ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သမဏဓမ္မေ. သမသမာတိ အတိဝိယ သမာ, သမေန ဝါ ဂုဏေန သမာ. သာမညံ ပတ္တာတိ သမာနဘာဝံ ပတ္တာ.

Akatena me ettha katanti là: đối với tôi, chính bằng phận sự Sa-môn chưa được làm mà ở đây, trong chủ thuyết của vị này, được gọi là phận sự đã được làm; chính bằng phạm hạnh chưa được sống mà được gọi là đã sống (phạm hạnh). Etthāti là trong pháp của Sa-môn này. Samasamāti là rất tương đương, hoặc tương đương về phẩm chất. Sāmaññaṃ pattāti là đã đạt đến trạng thái tương đương.

၂၂၆. ကရတောတိအာဒီနိ အပဏ္ဏကသုတ္တေ ဝုတ္တာနိ. တထာ နတ္ထိ ဟေတူတိအာဒီနိ.

226. Những (câu) bắt đầu bằng Karoto đã được (tôi) nói đến trong kinh Apaṇṇaka. Tương tự, những (câu) bắt đầu bằng natthi hetu (cũng đã được nói đến).

၂၂၈. စတုတ္ထဗြဟ္မစရိယဝါသေ အကဋာတိ အကတာ. အကဋဝိဓာတိ အကတဝိဓာနာ, ဧဝံ ကရောဟီတိ ကေနစိ ကာရာပိတာ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အနိမ္မိတာတိ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မာတာတိ အနိမ္မာပိတာ. ကေစိ အနိမ္မိတဗ္ဗာတိ ပဒံ ဝဒန္တိ, တံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ သန္ဒိဿတိ. ဝဉ္ဈာတိ ဝဉ္ဈပသုဝဉ္ဈတာလာဒယော ဝိယ အဖလာ, ကဿစိ အဇနကာတိ အတ္ထော. ဧတေန ပထဝီကာယာဒီနံ ရူပါဒိဇနကဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ပဗ္ဗတကူဋာ ဝိယ ဌိတာတိ ကူဋဋ္ဌာ. ဤသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာတိ မုဉ္ဇေ ဤသိကာ ဝိယ ဌိတာ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယမိဒံ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ, တံ မုဉ္ဇတော ဤသိကာ ဝိယ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ နိက္ခမတီတိ. ‘‘ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာ’’တိပိ ပါဌော, သုနိခါတော ဧသိကတ္ထမ္ဘော နိစ္စလော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဌိတာတိ အတ္ထော. ဥဘယေနပိ တေသံ ဝိနာသာဘာဝံ ဒီပေတိ. န ဣဉ္ဇန္တီတိ ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ဌိတတ္တာ န စလန္တိ. န ဝိပရိဏာမေန္တီတိ ပကတိံ န ဇဟန္တိ. န အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ အညမညံ န ဥပဟနန္တိ. နာလန္တိ န သမတ္ထာ.

228. Trong đời sống phạm hạnh thứ tư, akaṭāti là không được tạo tác. Akaṭavidhāti là có sự sắp đặt không được tạo tác, nghĩa là không phải do ai đó khiến làm rằng 'hãy làm như thế này'. Animmitāti là không được hóa hiện bởi thần thông. Animmātāti là không được khiến hóa hiện. Một số vị nói từ animmitabbā, nhưng từ đó không thấy trong Pāli, cũng không thấy trong chú giải. Vañjhāti là không có kết quả, giống như bò cái son sẻ, cây thốt nốt không ra quả, v.v...; nghĩa là không sinh ra bất cứ (sự tồn tại) nào. Bằng từ này, (kinh) bác bỏ trạng thái sinh ra sắc, v.v... của địa đại thân, v.v... Kūṭaṭṭhā là đứng yên như đỉnh núi. Īsikaṭṭhāyiṭṭhitāti là đứng yên như lõi cỏ muñja. Ở đây, ý muốn (của họ) là: cái được gọi là sinh ra, nó vốn đã hiện hữu, chỉ xuất hiện ra ngoài, giống như lõi cỏ muñja (vốn đã hiện hữu) được rút ra khỏi thân cỏ. Cũng có dị bản là Esikaṭṭhāyiṭṭhitā, nghĩa là đứng yên như cột trụ cổng được chôn kỹ, không lay động. Bằng cả hai (nghĩa), (kinh) chỉ ra trạng thái không bị hủy diệt của chúng. Na iñjantīti là không lay động, vì đứng yên như cột trụ cổng. Na vipariṇāmentīti là không từ bỏ bản chất. Na aññamaññaṃ byābādhentīti là không làm hại lẫn nhau. Nālanti là không có khả năng.

ပထဝီကာယောတိအာဒီသု [Pg.160] ပထဝီယေဝ ပထဝီကာယော, ပထဝီသမူဟော ဝါ. တတ္ထာတိ တေသု ဇီဝသတ္တမေသု ကာယေသု. နတ္ထိ ဟန္တာ ဝါတိ ဟန္တုံ ဝါ ဃာတေတုံ ဝါ သောတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ ဇာနိတုံ ဝါ ဇာနာပေတုံ ဝါ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. သတ္တန္နံတွေဝ ကာယာနန္တိ ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသု ပဟဋံ သတ္ထံ မုဂ္ဂရာသိအာဒီနံ အန္တရေန ပဝိသတိ, ဧဝံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ အန္တရေန ဆိဒ္ဒေန ဝိဝရေန သတ္ထံ ပဝိသတိ. တတ္ထ ‘‘အဟံ ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေမီ’’တိ ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ယောနိပမုခသတသဟဿာနီတိ ပမုခယောနီနံ ဥတ္တမယောနီနံ စုဒ္ဒသသတသဟဿာနိ အညာနိ စ သဋ္ဌိသတာနိ အညာနိ စ ဆသတာနိ. ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနီတိ ပဉ္စ ကမ္မသတာနိ စ, ကေဝလံ တက္ကမတ္တကေန နိရတ္ထကံ ဒိဋ္ဌိံ ဒီပေတိ. ပဉ္စ စ ကမ္မာနိ တီဏိ စ ကမ္မာနီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေစိ ပနာဟု ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ ပဉ္စိန္ဒြိယဝသေန ဘဏတိ. တီဏီတိ ကာယကမ္မာဒိဝသေနာတိ. ကမ္မေ စ အဍ္ဎကမ္မေ စာတိ ဧတ္ထ ပနဿ ကာယကမ္မဉ္စ ဝစီကမ္မဉ္စ ကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ, မနောကမ္မံ ဥပဍ္ဎကမ္မန္တိ. ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါတိ ဒွါသဋ္ဌိ ပဋိပဒါတိ ဝဒတိ. ဒွဋ္ဌန္တရကပ္ပာတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ စတုသဋ္ဌိ အန္တရကပ္ပာ နာမ ဟောန္တိ, အယံ ပန အညေ ဒွေ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ. ဆဠာဘိဇာတိယော အပဏ္ဏကသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာ.

Trong các (câu) bắt đầu bằng Pathavīkāyo, chính địa đại là địa đại thân, hoặc tập hợp địa đại (là địa đại thân). Tatthāti là trong các uẩn thân ấy, với mạng sống là thứ bảy. Natthi hantā vāti chỉ ra rằng không có ai có khả năng giết, khiến giết, nghe, khiến nghe, biết, hoặc khiến biết. Sattannaṃtveva kāyānanti là giống như vũ khí được đâm vào đống đậu, v.v... đi vào khoảng giữa của đống đậu, v.v..., cũng vậy, vũ khí đi vào khoảng trống, khe hở giữa bảy uẩn thân. (Kinh) chỉ ra rằng ở đó, (ý nghĩ) 'ta tước đoạt mạng sống của người này' chỉ đơn thuần là một tưởng tri. Yonipamukhasatasahassānīti là có một triệu bốn trăm ngàn loài chính, loài tối thượng, và sáu ngàn loài khác, và sáu trăm loài khác. Pañca ca kammuno satānīti là có năm trăm nghiệp; (kinh) chỉ ra tà kiến vô ích chỉ bằng sự suy luận. Trong các (câu) như pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni, v.v... cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, một số vị nói: pañca kammāni là nói theo phương diện năm căn; tīṇi là theo phương diện thân nghiệp, v.v... Kamme ca aḍḍhakamme cāti: ở đây, chủ thuyết của vị này là thân nghiệp và khẩu nghiệp là 'nghiệp', ý nghiệp là 'nửa nghiệp'. Dvaṭṭhipaṭipadāti là nói có sáu mươi hai con đường thực hành. Dvaṭṭhantarakappāti là trong một kiếp có sáu mươi bốn trung kiếp, nhưng vị này, vì không biết hai (trung kiếp) kia, nên đã nói như vậy. Sáu thắng sanh đã được (tôi) giải rộng trong kinh Apaṇṇaka.

အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ မန္ဒဘူမိ ခိဍ္ဍာဘူမိ ဝီမံသကဘူမိ ဥဇုဂတဘူမိ သေက္ခဘူမိ သမဏဘူမိ ဇိနဘူမိ ပန္နဘူမီတိ ဣမာ အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဒိဝသေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနတော နိက္ခန္တတ္တာ သတ္တာ မန္ဒာ ဟောန္တိ မောမူဟာ. အယံ မန္ဒဘူမီတိ ဝဒတိ. ယေ ပန ဒုဂ္ဂတိတော အာဂတာ ဟောန္တိ, တေ အဘိဏှံ ရောဒန္တိ စေဝ ဝိရဝန္တိ စ. သုဂတိတော အာဂတာ တံ အနုဿရိတွာ အနုဿရိတွာ ဟသန္တိ. အယံ ခိဍ္ဍာဘူမိ နာမ. မာတာပိတူနံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပဒနိက္ခိပနံ ဝီမံသကဘူမိ နာမ. ပဒသာဝ ဂန္တုံ သမတ္ထကာလော ဥဇုဂတဘူမိ နာမ. သိပ္ပာနံ သိက္ခနကာလော သေက္ခဘူမိ နာမ. ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇနကာလော သမဏဘူမိ နာမ. အာစရိယံ သေဝိတွာ ဇာနနကာလော ဇိနဘူမိ နာမ. ဘိက္ခု စ ပန္နကော ဇိနော န ကိဉ္စိ အာဟာတိ ဧဝံ အလာဘိံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒတိ.

Aṭṭha purisabhūmiyoti là (các ngoại đạo) nói có tám nhân địa này: Manda-bhūmi (giai đoạn chậm lụt), Khiḍḍā-bhūmi (giai đoạn vui chơi), Vīmaṃsaka-bhūmi (giai đoạn tìm tòi), Ujugata-bhūmi (giai đoạn đi thẳng), Sekkha-bhūmi (giai đoạn học tập), Samaṇa-bhūmi (giai đoạn Sa-môn), Jina-bhūmi (giai đoạn chiến thắng), và Panna-bhūmi (giai đoạn sa sút). Trong số đó, trong bảy ngày kể từ ngày sinh, do đã ra khỏi nơi chật hẹp, chúng sinh trở nên chậm lụt, si mê. (Họ) nói đây là Manda-bhūmi. Còn những chúng sinh nào đến từ cõi khổ thì thường xuyên khóc lóc và la hét. Những chúng sinh đến từ cõi vui, do tưởng nhớ lại cõi ấy, nên mỉm cười. Giai đoạn này được gọi là Khiḍḍā-bhūmi. Việc vịn vào tay hay chân, giường hay ghế của cha mẹ để đặt chân xuống đất được gọi là Vīmaṃsaka-bhūmi. Thời kỳ có thể tự đi bằng chân được gọi là Ujugata-bhūmi. Thời kỳ học các nghề được gọi là Sekkha-bhūmi. Thời kỳ rời nhà xuất gia được gọi là Samaṇa-bhūmi. Thời kỳ hầu cận thầy để học hỏi được gọi là Jina-bhūmi. (Họ) nói rằng vị Sa-môn không nhận được (vật thực), như trong câu: "Vị Tỳ-khưu sa sút, bị chinh phục, không ăn gì", là Panna-bhūmi.

ဧကူနပညာသ [Pg.161] အာဇီဝသတေတိ ဧကူနပညာသ အာဇီဝဝုတ္တိသတာနိ. ပရိဗ္ဗာဇကသတေတိ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇသတာနိ. နာဂါဝါသသတေတိ နာဂမဏ္ဍလသတာနိ. ဝီသေ ဣန္ဒြိယသတေတိ ဝီသ ဣန္ဒြိယသတာနိ. တိံသေ နိရယသတေတိ တိံသ နိရယသတာနိ. ရဇောဓာတုယောတိ ရဇဩကိရဏဋ္ဌာနာနိ. ဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒပိဋ္ဌာဒီနိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ သညီဂဗ္ဘာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘအဇပသုမိဂမဟိံသေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အသညီဂဗ္ဘာတိ သာလိယဝဂေါဓုမမုဂ္ဂကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိဂဏ္ဌိဂဗ္ဘာတိ နိဂဏ္ဌိမှိ ဇာတဂဗ္ဘာ, ဥစ္ဆုဝေဠုနဠာဒယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ ဒေဝါတိ ဗဟူ ဒေဝါ, သော ပန သတ္တာတိ ဝဒတိ. မာနုသာပိ အနန္တာ, သော သတ္တာတိ ဝဒတိ. သတ္တ ပိသာစာတိ ပိသာစာ မဟန္တာ, သတ္တာတိ ဝဒတိ.

Ekūnapaññāsa ājīvasateti (một trăm bốn mươi chín cách sinh nhai) là một trăm bốn mươi chín phương tiện sinh sống. Paribbājakasateti (một trăm du sĩ) là một trăm hạng du sĩ xuất gia. Nāgāvāsasateti (một trăm trú xứ của rồng/voi) là một trăm bầy rồng/voi. Vīse indriyasateti (một trăm hai mươi căn) là một trăm hai mươi căn. Tiṃse nirayasateti (một trăm ba mươi địa ngục) là một trăm ba mươi địa ngục. Rajodhātuyoti (các giới bụi) là những nơi rắc bụi. Vị ấy nói nhắm đến mu bàn tay, mu bàn chân, v.v. Satta saññīgabbhāti (bảy thai hữu tưởng), vị ấy nói nhắm đến lạc đà, bò, lừa, dê, cừu, nai, trâu. Asaññīgabbhāti (thai vô tưởng), vị ấy nói nhắm đến lúa, đại mạch, tiểu mạch, đậu xanh, kê, lúa hoang, lúa cộc. Nigaṇṭhigabbhāti (thai có đốt) là mầm mống sinh ra ở đốt; vị ấy nói nhắm đến mía, tre, sậy, v.v. Satta devāti (bảy chư thiên), có nhiều chư thiên, nhưng vị ấy lại nói là bảy. Loài người cũng vô số, nhưng vị ấy nói là bảy. Satta pisācāti (bảy quỷ pīsāca), quỷ pīsāca có nhiều, nhưng vị ấy nói là bảy.

သရာတိ မဟာသရာ. ကဏ္ဏမုဏ္ဍ-ရထကာရ-အနောတတ္တ-သီဟပပါတကုဠိရ-မုစလိန္ဒ-ကုဏာလဒဟေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. ပဝုဋာတိ ဂဏ္ဌိကာ. ပပါတာတိ မဟာပပါတာ. ပပါတသတာနီတိ ခုဒ္ဒကပပါတသတာနိ. သုပိနာတိ မဟာသုပိနာ. သုပိနသတာနီတိ ခုဒ္ဒကသုပိနသတာနိ. မဟာကပ္ပိနောတိ မဟာကပ္ပာနံ. ဧတ္ထ ဧကမှာ သရာ ဝဿသတေ ဝဿသတေ ကုသဂ္ဂေန ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုံ နီဟရိတွာ နီဟရိတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ တမှိ သရေ နိရုဒကေ ကတေ ဧကော မဟာကပ္ပောတိ ဝဒတိ. ဧဝရူပါနံ မဟာကပ္ပာနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ ခေပေတွာ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောန္တီတိ အယမဿ လဒ္ဓိ. ပဏ္ဍိတောပိ ကိရ အန္တရာ သုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ, ဗာလောပိ တတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ.

Sarāti (hồ) là những hồ lớn. Vị ấy nói bằng cách lấy (bảy) hồ Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhapapāta, Kuḷira, Mucalinda, Kuṇāla. Pavuṭāti (đồi) là những mấu núi. Papātāti (vực) là những vực thẳm lớn. Papātasatānīti (một trăm vực) là một trăm vực thẳm nhỏ. Supināti (giấc mộng) là những giấc mộng lớn. Supinasatānīti (một trăm giấc mộng) là một trăm giấc mộng nhỏ. Mahākappinoti (những đại kiếp) là của các đại kiếp. Ở đây, vị ấy nói rằng: "Từ một hồ, cứ mỗi một trăm năm lại lấy ra một giọt nước bằng đầu ngọn cỏ kusa, lấy ra mãi, sau bảy lần làm cho hồ ấy cạn khô nước thì đó là một đại kiếp." Tà kiến của vị ấy là: "Sau khi trải qua tám triệu bốn trăm ngàn đại kiếp như vậy, cả kẻ ngu lẫn người trí đều chấm dứt khổ đau." Nghe nói, người trí cũng không thể thanh tịnh được ở trong khoảng thời gian ấy, và kẻ ngu cũng không đi vượt qua khỏi thời gian ấy.

သီလေနာတိ အစေလကသီလေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ. ဝတေနာတိ တာဒိသေန ဝတေန. တပေနာတိ တပေါကမ္မေန. အပရိပက္ကံ ပရိပါစေတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ အန္တရာ ဝိသုဇ္ဈတိ. ပရိပက္ကံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တိံ ကရောတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ ဝုတ္တပရိမာဏံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ယာတိ. ဟေဝံ နတ္ထီတိ ဧဝံ နတ္ထိ. တဉှိ ဥဘယမ္ပိ န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒီပေတိ. ဒေါဏမိတေတိ ဒေါဏေန မိတံ ဝိယ. သုခဒုက္ခေတိ သုခဒုက္ခံ. ပရိယန္တကတေတိ ဝုတ္တပရိမာဏေန ကာလေန ကတပရိယန္တော. နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနေတိ နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနာနိ. န သံသာရော ပဏ္ဍိတဿ ဟာယတိ, န ဗာလဿ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. ဥက္ကံသာဝကံသေတိ ဥက္ကံသာဝကံသာ, ဟာပနဝဍ္ဎနာနမေဝေတံ ဝေဝစနံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော [Pg.162] သေယျထာပိ နာမာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုတ္တဂုဠေတိ ဝေဌေတွာ ကတသုတ္တဂုဠံ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ပဗ္ဗတေ ဝါ ရုက္ခဂ္ဂေ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တံ သုတ္တပမာဏေန နိဗ္ဗေဌိယမာနံ ဂစ္ဆတိ, သုတ္တေ ခီဏေ တတ္ထ တိဋ္ဌတိ န ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ဝုတ္တကာလတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ.

Sīlenāti (bởi giới) là bởi giới của phái lõa thể hoặc bởi bất kỳ giới nào khác. Vatenāti (bởi hạnh) là bởi hạnh tương tự như vậy. Tapenāti (bởi khổ hạnh) là bởi việc thực hành khổ hạnh. "Làm cho cái chưa chín được chín muồi" có nghĩa là người nào thanh tịnh được ở trong khoảng thời gian (đã định) vì nghĩ rằng "ta là người trí". "Chạm đến cái đã chín muồi rồi làm cho nó kết thúc" có nghĩa là người nào đi vượt qua khỏi khoảng thời gian đã được nói đến vì nghĩ rằng "ta là kẻ ngu". Hevaṃ natthīti (không phải như vậy) nghĩa là không phải như vậy. Điều này chỉ ra rằng cả hai việc ấy đều không thể làm được. Doṇamiteti (được đong bằng đấu) là giống như được đong bằng đấu. Sukhadukkheti (lạc và khổ) là lạc và khổ. Pariyantakateti (được làm cho có giới hạn) là có giới hạn được tạo ra bởi khoảng thời gian đã được nói đến. Natthi hāyanavaḍḍhaneti (không có giảm và tăng) là không có sự giảm và sự tăng. Nghĩa là: Vòng luân hồi không giảm đối với người trí, không tăng đối với kẻ ngu. Ukkaṃsāvakaṃseti (sự cao và thấp) là sự cao và thấp, đây chính là từ đồng nghĩa của sự giảm và sự tăng. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa đó bằng ví dụ, vị ấy nói: seyyathāpi nāma, v.v. Trong đó, suttaguḷeti (cuộn chỉ) là cuộn chỉ được làm bằng cách quấn lại. Nibbeṭhiyamānameva paletīti (nó chỉ đi xa khi được tháo ra) cho thấy rằng: (cuộn chỉ) được ném đi khi đứng trên núi hoặc trên ngọn cây, nó đi xa theo độ dài của sợi chỉ khi được tháo ra; khi chỉ hết, nó dừng lại ở đó, không đi nữa. Tương tự như vậy, điều này cho thấy rằng (chúng sinh) không đi vượt qua khỏi khoảng thời gian đã được nói đến.

၂၂၉. ကိမိဒန္တိ ကိမိဒံ တဝ အညာဏံ, ကိံ သဗ္ဗညု နာမ တွန္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌော သမာနော နိယတိဝါဒေ ပက္ခိပန္တော သုညံ မေ အဂါရန္တိအာဒိမာဟ.

229. Kimidanti (cái gì đây?), khi được hỏi rằng: "Sự không biết này của ông là gì? Ông có phải là bậc Toàn Tri không?", vị ấy, muốn gán vào thuyết định mệnh, đã nói: suññaṃ me agāranti (ngôi nhà của tôi trống không), v.v.

၂၃၀. အနုဿဝိကော ဟောတီတိ အနုဿဝနိဿိတော ဟောတိ. အနုဿဝသစ္စောတိ သဝနံ သစ္စတော ဂဟေတွာ ဌိတော. ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ ဝဂ္ဂပဏ္ဏာသကာယ ပိဋကဂန္ထသမ္ပတ္တိယာ.

230. Anussaviko hotīti (là người theo truyền thống) là người nương tựa vào sự truyền tụng. Anussavasaccoti (sự thật theo truyền thống) là người đứng vững sau khi chấp nhận điều được nghe là sự thật. Piṭakasampadāyāti (bởi sự truyền thừa Tam Tạng) là bởi sự thành tựu của các bộ kinh sách Tam Tạng có năm mươi phẩm.

၂၃၂. မန္ဒောတိ မန္ဒပညော. မောမူဟောတိ အတိမူဠှော. ဝါစာဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝါစာယ ဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတိ. ကီဒိသံ? အမရာဝိက္ခေပံ, အပရိယန္တဝိက္ခေပန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ အမရာ နာမ မစ္ဆဇာတိ. သာ ဥမ္မုဇ္ဇနနိမ္မုဇ္ဇနာဒိဝသေန ဥဒကေ သန္ဓာဝမာနာ ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ ဧဝမေဝ အယမ္ပိ ဝါဒေါ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ, ဂါဟံ န ဥပဂစ္ဆတီတိ အမရာဝိက္ခေပေါတိ ဝုစ္စတိ. တံ အမရာဝိက္ခေပံ.

232. Mandoti (ngu đần) là người có trí tuệ chậm lụt. Momūhoti (si mê) là rất si mê. Vācāvikkhepaṃ āpajjatīti (rơi vào sự ngụy biện) là rơi vào sự lảng tránh bằng lời nói. Như thế nào? Amarāvikkhepaṃ (ngụy biện như con lươn), nghĩa là sự lảng tránh không có giới hạn. Hoặc là, có một loài cá tên là amarā. Loài cá đó, do lặn lên lặn xuống trong nước, không thể bắt được. Tương tự như vậy, chủ thuyết này cũng chạy qua chạy lại, không thể nắm bắt được, nên được gọi là amarāvikkhepa. (Rơi vào) sự ngụy biện như con lươn đó.

ဧဝန္တိပိ မေ နောတိအာဒီသု ဣဒံ ကုသလန္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော ကိံ အကုသလန္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တထာတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, ကိံ ဥဘယတော အညထာတိ ဝုတ္တေ ‘‘အညထာတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော တိဝိဓေနာပိ န ဟောတီတိ တေ လဒ္ဓီတိ ဝုတ္တေ ‘‘နောတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော ကိံ နော နောတိ တေ လဒ္ဓီတိ ဝုတ္တေ ‘‘နော နောတိပိ မေ နော’’တိ ဝိက္ခေပမာပဇ္ဇတိ, ဧကသ္မိမ္ပိ ပက္ခေ န တိဋ္ဌတိ. နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမတီတိ အတ္တနောပိ ဧသ သတ္ထာ အဝဿယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, မယှံ ကိံ သက္ခိဿတီတိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ပက္ကမတိ. ပုရိမေသုပိ အနဿာသိကေသု ဧသေဝ နယော.

Trong các câu như Evantipi me no (Đối với tôi, không phải như vậy), v.v., khi được hỏi "Điều này có phải là thiện không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, không phải như vậy". Sau đó, khi được nói "Vậy có phải là bất thiện không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải như thế". Khi được nói "Vậy có phải là một cái khác ngoài cả hai không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là khác". Sau đó, khi được nói "Vậy chủ thuyết của ông là không phải theo cả ba cách đó sao?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là không phải". Sau đó, khi được nói "Vậy chủ thuyết của ông là không phải không phải sao?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là không phải không phải", rồi rơi vào sự ngụy biện, không đứng vững trên bất kỳ lập trường nào. Nibbijja pakkamatīti (chán nản rồi bỏ đi) có nghĩa là: "Vị đạo sư này ngay cả đối với bản thân cũng không thể là nơi nương tựa, làm sao có thể (là nơi nương tựa) cho ta được?". (Nghĩ) như vậy, người ấy chán nản rồi bỏ đi. Trong những trường hợp không đáng tin cậy trước đây, phương pháp cũng tương tự như vậy.

၂၃၄. သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိဘူတော သန္နိဓိံ ကတွာ ဝတ္ထုကာမေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံ တိလတဏ္ဍုလသပ္ပိနဝနီတာဒီနိ သန္နိဓိံ ကတွာ ဣဒါနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဘဗ္ဗောတိ အတ္ထော. နနု စ ခီဏာသဝဿ ဝသနဋ္ဌာနေ [Pg.163] တိလတဏ္ဍုလာဒယော ပညာယန္တီတိ. နော န ပညာယန္တိ, န ပနေသ တေ အတ္တနော အတ္ထာယ ဌပေတိ, အဖာသုကပဗ္ဗဇိတာဒီနံ အတ္ထာယ ဌပေတိ. အနာဂါမိဿ ကထန္တိ. တဿာပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သဗ္ဗသောဝ ပဟီနာ, ဓမ္မေန ပန လဒ္ဓံ ဝိစာရေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ.

234. Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitunti (thọ dụng các dục lạc bằng cách tích trữ) có nghĩa là: giống như trước đây khi còn là người tại gia, sau khi tích trữ rồi thọ dụng các vật dục, nay (vị ấy) không còn thích hợp để thọ dụng mè, gạo, bơ sữa, bơ tươi, v.v. sau khi đã tích trữ chúng. Chẳng phải mè, gạo, v.v. được thấy ở nơi ở của vị lậu tận sao? Không phải là không được thấy. Nhưng vị ấy không cất giữ chúng vì lợi ích của bản thân, mà cất giữ vì lợi ích của các vị xuất gia bị bệnh, v.v. Đối với vị Bất Lai thì thế nào? Đối với vị ấy, năm dục trưởng dưỡng cũng đã được đoạn trừ hoàn toàn, nhưng vị ấy xem xét rồi thọ dụng những vật phẩm nhận được một cách hợp pháp và đúng đắn.

၂၃၆. ပုတ္တမတာယ ပုတ္တာတိ သော ကိရ ဣမံ ဓမ္မံ သုတွာ အာဇီဝကာ မတာ နာမာတိ သညီ ဟုတွာ ဧဝမာဟ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အာဇီဝကာ မတာ နာမ, တေသံ မာတာ ပုတ္တမတာ ဟောတိ, ဣတိ အာဇီဝကာ ပုတ္တမတာယ ပုတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. သမဏေ ဂေါတမေတိ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယဝါသော အတ္ထိ, အညတ္ထ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

236. (Câu) "con của người mẹ có con đã chết" (puttamatāya puttā’ti): nghe nói rằng vị ấy, sau khi nghe pháp này, đã có suy nghĩ rằng: "Các Ājīvaka được gọi là đã chết," rồi đã nói như vậy. Đây là ý nghĩa ở đây: các Ājīvaka được gọi là đã chết, mẹ của họ là người mẹ có con đã chết, do đó các Ājīvaka được gọi là những người con của người mẹ có con đã chết. (Câu) "ở Sa-môn Gotama" (Samaṇe gotame’ti) chỉ rõ rằng: "Đời sống phạm hạnh có ở Sa-môn Gotama, không có ở nơi khác." Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Sandaka đã kết thúc.

၇. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải thích kinh Đại Sakuludāyi

၂၃၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တံ. တတ္ထ မောရနိဝါပေတိ တသ္မိံ ဌာနေ မောရာနံ အဘယံ ဃောသေတွာ ဘောဇနံ အဒံသု. တသ္မာ တံ ဌာနံ မောရနိဝါပေါတိ သင်္ခံ ဂတံ. အန္နဘာရောတိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. တထာ ဝရဓရောတိ. အညေ စာတိ န ကေဝလံ ဣမေ တယော, အညေပိ အဘိညာတာ ဗဟူ ပရိဗ္ဗာဇကာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဣဓ အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတောတိ အဝတွာဝ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? န ဟိ ဘဂဝါ အညေန ဝိနီတောတိ.

237. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Đại Sakuludāyi. Trong đó, (cụm từ) "Moranivāpa" (Nơi nuôi công): tại nơi ấy, người ta công bố sự an toàn cho các con công rồi cho chúng thức ăn. Do đó, nơi ấy được gọi là Moranivāpa. "Annabhāra" là tên của một du sĩ. Tương tự là "Varadhara". (Cụm từ) "Và những người khác" (aññe ca’ti) có nghĩa là không chỉ ba vị này, mà còn nhiều du sĩ nổi tiếng khác. (Cụm từ) "người tán thán sự ít tiếng động" (appasaddassa vaṇṇavādī’ti): ở đây, điều này được nói mà không nói là "được huấn luyện trong sự ít tiếng động". Tại sao? Vì quả thực, Đức Thế Tôn không được ai khác huấn luyện.

၂၃၈. ပုရိမာနီတိ ဟိယျောဒိဝသံ ဥပါဒါယ ပုရိမာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော ပရံ ပုရိမတရာနိ. ကုတူဟလသာလာယန္တိ ကုတူဟလသာလာ နာမ ပစ္စေကသာလာ နတ္ထိ, ယတ္ထ ပန နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝိဓံ ကထံ ပဝတ္တေန္တိ, သာ ဗဟူနံ – ‘‘အယံ ကိံ ဝဒတိ, အယံ ကိံ ဝဒတီ’’တိ ကုတူဟလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော ‘‘ကုတူဟလသာလာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကောတူဟလသာလာ’’တိပိ ပါဌော. လာဘာတိ ယေ ဧဝရူပေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဒဋ္ဌုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ [Pg.164] ဓမ္မကထံ ဝါ နေသံ သောတုံ လဘန္တိ, တေသံ အင်္ဂမဂဓာနံ ဣမေ လာဘာတိ အတ္ထော.

238. (Những ngày) "trước đây" (purimāni’ti): kể từ ngày hôm qua, được gọi là "trước đây"; sau đó là "trước hơn nữa". (Tại) "Kutūhalasālā" (Hội trường Hiếu kỳ): không có một hội trường riêng biệt nào tên là Kutūhalasālā, nhưng nơi nào mà các Sa-môn, Bà-la-môn thuộc nhiều ngoại đạo khác nhau tiến hành các cuộc thảo luận đa dạng, nơi ấy được gọi là "Kutūhalasālā" vì là nơi phát sinh sự hiếu kỳ của nhiều người: "Vị này nói gì? Vị kia nói gì?". Cũng có cách đọc là "Kotūhalasālā". "Lợi lộc thay" (lābhā’ti): ý nghĩa là "đây là lợi lộc cho những người dân xứ Aṅga và Magadha", những người có được cơ hội để thấy các Sa-môn, Bà-la-môn như vậy, để hỏi câu hỏi, hoặc để nghe pháp thoại của họ.

သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော. သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ. ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ. ယထာဘုစ္စဂုဏေဟိ စေဝ အယထာဘူတဂုဏေဟိ စ သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော. ပူရဏာဒီနဉှိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော, အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယသော သမုဂ္ဂတော, တထာဂတဿ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ ယထာဘူတဂုဏေဟိ. တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ. သာဓုသမ္မတာတိ ဣမေ သာဓူ သုန္ဒရာ သပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ သမ္မတာ. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော စေဝ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ဝိဘာဝိနော စ ပဏ္ဍိတဇနဿ. တတ္ထ တိတ္ထိယာ ဗာလဇနဿ ဧဝံ သမ္မတာ, တထာဂတော ပဏ္ဍိတဇနဿ. ဣမိနာ နယေန ပူရဏော ကဿပေါ သံဃီတိအာဒီသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘဇန္တော ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနဩတရဏတိတ္ထာနိ အကာသိ, တသ္မာ ‘‘တိတ္ထကရော’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

Trong các từ "saṅghino" (có đoàn thể) v.v.: họ có đoàn thể được gọi là tập hợp các vị xuất gia, nên họ là "saṅghino". Chính đoàn thể ấy là giáo phái của họ, nên họ là "gaṇino" (có giáo phái). Do việc dạy dỗ hạnh kiểm, họ là thầy của giáo phái ấy, nên họ là "gaṇācariyā" (giáo phái sư). "Ñātā" nghĩa là được biết đến, nổi tiếng. Họ có danh tiếng nổi lên từ cả những phẩm chất có thật lẫn những phẩm chất không có thật, nên họ là "yasassino" (có danh tiếng). Quả vậy, danh tiếng của Pūraṇa v.v. nổi lên theo cách: "vị ấy thiểu dục, biết đủ, do thiểu dục mà ngay cả y phục cũng không mặc", v.v.; (còn danh tiếng) của Như Lai (nổi lên) từ những phẩm chất có thật như "Đức Thế Tôn là bậc..." v.v. "Titthakarā" (người tạo bến đò) nghĩa là người tạo ra học thuyết. "Sādhusammatā" (được xem là tốt lành) nghĩa là được xem rằng: "những vị này là tốt lành, là đẹp đẽ, là bậc chân nhân". (Của) "số đông" (bahujanassa’ti): của cả kẻ phàm phu vô văn, mù quáng, ngu dốt lẫn người trí có khả năng phân biệt. Trong đó, các ngoại đạo được kẻ ngu dốt xem như vậy, còn Như Lai (được xem như vậy) bởi người trí. Theo cách này, ý nghĩa trong các câu "Pūraṇa Kassapa là người có đoàn thể" v.v. cần được hiểu. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài, khi phân tích ba mươi tám đề mục, đã tạo ra nhiều bến đò để đi vào Niết-bàn, do đó, thật thích hợp để gọi Ngài là "titthakaro".

ကသ္မာ ပနေတေ သဗ္ဗေပိ တတ္ထ ဩသဋာတိ? ဥပဋ္ဌာကရက္ခဏတ္ထဉ္စေဝ လာဘသက္ကာရတ္ထဉ္စ. တေသဉှိ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အမှာကံ ဥပဋ္ဌာကာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆေယျုံ, တေ စ ရက္ခိဿာမ. သမဏဿ စ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာကေ သက္ကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ အမှာကမ္ပိ ဥပဋ္ဌာကာ အမှာကံ သက္ကာရံ ကရိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဂဝါ ဩသရတိ, တတ္ထ တတ္ထ သဗ္ဗေ ဩသရန္တိ.

Nhưng tại sao tất cả những vị này đều tụ tập ở đó? Để giữ gìn các thí chủ và vì lợi lộc, cung kính. Quả vậy, họ có suy nghĩ như sau: "Các thí chủ của chúng ta có thể đi quy y Sa-môn Gotama, và chúng ta sẽ giữ họ lại. Và khi thấy các thí chủ của Sa-môn Gotama thực hiện sự cung kính, các thí chủ của chúng ta cũng sẽ thực hiện sự cung kính đối với chúng ta." Do đó, bất cứ nơi nào Đức Thế Tôn đến, tất cả họ đều đến đó.

၂၃၉. ဝါဒံ အာရောပေတွာတိ ဝါဒေ ဒေါသံ အာရောပေတွာ. အပက္ကန္တာတိ, အပဂတာ, ကေစိ ဒိသံ ပက္ကန္တာ, ကေစိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တာ, ကေစိ ဣမံ သာသနံ အာဂတာ. သဟိတံ မေတိ မယှံ ဝစနံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ, အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃရတ္တာစိဏ္ဏဝသေန သုပ္ပဂုဏံ, တံ မယှံ ဧကဝစနေနေဝ ဝိပရာဝတ္တံ ဝိပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ, န ကိဉ္စိ ဇာတန္တိ အတ္ထော. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ မယာ တဝ ဝါဒေ ဒေါသော [Pg.165] အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဒေါသမောစနတ္ထံ စရ ဝိစရ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ သိက္ခာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယံ ပဟောသိ, ဣဒါနေဝ နိဗ္ဗေဌေဟိ. ဓမ္မက္ကောသေနာတိ သဘာဝက္ကောသေန.

239. (Câu) "đã áp đặt luận điểm" (vādaṃ āropetvā’ti) nghĩa là đã chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm. "Đã bỏ đi" (apakkantā’ti) nghĩa là đã ra đi; một số đã đi đến phương khác, một số đã trở về đời sống tại gia, một số đã đến với giáo pháp này. (Câu) "Lời của ta là hữu ích" (sahitaṃ me’ti) có nghĩa là: lời của ta hữu ích, trôi chảy, hợp với lợi ích, hợp với lý lẽ. (Câu) "Lời của ngươi là vô ích" (asahitaṃ te’ti) nghĩa là lời của ngươi vô ích. (Câu) "Điều ngươi đã thực hành lâu dài đã bị đảo ngược" (adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ’ti) có nghĩa là: điều mà ngươi đã thực hành thuần thục do đã quen thuộc trong thời gian dài, điều đó chỉ bằng một lời nói của ta đã bị đảo ngược, đã bị lật lại, không còn là gì cả. (Câu) "Luận điểm của ngươi đã bị áp đặt" (āropito te vādo’ti) nghĩa là lỗi lầm trong luận điểm của ngươi đã được ta chỉ ra. (Câu) "Hãy đi để giải thoát luận điểm" (cara vādappamokkhāyā’ti) có nghĩa là: để thoát khỏi lỗi lầm, hãy đi, hãy lang thang, hãy đến nơi này nơi kia mà học hỏi. (Câu) "Hoặc hãy gỡ rối nếu ngươi có thể" (nibbeṭhehi vā sace pahosi’ti) nghĩa là: nếu tự mình có thể, thì hãy gỡ rối ngay bây giờ. (Bằng) "sự khiển trách về pháp" (dhammakkosena’ti) nghĩa là bằng sự khiển trách về bản chất.

၂၄၀. တံ နော သောဿာမာတိ တံ အမှာကံ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမ. ခုဒ္ဒမဓုန္တိ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာဟိ ကတံ ဒဏ္ဍကမဓုံ. အနေလကန္တိ နိဒ္ဒေါသံ အပဂတမစ္ဆိကဏ္ဍကံ. ပီဠေယျာတိ ဒဒေယျ. ပစ္စာသီသမာနရူပေါတိ ပူရေတွာ နု ခေါ နော ဘောဇနံ ဒဿတီတိ ဘာဇနဟတ္ထော ပစ္စာသီသမာနော ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ. သမ္ပယောဇေတွာတိ အပ္ပမတ္တကံ ဝိဝါဒံ ကတွာ.

240. (Câu) "Chúng tôi sẽ nghe điều đó" (taṃ no sossāmā’ti) nghĩa là: chúng tôi sẽ nghe pháp ấy được thuyết cho chúng tôi. "Mật ong nhỏ" (khuddamadhu’nti) là mật ong trên cành cây do loài ong nhỏ làm ra. "Không tì vết" (anelakaṃ’ti) nghĩa là không có lỗi, không có trứng ong. (Nên) "vắt" (pīḷeyyā’ti) nghĩa là nên cho. (Có vẻ) "đang mong đợi" (paccāsīsamānarūpo’ti) nghĩa là: tay cầm bát, có mặt ở đó, đang mong đợi rằng: "Liệu người ấy có cho chúng ta thức ăn đầy bát không nhỉ?". (Sau khi) "gây ra" (sampayojetvā’ti) nghĩa là sau khi gây ra một cuộc tranh cãi nhỏ.

၂၄၁. ဣတရီတရေနာတိ လာမကလာမကေန. ပဝိဝိတ္တောတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကာယဝိဝေကမတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ဘဂဝါ ပန တီဟိ ဝိဝေကေဟိ ဝိဝိတ္တောဝ.

241. (Bằng cái này hay) "cái kia" (itarītarena’ti) nghĩa là bằng (y phục) tầm thường. (Câu) "đã sống viễn ly" (pavivitto’ti): điều này vị du sĩ nói chỉ nhắm đến thân viễn ly, còn Đức Thế Tôn thì quả thực đã viễn ly bằng ba loại viễn ly.

၂၄၂. ကောသကာဟာရာပီတိ ဒါနပတီနံ ဃရေ အဂ္ဂဘိက္ခာဌပနတ္ထံ ခုဒ္ဒကသရာဝါ ဟောန္တိ, ဒါနပတိနော အဂ္ဂဘတ္တံ ဝါ တတ္ထ ဌပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ပဗ္ဗဇိတေ သမ္ပတ္တေ တံ ဘတ္တံ တဿ ဒေန္တိ. တံ သရာဝကံ ကောသကောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ယေ စ ဧကေနေဝ ဘတ္တကောသကေန ယာပေန္တိ, တေ ကောသကာဟာရာတိ. ဗေလုဝါဟာရာတိ ဗေလုဝမတ္တဘတ္တာဟာရာ. သမတိတ္တိကန္တိ ဩဋ္ဌဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါသမံ. ဣမိနာ ဓမ္မေနာတိ ဣမိနာ အပ္ပာဟာရတာဓမ္မေန. ဧတ္ထ ပန သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဘဂဝါ အနပ္ပာဟာရောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ပဓာနဘူမိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အပ္ပာဟာရောဝ အဟောသိ, ဝေရဉ္ဇာယံ တယော မာသေ ပတ္ထောဒနေနေဝ ယာပေသိ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ တယော မာသေ ဘိသမုဠာလေဟေဝ ယာပေသိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံ ကာလေ အပ္ပာဟာရော အဟောသိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယဒိ တေ ဣမိနာ ဓမ္မေန သက္ကရေယျုံ, မယာ ဟိ တေ ဝိသေသတရာ. အညော စေဝ ပန ဓမ္မော အတ္ထိ, ယေန မံ တေ သက္ကရောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

242. Kosakāhārā: Trong nhà của các thí chủ, có những chiếc chén nhỏ để đặt phần vật thực đầu tiên. Các thí chủ đặt phần cơm đầu tiên vào đó rồi ăn; khi có vị xuất gia đến, họ dâng phần vật thực đó cho vị ấy. Chiếc chén nhỏ đó được gọi là kosaka. Do đó, những vị nào sống chỉ bằng một chén cơm như vậy được gọi là kosakāhārā. Beluvāhārā là những vị có vật thực chỉ bằng quả bilva. Samatittika là bằng với vành dưới của miệng bát. Iminā dhammena là do pháp ít ăn này. Tuy nhiên, ở đây không nên nói rằng Đức Thế Tôn không phải là người ít ăn về mọi phương diện. Trong sáu năm ở nơi tinh cần, Ngài đã là người rất ít ăn; ở Verañjā, trong ba tháng, Ngài đã sống chỉ bằng lúa mạch cho ngựa; trong khu rừng Pālileyyaka, trong ba tháng, Ngài đã sống chỉ bằng củ và rễ sen. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta đã ít ăn trong một thời gian, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ Do đó, nếu họ tôn kính Ta vì pháp này, thì họ còn đặc biệt hơn Ta. Và Ngài chỉ ra rằng: ‘Có một pháp khác mà do đó họ tôn kính Ta.’ Nên hiểu cách áp dụng theo phương pháp này trong tất cả các trường hợp.

ပံသုကူလိကာတိ [Pg.166] သမာဒိန္နပံသုကူလိကင်္ဂါ. လူခစီဝရဓရာတိ သတ္ထသုတ္တလူခါနိ စီဝရာနိ ဓာရယမာနာ. နန္တကာနီတိ အန္တဝိရဟိတာနိ ဝတ္ထခဏ္ဍာနိ, ယဒိ ဟိ နေသံ အန္တော ဘဝေယျ, ပိလောတိကာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆေယျုံ. ဥစ္စိနိတွာတိ ဖာလေတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ပဟာယ ထိရဋ္ဌာနမေဝ ဂဟေတွာ. အလာဗုလောမသာနီတိ အလာဗုလောမသဒိသသုတ္တာနိ သုခုမာနီတိ ဒီပေတိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ စီဝရသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. အတိမုတ္တကသုသာနတော ဟိဿ ပုဏ္ဏဒါသိယာ ပါရုပိတွာ ပါတိတသာဏပံသုကူလံ ဂဟဏဒိဝသေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ အကမ္ပိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ပံသုကူလံ ဂဏှိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

Paṃsukūlika là những vị đã thọ trì hạnh phấn tảo y. Lūkhacīvaradharā là những vị mang y phục thô sơ, được cắt bằng dao và may bằng chỉ. Nantakāni là những mảnh vải không có biên; vì nếu chúng có biên, chúng sẽ được gọi là vải cũ (pilotikā). Uccinitvā là xé ra, bỏ phần yếu, chỉ lấy phần chắc chắn. Alābulomasāni chỉ ra rằng (y phục) mềm mại, có những sợi chỉ giống như lông tơ của quả bầu. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với y phục. Quả vậy, vào ngày Ngài nhặt tấm y phấn tảo bằng vải gai bị vứt bỏ sau khi nữ tỳ Puṇṇā đã đắp nó, từ nghĩa địa Atimuttaka, đại địa đã rung chuyển đến tận mép nước. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ nhặt y phấn tảo trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’

ပိဏ္ဍပါတိကာတိ အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါ. သပဒါနစာရိနောတိ လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နသပဒါနစာရာ. ဥဉ္ဆာသကေ ဝတေ ရတာတိ ဥဉ္ဆာစရိယသင်္ခါတေ ဘိက္ခူနံ ပကတိဝတေ ရတာ, ဥစ္စနီစဃရဒွါရဋ္ဌာယိနော ဟုတွာ ကဗရမိဿကံ ဘတ္တံ သံဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. အန္တရဃရန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ, ဣဓ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အဓိပ္ပေတံ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, အပ္ပာဟာရတာယ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပန သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ နိမန္တနံ န သာဒယိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

Piṇḍapātika là những vị đã thọ trì hạnh khất thực, từ chối lợi lộc dư thừa. Sapadānacārino là những vị đã thọ trì hạnh khất thực tuần tự, từ bỏ việc đi lại tham lam. Uñchāsake vate ratā là những vị ưa thích hạnh thông thường của các tỳ-khưu, được gọi là hạnh mót lượm (khất thực); nghĩa là, sau khi đứng ở cửa các nhà cao thấp, họ thu thập vật thực lẫn lộn rồi thọ dụng. Antaraghara, trong kinh Brahmāyu, (được tính) từ ngưỡng cửa trở vào là bên trong nhà; ở đây, nó được hiểu là (tính) từ cột cổng làng trở vào. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với vật thực khất thực; tuy nhiên, tất cả nên được giải thích rộng ra theo quy tắc đã được nói về việc ít ăn. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ không chấp nhận lời mời trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’

ရုက္ခမူလိကာတိ ဆန္နံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နရုက္ခမူလိကင်္ဂါ. အဗ္ဘောကာသိကာတိ ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအဗ္ဘောကာသိကင်္ဂါ. အဋ္ဌမာသေတိ ဟေမန္တဂိမှိကေ မာသေ. အန္တောဝဿေ ပန စီဝရာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဆန္နံ ပဝိသန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ သေနာသနသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, သေနာသနသန္တောသော ပနဿ ဆဗ္ဗဿိကမဟာပဓာနေန စ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေန စ ဒီပေတဗ္ဗော. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ဆန္နံ န ပါဝိသိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ.

Rukkhamūlika là những vị đã thọ trì hạnh ở gốc cây, từ chối mái che. Abbhokāsika là những vị đã thọ trì hạnh ở ngoài trời, từ chối cả mái che và gốc cây. Aṭṭhamāse là trong tám tháng mùa đông và mùa hè. Tuy nhiên, trong mùa mưa, họ vào nơi có mái che để bảo quản y phục. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với chỗ ở; tuy nhiên, sự tri túc về chỗ ở của Ngài nên được chỉ ra qua sáu năm đại tinh cần và qua (thời gian ở) khu rừng Pālileyyaka. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ không vào nơi có mái che trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’

အာရညိကာတိ [Pg.167] ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအာရညိကင်္ဂါ. သံဃမဇ္ဈေ ဩသရန္တီတိ အဗဒ္ဓသီမာယ ကထိတံ, ဗဒ္ဓသီမာယံ ပန ဝသန္တာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ နော ပဝိဝိတ္တောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လိယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၁၆၂; ၅၆၅) ဧဝဉှိဿ ပဝိဝေကော ပညာယတိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ တထာရူပေ ကာလေ ပဋိသလ္လိယိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. မမံ သာဝကာတိ မံ သာဝကာ.

Āraññika là những vị đã thọ trì hạnh ở rừng, từ chối chỗ ở gần làng. Saṅghamajjhe osaranti (đi đến giữa Tăng chúng) được nói về (trường hợp) trong một ranh giới không được thiết lập; tuy nhiên, những vị sống trong một ranh giới đã được thiết lập thì làm lễ uposatha ngay tại nơi ở của mình. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không sống độc cư; quả vậy, sự độc cư của Ngài được biết đến qua câu: ‘Này các tỳ-khưu, Ta muốn nhập thất độc cư trong nửa tháng.’ Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ độc cư trong một thời điểm như vậy, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ Mamaṃ sāvakā là maṃ sāvakā (các đệ tử của Ta).

၂၄၄. သနိဒါနန္တိ သပ္ပစ္စယံ. ကိံ ပန အပ္ပစ္စယံ နိဗ္ဗာနံ န ဒေသေတီတိ. နော န ဒေသေတိ, သဟေတုကံ ပန တံ ဒေသနံ ကတွာ ဒေသေတိ, နော အဟေတုကန္တိ. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ပုရိမဿေဝေတံ ဝေဝစနံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ဝတာတိ ဧတ္ထ ဝတာတိ နိပါတမတ္တံ.

244. Sanidānaṃ là có nguyên nhân. Phải chăng Ngài không thuyết giảng về Nibbāna, pháp vô duyên? Không phải là không thuyết giảng. Tuy nhiên, Ngài thuyết giảng bài pháp đó sau khi đã làm cho nó có nhân duyên, chứ không phải không có nhân duyên. Sappāṭihāriyaṃ là một từ đồng nghĩa của từ trước đó, nghĩa là có lý do. Trong câu taṃ vata, từ vata chỉ là một tiểu từ.

၂၄၅. အနာဂတံ ဝါဒပထန္တိ အဇ္ဇ ဌပေတွာ သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ အဍ္ဎမာသေ ဝါ မာသေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ တဿ တဿ ပဉှဿ ဥပရိ အာဂမနဝါဒပထံ. န ဒက္ခတီတိ ယထာ သစ္စကော နိဂဏ္ဌော အတ္တနော နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ အာဂတကာရဏံ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တော န အဒ္ဒသ, ဧဝံ န ဒက္ခတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန. အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေယျုန္တိ မမ ကထာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အန္တရန္တရေ အတ္တနော ကထံ ပဝေသေယျုန္တိ အတ္ထော. န ခေါ ပနာဟံ, ဥဒါယီတိ, ဥဒါယိ, အဟံ အမ္ဗဋ္ဌသောဏဒဏ္ဍကူဋဒန္တသစ္စကနိဂဏ္ဌာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဟာဝါဒေ ဝတ္တမာနေပိ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧကသာဝကောပိ ဥပမံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ အာဟရိတွာ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ သာဝကေသု အနုသာသနိံ န ပစ္စာသီသာမိ. မမယေဝါတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု သာဝကာ မမယေဝ အနုသာသနိံ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ.

245. Anāgataṃ vādapathanti (Con đường tranh luận chưa đến) có nghĩa là: Ngoại trừ hôm nay, vào ngày mai, hoặc ngày kia, hoặc nửa tháng, hoặc một tháng, hoặc một năm, con đường tranh luận sẽ đến trên vấn đề này, vấn đề nọ. Na dakkhati (không thấy) có nghĩa là: Giống như Saccaka Nigaṇṭha đã không thấy được lý do đến để khuất phục mình trong khi đang nói một cách đặc biệt, cũng vậy (Sa-môn Gotama) không thấy. Trường hợp này không có. Sahadhammenāti (với chánh pháp) có nghĩa là: với lý do. Antarantarā kathaṃ opāteyyunti (xen vào câu chuyện ở giữa chừng) có nghĩa là: cắt ngang dòng câu chuyện của ta, họ có thể xen vào câu chuyện của mình ở giữa chừng. Na kho panāhaṃ, udāyīti (Này Udāyi, quả thật ta không) có nghĩa là: Này Udāyi, trong khi ta đang có cuộc tranh luận lớn với Ambaṭṭha, Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Saccaka Nigaṇṭha, v.v..., ta không mong đợi sự chỉ dạy nơi các vị đệ tử rằng: “Ôi, mong sao có một vị đệ tử nào của ta mang đến một ví dụ hay một lý do!”. Mamayevāti (chính ta) có nghĩa là: Trong những trường hợp như vậy, các vị đệ tử chỉ mong đợi sự chỉ dạy, lời khuyên dạy của chính ta.

၂၄၆. တေသာဟံ စိတ္တံ အာရာဓေမီတိ တေသံ အဟံ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ ဂဏှာမိ သမ္ပာဒေမိ ပရိပူရေမိ, အညံ ပုဋ္ဌော အညံ န ဗျာကရောမိ, အမ္ဗံ ပုဋ္ဌော လဗုဇံ ဝိယ လဗုဇံ ဝါ ပုဋ္ဌော အမ္ဗံ ဝိယ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဓိသီလေ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓသီလံ နာမ ကထိတံ, ‘‘အဘိက္ကန္တေ ဉာဏဒဿနေ [Pg.168] သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ‘‘အဓိပညာယ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာ, ‘‘ယေန ဒုက္ခေနာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သစ္စဗျာကရဏပညာ. တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ သစ္စဗျာကရဏပညဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ပညာ အဓိပညံ ဘဇတိ.

246. Tesāhaṃ cittaṃ ārādhemīti (Ta làm cho tâm của họ được hài lòng) có nghĩa là: Ta, bằng cách giải thích vấn đề ấy, đã chiếm được tâm của các vị đệ tử ấy, làm cho thành tựu, làm cho viên mãn. Ta không giải thích điều khác khi được hỏi điều khác, giống như được hỏi về xoài lại trả lời về mít, hoặc được hỏi về mít lại trả lời về xoài. Và ở đây, ở chỗ được nói: adhisīle sambhāventīti (họ tu tập trong giới siêu việt), được nói đến là Phật giới. Ở chỗ được nói: abhikkante ñāṇadassane sambhāventīti (họ tu tập trong tri kiến thù thắng), được nói đến là Nhất thiết trí. Ở chỗ được nói: adhipaññāya sambhāventīti (họ tu tập trong tuệ siêu việt), được nói đến là trí tuệ ứng đối nhanh nhạy. Ở chỗ được nói: yena dukkhenāti (bằng khổ nào), được nói đến là trí tuệ giải thích các sự thật. Trong số đó, ngoại trừ Nhất thiết trí và trí tuệ giải thích các sự thật, trí tuệ còn lại thuộc về tuệ siêu việt.

၂၄၇. ဣဒါနိ တေသံ တေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ ပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တော ပုန စပရံ ဥဒါယီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ အဘိညာဝေါသာနသင်္ခါတဉ္စေဝ အဘိညာပါရမီသင်္ခါတဉ္စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ.

247. Bây giờ, trong khi giải thích về con đường thực hành để chứng đắc các pháp đặc biệt này khác, ngài đã nói: puna caparaṃ udāyīti (này Udāyi, lại nữa), v.v... Ở đây, abhiññāvosānapāramippattāti (đã đạt đến sự kết thúc và bờ kia của các thắng trí) có nghĩa là: đã đạt đến A-la-hán quả, được gọi là sự kết thúc của các thắng trí và cũng được gọi là sự toàn hảo của các thắng trí.

သမ္မပ္ပဓာနေတိ ဥပါယပဓာနေ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ ဥပါယပဓာနံ ကရောတိ. ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာတိ ဝဍ္ဎိယာ ပရိပူရဏတ္ထံ. အပိစေတ္ထ – ‘‘ယာ ဌိတိ, သော အသမ္မောသော…ပေ… ယံ ဝေပုလ္လံ, သာ ဘာဝနာပါရိပူရီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၀၆) ဧဝံ ပုရိမံ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမဿ အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Sammappadhāneti (trong chánh cần) có nghĩa là: trong sự tinh tấn là phương tiện. Chandaṃ janetīti (sanh khởi ý muốn) có nghĩa là: sanh khởi thiện dục là sự muốn làm. Vāyamatīti (cố gắng) có nghĩa là: thực hiện sự nỗ lực. Vīriyaṃ ārabhatīti (khởi sự tinh tấn) có nghĩa là: làm cho tinh tấn phát sanh. Cittaṃ paggaṇhātīti (nâng đỡ tâm) có nghĩa là: nâng tâm lên. Padahatīti (tinh cần) có nghĩa là: thực hiện sự tinh tấn là phương tiện. Bhāvanāya pāripūriyāti (để viên mãn sự tu tập) có nghĩa là: để viên mãn sự tăng trưởng. Hơn nữa, ở đây, nên hiểu rằng: “Sự an trú nào, đó là sự không quên lãng... sự rộng lớn nào, đó là sự viên mãn của tu tập,” theo cách này, từ trước là nghĩa của từ trước, từ sau là nghĩa của từ sau.

ဣမေဟိ ပန သမ္မပ္ပဓာနေဟိ ကိံ ကထိတံ? ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန သာဝကဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ တတ္ထ –

Nhưng điều gì đã được nói đến bởi những chánh cần này? Theo bài kinh trong Tương Ưng Kassapa, con đường thực hành giai đoạn đầu của vị đệ tử đã được nói đến. Và điều này đã được nói ở đó:

‘‘စတ္တာရောမေ, အာဝုသော, သမ္မပ္ပဓာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု, အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၅).

“Này chư hiền, có bốn chánh cần này. Bốn là gì? Này chư hiền, ở đây vị Tỳ khưu nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp ác bất thiện chưa sanh khởi nơi ta, nếu chúng sanh khởi, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp ác bất thiện đã sanh khởi nơi ta, nếu không được đoạn trừ, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp thiện chưa sanh khởi nơi ta, nếu không sanh khởi, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp thiện đã sanh khởi nơi ta, nếu bị diệt đi, sẽ dẫn đến bất lợi.’”

ဧတ္ထ စ ပါပကာ အကုသလာတိ လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ စေဝ မဂ္ဂေါ စ, ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ နာမ သမထဝိပဿနာဝ. မဂ္ဂေါ ပန သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈမာနော အနတ္ထာယ သံဝတ္တနကော [Pg.169] နာမ နတ္ထိ. သော ဟိ ဖလဿ ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ. ပုရိမသ္မိမ္ပိ ဝါ သမထဝိပဿနာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တံ ပန န ယုတ္တံ.

Và ở đây, pāpakā akusalā (ác bất thiện) nên được hiểu là tham, v.v... Anuppannā kusalā dhammā (các pháp thiện chưa sanh) là chỉ tịnh và minh sát, và cả đạo. Uppannā kusalā (các pháp thiện đã sanh) chỉ là chỉ tịnh và minh sát. Còn đạo, sau khi sanh khởi một lần rồi diệt, không có cái gọi là dẫn đến bất lợi. Vì rằng đạo ấy, sau khi đã cho duyên đến quả, mới diệt. Hoặc có người nói rằng, ngay cả trong trường hợp trước đó, tức là các pháp thiện chưa sanh, chỉ nên lấy chỉ tịnh và minh sát, nhưng điều đó không hợp lý.

တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ‘‘မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ သမာပတ္တိလာဘိနာ ဘဏ္ဍဂါဟကသာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဇနပဒတော မဟာဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရပရိဝေဏံ ပါဝိသိ. သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃေ စေတိယံ ဝန္ဒမာနေ စေတိယံ ဝန္ဒနတ္ထာယ န နိက္ခမိ. ကသ္မာ? ခီဏာသဝါနဉှိ တီသု ရတနေသု မဟန္တံ ဂါရဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃေ ဝန္ဒိတွာ ပဋိက္ကမန္တေ မနုဿာနံ သာယမာသဘုတ္တဝေလာယံ သာမဏေရမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ. သာမဏေရော – ‘‘ကိံ နု ခေါ ထေရော အဝေလာယ ဧကကောဝ ဂစ္ဆတိ, ဇာနိဿာမီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော နိက္ခမိ. ထေရော အနာဝဇ္ဇနေန တဿ အာဂမနံ အဇာနန္တော ဒက္ခိဏဒွါရေန စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဟိ. သာမဏေရောပိ အနုပဒံယေဝ အာရုဠှော.

Ở đây, để làm rõ ý nghĩa: “Chỉ tịnh và minh sát đã sanh khởi, khi bị diệt đi, sẽ dẫn đến bất lợi,” có câu chuyện này: Tương truyền, một vị trưởng lão lậu tận, với ý nghĩ: “Ta sẽ đảnh lễ Đại Tháp và Đại Bồ Đề,” cùng với một vị sa-di giữ kho, người đã chứng đắc thiền định, từ một miền quê đến Đại Tự và vào ở trong một khu tịnh xá. Vào buổi chiều, khi đại chúng Tỳ khưu đang đảnh lễ bảo tháp, vị ấy đã không đi ra để đảnh lễ. Tại sao? Vì các vị lậu tận có lòng kính trọng lớn đối với Tam Bảo. Do đó, khi chúng Tỳ khưu đã đảnh lễ và quay về, vào lúc mọi người ăn bữa tối, vị ấy không cho sa-di biết, với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đảnh lễ bảo tháp,” và đi ra một mình. Vị sa-di nghĩ: “Tại sao trưởng lão lại đi một mình vào lúc không thích hợp? Ta sẽ tìm hiểu,” và đi ra theo sau dấu chân của thầy tế độ. Vị trưởng lão, do không chú ý, không biết sự có mặt của vị sa-di, đã đi lên sân bảo tháp qua cổng phía nam. Vị sa-di cũng đi lên ngay sau đó.

မဟာထေရော မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော စေတိယံ ဝန္ဒတိ. သာမဏေရော ထေရဿ ဝန္ဒနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ဝန္ဒတိ, ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ပူဇံ ကရေယျာ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရော ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဌိတော. သာမဏေရော ဥက္ကာသိတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ. ထေရော ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တုမှာကံ စေတိယံ ဝန္ဒနကာလေ, ဘန္တေ. အတိဝိယ ပသန္နာ စေတိယံ ဝန္ဒိတ္ထ ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ပူဇေယျာထာတိ? အာမ သာမဏေရ ဣမသ္မိံ စေတိယေ ဝိယ အညတြ ဧတ္တကံ ဓာတူနံ နိဓာနံ နာမ နတ္ထိ, ဧဝရူပံ အသဒိသံ မဟာထူပံ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ကော န ပူဇေယျာတိ. တေန ဟိ, ဘန္တေ, အဓိဝါသေထ, အာဟရိဿာမီတိ တာဝဒေဝ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နပုပ္ဖာနိ ပရိဿာဝနံ ပူရေတွာ မဟာထေရေ ဒက္ခိဏမုခတော ပစ္ဆိမံ မုခံ အသမ္ပတ္တေယေဝ အာဂန္တွာ ပုပ္ဖပရိဿာဝနံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ပူဇေထ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘အတိမန္ဒာနိ နော သာမဏေရ ပုပ္ဖာနီ’’တိ အာဟ. ဂစ္ဆထ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇိတွာ ပူဇေထာတိ.

Vị Đại Trưởng lão nhìn lên Đại Bảo tháp, khởi lên niềm hỷ lạc với đối tượng là ân đức Phật, tác ý tất cả trong tâm, vô cùng hoan hỷ đảnh lễ bảo tháp. Vị Sa-di thấy dáng vẻ đảnh lễ của vị Trưởng lão, bèn suy nghĩ: “Bổn sư của ta đảnh lễ với tâm vô cùng trong sạch, biết đâu nếu có được hoa, ngài sẽ cúng dường?”. Vị Trưởng lão đảnh lễ xong, đứng dậy, chắp tay trên đầu, nhìn lên Đại Bảo tháp rồi đứng lại. Vị Sa-di hắng giọng cho biết sự có mặt của mình. Vị Trưởng lão quay lại nhìn và hỏi: “Con đến khi nào vậy?”. “Bạch ngài, con đến lúc ngài đang đảnh lễ bảo tháp. Ngài đảnh lễ bảo tháp với tâm vô cùng trong sạch, biết đâu nếu có được hoa, ngài sẽ cúng dường?”. “Đúng vậy, Sa-di. Ngoài bảo tháp này, không có nơi nào khác tôn trí nhiều xá-lợi như vậy. Có được hoa rồi, ai lại không cúng dường một đại tháp vô song như thế này?”. “Vậy thì, bạch ngài, xin ngài kham nhẫn chờ, con sẽ mang đến.” Nói rồi, ngay lúc ấy, vị ấy nhập thiền, dùng thần thông đi đến Hy-mã-lạp sơn, hái đầy cái lọc nước những loài hoa có sắc và hương thơm, rồi trở về trước khi vị Đại Trưởng lão đi từ hướng nam đến hướng tây, đặt cái lọc nước đầy hoa vào tay ngài và nói: “Bạch ngài, xin hãy cúng dường.” Vị Trưởng lão nói: “Này Sa-di, hoa của chúng ta ít quá.” “Bạch ngài, xin ngài cứ đi, hãy tưởng niệm đến ân đức của Thế Tôn mà cúng dường.”

ထေရော [Pg.170] ပစ္ဆိမမုခနိဿိတေန သောပါဏေန အာရုယှ ကုစ္ဆိဝေဒိကာဘူမိယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဝေဒိကာဘူမိယံ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖာနိ ပတိတွာ ဒုတိယဘူမိယံ ဇဏ္ဏုပမာဏေန ဩဓိနာ ပူရယိံသု. တတော ဩတရိတွာ ပါဒပိဋ္ဌိကပန္တိံ ပူဇေသိ. သာပိ ပရိပူရိ. ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဝိကိရန္တော အဂမာသိ. သဗ္ဗံ စေတိယင်္ဂဏံ ပရိပူရိ. တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ ‘‘သာမဏေရ ပုပ္ဖာနိ န ခီယန္တီ’’တိ အာဟ. ပရိဿာဝနံ, ဘန္တေ, အဓောမုခံ ကရောထာတိ. အဓောမုခံ ကတွာ စာလေသိ, တဒါ ပုပ္ဖာနိ ခီဏာနိ. ပရိဿာဝနံ သာမဏေရဿ ဒတွာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိပါကာရေန စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သာမဏေရော, သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဣမံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ရက္ခိတု’’န္တိ. တတော ‘‘န သက္ခိဿတီ’’တိ ဒိသွာ သာမဏေရမာဟ – ‘‘သာမဏေရ တွံ ဣဒါနိ မဟိဒ္ဓိကော, ဧဝရူပံ ပန ဣဒ္ဓိံ နာသေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေန မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’’တိ. ဒဟရကဘာဝဿ နာမေသ ဒေါသောယံ, သော ဥပဇ္ဈာယဿ ကထာယံ သံဝိဇ္ဇိတွာ – ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မေ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာ’’တိ န ယာစိ, အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကိံ ဝဒတီတိ တံ ပန အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ.

Vị Trưởng lão đi lên bằng cầu thang ở phía tây, bắt đầu cúng dường hoa ở tầng lan can trong. Hoa đầy ở tầng lan can rơi xuống, làm đầy tầng thứ hai thành một đống hoa cao đến đầu gối. Từ đó đi xuống, ngài cúng dường hàng bệ chân tháp. Hàng bệ ấy cũng đầy hoa. Biết rằng đã đầy, ngài vừa đi vừa rải ở tầng dưới. Toàn bộ sân tháp đều đầy hoa. Khi sân đã đầy, ngài nói: “Này Sa-di, hoa không hết.” “Bạch ngài, xin hãy úp cái lọc nước xuống.” Ngài làm cho nó úp xuống rồi lắc, lúc đó hoa mới hết. Ngài đưa cái lọc nước cho vị Sa-di, rồi đi nhiễu phải bảo tháp cùng với tường voi ba lần, đảnh lễ ở bốn nơi. Trong khi đi về tịnh xá, ngài suy nghĩ: “Sa-di này thật có thần thông lớn, liệu nó có thể giữ gìn được oai lực thần thông này không?”. Rồi thấy rằng “nó sẽ không thể”, ngài bèn nói với vị Sa-di: “Này Sa-di, bây giờ con có thần thông lớn, nhưng sau này, khi đã làm mất thần thông như vậy, con sẽ phải uống nước cháo do tay một nữ thí chủ thợ dệt bị mù nhào nặn.” Đây quả là lỗi của tuổi trẻ, vị ấy, dù kinh động trước lời của Bổn sư, đã không thỉnh cầu: “Bạch ngài, xin hãy chỉ dạy đề mục thiền cho con,” mà lại đi như không nghe thấy, (nghĩ rằng) “Bổn sư của chúng ta đang nói gì vậy?”.

ထေရော မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ သာမဏေရံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကုဋေဠိတိဿမဟာဝိဟာရံ အဂမာသိ. သာမဏေရော ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆတိ, ‘‘ကတရံ ဂါမံ ပဝိသထ, ဘန္တေ,’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပန ‘‘ဣဒါနိ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမဒွါရံ ပတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော စ ဥပဇ္ဈာယဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. ထေရော သဗ္ဗကာလံ ဩဝဒတိ – ‘‘သာမဏေရ မာ ဧဝမကာသိ, ပုထုဇ္ဇနိဒ္ဓိ နာမ စလာ အနိဗဒ္ဓါ, အသပ္ပာယံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ လဘိတွာ အပ္ပမတ္တကေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ, သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပရိဟီနာယ ဗြဟ္မစရိယဝါသော သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. သာမဏေရော ‘‘ကိံ ကထေတိ မယှံ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ သောတုံ န ဣစ္ဆတိ, တထေဝ ကရောတိ. ထေရော အနုပုဗ္ဗေန စေတိယဝန္ဒနံ ကရောန္တော ကမ္မုဗိန္ဒုဝိဟာရံ နာမ ဂတော. တတ္ထ ဝသန္တေပိ ထေရေ သာမဏေရော တထေဝ ကရောတိ.

Vị Trưởng lão đảnh lễ Đại Bảo tháp và cây Bồ-đề lớn, rồi bảo vị Sa-di mang y bát, tuần tự đi đến đại tịnh xá Kuṭeḷitissa. Vị Sa-di không đi khất thực theo sau gót Bổn sư, mà chỉ hỏi: “Bạch ngài, ngài sẽ vào làng nào?”, rồi biết rằng “bây giờ Bổn sư của ta chắc đã đến cổng làng”, vị ấy lấy y bát của mình và của Bổn sư, đi bằng đường không, dâng y bát cho vị Trưởng lão rồi vào làng để khất thực. Vị Trưởng lão luôn luôn khuyên răn: “Này Sa-di, đừng làm như vậy. Thần thông của phàm phu vốn hay thay đổi, không bền vững; khi gặp đối tượng không thích hợp như sắc... nó có thể bị phá vỡ chỉ vì một chút duyên cớ nhỏ. Khi thiền chứng hiện có bị suy thoái, đời sống phạm hạnh không thể đứng vững được.” Vị Sa-di không muốn nghe, (nghĩ rằng) “Bổn sư của ta nói gì vậy?”, và vẫn cứ làm như trước. Vị Trưởng lão tuần tự đi đảnh lễ các bảo tháp, đến một tịnh xá tên là Kammubindu. Dù vị Trưởng lão ở đó, vị Sa-di vẫn cứ làm như vậy.

အထေကဒိဝသံ [Pg.171] ဧကာ ပေသကာရဓီတာ အဘိရူပါ ပဌမဝယေ ဌိတာ ကမ္မဗိန္ဒုဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပဒုမဿရံ ဩရုယှ ဂါယမာနာ ပုပ္ဖာနိ ဘဉ္ဇတိ. တသ္မိံ သမယေ သာမဏေရော ပဒုမဿရမတ္ထကေန ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တော ပန သိလေသိကာယ ကာဏမစ္ဆိကာ ဝိယ တဿာ ဂီတသဒ္ဒေ ဗဇ္ဈိ. တာဝဒေဝဿ ဣဒ္ဓိ အန္တရဟိတာ, ဆိန္နပက္ခကာကော ဝိယ အဟောသိ. သန္တသမာပတ္တိဗလေန ပန တတ္ထေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ အပတိတွာ သိမ္ဗလိတူလံ ဝိယ ပတမာနံ အနုပုဗ္ဗေန ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ. သော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ နိဝတ္တိ. မဟာထေရော ‘‘ပဂေဝေတံ မယာ ဒိဋ္ဌံ, နိဝါရိယမာနောပိ န နိဝတ္တိဿတီ’’တိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

Rồi một hôm, một người con gái của thợ dệt, rất xinh đẹp, đang ở tuổi thanh xuân, đi ra từ làng Kammabindu, xuống hồ sen, vừa hát vừa hái hoa. Lúc đó, vị Sa-di đang đi ngang trên hồ sen, và như con cá mù bị dính vào nhựa cây, vị ấy bị trói buộc bởi tiếng hát của cô gái. Ngay lúc đó, thần thông của vị ấy biến mất, trở nên như con quạ bị gãy cánh. Tuy nhiên, nhờ sức mạnh của thiền chứng đã có, vị ấy không rơi xuống mặt hồ, mà rơi xuống như một cụm bông gòn, tuần tự đáp xuống bên bờ hồ sen. Vị ấy đi nhanh, dâng y bát cho Bổn sư rồi quay về. Vị Đại Trưởng lão (nghĩ): “Ta đã thấy trước việc này rồi, dù có ngăn cản nó cũng sẽ không dừng lại,” tác ý như vậy, ngài không nói gì mà vào làng để khất thực.

သာမဏေရော ဂန္တွာ ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ တဿာ ပစ္စုတ္တရဏံ အာဂမယမာနော. သာပိ သာမဏေရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဉ္စ ပုန အာဂန္တွာ ဌိတဉ္စ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧသ မံ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘ပဋိက္ကမ သာမဏေရာ’’တိ အာဟ. သော ပဋိက္ကမိ. ဣတရာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ,’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သာ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ အာနိသံသဉ္စ ဒဿေတွာ ဩဝဒမာနာပိ တဿ ဥက္ကဏ္ဌံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ – ‘‘အယံ မမ ကာရဏာ ဧဝရူပါယ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော, န ဒါနိ ယုတ္တံ ပရိစ္စဇိတု’’န္တိ ဣဓေဝ တိဋ္ဌာတိ ဝတွာ ဃရံ ဂန္တွာ မာတာပိတူနံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. တေပိ အာဂန္တွာ နာနပ္ပကာရံ ဩဝဒမာနာ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တံ အာဟံသု – ‘‘တွံ အမှေ ဥစ္စကုလာတိ သလ္လက္ခေသိ, မယံ ပေသကာရာ. သက္ခိဿသိ ပေသကာရကမ္မံ ကာတု’’န္တိ သာမဏေရော အာဟ – ‘‘ဥပါသက ဂိဟိဘူတော နာမ ပေသကာရကမ္မံ ဝါ ကရေယျ နဠကာရကမ္မံ ဝါ, ကိံ ဣမိနာ သာဋကမတ္တေန လောဘံ ကရောထာ’’တိ. ပေသကာရော ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ နေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ.

Vị sa-di đi đến, đứng ở bờ hồ sen chờ đợi cô gái ấy lên khỏi hồ. Cô gái ấy cũng thấy vị sa-di bay trên hư không, rồi lại quay về đứng đó, biết rằng: "Chắc chắn vị sa-di này vì ta mà sanh tâm bất mãn," nên nói: "Này sa-di, hãy lui ra." Vị ấy lui ra. Cô gái kia lên khỏi nước, mặc y phục, rồi đến gần vị ấy và hỏi: "Thưa ngài, có việc gì?" Vị ấy trình bày sự việc. Cô gái ấy, dù đã chỉ ra sự nguy hại trong đời sống tại gia và lợi ích trong đời sống phạm hạnh bằng nhiều lý do và khuyên bảo, nhưng không thể làm tiêu tan sự bất mãn của vị sa-di ấy, (cô nghĩ): "Vị này vì ta mà đã tổn giảm thần thông như vậy, bây giờ không nên từ bỏ," rồi nói: "Hãy ở lại đây," rồi về nhà trình bày sự việc ấy cho cha mẹ. Họ cũng đến, khuyên bảo bằng nhiều cách, nhưng thấy vị sa-di không nghe lời, họ nói: "Ngươi cho rằng chúng ta thuộc dòng dõi cao quý sao? Chúng ta là thợ dệt. Ngươi có thể làm nghề thợ dệt được không?" Vị sa-di nói: "Thưa cư sĩ, người đã là người tại gia thì có thể làm nghề thợ dệt hoặc nghề đan lát. Tại sao quý vị lại tham luyến chỉ vì tấm y này?" Người thợ dệt đưa cho tấm y quấn bụng, dẫn về nhà và gả con gái cho.

သော ပေသကာရကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပေသကာရေဟိ သဒ္ဓိံ သာလာယ ကမ္မံ ကရောတိ. အညေသံ ဣတ္ထိယော ပါတောဝ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိံသု, တဿ ဘရိယာ န တာဝ အာဂစ္ဆတိ. သော ဣတရေသု ကမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇမာနေသု တသရံ ဝဋ္ဋေန္တော နိသီဒိ. သာ ပစ္ဆာ အဂမာသိ. အထ နံ သော ‘‘အတိစိရေန [Pg.172] အာဂတာသီ’’တိ တဇ္ဇေသိ. မာတုဂါမော စ နာမ အပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာနံ အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ ဉတွာ ဒါသံ ဝိယ သလ္လက္ခေတိ. တသ္မာ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘အညေသံ ဃရေ ဒါရုပဏ္ဏလောဏာဒီနိ သန္နိဟိတာနိ, ဗာဟိရတော အာဟရိတွာ ဒါယကာ ပေသနတကာရကာပိ အတ္ထိ, အဟံ ပန ဧကိကာဝ, တွမ္ပိ မယှံ ဃရေ ဣဒံ အတ္ထိ ဣဒံ နတ္ထီတိ န ဇာနာသိ. သစေ ဣစ္ဆသိ, ဘုဉ္ဇ, နော စေ ဣစ္ဆသိ, မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ. သော ‘‘န ကေဝလဉ္စ ဥဿူရေ ဘတ္တံ အာဟရသိ, ဝါစာယပိ မံ ဃဋ္ဋေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ အညံ ပဟရဏံ အပဿန္တော တမေဝ တသရဒဏ္ဍကံ တသရတော လုဉ္စိတွာ ခိပိ. သာ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဤသကံ ပရိဝတ္တိ. တသရဒဏ္ဍကဿ စ ကောဋိ နာမ တိခိဏာ ဟောတိ, သာ တဿာ ပရိဝတ္တမာနာယ အက္ခိကောဋိယံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဝေဂေန အက္ခိံ အဂ္ဂဟေသိ, ဘိန္နဋ္ဌာနတော လောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ. သော တသ္မိံ ကာလေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနံ အနုဿရိ – ‘‘ဣဒံ သန္ဓာယ မံ ဥပဇ္ဈာယော ‘အနာဂတေ ကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’တိ အာဟ, ဣဒံ ထေရေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ, အဟော ဒီဃဒဿီ အယျော’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ရောဒိတုံ အာရဘိ. တမေနံ အညေ – ‘‘အလံ, အာဝုသော, မာ ရောဒိ, အက္ခိ နာမ ဘိန္နံ န သက္ကာ ရောဒနေန ပဋိပါကတိကံ ကာတု’’န္တိ အာဟံသု. သော ‘‘နာဟမေတမတ္ထံ ရောဒါမိ, အပိစ ခေါ ဣမံ သန္ဓာယ ရောဒါမီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဋိပါဋိယာ ကထေသိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ.

Vị ấy học nghề dệt và làm việc trong xưởng cùng với các thợ dệt khác. Vợ của những người khác chuẩn bị cơm và mang đến từ sớm, còn vợ của vị ấy thì vẫn chưa đến. Khi những người khác ngưng việc để ăn, vị ấy ngồi quay con thoi. Cô ấy đến sau. Bấy giờ, vị ấy mắng nhiếc cô: "Nàng đến quá trễ." Vả lại, người phụ nữ, khi biết (ai đó) có tâm quyến luyến mình, thì xem người ấy, dù là một vị chuyển luân vương, cũng như một người nô lệ. Vì thế, cô ấy nói như vầy: "Nhà của những người khác thì củi, rau, muối... đều có sẵn, cũng có người mang từ bên ngoài về và người sai bảo. Còn tôi thì chỉ có một mình, chàng cũng không biết trong nhà tôi có cái này, không có cái kia. Nếu muốn ăn thì ăn, không muốn thì đừng ăn." Vị ấy nổi giận: "Nàng không chỉ mang cơm đến trễ, mà còn xúc phạm ta bằng lời nói," rồi không thấy vật gì khác để đánh, vị ấy rút thanh gỗ của con thoi ra và ném đi. Cô ấy thấy thanh gỗ bay tới, liền hơi xoay người. Đầu của thanh gỗ con thoi thì nhọn, nó đâm vào khóe mắt của cô khi cô xoay người và ghim lại đó. Cô ấy vội lấy hai tay ôm lấy mắt, máu chảy ra từ chỗ bị thương. Lúc ấy, vị ấy nhớ lại lời của thầy tế độ: "Chính vì điều này mà thầy tế độ đã nói với ta: 'Trong tương lai, con sẽ phải uống nước cơm do tay người vợ thợ dệt bị chột mắt vò cho.' Vị trưởng lão chắc đã thấy điều này. Ôi, bậc thánh nhân thật có tuệ nhãn thấy xa!" rồi bắt đầu khóc lớn tiếng. Những người khác nói với vị ấy: "Thôi, hiền hữu, đừng khóc. Mắt đã bị thương thì không thể làm cho lành lại bằng cách khóc lóc được." Vị ấy nói: "Tôi không khóc vì chuyện này, mà tôi khóc là vì điều này," rồi kể lại toàn bộ câu chuyện theo thứ tự. Như vậy, chỉ và quán đã sanh khởi, khi bị diệt đi, sẽ dẫn đến sự bất lợi.

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – တိံသမတ္တာ ဘိက္ခူ ကလျာဏိမဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိမဂ္ဂေန မဟာမဂ္ဂံ ဩတရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဈာမခေတ္တေ ကမ္မံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ဧကံ မနုဿံ အဒ္ဒသံသု. တဿ သရီရံ မသိမက္ခိတံ ဝိယ အဟောသိ. မသိမက္ခိတံယေဝ ဧကံ ကာသာဝံ ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထံ, ဩလောကိယမာနော ဈာမခါဏုကော ဝိယ ခါယတိ. သော ဒိဝသဘာဂေ ကမ္မံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဇ္ဈာယမာနာနံ ဒါရူနံ ကလာပံ ဥက္ခိပိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဟိ ကေသေဟိ ကုမ္မဂ္ဂေန အာဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ. သာမဏေရာ ဒိသွာ အညမညံ ဩလောကယမာနာ, – ‘‘အာဝုသော, တုယှံ ပိတာ တုယှံ မဟာပိတာ တုယှံ မာတုလော’’တိ ဟသမာနာ ဂန္တွာ ‘‘ကောနာမော တွံ ဥပါသကာ’’တိ နာမံ ပုစ္ဆိံသု. သော နာမံ ပုစ္ဆိတော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဒါရုကလာပံ ဆဍ္ဍေတွာ [Pg.173] ဝတ္ထံ သံဝိဓာယ နိဝါသေတွာ မဟာထေရေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ တာဝ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ. မဟာထေရာ အဋ္ဌံသု.

Một câu chuyện khác – Khoảng ba mươi vị tỳ-khưu sau khi đảnh lễ đại bảo tháp Kalyāṇi, đang đi từ con đường trong rừng xuống con đường lớn, đã thấy một người đàn ông đang đi đến sau khi làm việc trong một cánh đồng bị cháy ở giữa đường. Thân thể của người ấy như thể bị bôi bồ hóng. Người ấy mặc một tấm y cà-sa cũng bị dính bồ hóng, quấn chặt ở hông. Khi nhìn, trông giống như một khúc cây bị cháy. Người ấy sau khi làm việc ban ngày, vác lên một bó củi đang cháy dở, với mái tóc rối bù trên lưng, đi đến bằng một con đường nhỏ, đứng trước mặt các vị tỳ-khưu. Các vị sa-di thấy vậy, nhìn nhau, vừa cười vừa đi đến nói: "Này hiền hữu, cha của bạn, ông của bạn, cậu của bạn kìa," rồi hỏi tên: "Thưa cư sĩ, ông tên gì?" Người ấy khi được hỏi tên, cảm thấy hối hận, quăng bó củi xuống, sửa lại y phục và mặc cho ngay ngắn, đảnh lễ các vị đại trưởng lão, và nói: "Xin quý ngài hãy dừng lại một chút." Các vị đại trưởng lão dừng lại.

ဒဟရသာမဏေရာ အာဂန္တွာ မဟာထေရာနံ သမ္မုခါပိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ဥပါသကော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ မံ ပဿိတွာ ပရိဟသထ, ဧတ္တကေနေဝ မတ္ထကံ ပတ္တမှာတိ မာ သလ္လက္ခေထ. အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ တုမှာဒိသောဝ သမဏော အဟောသိံ. တုမှာကံ ပန စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ, အဟံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသိံ, အာကာသံ ဂဟေတွာ ပထဝိံ ကရောမိ, ပထဝိံ အာကာသံ. ဒူရံ ဂဏှိတွာ သန္တိကံ ကရောမိ, သန္တိကံ ဒူရံ. စက္ကဝါဠသတသဟဿံ ခဏေန ဝိနိဝိဇ္ဈာမိ. ဟတ္ထေ မေ ပဿထ, ဣဒါနိ မက္ကဋဟတ္ထသဒိသာ, အဟံ ဣမေဟေဝ ဟတ္ထေဟိ ဣဓ နိသိန္နောဝ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသိံ. ဣမေသံယေဝ ပါဒါနံ စန္ဒိမသူရိယေ ပါဒကထလိကံ ကတွာ နိသီဒိံ. ဧဝရူပါ မေ ဣဒ္ဓိ ပမာဒေန အန္တရဟိတာ, တုမှေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ. ပမာဒေန ဟိ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ. အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တာ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရောန္တိ. တသ္မာ တုမှေ မညေဝ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထ, ဘန္တေ,’’တိ တဇ္ဇေတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. တေ တဿ ကထေန္တဿေဝ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿမာနာ တိံသဇနာ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ. ဧဝမ္ပိ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Các vị sa-di trẻ tuổi đến và chế giễu ngay cả trước mặt các vị đại trưởng lão. Vị cận sự nam nói: “Bạch các ngài, các ngài thấy tôi mà chế giễu, xin đừng cho rằng chỉ với bấy nhiêu mà đã đạt đến đỉnh cao. Trước đây, tôi cũng đã là một sa-môn giống như các ngài. Nhưng các ngài thậm chí không có được một chút định tâm nào. Trong giáo pháp này, tôi đã là người có đại thần lực, có đại oai lực. Tôi lấy hư không làm đất, lấy đất làm hư không. Tôi lấy cái xa làm cái gần, cái gần làm cái xa. Tôi xuyên thấu một trăm ngàn thế giới trong khoảnh khắc. Hãy nhìn đôi tay của tôi, bây giờ chúng giống như tay khỉ, nhưng chính với đôi tay này, khi ngồi ngay tại đây, tôi đã chạm đến mặt trăng và mặt trời. Tôi đã ngồi xuống, lấy mặt trăng và mặt trời làm ghế đẩu cho chính đôi chân này. Thần lực như vậy của tôi đã biến mất vì sự phóng dật. Các ngài chớ nên phóng dật. Vì rằng do phóng dật mà người ta gặp phải tai họa như vậy. Những người sống không phóng dật sẽ chấm dứt sanh, già, và chết. Vì vậy, bạch các ngài, hãy lấy chính tôi làm đối tượng mà trở nên không phóng dật,” ông đã răn đe và ban lời giáo huấn như vậy. Ngay khi ông đang nói, ba mươi vị ấy đã khởi lên lòng chấn động, thực hành minh sát và ngay tại đó đã chứng đắc A-la-hán quả. Cần phải hiểu rằng, ngay cả như vậy, pháp chỉ và quán đã sanh khởi rồi bị diệt đi cũng dẫn đến sự bất lợi.

အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ စေတ္ထ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ ယေ ကိလေသာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပာဒါဒိသမင်္ဂိနော, ဣဒံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ. ကမ္မေ ပန ဇဝိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကော ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ. ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘဝိတွာ ဝိဂတံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အညဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမ. တေ အတီတာဒိဘေဒါ ဟောန္တိ. တေသု အနုသယိတကိလေသာ ပန အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အတီတခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ ဟိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, အနာဂတခန္ဓေသု, ပစ္စုပ္ပန္နခန္ဓေသု [Pg.174] အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ. တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘တာသု တာသု ဘူမီသု အသမုဂ္ဃာတိတကိလေသာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ.

Ở đây, trong câu ‘đối với các pháp ác chưa sanh’, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đã được nói đến trong các kinh như: ‘Dục lậu chưa sanh thì không sanh khởi’. Còn ở đây, trong câu ‘đối với các pháp ác đã sanh’, pháp đã sanh có bốn loại: đã sanh trong hiện tại, đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt, đã sanh do đã tạo cơ hội, và đã sanh do đã có được nền tảng. Trong đó, những phiền não nào đang hiện hữu, có đầy đủ (ba tướng) sanh, v.v., thì đây được gọi là ‘đã sanh trong hiện tại’. Còn khi nghiệp đã chạy qua (bảy sát-na tốc hành tâm), quả đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng, thì được gọi là ‘đã kinh nghiệm rồi diệt’. Nghiệp sanh lên rồi diệt, trở thành đã qua, được gọi là ‘đã trở thành rồi diệt’. Cả hai trường hợp đó đều được kể là ‘đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt’. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó. Khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả đang sanh khởi được kể là ‘đã sanh’ kể từ lúc tạo cơ hội. Đây được gọi là ‘đã sanh do đã tạo cơ hội’. Còn năm uẩn được gọi là nền tảng của minh sát. Chúng có các loại khác nhau như quá khứ, v.v. Nhưng các phiền não tùy miên trong chúng thì không thể nói là quá khứ, vị lai, hay hiện tại. Vì rằng, ngay cả các phiền não tùy miên trong các uẩn quá khứ cũng chưa được đoạn trừ, và các phiền não tùy miên trong các uẩn vị lai, trong các uẩn hiện tại cũng chưa được đoạn trừ. Đây được gọi là ‘đã sanh do đã có được nền tảng’. Do đó, các vị cổ sư đã nói: ‘Các phiền não chưa được nhổ bật trong các nền tảng này hay nền tảng khác được kể là ‘đã sanh do đã có được nền tảng’.

အပရမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ နာမ. သကိံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတွာ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တေ ဂဟိတေ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ အဓိဂဟိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရရုက္ခဿ ကုဌာရိယာ အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ နာမ. သမာပတ္တိယာ အဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ ပန ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခေ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ နာမ. မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃာတိတကိလေသာ ပန ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဒံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နံ နာမ.

Lại nữa, pháp đã sanh có bốn loại khác: đã sanh do biểu hiện, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do chưa được chế ngự, và đã sanh do chưa được nhổ bật. Trong đó, phiền não đang hiện hành ngay bây giờ được gọi là ‘đã sanh do biểu hiện’. Khi đã mở mắt một lần và nắm bắt tướng của đối tượng, không thể nói rằng các phiền não sẽ không sanh khởi trong từng khoảnh khắc nhớ lại. Tại sao? Vì đối tượng đã được nắm bắt. Giống như gì? Giống như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở mỗi chỗ bị rìu chặt vào cây có mủ, cũng vậy. Đây được gọi là ‘đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt’. Còn các phiền não chưa được chế ngự bởi thiền chứng thì không thể nói rằng chúng sẽ không sanh khởi ở nơi này hay nơi khác. Tại sao? Vì chưa được chế ngự. Giống như gì? Giống như nếu người ta chặt vào cây có mủ bằng rìu, không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở nơi này hay nơi khác, cũng vậy. Đây được gọi là ‘đã sanh do chưa được chế ngự’. Còn các phiền não chưa được nhổ bật bởi đạo thì chúng sanh khởi ngay cả đối với người đã tái sanh ở cõi Hữu Đảnh, điều này cần được giải thích rộng ra theo phương pháp trước. Đây được gọi là ‘đã sanh do chưa được nhổ bật’.

ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသု ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ. မဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ. သော ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Trong số các pháp đã sanh này, bốn loại pháp đã sanh là: đã sanh trong hiện tại, đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt, đã sanh do đã tạo cơ hội, và đã sanh do biểu hiện, thì không phải là đối tượng bị đạo diệt trừ. Bốn loại phiền não là: đã sanh do đã có được nền tảng, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do chưa được chế ngự, và đã sanh do chưa được nhổ bật, thì là đối tượng bị đạo diệt trừ. Vì rằng, khi sanh khởi, đạo đoạn trừ các phiền não này. Những phiền não nào mà đạo ấy đoạn trừ, chúng không thể được nói là quá khứ, vị lai, hay hiện tại. Điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘ဟဉ္စိ အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ခီဏံ ခေပေတိ, နိရုဒ္ဓံ နိရောဓေတိ, ဝိဂတံ ဝိဂမေတိ အတ္ထင်္ဂတံ အတ္ထင်္ဂမေတိ. အတီတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ. ဟဉ္စိ အနာဂတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ အဇာတံ ပဇဟတိ, အနိဗ္ဗတ္တံ, အနုပ္ပန္နံ, အပါတုဘူတံ ပဇဟတိ. အနာဂတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ, ဟဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ရတ္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသံ, မူဠှော မောဟံ, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနံ, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိံ, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စံ, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆံ, ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတိ. ကဏှသုက္ကဓမ္မာ ယုဂနဒ္ဓါ သမမေဝ ဝတ္တန္တိ. သံကိလေသိကာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ…ပေ… တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ, နတ္ထိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ, နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာနံ, နတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. အတ္ထိ [Pg.175] မဂ္ဂဘာဝနာ…ပေ… အတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. ယထာ ကထံ ဝိယ, သေယျထာပိ တရုဏော ရုက္ခော အဇာတဖလော…ပေ… အပါတုဘူတာယေဝ န ပါတုဘဝန္တီ’’တိ.

‘Nếu đoạn trừ các phiền não trong quá khứ, thì khi ấy làm cho cái đã tận diệt bị tận diệt, làm cho cái đã bị diệt trừ bị diệt trừ, làm cho cái đã biến mất bị biến mất, làm cho cái đã lặn mất bị lặn mất. Cái gì trong quá khứ không có, vị ấy đoạn trừ cái đó. Nếu đoạn trừ các phiền não trong tương lai, thì khi ấy đoạn trừ cái chưa sanh, cái chưa hiện hữu, cái chưa phát sanh, cái chưa xuất hiện. Cái gì trong tương lai không có, vị ấy đoạn trừ cái đó. Nếu đoạn trừ các phiền não trong hiện tại, thì khi ấy người tham ái đoạn trừ tham ái, người sân hận đoạn trừ sân hận, người si mê đoạn trừ si mê, người bị trói buộc đoạn trừ ngã mạn, người chấp thủ đoạn trừ tà kiến, người bị tán loạn đoạn trừ trạo cử, người chưa đi đến quyết định đoạn trừ hoài nghi, người đã đi đến sức mạnh đoạn trừ tùy miên. Các pháp đen và trắng đi đôi với nhau, cùng hiện hành. Sự tu tập đạo lộ trở thành có ô nhiễm… cho đến… Như vậy thì không có sự tu tập đạo lộ, không có sự chứng ngộ quả, không có sự đoạn trừ phiền não, không có sự liễu tri các pháp. Có sự tu tập đạo lộ… cho đến… có sự liễu tri các pháp. Giống như thế nào? Ví như cây non chưa có quả… cho đến… những cái chưa xuất hiện thì không xuất hiện.’

ဣတိ ပါဠိယံ အဇာတဖလရုက္ခော အာဂတော, ဇာတဖလရုက္ခေန ပန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သဖလော တရုဏမ္ဗရုက္ခော, တဿ ဖလာနိ မနုဿာ ပရိဘုဉ္ဇေယျုံ, သေသာနိ ပါတေတွာ ပစ္ဆိယော ပူရေယျုံ. အထညော ပုရိသော တံ ဖရသုနာ ဆိန္ဒေယျ, တေနဿ နေဝ အတီတာနိ ဖလာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ, န အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ နာသိတာနိ. အတီတာနိ ဟိ မနုဿေဟိ ပရိဘုတ္တာနိ, အနာဂတာနိ အနိဗ္ဗတ္တာနိ, န သက္ကာ နာသေတုံ. ယသ္မိံ ပန သမယေ သော ဆိန္နော, တဒါ ဖလာနိယေဝ နတ္ထီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ အနာသိတာနိ. သစေ ပန ရုက္ခော အစ္ဆိန္နော, အထဿ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ, တာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဟိ အဇာတာနေဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာနေဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂေါ နာပိ အတီတာဒိဘေဒေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, နာပိ န ပဇဟတိ. ယေသဉှိ ကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ခန္ဓေသု အပရိညာတေသု ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, မဂ္ဂေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခန္ဓာနံ ပရိညာတတ္တာ တေ ကိလေသာ အဇာတာဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာဝ န ပါတုဘဝန္တိ, တရုဏပုတ္တာယ ဣတ္ထိယာ ပုန အဝိဇာယနတ္ထံ, ဗျာဓိတာနံ ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ပီတဘေသဇ္ဇေဟိ စာပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဧဝံ မဂ္ဂေါ ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, န စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေ န ပဇဟတိ. ယေ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, trong Pāli, ví dụ về cây chưa có quả đã được nêu ra, nhưng nên được làm sáng tỏ bằng ví dụ về cây đã có quả. Ví như có một cây xoài non có quả, người ta có thể ăn quả của nó, và những quả còn lại thì hái xuống đổ đầy vào giỏ. Rồi một người khác dùng rìu chặt cây ấy đi. Do người ấy, những quả trong quá khứ của cây không bị hủy diệt, cũng không phải những quả trong tương lai và hiện tại bị hủy diệt. Vì những quả trong quá khứ đã được người ta ăn rồi, những quả trong tương lai thì chưa hiện hữu, không thể bị hủy diệt. Còn vào lúc cây bị chặt, lúc ấy không có quả nào cả, nên những quả trong hiện tại cũng không bị hủy diệt. Nhưng nếu cây không bị chặt, thì nhờ vào vị của đất và vị của nước, những quả nào có thể sanh ra, những quả ấy đã bị hủy diệt. Vì những quả ấy, dù chưa sanh, sẽ không sanh ra; dù chưa hiện hữu, sẽ không hiện hữu; dù chưa xuất hiện, sẽ không xuất hiện. Cũng vậy, đạo lộ không đoạn trừ các phiền não thuộc các loại quá khứ v.v..., mà cũng không phải là không đoạn trừ. Vì những phiền não nào có thể khởi sanh khi các uẩn chưa được liễu tri bởi đạo lộ, thì do đạo lộ đã khởi sanh và các uẩn đã được liễu tri, nên các phiền não ấy, dù chưa sanh, sẽ không sanh ra; dù chưa hiện hữu, sẽ không hiện hữu; dù chưa xuất hiện, sẽ không xuất hiện. Ý nghĩa này cũng nên được làm sáng tỏ qua ví dụ về người phụ nữ có con nhỏ để không sanh thêm nữa, và qua việc uống thuốc để làm dịu bệnh cho người bệnh. Như vậy, những phiền não mà đạo lộ đoạn trừ, không thể nói chúng là quá khứ, tương lai, hay hiện tại, nhưng không phải là đạo lộ không đoạn trừ phiền não. Chính là nhắm đến những phiền não mà đạo lộ đoạn trừ mà câu ‘đối với các pháp ác đã sanh khởi’ v.v... đã được nói đến.

န ကေဝလဉ္စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေယေဝ ပဇဟတိ, ကိလေသာနံ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ယေ စ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ (စူဠနိ. ၆) ဝိတ္ထာရော. ဣတိ မဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နအနုပါဒိန္နတော ဝုဋ္ဌာတိ. ဘဝဝသေန ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိဘဝေကဒေသတော, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝတော, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ [Pg.176] ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ. သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တိ.

Và đạo lộ không chỉ đoạn trừ các phiền não, mà do các phiền não chưa được đoạn trừ, những chấp thủ uẩn nào có thể sanh khởi, đạo lộ cũng đoạn trừ cả những uẩn ấy. Điều này cũng đã được nói: ‘Do sự diệt tận của hành thức bởi trí tuệ đạo Tu-đà-hoàn, sau khi trừ ra bảy kiếp sống, danh và sắc nào có thể sanh khởi trong vòng luân hồi vô thủy, chúng đều bị diệt tận tại đây.’ (Cūḷaniddesa 6) (Xem chi tiết). Như vậy, đạo lộ vượt thoát khỏi (trạng thái) có chấp thủ và không có chấp thủ. Hơn nữa, xét về phương diện cõi sống, đạo Tu-đà-hoàn vượt thoát khỏi cõi khổ, đạo Tư-đà-hàm vượt thoát khỏi một phần cõi vui, đạo A-na-hàm vượt thoát khỏi cõi vui dục giới, đạo A-la-hán vượt thoát khỏi cõi sắc và vô sắc. Cũng có người nói rằng (đạo) vượt thoát khỏi tất cả các cõi sống.

အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဘာဝနာ ဟောတိ, ကထံ ဝါ ဥပ္ပန္နာနံ ဌိတိယာတိ. မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝ. မဂ္ဂေါ ဟိ ပဝတ္တမာနော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ. အနာဂတပုဗ္ဗဉှိ ဌာနံ အာဂန္တွာ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ ‘‘အနာဂတဋ္ဌာနံ အာဂတမှာ, အနနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝါမာ’’တိ. ယာ စဿ ပဝတ္တိ, အယမေဝ ဌိတိ နာမာတိ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

Vậy, trong khoảnh khắc của đạo lộ, làm thế nào có sự tu tập để các (pháp thiện) chưa sanh được sanh khởi, và làm thế nào để các (pháp thiện) đã sanh được an trú? Chính do sự vận hành của đạo lộ. Vì đạo lộ, khi đang vận hành, được gọi là ‘chưa sanh’ vì trước đó nó chưa từng sanh khởi. Ví như những người sau khi đến một nơi chưa từng đến hoặc sau khi kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm, họ thường nói: ‘Chúng ta đã đến một nơi chưa từng đến, chúng ta đang kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm.’ Và sự vận hành của nó, chính điều này được gọi là ‘sự an trú,’ do đó cũng có thể nói rằng ‘tu tập để được an trú.’

ဣဒ္ဓိပါဒေသု သင်္ခေပကထာ စေတောခိလသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၈၅ အာဒယော) ဝုတ္တာ. ဥပသမမာနံ ဂစ္ဆတိ, ကိလေသူပသမတ္ထံ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ ဥပသမဂါမီ. သမ္ဗုဇ္ဈမာနာ ဂစ္ဆတိ, မဂ္ဂသမ္ဗောဓတ္ထာယ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗောဓဂါမီ.

Lời giải thích vắn tắt về các thần túc đã được nói trong kinh Cetokhila (Trung Bộ Kinh 1.185 tt). (Quyền) đi đến sự an tịnh, hoặc đi đến vì mục đích an tịnh các phiền não, nên gọi là (quyền) hướng đến an tịnh. (Quyền) đi đến sự giác ngộ, hoặc đi đến vì mục đích giác ngộ đạo lộ, nên gọi là (quyền) hướng đến giác ngộ.

ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ သဗ္ဗာသဝသံဝရေ ဝုတ္တာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနာယံ ဗောဓိပက္ခိယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ.

Các (pháp) như ‘y cứ vào viễn ly’ v.v... đã được nói trong (kinh) Sabbāsava (Sabbāsavasaṃvara). Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết về các pháp trợ Bồ-đề này đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo.

၂၄၈. ဝိမောက္ခကထာယံ ဝိမောက္ခေတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိမောက္ခာ, အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန. ကော ပနာယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌော နာမ? ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော, အာရမ္မဏေ စ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော, ပိတုအင်္ကေ ဝိဿဋ္ဌင်္ဂပစ္စင်္ဂဿ ဒါရကဿ သယနံ ဝိယ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပနတ္ထော ပစ္ဆိမဝိမောက္ခေ နတ္ထိ, ပုရိမေသု သဗ္ဗေသု အတ္ထိ. ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တကေသာဒီသု နီလကသိဏာဒိဝသေန ဥပ္ပာဒိတံ ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ, တဒဿ အတ္ထီတိ ရူပီ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိ နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနိ ဈာနစက္ခုနာ ပဿတိ. ဣမိနာ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကေသု ကသိဏေသု ဥပ္ပာဒိတဇ္ဈာနဿ ပုဂ္ဂလဿ စတ္တာရိပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ.

248. Trong luận về giải thoát, (câu hỏi:) các pháp giải thoát (vimokkha) được gọi là giải thoát do ý nghĩa nào? (Trả lời:) Do ý nghĩa hướng đến (adhimuccana). Lại nữa, ý nghĩa hướng đến này là gì? Đó là ý nghĩa giải thoát hoàn toàn khỏi các pháp đối nghịch, và là ý nghĩa hướng tâm hoàn toàn vào đối tượng do sự ưa thích; được nói rằng đó là sự diễn tiến trên đối tượng một cách không bị đè nén, không do dự, giống như đứa trẻ nằm trong lòng cha, buông lỏng chân tay. Tuy nhiên, ý nghĩa này không có trong pháp giải thoát cuối cùng, nhưng có trong tất cả các pháp giải thoát trước đó. Ở đây, trong câu "Người có sắc thấy các sắc", thiền sắc giới được phát sinh do biến xứ xanh v.v... trong nội phần như tóc v.v... là sắc; vị ấy có sắc đó, nên gọi là người có sắc (rūpī). "Thấy các sắc bên ngoài" có nghĩa là vị ấy thấy các sắc biến xứ xanh v.v... ở bên ngoài bằng thiền nhãn. Bằng câu này, cả bốn thiền sắc giới của người có thiền được phát sinh trong các biến xứ có vật ở trong và ngoài đều được chỉ ra.

အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အဇ္ဈတ္တံ န ရူပသညီ, အတ္တနော ကေသာဒီသု အနုပ္ပာဒိတရူပါဝစရဇ္ဈာနောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပာဒိတဇ္ဈာနဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဣမိနာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ [Pg.177] အာဘောဂေါ နတ္ထိ, ယော ပန သုဝိသုဒ္ဓံ သုဘကသိဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိဟရတိ, သော ယသ္မာ သုဘန္တိ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာ. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပန ‘‘ကထံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော. ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… မေတ္တာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ကရုဏာသဟဂတေန, မုဒိတာသဟဂတေန, ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… ဥပေက္ခာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂) ဝုတ္တံ.

"Nội phần không có tưởng về sắc" có nghĩa là nội phần không có tưởng về sắc (biến xứ), ý nghĩa là người không phát sinh thiền sắc giới trong tóc v.v... của mình. Bằng câu này, các thiền sắc giới của người, sau khi thực hành chuẩn bị ở bên ngoài, có thiền được phát sinh chỉ ở bên ngoài, được chỉ ra. Bằng câu "chỉ hướng đến tịnh tướng", các thiền trong các biến xứ màu sắc như xanh v.v... rất trong sạch được chỉ ra. Ở đó, mặc dù bên trong định an chỉ không có sự tác ý "tịnh", nhưng người nào an trú, lấy biến xứ tịnh rất trong sạch làm đối tượng, vị ấy vì hướng đến "tịnh" nên đạt đến trạng thái được gọi là như vậy, do đó bài pháp được thuyết như vậy. Còn trong Paṭisambhidāmagga, đã được nói rằng: "Thế nào là giải thoát do chỉ hướng đến tịnh tướng? Ở đây, vị Tỳ khưu an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ... (v.v.)... Do từ được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. (Vị ấy an trú biến mãn một phương) với tâm câu hữu với bi, với tâm câu hữu với hỷ, với tâm câu hữu với xả... (v.v.)... Do xả được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Như vậy, đó là giải thoát do chỉ hướng đến tịnh tướng." (Paṭi. Ma. 1.212).

သဗ္ဗသော ရူပသညာနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. အယံ အဋ္ဌမော ဝိမောက္ခောတိ အယံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ သဗ္ဗသော ဝိဿဋ္ဌတ္တာ ဝိမုတ္တတ္တာ အဋ္ဌမော ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ.

Trong các câu bắt đầu bằng "do vượt qua hoàn toàn các tưởng về sắc", điều gì cần phải nói, tất cả điều đó đã được nói trong Visuddhimagga. "Đây là pháp giải thoát thứ tám" có nghĩa là: pháp giải thoát này, do đã từ bỏ hoàn toàn, đã giải thoát khỏi bốn uẩn, nên được gọi là pháp giải thoát thứ tám, pháp giải thoát tối thượng.

၂၄၉. အဘိဘာယတနကထာယံ အဘိဘာယတနာနီတိ အဘိဘဝနကာရဏာနိ. ကိံ အဘိဘဝန္တိ? ပစ္စနီကဓမ္မေပိ အာရမ္မဏာနိပိ. တာနိ ဟိ ပဋိပက္ခဘာဝေန ပစ္စနီကဓမ္မေ အဘိဘဝန္တိ, ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏုတ္တရိတာယ အာရမ္မဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိအာဒီသု ပန အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ နာမ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ နီလပရိကမ္မံ ကရောန္တော ကေသေ ဝါ ပိတ္တေ ဝါ အက္ခိတာရကာယ ဝါ ကရောတိ, ပီတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မေဒေ ဝါ ဆဝိယာ ဝါ ဟတ္ထတလပါဒတလေသု ဝါ အက္ခီနံ ပီတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, လောဟိတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မံသေ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ဇိဝှာယ ဝါ အက္ခီနံ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, ဩဒါတပရိကမ္မံ ကရောန္တော အဋ္ဌိမှိ ဝါ ဒန္တေ ဝါ နခေ ဝါ အက္ခီနံ သေတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ. တံ ပန သုနီလံ သုပီတကံ သုလောဟိတကံ သုဩဒါတံ န ဟောတိ, အသုဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

249. Trong luận về thắng xứ, thắng xứ (abhibhāyatanāni) là các nguyên nhân của sự chế ngự. (Chúng) chế ngự cái gì? Cả các pháp đối nghịch và các đối tượng. Quả vậy, chúng chế ngự các pháp đối nghịch do là pháp đối trị, và (chế ngự) các đối tượng do trí tuệ siêu việt của hành giả. Còn trong các câu bắt đầu bằng "nội phần có tưởng về sắc", do sự thực hành chuẩn bị trên sắc nội phần, vị ấy được gọi là người có tưởng về sắc ở nội phần. Và khi thực hành chuẩn bị biến xứ xanh ở nội phần, vị ấy thực hành trên tóc, hoặc mật, hoặc con ngươi mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ vàng, vị ấy thực hành trên mỡ, hoặc da, hoặc lòng bàn tay, lòng bàn chân, hoặc phần màu vàng của mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ đỏ, vị ấy thực hành trên thịt, hoặc máu, hoặc lưỡi, hoặc phần màu đỏ của mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ trắng, vị ấy thực hành trên xương, hoặc răng, hoặc móng, hoặc phần màu trắng của mắt. Nhưng (sắc) đó không hoàn toàn xanh, không hoàn toàn vàng, không hoàn toàn đỏ, không hoàn toàn trắng; nó chỉ là không trong sạch.

ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿေတံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါ, သော ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဿ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပ္ပနာယ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရိတ္တာနီတိ အဝဍ္ဎိတာနိ. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ သုဝဏ္ဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဝါ, ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒမဘိဘာယတနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တာနိ [Pg.178] အဘိဘုယျာတိ ယထာ နာမ သမ္ပန္နဂဟဏိကော ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ ‘‘ကိမေတ္ထ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဧကကဗဠမေဝ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော – ‘‘ကိမေတ္ထ ပရိတ္တကေ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, နာယံ မမ ဘာရော’’တိ တာနိ ရူပါနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. ဇာနာမိ ပဿာမီတိ ဣမိနာ ပနဿ အာဘောဂေါ ကထိတော, သော စ ခေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ, န အန္တောသမာပတ္တိယံ. ဧဝံသညီ ဟောတီတိ အာဘောဂသညာယပိ ဈာနသညာယပိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ အတ္ထိ, အာဘောဂသညာ ပန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿေဝ.

"Một người thấy các sắc bên ngoài" có nghĩa là: người nào có sự thực hành chuẩn bị này phát sinh ở nội phần, nhưng tướng lại phát sinh ở ngoại phần, vị ấy, do sự thực hành chuẩn bị ở nội phần và định an chỉ ở ngoại phần, được gọi là "nội phần có tưởng về sắc, một người thấy các sắc bên ngoài". "Giới hạn" (parittāni) nghĩa là không được khuếch đại. "Tốt màu và xấu màu" (suvaṇṇadubbaṇṇāni) có nghĩa là dù chúng tốt màu hay xấu màu, cần phải hiểu rằng thắng xứ này được nói đến chỉ do tính giới hạn (của đối tượng). "Sau khi chế ngự chúng" (tāni abhibhuyya) có nghĩa là: giống như một người có kho lớn, khi nhận được một muỗng cơm, nói rằng "Có gì để ăn ở đây đâu?", rồi gom lại thành một miếng; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, trí tuệ trong sáng, (nghĩ rằng) "Có gì để nhập định trong đối tượng nhỏ bé này, đây không phải là gánh nặng cho ta", rồi chế ngự các sắc ấy và nhập định; ý nghĩa là vị ấy đạt đến định an chỉ ở đây cùng với sự phát sinh của tướng. Bằng câu "tôi biết, tôi thấy", sự tác ý của vị ấy được nói đến; và sự tác ý đó là của người đã xuất định, không phải ở trong định. "Vị ấy có tưởng như vậy" (evaṃsaññī hoti) có nghĩa là vị ấy có tưởng như vậy cả bằng tưởng tác ý và tưởng thiền. Quả vậy, tưởng về sự chế ngự của vị ấy có ở trong định, nhưng tưởng tác ý chỉ có ở người đã xuất định.

အပ္ပမာဏာနီတိ ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနိ, မဟန္တာနီတိ အတ္ထော. အဘိဘုယျာတိ ဧတ္ထ ပန ယထာ မဟဂ္ဃသော ပုရိသော ဧကံ ဘတ္တဝဍ္ဎိတကံ လဘိတွာ ‘‘အညာပိ ဟောတု, အညာပိ ဟောတု, ကိမေသာ မယှံ ကရိဿတီ’’တိ တံ န မဟန္တတော ပဿတိ, ဧဝမေဝ ဉာဏုတ္တရော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိမေတ္ထ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, နယိဒံ အပ္ပမာဏံ, န မယှံ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီ’’တိ တာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော.

"Vô lượng" (appamāṇāni) có nghĩa là có kích thước được khuếch đại, nghĩa là to lớn. Còn ở đây, trong từ "sau khi chế ngự" (abhibhuyya), giống như một người ăn khỏe, khi nhận được một phần cơm, nói rằng "Cứ thêm nữa, thêm nữa đi, phần này thì làm được gì cho tôi?", và không xem nó là lớn; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, trí tuệ trong sáng, (nghĩ rằng) "Có gì để nhập định ở đây, cái này không phải là vô lượng, không có gánh nặng nào cho ta trong việc làm cho tâm nhất điểm", rồi chế ngự chúng và nhập định; ý nghĩa là vị ấy đạt đến định an chỉ ở đây cùng với sự phát sinh của tướng.

အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အလာဘိတာယ ဝါ အနတ္ထိကတာယ ဝါ အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မသညာဝိရဟိတော. ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿ ပရိကမ္မမ္ပိ နိမိတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နံ, သော ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဿ စေဝ အပ္ပနာယ စ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ စတုတ္ထာဘိဘာယတနေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣမေသု ပန စတူသု ပရိတ္တံ ဝိတက္ကစရိတဝသေန အာဂတံ, အပ္ပမာဏံ မောဟစရိတဝသေန, သုဝဏ္ဏံ ဒေါသစရိတဝသေန, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ရာဂစရိတဝသေန. ဧတေသဉှိ ဧတာနိ သပ္ပာယာနိ. သာ စ နေသံ သပ္ပာယတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေစရိယနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ.

"Ajjhattaṃ arūpasaññīti" (Bên trong có tưởng về vô sắc) là không có tưởng về sự chuẩn bị (parikammasaññāvirahito) ở sắc bên trong (ajjhattarūpe) do không đạt được (alābhitāya vā) hoặc do không muốn có (anatthikatāya vā). "Eko bahiddhā rūpāni passatīti" (Có người thấy các sắc bên ngoài) là người mà đối với vị ấy, cả sự chuẩn bị (parikamma) lẫn tướng (nimitta) đều sanh khởi ở bên ngoài (bahiddhāva uppannaṃ). Vị ấy, do năng lực của sự chuẩn bị và của an chỉ ở bên ngoài như vậy, được gọi là: "Bên trong có tưởng về vô sắc, có người thấy các sắc bên ngoài". Phần còn lại ở thắng xứ thứ tư này cũng theo phương pháp đã được nói. Hơn nữa, trong bốn (thắng xứ) này, (đối tượng) nhỏ (parittaṃ) được đề cập đến do năng lực của người có tầm hành (vitakkacaritavasena); (đối tượng) vô lượng (appamāṇaṃ) do năng lực của người có si hành (mohacaritavasena); (đối tượng) có màu tốt (suvaṇṇaṃ) do năng lực của người có sân hành (dosacaritavasena); (đối tượng) có màu xấu (dubbaṇṇaṃ) do năng lực của người có tham hành (rāgacaritavasena). Quả vậy, những đối tượng này là thích hợp với những người ấy. Và sự thích hợp ấy của họ đã được nói một cách chi tiết trong chương nói về các hạnh ở bộ Visuddhimagga.

ပဉ္စမအဘိဘာယတနာဒီသု နီလာနီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဝုတ္တံ. နီလဝဏ္ဏာနီတိ ဝဏ္ဏဝသေန. နီလနိဒဿနာနီတိ နိဒဿနဝသေန. အပညာယမာနဝိဝရာနိ အသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာနိ ဧကနီလာနေဝ ဟုတွာ ဒိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ [Pg.179] ဟောတိ. နီလနိဘာသာနီတိ ဣဒံ ပန ဩဘာသဝသေန ဝုတ္တံ, နီလောဘာသာနိ နီလပဘာယုတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧတေန နေသံ သုဝိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ. ဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏဝသေနေဝ ဟိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ. ဥမာပုပ္ဖန္တိ ဧတဉှိ ပုပ္ဖံ သိနိဒ္ဓံ မုဒုံ ဒိဿမာနမ္ပိ နီလမေဝ ဟောတိ. ဂိရိကဏ္ဏိကပုပ္ဖာဒီနိ ပန ဒိဿမာနာနိ သေတဓာတုကာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဣဒမေဝ ဂဟိတံ, န တာနိ. ဗာရာဏသေယျကန္တိ ဗာရာဏသိယံ ဘဝံ. တတ္ထ ကိရ ကပ္ပာသောပိ မုဒု, သုတ္တကန္တိကာယောပိ တန္တဝါယာပိ ဆေကာ, ဥဒကမ္ပိ သုစိ သိနိဒ္ဓံ, တသ္မာ ဝတ္ထံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဟောတိ, ဒွီသု ပဿေသု မဋ္ဌံ မုဒု သိနိဒ္ဓံ ခါယတိ. ပီတာနီတိအာဒီသု ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘နီလကသိဏံ ဥဂ္ဂဏှန္တော နီလသ္မိံ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ ပုပ္ဖသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထသ္မိံ ဝါ ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါ’’တိအာဒိကံ ပနေတ္ထ ကသိဏကရဏဉ္စေဝ ပရိကမ္မဉ္စ အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ.

Trong thắng xứ thứ năm v.v..., từ "nīlāni" (màu xanh) được nói theo nghĩa bao quát tất cả. "Nīlavaṇṇāni" (có màu xanh) được nói theo nghĩa về màu sắc. "Nīlanidassanāni" (có biểu hiện xanh) được nói theo nghĩa về sự biểu hiện. Có nghĩa là được nói rằng chúng được thấy không có khe hở, có màu sắc không pha trộn, trở thành thuần một màu xanh. Còn từ "nīlanibhāsāni" (có ánh sáng xanh) này được nói theo nghĩa về ánh sáng, có nghĩa là có ánh sáng xanh, hợp với quang sắc xanh. Qua đó, cho thấy sự rất trong sạch của chúng. Quả vậy, bốn thắng xứ này đã được nói đến chính do năng lực của màu sắc trong sạch. Về hoa lanh (umāpupphaṃ), vì hoa này dù được thấy là mịn màng, mềm mại, vẫn chỉ có màu xanh. Còn hoa đậu biếc (girikaṇṇikā) v.v... dù được thấy (là màu xanh) vẫn có yếu tố màu trắng. Do đó, chỉ lấy hoa này, không lấy các hoa kia. Về từ "bārāṇaseyyakaṃ" (thuộc về Bārāṇasī), là vật được làm ở Bārāṇasī. Nghe nói ở đó, bông gòn cũng mềm mại, người kéo sợi và người dệt vải cũng khéo léo, nước cũng trong sạch, mịn màng, do đó, tấm vải được đánh bóng cả hai mặt, được cảm nhận là bóng, mềm, mịn ở cả hai bên. Trong các từ "pītāni" (màu vàng) v.v..., ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp này. Tất cả những điều như "người nắm giữ kasina xanh, nắm giữ tướng ở vật màu xanh, hoặc ở hoa, hoặc ở vải, hoặc ở nguyên tố màu" v.v... và việc làm kasina, sự chuẩn bị, và phương pháp an chỉ ở đây đều đã được nói chi tiết trong bộ Visuddhimagga.

အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေသု သတိပဋ္ဌာနာဒီသု တေ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တာဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ ဟောန္တိ, ဣမေသု ပန အဋ္ဌသု အဘိဘာယတနေသု စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ.

Về câu "đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí" (abhiññāvosānapāramippattāti), trong các pháp niệm xứ v.v... trước đây, những vị đã tu tiến các pháp ấy và đắc quả A-la-hán mới được gọi là những vị đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí. Tuy nhiên, trong tám thắng xứ này, chỉ những vị đã thuần thục các quyền làm chủ mới được gọi là những vị đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí.

၂၅၀. ကသိဏကထာယံ သကလဋ္ဌေန ကသိဏာနိ, တဒါရမ္မဏာနံ ဓမ္မာနံ ခေတ္တဋ္ဌေန အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝါ အာယတနာနိ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ ဂဂနတလာဘိမုခံ. အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိတလာဘိမုခံ. တိရိယန္တိ ခေတ္တမဏ္ဍလမိဝ သမန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဧကစ္စော ဟိ ဥဒ္ဓမေဝ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတိ, ဧကစ္စော အဓော, ဧကစ္စော သမန္တတော. တေန တေန ကာရဏေန ဧဝံ ပသာရေတိ အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယ’’န္တိ. အဒွယန္တိ ဒိသာအနုဒိသာသု အဒွယံ. ဣဒံ ပန ဧကဿ အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌဿ သဗ္ဗဒိသာသု ဥဒကမေဝ ဟောတိ အနညံ, ဧဝမေဝံ ပထဝီကသိဏံ ပထဝီကသိဏမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ တဿ အညော ကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အပ္ပမာဏန္တိ ဣဒံ တဿ တဿ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ဝုတ္တံ. တဉှိ စေတသာ ဖရန္တော သကလမေဝ ဖရတိ, အယမဿ အာဒိ, ဣဒံ မဇ္ဈန္တိ ပမာဏံ ဂဏှာတီတိ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ စေတ္ထ [Pg.180] ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ. တတ္ထ ကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ, ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနယေန ပနေတာနိ ပထဝီကသိဏာဒီနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာနေဝ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိဘာဝေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော အနန္တရေသု စတူသု ဈာနေသု. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မဟာအဿပုရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.

250. Trong phần nói về kasina, do nghĩa là toàn thể nên gọi là kasina; do nghĩa là nơi sanh hoặc nền tảng của các pháp có đối tượng là kasina ấy nên gọi là xứ. "Trên" (uddhaṃ) là ở trên, hướng về bầu trời. "Dưới" (adho) là ở dưới, hướng về mặt đất. "Ngang" (tiriyaṃ) là sau khi phân định xung quanh như một vòng tròn trên cánh đồng. Quả vậy, có người chỉ phát triển kasina lên trên, có người xuống dưới, có người xung quanh. Do lý do này hay lý do khác, vị ấy mở rộng ra như vậy, giống như người muốn thấy sắc mở rộng ánh sáng. Do đó được nói: "Có người nhận thức kasina đất trên, dưới, ngang". "Không hai" (advayaṃ) là không có hai ở các phương và phương phụ. Điều này được nói để chỉ rằng một (kasina) không trở thành cái khác. Quả vậy, giống như đối với người đi vào nước, ở mọi phương chỉ có nước, không có gì khác; cũng vậy, kasina đất chỉ là kasina đất, không có sự pha trộn với kasina khác đối với nó. Phương pháp này áp dụng cho tất cả. Từ "vô lượng" (appamāṇaṃ) này được nói theo nghĩa sự biến mãn vô lượng của từng kasina ấy. Quả vậy, khi biến mãn kasina ấy bằng tâm, vị ấy biến mãn toàn bộ, không nắm lấy sự đo lường rằng "đây là khởi đầu, đây là khoảng giữa". Ở đây, về "thức kasina" (viññāṇakasiṇaṃ), đó là thức sanh khởi trong không gian đã được loại bỏ kasina. Ở đó, cần hiểu tính chất trên, dưới, ngang do năng lực của kasina trong không gian đã được loại bỏ kasina, và do năng lực của không gian đã được loại bỏ kasina trong thức sanh khởi ở đó. Đây là phần tóm tắt ở đây. Tuy nhiên, các kasina đất v.v... này đã được nói chi tiết trong bộ Visuddhimagga theo phương pháp tu tiến đề mục thiền. Ở đây cũng cần hiểu rằng các vị được gọi là đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí chính là do đã thuần thục các quyền làm chủ. Cũng vậy trong bốn thiền kế tiếp. Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói trong kinh Mahāassapura.

၂၅၂. ဝိပဿနာဉာဏေ ပန ရူပီတိအာဒီနမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဧတ္ထ သိတမေတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယေ နိဿိတဉ္စ ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ. သုဘောတိ သုန္ဒရော. ဇာတိမာတိ သုပရိသုဒ္ဓအာကရသမုဋ္ဌိတော. သုပရိကမ္မကတောတိ သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မော အပနီတပါသာဏသက္ခရော. အစ္ဆောတိ တနုစ္ဆဝိ. ဝိပ္ပသန္နောတိ သုဋ္ဌု ဝိပ္ပသန္နော. သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နောတိ ဓောဝန ဝေဓနာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရေဟိ သမ္ပန္နော. နီလန္တိအာဒီဟိ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. တာဒိသဉှိ အာဝုတံ ပါကဋံ ဟောတိ.

252. Tuy nhiên, trong tuệ quán, ý nghĩa của các từ "rūpī" (có sắc) v.v... đã được nói. "Nương tựa nơi đây, ràng buộc nơi đây" (ettha sitamettha paṭibaddhaṃ) là vừa nương tựa, vừa ràng buộc trong thân này được tạo thành từ bốn đại. "Tốt đẹp" (subho) là đẹp. "Thuần chủng" (jātimā) là sanh khởi từ hình tướng rất trong sạch. "Được gia công kỹ lưỡng" (suparikammakato) là được chuẩn bị rất tốt, đã được loại bỏ đá và sỏi. "Trong suốt" (accho) là có lớp da mỏng. "Sáng sủa" (vippasanno) là rất sáng sủa. "Đầy đủ mọi phương diện" (sabbākārasampanno) là đầy đủ mọi phương diện như rửa, khoan v.v... Bằng các từ "xanh" (nīlaṃ) v.v..., cho thấy sự hoàn hảo về màu sắc của sợi chỉ. Quả vậy, sợi chỉ được xâu như vậy trở nên rõ ràng.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – မဏိ ဝိယ ဟိ ကရဇကာယော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု. ဟတ္ထေ ကရိတွာ ပစ္စဝေက္ခတော ‘‘အယံ ခေါ မဏီ’’တိ မဏိနော အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော စာတုမဟာဘူတိကကာယဿ အာဝိဘူတကာလော. ‘‘တတြိဒံ သုတ္တံ အာဝုတ’’န္တိ သုတ္တဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော တဒါရမ္မဏာနံ ဖဿပဉ္စမကာနံ ဝါ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကာနံ ဝါ ဝိပဿနာဉာဏဿေဝ ဝါ အာဝိဘူတကာလောတိ.

Ở đây, sự đối chiếu ví dụ nên được hiểu như sau: Thân sinh bởi nghiệp (karajakāyo) ví như viên ngọc. Tuệ minh sát ví như sợi chỉ được xỏ qua. Vị tỳ khưu chứng đắc minh sát ví như người đàn ông có mắt. Giống như khoảnh khắc viên ngọc hiện rõ đối với người đặt nó vào lòng bàn tay và quán xét: "Đây là viên ngọc", (cũng vậy) là khoảnh khắc thân tứ đại hiện rõ đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến tuệ minh sát. Giống như khoảnh khắc sợi chỉ được xỏ qua hiện rõ (với câu "sợi chỉ này được xỏ qua đó"), (cũng vậy) là khoảnh khắc các pháp lấy đó làm đối tượng, với xúc là thứ năm, hoặc tất cả tâm và tâm sở, hoặc chính tuệ minh sát, hiện rõ đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến tuệ minh sát.

ကိံ ပနေတံ ဉာဏဿ အာဝိဘူတံ, ပုဂ္ဂလဿာတိ. ဉာဏဿ, တဿ ပန အာဝိဘာဝတ္တာ ပုဂ္ဂလဿ အာဝိဘူတာဝ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂဿ အနန္တရံ, ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ အဘိညာဝါရေ အာရဒ္ဓေ ဧတဿ အန္တရာဝါရော နတ္ထိ, တသ္မာ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ယသ္မာ စ အနိစ္စာဒိဝသေန အကတသမ္မသနဿ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဘေရဝသဒ္ဒံ သုဏန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ ဘေရဝေ ခန္ဓေ အနုဿရတော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝရူပံ [Pg.181] ပဿတော ဘယသန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အနိစ္စာဒိဝသေန ကတသမ္မသနဿ, တသ္မာ အဘိညာပတ္တဿ ဘယဝိနောဒကဟေတုသမ္ပာဒနတ္ထမ္ပိ ဣဒံ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Nhưng điều này hiện rõ đối với trí tuệ hay đối với cá nhân? (Câu trả lời là:) Đối với trí tuệ, nhưng do sự hiện rõ của nó (đối với trí tuệ) nên chúng cũng trở nên hiện rõ đối với cá nhân. Và tuệ minh sát này (xuất hiện) ngay sau đạo. Mặc dù vậy, vì khi chương về thắng trí được bắt đầu, không có phần xen kẽ cho tuệ này, do đó nó được trình bày ngay tại đây. Và vì đối với người chưa quán xét theo phương diện vô thường v.v..., khi nghe âm thanh đáng sợ bằng thiên nhĩ giới, khi nhớ lại các uẩn đáng sợ bằng túc mạng minh, khi thấy sắc đáng sợ bằng thiên nhãn, sự sợ hãi kinh hoàng khởi lên, (nhưng) không (khởi lên) đối với người đã quán xét theo phương diện vô thường v.v...; do đó, điều này được trình bày ngay tại đây cũng nhằm mục đích tạo ra nguyên nhân để xua tan sợ hãi cho người đã chứng đắc thắng trí. Ở đây cũng vậy, sự đạt đến ba-la-mật về sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu là theo phương diện A-la-hán quả.

၂၅၃. မနောမယိဒ္ဓိယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ. တတ္ထ မနောမယန္တိ မနေန နိဗ္ဗတ္တံ. သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂိန္တိ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ စ ပစ္စင်္ဂေဟိ စ သမန္နာဂတံ. အဟီနိန္ဒြိယန္တိ သဏ္ဌာနဝသေန အဝိကလိန္ဒြိယံ. ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတရူပဉှိ သစေ ဣဒ္ဓိမာ ဩဒါတော, တမ္ပိ ဩဒါတံ. သစေ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏော, တမ္ပိ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေဟိ တေန သဒိသမေဝ ဟောတိ. မုဉ္ဇမှာ ဤသိကန္တိအာဒိ ဥပမတ္တယမ္ပိ တံ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ. မုဉ္ဇသဒိသာ ဧဝ ဟိ တဿ အန္တော ဤသိကာ ဟောတိ. ကောသသဒိသောယေဝ အသိ, ဝဋ္ဋာယ ကောသိယာ ဝဋ္ဋံ အသိမေဝ ပက္ခိပန္တိ, ပတ္ထဋာယ ပတ္ထဋံ.

253. Trong (phần về) Hóa thân thông (Manomayiddhi), (sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu) do sự thuần thục đã được thực hành. Ở đây, "do ý tạo ra" (manomayaṃ) có nghĩa là được tạo ra bởi ý. "Đầy đủ các chi phần lớn nhỏ" (sabbaṅgapaccaṅgiṃ) có nghĩa là có đủ tất cả các chi phần lớn và các chi phần nhỏ. "Không thiếu sót các căn" (ahīnindriyaṃ) có nghĩa là các căn không bị khiếm khuyết về mặt hình dáng. Thật vậy, đối với sắc được hóa hiện bởi người có thần thông, nếu người có thần thông có nước da trắng, thì sắc ấy cũng có nước da trắng. Nếu vị ấy có tai không xỏ lỗ, thì sắc ấy cũng có tai không xỏ lỗ. Như vậy, về mọi phương diện, nó hoàn toàn giống với vị ấy. Ba ví dụ bắt đầu bằng "lõi sậy từ cỏ muñja" v.v... cũng được nói ra chỉ nhằm mục đích cho thấy trạng thái tương tự ấy. Thật vậy, lõi sậy bên trong nó cũng giống như cỏ muñja. Thanh gươm cũng giống như vỏ bao; người ta tra thanh gươm tròn vào vỏ bao tròn, tra thanh gươm dẹt vào (vỏ bao) dẹt.

ကရဏ္ဍာတိ ဣဒမ္ပိ အဟိကဉ္စုကဿ နာမံ, န ဝိလီဝကရဏ္ဍကဿ. အဟိကဉ္စုကော ဟိ အဟိနာ သဒိသောဝ ဟောတိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ပုရိသော အဟိံ ကရဏ္ဍာ ဥဒ္ဓရေယျာ’’တိ ဟတ္ထေန ဥဒ္ဓရမာနော ဝိယ ဒဿိတော, အထ ခေါ စိတ္တေနေဝဿ ဥဒ္ဓရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ အဟိ နာမ သဇာတိယံ ဌိတော, ကဋ္ဌန္တရံ ဝါ ရုက္ခန္တရံ ဝါ နိဿာယ, တစတော သရီရနိက္ကဍ္ဎနပယောဂသင်္ခါတေန ထာမေန, သရီရံ ခါဒမာနံ ဝိယ ပုရာဏတစံ ဇိဂုစ္ဆန္တောတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သယမေဝ ကဉ္စုကံ ဇဟာတိ, န သက္ကာ တတော အညေန ဥဒ္ဓရိတုံ. တသ္မာ စိတ္တေန ဥဒ္ဓရဏံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ မုဉ္ဇာဒိသဒိသံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သရီရံ, ဤသိကာဒိသဒိသံ နိမ္မိတရူပန္တိ ဣဒမေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ. နိမ္မာနဝိဓာနံ ပနေတ္ထ ပရတော စ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိပဉ္စအဘိညာကထာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပမာမတ္တမေဝ ဟိ ဣဓ အဓိကံ.

Từ "karaṇḍa" này cũng là tên gọi của da rắn lột, không phải của cái giỏ tre. Thật vậy, da rắn lột cũng giống như con rắn. Ở đó, mặc dù được trình bày như thể "một người có thể rút con rắn ra khỏi da lột của nó" bằng tay, nhưng nên hiểu rằng việc rút ra này là do ý. Thật vậy, con rắn này, khi đến lúc, tựa vào một khúc cây rỗng hoặc một hốc cây, dùng sức mạnh được gọi là sự nỗ lực kéo thân mình ra khỏi da, như thể cắn vào thân mình, ghê tởm lớp da cũ—do bốn nguyên nhân này, nó tự mình từ bỏ lớp da lột, không thể bị rút ra bởi một phương tiện nào khác ngoài những cách đó. Do đó, nên hiểu rằng điều này được nói với ý nghĩa là rút ra bằng ý. Như vậy, "thân của vị tỳ khưu này giống như cỏ muñja v.v..., sắc được hóa hiện giống như lõi sậy v.v..." — đây là sự đối chiếu ví dụ ở đây. Phương pháp hóa hiện ở đây và sau nữa, và luận về năm thắng trí bắt đầu bằng Thần túc thông, đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo), vì vậy nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở đó. Thật vậy, ở đây chỉ có phần ví dụ là thêm vào.

တတ္ထ ဆေကကုမ္ဘကာရာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဘာဇနဝိကတိအာဒိကရဏံ ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော ဝိကုဗ္ဗနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိတာဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော ပရာသု စတူသု အဘိညာသု.

Ở đó, vị tỳ khưu chứng đắc trí về các loại thần thông nên được xem như người thợ gốm khéo léo v.v... Trí về các loại thần thông nên được xem như đất sét đã được chuẩn bị kỹ lưỡng v.v... Sự biến hóa của vị tỳ khưu ấy nên được xem như việc làm ra các loại đồ dùng khác nhau v.v... theo ý muốn. Ở đây cũng vậy, sự đạt đến ba-la-mật về sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu là theo phương diện thuần thục đã được thực hành. Tương tự như vậy đối với bốn thắng trí sau đây.

၂၅၅. တတ္ထ [Pg.182] ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဥပမာယံ သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ နိဒ္ဒုက္ခေနေဝ. ဝိညာပေယျာတိ ဇာနာပေယျ. တတ္ထ ဧဝံ စာတုဒ္ဒိသာ ဝိညာပေန္တေ သင်္ခဓမကေ ‘‘သင်္ခသဒ္ဒေါ အယ’’န္တိ ဝဝတ္ထာပေန္တာနံ သတ္တာနံ တဿ သင်္ခသဒ္ဒဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဒူရသန္တိကဘေဒါနံ ဒိဗ္ဗာနဉ္စေဝ မာနုသကာနဉ္စ သဒ္ဒါနံ အာဝိဘူတကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

255. Ở đó, trong ví dụ về thiên nhĩ giới, "saṅkhadhamo" có nghĩa là người thổi tù và. "Appakasireneva" có nghĩa là không khó khăn. "Viññāpeyya" có nghĩa là có thể làm cho biết. Ở đó, giống như khoảnh khắc tiếng tù và ấy hiện rõ đối với chúng sanh, những người xác định "đây là tiếng tù và" khi người thổi tù và làm cho (âm thanh) được biết đến ở bốn phương như vậy, (cũng vậy) là khoảnh khắc các âm thanh, cả chư thiên và loài người, với sự phân biệt xa và gần, hiện rõ đối với hành giả, cần phải được hiểu.

၂၅၆. စေတောပရိယဉာဏ-ဥပမာယံ ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ ယုဝါပိ သမာနော န အလသိယော ကိလိဋ္ဌဝတ္ထသရီရော, အထ ခေါ မဏ္ဍနကပကတိကော, ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နှာယိတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထ-ပရိဒဟန-အလင်္ကာရကရဏသီလောတိ အတ္ထော. သကဏိကန္တိ ကာဠတိလကဝင်္က-မုခဒူသိပီဠကာဒီနံ အညတရေန သဒေါသံ. တတ္ထ ယထာ တဿ မုခနိမိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတော မုခဒေါသော ပါကဋော ဟောတိ, ဧဝံ စေတောပရိယဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဥပမာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ မဟာအဿပုရေ ဝုတ္တမေဝ.

256. Trong ví dụ về Tha tâm thông, "daharo" có nghĩa là trẻ. "Yuvā" có nghĩa là có được tuổi thanh xuân. "Maṇḍanakajātiko" có nghĩa là: dù còn trẻ nhưng không phải là người lười biếng, thân mặc y phục dơ bẩn, mà trái lại có bản chất thích trang điểm; nghĩa là có thói quen tắm hai hoặc ba lần một ngày, mặc y phục sạch sẽ và trang điểm. "Sakaṇikaṃ" có nghĩa là có tỳ vết, do một trong những thứ như nốt ruồi đen, tàn nhang, vết nám, mụn nhọt v.v... Ở đó, cũng như tỳ vết trên mặt trở nên rõ ràng đối với người ấy khi xem xét hình ảnh khuôn mặt của mình, cũng vậy, nên hiểu rằng mười sáu loại tâm của người khác trở nên rõ ràng đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến Tha tâm thông. Những gì cần nói trong các ví dụ về Túc mạng minh v.v..., tất cả những điều đó đã được nói đến trong kinh Mahā-assapura.

၂၅၉. အယံ ခေါ ဥဒါယိ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကံ ဓမ္မံ ကတွာ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော. ယထာ ဟိ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၇ အာဒယော) ဧကာဒသ ပဗ္ဗာနိ ပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မော ကတော, ဧဝမိဓ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကော ဓမ္မော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣမေသု စ ပန ဧကူနဝီသတိယာ ပဗ္ဗေသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိပဿနာဉာဏေ စ အာသဝက္ခယဉာဏေ စ အရဟတ္တဝသေန အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သေသေသု စိဏ္ဏဝသိဘာဝဝသေန. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

259. “Này Udāyi, đây là pháp thứ năm” có nghĩa là: Mười chín tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của pháp hành nên được gọi là pháp thứ năm. Ví như trong kinh Aṭṭhakanāgara, mười một tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của câu hỏi; cũng vậy, ở đây nên được hiểu là mười chín tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của pháp hành. Và trong mười chín tiết mục này, theo thứ tự, trong tám phần, sự thành tựu viên mãn kết thúc bằng thắng trí nên được hiểu là do năng lực của quả A-la-hán trong tuệ quán và trong lậu tận trí; trong các phần còn lại, (sự thành tựu viên mãn kết thúc bằng thắng trí nên được hiểu là) do năng lực của sự thuần thục đã được thực hành. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Dứt phần giải về kinh Đại Sakuludāyi.

၈. သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Phần giải về kinh Samaṇamuṇḍika

၂၆၀. ဧဝံ [Pg.183] မေ သုတန္တိ သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တံ. တတ္ထ ဥဂ္ဂါဟမာနောတိ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. သုမနောတိ ပကတိနာမံ. ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ပန ဥဂ္ဂဟိတုံ ဥဂ္ဂါဟေတုံ သမတ္ထတာယ ဥဂ္ဂါဟမာနောတိ နံ သဉ္ဇာနန္တိ. သမယံ ပဝဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သမယပ္ပဝါဒကံ. တသ္မိံ ကိရ ဌာနေ စင်္ကီတာရုက္ခပေါက္ခရသာတိပ္ပဘုတယော ဗြာဟ္မဏာ နိဂဏ္ဌာစေလကပရိဗ္ဗာဇကာဒယော စ ပဗ္ဗဇိတာ သန္နိပတိတွာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ, တသ္မာ သော အာရာမော သမယပ္ပဝါဒကောတိ ဝုစ္စတိ. သွေဝ တိန္ဒုကာစီရသင်္ခါတာယ တိမ္ဗရူသကရုက္ခပန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ တိန္ဒုကာစီရံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဌမံ ဧကာ သာလာ အဟောသိ, ပစ္ဆာ မဟာပုညံ ပေါဋ္ဌပါဒပရိဗ္ဗာဇကံ နိဿာယ ဗဟူ သာလာ ကတာ, တသ္မာ တမေဝ ဧကံ သာလံ ဥပါဒါယ လဒ္ဓနာမဝသေန ဧကသာလကောတိ ဝုစ္စတိ. မလ္လိကာယ ပန ပသေနဒိရညော ဒေဝိယာ ဥယျာနဘူတော သော ပုပ္ဖဖလသဉ္ဆန္နော အာရာမောတိ ကတွာ မလ္လိကာယ အာရာမောတိ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ. ပဋိဝသတီတိ ဝါသဖာသုတာယ ဝသတိ. ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ နာမ မဇ္ဈနှာတိက္ကမော, တသ္မိံ ဒိဝသဿပိ ဒိဝါဘူတေ အတိက္ကန္တမတ္တေ မဇ္ဈနှိကေ နိက္ခမီတိ အတ္ထော. ပဋိသလ္လီနောတိ တတော တတော ရူပါဒိဂေါစရတော စိတ္တံ ပဋိသံဟရိတွာ လီနော, ဈာနရတိသေဝနဝသေန ဧကီဘာဝံ ဂတော. မနောဘာဝနီယာနန္တိ မနဝဍ္ဎနကာနံ, ယေ အာဝဇ္ဇတော မနသိကရောတော စိတ္တံ ဝိနီဝရဏံ ဟောတိ ဥန္နမတိ ဝဍ္ဎတိ. ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. အယံ တေသံ အညတရောတိ အယံ တေသံ အဗ္ဘန္တရော ဧကော သာဝကော. အပ္ပေဝ နာမာတိ တဿ ဥပသင်္ကမနံ ပတ္ထယမာနော အာဟ. ပတ္ထနာကာရဏံ ပန သန္ဒကသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.

260. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Samaṇamuṇḍika. Ở đây, Uggāhamāna là tên của vị du sĩ ấy. Sumana là tên thường gọi. Do có khả năng học hỏi và dạy lại đôi chút điều gì nên người ta biết đến ông với tên gọi Uggāhamāna. Nơi người ta tuyên thuyết các học thuyết, nên gọi là Samayappavādaka (Nơi Tranh Luận). Nghe nói, tại nơi ấy, các vị Bà-la-môn như Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, và các vị xuất gia như Nigaṇṭha, Ācelaka, Paribbājaka tụ hội lại rồi tuyên thuyết, trình bày, xiển dương học thuyết của riêng mình; do đó, khu vườn ấy được gọi là Samayappavādaka. Chính khu vườn ấy, do được bao bọc bởi hàng cây tindukācīra, tức cây hồng bì, nên (cũng được gọi là) Tindukācīra. Bởi vì ở đây, lúc đầu chỉ có một ngôi nhà nghỉ, sau này nhờ du sĩ Poṭṭhapāda có phước lớn mà nhiều ngôi nhà nghỉ được xây dựng, do đó, dựa vào chính một ngôi nhà nghỉ ấy mà có tên gọi là Ekasālaka (Một Nhà Nghỉ). Còn (khu vườn ấy) là khu vườn của hoàng hậu Mallikā, vợ vua Pasenadi, là một khu vườn đầy hoa trái, nên đã có tên gọi là vườn của Mallikā. Tại khu vườn của Mallikā, (tên là) Ekasālaka, (tên là) Tindukācīra, (tên là) Samayappavādaka. ‘Trú ngụ’ nghĩa là sống một cách an ổn. ‘Vào ban ngày của ngày’ có nghĩa là: Ban ngày của ngày được gọi là lúc quá trưa; vào lúc quá trưa ấy, khi ban ngày đã trôi qua một chút, ngài đi ra. ‘Độc cư’ nghĩa là đã rút tâm lại khỏi các đối tượng như sắc... ở nơi này nơi kia rồi ẩn mình, đã đạt đến trạng thái đơn độc do năng lực thực hành sự vui thích trong thiền. ‘Những pháp làm cho tâm phát triển’ nghĩa là những pháp làm cho tâm tăng trưởng; những pháp mà khi hướng tâm, tác ý đến, tâm trở nên không có triền cái, vươn lên, tăng trưởng. ‘Bao nhiêu’ nghĩa là chừng nào. ‘Vị này là một trong số họ’ nghĩa là vị này là một vị đệ tử trong số các vị đệ tử của họ. ‘Biết đâu chừng’ nghĩa là do mong muốn sự viếng thăm của người ấy nên đã nói. Còn lý do của sự mong muốn đã được nói đến trong kinh Sandaka.

၂၆၁. ဧတဒဝေါစာတိ ဒန္ဒပညော အယံ ဂဟပတိ, ဓမ္မကထာယ နံ သင်္ဂဏှိတွာ အတ္တနော သာဝကံ ကရိဿာမီတိ မညမာနော ဧတံ ‘‘စတူဟိ ခေါ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ပညပေမီတိ ဒဿေမိ ဌပေမိ. သမ္ပန္နကုသလန္တိ ပရိပုဏ္ဏကုသလံ. ပရမကုသလန္တိ ဥတ္တမကုသလံ. အယောဇ္ဈန္တိ ဝါဒယုဒ္ဓေန ယုဇ္ဈိတွာ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျံ အစလံ နိက္ကမ္ပံ ထိရံ. န [Pg.184] ကရောတီတိ အကရဏမတ္တမေဝ ဝဒတိ, ဧတ္ထ ပန သံဝရပ္ပဟာနံ ဝါ ပဋိသေဝနပ္ပဟာနံ ဝါ န ဝဒတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

261. ‘Đã nói lời này’ nghĩa là: Vị gia chủ này có trí tuệ chậm lụt, nghĩ rằng: “Ta sẽ nhiếp phục ông ta bằng pháp thoại và biến ông ta thành đệ tử của mình,” nên đã nói lời bắt đầu bằng ‘catūhi kho’. Ở đây, ‘ta tuyên bố’ nghĩa là ta chỉ ra, ta thiết lập. ‘Người thành tựu thiện’ nghĩa là người có thiện pháp viên mãn. ‘Người tối thượng thiện’ nghĩa là người có thiện pháp cao tột. ‘Người không thể bị tranh luận đánh bại’ nghĩa là người không thể bị làm cho lay chuyển sau khi tranh luận bằng cuộc chiến luận thuyết, là người không lay động, không rung chuyển, vững chắc. ‘Không làm’ chỉ nói đến việc không làm đơn thuần, nhưng ở đây không nói đến sự đoạn trừ bằng cách phòng hộ hay sự đoạn trừ bằng cách thọ dụng. Trong các đoạn còn lại, cũng nên hiểu theo phương pháp này.

နေဝ အဘိနန္ဒီတိ တိတ္ထိယာ နာမ ဇာနိတွာပိ အဇာနိတွာပိ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒန္တီတိ မညမာနော နာဘိနန္ဒိ. န ပဋိက္ကောသီတိ သာသနဿ အနုလောမံ ဝိယ ပသန္နာကာရံ ဝိယ ဝဒတီတိ မညမာနော န ပဋိသေဓေတိ.

‘Không hoan hỷ’ nghĩa là: Nghĩ rằng: “Các ngoại đạo, dù biết hay không biết, cũng nói điều này điều kia,” nên không hoan hỷ. ‘Không phản đối’ nghĩa là: Nghĩ rằng: “Ông ta nói dường như thuận theo giáo pháp, dường như có vẻ tịnh tín trong giáo pháp,” nên không ngăn cản.

၂၆၂. ယထာ ဥဂ္ဂါဟမာနဿာတိ ယထာ တဿ ဝစနံ, ဧဝံ သန္တေ ဥတ္တာနသေယျကော ကုမာရော အယောဇ္ဈသမဏော ထိရသမဏော ဘဝိဿတိ, မယံ ပန ဧဝံ န ဝဒါမာတိ ဒီပေတိ. ကာယောတိပိ န ဟောတီတိ သကကာယော ပရကာယောတိပိ ဝိသေသဉာဏံ န ဟောတိ. အညတြ ဖန္ဒိတမတ္တာတိ ပစ္စတ္ထရဏေ ဝလိသမ္ဖဿေန ဝါ မင်္ဂုလဒဋ္ဌေန ဝါ ကာယဖန္ဒနမတ္တံ နာမ ဟောတိ. တံ ဌပေတွာ အညံ ကာယေန ကရဏကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. တမ္ပိ စ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတိ. ဝါစာတိပိ န ဟောတီတိ မိစ္ဆာဝါစာ သမ္မာဝါစာတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. ရောဒိတမတ္တာတိ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာပရေတဿ ပန ရောဒိတမတ္တံ ဟောတိ. တမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ. သင်္ကပ္ပောတိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော သမ္မာသင်္ကပ္ပောတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. ဝိကူဇိတမတ္တာတိ ဝိကူဇိတမတ္တံ ရောဒနဟသိတမတ္တံ ဟောတိ. ဒဟရကုမာရကာနဉှိ စိတ္တံ အတီတာရမ္မဏံ ပဝတ္တတိ, နိရယတော အာဂတာ နိရယဒုက္ခံ သရိတွာ ရောဒန္တိ, ဒေဝလောကတော အာဂတာ ဟသန္တိ, တမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတိ. အာဇီဝေါတိ မိစ္ဆာဇီဝေါ သမ္မာဇီဝေါတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. အညတြ မာတုထညာတိ ထညစောရဒါရကာ နာမ ဟောန္တိ, မာတရိ ခီရံ ပါယန္တိယာ အပိဝိတွာ အညဝိဟိတကာလေ ပိဋ္ဌိပဿေန အာဂန္တွာ ထညံ ပိဝန္တိ. ဧတ္တကံ မုဉ္စိတွာ အညော မိစ္ဆာဇီဝေါ နတ္ထိ. အယမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

262. ‘Theo như (lời của) Uggāhamāna’ có nghĩa là: (Đức Phật) chỉ ra rằng: “Theo như lời của ông ta, nếu vậy thì đứa trẻ còn nằm ngửa sẽ là vị sa-môn không thể bị tranh luận đánh bại, là vị sa-môn kiên cố. Còn chúng ta thì không nói như vậy.” ‘Thân cũng không có’ nghĩa là không có trí tuệ đặc biệt về thân của mình hay thân của người khác. ‘Ngoại trừ sự cựa quậy đơn thuần’ nghĩa là có sự cựa quậy của thân do sự va chạm của nếp gấp trên tấm trải giường hoặc do bị rệp cắn. Ngoài việc đó ra, không có hành động nào được thực hiện bằng thân. Và điều đó cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não. ‘Lời nói cũng không có’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà ngữ và chánh ngữ. ‘Chỉ là tiếng khóc’ nghĩa là đối với đứa trẻ bị đói khát hành hạ thì chỉ có tiếng khóc. Điều đó cũng (xảy ra) với tâm đi kèm phiền não. ‘Tư duy’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà tư duy và chánh tư duy. ‘Chỉ là tiếng rên rỉ’ nghĩa là chỉ là tiếng rên rỉ, chỉ là tiếng khóc, tiếng cười. Thật vậy, tâm của trẻ nhỏ vận hành với đối tượng quá khứ; những đứa trẻ đến từ địa ngục, nhớ lại nỗi khổ ở địa ngục mà khóc; những đứa trẻ đến từ cõi trời, nhớ lại niềm vui ở cõi trời mà cười. Điều đó cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não. ‘Mạng sống’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà mạng và chánh mạng. ‘Ngoại trừ sữa mẹ’ nghĩa là có những đứa trẻ được gọi là kẻ trộm sữa; khi mẹ cho bú, chúng không bú, nhưng khi mẹ đang bận việc khác, chúng đến từ phía sau lưng và bú sữa. Ngoài tà mạng chừng ấy ra, không có tà mạng nào khác. (Đức Phật) chỉ ra rằng điều này cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não.

၂၆၃. ဧဝံ ပရိဗ္ဗာဇကဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ သယံ သေက္ခဘူမိယံ မာတိကံ ဌပေန္တော စတူဟိ ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမဓိဂယှ တိဋ္ဌတီတိ ဝိသေသေတွာ တိဋ္ဌတိ. န ကာယေန ပါပ ကမ္မန္တိအာဒီသု န ကေဝလံ အကရဏမတ္တမေဝ, ဘဂဝါ ပန ဧတ္ထ သံဝရပ္ပဟာနပဋိသင်္ခါ ပညပေတိ. တံ [Pg.185] သန္ဓာယေဝမာဟ. န စေဝ သမ္ပန္နကုသလန္တိအာဒိ ပန ခီဏာသဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

263. Như vầy, sau khi bác bỏ quan điểm của người du sĩ, bây giờ chính ngài muốn thiết lập mẫu đề ở địa vị hữu học nên đã nói câu bắt đầu là ‘catūhi kho ahaṃ’. Ở đây, câu ‘samadhigayha tiṭṭhati’ có nghĩa là đứng vững một cách đặc biệt. Trong các câu bắt đầu là ‘na kāyena pāpaṃ kammaṃ’, không chỉ đơn thuần là không làm, mà đức Thế Tôn còn chế định sự phòng hộ, sự đoạn trừ, sự thẩm sát ở đây. Ngài nói như vậy là nhắm đến điều đó. Còn câu bắt đầu là ‘na ceva sampannakusalaṃ’ thì được nói nhắm đến bậc lậu tận.

ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိယံ မာတိကံ ဌပေန္တော ဒသဟိ ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တီဏိ ပဒါနိ နိဿာယ ဒွေ ပဌမစတုက္ကာ ဌပိတာ, ဧကံ ပဒံ နိဿာယ ဒွေ ပစ္ဆိမစတုက္ကာ. အယံ သေက္ခဘူမိယံ မာတိကာ.

Bây giờ, muốn thiết lập mẫu đề ở địa vị vô học, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘dasahi kho ahaṃ’. Ở đây, y cứ vào ba câu, hai nhóm bốn đầu tiên được thiết lập; y cứ vào một câu, hai nhóm bốn cuối cùng được thiết lập. Đây là mẫu đề ở địa vị hữu học.

၂၆၄. ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇန္တော ကတမေ စ ထပတိ အကုသလသီလာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတစိတ္တံ. သဒေါသန္တိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တဒွယံ. သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တဒွယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗာကုသလစိတ္တာနိပိ. မောဟော သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဣတောသမုဋ္ဌာနာတိ ဣတော သရာဂါဒိစိတ္တတော သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဧတေသန္တိ ဣတောသမုဋ္ဌာနာ.

264. Bây giờ, khi phân tích mẫu đề ấy, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘katame ca thapati akusalasīlā’. Ở đây, ‘sarāgaṃ’ là tám loại tâm câu hành với tham. ‘Sadosaṃ’ là hai tâm tương ưng với sân. ‘Samohaṃ’ cũng hợp với hai tâm câu hành với hoài nghi và trạo cử, và cũng (hợp với) tất cả các tâm bất thiện. Vì đã được nói rằng: ‘Si phát sanh trong tất cả các (tâm) bất thiện’. ‘Itosamuṭṭhānā’ có nghĩa là: sự phát sanh, sự khởi lên của những (bất thiện giới) này là từ tâm có tham v.v... này, do đó chúng là ‘itosamuṭṭhānā’ (những thứ có nguồn sanh từ đây).

ကုဟိန္တိ ကတရံ ဌာနံ ပါပုဏိတွာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧတ္ထေတေတိ သောတာပတ္တိဖလေ ဘုမ္မံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဉှိ သောတာပတ္တိဖလေ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, တံ ဌာနံ ပတွာ အကုသလသီလံ အသေသံ နိရုဇ္ဈတိ. အကုသလသီလန္တိ စ ဒုဿီလဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘Kuhiṃ’ có nghĩa là, sau khi đạt đến nơi nào thì chúng diệt tận không còn dư sót? ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả Dự lưu’. Vì giới phòng hộ Pātimokkha được viên mãn ở quả Dự lưu, nên sau khi đạt đến nơi ấy, giới bất thiện diệt tận không còn dư sót. Và nên biết rằng ‘giới bất thiện’ là tên gọi khác của người ác giới.

အကုသလာနံ သီလာနံ နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ.

Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ các giới bất thiện’, cho đến khi đạt đạo Dự lưu thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’.

၂၆၅. ဝီတရာဂန္တိအာဒီဟိ အဋ္ဌဝိဓံ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ ကုသလသီလံ သမုဋ္ဌာတိ.

265. Bằng các câu bắt đầu là ‘vītarāgaṃ’, chỉ có tám loại tâm thiện Dục giới được nói đến. Vì giới thiện khởi sanh từ tâm này.

သီလဝါ ဟောတီတိ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ ဂုဏသမ္ပန္နော စ. နော စ သီလမယောတိ အလမေတ္တာဝတာ, နတ္ထိ ဣတော ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ ဧဝံ သီလမယော န ဟောတိ. ယတ္ထဿ တေတိ အရဟတ္တဖလေ ဘုမ္မံ. အရဟတ္တဖလဉှိ ပတွာ အကုသလသီလံ အသေသံ နိရုဇ္ဈတိ.

‘Sīlavā hoti’ có nghĩa là vị ấy có giới, có đức hạnh. ‘No ca sīlamayo’ có nghĩa là: vị ấy không phải là ‘sīlamayo’ (chỉ có giới là đủ) theo nghĩa là ‘chừng ấy là đủ, không có gì cao hơn cần phải làm nữa’. ‘Yatthassa te’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả A-la-hán’. Vì sau khi đạt đến quả A-la-hán, giới bất thiện diệt tận không còn dư sót.

နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ.

Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo A-la-hán thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’.

၂၆၆. ကာမသညာဒီသု ကာမသညာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသဟဇာတာ, ဣတရာ ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တဒွယေန သဟဇာတာ.

266. Trong các tưởng như dục tưởng v.v..., dục tưởng đồng sanh với tám tâm câu hành với tham, hai tưởng còn lại đồng sanh với hai tâm câu hành với ưu.

ပဌမံ [Pg.186] ဈာနန္တိ အနာဂါမိဖလပဌမဇ္ဈာနံ. ဧတ္ထေတေတိ အနာဂါမိဖလေ ဘုမ္မံ. အနာဂါမိဖလဉှိ ပတွာ အကုသလသင်္ကပ္ပာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ.

‘Sơ thiền’ là sơ thiền của quả Bất lai. ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả Bất lai’. Vì sau khi đạt đến quả Bất lai, các tầm bất thiện diệt tận không còn dư sót.

နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အနာဂါမိမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. နေက္ခမ္မသညာဒယော ဟိ တိဿောပိ အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလသဟဇာတသညာဝ.

Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo Bất lai thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. Vì ba tưởng như xuất ly tưởng v.v... cũng chính là các tưởng đồng sanh với tám tâm thiện Dục giới.

၂၆၇. ဧတ္ထေတေတိ အရဟတ္တဖလေ ဘုမ္မံ. ဒုတိယဇ္ဈာနိကံ အရဟတ္တဖလဉှိ ပါပုဏိတွာ ကုသလသင်္ကပ္ပာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

267. ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả A-la-hán’. Vì sau khi đạt đến quả A-la-hán (thuộc) nhị thiền, các tầm thiện diệt tận không còn dư sót. Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo A-la-hán thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh.

သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Samaṇamuṇḍika đã hoàn tất.

၉. စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải thích kinh Cūḷasakuludāyi.

၂၇၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တံ. တတ္ထ ယဒါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ဓမ္မကထံ သောတုကာမော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ သာလယဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ.

270. Kinh bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’ là kinh Cūḷasakuludāyi. Ở đây, câu ‘yadā pana, bhante, bhagavā’ được người du sĩ nói ra, vì muốn nghe pháp thoại, để cho thấy sự ưa thích của mình đối với pháp thoại của đức Thế Tôn.

၂၇၁. တံယေဝေတ္ထ ပဋိဘာတူတိ သစေ ဓမ္မံ သောတုကာမော, တုယှေဝေတ္ထ ဧကော ပဉှော ဧကံ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတု. ယထာ မံ ပဋိဘာသေယျာတိ ယေန ကာရဏေန မမ ဓမ္မဒေသနာ ဥပဋ္ဌဟေယျ, ဧတေန ဟိ ကာရဏေန ကထာယ သမုဋ္ဌိတာယ သုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတုန္တိ ဒီပေတိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေတိ သော ကိရ တံ ဒိသွာ – ‘‘သစေ ဘဂဝါ ဣဓ အဘဝိဿာ, အယမေတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထောတိ ဒီပသဟဿံ ဝိယ ဥဇ္ဇလာပေတွာ အဇ္ဇ မေ ပါကဋံ အကရိဿာ’’တိ ဒသဗလံယေဝ အနုဿရိ. တသ္မာ တဿ မယှံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဟော နူနာတိ အနုဿရဏတ္ထေ နိပါတဒွယံ. တေန တဿ ဘဂဝန္တံ အနုဿရန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဟော နူန ဘဂဝါ အဟော နူန သုဂတော’’တိ. ယော ဣမေသန္တိ ယော ဣမေသံ ဓမ္မာနံ. သုကုသလောတိ သုဋ္ဌု [Pg.187] ကုသလော နိပုဏော ဆေကော. သော ဘဂဝါ အဟော နူန ကထေယျ, သော သုဂတော အဟော နူန ကထေယျ, တဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ အနေကာနိ ကပ္ပကောဋိသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ ပါကဋာနီတိ, အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

271. Câu ‘taṃyevettha paṭibhātu’ có nghĩa là: nếu muốn nghe pháp, thì mong rằng một câu hỏi, một duyên cớ hãy hiện khởi nơi chính ông. Câu ‘yathā maṃ paṭibhāseyya’ làm sáng tỏ ý nghĩa: ‘mong rằng pháp thoại của ta sẽ hiện khởi do duyên cớ nào, vì khi cuộc nói chuyện đã khởi lên do duyên cớ ấy, ta sẽ dễ dàng thuyết pháp’. Câu ‘tassa mayhaṃ, bhante’ (có nghĩa là): nghe nói, sau khi thấy ngài, vị ấy đã tưởng nhớ đến bậc Thập Lực rằng: “Nếu đức Thế Tôn có ở đây, ngài sẽ làm cho điều này trở nên rõ ràng với tôi hôm nay, bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa của lời nói này như thắp lên một ngàn ngọn đèn”. Do đó, vị ấy đã nói câu bắt đầu là ‘tassa mayhaṃ, bhante’. Ở đây, ‘aho nūna’ là hai tiểu từ có ý nghĩa tưởng nhớ. Do đó, khi vị ấy tưởng nhớ đến đức Thế Tôn, ý nghĩ này đã khởi lên: “Ôi, mong rằng đức Thế Tôn (sẽ nói)! Ôi, mong rằng đức Thiện Thệ (sẽ nói)!”. ‘Yo imesaṃ’ có nghĩa là vị nào đối với các pháp này. ‘Sukusalo’ có nghĩa là rất thiện xảo, tinh tế, khéo léo. “Ôi, mong rằng đức Thế Tôn ấy sẽ nói! Ôi, mong rằng đức Thiện Thệ ấy sẽ nói! Vì đối với túc mạng minh của đức Thế Tôn ấy, vô số triệu kiếp hiện rõ như một sân nhà”. Đây là chủ ý ở đây.

တဿ ဝါဟံ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘာတိ ယော ဟိ လာဘီ ဟောတိ, သော ‘‘ပုဗ္ဗေ တွံ ခတ္တိယော အဟောသိ, ဗြာဟ္မဏော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ဇာနန္တော သက္ကစ္စံ သုဿူသတိ. အလာဘီ ပန – ‘‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ သီသကမ္ပမေတ္တမေဝ ဒဿေတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘တဿ ဝါဟံ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ အာရာဓေယျ’’န္တိ.

Câu ‘tassa vāhaṃ pubbantaṃ ārabbha’ (có nghĩa là): vì người nào có được (thắng trí), khi được nói: “Trước đây ông là Sát-đế-lỵ, là Bà-la-môn”, do biết được nên lắng nghe một cách cung kính. Còn người không có được (thắng trí) thì chỉ thể hiện bằng cách lắc đầu (và nói): “Sẽ là như vậy, sẽ là như vậy”. Do đó, ngài đã nói như vầy: “Ta sẽ làm cho tâm của vị ấy hoan hỷ bằng cách trả lời câu hỏi liên quan đến quá khứ”.

သော ဝါ မံ အပရန္တန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော ဟိ အနာဂတံသဉာဏံ ဣဇ္ဈတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣတရံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝ.

Câu ‘so vā maṃ aparantaṃ’ (có nghĩa là): vì người có được thiên nhãn thì thành tựu được vị lai trí, do đó ngài đã nói như vậy. Phần còn lại thì theo phương pháp đã nói ở trước.

ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမီတိ အယံ ကိရ အတီတေ ဒေသိယမာနေပိ န ဗုဇ္ဈိဿတိ, အနာဂတေ ဒေသိယမာနေပိ န ဗုဇ္ဈိဿတိ. အထဿ ဘဂဝါ သဏှသုခုမံ ပစ္စယာကာရံ ဒေသေတုကာမော ဧဝမာဟ. ကိံ ပန တံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ? ဧတံ ပဂေဝ န ဗုဇ္ဈိဿတိ, အနာဂတေ ပနဿ ဝါသနာယ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ.

(Câu) "Ta sẽ thuyết Pháp cho ngươi": Vị này (Sakuludāyī) quả thật, dù (Pháp) quá khứ được thuyết giảng cũng sẽ không hiểu, dù (Pháp) vị lai được thuyết giảng cũng sẽ không hiểu. Khi ấy, Đức Thế Tôn có ý muốn thuyết giảng pháp Duyên khởi tế nhị, vi tế cho vị ấy nên đã nói như vậy. Nhưng liệu vị ấy có hiểu được điều đó không? Điều này lại càng không hiểu được, tuy nhiên trong tương lai, (điều này) sẽ là duyên cho tập quán (vāsanā) của vị ấy, thấy vậy nên Đức Thế Tôn đã nói như vậy.

ပံသုပိသာစကန္တိ အသုစိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တပိသာစံ. သော ဟိ ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာ အဒိဿမာနကာယော ဟောတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကာ ကိရ ယက္ခိနီ ဒွေ ဒါရကေ ထူပါရာမဒွါရေ နိသီဒါပေတွာ အာဟာရပရိယေသနတ္ထံ နဂရံ ဂတာ. ဒါရကာ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရံ ဒိသွာ အာဟံသု, – ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ မာတာ အန္တော နဂရံ ပဝိဋ္ဌာ, တဿာ ဝဒေယျာထ ‘ယံ ဝါ တံ ဝါ လဒ္ဓကံ, ဂဟေတွာ သီဃံ ဂစ္ဆ, ဒါရကာ တေ ဇိဃစ္ဆိတံ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တီ’’’တိ. တမဟံ ကထံ ပဿိဿာမီတိ? ဣဒံ, ဘန္တေ, ဂဏှထာတိ ဧကံ မူလခဏ္ဍံ အဒံသု. ထေရဿ အနေကာနိ ယက္ခသဟဿာနိ ပညာယိံသု, သော ဒါရကေဟိ ဒိန္နသညာဏေန တံ ယက္ခိနိံ အဒ္ဒသ ဝိရူပံ ဗီဘစ္ဆံ ကေဝလံ ဝီထိယံ ဂဗ္ဘမလံ ပစ္စာသီသမာနံ. ဒိသွာ တမတ္ထံ ကထေသိ. ကထံ မံ တွံ ပဿသီတိ ဝုတ္တေ မူလခဏ္ဍံ ဒဿေသိ, သာ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှိ. ဧဝံ ပံသုပိသာစကာ ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာ အဒိဿမာနကာယာ ဟောန္တိ. တံ သန္ဓာယေသ ‘‘ပံသုပိသာစကမ္ပိ [Pg.188] န ပဿာမီ’’တိ အာဟ. န ပက္ခာယတီတိ န ဒိဿတိ န ဥပဋ္ဌာတိ.

Paṃsupisācaka là loài quỷ sinh ra ở nơi không sạch sẽ. Nó cầm một loại rễ cây và trở nên tàng hình. Về việc này có câu chuyện như sau: Nghe nói có một nữ dạ-xoa để hai đứa con ngồi ở cổng chùa Thūpārāma rồi vào thành để tìm thức ăn. Hai đứa trẻ thấy một vị trưởng lão đi khất thực liền nói: "Bạch ngài, mẹ của chúng con đã vào trong thành, xin ngài nói với mẹ con rằng: 'Dù được thứ gì đi nữa, hãy cầm lấy rồi mau về, các con của bà đói không chịu nổi nữa rồi'". (Vị trưởng lão hỏi): "Làm sao ta thấy được mẹ các con?". (Chúng đáp): "Bạch ngài, xin ngài hãy cầm lấy cái này", rồi đưa một khúc rễ cây. Nhiều ngàn dạ-xoa hiện ra trước mắt vị trưởng lão, và nhờ dấu hiệu do hai đứa trẻ đưa, vị ấy đã thấy nữ dạ-xoa kia với hình thù dị dạng, ghê tởm, đang mong mỏi chất dơ của bào thai ngay trên đường. Thấy vậy, ngài kể lại sự việc. Khi được hỏi: "Làm sao ngài thấy được tôi?", ngài đưa ra khúc rễ cây, bà ta liền giật lấy. Như vậy, loài quỷ pamsupisācaka cầm một loại rễ cây liền trở nên tàng hình. Dựa vào điều đó, vị ấy (Udāyī) đã nói: "Tôi cũng không thấy quỷ pamsupisācaka". (Từ) "Na pakkhāyati" có nghĩa là không được thấy, không hiện ra.

၂၇၂. ဒီဃာပိ ခေါ တေ ဧသာတိ ဥဒါယိ ဧသာ တဝ ဝါစာ ဒီဃာပိ ဘဝေယျ, ဧဝံ ဝဒန္တဿ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပဝတ္တေယျ, န စ အတ္ထံ ဒီပေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. အပ္ပာဋိဟီရကတန္တိ အနိယျာနိကံ အမူလကံ နိရတ္ထကံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

272. (Câu) "Này Udāyi, lời nói này của ngươi quả thật dài dòng" có chủ ý là: Này Udāyī, lời nói này của ngươi có thể dài dòng, người nói như vậy có thể kéo dài cả trăm năm, cả trăm ngàn năm mà không làm sáng tỏ ý nghĩa. (Từ) "Appāṭihīrakataṃ" có nghĩa là trở nên không thể thoát khỏi (sự chất vấn), không có căn cứ, không có lợi ích.

ဣဒါနိ တံ ဝဏ္ဏံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တောတိ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတော. ဧဝံဝဏ္ဏော အတ္တာ ဟောတီတိ ဣဒံ သော သုဘကိဏှဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေ သန္ဓာယ – ‘‘အမှာကံ မတကာလေ အတ္တာ သုဘကိဏှဒေဝလောကေ ခန္ဓာ ဝိယ ဇောတေတီ’’တိ ဝဒတိ.

Bây giờ, muốn trình bày về sắc tướng ấy, (Udāyī) đã nói câu bắt đầu bằng "Ví như, bạch ngài...". Trong đó, (cụm từ) "đặt trên tấm thảm len màu vàng nhạt" (có nghĩa là) được đặt trên tấm thảm len màu đỏ có màu sắc khác biệt. Vị ấy nói câu "ngã có sắc tướng như vậy" là dựa vào các uẩn đã sinh ở cõi trời Subhakiṇha (Biến Tịnh Thiên) mà nói rằng: "Khi chúng tôi chết, ngã tỏa sáng như các uẩn ở cõi trời Subhakiṇha".

၂၇၃. အယံ ဣမေသံ ဥဘိန္နန္တိ သော ကိရ ယသ္မာ မဏိဿ ဗဟိ အာဘာ န နိစ္ဆရတိ, ခဇ္ဇောပနကဿ အင်္ဂုလဒွင်္ဂုလစတုရင်္ဂုလမတ္တံ နိစ္ဆရတိ, မဟာခဇ္ဇောပနကဿ ပန ခဠမဏ္ဍလမတ္တမ္ပိ နိစ္ဆရတိယေဝ, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

273. (Về câu) "Đây là (sự khác biệt) của cả hai", nghe nói vị ấy đã nói như vậy vì rằng ánh sáng của ngọc không tỏa ra ngoài, (trong khi) ánh sáng của con đom đóm tỏa ra khoảng một, hai, hay bốn lóng tay, còn của con đom đóm lớn thì quả thật tỏa ra đến khoảng một sân đập lúa.

ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ, မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေတိ အတ္ထော. ဝိဂတဝလာဟကေတိ အပဂတမေဃေ. ဒေဝေတိ အာကာသေ. ဩသဓိတာရကာတိ သုက္ကတာရကာ. သာ ဟိ ယသ္မာ တဿာ ဥဒယတော ပဋ္ဌာယ တေန သညာဏေန ဩသဓာနိ ဂဏှန္တိပိ ပိဝန္တိပိ, တသ္မာ ‘‘ဩသဓိတာရကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အဘိဒေါ အဍ္ဎရတ္တသမယန္တိ အဘိန္နေ အဍ္ဎရတ္တသမယေ. ဣမိနာ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတစန္ဒံ ဒဿေတိ. အဘိဒေါ မဇ္ဈနှိကေပိ ဧသေဝ နယော.

(Từ) "Viddhe" có nghĩa là trong sáng, trở nên xa (trong) do mây tan. (Từ) "Vigatavalāhake" là không có mây. (Từ) "Deve" là trên bầu trời. (Từ) "Osadhitārakā" là sao Kim. Quả thật, vì rằng kể từ khi ngôi sao ấy mọc lên, với dấu hiệu đó người ta vừa hái thuốc vừa uống thuốc, vì thế nó được gọi là "osadhitārakā" (sao thuốc). (Cụm từ) "Abhido aḍḍharattasamayaṃ" là vào đúng lúc nửa đêm. Bằng cụm từ này, (kinh) chỉ mặt trăng ở giữa bầu trời. Trong (cụm từ) "abhido majjhanhike" cũng theo phương pháp tương tự.

အတော ခေါတိ ယေ အနုဘောန္တိ, တေဟိ ဗဟုတရာ, ဗဟူ စေဝ ဗဟုတရာ စာတိ အတ္ထော. အာဘာ နာနုဘောန္တီတိ ဩဘာသံ န ဝဠဉ္ဇန္တိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ အာလောကံ ဖရိတွာ ဝိဟရန္တိ.

(Cụm từ) "Ato kho" có nghĩa là: nhiều hơn những vị nào hưởng thụ (ánh sáng mặt trời, mặt trăng); vừa nhiều, vừa nhiều hơn. (Cụm từ) "Ābhā nānubhonti" có nghĩa là: không dùng ánh sáng (của mặt trời, mặt trăng), họ trú bằng cách biến mãn ánh sáng chỉ bằng ánh sáng thân của mình.

၂၇၄. ဣဒါနိ ယသ္မာ သော ‘‘ဧကန္တသုခံ လောကံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ နိသိန္နော, ပုစ္ဆာမူဠှော ပန ဇာတော, တသ္မာ နံ ဘဂဝါ တံ ပုစ္ဆံ သရာပေန္တော ကိံ ပန, ဥဒါယိ, အတ္ထိ ဧကန္တသုခေါ လောကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ [Pg.189] အာကာရဝတီတိ ကာရဏဝတီ. အညတရံ ဝါ ပန တပေါဂုဏန္တိ အစေလကပါဠိံ သန္ဓာယာဟ, သုရာပါနဝိရတီတိ အတ္ထော.

274. Bây giờ, vì rằng vị ấy (Udāyī) đã ngồi với ý nghĩ "Ta sẽ hỏi về thế giới nhất hướng lạc", nhưng lại trở nên lúng túng trong câu hỏi, vì thế Đức Thế Tôn muốn nhắc lại câu hỏi đó cho vị ấy nên đã nói câu bắt đầu bằng "Này Udāyi, có thế giới nhất hướng lạc không?". Trong đó, (từ) "ākāravatī" là có lý do. (Cụm từ) "aññataraṃ vā pana tapoguṇaṃ" nói đến đoạn kinh về lõa thể, có nghĩa là sự từ bỏ việc uống rượu.

၂၇၅. ကတမာ ပန သာ, ဘန္တေ, အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ ဧကန္တသုခဿာတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယံ သတ္တာနံ ဧကန္တသုခံ ဝဒါမ, ပဋိပဒံ ပန ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ဝဒါမ. ဧကန္တသုခဿ ခေါ ပန အတ္တနော ပဋိပဒါယပိ ဧကန္တသုခါယ ဘဝိတဗ္ဗံ. အမှာကံ ကထာ အနိယျာနိကာ, သတ္ထု ကထာဝ နိယျာနိကာ’’တိ. ဣဒါနိ သတ္ထာရံယေဝ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီတိ တသ္မာ ပုစ္ဆတိ.

275. Tại sao (Udāyī) lại hỏi: "Bạch ngài, con đường thực hành có lý do để đạt đến (thế giới) nhất hướng lạc ấy là gì?". Nghe nói vị ấy đã có suy nghĩ như vầy: "Chúng ta nói về sự nhất hướng lạc của chúng sinh, nhưng về con đường thực hành, chúng ta lại nói lúc thì lạc, lúc thì khổ. Nhưng đối với sự nhất hướng lạc, thì con đường thực hành của nó cũng phải là nhất hướng lạc. Lời nói của chúng ta không đưa đến sự giải thoát (khỏi chất vấn), chỉ có lời của Bậc Đạo Sư mới đưa đến sự giải thoát". (Nghĩ rằng): "Bây giờ, ta sẽ hỏi chính Bậc Đạo Sư để biết rõ", vì thế đã hỏi.

ဧတ္ထ မယံ အနဿာမာတိ ဧတသ္မိံ ကာရဏေ မယံ အနဿာမ. ကသ္မာ ပန ဧဝမာဟံသု? တေ ကိရ ပုဗ္ဗေ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ တတိယဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလံ ကတွာ သုဘကိဏှေသု နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဇာနန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ပန ကာလေ ကသိဏပရိကမ္မမ္ပိ န ဇာနိံသု, တတိယဇ္ဈာနမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိံသု. ပဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂဓမ္မေ ပန ‘‘အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ’’တိ ဥဂ္ဂဟေတွာ တတိယဇ္ဈာနံ ‘‘ဧကန္တသုခေါ လောကော’’တိ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. ဥတ္တရိတရန္တိ ဣတော ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ ဥတ္တရိတရံ ပဋိပဒံ ဝါ တတိယဇ္ဈာနတော ဥတ္တရိတရံ ဧကန္တသုခံ လောကံ ဝါ န ဇာနာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပသဒ္ဒေ ကတွာတိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာသဒ္ဒံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေ နိဿဒ္ဒေ ကတွာ.

(Câu) "Ettha mayaṃ anassāma" có nghĩa là: trong lý do này, chúng tôi không hài lòng. Nhưng tại sao họ lại nói như vậy? Nghe nói, trước kia họ biết rằng: (những người) an trú trong năm pháp, thực hành chuẩn bị kasina, làm phát sinh thiền thứ ba, không bị thối thất thiền, sau khi chết sẽ sinh vào cõi Subhakiṇha. Nhưng theo thời gian trôi qua, họ cũng không biết việc chuẩn bị kasina, cũng không thể làm phát sinh thiền thứ ba. Tuy nhiên, họ đã học thuộc năm pháp phần đầu là "con đường thực hành có lý do" và đã học thuộc rằng thiền thứ ba là "thế giới nhất hướng lạc". Vì thế họ đã nói như vậy. (Từ) "Uttaritaram" có nghĩa là: "chúng tôi không biết" hoặc con đường thực hành cao thượng hơn năm pháp này, hoặc thế giới nhất hướng lạc cao thượng hơn thiền thứ ba. (Cụm từ) "Appasadde katvā" có nghĩa là làm cho (đám đông) đã bắt đầu đồng thanh gây ra tiếng ồn lớn phải im lặng.

၂၇၆. သစ္ဆိကိရိယာဟေတူတိ ဧတ္ထ ဒွေ သစ္ဆိကိရိယာ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ စ ပစ္စက္ခသစ္ဆိကိရိယာ စ. တတ္ထ တတိယဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ သုဘကိဏှလောကေ တေသံ ဒေဝါနံ သမာနာယုဝဏ္ဏော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ နာမ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေန သုဘကိဏှလောကံ ဂန္တွာ တေဟိ ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ သန္တိဋ္ဌတိ သလ္လပတိ သာကစ္ဆံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ပစ္စက္ခသစ္ဆိကိရိယာ နာမ. တာသံ ဒွိန္နမ္ပိ တတိယဇ္ဈာနံ အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ နာမ. တဉှိ အနုပ္ပာဒေတွာ နေဝ သက္ကာ သုဘကိဏှလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ, န စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတုံ. ဣတိ ဒုဝိဓမ္ပေတံ သစ္ဆိကိရိယံ သန္ဓာယ – ‘‘ဧတဿ နူန, ဘန္တေ, ဧကန္တသုခဿ လောကဿ သစ္ဆိကိရိယာဟေတူ’’တိ အာဟ.

276. Ở đây, trong câu ‘Sacchikiriyāhetūti’, có hai sự chứng ngộ: sự chứng ngộ do thành tựu (paṭilābhasacchikiriyā) và sự chứng ngộ do trực kiến (paccakkhasacchikiriyā). Trong đó, người đã làm cho phát sanh thiền thứ ba, không bị thối thất thiền, sau khi mệnh chung, sanh vào cõi trời Biến Tịnh (Subhakiṇha), có tuổi thọ và sắc đẹp tương đồng với các vị trời ấy, đây được gọi là sự chứng ngộ do thành tựu. Người đã làm cho phát sanh thiền thứ tư, bằng thần thông biến hóa, đi đến thế giới Biến Tịnh, cùng đứng, cùng nói chuyện, cùng đàm luận với các vị trời ấy, đây được gọi là sự chứng ngộ do trực kiến. Trong cả hai sự chứng ngộ ấy, thiền thứ ba được gọi là pháp hành có phương pháp (ākāravatī paṭipadā). Thật vậy, nếu không làm cho nó phát sanh thì không thể sanh vào cõi trời Biến Tịnh, và cũng không thể làm cho phát sanh thiền thứ tư. Do đó, nhắm đến hai loại chứng ngộ này mà ngài đã nói: ‘Bạch ngài, chắc chắn là vì nhân chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc này’.

၂၇၇. ဥဒဉ္စနိကောတိ [Pg.190] ဥဒကဝါရကော. အန္တရာယမကာသီတိ ယထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ဥပဒ္ဒုတမကာသိ ယထာ တံ ဥပနိဿယဝိပန္နံ. အယံ ကိရ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မမကာသိ. အထဿ ဧကော သဟာယကော ဘိက္ခု သာသနေ အနဘိရတော, ‘‘အာဝုသော, ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ အာရောစေသိ. သော တဿ ပတ္တစီဝရေ လောဘံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂိဟိဘာဝါယ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ. ဣတရော တဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ဝိဗ္ဘမိ. တေနဿ ကမ္မုနာ ဣဒါနိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အန္တရာယော ဇာတော. ဘဂဝတာ ပနဿ ပုရိမသုတ္တံ အတိရေကဘာဏဝါရမတ္တံ, ဣဒံ ဘာဏဝါရမတ္တန္တိ ဧတ္တကာယ တန္တိယာ ဓမ္မော ကထိတော, ဧကဒေသနာယပိ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓော န ဇာတော, အနာဂတေ ပနဿ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အနာဂတေ ပစ္စယဘာဝဉ္စဿ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဓရမာနော ဧကံ ဘိက္ခုမ္ပိ မေတ္တာဝိဟာရိမှိ ဧတဒဂ္ဂေ န ဌပေသိ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ အယံ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ.

277. Udañcanikoti nghĩa là cái gàu múc nước. Antarāyamakāsīti nghĩa là đã gây ra tai họa khiến cho không thể xuất gia, đã gây ra tai ương làm cho duyên lành bị hư hoại. Tương truyền, vị này đã xuất gia và thực hành sa-môn pháp vào thời đức Phật Kassapa. Khi ấy, một vị tỳ-khưu bạn của ông không hoan hỷ trong giáo pháp, đã báo rằng: ‘Thưa hiền hữu, tôi sẽ hoàn tục.’ Vị ấy (Sakuludāyī) đã làm cho vị kia khởi lòng tham đối với y bát của mình, rồi tán thán đời sống tại gia. Vị kia đã trao y bát cho ông rồi hoàn tục. Do nghiệp ấy, nay trước mặt Đức Thế Tôn, chướng ngại đối với việc xuất gia của ông đã phát sanh. Tuy nhiên, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp cho ông bằng một đoạn kinh văn dài như vậy: bài kinh trước dài hơn một phẩm, bài kinh này dài một phẩm, nhưng dù chỉ một bài pháp, sự chứng ngộ đạo quả cũng không phát sanh. Đức Thế Tôn thuyết pháp với ý nghĩ rằng: ‘Nhưng trong tương lai, điều này sẽ là duyên cho ông ấy.’ Và thấy được rằng trong tương lai sẽ là duyên cho ông, Đức Thế Tôn khi còn tại thế đã không đặt một vị tỳ-khưu nào vào địa vị tối thắng về tâm từ. Thật vậy, Đức Thế Tôn thấy rằng: ‘Trong tương lai, vị này sẽ xuất gia trong giáo pháp của ta và sẽ trở thành người tối thắng trong số những vị an trú tâm từ.’

သော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓမ္မာသောကရာဇကာလေ ပါဋလိပုတ္တေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တော အဿဂုတ္တတ္ထေရော နာမ ဟုတွာ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ အဟောသိ. ထေရဿ မေတ္တာနုဘာဝေန တိရစ္ဆာနဂတာပိ မေတ္တစိတ္တံ ပဋိလဘိံသု, ထေရော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒါစရိယော ဟုတွာ ဝတ္တနိသေနာသနေ အာဝသိ, တိံသယောဇနမတ္တာ အဋဝီ ဧကံ ပဓာနဃရံ အဟောသိ. ထေရော အာကာသေ စမ္မခဏ္ဍံ ပတ္ထရိတွာ တတ္ထ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဘိက္ခာစာရမ္ပိ အဂန္တွာ ဝိဟာရေ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ, မနုဿာ ဝိဟာရမေဝ ဂန္တွာ ဒါနမဒံသု. ဓမ္မာသောကရာဇာ ထေရဿ ဂုဏံ သုတွာ ဒဋ္ဌုကာမော တိက္ခတ္တုံ ပဟိဏိ. ထေရော ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒမ္မီတိ ဧကဝါရမ္ပိ န ဂတောတိ.

Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, vào thời vua Dhammāsoka, vị ấy sanh tại thành Pāṭaliputta, xuất gia, chứng quả A-la-hán, có tên là trưởng lão Assagutta, và đã trở thành vị tối thắng trong số những người an trú tâm từ. Nhờ oai lực tâm từ của trưởng lão, ngay cả các loài bàng sanh cũng có được tâm từ. Trưởng lão trở thành vị thầy giáo huấn cho Tăng chúng khắp cõi Jambudīpa và cư ngụ tại tu viện Vattani. Khu rừng rộng khoảng ba mươi do-tuần đã trở thành một thiền đường duy nhất. Trưởng lão trải một miếng da trên không trung, ngồi trên đó và thuyết về đề mục thiền. Thời gian trôi qua, ngài không đi khất thực mà ngồi tại tu viện thuyết về đề mục thiền, và dân chúng đã đến tận tu viện để cúng dường. Vua Dhammāsoka nghe về đức hạnh của trưởng lão, muốn được yết kiến nên đã sai sứ giả đến ba lần. Trưởng lão nói rằng: ‘Tôi đang giáo huấn Tăng chúng,’ và không đi dù chỉ một lần.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Tiểu Sakuludāyī đã kết thúc.

၁၀. ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Giải thích kinh Vekhanasa

၂၇၈. ဧဝံ [Pg.191] မေ သုတန္တိ ဝေခနသသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေခနသောတိ အယံ ကိရ သကုလုဒါယိဿ အာစရိယော, သော ‘‘သကုလုဒါယီ ပရိဗ္ဗာဇကော ပရမဝဏ္ဏပဉှေ ပရာဇိတော’’တိ သုတွာ ‘‘မယာ သော သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟာပိတော, တေနာပိ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟိတံ, ကထံ နု ခေါ ပရာဇိတော, ဟန္ဒာဟံ သယံ ဂန္တွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပရမဝဏ္ဏပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ယေန ဘဂဝါ, တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ပန ဌိတကောဝ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တတ္ထ ပုရိမသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

278. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Vekhanasa. Trong đó, ‘Vekhanasoti’ (Vekhanasa): Tương truyền, vị này là thầy của Sakuludāyī. Vị ấy nghe rằng: ‘Du sĩ Sakuludāyī đã bị thua trong vấn đề về sắc tướng tối thượng,’ liền nghĩ rằng: ‘Ta đã dạy cho nó kỹ lưỡng, và nó cũng đã học kỹ lưỡng, tại sao lại bị thua? Thôi, ta sẽ tự mình đến hỏi Sa-môn Gotama về vấn đề sắc tướng tối thượng để tìm hiểu.’ Nghĩ vậy, ông từ thành Rājagaha đi đến Sāvatthī, cách bốn mươi lăm do-tuần, rồi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở. Sau khi đến, ông chỉ đứng và thốt lên lời cảm hứng trước mặt Đức Thế Tôn. Ở đây, những gì tương tự như kinh trước nên được hiểu theo cách đã được giải thích.

၂၈၀. ပဉ္စ ခေါ ဣမေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? အဂါရိယောပိ ဧကစ္စော ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ဧကစ္စော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ စ ဧကစ္စော ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ဧကစ္စော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ. အယံ ပန ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ. သော ဣမာယ ကထာယ ကထိယမာနာယ အတ္တနော ကာမာဓိမုတ္တတ္တံ သလ္လက္ခေဿတိ, ဧဝမဿာယံ ဒေသနာ သပ္ပာယာ ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ကာမဂ္ဂသုခန္တိ နိဗ္ဗာနံ အဓိပ္ပေတံ.

280. Tại sao lại bắt đầu bằng câu ‘Pañca kho ime’? Có người tại gia xem trọng dục, hướng tâm đến dục; có người lại xem trọng xuất ly, hướng tâm đến xuất ly. Cũng vậy, có người xuất gia xem trọng dục, hướng tâm đến dục; có người lại xem trọng xuất ly, hướng tâm đến xuất ly. Vị này (Vekhanasa) là người xem trọng dục, hướng tâm đến dục. Khi bài pháp này được thuyết giảng, ông ta sẽ nhận ra được sự hướng tâm đến dục của mình, và như vậy bài pháp này sẽ thích hợp với ông. Nghĩ vậy, Ngài đã bắt đầu bài pháp này. ‘Kāmaggasukhaṃ’ (an lạc tối thượng của dục) ở đây có nghĩa là Niết-bàn.

၂၈၁. ပါပိတော ဘဝိဿတီတိ အဇာနနဘာဝံ ပါပိတော ဘဝိဿတိ. နာမကံယေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ နိရတ္ထကဝစနမတ္တမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ. တိဋ္ဌတု ပုဗ္ဗန္တော တိဋ္ဌတု အပရန္တောတိ ယသ္မာ တုယှံ အတီတကထာယ အနုစ္ဆဝိကံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နတ္ထိ, အနာဂတကထာယ အနုစ္ဆဝိကံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ တိဋ္ဌတူတိ အာဟ. သုတ္တဗန္ဓနေဟီတိ သုတ္တမယဗန္ဓနေဟိ. တဿ ဟိ အာရက္ခတ္ထာယ ဟတ္ထပါဒေသု စေဝ ဂီဝါယ စ သုတ္တကာနိ ဗန္ဓန္တိ. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မဟလ္လကကာလေ ပနဿ တာနိ သယံ ဝါ ပူတီနိ ဟုတွာ မုဉ္စန္တိ, ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ဟရန္တိ.

281. Pāpito bhavissatīti nghĩa là sẽ bị đưa đến tình trạng không biết. Nāmakaṃyeva sampajjatīti nghĩa là chỉ trở thành lời nói suông vô ích. Tiṭṭhatu pubbanto tiṭṭhatu aparantoti: Bởi vì ông không có túc mạng minh tương ứng với việc nói về quá khứ, cũng không có thiên nhãn minh tương ứng với việc nói về tương lai, nên Ngài nói: ‘Hãy để cả hai điều đó qua một bên.’ Suttabandhanehīti nghĩa là bằng những sợi dây chỉ. Thật vậy, để bảo vệ đứa trẻ, người ta buộc những sợi chỉ nhỏ vào tay, chân và cổ của nó. Lời này được nói ra là nhắm đến những sợi chỉ ấy. Nhưng khi đứa trẻ lớn lên, những sợi chỉ ấy hoặc tự mục nát rồi tuột ra, hoặc người ta cắt bỏ chúng đi.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ဒဟရဿ ကုမာရဿ သုတ္တဗန္ဓနာနံ အဇာနနကာလော ဝိယ အဝိဇ္ဇာယ ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဇာနနံ, န ဟိ သက္ကာ အဝိဇ္ဇာယ ပုရိမကောဋိ ဉာတုံ, မောစနကာလေ ဇာနနသဒိသံ ပန [Pg.192] အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာဗန္ဓနဿ ပမောက္ခော ဇာတောတိ ဇာနနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Bằng câu "Cũng vậy, này chư Tỳ khưu" này, Ngài chỉ ra điều này: Giống như thời điểm đứa bé trai còn nhỏ không biết đến những sợi chỉ buộc, (nên hiểu là) sự không biết đến điểm khởi đầu của vô minh. Thật vậy, không thể biết được điểm khởi đầu của vô minh, tuy nhiên vào lúc giải thoát, sự biết tương tự như sự biết rằng: "Sự giải thoát khỏi sự trói buộc của vô minh đã sanh khởi bằng A-la-hán đạo". Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Vekhanasa đã kết thúc.

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phẩm thứ ba đã kết thúc.

၄. ရာဇဝဂ္ဂေါ

4. Phẩm Vua

၁. ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Phần giải về kinh Ghaṭikāra

၂၈၂. ဧဝံ [Pg.193] မေ သုတန္တိ ဃဋိကာရသုတ္တံ. တတ္ထ သိတံ ပါတွာကာသီတိ မဟာမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော အညတရံ ဘူမိပ္ပဒေသံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မယာ စရိယံ စရမာနေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝုတ္ထပုဗ္ဗ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝေဂဠိင်္ဂံ နာမ ဂါမနိဂမော အဟောသိ, အဟံ တဒါ ဇောတိပါလော နာမ မာဏဝေါ အဟောသိံ, မယှံ သဟာယော ဃဋိကာရော နာမ ကုမ္ဘကာရော အဟောသိ, တေန သဒ္ဓိံ မယာ ဣဓ ဧကံ သုကာရဏံ ကတံ, တံ ဘိက္ခုသံဃဿ အပါကဋံ ပဋိစ္ဆန္နံ, ဟန္ဒ နံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါကဋံ ကရောမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတကောဝ သိတပါတုကမ္မမကာသိ, အဂ္ဂဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေတွာ မန္ဒဟသိတံ ဟသိ. ယထာ ဟိ လောကိယမနုဿာ ဥရံ ပဟရန္တာ – ‘‘ကုဟံ ကုဟ’’န္တိ ဟသန္တိ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဟသိတံ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရမတ္တမေဝ ဟောတိ.

282. Kinh bắt đầu bằng "Như vầy tôi nghe" là kinh Ghaṭikāra. Trong đó, câu "Ngài đã mỉm cười" có nghĩa là: Khi đang đi trên đại lộ, Ngài nhìn vào một vùng đất nào đó và suy xét rằng: "Khi ta đang thực hành hạnh nguyện, có từng sống ở nơi này chăng?" và đã thấy: "Vào thời đức Phật Kassapa, ở nơi này có một thị trấn tên là Vegaḷiṅga. Khi ấy, ta là một thanh niên tên là Jotipāla. Bạn của ta là một người thợ gốm tên là Ghaṭikāra. Cùng với người ấy, ta đã làm một việc tốt ở đây. Việc ấy không được Tăng chúng biết đến, bị che giấu. Này, ta sẽ làm cho việc ấy được Tăng chúng biết đến." (Nghĩ vậy rồi) Ngài đi xuống khỏi con đường, đứng tại một nơi nào đó và đã thực hiện hành động mỉm cười. Ngài mỉm cười nhẹ nhàng, để lộ những chiếc răng cửa. Giống như những người thế gian vỗ ngực cười "ha hả", chư Phật không cười như vậy. Nụ cười của chư Phật chỉ đơn thuần là một biểu hiện của sự hoan hỷ.

ဟသိတဉ္စ နာမေတံ တေရသဟိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တေဟိ ဟောတိ. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနော အကုသလတော စတူဟိ, ကာမာဝစရကုသလတော စတူဟီတိ အဋ္ဌဟိ စိတ္တေဟိ ဟသတိ, သေက္ခာ အကုသလတော ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာနိ ဒွေ အပနေတွာ ဆဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ, ခီဏာသဝါ စတူဟိ သဟေတုကကိရိယစိတ္တေဟိ ဧကေန အဟေတုကကိရိယစိတ္တေနာတိ ပဉ္စဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ. တေသုပိ ဗလဝါရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဒွီဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေဟိ ဟသန္တိ, ဒုဗ္ဗလာရမ္မဏေ ဒုဟေတုကစိတ္တဒွယေန စ အဟေတုကစိတ္တေန စာတိ တီဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုသောမနဿသဟဂတစိတ္တံ ဘဂဝတော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရမတ္တံ ဟသိတံ ဥပ္ပာဒေသိ.

Nụ cười này sanh khởi bởi mười ba tâm câu hữu với thọ hỷ. Trong đó, phần đông người thế gian cười với tám tâm: bốn tâm từ (phía) bất thiện, và bốn tâm từ (phía) thiện Dục giới. Các bậc Hữu học, sau khi loại bỏ hai tâm tương ưng tà kiến từ (phía) bất thiện, cười với sáu tâm. Các bậc Lậu tận cười với năm tâm: bốn tâm Duy tác có nhân và một tâm Duy tác vô nhân. Trong số đó, khi đối tượng mạnh mẽ xuất hiện, các Ngài cười với hai tâm tương ưng trí tuệ; khi đối tượng yếu ớt xuất hiện, các Ngài cười với ba tâm: hai tâm nhị nhân và tâm vô nhân. Tuy nhiên, ở đây, tâm Duy tác vô nhân, Mạt-na thức giới, câu hữu với thọ hỷ đã làm sanh khởi nụ cười của Đức Thế Tôn, vốn chỉ là một biểu hiện của sự hoan hỷ.

တံ ပနေတံ ဟသိတံ ဧဝံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ထေရဿ ပါကဋံ အဟောသိ. ကထံ? တထာရူပေ ဟိ ကာလေ တထာဂတဿ စတူဟိ ဒါဌာဟိ စတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃမုခတော သတေရတာဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဝိရောစမာနာ မဟာတာလက္ခန္ဓပမာဏာ ရသ္မိဝဋ္ဋိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီသဝရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ [Pg.194] ဒါဌဂ္ဂေသုယေဝ အန္တရဓာယန္တိ. တေန သညာဏေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆမာနောပိ သိတပါတုဘာဝံ ဇာနာတိ.

Tuy nhiên, nụ cười này, dù nhỏ bé như vậy, cũng đã trở nên rõ ràng đối với Trưởng lão. Như thế nào? Thật vậy, vào lúc như thế, từ bốn chiếc răng nanh của Như Lai, những luồng hào quang có kích thước bằng thân cây cọ lớn, chiếu sáng rực rỡ như những tia chớp sateratā từ miệng đám mây lớn bao trùm bốn châu, phát khởi lên, đi nhiễu quanh đầu quý báu của Ngài ba lần, rồi biến mất ngay tại đầu những chiếc răng nanh. Nhờ dấu hiệu đó, Tôn giả Ānanda, dù đang đi sau lưng Đức Thế Tôn, cũng biết được sự xuất hiện của nụ cười.

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ – ‘‘ဧတ္ထ ကိရ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝဒိ, စတုသစ္စပ္ပကာသနံ အကာသိ, ဘဂဝတောပိ ဧတ္ထ နိသီဒိတုံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေဿာမိ, ဧဝမယံ ဘူမိဘာဂေါ ဒွီဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဘုတ္တော ဘဝိဿတိ, မဟာဇနော ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ စေတိယဋ္ဌာနံ ကတွာ ပရိစရန္တော သဂ္ဂမဂ္ဂပရာယဏော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

Câu "đã bạch với Đức Thế Tôn điều này" có nghĩa là: (Tôn giả Ānanda) đã suy nghĩ rằng: "Nghe nói, tại nơi này, Đức Thế Tôn Kassapa đã giáo huấn Tăng chúng, đã tuyên thuyết Tứ Diệu Đế. Ta sẽ làm phát sanh ý muốn ngồi tại nơi này cho cả Đức Thế Tôn (của chúng ta). Như vậy, vùng đất này sẽ được hai vị Phật sử dụng. Đại chúng, sau khi cúng dường bằng hương hoa v.v., lập thành một nơi thờ tự, và phụng sự, sẽ có cõi trời và con đường (giải thoát) làm nơi nương tựa," rồi đã nói lời bắt đầu bằng "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì...".

၂၈၃. မုဏ္ဍကေန သမဏကေနာတိ မုဏ္ဍံ မုဏ္ဍောတိ, သမဏံ ဝါ သမဏောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အယံ ပန အပရိပက္ကဉာဏတ္တာ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥဂ္ဂဟိတဝေါဟာရဝသေနေဝ ဟီဠေန္တော ဧဝမာဟ. သောတ္တိသိနာနိန္တိ သိနာနတ္ထာယ ကတသောတ္တိံ. သောတ္တိ နာမ ကုရုဝိန္ဒပါသာဏစုဏ္ဏာနိ လာခါယ ဗန္ဓိတွာ ကတဂုဠိကကလာပကာ ဝုစ္စတိ, ယံ သန္ဓာယ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာ နဟာယန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၄၃) ဝုတ္တံ. တံ ဥဘောသု အန္တေသု ဂဟေတွာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ဧဝံ သမ္မာတိ ယထာ ဧတရဟိပိ မနုဿာ ‘‘စေတိယဝန္ဒနာယ ဂစ္ဆာမ, ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ဥဿာဟံ န ကရောန္တိ, ‘‘နဋသမဇ္ဇာဒိဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ပန ဧကဝစနေနေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, တထေဝ သိနှာယိတုန္တိ ဝုတ္တေ ဧကဝစနေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

283. Câu "với tên sa-môn trọc đầu kia": Nói "người trọc là trọc" hoặc "sa-môn là sa-môn" thì được. Nhưng người này (Jotipāla) do trí tuệ chưa chín muồi, chỉ nói như vậy với ý khinh miệt theo cách nói đã học được trong gia đình Bà-la-môn. Câu "tắm với xà bông bột" có nghĩa là "xà bông bột được làm để tắm". "Sotti" được gọi là những viên, những bó được làm bằng cách trộn bột đá kuruvinda với cánh kiến đỏ. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: "Vào lúc bấy giờ, nhóm sáu Tỳ khưu tắm bằng xà bông bột kuruvinda" (Tcv. 243). Người ta cầm nó ở hai đầu rồi chà xát cơ thể. Câu "Được lắm, bạn hiền": Giống như ngày nay, khi được nói "Chúng ta hãy đi đảnh lễ bảo tháp", "Chúng ta hãy đi nghe pháp", người ta không nỗ lực. Nhưng khi được nói "Chúng ta hãy đi xem kịch, lễ hội v.v.", họ chấp nhận ngay bằng một lời. Cũng vậy, khi được nói "chúng ta hãy đi tắm", (Jotipāla) chấp nhận ngay bằng một lời và nói như vậy.

၂၈၄. ဇောတိပါလံ မာဏဝံ အာမန္တေသီတိ ဧကပဿေ အရိယပရိဟာရေန ပဌမတရံ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဌိတော တဿ မဟန္တေန ဣဿရိယပရိဟာရေန နှာယန္တဿ နှာနပရိယောသာနံ အာဂမေတွာ တံ နိဝတ္ထနိဝါသနံ ကေသေ ဝေါဒကေ ကုရုမာနံ အာမန္တေသိ. အယန္တိ အာသန္နတ္တာ ဒဿေန္တော အာဟ. ဩဝဋ္ဋိကံ ဝိနိဝဋ္ဌေတွာတိ နာဂဗလော ဗောဓိသတ္တော ‘‘အပေဟိ သမ္မာ’’တိ ဤသကံ ပရိဝတ္တမာနောဝ တေန ဂဟိတဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာတိ အတ္ထော. ကေသေသု ပရာမသိတွာ ဧတဒဝေါစာတိ သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဇောတိပါလော ပညဝါ, သကိံ ဒဿနံ လဘမာနော တထာဂတဿ ဒဿနေပိ ပသီဒိဿတိ, ဓမ္မကထာယပိ ပသီဒိဿတိ, ပသန္နော စ ပသန္နာကာရံ ကာတုံ သက္ခိဿတိ, မိတ္တာ နာမ ဧတဒတ္ထံ ဟောန္တိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ မမ သဟာယံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ နံ ကေသေသု ပရာမသိတွာ ဧတဒဝေါစ.

284. Câu "đã gọi thanh niên Jotipāla" có nghĩa là: (Ghaṭikāra) đứng ở một bên, đã tắm xong trước theo cách của bậc Thánh, và đã lên bờ. Chờ cho người kia (Jotipāla), đang tắm với sự phục vụ vương giả to lớn, tắm xong, đã gọi người ấy khi đang mặc y phục và làm khô tóc. (Ghaṭikāra) nói "Này" để chỉ (Đức Phật) vì Ngài ở gần. Câu "sau khi giằng tay ra" có nghĩa là: Vị Bồ-tát, người có sức mạnh như voi chúa, nói "Tránh ra, bạn hiền", và chỉ hơi xoay người một chút đã làm cho người kia phải buông tay ra. Câu "nắm lấy tóc và nói điều này" có nghĩa là: Nghe nói, người ấy (Ghaṭikāra) đã suy nghĩ: "Jotipāla này là người có trí tuệ. Nếu có cơ hội gặp một lần, anh ta sẽ có đức tin khi gặp Như Lai, và cũng sẽ có đức tin vào pháp thoại. Và khi đã có đức tin, anh ta sẽ có thể thể hiện thái độ của người có đức tin. Bạn bè là để làm việc này. Bằng cách nào đó, ta sẽ dẫn bạn ta đến với Đấng Thập Lực." Vì vậy, (Ghaṭikāra) đã nắm lấy tóc người ấy và nói lời này.

ဣတ္တရဇစ္စောတိ [Pg.195] အညဇာတိကော, မယာ သဒ္ဓိံ အသမာနဇာတိကော, လာမကဇာတိကောတိ အတ္ထော. န ဝတိဒန္တိ ဣဒံ အမှာကံ ဂမနံ န ဝတ ဩရကံ ဘဝိဿတိ န ခုဒ္ဒကံ, မဟန္တံ ဘဝိဿတိ. အယဉှိ န အတ္တနော ထာမေန ဂဏှိ, သတ္ထု ထာမေန ဂဏှီတိ ဂဟဏသ္မိံယေဝ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ. ယာဝတာဒေါဟိပီတိ ဧတ္ထ ဒေါကာရဟိကာရပိကာရာ နိပါတာ, ယာဝတုပရိမန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဝါစာယ အာလပနံ ဩဝဋ္ဋိကာယ ဂဟဏဉ္စ အတိက္ကမိတွာ ယာဝ ကေသဂ္ဂဟဏမ္ပိ တတ္ထ ဂမနတ္ထံ ပယောဂေါ ကတ္တဗ္ဗော’’တိ.

Ittarajacco có nghĩa là người thuộc dòng dõi khác, không cùng dòng dõi với ta, thuộc dòng dõi thấp kém. Na vatidaṃ có nghĩa là: Chuyến đi này của chúng ta chắc chắn sẽ không phải là thấp kém, không phải là nhỏ nhoi, mà sẽ là vĩ đại. Vị này đã không nắm lấy bằng sức của mình, mà nắm lấy bằng sức của bậc Đạo Sư, do đó, ngay khi nắm lấy, đã đi đến quyết định. Trong câu Yāvatādohipi, các từ do, hi, pi là các bất biến từ, có nghĩa là cho đến mức độ cao hơn. Điều này được nói ra có nghĩa là: "Vượt qua việc gọi bằng lời nói và nắm lấy vạt áo, cho đến cả việc nắm tóc, cũng cần phải nỗ lực để đi đến nơi ấy."

၂၈၅. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဣဓ သတိပဋိလာဘတ္ထာယ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဋိသံယုတ္တာ ဓမ္မီ ကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဿ ဟိ ဘဂဝါ, – ‘‘ဇောတိပါလ, တွံ န လာမကဋ္ဌာနံ ဩတိဏ္ဏသတ္တော, မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ပန သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္ထေတွာ ဩတိဏ္ဏောသိ, တာဒိသဿ နာမ ပမာဒဝိဟာရော န ယုတ္တော’’တိအာဒိနာ နယေန သတိပဋိလာဘာယ ဓမ္မံ ကထေသိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသီထေရာ ပန ဝဒန္တိ – ‘‘ဇောတိပါလ, ယထာ အဟံ ဒသပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော လောကေ ဝိစရာမိ, ဧဝမေဝံ တွမ္ပိ ဒသပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သမဏဂဏပရိဝါရော လောကေ ဝိစရိဿသိ. ဧဝရူပေန နာမ တယာ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ, ဧဝံ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ကထေသီတိ.

285. Dhammiyā kathāya: Ở đây, nên hiểu là pháp thoại liên quan đến tiền kiếp để giúp phục hồi chánh niệm. Bởi vì, đức Thế Tôn đã thuyết pháp để giúp vị ấy phục hồi chánh niệm bằng cách như sau: "Này Jotipāla, con không phải là chúng sanh đã rơi vào chốn thấp hèn, mà con đã phát nguyện Nhất thiết trí trên Bồ-đề tòa và đã hạ sanh. Đối với một người như vậy, việc sống buông lung là không thích hợp." Các vị trưởng lão ở hải ngoại thì nói rằng: "Này Jotipāla, cũng như ta đã viên mãn mười ba-la-mật, chứng ngộ Nhất thiết trí, đi khắp thế gian với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả, cũng vậy, con cũng sẽ viên mãn mười ba-la-mật, chứng ngộ Nhất thiết trí, đi khắp thế gian với đoàn thể sa-môn làm thị giả. Đối với một người như vậy, việc rơi vào buông lung là không thích hợp." Ngài đã thuyết giảng về sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, để tâm của vị ấy hướng về việc xuất gia.

၂၈၆. အလတ္ထ ခေါ, အာနန္ဒ,…ပေ… ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒန္တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိမကာသိ? ယံ ဗောဓိသတ္တေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခေ ပဗ္ဗဇန္တိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ပန ဣတ္တရသတ္တာ ဝိယ ပတိတသိင်္ဂါ န ဟောန္တိ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပန သုပတိဋ္ဌာယ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒါယ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရယမာနာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝ အနုလောမဉာဏံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ, မဂ္ဂဖလတ္ထံ ဝါယာမံ န ကရောန္တိ. ဇောတိပါလောပိ တထေဝ အကာသိ.

286. Alattha kho, ānanda,... pe... pabbajjaṃ alattha upasampadaṃ: Sau khi xuất gia, vị ấy đã làm gì? Vị ấy đã làm những gì mà các vị Bồ-tát phải làm. Các vị Bồ-tát xuất gia trước sự hiện diện của các đức Phật. Và sau khi xuất gia, các vị ấy không giống như những chúng sanh thấp kém có sừng bị gãy, mà an trú vững chắc trong Tứ Thanh Tịnh Giới, học thuộc lòng Tam Tạng kinh điển, lời dạy của đức Phật, thọ trì mười ba pháp đầu-đà, đi vào rừng, thực hành đầy đủ các phận sự đi và về, thực hành pháp của sa-môn, phát triển tuệ quán, và dừng lại khi đạt đến Anulomañāṇa (Thuận thứ trí), không nỗ lực để đạt được đạo và quả. Jotipāla cũng đã làm như vậy.

၂၈၇. အဍ္ဎမာသုပသမ္ပန္နေတိ ကုလဒါရကဉှိ ပဗ္ဗာဇေတွာ အဍ္ဎမာသမ္ပိ အဝသိတွာ ဂတေ မာတာပိတူနံ သောကော န ဝူပသမ္မတိ, သောပိ ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏံ [Pg.196] န ဇာနာတိ, ဒဟရဘိက္ခုသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သိနေဟော န ပတိဋ္ဌာတိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္တကံ ပန ကာလံ နိဝါသေ သတိ မာတာပိတရော ပဿိတုံ လဘန္တိ. တေန တေသံ သောကော တနုဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏံ ဇာနာတိ, သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော ဇာယတိ, ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သိနေဟော ပတိဋ္ဌာတိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ အဘိရမတိ, န ဥက္ကဏ္ဌတိ. တသ္မာ ဧတ္တကံ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဍ္ဎမာသံ ဝသိတွာ ပက္ကာမိ.

287. Aḍḍhamāsupasampanne: Bởi vì, nếu cho một thiện nam tử xuất gia rồi ra đi mà chưa ở lại được nửa tháng, thì nỗi sầu muộn của cha mẹ không nguôi ngoai, và vị ấy cũng không biết cách cầm y bát, không có sự thân thiết với các vị tỳ-khưu trẻ và sa-di, tình cảm với các vị trưởng lão không được thiết lập, và sự không hoan hỷ phát sinh ở những nơi đã đến. Nhưng khi ở lại trong một khoảng thời gian như vậy, cha mẹ có cơ hội được gặp. Do đó, nỗi sầu muộn của họ giảm bớt, vị ấy biết cách cầm y bát, sự thân thiết với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ được phát sinh, tình cảm với các vị trưởng lão được thiết lập, vị ấy hoan hỷ ở những nơi đã đến, không chán nản. Vì vậy, nghĩ rằng nên ở lại chừng ấy thời gian, Ngài đã ở lại nửa tháng rồi ra đi.

ပဏ္ဍုပုဋကဿ သာလိနောတိ ပုဋကေ ကတွာ သုက္ခာပိတဿ ရတ္တသာလိနော. တဿ ကိရ သာလိနော ဝပ္ပကာလတော ပဋ္ဌာယ အယံ ပရိဟာရော – ကေဒါရာ သုပရိကမ္မကတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန သိဉ္စိံသု, ဝပ္ပကာလေ ဝိတာနံ ဝိယ ဥပရိ ဝတ္ထကိလဉ္ဇံ ဗန္ဓိတွာ ပရိပက္ကကာလေ ဝီဟိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ မုဋ္ဌိမတ္တေ ပုဋကေ ကတွာ ယောတ္တဗဒ္ဓေ ဝေဟာသံယေဝ သုက္ခာပေတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ အတ္ထရိတွာ ကောဋ္ဌကေသု ပူရေတွာ တတိယေ ဝဿေ ဝိဝရိံသု. ဧဝံ တိဝဿံ ပရိဝုတ္ထဿ သုဂန္ဓရတ္တသာလိနော အပဂတကာဠကေ သုပရိသုဒ္ဓေ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ ခဇ္ဇကဝိကတိမ္ပိ ဘတ္တမ္ပိ ပဋိယာဒိယိံသု. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ…ပေ… ကာလံ အာရောစာပေသီတိ.

Paṇḍupuṭakassa sālino: Của loại gạo sāli đỏ được làm thành bó và phơi khô. Việc chăm sóc loại gạo sāli này được cho là bắt đầu từ mùa gieo trồng như sau: các thửa ruộng được chuẩn bị kỹ lưỡng, sau khi gieo hạt, họ tưới bằng nước thơm. Vào mùa gieo trồng, họ căng một tấm vải phía trên như một tấm màn che. Khi lúa chín, họ cắt các bông lúa, bó thành từng bó nhỏ bằng nắm tay, buộc dây rồi phơi khô ngay trên không trung. Sau đó, họ rắc bột thơm, đổ đầy vào các kho chứa và mở ra vào năm thứ ba. Như vậy, họ lấy những hạt gạo rất tinh khiết, không có vết đen của loại gạo sāli đỏ thơm ngon đã được cất giữ trong ba năm, rồi chuẩn bị các loại vật thực cứng và cơm. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ... pe... kālaṃ ārocāpesi.

၂၈၈. အဓိဝုဋ္ဌော မေတိ ကိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ဝေဂဠိင်္ဂတော နိက္ခမနကာလေ ဃဋိကာရော အတ္တနော သန္တိကေ ဝဿာဝါသံ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေသိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အဟုဒေဝ အညထတ္တံ အဟု ဒေါမနဿန္တိ တေမာသံ ဒါနံ ဒါတုံ, ဓမ္မဉ္စ သောတုံ, ဣမိနာ စ နိယာမေန ဝီသတိ ဘိက္ခုသဟဿာနိ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ နာလတ္ထန္တိ အလာဘံ အာရဗ္ဘ စိတ္တညထတ္တံ စိတ္တဒေါမနဿံ အဟောသိ, န တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ကသ္မာ? သောတာပန္နတ္တာ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ. အထေကသ္မိံ သမယေ ပစ္စန္တေ ကုပိတေ ဝူပသမနတ္ထံ ဂစ္ဆန္တော ဥရစ္ဆဒံ နာမ ဓီတရမာဟ – ‘‘အမ္မ အမှာကံ ဒေဝေ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏာ တံ ရာဇဓီတရံ ဒိသွာ ဝိသညိနော အဟေသုံ. ကေ ဣမေ စာတိ ဝုတ္တေ တုမှာကံ ဘူမိဒေဝါတိ. ဘူမိဒေဝါ နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တီ ဌိတာ ကဿပဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကံ ဒိသွာ ပက္ကောသာပေတွာ [Pg.197] ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ အနုမောဒနံ သုဏမာနာယေဝ သောတာပန္နာ ဟုတွာ ‘‘အညေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သတ္ထာ ဝီသတိယာ ဘိက္ခုသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဣသိပတနေ ဝသတီ’’တိ စ သုတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ အဒါသိ.

288. Adhivuṭṭho me: Ngài nói điều này liên quan đến điều gì? Khi rời khỏi Vegaḷiṅga, Ghaṭikāra đã nhận lời hứa sẽ an cư mùa mưa tại chỗ của mình; Ngài nói điều này liên quan đến lời hứa đó. Ahudeva aññathattaṃ ahu domanassaṃ: Đã có sự thay đổi trong tâm và sự buồn rầu phát sinh do không có được cơ hội cúng dường, nghe pháp trong ba tháng, và theo cách này, chăm sóc hai mươi ngàn vị tỳ-khưu; chứ không phải liên quan đến đức Như Lai. Tại sao? Vì vị ấy là bậc Tu-đà-hoàn. Vị vua ấy trước đây là người cúng dường cho các vị Bà-la-môn. Sau đó, vào một thời điểm, khi biên giới nổi loạn, trong khi đi dẹp loạn, vua đã nói với con gái tên là Uracchadā: "Này con, đừng lơ là với các vị trời của chúng ta." Các vị Bà-la-môn khi thấy công chúa đã trở nên mê mẩn. Khi được hỏi: "Những người này là ai?", câu trả lời là: "Là các vị địa thần của bà." (Công chúa nói:) "Các vị địa thần mà lại như thế này sao?", rồi nhổ nước bọt và đi lên lầu. Một ngày nọ, khi đang đứng nhìn ra đường, công chúa thấy vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Kassapa, liền cho mời vào, cúng dường vật thực, và ngay khi đang nghe lời tùy hỷ, đã trở thành bậc Tu-đà-hoàn. Sau đó, công chúa hỏi: "Còn có các vị tỳ-khưu nào khác không?", và khi nghe rằng: "Bậc Đạo Sư đang ở tại Isipatana cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu," liền thỉnh mời và cúng dường.

ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော. အထ နံ ပဌမတရမေဝ ဗြာဟ္မဏာ အာဂန္တွာ ဓီတု အဝဏ္ဏံ ဝတွာ ပရိဘိန္ဒိံသု. ရာဇာ ပန ဓီတု ဇာတကာလေယေဝ ဝရံ အဒါသိ. တဿာ ‘‘သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝရံ ဂဏှိံသု. အထဿာ ရာဇာ သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ နိယျာတေသိ. သာ သတ္ထာရံ ဘောဇယမာနာ ရာဇာနံ ပက္ကောသာပေတွာ ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒါပေသိ. ရာဇာ သတ္ထု အနုမောဒနံ သုတွာဝ သောတာပန္နော ဇာတော. သောတာပန္နဿ စ နာမ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ အာဃာတော နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘န တထာဂတံ အာရဗ္ဘာ’’တိ.

Đức vua dẹp yên biên địa rồi trở về. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn đã đến trước và nói xấu về công chúa, gây chia rẽ với ngài. Vả lại, đức vua đã ban một điều ước cho công chúa ngay từ lúc mới sinh. (Bà con) đã nhận lấy điều ước rằng: ‘Xin hãy trao vương quyền trong bảy ngày’. Khi ấy, đức vua đã trao vương quyền trong bảy ngày cho nàng. Nàng trong khi cúng dường bữa ăn đến bậc Đạo Sư, đã cho mời đức vua đến và cho ngồi ở bên ngoài bức màn. Đức vua vừa nghe xong lời tùy hỷ của bậc Đạo Sư, đã trở thành bậc Dự Lưu. Và đối với một bậc Dự Lưu, không có sự oán hận liên quan đến đức Như Lai. Do đó, đã được nói rằng: ‘Không liên quan đến đức Như Lai’.

ယံ ဣစ္ဆတိ တံ ဟရတူတိ သော ကိရ ဘာဇနာနိ ပစိတွာ ကယဝိက္ကယံ န ကရောတိ, ဧဝံ ပန ဝတွာ ဒါရုတ္ထာယ ဝါ မတ္တိကတ္ထာယ ဝါ ပလာလတ္ထာယ ဝါ အရညံ ဂစ္ဆတိ. မဟာဇနာ ‘‘ဃဋိကာရေန ဘာဇနာနိ ပက္ကာနီ’’တိ သုတွာ ပရိသုဒ္ဓတဏ္ဍုလလောဏဒဓိတေလဖာဏိတာဒီနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တိ. သစေ ဘာဇနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, မူလံ အပ္ပံ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒတွာ ဂဏှာမာတိ တံ န ဂဏှန္တိ. ဓမ္မိကော ဝါဏိဇော မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂတိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟတိ, ဗဟု နော အကုသလံ ဘဝိဿတီတိ ပုန ဂန္တွာ မူလံ အာဟရန္တိ. သစေ ပန ဘာဇနံ အပ္ပဂ္ဃံ ဟောတိ, အာဘတံ မူလံ ဗဟု, ဓမ္မိကော ဝါဏိဇော, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီတိ ယထာဘတံ ဃရသာမိကာ ဝိယ သာဓုကံ ပဋိသာမေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံဂုဏော ပန ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇတီတိ. ရညော ဝစနပထံ ပစ္ဆိန္ဒန္တော အန္ဓေ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ပေါသေတီတိ အာဟ.

Về câu ‘Ai muốn gì thì cứ lấy cái đó’, nghe nói người thợ gốm ấy sau khi nung đồ gốm xong thì không làm việc mua bán, nhưng sau khi nói như vậy, anh ta đi vào rừng để lấy củi, hoặc lấy đất sét, hoặc lấy rơm. Dân chúng nghe rằng ‘Đồ gốm đã được Ghaṭikāra nung xong’ liền lấy gạo, muối, sữa chua, dầu, đường phèn... tinh sạch rồi đến. Nếu món đồ gốm có giá trị cao, mà giá tiền (mang theo) thì ít, họ không lấy món đồ đó với ý nghĩ ‘chúng ta cứ trả đại một giá nào đó rồi lấy đi’. (Họ nghĩ rằng): ‘Anh ta là người buôn bán đúng pháp, chăm sóc cha mẹ, hầu hạ bậc Chánh Đẳng Giác, bất thiện nhiều sẽ đến với chúng ta’, rồi họ lại đi về và mang tiền đến. Nhưng nếu món đồ gốm có giá trị thấp, mà giá tiền mang đến thì nhiều, (họ nghĩ rằng): ‘Anh ta là người buôn bán đúng pháp, phước báu sẽ đến với chúng ta’, rồi họ cất giữ (tiền) cẩn thận đúng với số đã mang đến như thể là chủ nhà rồi ra về. (Đức Phật) muốn cắt ngang lời nói của đức vua: ‘Nhưng người có đức hạnh như vậy tại sao không xuất gia?’, nên đã nói rằng: ‘Anh ta nuôi dưỡng cha mẹ già, mù lòa’.

၂၈၉. ကော နု ခေါတိ ကုဟိံ နု ခေါ. ကုမ္ဘိယာတိ ဥက္ခလိတော. ပရိယောဂါတိ သူပဘာဇနတော. ပရိဘုဉ္ဇာတိ ဘုဉ္ဇ. ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝံ ဝဒန္တိ? ဃဋိကာရော ကိရ ဘတ္တံ ပစိတွာ သူပံ သမ္ပာဒေတွာ မာတာပိတရော ဘောဇေတွာ သယမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘဂဝတော ဝဍ္ဎမာနကံ ဘတ္တသူပံ ပဋ္ဌပေတွာ အာသနံ ပညပေတွာ အာဓာရကံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥဒကံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ မာတာပိတူနံ သညံ ဒတွာ အရညံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝံ ဝဒန္တိ. အဘိဝိဿတ္ထောတိ [Pg.198] အတိဝိဿတ္ထော. ပီတိသုခံ န ဝိဇဟတီတိ န နိရန္တရံ ဝိဇဟတိ, အထ ခေါ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ – ‘‘သဒေဝကေ နာမ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော မယှံ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ သဟတ္ထေန အာမိသံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, လာဘာ ဝတ မေ’’တိ အနုဿရတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

289. Câu ‘Ko nu kho’ có nghĩa là ‘đã đi đâu nhỉ?’. ‘Kumbhiyā’ là từ nồi cơm. ‘Pariyogā’ là từ nồi canh. ‘Paribhuñjā’ là ‘xin hãy dùng’. Tại sao họ lại nói như vậy? Nghe nói, Ghaṭikāra sau khi nấu cơm, chuẩn bị canh, cho cha mẹ ăn, và chính mình cũng ăn xong, đã dọn sẵn mâm cơm và canh cho Đức Thế Tôn, trải chỗ ngồi, đặt sẵn cái kê bát, dọn sẵn nước, rồi ra dấu cho cha mẹ và đi vào rừng. Vì vậy họ nói như vậy. ‘Abhivissattho’ có nghĩa là rất thân thiết. Câu ‘Hỷ lạc không rời bỏ’ không có nghĩa là nó không rời bỏ một cách liên tục, mà là, hoặc ban đêm hoặc ban ngày, hoặc trong làng hoặc trong rừng, vào bất cứ khoảnh khắc nào anh ta tùy niệm rằng: ‘Bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên đã vào nhà của ta, tự tay lấy vật thực và dùng, thật là lợi ích cho ta thay!’, vào mỗi khoảnh khắc ấy, năm loại hỷ khởi lên. Nhắm đến điều đó mà nói như vậy.

၂၉၀. ကဠောပိယာတိ ပစ္ဆိတော. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသီတိ. ပစ္စယော ဓမ္မိကော, ဘိက္ခူနံ ပတ္တေ ဘတ္တသဒိသော, တသ္မာ ဧဝမကာသိ. သိက္ခာပဒပညတ္တိပိ စ သာဝကာနံယေဝ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓါနံ သိက္ခာပဒဝေလာ နာမ နတ္ထိ. ယထာ ဟိ ရညော ဥယျာနေ ပုပ္ဖဖလာနိ ဟောန္တိ, အညေသံ တာနိ ဂဏှန္တာနံ နိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ရာဇာ ယထာရုစိယာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံသမ္ပဒမေတံ. ပရသမုဒ္ဒဝါသီထေရာ ပန ‘‘ဒေဝတာ ကိရ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဒံသူ’’တိ ဝဒန္တိ.

290. ‘Kaḷopiyā’ là từ cái giỏ. Tại sao Đức Thế Tôn lại làm như vậy? Có lý do hợp pháp: nó giống như cơm trong bát của các Tỳ-khưu, vì vậy Ngài đã làm như vậy. Hơn nữa, việc chế định học giới chỉ dành cho các vị Thanh văn, đối với các vị Phật, không có cái gọi là giới hạn của học giới. Ví như trong vườn của vua có hoa và quả, những người khác hái chúng thì bị trừng phạt, còn vua thì dùng tùy theo ý thích; sự thành tựu này cũng giống như vậy. Tuy nhiên, các vị trưởng lão ở hải ngoại nói rằng: ‘Nghe nói chư thiên đã nhận lấy rồi dâng cúng’.

၂၉၁. ဟရထ, ဘန္တေ, ဟရထ ဘဒြမုခါတိ အမှာကံ ပုတ္တော ‘‘ကုဟိံ ဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိက’’န္တိ ဝဒတိ, ကုဟိံ နု ခေါ ဂစ္ဆတိ, သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနဿ ဩဝဿကဘာဝမ္ပိ န ဇာနာတီတိ ပုတ္တေ အပရာဓသညိနော ဂဟဏေ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဧဝမာဟံသု.

291. Về câu ‘Thưa ngài, xin hãy lấy đi, thưa hiền giả, xin hãy lấy đi’, (cha mẹ đã nói như vậy vì) khi con trai của chúng tôi được hỏi ‘Con đã đi đâu?’, nó nói ‘Đến chỗ của bậc Thập Lực’. (Họ nghĩ): ‘Nó đi đâu nhỉ? Nó cũng không biết rằng nơi ở của bậc Đạo Sư bị dột sao?’. Mặc dù có ý nghĩ rằng con trai mình có lỗi, nhưng với tâm hoan hỷ trong việc lấy (cỏ), họ đã nói như vậy.

တေမာသံ အာကာသစ္ဆဒနံ အဋ္ဌာသီတိ ဘဂဝါ ကိရ စတုန္နံ ဝဿိကာနံ မာသာနံ ဧကံ မာသံ အတိက္ကမိတွာ တိဏံ အာဟရာပေသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – အာကာသံ ဆဒနမဿာတိ အာကာသစ္ဆဒနံ. န ဒေဝေါတိဝဿီတိ ကေဝလံ နာတိဝဿိ, ယထာ ပနေတ္ထ ပကတိယာ စ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနဗ္ဘန္တရေ ဧကမ္ပိ ဥဒကဗိန္ဒု နာတိဝဿိ, ဧဝံ ဃနဆဒနဂေဟဗ္ဘန္တရေ ဝိယ န ဝါတာတပါပိ အာဗာဓံ အကံသု, ပကတိယာ ဥတုဖရဏမေဝ အဟောသိ. အပရဘာဂေ တသ္မိံ နိဂမေ ဆဍ္ဍိတေပိ တံ ဌာနံ အနောဝဿကမေဝ အဟောသိ. မနုဿာ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ တတ္ထ သာဋကေ ဌပေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ. ယာဝ ကပ္ပုဋ္ဌာနာ တံ ဌာနံ တာဒိသမေဝ ဘဝိဿတိ. တဉ္စ ခေါ ပန န တထာဂတဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန, တေသံယေဝ ပန ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ. တေသဉှိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကတ္ထ န လဘေယျ, အမှာကံ နာမ ဒွိန္နံ အန္ဓကာနံ နိဝေသနံ ဥတ္တိဏံ ကာရေသီ’’တိ န တပ္ပစ္စယာ ဒေါမနဿံ ဥဒပါဒိ – ‘‘သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော အမှာကံ [Pg.199] နိဝေသနာ တိဏံ အာဟရာပေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ဆာဒါပေသီ’’တိ ပန တေသံ အနပ္ပကံ ဗလဝသောမနဿံ ဥဒပါဒိ. ဣတိ တေသံယေဝ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဣဒံ ပါဋိဟာရိယံ ဇာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Về câu ‘Mái nhà bằng hư không đã tồn tại trong ba tháng’, nghe nói Đức Thế Tôn đã cho mang cỏ đến sau khi một tháng trong bốn tháng mùa mưa đã trôi qua, vì vậy Ngài đã nói như vậy. Đây là ý nghĩa của từ ở đây: ‘Hư không là mái che của nó’, do đó gọi là ‘mái che bằng hư không’. Về câu ‘Trời đã không mưa vào’, không chỉ đơn thuần là không mưa vào, mà giống như bên trong nơi nước từ giọt gianh thường rơi xuống, một giọt nước cũng không rơi vào, cũng vậy, gió và nắng cũng không gây phiền nhiễu như thể đang ở bên trong một ngôi nhà có mái che dày đặc; chỉ có sự lan tỏa của thời tiết tự nhiên. Về sau, ngay cả khi thị trấn đó bị bỏ hoang, nơi đó vẫn không bị mưa ướt. Những người làm việc, khi trời mưa, đã để y phục ở đó rồi làm việc. Cho đến cuối kiếp, nơi đó sẽ vẫn như vậy. Và điều đó không phải do thần lực của Như Lai, mà là do sự thành tựu đức hạnh của chính họ (cha mẹ). Vì đối với họ, ưu phiền đã không khởi lên do nguyên nhân đó (nghĩ rằng): ‘Bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài có thể tìm thấy (cỏ) ở đâu chứ, lại làm cho ngôi nhà của hai người mù lòa chúng ta không còn cỏ lợp’. Trái lại, một hỷ lạc mạnh mẽ, không nhỏ đã khởi lên cho họ (khi nghĩ rằng): ‘Bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên đã cho lấy cỏ từ nhà chúng ta để lợp hương thất’. Như vậy, cần phải hiểu rằng phép lạ này xảy ra là do sự thành tựu đức hạnh của chính họ.

၂၉၂. တဏ္ဍုလဝါဟသတာနီတိ ဧတ္ထ ဒွေ သကဋာနိ ဧကော ဝါဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒုပိယဉ္စ သူပေယျန္တိ သူပတ္ထာယ တဒနုရူပံ တေလဖာဏိတာဒိံ. ဝီသတိဘိက္ခုသဟဿဿ တေမာသတ္ထာယ ဘတ္တံ ဘဝိဿတီတိ ကိရ သညာယ ရာဇာ ဧတ္တကံ ပေသေသိ. အလံ မေ ရညောဝ ဟောတူတိ ကသ္မာ ပဋိက္ခိပိ? အဓိဂတအပ္ပိစ္ဆတာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘နာဟံ ရညာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ကထံ နု ခေါ ပေသေသီ’’တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ ဗာရာဏသိံ ဂတော, အဒ္ဓါ သော ရညော ဝဿာဝါသံ ယာစိယမာနော မယှံ ပဋိညာတဘာဝံ အာရောစေတွာ မမ ဂုဏကထံ ကထေသိ, ဂုဏကထာယ လဒ္ဓလာဘော ပန နဋေန နစ္စိတွာ လဒ္ဓံ ဝိယ ဂါယကေန ဂါယိတွာ လဒ္ဓံ ဝိယ စ ဟောတိ. ကိံ မယှံ ဣမိနာ, ကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပန္နေန မာတာပိတူနမ္ပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿပိ ဥပဋ္ဌာနံ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

292. Ở đây, trong câu `Taṇḍulavāhasatāni`, nên hiểu rằng hai xe bò chở là một `vāha`. Trong câu `Tadupiyañca sūpeyyaṃ` có nghĩa là các món ăn kèm thích hợp như dầu, mật mía v.v... để dùng làm canh. Tương truyền, nhà vua đã gửi đi ngần ấy vật phẩm với ý nghĩ rằng: "Sẽ có đủ vật thực cho hai mươi ngàn vị tỳ-khưu trong suốt ba tháng". Tại sao (Ghaṭikāra) lại từ chối, nói rằng: "Thôi đủ rồi, tôi không cần của vua"? Do đã chứng đắc đức tính thiểu dục. Tương truyền, ông đã suy nghĩ như sau: "Ta chưa từng được nhà vua trông thấy, vậy tại sao ngài lại gửi (vật phẩm) đến?". Sau đó, ông suy nghĩ: "Bậc Đạo Sư đã đi đến Bārāṇasī. Chắc chắn khi được nhà vua thỉnh cầu an cư mùa mưa, Ngài đã cho biết về lời hứa của ta và đã nói lên những lời tán thán đức hạnh của ta. Nhưng lợi lộc có được do lời tán thán đức hạnh thì cũng giống như (lợi lộc) mà người vũ công có được sau khi múa, hay như (lợi lộc) mà người ca sĩ có được sau khi hát. Ta có ích gì với thứ này? Với những gì kiếm được từ việc làm lụng, ta có thể phụng dưỡng cả cha mẹ lẫn bậc Chánh Đẳng Chánh Giác". Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Ghaṭikāra đã kết thúc.

၂. ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Phần giải thích kinh Raṭṭhapāla

၂၉၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ရဋ္ဌပါလသုတ္တံ. တတ္ထ ထုလ္လကောဋ္ဌိကန္တိ ထုလ္လကောဋ္ဌံ ပရိပုဏ္ဏကောဋ္ဌာဂါရံ. သော ကိရ ဇနပဒေါ နိစ္စသဿော သဒါ ဗီဇဘဏ္ဍံ နိက္ခမတိ, ခလဘဏ္ဍံ ပဝိသတိ. တေန တသ္မိံ နိဂမေ ကောဋ္ဌာ နိစ္စပူရာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ သော ထုလ္လကောဋ္ဌိကန္တေဝ သင်္ခံ ဂတော.

293. Kinh bắt đầu bằng `Evaṃ me sutaṃ` là kinh Raṭṭhapāla. Trong đó, `thullakoṭṭhikaṃ` có nghĩa là kho lẫm đầy ắp. Tương truyền, xứ đó luôn được mùa, hạt giống luôn được đem ra, và lúa trên sân đập lúa luôn được đưa vào (kho). Do đó, trong thị trấn ấy, các kho lẫm luôn luôn đầy ắp. Vì vậy, nó được gọi là Thullakoṭṭhika.

၂၉၄. ရဋ္ဌပါလောတိ ကသ္မာ ရဋ္ဌပါလော? ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထောတိ ရဋ္ဌပါလော. ကဒါ ပနဿေတံ နာမံ ဥပ္ပန္နန္တိ. ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ. ဣတော ဟိ ပုဗ္ဗေ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော [Pg.200] လောကဟိတာယ စာရိကံ စရိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

294. Tại sao lại có tên là Raṭṭhapāla? Vì có khả năng hàn gắn và bảo hộ quốc gia đã bị chia rẽ, nên gọi là Raṭṭhapāla. Vậy cái tên này đã xuất hiện khi nào? Vào thời của đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara. Thật vậy, một trăm ngàn kiếp trước đây, tính từ kiếp này, khi loài người có tuổi thọ một trăm ngàn năm, bậc Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện, và cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng, Ngài đã du hành vì lợi ích của thế gian. Liên quan đến Ngài, có lời được nói rằng –

‘‘နဂရံ ဟံသဝတီ နာမ, အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော;

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁၂.၁၉);

“Thành phố tên là Haṃsavatī, vị vua (cha) tên là Ānanda; vị mẫu hậu tên là Sujātā, (cha mẹ) của bậc Đạo Sư Padumuttara”.

ပဒုမုတ္တရေ ပန အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဟံသဝတိယာ ဒွေ ကုဋုမ္ဗိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ကပဏဒ္ဓိကယာစကာဒီနံ ဒါနံ ပဋ္ဌပယိံသု. တဒါ ပဗ္ဗတဝါသိနော ပဉ္စသတာ တာပသာ ဟံသဝတိံ အနုပ္ပတ္တာ. တေ ဒွေပိ ဇနာ တာပသဂဏံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. တာပသာ ကိဉ္စိကာလံ ဝသိတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ ဂတာ. ဒွေ သံဃတ္ထေရာ ဩဟီယိံသု. တဒါ တေသံ တေ ယာဝဇီဝံ ဥပဋ္ဌာနံ အကံသု. တာပသေသု ဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ကရောန္တေသု ဧကော သက္ကဘဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, ဧကော ဘူမိန္ဓရနာဂရာဇဘဝနဿ.

Nhưng trước khi đức Padumuttara xuất hiện, tại Haṃsavatī có hai vị gia chủ có tín tâm, có lòng trong sạch, đã thiết lập việc bố thí cho những người cô độc, khách lữ hành, người ăn xin v.v... Khi ấy, năm trăm vị đạo sĩ sống trên núi đã đến Haṃsavatī. Cả hai vị gia chủ ấy đã chia nhóm đạo sĩ ra làm hai và phụng sự họ. Các vị đạo sĩ sau khi ở lại một thời gian ngắn đã trở về chân núi. Hai vị trưởng lão của nhóm đã ở lại. Khi ấy, hai vị gia chủ đã phụng sự hai vị trưởng lão ấy cho đến trọn đời. Khi các vị đạo sĩ sau khi dùng bữa xong và nói lời tùy hỷ, một vị đã tán thán cảnh giới của Sakka (vua trời Đế Thích), một vị đã tán thán cảnh giới của long vương Bhūmindhara.

ကုဋုမ္ဗိကေသု ဧကော သက္ကဘဝနံ ပတ္ထနံ ကတွာ သက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ဧကော နာဂဘဝနေ ပါလိတနာဂရာဇာ နာမ. တံ သက္ကော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတံ ဒိသွာ နာဂယောနိယံ အဘိရမသီတိ ပုစ္ဆိ. သော နာဘိရမာမီတိ အာဟ. တေန ဟိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဒါနံ ဒတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပတ္ထနံ ကရောဟိ, ဥဘော သုခံ ဝသိဿာမာတိ. နာဂရာဇာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရဿ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒဒမာနော ပဒုမုတ္တရဿ ဒသဗလဿ ပုတ္တံ ဥပရေဝတံ နာမ သာမဏေရံ ဒိသွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနိ ဒတွာ သာမဏေရဿ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. ဘဂဝါ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တော ရာဟုလကုမာရော ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘သမိဇ္ဈိဿတိ တေ ပတ္ထနာ’’တိ ကထေသိ. နာဂရာဇာ တမတ္ထံ သက္ကဿ ကထေသိ. သက္ကော တဿ ဝစနံ သုတွာ တထေဝ သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတံ ရဋ္ဌပါလံ နာမ ကုလပုတ္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဟမ္ပိ အနာဂတေ လောကသ္မိံ တုမှာဒိသေ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အယံ ကုလပုတ္တော ဝိယ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ရဋ္ဌပါလော နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ. သတ္ထာ သမိဇ္ဈနကဘာဝံ ဉတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

Trong hai vị gia chủ, một vị đã phát nguyện về cảnh giới của Sakka và đã tái sanh làm Sakka; một vị đã tái sanh trong cảnh giới loài rồng, trở thành long vương tên là Pālita. Sakka thấy vị long vương ấy đến hầu mình, liền hỏi: "Ngươi có hoan hỷ trong loài rồng không?". Vị ấy đáp: "Tôi không hoan hỷ". "Nếu vậy, hãy cúng dường đến đức Thế Tôn Padumuttara và phát nguyện tại nơi này, chúng ta sẽ cùng nhau sống an lạc". Long vương đã thỉnh mời bậc Đạo Sư và trong khi cúng dường đại thí trong bảy ngày đến đức Thế Tôn cùng một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng, đã thấy vị sa-di tên là Uparevata, con trai của đức Padumuttara, bậc Thập Lực. Vào ngày thứ bảy, sau khi cúng dường thiên y đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, (long vương) đã phát nguyện đạt được địa vị tương đương với vị sa-di ấy. Đức Thế Tôn nhìn vào tương lai và thấy rằng: "Trong tương lai, sẽ có hoàng tử Rāhula, con trai của đức Phật tên là Gotama", rồi nói: "Nguyện vọng của ngươi sẽ được thành tựu". Long vương đã kể lại việc ấy cho Sakka. Sakka sau khi nghe lời của vị ấy, cũng đã cúng dường trong bảy ngày như vậy và phát nguyện rằng: "Con cũng vậy, trong tương lai, khi một vị Phật như Ngài xuất hiện trên thế gian, mong con sau khi sanh ra trong một gia tộc có khả năng hàn gắn và bảo hộ quốc gia đã bị chia rẽ, sẽ trở thành người tên là Raṭṭhapāla, xuất gia với đức tin, giống như vị thiện gia nam tử này". Bậc Đạo Sư, biết rằng nguyện vọng ấy sẽ được thành tựu, đã nói lên kệ này –

‘‘သရာဇိကံ [Pg.201] စာတုဝဏ္ဏံ, ပေါသေတုံ ယံ ပဟောဿတိ;

ရဋ္ဌပါလကုလံ နာမ, တတ္ထ ဇာယိဿတေ အယ’’န္တိ. –

“Gia tộc nào có khả năng nuôi dưỡng bốn giai cấp cùng với vua, gia tộc ấy tên là Raṭṭhapāla, vị này sẽ sanh ra ở đó”.

ဧဝံ ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ တဿေတံ နာမံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Như vậy, nên hiểu rằng cái tên này của vị ấy đã xuất hiện vào thời của đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara.

ဧတဒဟောသီတိ ကိံ အဟောသိ? ယထာ ယထာ ခေါတိအာဒိ. တတြာယံ သင်္ခေပကထာ – အဟံ ခေါ ယေန ယေန ကာရဏေန ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ, တေန တေန မေ ဥပပရိက္ခတော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကဒိဝသမ္ပိ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ စရိတဗ္ဗံ, ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလီနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ ဝိလိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ ကတွာ စရိတဗ္ဗံ, နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ, ယံနူနာဟံ ကေသဉ္စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ.

Etadahosīti có nghĩa là: Ý nghĩ này đã khởi lên. kiṃ ahosi?: Ý nghĩ gì đã khởi lên? Yathā yathā khotiādi: Bắt đầu bằng câu "Yathā yathā kho". Ở đây, đây là lời tóm tắt: "Ta, với bất cứ lý do nào mà ta hiểu được Pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng, thì với những lý do ấy, khi ta suy xét kỹ lưỡng, điều này trở nên rõ ràng cho ta: 'Phạm hạnh tam học này phải được thực hành một cách hoàn toàn trọn vẹn, bằng cách giữ cho nó không bị sứt mẻ dù chỉ một ngày, cho đến khi đạt được tâm cuối cùng; và phải được thực hành một cách hoàn toàn thanh tịnh, bằng cách giữ cho nó không bị ô uế bởi cấu uế phiền não dù chỉ một ngày, cho đến khi đạt được tâm cuối cùng, làm cho nó giống như vỏ ốc xà cừ đã được cạo sạch, chà bóng, tương tự như vỏ ốc đã được rửa sạch. Điều này không dễ thực hành một cách hoàn toàn trọn vẹn đối với người sống tại gia, ở giữa gia đình. Vậy thì, ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, là những y phục thích hợp cho những người thực hành phạm hạnh do đã thấm vị thuốc nhuộm, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia'."

အစိရပက္ကန္တေသု ထုလ္လကောဋ္ဌိကေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ရဋ္ဌပါလော အနုဋ္ဌိတေသု တေသု န ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ကသ္မာ? တတ္ထဿ ဗဟူ ဉာတိသာလောဟိတာ မိတ္တာမစ္စာ သန္တိ, တေ – ‘‘တွံ မာတာပိတူနံ ဧကပုတ္တကော, န လဗ္ဘာ တယာ ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ ဗာဟာယမ္ပိ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎေယျုံ, တတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အန္တရာယော ဘဝိဿတီတိ သဟေဝ ပရိသာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ထောကံ ဂန္တွာ ပုန ကေနစိ သရီရကိစ္စလေသေန နိဝတ္တိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော အစိရပက္ကန္တေသု ထုလ္လကောဋ္ဌိကေသု…ပေ… ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ ရာဟုလကုမာရဿ ပဗ္ဗဇိတတော ပဘုတိ မာတာပိတူဟိ အနနုညာတံ ပုတ္တံ န ပဗ္ဗာဇေတိ, တသ္မာ နံ ပုစ္ဆိ အနုညာတောသိ ပန တွံ, ရဋ္ဌပါလ, မာတာပိတူဟိ…ပေ… ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ.

Acirapakkantesu thullakoṭṭhikesu brāhmaṇagahapatikesu yena bhagavā tenupasaṅkamīti có nghĩa là: Raṭṭhapāla đã không xin đức Thế Tôn xuất gia khi họ (các Bà-la-môn và gia chủ) chưa đứng dậy. Tại sao? Vì trong hội chúng đó có nhiều bà con, huyết thống, bạn bè, và người thân của vị ấy; họ có thể nói rằng: "Ngươi là con một của cha mẹ, ngươi không được phép xuất gia", rồi nắm lấy cánh tay mà kéo lại. (Nghĩ rằng) "Do đó, sẽ có chướng ngại cho việc xuất gia", (vị ấy) đã cùng với hội chúng đứng dậy, đi một đoạn ngắn, rồi quay trở lại với cớ có việc riêng cần làm, đến gần đức Thế Tôn và xin xuất gia. Do đó, đã được nói rằng: "Bấy giờ, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla, khi các Bà-la-môn và gia chủ ở Thullakoṭṭhika vừa mới ra về... (v.v)... 'Bạch Thế Tôn, xin hãy cho con xuất gia'." Về phần đức Thế Tôn, vì kể từ khi cho vương tử Rāhula xuất gia, Ngài không cho người con nào xuất gia mà không được cha mẹ cho phép, do đó, Ngài đã hỏi vị ấy: "Này Raṭṭhapāla, ngươi đã được cha mẹ cho phép... (v.v)... để xuất gia chưa?"

၂၉၅. အမ္မတာတာတိ ဧတ္ထ အမ္မာတိ မာတရံ အာလပတိ, တာတာတိ ပိတရံ. ဧကပုတ္တကောတိ ဧကောဝ ပုတ္တကော, အညော ကောစိ ဇေဋ္ဌော ဝါ ကနိဋ္ဌော ဝါ နတ္ထိ. ဧတ္ထ စ ဧကပုတ္တောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုကမ္ပာဝသေန ဧကပုတ္တကောတိ ဝုတ္တံ. ပိယောတိ ပီတိဇနကော. မနာပေါတိ မနဝဍ္ဎနကော. သုခေဓိတောတိ [Pg.202] သုခေန ဧဓိတော, သုခသံဝဍ္ဎိတောတိ အတ္ထော. သုခပရိဘတောတိ သုခေန ပရိဘတော, ဇာတကာလတော ပဘုတိ ဓာတီဟိ အင်္ကတော အင်္ကံ အာဟရိတွာ ဓာရိယမာနော အဿကရထကာဒီဟိ ဗာလကီဠနကေဟိ ကီဠယမာနော သာဒုရသဘောဇနံ ဘောဇယမာနော သုခေန ပရိဟဋော. န တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသီတိ တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကလဘာဂံ ဒုက္ခဿ န ဇာနာသိ န သရသီတိ အတ္ထော. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမာတိ သစေပိ တဝ အမှေသု ဇီဝမာနေသု မရဏံ ဘဝေယျ, တေန တေ မရဏေနပိ မယံ အကာမကာ အနိစ္ဆကာ န အတ္တနော ရုစိယာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ, တယာ ဝိယောဂံ ပါပုဏိဿာမာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန မယံ တန္တိ ဧဝံ သန္တေ ကိံ ပန ကိံ နာမ တံ ကာရဏံ, ယေန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ. အထ ဝါ ကိံ ပန မယံ တန္တိ ကေန ပန ကာရဏေန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

295. Trong câu Ammatātāti, ammā là gọi mẹ, tāta là gọi cha. Ekaputtako có nghĩa là con trai duy nhất, không có anh hay em trai nào khác. Ở đây, đáng lẽ nói là ekaputto, nhưng do lòng thương mến nên nói là ekaputtako. Piyo là người tạo ra sự yêu mến. Manāpo là người làm cho tâm ý vui vẻ. Sukhedhito có nghĩa là được nuôi lớn trong sung sướng, được trưởng thành trong sung sướng. Sukhaparibhato là được chăm sóc trong sung sướng; kể từ khi sinh ra, được các vú nuôi bế ẵm từ tay người này sang tay người khác, cho chơi với các đồ chơi của trẻ con như ngựa gỗ, xe gỗ, cho ăn những thức ăn ngon, được chăm sóc trong sung sướng. Câu "Này con Raṭṭhapāla, con không biết đến bất cứ khổ đau nào" có nghĩa là: Này con Raṭṭhapāla, con không biết, không nhớ đến dù chỉ một phần nhỏ nào của khổ đau. Câu "Dù cho con có chết, chúng ta cũng sẽ phải chia lìa trái với ý muốn" có nghĩa là: Nếu con chết khi cha mẹ còn sống, thì do cái chết đó của con, chúng ta, trái với ý muốn, không theo ý thích của mình, sẽ phải chia lìa, sẽ phải chịu cảnh xa cách con. Câu "Huống nữa là chúng ta..." có nghĩa là: Khi sự việc là như vậy, thì có lý do gì, tên là gì, mà chúng ta lại cho phép con, khi con đang còn sống? Hoặc là, câu "Huống nữa là chúng ta..." nên được hiểu nghĩa ở đây như sau: Vì lý do gì mà chúng ta lại cho phép con, khi con đang còn sống, được xuất gia?

၂၉၆. တတ္ထေဝါတိ ယတ္ထ နံ ဌိတံ မာတာပိတရော နာနုဇာနိံသု, တတ္ထေဝ ဌာနေ. အနန္တရဟိတာယာတိ ကေနစိ အတ္ထရဏေန အနတ္ထတာယ. ပရိစာရေဟီတိ ဂန္ဓဗ္ဗနဋနာဋကာဒီနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ တတ္ထ သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ ယထာသုခံ ဣန္ဒြိယာနိ စာရေဟိ သဉ္စာရေဟိ, ဣတော စိတော စ ဥပနေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ပရိစာရေဟီတိ ဂန္ဓဗ္ဗနဋနာဋကာဒီနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ လဠ ဥပလဠ ရမ, ကီဠဿူတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တောတိ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇန္တော. ပုညာနိ ကရောန္တောတိ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ အာရဗ္ဘ ဒါနပ္ပဒါနာဒီနိ သုဂတိမဂ္ဂသံသောဓကာနိ ကုသလကမ္မာနိ ကရောန္တော. တုဏှီ အဟောသီတိ ကထာနုပ္ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒနတ္ထံ နိရာလာပသလ္လာပေါ အဟောသိ.

296. Tatthevāti có nghĩa là: ngay tại nơi mà cha mẹ đã không cho phép vị ấy đang đứng. Anantarahitāyāti có nghĩa là: trên nền đất không được trải bằng bất cứ vật gì. Paricārehīti có nghĩa là: hãy cho chuẩn bị các nhạc công, vũ công, kịch sĩ, v.v., và ở đó, cùng với bạn bè, hãy tùy thích sử dụng các giác quan, hãy di chuyển chúng, hãy mang chúng từ nơi này đến nơi khác. Hoặc là, paricārehi cũng có nghĩa là: hãy cho chuẩn bị các nhạc công, vũ công, kịch sĩ, v.v., và cùng với bạn bè, hãy vui chơi, hãy tận hưởng, hãy hoan hỷ, hãy giải trí. Kāme paribhuñjantoti có nghĩa là: trong khi hưởng thụ tài sản cùng với vợ con của mình. Puññāni karontoti có nghĩa là: trong khi làm các thiện nghiệp như bố thí, v.v., hướng đến đức Phật, Pháp, và Tăng, là những việc thanh lọc con đường đến cõi lành. Tuṇhī ahosīti có nghĩa là: đã không nói năng, đối đáp, để cắt đứt dòng câu chuyện.

အထဿ မာတာပိတရော တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ ပဋိဝစနမ္ပိ အလဘမာနာ သဟာယကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧသ ဝေါ သဟာယကော ပဗ္ဗဇိတုကာမော, နိဝါရေထ န’’န္တိ အာဟံသု. တေပိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တိက္ခတ္တုံ အဝေါစုံ, တေသမ္ပိ တုဏှီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ…ပေ… တုဏှီ အဟောသီတိ. အထဿ သဟာယကာနံ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနော မရိဿတိ, န ကောစိ ဂုဏော [Pg.203] လဗ္ဘတိ. ပဗ္ဗဇိတံ ပန နံ မာတာပိတရောပိ ကာလေန ကာလံ ပဿိဿန္တိ, မယမ္ပိ ပဿိဿာမ, ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ စ နာမေသာ ဘာရိယာ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ မတ္တိကာပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ, ဧကသေယျံ ဧကဘတ္တံ ဗြဟ္မစရိယံ အတိဒုက္ကရံ, အယဉ္စ သုခုမာလော နာဂရိကဇာတိယော, သော တံ စရိတုံ အသက္ကောန္တော ပုန ဣဓေဝ အာဂမိဿတိ, ဟန္ဒဿ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေဿာမာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. မာတာပိတရောပိ နံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန စ ပန တေ မာတာပိတရော ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ ဣမံ ကတိကံ ကတွာ အနုဇာနိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ယေန ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော…ပေ… အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟိ…ပေ… ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ. တတ္ထ ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဥဒ္ဓံ ဒဿေတဗ္ဗာ, ယထာ တံ ကာလေန ကာလံ ပဿန္တိ, ဧဝံ အာဂန္တွာ အတ္တာနံ ဒဿေတဗ္ဗာ.

Bấy giờ, cha mẹ của thanh niên ấy, sau khi nói đến ba lần mà không nhận được lời hồi đáp, đã cho gọi các bạn bè đến và nói rằng: ‘Này các bạn, người bạn của các bạn đây muốn xuất gia, hãy ngăn cản anh ta lại.’ Các bạn ấy cũng đến gặp thanh niên ấy và nói đến ba lần, nhưng đối với họ, thanh niên ấy cũng vẫn im lặng. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Bấy giờ, các bạn bè của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla… (v.v.)… đã im lặng.’ Bấy giờ, sau khi nói đến ba lần, các bạn bè của thanh niên ấy đã suy nghĩ như sau: ‘Nếu người này không được xuất gia mà chết đi, thì sẽ không có lợi ích gì. Nhưng nếu đã xuất gia, thì cha mẹ cũng thỉnh thoảng sẽ được gặp anh ta, và chúng ta cũng sẽ được gặp. Hơn nữa, việc xuất gia này thật là nặng nề, mỗi ngày phải cầm bát đất đi khất thực, ngủ một mình, ăn một bữa, và phạm hạnh thì vô cùng khó thực hành. Người này lại là người tinh tế, thuộc dòng dõi thị thành, nếu không thể thực hành được điều đó, anh ta sẽ lại trở về đây thôi. Thôi, chúng ta hãy thuyết phục cha mẹ của anh ta cho phép.’ Họ đã làm như vậy. Cha mẹ cũng đã cho phép thanh niên ấy sau khi giao ước rằng: ‘Nhưng sau khi xuất gia, con phải trình diện cha mẹ.’ Do đó, có lời dạy rằng: ‘Bấy giờ, các bạn bè của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đi đến nơi cha mẹ của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla… (v.v.)… con đã được cha mẹ cho phép… (v.v.)… phải trình diện.’ Ở đây, ‘phải trình diện’ có nghĩa là phải cho thấy, phải đến và cho thấy bản thân mình để họ thỉnh thoảng được gặp.

၂၉၉. ဗလံ ဂဟေတွာတိ သပ္ပာယဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ဥစ္ဆာဒနာဒီဟိ စ ကာယံ ပရိဟရန္တော ကာယဗလံ ဇနေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အဿုမုခံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ. ဘဂဝါ သမီပေ ဌိတံ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ ဘိက္ခု ရဋ္ဌပါလံ ပဗ္ဗာဇေဟိ စေဝ ဥပသမ္ပာဒေဟိ စာ’’တိ. သာဓု, ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဇိနဒတ္တိယံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ လဒ္ဓါ ပဗ္ဗာဇေသိ စေဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ စ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလတ္ထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ.

299. Sau khi lấy lại sức: có nghĩa là, sau khi dùng các món ăn thích hợp và chăm sóc thân thể bằng cách tắm rửa v.v..., đã làm cho thân thể có sức lực, rồi đảnh lễ cha mẹ, từ bỏ quyến thuộc mặt đẫm lệ, đi đến nơi đức Thế Tôn… (v.v.)… ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn cho con xuất gia.’ Đức Thế Tôn gọi một vị tỳ khưu đang đứng gần đó: ‘Này tỳ khưu, vậy thì hãy cho Raṭṭhapāla xuất gia và cụ túc giới.’ ‘Xin vâng, bạch Thế Tôn.’ Vị tỳ khưu ấy vâng lời đức Thế Tôn, nhận thiện gia nam tử Raṭṭhapāla làm đệ tử đồng trú do đức Chánh Giác ban cho, đã cho xuất gia và cụ túc giới. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã được xuất gia, đã được cụ túc giới trong sự hiện diện của đức Thế Tôn.’

ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တောတိ ဒွါဒသ သံဝစ္ဆရာနိ ဧဝံ ဝိဟရန္တော. နေယျပုဂ္ဂလော ဟိ အယမာယသ္မာ, တသ္မာ ပုညဝါ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နောပိ သမာနော ‘‘အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တ’’န္တိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ ဒွါဒသမေ ဝဿေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

Sống với tâm tinh cần: có nghĩa là sống như vậy trong mười hai năm. Vị tôn giả này quả là hạng người cần được dẫn dắt (neyyapuggala), do đó, dù là người có phước báu, đã thành tựu lời nguyện, và dù đã thực hành sa-môn pháp với tâm niệm ‘hôm nay, ngay hôm nay ta sẽ đắc quả A-la-hán,’ ngài đã chứng đắc quả A-la-hán vào năm thứ mười hai.

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ မယှံ မာတာပိတရော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနမာနာ – ‘‘တယာ ကာလေန ကာလံ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဒဿနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ အနုဇာနိံသု, ဒုက္ကရကာရိကာ ခေါ ပန မာတာပိတရော, အဟဉ္စ ယေနဇ္ဈာသယေန ပဗ္ဗဇိတော, သော မေ မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣဒါနိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ အတ္တာနံ [Pg.204] မာတာပိတူနံ ဒဿေဿာမီတိ စိန္တေတွာ အာပုစ္ဆိတုကာမော ဥပသင်္ကမိ. မနသာကာသီတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ရဋ္ဌပါလေ ဂတေ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ မနသိ အကာသိ. တတော ‘‘ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သက္ခိဿတိ နု ခေါ ရဋ္ဌပါလော တံ မဒ္ဒိတု’’န္တိ ဩလောကေန္တော တဿ အရဟတ္တသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သက္ခိဿတီ’’တိ အညာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ယထာ ဘဂဝါ အညာသိ…ပေ… ကာလံ မညသီတိ.

Đi đến nơi đức Thế Tôn: có nghĩa là, vì nghĩ rằng: ‘Khi cha mẹ ta cho phép xuất gia, họ đã nói: ‘Con phải thỉnh thoảng đến cho chúng ta gặp mặt,’ rồi mới cho phép. Cha mẹ quả là những người làm việc khó làm. Và mục đích mà ta đã xuất gia, mục đích ấy ta đã đạt đến đỉnh cao. Bây giờ, ta sẽ xin phép đức Thế Tôn để về trình diện cha mẹ,’ nên đã đến gặp với ý muốn xin phép. Ngài đã tác ý: có nghĩa là, ngài đã suy nghĩ trong tâm rằng: ‘Khi Raṭṭhapāla đi, liệu có tai họa nào xảy ra không?’ Sau đó, khi biết rằng: ‘Sẽ có tai họa,’ ngài lại xem xét: ‘Liệu Raṭṭhapāla có thể chế ngự được nó không?’ và thấy được sự thành tựu quả A-la-hán của vị ấy, ngài biết rằng: ‘Sẽ có thể.’ Do đó, có lời dạy rằng: ‘Như đức Thế Tôn đã biết… (v.v.)… hãy xem là đúng thời.’

မိဂစီရေတိ ဧဝံနာမကေ ဥယျာနေ. တဉှိ ရညာ – ‘‘အကာလေ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ ဒိန္နမေဝ ဣဒံ, ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဧဝမနုညာတမေဝ အဟောသိ, တသ္မာ ထေရော – ‘‘မမ အာဂတဘာဝံ မာတာပိတူနံ အာရောစေဿာမိ, တေ မေ ပါဒဓောဝနဥဏှောဒကပါဒမက္ခနတေလာဒီနိ ပေသိဿန္တီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ဥယျာနမေဝ ပါဝိသိ. ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ဒုတိယဒိဝသေ ပါဝိသိ.

Tại Migacīra: có nghĩa là, tại khu vườn có tên như vậy. Khu vườn ấy đã được nhà vua cho phép rằng: ‘Khu vườn này được dâng cúng cho các vị xuất gia đến vào lúc không phải thời, hãy tùy nghi sử dụng,’ do đó, vị trưởng lão đã đi vào khu vườn mà không khởi lên một ý nghĩ nào rằng: ‘Ta sẽ báo cho cha mẹ biết việc ta đã đến, và họ sẽ gửi nước rửa chân, nước nóng, dầu xoa chân v.v... đến cho ta.’ Đi vào để khất thực: có nghĩa là, vào ngày thứ hai, ngài đã đi vào (thị trấn Thullakoṭṭhika) để khất thực.

မဇ္ဈိမာယာတိ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဃရဿ မဇ္ဈိမေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ. ဥလ္လိခါပေတီတိ ကပ္ပကေန ကေသေ ပဟရာပေတိ. ဧတဒဝေါစာတိ – ‘‘ဣမေ သမဏကာ အမှာကံ ပိယပုတ္တကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ စောရာနံ ဟတ္ထေ နိက္ခိပိတွာ ဝိယ ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဒဿာပေန္တိ, ဧဝံ ဖရုသကာရကာ ဧတေ ပုန ဣမံ ဌာနံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညန္တိ, ဧတ္တောဝ နိကဍ္ဎိတဗ္ဗာ ဧတေ’’တိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘ဣမေဟိ မုဏ္ဍကေဟီ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ဉာတိဒါသီတိ ဉာတကာနံ ဒါသီ. အာဘိဒေါသိကန္တိ ပါရိဝါသိကံ ဧကရတ္တာတိက္ကန္တံ ပူတိဘူတံ. တတ္ထာယံ ပဒတ္ထော – ပူတိဘာဝဒေါသေန အဘိဘူတောတိ အဘိဒေါသော, အဘိဒေါသောဝ အာဘိဒေါသိကော. ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿေဝ နာမသညာ ဧသာ ယဒိဒံ အာဘိဒေါသိကောတိ, တံ အာဘိဒေါသိကံ. ကုမ္မာသန္တိ ယဝကုမ္မာသံ. ဆဍ္ဍေတုကာမာ ဟောတီတိ ယသ္မာ အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရာနံ ဂေါရူပါနမ္ပိ အပရိဘောဂါရဟော, တသ္မာ နံ ကစဝရံ ဝိယ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုကာမာ ဟောတိ. သစေတန္တိ သစေ ဧတံ. ဘဂိနီတိ အရိယဝေါဟာရေန အတ္တနော ဓာတိံ ဉာတိဒါသိံ အာလပတိ. ဆဍ္ဍနီယဓမ္မန္တိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗသဘာဝံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘဂိနိ ဧတံ သစေ ဗဟိ ဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟံ, ဣဓ မေ ပတ္တေ အာကိရာဟီ’’တိ. ကိံ ပန ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ, ဝိညတ္တိ ဝါ ပယုတ္တဝါစာ ဝါ န ဟောတီတိ. န ဟောတိ. ကသ္မာ? နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟတ္တာ. ယဉှိ ဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟံ, ယတ္ထ သာမိကာ အနာလယာ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဒေထ အာဟရထ [Pg.205] အာကိရထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ဟိ အယမာယသ္မာ အဂ္ဂအရိယဝံသိကော သမာနောပိ ဧဝမာဟ.

Majjhimāyāti (ở cổng giữa) là ở cổng giữa của ngôi nhà có bảy cổng. Ullikhāpetīti (cho cạo) là cho người thợ cạo cạo tóc. Etadavocāti (đã nói điều này) – (người cha) đã suy nghĩ rằng: “Những sa-môn này đã cho đứa con trai yêu quý của chúng ta xuất gia rồi giống như đặt vào tay của bọn trộm cướp, không cho gặp mặt dù chỉ một ngày. Những kẻ này là người có hành động thô lỗ như thế mà lại nghĩ rằng nên đi đến nơi này một lần nữa. Những kẻ này cần phải được đuổi ra khỏi nơi đây,” rồi đã nói lời này là: “imehi muṇḍakehīti” (bởi những người đầu trọc này), v.v… Ñātidāsīti (nữ tỳ của thân quyến) là nữ tỳ của các người thân quyến. Ābhidosikanti (món ăn ôi thiu) là món ăn đã để qua đêm, đã trải qua một đêm, đã bị hư thối. Ở đây, ý nghĩa của từ ngữ này là: Bị lấn át bởi khuyết điểm là tình trạng hư thối nên là abhidoso (bị hư thối), chính abhidoso là ābhidosiko. Đây là danh xưng của món ăn đã trải qua một đêm, đó là ābhidosiko, món ăn ôi thiu ấy. Kummāsanti (cháo lúa mạch) là cháo lúa mạch. Chaḍḍetukāmā hotīti (có ý muốn vứt bỏ) là vì không thích hợp cho việc tiêu dùng của hạng người thấp kém là các người nữ tỳ và người làm công, và của cả đàn bò, cho nên có ý muốn vứt bỏ nó ra bên ngoài giống như là rác rưởi. Sacetanti (nếu cái ấy) là sace etaṃ. Bhaginīti (này chị) là gọi người vú nuôi của mình, là nữ tỳ của thân quyến, bằng cách gọi của bậc Thánh. Chaḍḍanīyadhammanti (vật nên được vứt bỏ) là có bản chất nên được vứt bỏ. Điều này được nói là: “Này chị, nếu vật này là vật nên được vứt bỏ ra bên ngoài, là vật sở hữu đã được từ bỏ, thì hãy đổ vào trong bát của tôi ở đây.” Nhưng lại nữa, có được phép nói như vậy không? Đấy không phải là lời yêu cầu hay lời nói liên quan (đến sự yêu cầu) hay sao? Không phải. Vì sao? Vì là vật sở hữu đã được từ bỏ. Thật vậy, vật nào là vật nên được vứt bỏ, là vật sở hữu đã được từ bỏ, là vật mà các người chủ không còn luyến tiếc, thì tất cả những vật ấy được phép nói rằng: “Hãy cho, hãy mang lại, hãy đổ vào.” Thật vậy, chính vì thế mà vị Trưởng lão này, trong khi là bậc thuộc dòng dõi Thánh cao cả, lại nói như vậy.

ဟတ္ထာနန္တိ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ပတ္တံ ဥပနာမယတော မဏိဗန္ဓတော ပဘုတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဟတ္ထာနံ. ပါဒါနန္တိ နိဝါသနန္တတော ပဋ္ဌာယ ဒွိန္နမ္ပိ ပါဒါနံ. သရဿာတိ သစေ တံ ဘဂိနီတိ ဝါစံ နိစ္ဆာရယတော သရဿ စ. နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဟတ္ထပိဋ္ဌိအာဒီနိ ဩလောကယမာနာ – ‘‘ပုတ္တဿ မေ ရဋ္ဌပါလဿ ဝိယ သုဝဏ္ဏကစ္ဆပပိဋ္ဌိသဒိသာ ဣမာ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိယော, ဟရိတာလဝဋ္ဋိယော ဝိယ သုဝဋ္ဋိတာ အင်္ဂုလိယော, မဓုရော သရော’’တိ ဂိဟိကာလေ သလ္လက္ခိတပုဗ္ဗံ အာကာရံ အဂ္ဂဟေသိ သဉ္ဇာနိ သလ္လက္ခေသိ. တဿ ဟာယသ္မတော ဒွါဒသဝဿာနိ အရညာဝါသဉ္စေဝ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အညာဒိသော သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ, တေန နံ သာ ဉာတိဒါသီ ဒိသွာဝ န သဉ္ဇာနိ, နိမိတ္တံ ပန အဂ္ဂဟေသီတိ.

Hatthānanti (của hai tay) là của cả hai tay, kể từ cổ tay của vị đang đưa bát ra để nhận vật thực. Pādānanti (của hai chân) là của cả hai chân, bắt đầu từ mép dưới của y. Sarassāti (của giọng nói) là và của giọng nói của vị đang thốt ra lời nói: “sace taṃ bhaginīti.” Nimittaṃ aggahesīti (đã nắm bắt được tướng) là trong khi nhìn vào mu bàn tay, v.v... (cô ấy) đã nắm bắt, đã nhận biết, đã ghi nhận được tướng trạng đã từng ghi nhận trước đây vào lúc tại gia rằng: “Những mu bàn tay và mu bàn chân này giống như mu bàn tay và mu bàn chân của Raṭṭhapāla, con trai của ta, tương tự như mai của con rùa vàng; các ngón tay được tròn trịa giống như những thỏi hùng hoàng; giọng nói thì ngọt ngào.” Thật vậy, trong mười hai năm, do vị Trưởng lão ấy đã sống ở trong rừng và đã dùng các món vật thực nhận được do khất thực nên màu da của vị ấy đã trở nên khác lạ. Do đó, người nữ tỳ của thân quyến ấy vừa trông thấy đã không nhận ra vị ấy, tuy nhiên đã nắm bắt được tướng.

၃၀၀. ရဋ္ဌပါလဿ မာတရံ ဧတဒဝေါစာတိ ထေရဿ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ သဏ္ဌာပေတွာ ထညံ ပါယေတွာ သံဝဍ္ဎိတဓာတီပိ သမာနာ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟာခီဏာသဝဘာဝပ္ပတ္တေန သာမိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ – ‘‘တွံ နု ခေါ, မေ ဘန္တေ, ပုတ္တော ရဋ္ဌပါလော’’တိအာဒိဝစနံ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တီ ဝေဂေန ဃရံ ပဝိသိတွာ ရဋ္ဌပါလဿ မာတရံ ဧတဒဝေါစ. ယဂ္ဃေတိ အာရောစနတ္ထေ နိပါတော. သစေ ဇေ သစ္စန္တိ ဧတ္ထ ဇေတိ အာလပနေ နိပါတော. ဧဝဉှိ တသ္မိံ ဒေသေ ဒါသိဇနံ အာလပန္တိ, တသ္မာ ‘‘တွဉှိ, ဘောတိ ဒါသိ, သစေ သစ္စံ ဘဏသီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

300. Raṭṭhapālassa mātaraṃ etadavocāti (đã nói điều này với mẹ của Raṭṭhapāla) là mặc dù là người vú nuôi đã chăm sóc các bộ phận lớn nhỏ, đã cho uống sữa, và đã nuôi nấng vị Trưởng lão, (cô ấy) đã không dám nói lời nói, v.v... là: “Bạch ngài, ngài có phải là Raṭṭhapāla, con trai của tôi không?” với người con trai của chủ đã xuất gia và đã đạt đến trạng thái của bậc Đại lậu tận, nên đã nhanh chóng đi vào nhà và đã nói điều này với mẹ của Raṭṭhapāla. Yaggheti là tiểu từ có ý nghĩa thông báo. Sace je saccanti, ở đây je là tiểu từ ở trong cách hô gọi. Thật vậy, ở xứ ấy người ta gọi người nữ tỳ như vậy. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu là: “Này cô nữ tỳ, nếu ngươi nói lời chân thật.”

ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? မဟာကုလေ ဣတ္ထိယော ဗဟိ နိက္ခမန္တာ ဂရဟံ ပါပုဏန္တိ, ဣဒဉ္စ အစ္စာယိကကိစ္စံ, သေဋ္ဌိဿ နံ အာရောစေဿာမီတိ စိန္တေတိ. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. အညတရံ ကုဋ္ဋမူလန္တိ တသ္မိံ ကိရ ဒေသေ ဒါနပတီနံ ဃရေသု သာလာ ဟောန္တိ, အာသနာနိ စေတ္ထ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ, ဥပဋ္ဌာပိတံ ဥဒကကဉ္ဇိယံ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. သစေ ဣစ္ဆန္တိ, ဒါနပတီနမ္ပိ သန္တကံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ တမ္ပိ အညတရဿ ကုလဿ ဤဒိသာယ သာလာယ အညတရံ ကုဋ္ဋမူလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဗ္ဗဇိတာ ကပဏမနုဿာ ဝိယ အသာရုပ္ပေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ.

Upasaṅkamīti (đã đi đến), vì sao đã đi đến? (Cô ấy) đã suy nghĩ rằng: “Các người phụ nữ ở trong gia tộc lớn khi đi ra bên ngoài sẽ bị chê trách, và việc này là việc khẩn cấp, ta sẽ thông báo việc ấy cho ông trưởng giả.” Do đó, đã đi đến. Aññataraṃ kuṭṭamūlanti (dưới chân một bức tường nào đó) là nghe nói ở xứ ấy, trong các ngôi nhà của những người thí chủ có các nhà sālā, và ở đây các chỗ ngồi được sắp đặt sẵn, nước và cháo được chuẩn bị sẵn. Ở đấy, các vị xuất gia sau khi đi khất thực xong, ngồi xuống và dùng bữa. Nếu muốn, các vị ấy cũng lấy vật sở hữu của các người thí chủ. Do đó, nên hiểu rằng nơi ấy cũng là chân một bức tường nào đó của một nhà sālā như vậy của một gia tộc nào đó. Thật vậy, các vị xuất gia không ngồi xuống và dùng bữa ở nơi không thích hợp giống như những người nghèo khổ.

အတ္ထိ [Pg.206] နာမ တာတာတိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထေ, နာမာတိ ပုစ္ဆနတ္ထေ မညနတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတ္ထိ နု ခေါ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အမှာကံ ဓနံ, နနု မယံ နိဒ္ဓနာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယေသံ နော တွံ ဤဒိသေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ. တထာ အတ္ထိ နု ခေါ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အမှာကံ ဇီဝိတံ, နနု မယံ မတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယေသံ နော တွံ ဤဒိသေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ. တထာ အတ္ထိ မညေ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, တဝ အဗ္ဘန္တရေ သာသနံ နိဿာယ ပဋိလဒ္ဓေါ သမဏဂုဏော, ယံ တွံ သုဘောဇနရသသံဝဍ္ဎိတောပိ ဣမံ ဇိဂုစ္ဆနေယျံ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ အမတမိဝ နိဗ္ဗိကာရော ပရိဘုဉ္ဇိဿသီတိ. သော ပန ဂဟပတိ ဒုက္ခာဘိတုန္နတာယ ဧတမတ္ထံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝတ္တုမသက္ကောန္တော – ‘‘အတ္ထိ နာမ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝစ. အက္ခရစိန္တကာ ပနေတ္ထ ဣဒံ လက္ခဏံ ဝဒန္တိ – အနောကပ္ပနာမရိသနတ္ထဝသေနေတံ အတ္ထိသဒ္ဒေ ဥပပဒေ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိဿသီ’’တိ အနာဂတဝစနံ ကတံ. တဿာယမတ္ထော – ‘‘အတ္ထိ နာမ…ပေ… ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ, ဣဒံ ပစ္စက္ခမ္ပိ အဟံ န သဒ္ဒဟာမိ န မရိသယာမီ’’တိ. ဣဒံ ဧတ္တကံ ဝစနံ ဂဟပတိ ထေရဿ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ဌိတကောဝ ကထေသိ. ထေရောပိ ပိတရိ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ဌိတေယေဝ တံ ပူတိကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိ သုနခဝန္တသဒိသံ ပူတိကုက္ကုဋဏ္ဍမိဝ ဘိန္နဋ္ဌာနေ ပူတိကံ ဝါယန္တံ. ပုထုဇ္ဇနေန ကိရ တထာရူပံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ကာ. ထေရော ပန အရိယိဒ္ဓိယံ ဌတွာ ဒိဗ္ဗောဇံ အမတရသံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဓမကရဏေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဟတ္ထပါဒေ စ ဓောဝိတွာ ကုတော နော ဂဟပတီတိအာဒိမာဟ.

Ở đây, trong câu: ‘Atthi nāma tātāti,’ ‘atthi’ là một bất biến từ có nghĩa là hiện hữu, ‘nāma’ là một bất biến từ có nghĩa là câu hỏi hoặc là sự phỏng đoán. Điều này được nói đến là: ‘Này Raṭṭhapāla, chúng ta có tài sản không? Chẳng lẽ chúng ta đáng bị gọi là người nghèo khó, khi mà con của chúng ta lại ngồi ở nơi như thế này và sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Tương tự: ‘Này Raṭṭhapāla, chúng ta có mạng sống không? Chẳng lẽ chúng ta đáng bị gọi là người đã chết, khi mà con của chúng ta lại ngồi ở nơi như thế này và sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Tương tự: ‘Này Raṭṭhapāla, ta cho rằng ở bên trong con có phẩm chất của sa-môn đã được thành tựu nhờ vào giáo pháp, khi mà con, dù đã được nuôi dưỡng bằng các món ăn ngon, lại sẽ dùng món cháo lúa mạch đáng ghê tởm và ôi thiu này một cách không biến sắc như thể là món cam lồ vậy.’ Vị gia chủ ấy do bị nỗi khổ đau lấn át nên đã không thể nói ra đầy đủ ý nghĩa ấy, chỉ nói được bấy nhiêu: ‘Này Raṭṭhapāla, có thật là con sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Các nhà ngữ pháp nói về đặc điểm này ở đây là: ‘Do ý nghĩa không tin và không thể chịu đựng được, khi có từ ‘atthi’ đi kèm, động từ ở thì tương lai ‘paribhuñjissasi’ đã được sử dụng.’ Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Có thật là... sẽ dùng... Dù thấy tận mắt điều này, ta cũng không tin, không thể chịu đựng được.’ Vị gia chủ đã nói bấy nhiêu lời ấy trong khi đang đứng nắm lấy vành bát của vị trưởng lão. Vị trưởng lão cũng đã dùng món cháo lúa mạch thối ấy ngay trong khi người cha đang đứng nắm lấy vành bát, món cháo ấy giống như đồ chó mửa, bốc mùi hôi thối như trứng gà ung bị vỡ. Được biết, hạng phàm phu không thể dùng được món cháo lúa mạch như thế. Còn vị trưởng lão, do an trú trong thần lực của bậc Thánh, đã dùng nó như thể đang thưởng thức tinh chất của chư thiên, hương vị của cam lồ. Sau khi dùng xong, ngài đã lấy nước bằng đồ lọc nước, rửa bát, súc miệng, và rửa tay chân rồi nói: ‘Này gia chủ, từ đâu mà có...’ v.v...

တတ္ထ ကုတော နောတိ ကုတော နု. နေဝ ဒါနန္တိ ဒေယျဓမ္မဝသေန နေဝ ဒါနံ အလတ္ထမှ. န ပစ္စက္ခာနန္တိ ‘‘ကိံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ကစ္စိ တေ ခမနီယံ, ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေန အာဂတော, န တာဝ တာတ ဂေဟေ ဘတ္တံ သမ္ပာဒိယတီ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရဝသေန ပစ္စက္ခာနမ္ပိ န အလတ္ထမှ. ကသ္မာ ပန ထေရော ဧဝမာဟ? ပိတု အနုဂ္ဂဟေန. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ယထာ ဧသ မံ ဝဒတိ, အညေပိ ပဗ္ဗဇိတေ ဧဝံ ဝဒတိ မညေ. ဗုဒ္ဓသာသနေ စ ပတ္တန္တရေ ပဒုမံ ဝိယ ဘသ္မာဆန္နော အဂ္ဂိ ဝိယ ဖေဂ္ဂုပဋိစ္ဆန္နော စန္ဒနသာရော ဝိယ သုတ္တိကာပဋိစ္ဆန္နံ မုတ္တရတနံ ဝိယ ဝလာဟကပဋိစ္ဆန္နော စန္ဒိမာ ဝိယ မာဒိသာနံ [Pg.207] ပဋိစ္ဆန္နဂုဏာနံ ဘိက္ခူနံ အန္တော နတ္ထိ, တေသုပိ န ဧဝရူပံ ဝစနံ ပဝတ္တေဿတိ, သံဝရေ ဌဿတီ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန ဧဝမာဟ.

Ở đó, ‘kuto no’ có nghĩa là ‘kuto nu’ (từ đâu vậy?). ‘Neva dānaṃ’ có nghĩa là: ‘Chúng tôi đã không nhận được sự cúng dường’ theo ý nghĩa là vật phẩm cúng dường. ‘Na paccakkhānaṃ’ có nghĩa là: ‘Chúng tôi cũng đã không nhận được lời từ chối’ theo ý nghĩa là lời thăm hỏi thân mật như: ‘Này Raṭṭhapāla, con có được khỏe không? Con đến đây có ít mệt nhọc không? Này con, ở nhà vật thực vẫn chưa được chuẩn bị xong.’ Tại sao vị trưởng lão lại nói như vậy? Do vì lòng bi mẫn đối với người cha. Được biết, ý nghĩ của ngài đã là như vầy: ‘Ta cho rằng, giống như ông ấy nói với ta, ông ấy cũng nói với các vị xuất gia khác như vậy. Và trong giáo pháp của Đức Phật, không có giới hạn nào đối với các vị tỳ-khưu có phẩm chất tiềm ẩn giống như ta, ví như hoa sen giữa đám lá, ví như ngọn lửa bị tro che lấp, ví như lõi cây chiên-đàn bị giác cây bao bọc, ví như ngọc trai bị vỏ sò che đậy, ví như mặt trăng bị mây che khuất. Đối với các vị ấy, ông ấy sẽ không thốt ra những lời như vậy, sẽ an trú trong sự thu thúc.’ Do vì lòng bi mẫn nên ngài đã nói như vậy.

ဧဟိ တာတာတိ တာတ တုယှံ ဃရံ မာ ဟောတု, ဧဟိ ဃရံ ဂမိဿာမာတိ ဝဒတိ. အလန္တိ ထေရော ဥက္ကဋ္ဌဧကာသနိကတာယ ပဋိက္ခိပန္တော ဧဝမာဟ. အဓိဝါသေသီတိ ထေရော ပန ပကတိယာ ဥက္ကဋ္ဌသပဒါနစာရိကော သွာတနာယဘိက္ခံ နာမ နာဓိဝါသေတိ, မာတု အနုဂ္ဂဟေန ပန အဓိဝါသေသိ. မာတု ကိရဿ ထေရံ အနုဿရိတွာ မဟာသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ရောဒနေနေဝ ပက္ကက္ခိ ဝိယ ဇာတာ, တသ္မာ ထေရော ‘‘သစာဟံ တံ အပဿိတွာ ဂမိဿာမိ, ဟဒယမ္ပိဿာ ဖာလေယျာ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန အဓိဝါသေသိ. ကာရာပေတွာတိ ဧကံ ဟိရညဿ, ဧကံ သုဝဏ္ဏဿာတိ ဒွေ ပုဉ္ဇေ ကာရာပေတွာ. ကီဝမဟန္တာ ပန ပုဉ္ဇာ အဟေသုန္တိ. ယထာ ဩရတော ဌိတော ပုရိသော ပါရတော ဌိတံ မဇ္ဈိမပ္ပမာဏံ ပုရိသံ န ပဿတိ, ဧဝံမဟန္တာ.

‘Ehi tāta’ có nghĩa là: ‘Này con, nhà của con đừng là như thế này. Hãy đến, chúng ta sẽ về nhà,’ ông ấy nói. ‘Alaṃ’ (Đủ rồi): Vị trưởng lão đã nói như vậy để từ chối do hạnh đầu-đà nhất tọa thực. ‘Adhivāsesi’ (đã im lặng nhận lời): Vị trưởng lão, do bản chất là người thực hành hạnh đầu-đà khất thực từng nhà, thường không nhận lời mời cho ngày hôm sau, nhưng ngài đã nhận lời do vì lòng bi mẫn đối với người mẹ. Được biết, người mẹ của ngài, do tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã phát sinh nỗi sầu muộn lớn lao, do khóc lóc mà mắt của bà đã trở nên như bị nấu chín. Vì thế, vị trưởng lão đã nhận lời do vì lòng bi mẫn, suy nghĩ rằng: ‘Nếu ta ra đi mà không gặp bà ấy, trái tim của bà ấy có thể sẽ tan vỡ.’ ‘Kārāpetvā’ (cho làm ra): Cho làm ra hai đống, một đống bạc và một đống vàng. Các đống ấy lớn đến mức nào? Lớn đến mức một người có tầm vóc trung bình đứng ở phía bên này không thể nhìn thấy một người có tầm vóc trung bình đứng ở phía bên kia.

၃၀၁. ဣဒံ တေ တာတာတိ ကဟာပဏပုဉ္ဇဉ္စ သုဝဏ္ဏပုဉ္ဇဉ္စ ဒဿေန္တော အာဟ. မတ္တိကန္တိ မာတိတော အာဂတံ, ဣဒံ တေ မာတာမဟိယာ မာတု ဣမံ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တိယာ ဂန္ဓမာလာဒီနံ အတ္ထာယ ဒိန္နံ ဓနန္တိ အတ္ထော. အညံ ပေတ္တိကံ အညံ ပိတာမဟန္တိ ယံ ပန တေ ပိတု စ ပိတာမဟာနဉ္စ သန္တကံ, တံ အညံယေဝ, နိဟိတဉ္စ ပယုတ္တဉ္စ အတိဝိယ ဗဟု. ဧတ္ထ စ ‘‘ပိတာမဟ’’န္တိ တဒ္ဓိတလောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပေတာမဟ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. သက္ကာ တတောနိဒါနန္တိ ဓနဟေတု ဓနပစ္စယာ. တံ တံ ဓနံ ရက္ခန္တဿ စ ရာဇာဒီနံ ဝသေန ဓနပရိက္ခယံ ပါပုဏန္တဿ ကဿစိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသောကာဒယော သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ – ‘‘အဟံ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေဿာမီတိ အာနေသိံ, သော ဒါနိ မေ ဓမ္မကထံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, အယံ န မေ ဝစနံ ကရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ အဿ ဩရောဓာနံ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ – ‘‘အယံ ဝေါ သာမိကော, ဂစ္ဆထ ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ နံ ဂဏှိတုံ ဝါယမထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. သုဝယေ ဌိတာ နာဋကိတ္ထိယော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ပရိဝါရယိံသု[Pg.208], တာသု ဒွေ ဇေဋ္ဌကိတ္ထိယော သန္ဓာယ ပုရာဏဒုတိယိကာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပစ္စေကံ ပါဒေသု ဂဟေတွာတိ ဧကေကမှိ ပါဒေ နံ ဂဟေတွာ.

301. ‘Idaṃ te tāta’ (Này con, đây là của con): Ông ấy nói trong khi chỉ vào đống tiền và đống vàng. ‘Mattikaṃ’ (thuộc về bên mẹ): Có nghĩa là đến từ bên mẹ. Ý nghĩa là: ‘Đây là tài sản mà bà ngoại của con đã cho mẹ con để dùng vào việc hương hoa v.v... khi bà về nhà này.’ ‘Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahaṃ’ (tài sản bên cha là khác, tài sản của ông nội là khác): Còn tài sản nào thuộc về cha của con và các ông nội của con thì đó là phần khác nữa; tài sản được chôn giấu và tài sản được cho vay cũng vô cùng nhiều. Và ở đây, nên biết rằng ‘pitāmahaṃ’ được nói sau khi đã lược bỏ tiếp vị ngữ taddhita. Hoặc có bản đọc là ‘petāmahaṃ.’ ‘Sakkā tatonidānaṃ’ (có thể do nhân ấy): Do nhân là tài sản, do duyên là tài sản. Ngài đã nói như vậy khi đề cập đến những sầu muộn v.v... phát sinh cho một người nào đó trong khi đang gìn giữ tài sản ấy và khi đang gặp phải sự hao tổn tài sản do các vị vua v.v... Khi được nói như vậy, vị trưởng giả gia chủ (nghĩ rằng): ‘Ta đã đem nó về đây để cho nó hoàn tục, vậy mà bây giờ nó lại bắt đầu thuyết pháp cho ta, nó sẽ không làm theo lời của ta,’ rồi đứng dậy, đi đến cho mở cửa khuê phòng của ông ấy và sai bảo (các cô vợ cũ): ‘Đây là chồng của các cô, hãy đi và cố gắng chiếm lấy nó bằng bất cứ việc gì các cô làm.’ Các cô vũ nữ đang ở độ tuổi xuân thì đã đi ra và vây quanh vị trưởng lão. Đề cập đến hai người phụ nữ lớn tuổi nhất trong số họ mà câu ‘purāṇadutiyikā’ (những người vợ cũ) v.v... đã được nói đến. ‘Paccekaṃ pādesu gahetvā’ (nắm lấy mỗi người một chân): Có nghĩa là mỗi người nắm lấy một bên chân của ngài.

ကီဒိသာ နာမ တာ အယျပုတ္တ အစ္ဆရာယောတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟံသု? တဒါ ကိရ သမ္ဗဟုလေ ခတ္တိယကုမာရေပိ ဗြာဟ္မဏကုမာရေပိ သေဋ္ဌိပုတ္တေပိ မဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏံ အဇာနန္တာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ ‘‘ကသ္မာ ဧတေ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ. အထညေ ဝဒန္တိ ‘‘ဒေဝစ္ဆရာဒေဝနာဋကာနံ ကာရဏာ’’တိ. သာ ကထာ ဝိတ္ထာရိကာ အဟောသိ. တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗာ ဧဝမာဟံသု. အထ ထေရော ပဋိက္ခိပန္တော န ခေါ မယံ ဘဂိနီတိအာဒိမာဟ. သမုဒါစရတီတိ ဝေါဟရတိ ဝဒတိ. တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသူတိ တံ ဘဂိနိဝါဒေန သမုဒါစရန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယံ အဇ္ဇ အာဂမိဿတိ, အဇ္ဇ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဗဟိ န နိက္ခန္တာ, ဧတံ နိဿာယ နော ဒါရကာ န လဒ္ဓါ, ယေသံ အာနုဘာဝေန ဇီဝေယျာမ, ဣတော စမှာ ပရိဟီနာ အညတော စ. အယံ လောကော နာမ အတ္တနောဝ စိန္တေသိ, တသ္မာ တာပိ ‘‘ဣဒါနိ မယံ အနာထာ ဇာတာ’’တိ အတ္တနောဝ စိန္တယမာနာ – ‘‘အနတ္ထိကော ဒါနိ အမှေဟိ အယံ, သော အမှေ ပဇာပတိယော သမာနာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကမာတုကုစ္ဆိယာ သယိတဒါရိကာ ဝိယ မညတီ’’တိ သမုပ္ပန္နဗလဝသောကာ ဟုတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသု, ပတိတာတိ အတ္ထော.

Cụm từ "Thưa công tử, các tiên nữ ấy là thế nào?" tại sao họ lại nói như vậy? Tương truyền, khi ấy, thấy nhiều vương tử, con trai Bà-la-môn, và con trai trưởng giả từ bỏ tài sản lớn lao để xuất gia, những người không biết công đức của việc xuất gia đã dấy lên câu chuyện: "Tại sao những người này lại xuất gia?". Bấy giờ, những người khác nói rằng: "Vì cớ các tiên nữ, các vũ nữ cõi trời". Câu chuyện ấy đã lan rộng ra. Nắm lấy câu chuyện đó, tất cả (các bà vợ cũ) đều nói như vậy. Bấy giờ, Trưởng lão, trong khi bác bỏ, đã nói câu bắt đầu bằng "Này các chị, chúng tôi không phải...". Cụm từ `samudācarati` có nghĩa là giao tiếp, nói năng. Cụm từ `tattheva mucchitā papatiṃsū` (họ ngất xỉu và ngã xuống ngay tại đó) có nghĩa là: khi thấy ngài gọi mình bằng tiếng "chị", (họ nghĩ): "Chúng ta đã không ra khỏi nhà suốt mười hai năm, (chỉ mong) 'hôm nay chàng sẽ về, hôm nay chàng sẽ về'; vì duyên cớ người này mà chúng ta không có được những đứa con, nhờ oai lực của chúng mà chúng ta có thể sống; chúng ta đã bị thiệt thòi ở đây và cả ở nơi khác nữa. Thế gian này chỉ nghĩ đến lợi ích của riêng mình". Do đó, họ cũng nghĩ cho riêng mình rằng: "Bây giờ chúng ta đã trở thành những người không nơi nương tựa". (Họ nghĩ): "Bây giờ người này không còn cần đến chúng ta nữa. Dù chúng ta là vợ, người ấy lại xem chúng ta như những đứa em gái cùng nằm trong một bụng mẹ với mình". Do vậy, với nỗi sầu muộn mãnh liệt khởi lên, họ đã ngất đi và ngã xuống ngay tại nơi đó. `Patitā` có nghĩa là đã ngã xuống.

မာ နော ဝိဟေဌေထာတိ မာ အမှေ ဓနံ ဒဿေတွာ မာတုဂါမေ စ ဥယျောဇေတွာ ဝိဟေဌယိတ္ထ, ဝိဟေသာ ဟေသာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? မာတာပိတူနံ အနုဂ္ဂဟေန. သော ကိရ သေဋ္ဌိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂံ နာမ ကိလိဋ္ဌံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ ဟာရေတွာ နှာယိတွာ တယော ဇနာ ဧကတော ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ မညမာနော ထေရဿ ဘိက္ခံ န ဒေတိ. ထေရော – ‘‘မာဒိသဿ ခီဏာသဝဿ အာဟာရန္တရာယံ ကတွာ ဧတေ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝေယျု’’န္တိ တေသံ အနုဂ္ဂဟေန ဧဝမာဟ.

Cụm từ "Xin đừng làm phiền chúng tôi" có nghĩa là: xin đừng làm phiền chúng tôi bằng cách trưng bày của cải và sai phái nữ nhân đến, vì đây là sự phiền nhiễu đối với người xuất gia. Tại sao ngài nói vậy? Vì lòng thương tưởng đến cha mẹ. Tương truyền, vị trưởng giả ấy, vì cho rằng "hình tướng xuất gia thật là ô uế, sau khi cởi bỏ y phục xuất gia và tắm rửa, ba chúng ta sẽ cùng nhau ăn uống", nên đã không dâng vật thực cho Trưởng lão. Trưởng lão, vì lòng thương tưởng đến họ, đã nói như vậy, (nghĩ rằng): "Khi gây chướng ngại vật thực cho một vị lậu tận như ta, những người này sẽ gieo nhiều điều bất thiện".

၃၀၂. ဂါထာ အဘာသီတိ ဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ ပဿာတိ သန္တိကေ ဌိတဇနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. စိတ္တန္တိ စိတ္တဝိစိတ္တံ. ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝံ. အရုကာယန္တိ နဝန္နံ ဝဏမုခါနံ ဝသေန ဝဏကာယံ. သမုဿိတန္တိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ နဝဟိ နှာရုသတေဟိ ဗန္ဓိတွာ နဝဟိ မံသပေသိသတေဟိ လိမ္ပိတွာ သမန္တတော ဥဿိတံ. အာတုရန္တိ ဇရာတုရတာယ ရောဂါတုရတာယ ကိလေသာတုရတာယ စ နိစ္စာတုရံ. ဗဟုသင်္ကပ္ပန္တိ ပရေသံ ဥပ္ပန္နပတ္ထနာသင်္ကပ္ပေဟိ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ[Pg.209]. ဣတ္ထီနဉှိ ကာယေ ပုရိသာနံ သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ကာယေ ဣတ္ထီနံ. သုသာနေ ဆဍ္ဍိတကဠေဝရဘူတမ္ပိ စေတံ ကာကကုလလာဒယော ပတ္ထယန္တိယေဝါတိ ဗဟုသင်္ကပ္ပော နာမ ဟောတိ. ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတီတိ ယဿ ကာယဿ မာယာမရီစိဖေဏပိဏ္ဍ ဥဒကပုပ္ဖုဠာဒီနံ ဝိယ ဧကံသေနေဝ ဌိတိ နာမ နတ္ထိ, ဘိဇ္ဇနဓမ္မတာဝ နိယတာ.

302. Cụm từ `gāthā abhāsi` có nghĩa là đã nói lên các bài kệ. Trong đó, `passa` (hãy nhìn) là nói đến những người đang đứng gần. `Cittaṃ` (rực rỡ) có nghĩa là được trang điểm sặc sỡ, đa dạng. `Bimbaṃ` (hình tượng) có nghĩa là tự thể. `Arukāyaṃ` (thân lở loét) có nghĩa là thân thể đầy vết thương, do có chín cửa thương tích. `Samussitaṃ` (được dựng lên) có nghĩa là được dựng lên khắp nơi bằng cách kết nối ba trăm khúc xương với chín trăm sợi gân, rồi trát lên bằng chín trăm miếng thịt. `Āturaṃ` (bệnh hoạn) có nghĩa là luôn bệnh hoạn vì sự đau khổ của tuổi già, sự đau khổ của bệnh tật, và sự đau khổ của phiền não. `Bahusaṅkappaṃ` (nhiều người ao ước) có nghĩa là có nhiều sự ao ước do những mong muốn và suy tưởng khởi lên từ người khác. Thật vậy, trên thân của người nữ, các suy tưởng của người nam khởi lên; trên thân của họ (người nam), (các suy tưởng) của người nữ (khởi lên). Và ngay cả khi thân này trở thành một xác chết bị vứt bỏ trong nghĩa địa, các loài như quạ, diều hâu vẫn thèm muốn nó, do đó nó được gọi là `bahusaṅkappa`. Cụm từ `yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti` (nơi không có sự tồn tại vững bền) có nghĩa là thân này hoàn toàn không có sự tồn tại vững bền, giống như ảo ảnh, ảo giác, bọt nước, bong bóng nước, v.v.; nó nhất định có bản chất tan rã.

တစေန ဩနဒ္ဓန္တိ အလ္လမနုဿစမ္မေန ဩနဒ္ဓံ. သဟ ဝတ္ထေဘိ သောဘတီတိ ဂန္ဓာဒီဟိ မဏိကုဏ္ဍလေဟိ စ စိတ္တကတမ္ပိ ရူပံ ဝတ္ထေဟိ သဟေဝ သောဘတိ, ဝိနာ ဝတ္ထေဟိ ဇေဂုစ္ဆံ ဟောတိ အနောလောကနက္ခမံ.

Cụm từ `tacena onaddhaṃ` (được da bao bọc) có nghĩa là được bao bọc bởi lớp da người còn ẩm ướt. Cụm từ `saha vatthebhi sobhati` (đẹp đẽ cùng với y phục) có nghĩa là: thân hình, dù được trang điểm bằng hương liệu, hoa tai ngọc báu, v.v., cũng chỉ đẹp đẽ khi có y phục; không có y phục, nó trở nên đáng ghê tởm, không thể nhìn nổi.

အလတ္တကကတာတိ အလတ္တကေန ရဉ္ဇိတာ. စုဏ္ဏကမက္ခိတန္တိ သာသပကက္ကေန မုခပီဠကာဒီနိ နီဟရိတွာ လောဏမတ္တိကာယ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ ဝိလိယာပေတွာ တိလပိဋ္ဌေန လောဟိတံ ပသာဒေတွာ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝဏ္ဏံ သမ္ပာဒေတွာ စုဏ္ဏကဂဏ္ဍိကာယ မုခံ ပဟရန္တိ, တေနေသ အတိဝိယ ဝိရောစတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

Cụm từ `alattakakatā` (chân tô cánh kiến) có nghĩa là được nhuộm bằng cánh kiến đỏ. Cụm từ `cuṇṇakamakkhitaṃ` (mặt thoa phấn) có nghĩa là: họ loại bỏ mụn nhọt trên mặt bằng bột hạt cải, làm tan máu xấu bằng đất sét mặn, làm sạch máu bằng bột mè, làm cho da đẹp bằng nghệ, rồi thoa mặt bằng phấn thơm; nhờ đó, nó trở nên vô cùng rạng rỡ. Điều này được nói ra với ý nghĩa đó.

အဋ္ဌာပဒကတာတိ ရသောဒကေန မက္ခိတွာ နလာဋပရိယန္တေ အာဝတ္တနပရိဝတ္တေ ကတွာ အဋ္ဌပဒကရစနာယ ရစိတာ. အဉ္ဇနီတိ အဉ္ဇနနာဠိကာ.

Cụm từ `aṭṭhāpadakatā` (tóc được chải chuốt) có nghĩa là: sau khi thoa tóc bằng nước nhựa cây, họ tạo những lọn tóc xoắn xuôi ngược ở mép trán, rồi sắp xếp chúng theo kiểu bàn cờ (`aṭṭhapada`). `Añjanī` có nghĩa là hộp đựng thuốc kẻ mắt.

ဩဒဟီတိ ဌပေသိ. ပါသန္တိ ဝါကရာဇာလံ. နာသဒါတိ န ဃဋ္ဋယိ. နိဝါပန္တိ နိဝါပသုတ္တေ ဝုတ္တနိဝါပတိဏသဒိသဘောဇနံ. ကန္ဒန္တေတိ ဝိရဝမာနေ ပရိဒေဝမာနေ. ဣမာယ ဟိ ဂါထာယ ထေရော မာတာပိတရော မိဂလုဒ္ဒကေ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ, အဝသေသဉာတကေ မိဂလုဒ္ဒကပရိသံ ဝိယ, ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝါကရာဇာလံ ဝိယ, အတ္တနာ ဘုတ္တဘောဇနံ နိဝါပတိဏံ ဝိယ, အတ္တာနံ မဟာမိဂံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ. ယထာ ဟိ မဟာမိဂေါ ယာဝဒတ္ထံ နိဝါပတိဏံ ခါဒိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဒိသံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣမံ နာမ ဌာနံ ဂတဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီ’’တိ မိဂလုဒ္ဒကာနံ ပရိဒေဝန္တာနံယေဝ ဝါကရံ အဃဋ္ဋယမာနောဝ ဥပ္ပတိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဃနစ္ဆာယဿ ဆတ္တဿ ဝိယ ဂုမ္ဗဿ ဟေဋ္ဌာ မန္ဒမန္ဒေန ဝါတေန ဗီဇယမာနော အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ ထေရော ဣမာ ဂါထာ ဘာသိတွာ အာကာသေနေဝ ဂန္တွာ မိဂစီရေ ပစ္စုပဋ္ဌာသိ.

`Odahi` (đã đặt) có nghĩa là đã đặt. `Pāsaṃ` (bẫy) có nghĩa là lưới bẫy. `Nāsadā` (đã không chạm vào) có nghĩa là đã không vướng vào. `Nivāpaṃ` (mồi) có nghĩa là thức ăn giống như cỏ mồi được nói đến trong kinh Nivāpa. `Kandante` (trong khi than khóc) có nghĩa là trong khi đang rên rỉ, đang than van. Thật vậy, qua bài kệ này, Trưởng lão đã trình bày cha mẹ mình như những người thợ săn, những người bà con còn lại như đoàn tùy tùng của thợ săn, vàng bạc (và các bà vợ cũ) như lưới bẫy, thức ăn mình đã dùng như cỏ mồi, và bản thân mình như một con nai lớn. Giống như một con nai lớn, sau khi ăn cỏ mồi thỏa thích và uống nước, ngẩng cổ lên nhìn các phương hướng, rồi nghĩ rằng "đi đến nơi này sẽ được an toàn", nó liền nhảy lên, không vướng vào lưới bẫy, ngay cả khi những người thợ săn đang than khóc, rồi đi vào rừng, đứng dưới một bụi cây rậm rạp như một chiếc lọng, được làn gió nhẹ thoảng qua quạt mát, và nhìn lại con đường đã đi qua; cũng vậy, Trưởng lão, sau khi nói những bài kệ này, đã đi bằng đường không và hiện ra tại Migacīra.

ကသ္မာ ပန ထေရော အာကာသေန ဂတောတိ. ပိတာ ကိရဿ သေဋ္ဌိ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အဂ္ဂဠံ ဒါပေတွာ မလ္လေ အာဏာပေသိ – ‘‘သစေ နိက္ခမိတွာ [Pg.210] ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထပါဒေသု နံ ဂဟေတွာ ကာသာယာနိ ဟရိတွာ ဂိဟိဝေသံ ဂဏှာပေထာ’’တိ. တသ္မာ ထေရော – ‘‘ဧတေ မာဒိသံ မဟာခီဏာသဝံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဟေတွာ အပုညံ ပသဝေယျုံ, တံ နေသံ မာ အဟောသီ’’တိ စိန္တေတွာ အာကာသေန အဂမာသိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသိတ္ထေရာနံ ပန – ‘‘ဌိတကောဝ ဣမာ ဂါထာ ဘာသိတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရညော ကောရဗျဿ မိဂစီရေ ပစ္စုပဋ္ဌာသီ’’တိ အယံ ဝါစနာမဂ္ဂေါယေဝ.

Nhưng tại sao Trưởng lão lại đi bằng đường không? Tương truyền, người cha trưởng giả của ngài đã cho cài then ở bảy cổng thành và ra lệnh cho các đô vật: "Nếu nó đi ra, hãy nắm lấy tay chân nó, lột y ca-sa và bắt nó mặc lại y phục tại gia". Do đó, Trưởng lão, nghĩ rằng: "Những người này có thể nắm lấy tay hoặc chân của một vị đại lậu tận như ta và gieo điều bất thiện; mong rằng điều đó không xảy ra với họ", nên đã đi bằng đường không. Tuy nhiên, theo các Trưởng lão ở bên kia biển, (cách giải thích là): "Ngài đứng yên nói những bài kệ này, rồi bay lên không trung và hiện ra tại Migacīra của vua Korabya". Đây chỉ là một lối diễn giải truyền khẩu.

၃၀၃. မိဂဝေါတိ တဿ ဥယျာနပါလဿ နာမံ. သောဓေန္တောတိ ဥယျာနမဂ္ဂံ သမံ ကာရေတွာ အန္တောဥယျာနေ တစ္ဆိတဗ္ဗယုတ္တဋ္ဌာနာနိ တစ္ဆာပေန္တော သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တာနိ ဌာနာနိ သမ္မဇ္ဇာပေန္တော ဝါလုကာဩကိရဏ-ပုပ္ဖဝိကိရဏ-ပုဏ္ဏဃဋဋ္ဌပန-ကဒလိက္ခန္ဓဌပနာဒီနိ စ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ယေန ရာဇာ ကောရဗျော တေနုပသင်္ကမီတိ အမှာကံ ရာဇာ သဒါ ဣမဿ ကုလပုတ္တဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, ပဿိတုကာမော ဧတံ, အာဂတဘာဝံ ပနဿ န ဇာနာတိ, မဟာ ခေါ ပနာယံ ပဏ္ဏာကာရော, ဂန္တွာ ရညော အာရောစေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ယေန ရာဇာ ကောရဗျော တေနုပသင်္ကမိ.

303. Migavoti là tên của người giữ vườn ấy. Sodhentoti có nghĩa là đang làm cho con đường vào vườn được bằng phẳng, bên trong khu vườn thì cho đẽo gọt những chỗ cần được đẽo gọt, cho quét dọn những chỗ cần được quét dọn, và đang làm những việc như là rải cát, rải hoa, đặt những bình đầy nước, trồng những thân chuối. Yena rājā korabyo tenupasaṅkamīti (người giữ vườn) đã suy nghĩ rằng: 'Đức vua của chúng ta luôn luôn nói lên lời tán dương vị thiện gia nam tử này, (ngài) mong muốn được gặp vị này, nhưng lại không biết về sự đã đến của vị ấy. Vả lại, món quà này thật là lớn lao. (Ta) sẽ đi đến trình báo cho đức vua biết,' rồi đã đi đến nơi vua Korabya đang ở.

ကိတ္တယမာနော အဟောသီတိ သော ကိရ ရာဇာ ထေရံ အနုဿရိတွာ ဗလမဇ္ဈေပိ နာဋကမဇ္ဈေပိ – ‘‘ဒုက္ကရံ ကတံ ကုလပုတ္တေန တာဝ မဟန္တံ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ပုနနိဝတ္တိတွာ အနပလောကေန္တေနာ’’တိ ဂုဏံ ကထေသိ, တံ ဂဟေတွာ အယံ ဧဝမာဟ. ဝိဿဇ္ဇေထာတိ ဝတွာတိ ဩရောဓမဟာမတ္တဗလကာယာဒီသု ယဿ ယံ အနုစ္ဆဝိကံ, တဿ တံ ဒါပေတွာတိ အတ္ထော. ဥဿဋာယ ဥဿဋာယာတိ ဥဿိတာယ ဥဿိတာယ, မဟာမတ္တမဟာရဋ္ဌိကာဒီနံ ဝသေန ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတမေဝ ပရိသံ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော. ဣဓ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဟတ္ထတ္ထရေ နိသီဒတူတိ ဟတ္ထတ္ထရော တနုကော ဗဟလပုပ္ဖာဒိဂုဏံ ကတွာ အတ္ထတော အဘိလက္ခိတော ဟောတိ, တာဒိသေ အနာပုစ္ဆိတွာ နိသီဒိတုံ န ယုတ္တန္တိ မညမာနော ဧဝမာဟ.

Kittayamāno ahosīti nghe nói đức vua ấy, do tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã nói lên lời tán dương ở giữa các đạo quân và ở giữa các vũ nữ rằng: 'Việc khó làm đã được thực hiện bởi vị thiện gia nam tử, người đã từ bỏ tài sản to lớn dường ấy, đã xuất gia, không quay trở lại, không ngoái nhìn.' Nắm bắt lấy điều ấy, người này (người giữ vườn) đã nói như vậy. Vissajjethāti vatvāti có nghĩa là đã cho ban phát vật thích hợp cho người nào trong số các cung nữ, đại thần, đạo quân, v.v... Ussaṭāya ussaṭāyāti có nghĩa là đã đi đến sau khi đã tập hợp đoàn tùy tùng gồm những người nổi bật và danh tiếng do các đại thần, các quan chức địa phương, v.v... Idha bhavaṃ raṭṭhapālo hatthatthare nisīdatūti tấm lót trên lưng voi thì mỏng manh, nhưng sau khi được làm cho có những đặc tính như hoa dày, v.v... thì được xem là quý giá. Nghĩ rằng: 'Không thích hợp để ngồi trên một vật như thế mà không hỏi ý kiến,' (vua) đã nói như vậy.

၃၀၄. ပါရိဇုညာနီတိ ပါရိဇုညဘာဝါ ပရိက္ခယာ. ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏော. ဝုဍ္ဎောတိ ဝယောဝုဍ္ဎော. မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကော. အဒ္ဓဂတောတိ အဒ္ဓါနံ အတိက္ကန္တော. ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. ပဗ္ဗဇတီတိ ဓုရဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ဝန္ဒိတွာ, – ‘‘ဘန္တေ, မယာ ဒဟရကာလေ [Pg.211] ဗဟုံ ကုသလံ ကတံ, ဣဒါနိ မဟလ္လကောမှိ, မဟလ္လကဿ စေသာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ အပ္ပဟရိတံ ကတွာ ဇီဝိဿာမိ, ပဗ္ဗာဇေထ မံ, ဘန္တေ,’’တိ ကာရုညံ ဥပ္ပာဒေန္တော ယာစတိ, ထေရာ အနုကမ္ပာယ ပဗ္ဗာဇေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒုတိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော.

304. Pārijuññānīti những sự suy yếu, những sự hao mòn. Jiṇṇoti già yếu vì tuổi già. Vuḍḍhoti lớn tuổi. Mahallakoti lớn tuổi về mặt sinh trưởng. Addhagatoti đã đi hết quãng đường đời. Vayoanuppattoti đã đạt đến tuổi xế chiều. Pabbajatīti đi đến ngôi tự viện chính, đảnh lễ các vị tỳ khưu, rồi khẩn khoản, làm phát sinh lòng bi mẫn rằng: 'Bạch chư tôn đức, con đã làm nhiều điều thiện khi còn trẻ, nay con đã già. Việc xuất gia này là dành cho người già. Con sẽ sinh sống bằng cách quét dọn sân tháp và làm cho không còn cỏ xanh. Bạch chư tôn đức, xin hãy cho con được xuất gia.' Các vị trưởng lão cho xuất gia vì lòng thương xót. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ở lần thứ nhì, phương pháp cũng tương tự như vậy.

အပ္ပာဗာဓောတိ အရောဂေါ. အပ္ပာတင်္ကောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. သမဝေပါကိနိယာတိ သမဝိပါစနိယာ. ဂဟဏိယာတိ ကမ္မဇတေဇောဓာတုယာ. တတ္ထ ယဿ ဘုတ္တဘုတ္တော အာဟာရော ဇီရတိ, ယဿ ဝါ ပန ပုဋဘတ္တံ ဝိယ တထေဝ တိဋ္ဌတိ, ဥဘောပေတေ န သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတာ. ယဿ ပန ဘုတ္တကာလေ ဘတ္တစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ, အယံ သမဝေပါကိနိယာ သမန္နာဂတော. နာတိသီတာယ နစ္စုဏှာယာတိ တေနေဝ ကာရဏေန နာတိသီတာယ နစ္စုဏှာယ. အနုပုဗ္ဗေနာတိ ရာဇာနော ဝါ ဟရန္တီတိအာဒိနာ အနုက္ကမေန. ဒုတိယဝါရေ ရာဇဘယစောရဘယဆာတကဘယာဒိနာ အနုက္ကမေန.

Appābādhoti không bệnh. Appātaṅkoti không khổ. Samavepākiniyāti tiêu hóa tốt. Gahaṇiyāti do hỏa giới sanh từ nghiệp. Ở đây, người nào mà thức ăn đã ăn vào được tiêu hóa, hoặc người nào mà (thức ăn) vẫn còn y nguyên như cơm gói, cả hai người này đều không được xem là có hệ tiêu hóa tốt. Còn người nào mà vào giờ ăn, sự thèm ăn khởi lên, người này được xem là có hệ tiêu hóa tốt. Nātisītāya naccuṇhāyāti chính vì lý do đó, (hệ tiêu hóa) không quá lạnh, không quá nóng. Anupubbenāti theo thứ tự, bắt đầu bằng 'các vua chúa cướp đoạt.' Ở lần thứ nhì, theo thứ tự, bắt đầu bằng sự nguy hiểm từ vua, sự nguy hiểm từ trộm cướp, sự nguy hiểm từ đói khát.

၃၀၅. ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဓမ္မနိဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဥပနိယျတီတိ ဇရာမရဏသန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, အာယုက္ခယေန ဝါ တတ္ထ နိယျတိ. အဒ္ဓုဝေါတိ ဓုဝဋ္ဌာနဝိရဟိတော. အတာဏောတိ တာယိတုံ သမတ္ထေန ဝိရဟိတော. အနဘိဿရောတိ အသရဏော အဘိသရိတွာ အဘိဂန္တွာ အဿာသေတုံ သမတ္ထေန ဝိရဟိတော. အဿကောတိ နိဿကော သကဘဏ္ဍဝိရဟိတော. သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယန္တိ သကဘဏ္ဍန္တိ သလ္လက္ခိတံ သဗ္ဗံ ပဟာယ လောကေန ဂန္တဗ္ဗံ. တဏှာဒါသောတိ တဏှာယ ဒါသော.

305. Dhammuddesā uddiṭṭhāti các pháp cú tóm tắt đã được trình bày. Upaniyyatīti đi đến gần sự già và sự chết, hoặc bị đưa đến đó do tuổi thọ cạn kiệt. Adhuvoti không có nơi chốn vững bền. Atāṇoti không có sự che chở có khả năng bảo vệ. Anabhissaroti không có nơi nương tựa, không có nơi có khả năng mang lại sự an ủi sau khi đã tìm đến. Assakoti không có sở hữu, không có tài sản riêng. Sabbaṃ pahāya gamanīyanti thế gian phải ra đi sau khi từ bỏ tất cả những gì được xem là tài sản của mình. Taṇhādāsoti nô lệ của ái dục.

၃၀၆. ဟတ္ထိသ္မိန္တိ ဟတ္ထိသိပ္ပေ. ကတာဝီတိ ကတကရဏီယော, သိက္ခိတသိက္ခော ပဂုဏသိပ္ပောတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဦရုဗလီတိ ဦရုဗလသမ္ပန္နော. ယဿ ဟိ ဖလကဉ္စ အာဝုဓဉ္စ ဂဟေတွာ ပရသေနံ ပဝိသိတွာ အဘိန္နံ ဘိန္ဒတော ဘိန္နံ သန္ဓာရယတော ပရဟတ္ထဂတံ ရဇ္ဇံ အာဟရိတုံ ဦရုဗလံ အတ္ထိ, အယံ ဦရုဗလီ နာမ. ဗာဟုဗလီတိ ဗာဟုဗလသမ္ပန္နော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. အလမတ္တောတိ သမတ္ထအတ္တဘာဝေါ.

306. Hatthisminti trong nghệ thuật về voi. Katāvīti có nghĩa là người đã hoàn thành việc cần làm, đã học những gì cần học, đã thành thạo kỹ năng. Phương pháp này áp dụng cho tất cả. Ūrubalīti người có sức mạnh ở đùi. Thật vậy, vị vua nào có sức mạnh ở đùi để cầm khiên và vũ khí, xông vào quân địch, phá tan hàng ngũ chưa bị phá vỡ, củng cố hàng ngũ đã bị phá vỡ, và giành lại vương quốc đã rơi vào tay kẻ khác, vị vua đó được gọi là ūrubalī. Bāhubalīti người có sức mạnh ở cánh tay. Phần còn lại tương tự như trước. Alamattoti có bản thể đủ năng lực.

ပရိယောဓာယ ဝတ္တိဿန္တီတိ ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပဒ္ဒဝံ ဩဓာယ အဝတ္ထရိတွာ ဝတ္တိဿန္တီတိ သလ္လက္ခေတွာ ဂဟိတာ.

Pariyodhāya vattissantīti (họ) được tuyển chọn với suy nghĩ rằng: 'Họ sẽ hành động bằng cách đặt ra giới hạn và chế ngự tai họa đã phát sinh.'

သံဝိဇ္ဇတိ [Pg.212] ခေါ, ဘော ရဋ္ဌပါလ, ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏန္တိ ဣဒံ သော ရာဇာ ဥပရိ ဓမ္မုဒ္ဒေသဿ ကာရဏံ အာဟရန္တော အာဟ.

Vị vua ấy đã nói câu này: 'Này Raṭṭhapāla, trong hoàng tộc này có rất nhiều vàng bạc,' để đưa ra lý do cho các pháp cú tóm tắt ở trên.

အထာပရံ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ပဿာမိ လောကေ’’တိအာဒိနာ နယေန စတုန္နံ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ အနုဂီတိံ အဝေါစ.

Athāparaṃ etadavocāti đã nói lên những vần kệ tán thán bốn pháp cú tóm tắt theo phương pháp bắt đầu bằng 'passāmi loke (tôi thấy trong đời).'

၃၀၇. တတ္ထ ဘိယျောဝ ကာမေ အဘိပတ္ထယန္တီတိ ဧကံ လဘိတွာ ဒွေ ပတ္ထယန္တိ, ဒွေ လဘိတွာ စတ္တာရောတိ ဧဝံ ဥတ္တရုတ္တရိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ပတ္ထယန္တိယေဝ.

307. Trong đó, bhiyyova kāme abhipatthayantīti có nghĩa là: sau khi có được một, họ mong muốn hai; sau khi có được hai, họ mong muốn bốn. Cứ như thế, họ luôn mong muốn các dục trần và dục phiền não ngày càng nhiều hơn.

ပသယှာတိ သပတ္တဂဏံ အဘိဘဝိတွာ. သသာဂရန္တန္တိ သဒ္ဓိံ သာဂရန္တေန. ဩရံ သမုဒ္ဒဿာတိ ယံ သမုဒ္ဒဿ ဩရတော သကရဋ္ဌံ, တေန အတိတ္တရူပေါတိ အတ္ထော. န ဟတ္ထီတိ န ဟိ အတ္ထိ.

Pasayhāti sau khi chế ngự được nhóm kẻ thù. Sasāgarantanti cùng với bờ biển. Oraṃ samuddassāti có nghĩa là không hài lòng với vương quốc của mình ở bên này bờ đại dương. Na hatthīti là na hi atthi.

အဟော ဝတာ နောတိ အဟော ဝတ နု, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အမရာတိ စာဟူတိ အမရံ ဣတိ စ အာဟု. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ မတံ ဉာတီ ပရိဝါရေတွာ ကန္ဒန္တိ, တံ – ‘‘အဟော ဝတ အမှာကံ ဘာတာ မတော, ပုတ္တော မတော’’တိအာဒီနိပိ ဝဒန္တိ.

Aho vatā noti là aho vata nu, hoặc đây cũng là một cách đọc. Amarāti cāhūti là amaraṃ iti ca āhu. Điều này có nghĩa là: khi một người chết, bà con thân quyến vây quanh khóc than, họ cũng nói những lời như: 'Than ôi, anh của chúng ta đã chết, con của chúng ta đã chết.'

ဖုသန္တိ ဖဿန္တိ မရဏဖဿံ ဖုသန္တိ. တထေဝ ဖုဋ္ဌောတိ ယထာ ဗာလော, ဓီရောပိ တထေဝ မရဏဖဿေန ဖုဋ္ဌော, အဖုဋ္ဌော နာမ နတ္ထိ, အယံ ပန ဝိသေသော. ဗာလော စ ဗာလျာ ဝဓိတောဝ သေတီတိ ဗာလော ဗာလဘာဝေန မရဏဖဿံ အာဂမ္မ ဝဓိတောဝ သေတိ အဘိဟတောဝ သယတိ. အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏန္တိအာဒိဝိပ္ပဋိသာရဝသေန စလတိ ဝေဓတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ဓီရော စ န ဝေဓတီတိ ဓီရော သုဂတိနိမိတ္တံ ပဿန္တော န ဝေဓတိ န စလတိ.

Phusanti phassanti có nghĩa là họ xúc chạm sự xúc chạm của cái chết. Tatheva phuṭṭho có nghĩa là: Giống như kẻ ngu và bậc trí, cũng như thế, bị xúc chạm bởi sự xúc chạm của cái chết. Không có ai tên là không bị xúc chạm. Tuy nhiên, đây là sự khác biệt. Bālo ca bālyā vadhitova seti có nghĩa là: Kẻ ngu, do bản chất ngu si, dựa vào sự xúc chạm của cái chết, nằm xuống như bị hành hạ, ngủ như bị đánh gục. Do sự hối hận như là: 'Than ôi, ta đã không làm điều thiện!', nên dao động, run rẩy, rung động. Dhīro ca na vedhati có nghĩa là: Bậc trí, trong khi thấy tướng của thiện thú, không run rẩy, không dao động.

ယာယ ဝေါသာနံ ဣဓာဓိဂစ္ဆတီတိ ယာယ ပညာယ ဣမသ္မိံ လောကေ သဗ္ဗကိစ္စဝေါသာနံ အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, သာဝ ဓနတော ဥတ္တမတရာ. အဗျောသိတတ္တာတိ အပရိယောသိတတ္တာ, အရဟတ္တပတ္တိယာ, အဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ဘဝါဘဝေသူတိ ဟီနပ္ပဏီတေသု ဘဝေသု.

Yāya vosānaṃ idhādhigacchati có nghĩa là: Với trí tuệ nào, ở trong thế gian này, vị ấy chứng đắc quả A-la-hán, là sự kết thúc của tất cả phận sự, chính trí tuệ ấy là tài sản cao thượng hơn cả. Abyositattā có nghĩa là do chưa được hoàn tất, do sự không có việc chứng đắc quả A-la-hán. Bhavābhavesu có nghĩa là trong các cõi sống hạ liệt và cao thượng.

ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကန္တိ တေသု ပါပံ ကရောန္တေသု ယော ကောစိ သတ္တော ပရမ္ပရာယ သံသာရံ အာပဇ္ဇိတွာ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ ဥပေတိ. တဿပ္ပပညောတိ တဿ တာဒိသဿ အပ္ပပညဿ အညော အပ္ပပညော အဘိသဒ္ဒဟန္တော.

Upeti gabbhañca parañca lokaṃ có nghĩa là: Trong số những chúng sanh làm điều ác ấy, chúng sanh nào đó, sau khi rơi vào vòng luân hồi từ đời này sang đời khác, đi vào thai mẹ và thế giới khác. Tassappapañño có nghĩa là: một người ít trí tuệ khác, trong khi tin tưởng lời nói của người ít trí tuệ như vậy.

သကမ္မုနာ [Pg.213] ဟညတီတိ အတ္တနာ ကတကမ္မဝသေန ‘‘ကသာဟိပိ တာလေတီ’’တိအာဒီဟိ ကမ္မကာရဏာဟိ ဟညတိ. ပေစ္စ ပရမှိ လောကေတိ ဣတော ဂန္တွာ ပရမှိ အပါယလောကေ.

Sakammunā haññati có nghĩa là: Do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo, bị hành hạ bởi các hình phạt của nghiệp, vân vân, như là 'bị đánh đập bằng roi'. Pecca paramhi loke có nghĩa là: Sau khi đi từ đây, ở trong cõi khổ ở thế giới bên kia.

ဝိရူပရူပေနာတိ ဝိဝိဓရူပေန, နာနာသဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ကာမဂုဏေသူတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေသု သဗ္ဗကာမဂုဏေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ. ဒဟရာတိ အန္တမသော ကလလမတ္တဘာဝံ ဥပါဒါယ တရုဏာ. ဝုဍ္ဎာတိ ဝဿသတာတိက္ကန္တာ. အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျောတိ အဝိရုဒ္ဓံ အဒွဇ္ဈဂါမိံ ဧကန္တနိယျာနိကံ သာမညမေဝ ‘‘သေယျော, ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စာ’’တိ ဥပဓာရေတွာ ပဗ္ဗဇိတောသ္မိ မဟာရာဇာတိ. တသ္မာ ယံ တွံ ဝဒသိ – ‘‘ကိံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ’’တိ, ဣဒံ ဒိသွာ စ သုတွာ စ ပဗ္ဗဇိတောသ္မီတိ မံ ဓာရေဟီတိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

Virūparūpena có nghĩa là bởi nhiều hình thức khác nhau, bởi nhiều bản chất khác nhau. Kāmaguṇesu có nghĩa là sau khi thấy sự nguy hại trong tất cả các dục lạc thuộc hiện tại và vị lai. Daharā có nghĩa là những người trẻ, kể cả cho đến mức thấp nhất là trạng thái phôi thai. Vuḍḍhā có nghĩa là những người đã quá trăm tuổi. Apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo có nghĩa là: Sau khi suy xét rằng: 'Chỉ có đời sống sa-môn không mâu thuẫn, không đi hai ngả, chắc chắn đưa đến giải thoát là tốt đẹp hơn, cao thượng hơn và vi diệu hơn', (Ngài nói): 'Thưa Đại vương, tôi đã xuất gia'. Do đó, điều mà ngài nói: 'Thấy gì hay nghe gì (mà ngài xuất gia)?', (câu trả lời là): 'Sau khi đã thấy và đã nghe điều này, tôi đã xuất gia'. Xin ngài hãy ghi nhớ về tôi như vậy. (Đức Phật) đã kết thúc bài pháp như thế.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Raṭṭhapāla đã kết thúc.

၃. မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Maghadeva

၃၀၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဃဒေဝသုတ္တံ. တတ္ထ မဃဒေဝအမ္ဗဝနေတိ ပုဗ္ဗေ မဃဒေဝေါ နာမ ရာဇာ တံ အမ္ဗဝနံ ရောပေသိ. တေသု ရုက္ခေသု ပလုဇ္ဇမာနေသု အပရဘာဂေ အညေပိ ရာဇာနော ရောပေသုံယေဝ. တံ ပန ပဌမဝေါဟာရဝသေန မဃဒေဝမ္ဗဝနန္တေဝ သင်္ခံ ဂတံ. သိတံ ပါတွာကာသီတိ သာယနှသမယေ ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနော ရမဏီယံ ဘူမိဘာဂံ ဒိသွာ – ‘‘ဝသိတပုဗ္ဗံ နု ခေါ မေ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘ပုဗ္ဗေ အဟံ မဃဒေဝေါ နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ရောပေသိံ, ဧတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံ. တံ ခေါ ပနေတံ ကာရဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ အပါကဋံ, ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ အဂ္ဂဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေန္တော သိတံ ပါတု အကာသိ.

308. Evaṃ me sutaṃ là kinh Maghadeva. Trong đó, maghadevaambavane có nghĩa là: Thuở xưa, một vị vua tên là Maghadeva đã cho trồng khu vườn xoài ấy. Khi những cây ấy bị hư hoại, về sau, các vị vua khác cũng đã cho trồng lại. Tuy nhiên, khu vườn xoài ấy do cách gọi ban đầu được biết đến chính là vườn xoài Maghadeva. Sitaṃ pātvākāsi có nghĩa là: Vào buổi chiều, trong khi đi kinh hành trong tu viện, khi thấy một khoảnh đất khả ái, Ngài suy tư rằng: 'Ta đã từng sống ở nơi này chăng?'. (Và Ngài biết rằng): 'Thuở xưa, ta là vị vua tên Maghadeva đã cho trồng vườn xoài này, đã xuất gia ngay tại đây, đã tu tập bốn phạm trú, và đã tái sanh ở cõi Phạm thiên'. (Nghĩ rằng): 'Lý do này chưa được tỏ rõ cho Tăng chúng, ta sẽ làm cho nó được tỏ rõ', Ngài để lộ những đầu răng, làm cho nụ cười xuất hiện.

ဓမ္မော အဿ အတ္ထီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မေန ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ဓမ္မေ ဌိတောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ ဌိတော. ဓမ္မံ စရတီတိ သမံ စရတိ[Pg.214]. တတြ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသူတိ ယောပိ သော ပုဗ္ဗရာဇူဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိန္နပရိဟာရော, တံ အဟာပေတွာ ပကတိနိယာမေနေဝ အဒါသိ, တထာ ဂဟပတိကာနံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပက္ခဿာတိ ဣမိနာ ပါဋိဟာရိကပက္ခောပိ သင်္ဂဟိတော. အဋ္ဌမီဥပေါသထဿ ဟိ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂ္ဂမနဝသေန သတ္တမိယဉ္စ နဝမိယဉ္စ, စာတုဒ္ဒသပန္နရသာနံ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂ္ဂမနဝသေန တေရသိယဉ္စ ပါဋိပဒေ စာတိ ဣမေ ဒိဝသာ ပါဋိဟာရိကပက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသုပိ ဥပေါသထံ ဥပဝသိ.

Dhammo assa atthīti dhammiko: Vị ấy có Pháp, nên gọi là người sống theo Pháp. Dhammena rājā jātoti dhammarājā: Vị ấy trở thành vua bằng Pháp, nên gọi là pháp vương. Dhamme ṭhito có nghĩa là an trú trong mười thiện nghiệp. Dhammaṃ carati có nghĩa là thực hành một cách công bằng. Trong đó, brāhmaṇagahapatikesu có nghĩa là: Bất cứ sự cúng dường nào đã được các vị vua trước dâng cho các vị Bà-la-môn, vua cũng dâng cúng mà không làm giảm sút, theo như thông lệ; đối với các gia chủ cũng như vậy. Điều này được nói ra là nhắm đến ý đó. Pakkhassa: Bằng từ này, kỳ đặc biệt (pāṭihārikapakkha) cũng được bao gồm. Cần phải hiểu rằng: do việc trước và sau ngày Bố-tát mùng tám, nên ngày mùng bảy và mùng chín; do việc trước và sau ngày mười bốn và rằm, nên ngày mười ba và ngày mùng một (của tháng sau), những ngày này được gọi là kỳ đặc biệt. Vua cũng đã thọ trì Bố-tát vào những ngày ấy.

၃၀၉. ဒေဝဒူတာတိ ဒေဝေါတိ မစ္စု, တဿ ဒူတာတိ ဒေဝဒူတာ. သိရသ္မိဉှိ ပလိတေသု ပါတုဘူတေသု မစ္စုရာဇဿ သန္တိကေ ဌိတော ဝိယ ဟောတိ, တသ္မာ ပလိတာနိ မစ္စုဒေဝဿ ဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒေဝါ ဝိယ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. ယထာ ဟိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာယ ဒေဝတာယ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အသုကဒိဝသေ မရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ တံ တထေဝ ဟောတိ, ဧဝံ သိရသ္မိံ ပလိတေသု ပါတုဘူတေသု ဒေဝတာဗျာကရဏသဒိသမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ပလိတာနိ ဒေဝသဒိသာ ဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဇိဏ္ဏဗျာဓိတမတပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာဝ သံဝေဂမာပဇ္ဇိတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇန္တိ. ယထာဟ –

309. Devadūtā: devo là thần chết (maccu), sứ giả của vị ấy (tassa dūtā) là devadūtā. Thật vậy, khi tóc bạc xuất hiện trên đầu, giống như là đang đứng gần kề vua của sự chết. Do đó, tóc bạc được gọi là sứ giả của thần chết. Devadūtā cũng có nghĩa là sứ giả giống như chư thiên. Thật vậy, giống như khi một vị trời đã trang điểm, đứng trên hư không, nói rằng: 'Vào ngày kia, người ấy sẽ chết', và điều ấy xảy ra đúng như vậy; cũng thế, khi tóc bạc xuất hiện trên đầu, điều đó giống hệt như lời tiên tri của vị trời. Do đó, tóc bạc được gọi là sứ giả giống như chư thiên. Devadūtā cũng có nghĩa là sứ giả của các vị trời thanh tịnh (Visuddhideva). Thật vậy, tất cả các vị Bồ-tát, ngay khi thấy người già, người bệnh, người chết, và vị xuất gia, liền cảm thấy xúc động, rời bỏ và xuất gia. Như đã nói:

‘‘ဇိဏ္ဏဉ္စ ဒိသွာ ဒုခိတဉ္စ ဗျာဓိတံ,မတဉ္စ ဒိသွာ ဂတမာယုသင်္ခယံ;

ကာသာယဝတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတဉ္စ ဒိသွာ,တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇာ’’တိ.

Sau khi thấy người già, người bệnh khổ đau, / Sau khi thấy người chết, mạng sống đã tàn; / Sau khi thấy vị xuất gia, mặc áo cà-sa, / Vì thế, tâu đại vương, con đã xuất gia.

ဣမိနာ ပရိယာယေန ပလိတာနိ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတတ္တာ ဒေဝဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ.

Bởi lý do này, tóc bạc, do là sứ giả của các vị trời thanh tịnh, nên được gọi là thiên sứ (devadūtā).

ကပ္ပကဿ ဂါမဝရံ ဒတွာတိ သတသဟဿုဋ္ဌာနကံ ဇေဋ္ဌကဂါမံ ဒတွာ. ကသ္မာ အဒါသိ? သံဝိဂ္ဂမာနသတ္တာ. တဿ ဟိ အဉ္ဇလိသ္မိံ ဌပိတာနိ ပလိတာနိ ဒိသွာဝ သံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အညာနိ စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ အာယု အတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ မစ္စုရာဇဿ သန္တိကေ ဌိတံ ဝိယ အတ္တာနံ မညမာနော သံဝိဂ္ဂေါ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေတိ. တေန ဝုတ္တံ –

Kappakassa gāmavaraṃ datvā có nghĩa là sau khi ban cho một ngôi làng đứng đầu có lợi tức một trăm ngàn. Tại sao vua lại ban cho? Vì tâm bị xúc động. Thật vậy, đối với vua, sự xúc động khởi lên ngay khi thấy những sợi tóc bạc được đặt trong lòng bàn tay chắp lại. Vẫn còn tuổi thọ tám mươi bốn ngàn năm nữa, dù là như vậy, vua vẫn nghĩ rằng bản thân mình giống như đang đứng gần kề vua của sự chết. Bị xúc động, vua hoan hỷ với việc xuất gia. Do đó, đã được nói rằng:

‘‘သိရေ [Pg.215] ဒိသွာန ပလိတံ, မဃဒေဝေါ ဒိသမ္ပတိ;

သံဝေဂံ အလဘီ ဓီရော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယီ’’တိ.

Vua Maghadeva, chúa tể muôn phương, / Thấy tóc bạc trên đầu; / Bậc trí cảm thấy xúc động, / Và vô cùng hoan hỷ xuất gia.

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

Cũng đã được nói thêm rằng –

‘‘ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ မယှံ, ဣမေ ဇာတာ ဝယောဟရာ;

ပါတုဘူတာ ဒေဝဒူတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာသမယော မမာ’’တိ.

‘Những sợi tóc trên đầu của ta đây, kẻ cướp đi tuổi tác, đã mọc lên; những sứ giả của chư thiên đã xuất hiện, đây là thời điểm xuất gia của ta’.

ပုရိသယုဂေတိ ဝံသသမ္ဘဝေ ပုရိသေ. ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာတိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇန္တာပိ ဟိ ပဌမံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဝဍ္ဎိတေ ကေသေ ဗန္ဓိတွာ ဇဋာကလာပဓရာ ဟုတွာ ဝိစရန္တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတော ပန အနေသနံ အနနုယုဉ္ဇိတွာ ရာဇဂေဟတော အာဟဋဘိက္ခာယ ယာပေန္တော ဗြဟ္မဝိဟာရံ ဘာဝေသိ. တသ္မာ သော မေတ္တာသဟဂတေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Trong thế hệ của người nam nghĩa là người nam được sanh ra trong dòng dõi. Cạo bỏ râu tóc nghĩa là: vì rằng ngay cả những người xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trước tiên họ cũng cạo bỏ râu tóc rồi mới xuất gia. Kể từ đó, sau khi cột lại mái tóc đã mọc dài, họ trở thành người mang bối tóc và đi du hành. Vị Bồ-tát cũng đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. Tuy nhiên, sau khi đã xuất gia, vị ấy không theo đuổi sự tìm kiếm không chơn chánh, sống bằng vật thực khất thực được mang đến từ hoàng cung, và đã tu tập các phạm trú. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vị ấy, với tâm từ…’ v.v.

ကုမာရကီဠိတံ ကီဠီတိ အင်္ကေန အင်္ကံ ပရိဟရိယမာနော ကီဠိ. မာလာကလာပံ ဝိယ ဟိ နံ ဥက္ခိပိတွာဝ ဝိစရိံသု. ရညော မဃဒေဝဿ ပုတ္တော…ပေ… ပဗ္ဗဇီတိ ဣမဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသေ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ အဟေသုံ. မဃဒေဝရညော မတကဘတ္တံ, တဿ ရညော ပဗ္ဗဇိတမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ ဆတ္တုဿာပနမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ ဥပရဇ္ဇမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ နာမကရဏမင်္ဂလန္တိ ဧကသ္မိံယေဝ သမယေ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ အဟေသုံ, သကလဇမ္ဗုဒီပတလေ ဥန္နင်္ဂလမဟောသိ.

Chơi trò chơi của trẻ con nghĩa là vị ấy chơi trò được chuyền từ lòng người này sang lòng người khác. Thật vậy, họ đã bế ngài đi khắp nơi, nâng niu như một tràng hoa. Con trai của đức vua Maghadeva... đã xuất gia... nghĩa là vào ngày xuất gia của vị này, đã có năm lễ hội tốt lành: lễ cúng dường cho đức vua Maghadeva đã băng hà, lễ xuất gia của vị vua ấy, lễ trương lọng cho con trai của vị ấy, lễ tấn phong phó vương cho con trai của vị ấy, và lễ đặt tên cho con trai của vị ấy. Vào cùng một thời điểm, đã có năm lễ hội tốt lành, và trên khắp cõi Diêm-phù-đề, đã có lễ hội ngưng việc cày bừa.

၃၁၁. ပုတ္တပပုတ္တကာတိ ပုတ္တာ စ ပုတ္တပုတ္တာ စာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ တဿ ပရမ္ပရာ. ပစ္ဆိမကော အဟောသီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပစ္ဆိမကော အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော – ‘‘ပဝတ္တတိ နု ခေါ တံ မယာ မနုဿလောကေ နိဟတံ ကလျာဏဝတ္တ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တတိ, ဣဒါနိ န ပဝတ္တိဿတီ’’တိ. န ခေါ ပနာဟံ မယှံ ပဝေဏိယာ ဥစ္ဆိဇ္ဇိတုံ ဒဿာမီတိ အတ္တနော ဝံသေ ဇာတရညောယေဝ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝံသဿ နေမိံ ဃဋေန္တော ဝိယ နိဗ္ဗတ္တော, တေနေဝဿ နိမီတိ နာမံ အဟောသိ. ဣတိ သော ပဗ္ဗဇိတရာဇူနံ [Pg.216] သဗ္ဗပစ္ဆိမကော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပစ္ဆိမကော အဟောသိ. ဂုဏေဟိ ပန အတိရေကတရော. တဿ ဟိ သဗ္ဗရာဇူဟိ အတိရေကတရာ ဒွေ ဂုဏာ အဟေသုံ. စတူသု ဒွါရေသု သတသဟဿံ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒေဝသိကံ ဒါနံ အဒါသိ, အနုပေါသထိကဿ စ ဒဿနံ နိဝါရေသိ. အနုပေါသထိကေသု ဟိ ရာဇာနံ ပဿိဿာမာတိ ဂတေသု ဒေါဝါရိကော ပုစ္ဆတိ ‘‘တုမှေ ဥပေါသထိကာ နော ဝါ’’တိ. ယေ အနုပေါသထိကာ ဟောန္တိ, တေ နိဝါရေတိ ‘‘အနုပေါသထိကာနံ ရာဇာ ဒဿနံ န ဒေတီ’’တိ. ‘‘မယံ ဇနပဒဝါသိနော ကာလေ ဘောဇနံ ကုဟိံ လဘိဿာမာ’’တိပိ တတ္ထ ဝစနောကာသော နတ္ထိ. စတူသု ဟိ ဒွါရေသု ရာဇင်္ဂဏေ စ အနေကာနိ ဘတ္တစာဋိသဟဿာနိ ပဋိယတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ မဟာဇနော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနေ မဿုံ ကာရေတွာ နှာယိတွာ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ ယထာရုစိတံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ရညော ဂေဟဒွါရံ ဂစ္ဆတိ. ဒေါဝါရိကေန ‘‘ဥပေါသထိကာ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတာ ‘‘အာမ အာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. တေန ဟိ အာဂစ္ဆထာတိ ပဝေသေတွာ ရညော ဒဿေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဂုဏေဟိ အတိရေကတရော အဟောသိ.

311. Con cháu nghĩa là dòng dõi của vị ấy đã tiếp nối như vầy: các con trai và các con trai của các con trai. Là người cuối cùng nghĩa là vị ấy là người cuối cùng xuất gia. Tương truyền, vị Bồ-tát đã tái sanh ở cõi Phạm thiên. Khi suy xét rằng: ‘Truyền thống tốt đẹp do ta thiết lập ở cõi người có còn tiếp diễn hay không?’ vị ấy đã thấy rằng: ‘Nó đã tiếp diễn trong một thời gian dài như vậy, nhưng bây giờ nó sẽ không tiếp diễn nữa.’ ‘Tuy nhiên, ta sẽ không để cho truyền thống của ta bị đoạn tuyệt.’ Suy nghĩ như vậy, vị ấy đã nhập thai vào bụng của chánh cung hoàng hậu của chính vị vua sanh ra trong dòng dõi của mình, và đã tái sanh như thể đang gắn kết vành xe (nemi) cho dòng dõi của mình. Do đó, tên của vị ấy là Nimi. Như vậy, sau khi trở thành người cuối cùng trong số các vị vua xuất gia, vị ấy đã xuất gia. Do đó, vị ấy là người cuối cùng xuất gia. Tuy nhiên, về các phẩm hạnh thì vị ấy lại vượt trội hơn. Thật vậy, vị ấy có hai phẩm hạnh vượt trội hơn tất cả các vị vua khác. Tại bốn cổng thành, mỗi ngày vị ấy bố thí một trăm ngàn, và ngăn cản không cho những người không thọ trì Uposatha được yết kiến. Vì rằng, khi những người không thọ trì Uposatha đến, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ yết kiến đức vua,’ người gác cổng hỏi: ‘Quý vị có phải là người thọ trì Uposatha hay không?’ Những ai không phải là người thọ trì Uposatha, người ấy ngăn họ lại và nói: ‘Đức vua không cho phép những người không thọ trì Uposatha yết kiến.’ Cũng không có cơ hội để nói rằng: ‘Chúng tôi là dân ở thôn quê, làm sao chúng tôi có thể có được thức ăn đúng lúc?’ Vì rằng tại bốn cổng thành và trong sân vua, hàng ngàn nồi cơm đã được chuẩn bị sẵn. Do đó, dân chúng, ở bất cứ nơi nào họ muốn, sau khi đã cạo râu, tắm rửa, thay quần áo, ăn thức ăn theo ý thích, và thọ trì các giới Uposatha, liền đi đến cổng cung điện của nhà vua. Khi được người gác cổng hỏi đi hỏi lại: ‘Quý vị có phải là người thọ trì Uposatha không?’ họ trả lời: ‘Vâng, vâng.’ ‘Nếu vậy, mời vào,’ người ấy nói, và cho họ vào, rồi dẫn họ đến yết kiến đức vua. Như vậy, nhờ hai phẩm hạnh này mà vị ấy đã vượt trội hơn.

၃၁၂. ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနန္တိ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝါနံ. တေ ကိရ ဒေဝါ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလနဂရဝါသိနော ရညော ဩဝါဒေ ဌတွာ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ ရညော ဂုဏကထံ ကထေန္တိ. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝါနံ တာဝတိံသာန’’န္တိ.

312. Của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba nghĩa là của các vị trời đã tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Tương truyền rằng, các vị trời ấy, trước kia là cư dân của thành Mithilā ở xứ Videha, sau khi đã vâng theo lời giáo huấn của đức vua, giữ gìn năm giới, và thực hành phận sự Uposatha, đã tái sanh ở đó và tán thán các phẩm hạnh của đức vua. Nhắm đến họ, đã được nói rằng: ‘của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba.’

နိသိန္နော ဟောတီတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော ဒါနဉ္စ သီလဉ္စ ဥပပရိက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဒါနံ နု ခေါ မဟန္တံ ဥဒါဟု သီလံ, ယဒိ ဒါနံ မဟန္တံ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဒါနမေဝ ဒဿာမိ. အထ သီလံ, သီလမေဝ ပူရိဿာမီ’’တိ. တဿ ‘‘ဣဒံ မဟန္တံ ဣဒံ မဟန္တ’’န္တိ နိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တဿေဝ သက္ကော ဂန္တွာ ပုရတော ပါတုရဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အထ ခေါ, အာနန္ဒ,…ပေ… သမ္မုခေ ပါတုရဟောသီတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ရညော ကင်္ခါ ဥပ္ပန္နာ, တဿ ကင်္ခစ္ဆေဒနတ္ထံ ပဉှဉ္စ ကထေဿာမိ, ဣဓာဂမနတ္ထာယ ပဋိညဉ္စ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဂန္တွာ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ. ရာဇာ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ရူပံ ဒိသွာ ဘီတော အဟောသိ လောမဟဋ္ဌဇာတော. အထ နံ သက္ကော – ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, ဝိဿတ္ထော ပဉှံ ပုစ္ဆ, ကင်္ခံ တေ ပဋိဝိနောဒေဿာမီ’’တိ အာဟ.

Đang ngồi nghĩa là sau khi đã đi lên tầng trên của tòa lâu đài tráng lệ, vị ấy đang ngồi và xem xét về bố thí và giới hạnh. Tương truyền rằng, ý nghĩ này đã khởi lên trong tâm vị ấy: ‘Bố thí là vĩ đại, hay giới hạnh là vĩ đại? Nếu bố thí là vĩ đại, ta sẽ dốc toàn lực và chỉ thực hành bố thí. Còn nếu là giới hạnh, ta sẽ chỉ hoàn thiện giới hạnh.’ Trong khi vị ấy không thể quyết định được rằng: ‘Điều này là vĩ đại, điều này là vĩ đại,’ thì Đế Thích đã đến và hiện ra trước mặt vị ấy. Do đó, đã được nói rằng: ‘Khi ấy, này Ānanda,... đã hiện ra trước mặt.’ Tương truyền rằng, ý nghĩ này đã khởi lên trong tâm vị ấy (Đế Thích): ‘Sự nghi ngờ đã khởi lên trong tâm đức vua. Để đoạn trừ sự nghi ngờ của ngài, ta sẽ vừa trả lời câu hỏi, vừa nhận lấy lời hứa của ngài về việc đến đây.’ Do đó, vị ấy đã đến và hiện ra trước mặt. Đức vua, khi thấy một hình tướng chưa từng thấy trước đây, đã sợ hãi, và lông tóc của ngài dựng đứng. Khi ấy, Đế Thích nói với ngài: ‘Xin đừng sợ hãi, tâu đại vương. Hãy tự tin hỏi câu hỏi của ngài. Trẫm sẽ xua tan sự nghi ngờ của ngài.’

ရာဇာ [Pg.217] –

Đức vua –

‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ မဟာရာဇ, သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ;

ဒါနံ ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ ဝါ, ကတမံ သု မဟပ္ဖလ’’န္တိ. –

‘Tâu đại vương, bậc chúa tể của tất cả chúng sanh, con xin hỏi ngài; giữa bố thí và phạm hạnh, pháp nào có quả lớn hơn?’ –

ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သက္ကော – ‘‘ဒါနံ နာမ ကိံ, သီလမေဝ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ မဟန္တံ. အဟဉှိ ပုဗ္ဗေ, မဟာရာဇ, ဒသဝဿသဟဿာနိ ဒသန္နံ ဇဋိလသဟဿာနံ ဒါနံ ဒတွာ ပေတ္တိဝိသယတော န မုတ္တော, သီလဝန္တာ ပန မယှံ ဒါနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ –

đã hỏi câu hỏi. Đế Thích – ‘Bố thí là gì chứ, chỉ có giới hạnh mới là vĩ đại do phẩm chất ưu việt của nó. Thật vậy, tâu đại vương, trong một kiếp trước, trong suốt mười ngàn năm, trẫm đã cúng dường cho mười ngàn vị đạo sĩ bện tóc, nhưng vẫn không thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ. Tuy nhiên, những vị có giới hạnh, sau khi đã thọ dụng vật thực cúng dường của trẫm, đã tái sanh ở cõi Phạm thiên.’ sau khi nói như vậy, vị ấy đã nói lên những câu kệ này –

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ;

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတိ.

‘Với phạm hạnh hạ liệt, người ta tái sanh vào dòng Sát-đế-lỵ; với phạm hạnh trung bình, thì được sanh làm chư thiên; với phạm hạnh cao thượng, người ta được thanh tịnh.

န ဟေတေ သုလဘာ ကာယာ, ယာစယောဂေန ကေနစိ;

ယေ ကာယေ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အနာဂါရာ တပဿိနော’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၂၉-၄၃၀);

Thật vậy, những thân thể này không dễ gì đạt được bằng bất cứ sự thực hành bố thí nào; đó là những thân thể mà các vị tu sĩ không nhà, sống khổ hạnh, được tái sanh vào.’

ဧဝံ ရညော ကင်္ခံ ဝိနောဒေတွာ ဒေဝလောကဂမနာယ ပဋိညာဂဟဏတ္ထံ လာဘာ တေ မဟာရာဇာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိကမ္ပမာနောတိ အဘာယမာနော. အဓိဝါသေသီတိ အဟံ မဟာဇနံ ကုသလံ သမာဒပေမိ, ပုညဝန္တာနံ ပန ဝသနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ အာဂတေန မနုဿပထေ သုခံ ကထေတုံ ဟောတီတိ အဓိဝါသေသိ.

Sau khi xua tan sự hoài nghi của đức vua như vậy, để nhận được lời hứa khả về việc đi đến cõi trời, (Ma-đali) đã nói những lời bắt đầu bằng: “Lābhā te mahārāja”. Trong ấy, avikampamāno có nghĩa là không sợ hãi. Adhivāsesi có nghĩa là: “Ta khuyến khích đại chúng làm điều thiện, hơn nữa, sau khi thấy được nơi ở của những người có phước báu rồi trở về, việc nói về quả phước ở cõi người sẽ được dễ dàng”, vì vậy ngài đã chấp thuận.

၃၁၃. ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါတိ ဧဝံ ဟောတု ဘဒ္ဒကံ တဝ ဝစနန္တိ ဝတွာ. ယောဇေတွာတိ ဧကသ္မိံယေဝ ယုဂေ သဟဿအဿာဇာနီယေ ယောဇေတွာ. တေသံ ပန ပါဋိယေက္ကံ ယောဇနကိစ္စံ နတ္ထိ, မနံ အာဂမ္မ ယုတ္တာယေဝ ဟောန္တိ. သော ပန ဒိဗ္ဗရထော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကော ဟောတိ, နဒ္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ရထသီသံ ပညာသယောဇနာနိ, အက္ခဗန္ဓော ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ, အက္ခဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆာဘာဂေါ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ, သဗ္ဗော သတ္တဝဏ္ဏရတနမယော. ဒေဝလောကော နာမ ဥဒ္ဓံ, မနုဿလောကော အဓော, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာမုခံ ရထံ ပေသေသီတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. ယထာ ပန ပကတိမဂ္ဂံ ပေသေတိ, ဧဝမေဝ မနုဿာနံ သာယမာသဘတ္တေ နိဋ္ဌိတေ စန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ပေသေသိ, ယမကစန္ဒာ ဥဋ္ဌိတာ ဝိယ အဟေသုံ. မဟာဇနော ဒိသွာ ‘‘ယမကစန္ဒာ ဥဂ္ဂတာ’’တိ အာဟ. အာဂစ္ဆန္တေ အာဂစ္ဆန္တေ န ယမကစန္ဒာ, ဧကံ ဝိမာနံ, န ဝိမာနံ, ဧကော ရထောတိ. ရထောပိ အာဂစ္ဆန္တော အာဂစ္ဆန္တော [Pg.218] ပကတိရထပ္ပမာဏောဝ, အဿာပိ ပကတိအဿပ္ပမာဏာဝ အဟေသုံ. ဧဝံ ရထံ အာဟရိတွာ ရညော ပါသာဒံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပါစီနသီဟပဉ္ဇရဋ္ဌာနေ ရထံ နိဝတ္တေတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခံ ကတွာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌတွာဝ အာရောဟနသဇ္ဇံ ဌပေသိ.

313. Evaṃ bhaddantavā có nghĩa là: “Mong rằng lời nói tốt lành của ngài sẽ được như vậy”, sau khi nói thế. Yojetvā có nghĩa là sau khi thắng một ngàn con tuấn mã vào trong cùng một cái ách. Tuy nhiên, đối với chúng, không có việc thắng vào ách riêng lẻ; chúng được thắng vào ách chỉ do nương theo tâm ý (của Ma-đali). Hơn nữa, cỗ xe trời ấy dài một trăm năm mươi do-tuần: kể từ ách, phần đầu xe dài năm mươi do-tuần, phần trục xe dài năm mươi do-tuần, và kể từ trục xe, phần đuôi xe dài năm mươi do-tuần; toàn bộ cỗ xe được làm bằng bảy loại bảo vật có màu sắc khác nhau. Không nên hiểu rằng: “Cõi trời ở trên, cõi người ở dưới, vì vậy (Ma-đali) đã cho cỗ xe đi xuống”. Mà nên hiểu rằng, cũng giống như cho đi theo con đường bình thường, (Ma-đali) đã cho cỗ xe đi, được thắng đôi cùng với mặt trăng, sau khi bữa ăn tối của loài người đã kết thúc; dường như có hai mặt trăng cùng mọc lên. Đại chúng thấy vậy liền nói: “Hai mặt trăng đã mọc lên”. Khi (cỗ xe) đến gần hơn, (họ nói): “Không phải hai mặt trăng, mà là một thiên cung”, rồi “Không phải thiên cung, mà là một cỗ xe”. Cỗ xe khi đến gần hơn cũng có kích thước của một cỗ xe bình thường, và những con ngựa cũng có kích thước của những con ngựa bình thường. Sau khi mang cỗ xe đến như vậy, đi nhiễu quanh cung điện của đức vua, (Ma-đali) đã quay cỗ xe lại ở vị trí cửa sổ sư tử phía đông, hướng về con đường đã đến, và đứng ngay tại cửa sổ sư tử, chuẩn bị sẵn sàng để đức vua lên xe.

အဘိရုဟ မဟာရာဇာတိ ရာဇာ – ‘‘ဒိဗ္ဗယာနံ မေ လဒ္ဓ’’န္တိ န တာဝဒေဝ အဘိရုဟိ, နာဂရာနံ ပန ဩဝါဒံ အဒါသိ ‘‘ပဿထ တာတာ, ယံ မေ သက္ကေန ဒေဝရညာ ဒိဗ္ဗရထော ပေသိတော, သော စ ခေါ န ဇာတိဂေါတ္တံ ဝါ ကုလပ္ပဒေသံ ဝါ ပဋိစ္စ ပေသိတော, မယှံ ပန သီလာစာရဂုဏေ ပသီဒိတွာ ပေသိတော. သစေ တုမှေပိ သီလံ ရက္ခိဿထ, တုမှာကမ္ပိ ပေသေဿတိ, ဧဝံ ရက္ခိတုံ ယုတ္တံ နာမေတံ သီလံ. နာဟံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ စိရာယိဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ရထံ အဘိရုဟိ. တတော မာတလိ သင်္ဂါဟကော ‘‘အဟမ္ပိ မဟာရာဇဿ မမာနုစ္ဆဝိကံ ကရိဿာမီ’’တိ အာကာသမှိ ဒွေ မဂ္ဂေ ဒဿေတွာ အပိစ မဟာရာဇာတိအာဒိမာဟ.

(Ma-đali nói): “Tâu Đại vương, xin hãy lên xe”. Đức vua đã không lên xe ngay lập tức với ý nghĩ: “Ta đã nhận được cỗ xe trời”. Mà ngài đã ban lời giáo huấn cho dân chúng rằng: “Này các con, hãy xem đây, cỗ xe trời này đã được Thiên chủ Sakka gửi đến cho ta. Và cỗ xe này được gửi đến không phải vì dòng dõi, gia tộc hay địa vị gia đình, mà là vì ngài hoan hỷ với phẩm hạnh giới đức và tư cách của ta. Nếu các con cũng giữ gìn giới luật, ngài cũng sẽ gửi (xe) đến cho các con. Như vậy, giới luật này quả thật đáng được giữ gìn. Ta đi đến cõi trời sẽ không lâu đâu, các con hãy sống không buông lung”. Sau khi giáo huấn đại chúng và làm cho họ an trú trong năm giới, ngài đã lên xe. Sau đó, người đánh xe Ma-đali, với ý nghĩ: “Ta cũng sẽ làm việc thích hợp với mình cho Đại vương”, đã chỉ ra hai con đường trên không trung và nói những lời bắt đầu bằng: “Apica mahārāja”.

တတ္ထ ကတမေနာတိ, မဟာရာဇ, ဣမေသု မဂ္ဂေသု ဧကော နိရယံ ဂစ္ဆတိ, ဧကော ဒေဝလောကံ, တေသု တံ ကတမေန နေမိ. ယေနာတိ ယေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ ယတ္ထ ပါပကမ္မန္တာ ပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယန္တိ, တံ ဌာနံ သက္ကာ ဟောတိ ပဿိတုန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဇာတကေပိ –

Trong ấy, katamena có nghĩa là: “Tâu Đại vương, trong hai con đường này, một con đường dẫn đến địa ngục, một con đường dẫn đến cõi trời. Trong hai con đường ấy, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào?”. Yena có nghĩa là: “Đi bằng con đường nào mà ở nơi đó những người làm điều ác phải gánh chịu quả báo của những nghiệp ác, thì có thể thấy được nơi ấy”. Ở câu thứ hai cũng theo phương pháp tương tự. Trong Túc Sanh Truyện cũng có nói:

‘‘ကေန တံ နေမိ မဂ္ဂေန, ရာဇသေဋ္ဌ ဒိသမ္ပတိ;

ယေန ဝါ ပါပကမ္မန္တာ, ပုညကမ္မာ စ ယေ နရာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၀) –

“Tâu bậc vua chúa cao quý, chủ tể của các phương, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào? Con đường của những người làm điều ác, hay của những người làm điều phước thiện?”

ဂါထာယ အယမေဝတ္ထော. တေနေဝါဟ –

Đây chính là ý nghĩa của câu kệ. Chính vì thế, ngài đã nói:

‘‘နိရယေ တာဝ ပဿာမိ, အာဝါသေ ပါပကမ္မိနံ;

ဌာနာနိ လုဒ္ဒကမ္မာနံ, ဒုဿီလာနဉ္စ ယာ ဂတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၁);

“Trước tiên, ta muốn xem địa ngục, nơi ở của những kẻ làm điều ác; những nơi dành cho kẻ làm việc tàn ác, và cảnh giới của những người không có giới đức.”

ဥဘယေနေဝ မံ မာတလိ နေဟီတိ မာတလိ ဒွီဟိ မဂ္ဂေဟိ မံ နေဟိ, အဟံ နိရယံ ပဿိတုကာမော ဒေဝလောကမ္ပီတိ. ပဌမံ ကတမေန နေမီတိ. ပဌမံ နိရယမဂ္ဂေန နေဟီတိ. တတော မာတလိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ရာဇာနံ ပဉ္စဒသ မဟာနိရယေ ဒဿေသိ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ –

Ubhayeneva maṃ mātali nehi có nghĩa là: “Này Ma-đali, hãy đưa ta đi bằng cả hai con đường. Ta muốn xem địa ngục và cũng muốn xem cõi trời”. Khi (Ma-đali) hỏi: “Trước tiên, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào?”, (đức vua đáp): “Trước tiên, hãy đưa ta đi bằng con đường địa ngục”. Sau đó, Ma-đali bằng thần lực của mình đã chỉ cho đức vua thấy mười lăm đại địa ngục. Phần tường thuật chi tiết ở đây là:

‘‘ဒဿေသိ [Pg.219] မာတလိ ရညော, ဒုဂ္ဂံ ဝေတရဏိံ နဒိံ;

ကုထိတံ ခါရသံယုတ္တံ, တတ္တံ အဂ္ဂိသိခူပမ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၂) –

“Ma-đali đã chỉ cho đức vua thấy sông Vetaraṇī khó vượt qua, đang sôi sục, chứa đầy nước kiềm, nóng bỏng như ngọn lửa.”

ဇာတကေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိရယံ ဒဿေတွာ ရထံ နိဝတ္တေတွာ ဒေဝလောကာဘိမုခံ ဂန္တွာ ဗီရဏီဒေဝဓီတာယ သောဏဒိန္နဒေဝပုတ္တဿ ဂဏဒေဝပုတ္တာနဉ္စ ဝိမာနာနိ ဒဿေန္တော ဒေဝလောကံ နေသိ. တတြာပိ ဝိတ္ထာရကထာ –

Nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Túc Sanh Truyện. Sau khi chỉ cho thấy địa ngục, (Ma-đali) quay cỗ xe lại, đi về hướng cõi trời, và trong khi chỉ cho thấy các thiên cung của thiên nữ Bīraṇī, thiên tử Soṇadinna và các thiên tử Gaṇa, đã đưa (đức vua) đến cõi trời. Ở đó, phần tường thuật chi tiết cũng là:

‘‘ယဒိ တေ သုတာ ဗီရဏီ ဇီဝလောကေ,အာမာယဒါသီ အဟု ဗြာဟ္မဏဿ;

သာ ပတ္တကာလေ အတိထိံ ဝိဒိတွာ,မာတာဝ ပုတ္တံ သကိမာဘိနန္ဒီ;

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ,သာ ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၅၀၇) –

“Nếu ngài đã từng nghe về Bīraṇī, ở cõi người, nàng từng là nữ tỳ trong nhà của một vị Bà-la-môn. Khi đến giờ dâng vật thực, nàng biết có vị khách đến, liền hoan hỷ như người mẹ một lần hoan hỷ với đứa con trai. Nhờ sự tự chế và sự chia sẻ, nàng đang hoan hỷ trong thiên cung.”

ဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Nên được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói trong Túc Sanh Truyện.

ဧဝံ ဂစ္ဆတော ပန တဿ ရထနေမိ ဝဋ္ဋိယာ စိတ္တကူဋဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဥမ္မာရေ ပဟတမတ္တေဝ ဒေဝနဂရေ ကောလာဟလံ အဟောသိ. သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဧကကံယေဝ ဩဟာယ ဒေဝသံဃော မဟာသတ္တံ ပစ္စုဂ္ဂမနမကာသိ, တံ ဒေဝတာနံ အာဒရံ ဒိသွာ သက္ကော စိတ္တံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော – ‘‘အဘိရမ, မဟာရာဇ, ဒေဝေသု ဒေဝါနုဘာဝေနာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ အဇ္ဇ အာဂန္တွာ ဧကဒိဝသေနေဝ ဒေဝဂဏံ အတ္တနော အဘိမုခမကာသိ. သစေ ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ ဝသိဿတိ, န မံ ဒေဝါ ဩလောကေဿန္တီ’’တိ. သော ဥသူယမာနော, ‘‘မဟာရာဇ, တုယှံ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဝသိတုံ ပုညံ နတ္ထိ, အညေသံ ပုညေန ဝသာဟီ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဧဝမာဟ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘နာသက္ခိ ဇရသက္ကော မနံ သန္ဓာရေတုံ, ပရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ခေါ ပန ယာစိတွာ လဒ္ဓဘဏ္ဍကံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ ပဋိက္ခိပန္တော အလံ မာရိသာတိအာဒိမာဟ. ဇာတကေပိ ဝုတ္တံ –

Hơn nữa, khi ngài đang đi như vậy, ngay khi vành bánh xe của ngài vừa chạm vào ngưỡng cửa của cổng thành Cittakūṭa, một tiếng huyên náo đã nổi lên trong thành phố của chư thiên. Bỏ lại một mình Thiên chủ Sakka, hội chúng chư thiên đã ra đón vị Đại Sĩ. Thấy sự kính trọng của chư thiên, Sakka không thể kìm nén được tâm mình, đã nói: “Tâu Đại vương, hãy hoan hỷ giữa chư thiên bằng oai lực của chư thiên”. Tương truyền, ngài đã có ý nghĩ như sau: “Vị vua này hôm nay đến đây, chỉ trong một ngày đã khiến cho hội chúng chư thiên hướng về mình. Nếu ngài ở lại một hai ngày, chư thiên sẽ không thèm nhìn đến ta nữa”. Do ganh tỵ, với ý định rằng: “Tâu Đại vương, ngài không có phước báu để sống ở cõi trời này, hãy sống nhờ vào phước báu của người khác”, ngài đã nói như vậy. Vị Bồ-tát, với ý nghĩ: “Sakka già này đã không thể kìm nén được tâm mình. Hơn nữa, (sự hưởng thụ) có được nhờ nương tựa vào người khác thì giống như món đồ có được do vay mượn”, đã từ chối và nói những lời bắt đầu bằng: “Alaṃ mārisa”. Trong Túc Sanh Truyện cũng có nói:

‘‘ယထာ ယာစိတကံ ယာနံ, ယထာ ယာစိတကံ ဓနံ;

ဧဝံသမ္ပဒမေဝေ တံ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ;

န စာဟမေတမိစ္ဆာမိ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၅၈၅-၅၈၆) –

“Giống như cỗ xe đi mượn, giống như của cải đi mượn; sự thành công ấy cũng giống như vậy, cái mà có được do duyên bố thí từ người khác. Và ta không mong muốn điều đó, cái mà có được do duyên bố thí từ người khác.” (jā. 2.22.585-586) –

သဗ္ဗံ [Pg.220] ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တော ပန မနုဿတ္တဘာဝေန ကတိဝါရေ ဒေဝလောကံ ဂတောတိ. စတ္တာရော – မန္ဓာတုရာဇကာလေ သာဓိနရာဇကာလေ ဂုတ္တိလဝီဏာဝါဒကကာလေ နိမိမဟာရာဇကာလေတိ. သော မန္ဓာတုကာလေ ဒေဝလောကေ အသင်္ချေယျံ ကာလံ ဝသိ, တသ္မိဉှိ ဝသမာနေယေဝ ဆတ္တိံသ သက္ကာ စဝိံသု. သာဓိနရာဇကာလေ သတ္တာဟံ ဝသိ, မနုဿဂဏနာယ သတ္တ ဝဿသတာနိ ဟောန္တိ. ဂုတ္တိလဝီဏာဝါဒကကာလေ စ နိမိရာဇကာလေ စ မုဟုတ္တမတ္တံ ဝသိ, မနုဿဂဏနာယ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဟောန္တိ.

Tất cả nên được nói đến. Còn Bồ-tát, với thân người, đã đi đến cõi trời bao nhiêu lần? Bốn lần – vào thời vua Mandhātu, thời vua Sādhina, thời người chơi đàn Guttila, và thời vua Nimi. Vị ấy vào thời Mandhātu đã sống ở cõi trời một khoảng thời gian không thể đếm được, thật vậy, trong khi vị ấy đang sống ở đó, ba mươi sáu vị Sakka đã mệnh chung. Vào thời vua Sādhina, vị ấy đã sống bảy ngày, theo cách tính của loài người là bảy trăm năm. Vào thời người chơi đàn Guttila và thời vua Nimi, vị ấy đã sống chỉ một khoảnh khắc, theo cách tính của loài người là bảy ngày.

၃၁၄. တတ္ထေဝ မိထိလံ ပဋိနေသီတိ ပဋိနေတွာ ပကတိသိရိဂဗ္ဘေယေဝ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

314. (Câu) "tattheva mithilaṃ paṭinesīti" có nghĩa là: sau khi đưa về lại, đã an trí (vị ấy) ngay trong cung điện huy hoàng như thường lệ.

၃၁၅. ကဠာရဇနကောတိ တဿ နာမံ. ကဠာရဒန္တတာယ ပန ကဠာရဇနကောတိ ဝုတ္တော. န သော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇီတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ န အကာသိ, သေသံ သဗ္ဗံ ပါကတိကမေဝ အဟောသိ.

315. Kaḷārajanaka là tên của vị ấy. Còn, do có răng lốm đốm nên được gọi là Kaḷārajanaka. (Câu) "vị ấy đã không xuất gia từ đời sống gia đình vào đời sống không gia đình" có nghĩa là: vị ấy đã không làm chỉ chừng ấy việc, tất cả những việc còn lại đã diễn ra như thường lệ.

၃၁၆. သမုစ္ဆေဒေါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကလျာဏဝတ္တံ ကော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, ကေန သမုစ္ဆိန္နံ, ကော ပဝတ္တေတိ, ကေန ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သီလဝါ ဘိက္ခု ‘‘န သက္ကာ မယာ အရဟတ္တံ လဒ္ဓု’’န္တိ ဝီရိယံ အကရောန္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ. ဒုဿီလေန သမုစ္ဆိန္နံ နာမ ဟောတိ. သတ္တ သေခါ ပဝတ္တေန္တိ. ခီဏာသဝေန ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

316. Ở đây, trong câu "có sự đoạn tuyệt", sự phân tích này nên được hiểu: Ai đang đoạn tuyệt thiện hạnh? Thiện hạnh đã bị ai đoạn tuyệt? Ai làm cho (thiện hạnh) tiếp diễn? (Thiện hạnh) được gọi là đã được ai làm cho tiếp diễn? Trong đó, vị tỳ khưu có giới, do không nỗ lực với ý nghĩ "ta không thể đắc A-la-hán quả", đang đoạn tuyệt (thiện hạnh). (Thiện hạnh) được gọi là đã bị người ác giới đoạn tuyệt. Bảy bậc hữu học làm cho (thiện hạnh) tiếp diễn. (Thiện hạnh) được gọi là đã được bậc lậu tận làm cho tiếp diễn. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Maghadeva đã kết thúc.

၄. မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Phần giải thích kinh Madhura

၃၁၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဓုရသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာကစ္စာနောတိ ဂိဟိကာလေ ဥဇ္ဇေနိကရညော ပုရောဟိတပုတ္တော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော စ. မဓုရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဂုန္ဒာဝနေတိ ကဏှကဂုန္ဒာဝနေ[Pg.221]. အဝန္တိပုတ္တောတိ အဝန္တိရဋ္ဌေ ရညော ဓီတာယ ပုတ္တော. ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အရဟာ စာတိ ဒဟရံ အရဟန္တမ္ပိ န တထာ သမ္ဘာဝေန္တိ ယထာ မဟလ္လကံ, ထေရော ပန ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အဟောသိ အရဟာ စ. ဗြာဟ္မဏာ, ဘော ကစ္စာနာတိ သော ကိရ ရာဇာ ဗြာဟ္မဏလဒ္ဓိကော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏောတိအာဒီသု ဇာတိဂေါတ္တာဒီနံ ပညာပနဋ္ဌာနေ ဗြာဟ္မဏာဝ သေဋ္ဌာတိ ဒဿေတိ. ဟီနော အညော ဝဏ္ဏောတိ ဣတရေ တယော ဝဏ္ဏာ ဟီနာ လာမကာတိ ဝဒတိ. သုက္ကောတိ ပဏ္ဍရော. ကဏှောတိ ကာဠကော. သုဇ္ဈန္တီတိ ဇာတိဂေါတ္တာဒိပညာပနဋ္ဌာနေသု သုဇ္ဈန္တိ. ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာတိ မဟာဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ. ဩရသာ မုခတော ဇာတာတိ ဥရေ ဝသိတွာ မုခတော နိက္ခန္တာ, ဥရေ ကတွာ သံဝဒ္ဓိတာတိ ဝါ ဩရသာ. ဗြဟ္မဇာတိ ဗြဟ္မတော နိဗ္ဗတ္တာ. ဗြဟ္မနိမ္မိတာတိ ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာ. ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ ဗြဟ္မုနော ဒါယာဒါ. ဃောသောယေဝ ခေါ ဧသောတိ ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ.

317. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Madhura. Trong đó, Mahākaccāna, khi còn là người tại gia, là con trai của vị quốc sư của vua xứ Ujjeni, có dung sắc, đáng chiêm ngưỡng, khả ái, và có màu da vàng óng. (Câu) "ở Madhurā" có nghĩa là ở trong thành phố có tên như vậy. (Câu) "ở Gundāvana" có nghĩa là ở trong khu rừng gòn Kaṇhakagundā. (Câu) "Avantiputta" có nghĩa là con trai của công chúa của vua xứ Avanti. (Câu) "vừa là bậc trưởng thượng vừa là bậc A-la-hán" (được nói vì) người ta không tôn kính một vị A-la-hán trẻ tuổi như cách họ tôn kính một vị A-la-hán lớn tuổi, còn vị trưởng lão thì vừa là bậc trưởng thượng vừa là bậc A-la-hán. (Câu) "Thưa ngài Kaccāna, các Bà-la-môn..." (được nói) vì nghe nói vị vua ấy theo tín ngưỡng Bà-la-môn, do đó ông ta đã nói như vậy. Trong các câu như "Chỉ Bà-la-môn là giai cấp cao thượng", điều này cho thấy rằng trong việc quy định về dòng dõi, gia tộc, v.v., chỉ các Bà-la-môn là cao thượng. (Câu) "giai cấp khác là hạ tiện" có nghĩa là (ông ta) nói rằng ba giai cấp còn lại là hạ tiện, thấp kém. (Câu) "sukko" là trắng trẻo. (Câu) "kaṇho" là đen đúa. (Câu) "họ được thanh tịnh" có nghĩa là họ được thanh tịnh trong việc quy định về dòng dõi, gia tộc, v.v. (Câu) "con của Phạm thiên" là con của Đại Phạm thiên. (Câu) "sinh từ ngực, sinh từ miệng" có nghĩa là đã ở trong ngực rồi đi ra từ miệng, hoặc được nuôi dưỡng trong lòng ngực nên gọi là "orasā" (sinh từ ngực). (Câu) "sinh từ Phạm thiên" là được sinh ra từ Phạm thiên. (Câu) "do Phạm thiên tạo ra" là được Phạm thiên tạo ra. (Câu) "thừa tự của Phạm thiên" là những người thừa kế của Phạm thiên. (Câu) "đây chỉ là tiếng đồn" có nghĩa là đây chỉ là cách nói thông thường.

၃၁၈. ဣဇ္ဈေယျာတိ သမိဇ္ဈေယျ, ယတ္တကာနိ ဓနာဒီနိ ပတ္ထေယျ, တတ္တကေဟိဿ မနောရထော ပူရေယျာတိ အတ္ထော. ခတ္တိယောပိဿာဿာတိ ခတ္တိယောပိ အဿ ဣဿရိယသမ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ အဿ. နေသံ ဧတ္ထ ကိဉ္စီတိ န ဧတေသံ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ.

318. (Từ) "ijjheyya" có nghĩa là "samijjheyya" (thành tựu); ý nghĩa là: mong muốn của vị ấy sẽ được viên mãn với chừng ấy của cải v.v. mà (vị ấy) có thể mong ước. (Câu) "khattiyopissāssa" có nghĩa là: một vị Sát-đế-lợi khác cũng sẽ là người dậy sớm (phục vụ) cho vị (Sát-đế-lợi) có được sự giàu sang quyền thế ấy. (Câu) "nesaṃ ettha kiñci" có nghĩa là "na etesaṃ ettha kiñci" (không có gì của họ ở đây/không có sự khác biệt nào giữa họ ở đây).

၃၂၂. အာသနေန ဝါ နိမန္တေယျာမာတိ နိသိန္နာသနံ ပပ္ဖောဋေတွာ ဣဓ နိသီဒါတိ ဝဒေယျာမ. အဘိနိမန္တေယျာမပိ နန္တိ အဘိဟရိတွာ တံ နိမန္တေယျာမ. တတ္ထ ဒုဝိဓော အဘိဟာရော ဝါစာယ စေဝ ကာယေန စ. ‘‘တုမှာကံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ မမံ စီဝရာဒီဟိ ဝဒေယျာထ ယေနတ္ထော’’တိ ဝဒန္တော ဟိ ဝါစာယ အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. စီဝရာဒိဝေကလ္လံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ တာနိ ဒေန္တော ပန ကာယေန အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘အဘိနိမန္တေယျာမပိ န’’န္တိ အာဟ. ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိန္တိ ရက္ခာသင်္ခါတဉ္စေဝ အာဝရဏသင်္ခါတဉ္စ ဂုတ္တိံ. ယာ ပနေသာ အာဝုဓဟတ္ထေ ပုရိသေ ဌပေန္တေန ရက္ခာ, သာ ဓမ္မိကာ နာမ သံဝိဟိတာ န ဟောတိ. ယထာ ပန အဝေလာယ ကဋ္ဌဟာရိကာပဏ္ဏဟာရိကာဒယော ဝိဟာရံ န ပဝိသန္တိ, မိဂလုဒ္ဒကာဒယော ဝိဟာရသီမာယ မိဂေ ဝါ မစ္ဆေ ဝါ န ဂဏှန္တိ, ဧဝံ သံဝိဒဟန္တေန ဓမ္မိကာ နာမ သံဝိဟိတာ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဓမ္မိက’’န္တိ.

322. (Câu) "hoặc chúng tôi sẽ mời bằng chỗ ngồi" có nghĩa là chúng tôi sẽ phủi chỗ ngồi đã ngồi và nói: "Xin hãy ngồi đây". (Câu) "abhinimanteyyāmapi naṃ" có nghĩa là sau khi mang đến, chúng tôi sẽ mời vị ấy. Ở đây, có hai loại mang đến: bằng lời nói và bằng thân. Thật vậy, người nói: "Bất cứ khi nào quý ngài muốn, xin hãy nói với tôi về y phục v.v. mà quý ngài cần" được gọi là mời sau khi mang đến bằng lời nói. Còn người, sau khi nhận thấy sự thiếu thốn y phục v.v., nói: "Xin hãy nhận lấy cái này" và dâng cúng những vật ấy, được gọi là mời sau khi mang đến bằng thân. Nhắm đến cả hai điều này mà (vua) đã nói "abhinimanteyyāmapi naṃ". (Câu) "rakkhāvaraṇaguttiṃ" có nghĩa là sự bảo vệ được gọi là sự trông nom và sự che chở. Còn sự bảo vệ nào được thực hiện bằng cách bố trí những người đàn ông cầm vũ khí, sự bảo vệ đó không được gọi là sự sắp đặt hợp pháp. Còn như, khi được sắp đặt theo cách mà những người phụ nữ kiếm củi, hái rau v.v. không đi vào tu viện vào giờ không thích hợp, và những người thợ săn v.v. không bắt thú hay cá trong ranh giới tu viện, thì đó được gọi là sự sắp đặt hợp pháp. Nhắm đến điều đó mà (Đức Thế Tôn) đã nói "hợp pháp".

ဧဝံ [Pg.222] သန္တေတိ ဧဝံ စတုန္နမ္ပိ ဝဏ္ဏာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဗ္ဗဇိတသက္ကာရေန သမေ သမာနေ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

(Câu) "evaṃ sante" có nghĩa là: khi những người xuất gia của cả bốn giai cấp là bình đẳng với nhau về sự tôn kính dành cho người xuất gia. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

(Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Madhura đã kết thúc.

၅. ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Phần giải thích kinh Bodhirājakumāra

၃၂၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တံ. တတ္ထ ကောကနဒေါတိ ကောကနဒံ ဝုစ္စတိ ပဒုမံ. သော စ မင်္ဂလပါသာဒေါ ဩလောကနကပဒုမံ ဒဿေတွာ ကတော, တသ္မာ ကောကနဒေါတိ သင်္ခံ လဘိ.

324. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Bodhirājakumāra. Trong đó, (từ) "kokanada" có nghĩa là: hoa sen đỏ được gọi là "kokanada". Và cung điện tốt lành ấy được xây dựng bằng cách trình bày một bông sen để chiêm ngưỡng, do đó, nó đã nhận được tên gọi là Kokanada.

၃၂၅. ယာဝ ပစ္ဆိမသောပါနကဠေဝရာတိ ဧတ္ထ ပစ္ဆိမသောပါနကဠေဝရန္တိ ပဌမံ သောပါနဖလကံ ဝုတ္တံ. အဒ္ဒသာ ခေါတိ ဩလောကနတ္ထံယေဝ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတော အဒ္ဒသ. ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသီတိ ‘‘ကိဿ နု ခေါ အတ္ထာယ ရာဇကုမာရေန အယံ မဟာသက္ကာရော ကတော’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော ပုတ္တပတ္ထနာယ ကတဘာဝံ အညာသိ. သော ဟိ ရာဇကုမာရော အပုတ္တကော, သုတဉ္စာနေန အဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ကိရ အဓိကာရံ ကတွာ မနသာ ဣစ္ဆိတံ လဘန္တီ’’တိ. သော – ‘‘သစာဟံ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မမ စေလပ္ပဋိကံ အက္ကမိဿတိ. နော စေ လဘိဿာမိ, န အက္ကမိဿတီ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ သန္ထရာပေသိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိဿတိ နု ခေါ ဧတဿ ပုတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘န နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ.

325. Trong câu “Yāva pacchimasopānakaḷevarā”, từ “pacchimasopānakaḷevaraṃ” được nói đến là tấm ván đầu tiên của cầu thang. “Addasā kho” có nghĩa là (vương tử) đứng ở cổng vòm chỉ để nhìn và đã thấy. “Bhagavā tuṇhī ahosi” có nghĩa là khi Thế Tôn quán xét: “Vì mục đích gì mà vương tử đã thực hiện sự cúng dường trọng thể này?”, Ngài đã biết được rằng việc ấy được làm vì sự mong cầu có con trai. Vì vương tử ấy không có con, và ông đã nghe rằng: “Nghe nói rằng, sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với các vị Phật, người ta sẽ đạt được điều mong muốn trong tâm.” Ông đã phát nguyện và cho trải (tấm vải) rằng: “Nếu ta sẽ có được con trai, bậc Chánh Đẳng Giác sẽ dẫm lên tấm vải trắng của ta. Nếu không có được, Ngài sẽ không dẫm lên.” Khi ấy, Thế Tôn quán xét: “Liệu con trai có sanh ra cho vị này không?”, và Ngài đã thấy rằng: “Sẽ không sanh ra.”

ပုဗ္ဗေ ကိရ သော ဧကသ္မိံ ဒီပေ ဝသမာနော သမစ္ဆန္ဒေန သကုဏပေါတကေ ခါဒိ. သစဿ မာတုဂါမော အညောဝ ဘဝေယျ, ပုတ္တံ လဘေယျ. ဥဘောဟိ ပန သမာနစ္ဆန္ဒေဟိ ဟုတွာ ပါပကမ္မံ ကတံ, တေနဿ ပုတ္တော န နိဗ္ဗတ္တိဿတီတိ အညာသိ. ဒုဿေ ပန အက္ကန္တေ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဓိကာရံ ကတွာ ပတ္ထိတပတ္ထိတံ လဘန္တီတိ လောကေ အနုဿဝေါ, မယာ စ မဟာအဘိနီဟာရော ကတော, န စ ပုတ္တံ လဘာမိ, တုစ္ဆံ ဣဒံ ဝစန’’န္တိ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဏှေယျ. တိတ္ထိယာပိ – ‘‘နတ္ထိ သမဏာနံ အကတ္တဗ္ဗံ နာမ, စေလပ္ပဋိကံ မဒ္ဒန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တီ’’တိ ဥဇ္ဈာယေယျုံ[Pg.223]. ဧတရဟိ စ အက္ကမန္တေသု ဗဟူ ဘိက္ခူ ပရစိတ္တဝိဒုနော, တေ ဘဗ္ဗံ ဇာနိတွာ အက္ကမိဿန္တိ, အဘဗ္ဗံ ဇာနိတွာ န အက္ကမိဿန္တိ. အနာဂတေ ပန ဥပနိဿယော မန္ဒော ဘဝိဿတိ, အနာဂတံ န ဇာနိဿန္တိ. တေသု အက္ကမန္တေသု သစေ ပတ္ထိတံ ဣဇ္ဈိဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဣဇ္ဈိဿတိ, – ‘‘ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခုသံဃဿ အဘိနီဟာရံ ကတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ လဘန္တိ, တံ ဣဒါနိ န လဘန္တိ. တေယေဝ မညေ ဘိက္ခူ ပဋိပတ္တိပူရကာ အဟေသုံ, ဣမေ ပဋိပတ္တိံ ပူရေတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ အက္ကမိတုံ အနိစ္ဆန္တော တုဏှီ အဟောသိ. သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, စေလပ္ပဋိကာ အက္ကမိတဗ္ဗာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၆၈). မင်္ဂလတ္ထာယ ပညတ္တံ အနက္ကမန္တေသု ပန အက္ကမနတ္ထာယ အနုပညတ္တိံ ဌပေသိ – ‘‘ဂိဟီ, ဘိက္ခဝေ, မင်္ဂလိကာ, အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိဟီနံ မင်္ဂလတ္ထာယာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၆၈).

Nghe nói, trong một tiền kiếp, khi đang sống trên một hòn đảo, ông cùng với một người nữ có cùng ý muốn đã ăn thịt chim non. Nếu người nữ của ông là một người khác, ông đã có thể có được con trai. Nhưng vì cả hai đã có cùng ý muốn và đã tạo ác nghiệp, do đó Ngài biết rằng con trai sẽ không sanh ra cho ông. Hơn nữa, nếu Ngài dẫm lên tấm vải, (vương tử) có thể khởi lên tà kiến rằng: “Ở đời có lời đồn rằng ‘sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với các vị Phật, người ta sẽ đạt được mọi điều mong muốn’, còn ta đã thực hiện đại nguyện mà vẫn không có được con trai, lời nói này thật là vô ích.” Các ngoại đạo cũng có thể khiển trách rằng: “Không có việc gì mà các Sa-môn không làm, họ đi lại dẫm đạp lên những tấm vải trắng.” Và hiện nay, trong số những vị dẫm lên (vải), có nhiều vị Tỳ-khưu biết được tâm của người khác; các vị ấy, khi biết người đó xứng đáng, sẽ dẫm lên; khi biết người đó không xứng đáng, sẽ không dẫm lên. Nhưng trong tương lai, duyên lành sẽ yếu kém, họ sẽ không biết được tương lai. Trong số những vị ấy, nếu khi dẫm lên mà điều mong muốn được thành tựu, thì điều đó là tốt. Nếu không thành tựu, thì mọi người sẽ hối hận rằng: “Trước đây, sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với Tăng chúng, người ta đạt được mọi điều mong muốn, nhưng bây giờ lại không đạt được. Có lẽ chỉ có các vị Tỳ-khưu thời xưa mới là những người viên mãn phận sự thực hành, còn những vị này không thể viên mãn phận sự thực hành.” Vì những lý do này, Thế Tôn không muốn dẫm lên và đã giữ im lặng. Ngài đã chế định học giới: “Này các Tỳ-khưu, không được dẫm lên tấm vải trắng.” Tuy nhiên, khi các vị không dẫm lên tấm vải được trải ra vì mục đích cát tường, Ngài đã thiết lập một giới luật bổ sung để cho phép dẫm lên: “Này các Tỳ-khưu, hàng tại gia ưa thích điều cát tường. Này các Tỳ-khưu, Ta cho phép (dẫm lên) vì mục đích cát tường của hàng tại gia.”

၃၂၆. ပစ္ဆိမံ ဇနတံ တထာဂတော အနုကမ္ပတီတိ ဣဒံ ထေရော ဝုတ္တေသု ကာရဏေသု တတိယံ ကာရဏံ သန္ဓာယာဟ. န ခေါ သုခေန သုခန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသညီ ဟုတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ န အက္ကမိ, တသ္မာ အဟမ္ပိ သတ္ထာရာ သမာနစ္ဆန္ဒော ဘဝိဿာမီတိ မညမာနော ဧဝမာဟ.

326. “Đức Như Lai thương xót thế hệ sau” - câu này được vị Trưởng lão nói ra, nhắm đến lý do thứ ba trong số các lý do đã được nêu. Tại sao (vương tử) lại nói: “Bạch ngài, hạnh phúc không thể đạt được bằng hạnh phúc”? Vì nghĩ rằng bậc Chánh Đẳng Giác đã không dẫm lên do Ngài có tưởng về sự thực hành ép mình trong dục lạc, do đó, nghĩ rằng: “Ta cũng sẽ có cùng ý muốn với bậc Đạo Sư”, ông đã nói như vậy.

၃၂၇. သော ခေါ အဟန္တိအာဒိ ‘‘ယာဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ’’တိ တာဝ မဟာသစ္စကေ (မ. နိ. ၁.၃၆၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ပရံ ယာဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ အာသဝက္ခယာ ပါသရာသိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၇၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

327. Đoạn bắt đầu bằng “So kho ahaṃ” cho đến “cho đến canh cuối của đêm” nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Đại Saccaka (M. i. 364 trở đi). Từ đó trở đi, cho đến khi các lậu hoặc của nhóm năm vị được đoạn tận, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Bẫy Sập (M. i. 272 trở đi).

၃၄၃. အင်္ကုသဂယှေ သိပ္ပေတိ အင်္ကုသဂဟဏသိပ္ပေ. ကုသလော အဟန္တိ ဆေကော အဟံ. ကဿ ပနာယံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှီတိ? ပိတု သန္တိကေ, ပိတာပိဿ ပိတု သန္တိကေဝ ဥဂ္ဂဏှိ. ကောသမ္ဗိယံ ကိရ ပရန္တပရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ရာဇမဟေသီ ဂရုဘာရာ အာကာသတလေ ရညာ သဒ္ဓိံ ဗာလာတပံ တပ္ပမာနာ ရတ္တကမ္ဗလံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နာ ဟောတိ, ဧကော ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏော ‘‘မံသပေသီ’’တိ မညမာနော ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. သာ ‘‘ဆဍ္ဍေယျ မ’’န္တိ ဘယေန နိဿဒ္ဒါ အဟောသိ, သော တံ ပဗ္ဗတပါဒေ ရုက္ခဝိဋပေ ဌပေသိ. သာ ပါဏိဿရံ ကရောန္တီ မဟာသဒ္ဒမကာသိ. သကုဏော [Pg.224] ပလာယိ, တဿာ တတ္ထေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. တိယာမရတ္တိံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ကမ္ဗလံ ပါရုပိတွာ နိသီဒိ. တတော စ အဝိဒူရေ တာပသော ဝသတိ. သော တဿာ သဒ္ဒေန အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ရုက္ခမူလံ အာဂတော ဇာတိံ ပုစ္ဆိတွာ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ဩတာရေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ယာဂုံ ပါယေသိ. ဒါရကဿ မေဃဥတုဉ္စ ပဗ္ဗတဥတုဉ္စ ဂဟေတွာ ဇာတတ္တာ ဥဒေနောတိ နာမံ အကာသိ. တာပသော ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ ဒွေပိ ဇနေ ပေါသေသိ.

343. “Aṅkusagayhe sippe” nghĩa là trong nghệ thuật cầm móc câu. “Kusalo ahaṃ” nghĩa là “tôi thiện xảo”. Vị này đã học nghệ thuật này từ ai? Từ cha của mình, và cha của ông cũng đã học từ cha của mình. Nghe nói, ở Kosambī, một vị vua tên là Parantapa đã trị vì. Hoàng hậu đang mang thai nặng, đang ngồi sưởi nắng ban mai cùng với vua trên sân thượng, khoác một tấm chăn len màu đỏ. Một con chim hatthiliṅga, tưởng đó là một miếng thịt, đã quắp lấy bà và bay lên trời. Bà vì sợ rằng (con chim) có thể thả mình ra nên đã im lặng. Nó đã đặt bà trên một chạc cây ở chân núi. Bà vỗ tay và tạo ra tiếng động lớn. Con chim bay đi, và bà đã hạ sanh ngay tại đó. Suốt ba canh đêm, trong khi trời mưa, bà ngồi khoác tấm chăn len. Và không xa nơi đó, có một vị ẩn sĩ sống. Vị ấy, nghe tiếng động của bà, khi bình minh lên đã đến gốc cây, hỏi về dòng dõi của bà, rồi làm một cái thang, đưa bà xuống, dẫn về nơi ở của mình và cho bà uống cháo. Vì đứa bé được sinh ra trong tiết trời mưa (meghautu) và tiết trời núi (pabbatautu), ông đã đặt tên là Udena. Vị ẩn sĩ đã mang về các loại trái cây và nuôi dưỡng cả hai người.

သာ ဧကဒိဝသံ တာပသဿ အာဂမနဝေလာယ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ဣတ္ထိကုတ္တံ ဒဿေတွာ တာပသံ သီလဘေဒံ အာပါဒေသိ. တေသံ ဧကတော ဝသန္တာနံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ပရန္တပရာဇာ ကာလံ အကာသိ. တာပသော ရတ္တိဘာဂေ နက္ခတ္တံ ဩလောကေတွာ ရညော မတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘တုယှံ ရာဇာ မတော, ပုတ္တော တေ ကိံ ဣဓ ဝသိတုံ ဣစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ပေတ္တိကေ ရဇ္ဇေ ဆတ္တံ ဥဿာပေတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သာ ပုတ္တဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတုကာမတဉ္စဿ ဉတွာ တာပသဿ အာရောစေသိ. တာပသော စ ဟတ္ထိဂန္ထသိပ္ပံ ဇာနာတိ, ကုတောနေန လဒ္ဓံ? သက္ကဿ သန္တိကာ. ပုဗ္ဗေ ကိရဿ သက္ကော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ‘‘ကေန ကိလမထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဟတ္ထိပရိဿယော အတ္ထီ’’တိ အာရောစေသိ. တဿ သက္ကော ဟတ္ထိဂန္ထဉ္စေဝ ဝီဏကဉ္စ ဒတွာ ‘‘ပလာပေတုကာမတာယ သတိ ဣမံ တန္တိံ ဝါဒေတွာ ဣမံ သိလောကံ ဝဒေယျာထ, ပက္ကောသိတုကာမတာယ သတိ ဣမံ သိလောကံ ဝဒေယျာထာ’’တိ အာဟ. တာပသော တံ သိပ္ပံ ကုမာရဿ အဒါသိ. သော ဧကံ ဝဋရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ ဟတ္ထီသု အာဂတေသု တန္တိံ ဝါဒေတွာ သိလောကံ ဝဒတိ, ဟတ္ထီ ဘီတာ ပလာယိံသု.

Vào một ngày nọ, bà ấy đã ra đón vị ẩn sĩ vào lúc vị ấy đến, đã biểu lộ cử chỉ của người nữ, và đã khiến vị ẩn sĩ bị phá giới. Trong khi hai người họ đang sống chung với nhau, thời gian trôi qua, vua Parantapa đã băng hà. Vị ẩn sĩ vào ban đêm đã quan sát các vì sao, biết được việc nhà vua đã băng hà, bèn hỏi: “Nhà vua của bà đã băng hà rồi. Con trai của bà muốn sống ở đây, hay là muốn dựng lọng báu ở vương quốc của thân phụ?” Bà ấy đã kể lại toàn bộ câu chuyện của người con trai từ lúc ban đầu, biết được rằng người con có ý muốn dựng lọng báu, rồi đã trình lại cho vị ẩn sĩ. Và vị ẩn sĩ biết được kỹ thuật về sách luận voi. Kỹ thuật này vị ấy đã nhận được từ đâu? Từ nơi của Sakka. Tương truyền, thuở trước, Sakka đã đến hầu hạ vị ấy và đã hỏi: “Ngài mệt nhọc vì điều gì?” Vị ấy đã trình lại rằng: “Có sự nguy hiểm về loài voi.” Sakka đã trao cho vị ấy sách luận về voi và cây đàn tỳ-bà rồi đã nói: “Khi có ý muốn xua đuổi, hãy gảy dây đàn này và đọc bài kệ này. Khi có ý muốn gọi đến, hãy đọc bài kệ này.” Vị ẩn sĩ đã truyền lại kỹ thuật ấy cho vị hoàng tử. Vị ấy đã trèo lên một cây đa, khi các con voi đã đến, vị ấy gảy dây đàn và đọc bài kệ. Các con voi đã hoảng sợ và đã bỏ chạy.

သော သိပ္ပဿ အာနုဘာဝံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ ပက္ကောသနသိပ္ပံ ပယောဇေသိ. ဇေဋ္ဌကဟတ္ထီ အာဂန္တွာ ခန္ဓံ ဥပနာမေသိ. သော တဿ ခန္ဓဂတော ယုဒ္ဓသမတ္ထေ တရုဏဟတ္ထီ ဥစ္စိနိတွာ ကမ္ဗလဉ္စ မုဒ္ဒိကဉ္စ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ နိက္ခန္တော အနုပုဗ္ဗေန တံ တံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ – ‘‘အဟံ ရညော ပုတ္တော, သမ္ပတ္တိံ အတ္ထိကာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဇနသင်္ဂဟံ ကတွာ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ – ‘‘အဟံ ရညော ပုတ္တော, မယှံ ဆတ္တံ ဒေထာ’’တိ အသဒ္ဒဟန္တာနံ ကမ္ဗလဉ္စ မုဒ္ဒိကဉ္စ ဒဿေတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေသိ. သော ဟတ္ထိဝိတ္တကော ဟုတွာ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ သုန္ဒရော ဟတ္ထီ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ဂန္တွာ ဂဏှာတိ. စဏ္ဍပဇ္ဇောတော [Pg.225] ‘‘တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကဋ္ဌဟတ္ထိံ ပယောဇေတွာ တဿ အန္တော ယောဓေ နိသီဒါပေတွာ တံ ဟတ္ထိံ ဂဟဏတ္ထာယ အာဂတံ ဂဏှိတွာ တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဟဏတ္ထာယ ဓီတရံ ဥယျောဇေသိ. သော တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတွာ တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံယေဝ အဂမာသိ. တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပန္နော အယံ ဗောဓိရာဇကုမာရော အတ္တနော ပိတု သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိ.

Vị ấy biết được năng lực của kỹ thuật ấy, vào ngày hôm sau đã sử dụng kỹ thuật gọi voi đến. Con voi đầu đàn đã đến và đã cúi cổ xuống. Vị ấy ngồi trên cổ của con voi ấy, đã tuyển chọn những con voi trẻ có khả năng chiến đấu, đã lấy tấm mền len và chiếc nhẫn, đã đảnh lễ cha mẹ rồi đã ra đi. Vị ấy đã tuần tự đi vào các làng mạc, đã tập hợp dân chúng bằng cách nói rằng: “Ta là con trai của nhà vua. Những ai muốn có tài sản hãy đến đây.” Vị ấy đã bao vây thành phố rồi tuyên bố: “Ta là con trai của nhà vua. Hãy trao lọng báu cho ta.” Vị ấy đã cho những người không tin tưởng xem tấm mền len và chiếc nhẫn, rồi đã dựng lọng báu. Vị ấy đã trở thành người thích thú về voi, khi được nói rằng: “Ở địa điểm kia có con voi tốt,” vị ấy đã đi đến và bắt lấy. Vua Caṇḍapajjota đã nghĩ rằng: “Ta sẽ chiếm lấy kỹ thuật ở nơi của vị ấy,” rồi đã cho làm một con voi bằng gỗ, đã cho các binh sĩ ngồi ở bên trong con voi ấy, đã bắt lấy vị vua (Utena) đến để bắt con voi ấy, rồi đã phái con gái đến để học lấy kỹ thuật ở nơi của vị ấy. Vị ấy đã chung sống với nàng, đã bắt lấy nàng rồi đã đi về chính thành phố của mình. Hoàng tử Bodhi này, người đã sanh ra trong bụng của nàng, đã học lấy kỹ thuật ở nơi của thân phụ mình.

၃၄၄. ပဓာနိယင်္ဂါနီတိ ပဓာနံ ဝုစ္စတိ ပဒဟနဘာဝေါ, ပဓာနမဿ အတ္ထီတိ ပဓာနိယော. ပဓာနိယဿ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါနီတိ ပဓာနိယင်္ဂါနိ. သဒ္ဓေါတိ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော. သာ ပနေသာ အာဂမနသဒ္ဓါ အဓိဂမသဒ္ဓါ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ ပသာဒသဒ္ဓါတိ စတုဗ္ဗိဓာ. တတ္ထ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ အာဂတတ္တာ အာဂမနသဒ္ဓါ နာမ. အရိယသာဝကာနံ ပဋိဝေဓေန အဓိဂတတ္တာ အဓိဂမသဒ္ဓါ နာမ. ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဝုတ္တေ အစလဘာဝေန ဩကပ္ပနံ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ နာမ. ပသာဒုပ္ပတ္တိ ပသာဒသဒ္ဓါ နာမ, ဣဓ ပန ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. ဗောဓိန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ. တံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ တထာဂတေနာတိ သဒ္ဒဟတိ, ဒေသနာသီသမေဝ စေတံ, ဣမိနာ ပန အင်္ဂေန တီသုပိ ရတနေသု သဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. ယဿ ဟိ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒေါ ဗလဝါ, တဿ ပဓာနံ ဝီရိယံ ဣဇ္ဈတိ.

344. Về các chi phần của sự tinh cần: Sự tinh cần được gọi là trạng thái nỗ lực. Vị ấy có sự tinh cần nên là người tinh cần. Các chi phần của vị tỳ-khưu tinh cần là các chi phần của sự tinh cần. Về người có đức tin: Là người thành tựu đức tin. Và đức tin này có bốn loại là: āgamanasaddhā (đức tin do theo đến), adhigamasaddhā (đức tin do chứng đắc), okappanasaddhā (đức tin do xác tín), và pasādasaddhā (đức tin do trong sạch). Trong ấy, đức tin của các vị Toàn Giác Bồ-tát được gọi là āgamanasaddhā vì đã theo đến kể từ lúc phát nguyện. Đức tin của các vị Thánh đệ tử được gọi là adhigamasaddhā vì đã được chứng đắc bằng sự thấu triệt. Khi được nói đến Phật, Pháp, Tăng, sự xác tín với trạng thái không bị lay chuyển được gọi là okappanasaddhā. Sự phát sanh lòng trong sạch được gọi là pasādasaddhā. Và ở đây, okappanasaddhā được chủ trương. Về sự giác ngộ: Là trí tuệ của bốn đạo. Vị ấy tin rằng: “Điều ấy đã được đức Như Lai khéo thấu triệt.” Và điều này chỉ là phần đứng đầu của bài thuyết giảng. Hơn nữa, do chi phần này, đức tin ở nơi ba ngôi báu được chủ trương. Thật vậy, vị nào có lòng trong sạch mạnh mẽ ở nơi các bậc như đức Phật, sự tinh cần của vị ấy được thành tựu.

အပ္ပာဗာဓောတိ အရောဂေါ. အပ္ပာတင်္ကောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. သမဝေပါကိနိယာတိ သမဝိပါစနိယာ. ဂဟဏိယာတိ ကမ္မဇတေဇောဓာတုယာ. နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယာတိ အတိသီတဂဟဏိကော ဟိ သီတဘီရူ ဟောတိ, အစ္စုဏှဂဟဏိကော ဥဏှဘီရူ, တေသံ ပဓာနံ န ဣဇ္ဈတိ. မဇ္ဈိမဂဟဏိကဿ ဣဇ္ဈတိ. တေနာဟ ‘‘မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယာ’’တိ. ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာတိ ယထာဘူတံ အတ္တနော အဂုဏံ ပကာသေတာ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂန္တုံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ သမတ္ထာယ, ဧတေန ပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဝုတ္တံ. အရိယာယာတိ ပရိသုဒ္ဓါယ. နိဗ္ဗေဓိကာယာတိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗေ လောဘက္ခန္ဓာဒယော နိဗ္ဗိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာယ. သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ယံ ဒုက္ခံ ခီယတိ, တဿ ဒုက္ခဿ ခယဂါမိနိယာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဝိပဿနာပညာဝ ကထိတာ. ဒုပ္ပညဿ ဟိ ပဓာနံ န ဣဇ္ဈတိ. ဣမာနိ စ ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကိယာနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

Về ít bệnh: Là không có bệnh. Về ít khổ: Là không có khổ. Về tiêu hóa đều: Là tiêu hóa đồng đều. Về cơ quan tiêu hóa: Là (thành tựu) với hỏa giới phát sanh từ nghiệp. Về không quá lạnh, không quá nóng: Thật vậy, người có sự tiêu hóa quá lạnh thì sợ lạnh, người có sự tiêu hóa quá nóng thì sợ nóng, sự tinh cần của những người ấy không được thành tựu. Sự tinh cần của người có sự tiêu hóa vừa phải thì được thành tựu. Do đó, ngài đã nói: “Vừa phải, thích hợp cho sự tinh cần.” Về người bộc lộ bản thân như thật: Là người trình bày khuyết điểm của mình như thật. Về trí tuệ đi đến sanh diệt: Là trí tuệ có khả năng đi đến và xác định sự sanh và sự diệt. Do điều này, trí tuệ sanh diệt, là trí tuệ nắm bắt năm mươi đặc điểm, đã được nói đến. Về Thánh: Là trong sạch. Về trí tuệ thể nhập: Là trí tuệ có khả năng thể nhập các uẩn tham v.v... vốn chưa được thể nhập trước đây. Về trí tuệ đi đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh: Do sự từ bỏ các phiền não bằng phương cách tương ứng, khổ nào được đoạn tận, trí tuệ đi đến sự đoạn tận của khổ ấy. Như vậy, do tất cả các từ này, chỉ có trí tuệ minh sát đã được nói đến. Thật vậy, sự tinh cần của người có trí tuệ thấp kém không được thành tựu. Và năm chi phần của sự tinh cần này chỉ nên được biết là thuộc về hiệp thế.

၃၄၅. သာယမနုသိဋ္ဌော [Pg.226] ပါတော ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတီတိ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အနုသိဋ္ဌော အရုဏုဂ္ဂမနေ ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတိ. ပါတမနုသိဋ္ဌော သာယန္တိ အရုဏုဂ္ဂမနေ အနုသိဋ္ဌော သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယံ. အယဉ္စ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ဝုတ္တာ. ဒန္ဓပညော ဟိ နေယျပုဂ္ဂလော သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တိက္ခပညော ဧကဒိဝသေန, သေသဒိဝသေ မဇ္ဈိမပညာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော အဟော ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာတိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနံ ဥဠာရတာယ ဓမ္မဿ စ သွာက္ခာတတာယ ပါတော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သာယံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ပသံသန္တော ဧဝမာဟ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော.

345. “Người được chỉ dạy vào buổi chiều, sẽ chứng đắc pháp đặc biệt vào buổi sáng” có nghĩa là: người được chỉ dạy khi mặt trời đã lặn, sẽ chứng đắc pháp đặc biệt vào lúc rạng đông. “Người được chỉ dạy vào buổi sáng, (sẽ chứng đắc) vào buổi chiều” có nghĩa là: người được chỉ dạy vào lúc rạng đông, sẽ chứng đắc vào lúc mặt trời lặn. Vả lại, bài pháp này được thuyết giảng tùy theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt. Thật vậy, hạng người cần được dẫn dắt có trí tuệ chậm lụt, sau bảy ngày sẽ đắc quả A-la-hán; người có trí tuệ sắc bén, sau một ngày; vào những ngày còn lại, nên hiểu là tùy theo căn cơ của người có trí tuệ bậc trung. “Ôi, Đức Phật! Ôi, Giáo pháp! Ôi, sự khéo thuyết của Giáo pháp!” có nghĩa là: bởi vì sự cao cả của Đức Phật và Giáo pháp, và vì sự khéo thuyết của Giáo pháp, nên sau khi được giảng đề mục thiền vào buổi sáng, đến buổi chiều liền đắc quả A-la-hán. Do đó, (vương tử) tán thán và đã thốt lên như vậy. Yatra hi nāma là một bất biến từ (nipāta) có nghĩa là kinh ngạc.

၃၄၆. ကုစ္ဆိမတီတိ အာပန္နသတ္တာ. ယော မေ အယံ, ဘန္တေ, ကုစ္ဆိဂတောတိ ကိံ ပနေဝံ သရဏံ ဂဟိတံ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. အစိတ္တကသရဏဂမနံ နာမ နတ္ထိ, အာရက္ခော ပနဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ. အထ နံ ယဒါ မဟလ္လကကာလေ မာတာပိတရော, – ‘‘တာတ, ကုစ္ဆိဂတမေဝ တံ သရဏံ ဂဏှာပယိမှာ’’တိ သာရေန္တိ, သော စ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘အဟံ သရဏံ ဂတော ဥပါသကော’’တိ သတိံ ဥပ္ပာဒေတိ, တဒါ သရဏံ ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

346. Kucchimatī là người phụ nữ mang thai. “Bạch ngài, đứa con này của con đang ở trong bụng,” (vương tử hỏi) “như vậy có được xem là đã quy y Tam bảo không?” Không được. Không có cái gọi là quy y Tam bảo mà không có tâm, tuy nhiên sự bảo hộ vẫn có mặt cho đứa bé ấy. Về sau, khi đứa bé đã lớn, cha mẹ nhắc nhở rằng: “Này con, chúng ta đã cho con quy y Tam bảo ngay khi con còn trong bụng mẹ.” Và đứa con ấy, sau khi ghi nhận, đã khởi lên niệm rằng: “Ta là một cận sự nam đã quy y Tam bảo.” Khi ấy, việc quy y mới được xem là thành tựu. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Của Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Vương tử Bodhi đã kết thúc.

၆. အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Phần giải thích kinh Aṅgulimāla

၃၄၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အင်္ဂုလိမာလသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုလီနံ မာလံ ဓာရေတီတိ ကသ္မာ ဓာရေတိ? အာစရိယဝစနေန. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

347. Kinh (bắt đầu bằng) Evaṃ me sutaṃ là kinh Aṅgulimāla. Trong đó, (Aṅgulimāla có nghĩa là) người đeo vòng hoa kết bằng những ngón tay. Tại sao lại đeo? (Vì) lời của thầy. Về việc ấy, đây là câu chuyện tuần tự –

အယံ ကိရ ကောသလရညော ပုရောဟိတဿ မန္တာဏိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ဗြာဟ္မဏိယာ ရတ္တိဘာဂေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနကာလေ သကလနဂရေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု, ရညော မင်္ဂလသကုန္တောပိ သိရိသယနေ ဌပိတာ အသိလဋ္ဌိပိ [Pg.227] ပဇ္ဇလိ. ဗြာဟ္မဏော နိက္ခမိတွာ နက္ခတ္တံ ဩလောကေန္တော စောရနက္ခတ္တေန ဇာတောတိ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ သုခသေယျဘာဝံ ပုစ္ဆိ.

Nghe nói, vị này đã tái sanh trong bụng của bà-la-môn nữ tên là Mantāṇī, vợ của vị quốc sư của vua xứ Kosala. Vào ban đêm, bà-la-môn nữ có dấu hiệu chuyển dạ. Vào lúc vị ấy ra khỏi bụng mẹ, tất cả vũ khí trong thành đều rực sáng, thanh gươm báu của vua được đặt trên giường báu cũng rực sáng. Vị bà-la-môn đi ra ngoài, nhìn các vì sao và biết rằng (con trai mình) sinh ra dưới chòm sao Kẻ Cướp, liền đến gặp vua và hỏi thăm vua có an giấc không.

ရာဇာ ‘‘ကုတော, မေ အာစရိယ, သုခသေယျာ? မယှံ မင်္ဂလာဝုဓံ ပဇ္ဇလိ, ရဇ္ဇဿ ဝါ ဇီဝိတဿ ဝါ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ မညေ’’တိ. မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, မယှံ ဃရေ ကုမာရော ဇာတော, တဿာနုဘာဝေန န ကေဝလံ တုယှံ နိဝေသနေ, သကလနဂရေပိ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိတာနီတိ. ကိံ ဘဝိဿတိ အာစရိယာတိ? စောရော ဘဝိဿတိ မဟာရာဇာတိ. ကိံ ဧကစောရကော, ဥဒါဟု ရဇ္ဇဒူသကော စောရောတိ? ဧကစောရကော ဒေဝါတိ. ဧဝံ ဝတွာ စ ပန ရညော မနံ ဂဏှိတုကာမော အာဟ – ‘‘မာရေထ နံ ဒေဝါ’’တိ. ဧကစောရကော သမာနော ကိံ ကရိဿတိ? ကရီသသဟဿခေတ္တေ ဧကသာလိသီသံ ဝိယ ဟောတိ, ပဋိဇဂ္ဂထ နန္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏံ ဂဏှန္တာ သယနေ ဌပိတမင်္ဂလအသိလဋ္ဌိ, ဆဒနေ ဌပိတာ သရာ, ကပ္ပာသပိစုမှိ ဌပိတံ တာလဝဏ္ဋကရဏသတ္ထကန္တိ ဧတေ ပဇ္ဇလန္တာ ကိဉ္စိ န ဟိံသိံသု, တသ္မာ အဟိံသကောတိ နာမံ အကံသု. တံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏကာလေ တက္ကသီလံ ပေသယိံသု.

Vua nói: “Thưa thầy, làm sao tôi có thể an giấc được? Vũ khí báu của tôi rực sáng, tôi nghĩ rằng sẽ có hiểm họa cho vương quốc hoặc cho mạng sống của tôi.” (Vị bà-la-môn nói:) “Tâu đại vương, xin đừng sợ hãi. Ở nhà tôi có một bé trai vừa chào đời, chính nhờ uy lực của đứa bé ấy mà vũ khí không chỉ trong cung điện của ngài, mà trong cả thành phố đều rực sáng.” “Thưa thầy, điều gì sẽ xảy ra?” “Tâu đại vương, nó sẽ trở thành một tên cướp.” “Là một tên cướp đơn độc, hay là một tên cướp phá hoại vương quốc?” “Tâu thiên tử, là một tên cướp đơn độc.” Vả lại, sau khi nói vậy, vì muốn lấy lòng vua, ông nói: “Tâu thiên tử, xin hãy giết nó đi.” (Vua nói:) “Là một tên cướp đơn độc thì làm được gì? Nó cũng giống như một bông lúa trên một cánh đồng một ngàn karīsa. Hãy nuôi nấng nó đi.” Khi đặt tên cho đứa bé, (họ thấy rằng) thanh gươm báu đặt trên giường, những mũi tên đặt trên mái nhà, con dao nhỏ dùng để làm quạt lá cọ đặt trong đống bông gòn, những thứ này dù rực sáng nhưng không làm hại ai cả, vì vậy, họ đặt tên cho cậu là Ahiṃsaka (Vô Hại). Khi đến tuổi học nghề, họ gửi cậu đến Takkasīla.

သော ဓမ္မန္တေဝါသိကော ဟုတွာ သိပ္ပံ ပဋ္ဌပေသိ. ဝတ္တသမ္ပန္နော ကိံကာရပဋိဿာဝီ မနာပစာရီ ပိယဝါဒီ အဟောသိ. သေသအန္တေဝါသိကာ ဗာဟိရကာ အဟေသုံ. တေ – ‘‘အဟိံသကမာဏဝကဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ န ပညာယာမ, ကထံ နံ ဘိန္ဒေယျာမာ’’တိ? နိသီဒိတွာ မန္တယန္တာ – ‘‘သဗ္ဗေဟိ အတိရေကပညတ္တာ ဒုပ္ပညောတိ. န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဝတ္တသမ္ပန္နတ္တာ ဒုဗ္ဗတ္တောတိ. န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဇာတိသမ္ပန္နတ္တာ ဒုဇ္ဇာတောတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ကိန္တိ ကရိဿာမာ’’တိ? တတော ဧကံ ခရမန္တံ မန္တယိံသု ‘‘အာစရိယဿ အန္တရံ ကတွာ နံ ဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ တယော ရာသီ ဟုတွာ ပဌမံ ဧကစ္စေ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကိံ တာတာတိ? ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဧကာ ကထာ သုယျတီတိ. ကိံ တာတာတိ? အဟိံသကမာဏဝေါ တုမှာကံ အန္တရေ ဒုဗ္ဘတီတိ မညာမာတိ. အာစရိယော သန္တဇ္ဇေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ ဝသလာ, မာ မေ ပုတ္တံ မယှံ အန္တရေ ပရိဘိန္ဒထာ’’တိ နိဋ္ဌုဘိ. တတော ဣတရေ, အထ ဣတရေဟိ တယောပိ ကောဋ္ဌာသာ အာဂန္တွာ တထေဝ ဝတွာ – ‘‘အမှာကံ အသဒ္ဒဟန္တာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု.

Cậu ấy trở thành một đệ tử nội trú và bắt đầu học nghề. Cậu ấy chu toàn bổn phận, luôn vâng lời, có hạnh kiểm tốt và lời nói dễ mến. Các đệ tử còn lại trở thành những người ngoài cuộc. Họ (bàn rằng): “Kể từ khi chàng thanh niên Ahiṃsaka đến, chúng ta không còn được chú ý nữa. Làm sao chúng ta có thể chia rẽ cậu ta (với thầy)?” Họ ngồi lại bàn bạc: “Vì cậu ta có trí tuệ vượt trội hơn tất cả, nên không thể nói cậu ta là người kém trí tuệ. Vì cậu ta chu toàn bổn phận, nên không thể nói cậu ta có hạnh kiểm xấu. Vì cậu ta xuất thân cao quý, nên không thể nói cậu ta có xuất thân thấp hèn. Chúng ta sẽ làm gì đây?” Sau đó, họ đã bàn một kế hoạch độc ác: “Chúng ta sẽ gây chia rẽ giữa cậu ta và thầy.” Họ chia thành ba nhóm. Đầu tiên, một nhóm đến gặp thầy, đảnh lễ và đứng một bên. Khi được hỏi: “Có chuyện gì vậy, các con?”, họ nói: “Chúng con nghe một tin đồn trong nhà này.” Khi được hỏi: “Các con nghe gì vậy?”, họ nói: “Chúng con nghĩ rằng chàng thanh niên Ahiṃsaka có hành vi xấu xa với (vợ) của thầy.” Vị thầy mắng nhiếc: “Đi đi, lũ tiện dân! Đừng chia rẽ đứa con của ta với ta,” nói rồi ông nhổ nước bọt. Sau đó, nhóm khác, rồi nhóm khác nữa, cả ba nhóm đều đến và nói y như vậy, (rồi nói thêm): “Nếu thầy không tin lời chúng con, xin hãy tự mình điều tra và tìm hiểu.”

အာစရိယော [Pg.228] သိနေဟေန ဝဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိ မညေ သန္ထဝေါ’’တိ ပရိဘိဇ္ဇိတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဃာတေမိ န’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဃာတေဿာမိ ‘ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အတ္တနော သန္တိကံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ အာဂတေ မာဏဝကေ ဒေါသံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’တိ. ပုန ကောစိ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ န အာဂမိဿတိ, ဧဝံ မေ လာဘော ပရိဟာယိဿတိ, အထ နံ သိပ္ပဿ ပရိယောသာနုပစာရောတိ ဝတွာ ဇင်္ဃသဟဿံ ဃာတေဟီတိ ဝက္ခာမိ. အဝဿံ ဧတ္ထ ဧကော ဥဋ္ဌာယ တံ ဃာတေဿတီ’’တိ.

Vị thầy, thấy họ nói với vẻ tha thiết, đã bị chia rẽ và nghĩ rằng: “Có lẽ có sự thân mật (giữa Ahiṃsaka và vợ ta).” Ông nghĩ: “Ta sẽ giết nó.” Rồi ông lại nghĩ: “Nếu ta giết nó, người ta sẽ nghe rằng ‘Vị thầy Disāpāmokkha, sau khi nổi giận với những thanh niên đến học nghề, đã đoạt mạng sống của họ.’ Khi đó, sẽ không còn ai đến học nghề nữa, và như vậy, lợi lộc của ta sẽ bị tổn giảm. Vậy thì, ta sẽ nói với nó rằng đây là nghi thức cuối cùng của việc học nghề và bảo nó: ‘Hãy giết một ngàn người.’ Chắc chắn trong số đó, sẽ có một người nổi lên và giết nó.”

အထ နံ အာဟ – ‘‘ဧဟိ တာတ ဇင်္ဃသဟဿံ ဃာတေဟိ, ဧဝံ တေ သိပ္ပဿ ဥပစာရော ကတော ဘဝိဿတီ’’တိ. မယံ အဟိံသကကုလေ ဇာတာ, န သက္ကာ အာစရိယာတိ. အလဒ္ဓုပစာရံ သိပ္ပံ ဖလံ န ဒေတိ တာတာတိ. သော ပဉ္စာဝုဓံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိံ ပဝိဋ္ဌော. အဋဝိံ ပဝိသနဋ္ဌာနေပိ အဋဝိမဇ္ဈေပိ အဋဝိတော နိက္ခမနဋ္ဌာနေပိ ဌတွာ မနုဿေ ဃာတေတိ. ဝတ္ထံ ဝါ ဝေဌနံ ဝါ န ဂဏှာတိ. ဧကော ဒွေတိ ဂဏိတမတ္တမေဝ ကရောန္တော ဂစ္ဆတိ, ဂဏနမ္ပိ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ပကတိယာပိ ပညဝါ ဧသ, ပါဏာတိပါတိနော ပန စိတ္တံ န ပတိဋ္ဌာတိ, တသ္မာ အနုက္ကမေန ဂဏနမ္ပိ န သလ္လက္ခေသိ, ဧကေကံ အင်္ဂုလိံ ဆိန္ဒိတွာ ဌပေတိ. ဌပိတဋ္ဌာနေ အင်္ဂုလိယော ဝိနဿန္တိ, တတော ဝိဇ္ဈိတွာ အင်္ဂုလီနံ မာလံ ကတွာ ဓာရေသိ, တေနေဝ စဿ အင်္ဂုလိမာလောတိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. သော သဗ္ဗံ အရညံ နိဿဉ္စာရမကာသိ, ဒါရုအာဒီနံ အတ္ထာယ အရညံ ဂန္တုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ.

Bấy giờ, vị ấy nói với chàng: 'Này con, hãy đến đây, hãy giết một ngàn người đi bộ, như vậy lễ nhập môn kỹ thuật của con sẽ được hoàn thành.' (Chàng thưa:) 'Thưa thầy, chúng con sanh ra trong dòng dõi Ahiṃsaka (bất hại), không thể làm được.' (Vị ấy nói:) 'Này con, kỹ thuật mà chưa được làm lễ nhập môn thì không cho kết quả.' Chàng bèn lấy năm thứ vũ khí, đảnh lễ thầy rồi đi vào rừng. Chàng đứng ở nơi đi vào rừng, ở giữa rừng, và ở nơi đi ra khỏi rừng để giết người. Chàng không lấy y phục hay khăn đội đầu. Chàng đi, chỉ làm việc đếm: 'một, hai,' chàng cũng không học cách đếm. Vốn dĩ chàng là người có trí tuệ, nhưng tâm của người sát sanh thì không an trú, vì thế dần dần chàng cũng không ghi nhận được số đếm, chàng chặt từng ngón tay một rồi cất giữ. Ở nơi cất giữ, các ngón tay bị hư hoại, do đó, chàng xâu các ngón tay thành một vòng hoa rồi đeo lấy, chính vì thế mà danh xưng Aṅgulimāla (Vòng Hoa Ngón Tay) đã khởi lên cho chàng. Chàng đã làm cho cả khu rừng không có người qua lại, không có ai có khả năng đi vào rừng vì mục đích lấy củi gỗ v.v...

ရတ္တိဘာဂေ အန္တောဂါမမ္ပိ အာဂန္တွာ ပါဒေန ပဟရိတွာ ဒွါရံ ဥဂ္ဃာတေတိ. တတော သယိတေယေဝ မာရေတွာ ဧကော ဧကောတိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဂါမော ဩသရိတွာ နိဂမေ အဋ္ဌာသိ, နိဂမော နဂရေ. မနုဿာ တိယောဇနတော ပဋ္ဌာယ ဃရာနိ ပဟာယ ဒါရကေ ဟတ္ထေသု ဂဟေတွာ အာဂမ္မ သာဝတ္ထိံ ပရိဝါရေတွာ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ – ‘‘စောရော, တေ ဒေဝ, ဝိဇိတေ အင်္ဂုလိမာလော နာမာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ကန္ဒန္တိ. ဘဂ္ဂဝေါ ‘‘မယှံ ပုတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ – ဘောတိ အင်္ဂုလိမာလော နာမ စောရော ဥပ္ပန္နော, သော န အညော, တဝ ပုတ္တော အဟိံသကကုမာရော. ဣဒါနိ ရာဇာ တံ ဂဏှိတုံ နိက္ခမိဿတိ, ကိံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ? ဂစ္ဆ [Pg.229] သာမိ, ပုတ္တံ မေ ဂဟေတွာ ဧဟီတိ. နာဟံ ဘဒ္ဒေ ဥဿဟာမိ, စတူသု ဟိ ဇနေသု ဝိဿာသော နာမ နတ္ထိ, စောရော မေ ပုရာဏသဟာယောတိ အဝိဿာသနီယော, သာခါ မေ ပုရာဏသန္ထတာတိ အဝိဿာသနီယာ, ရာဇာ မံ ပူဇေတီတိ အဝိဿာသနီယော, ဣတ္ထီ မေ ဝသံ ဂတာတိ အဝိဿာသနီယာတိ. မာတု ဟဒယံ ပန မုဒုကံ ဟောတိ. တသ္မာ အဟံ ပန ဂန္တွာ မယှံ ပုတ္တံ အာနေဿာမီတိ နိက္ခန္တာ.

Vào ban đêm, y cũng vào trong làng, dùng chân đá tung cửa ra. Sau đó, y giết những người đang ngủ, rồi lấy (ngón tay) từng người một mà đi. Dân làng bỏ đi, đến ở thị trấn; dân thị trấn (bỏ đi), đến ở thành phố. Dân chúng từ khoảng cách ba do-tuần, bỏ nhà cửa, tay dắt con nhỏ, đến vây quanh thành Sāvatthī, dựng trại, rồi tụ tập tại sân vua, vừa nói những lời như: 'Tâu Đại vương, trong xứ của ngài có tên cướp tên là Aṅgulimāla,' vừa khóc lóc. Vị Bà-la-môn Bhaggava, biết rằng: 'Đó hẳn là con trai của ta,' bèn nói với bà vợ: 'Này bà, tên cướp tên là Aṅgulimāla đã xuất hiện. Hắn không phải ai khác, chính là con trai bà, chàng trai Ahiṃsaka. Bây giờ đức vua sẽ ra đi để bắt nó. Phải làm sao đây?' (Bà vợ nói:) 'Thưa ông, ông hãy đi bắt con tôi về đây.' (Ông chồng đáp:) 'Này bà, tôi không dám. Vì rằng không có sự tin tưởng nơi bốn hạng người: không nên tin tưởng tên cướp vì nghĩ 'hắn là bạn cũ của ta'; không nên tin tưởng cành cây vì nghĩ 'đó là chỗ ta từng ngồi'; không nên tin tưởng nhà vua vì nghĩ 'vua kính trọng ta'; không nên tin tưởng người phụ nữ vì nghĩ 'nàng thuộc về ta.' Tuy nhiên, trái tim người mẹ thì mềm yếu. Vì thế, (bà nghĩ:) 'Ta sẽ đi và đưa con ta về,' rồi bà lên đường.

တံဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အင်္ဂုလိမာလံ ဒိသွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဧတဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတိ. အဂါမကေ အရညေ ဌိတော စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ သုတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆ အဘိညာ သစ္ဆိကရိဿတိ. သစေ န ဂမိဿာမိ, မာတရိ အပရဇ္ဈိတွာ အနုဒ္ဓရဏီယော ဘဝိဿတိ, ကရိဿာမိဿ သင်္ဂဟ’’န္တိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော တံ သင်္ဂဏှိတုကာမော ဝိဟာရာ နိက္ခမိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Và vào ngày hôm ấy, Đức Thế Tôn vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, đã nhìn thấy Aṅgulimāla và nghĩ rằng: 'Nếu ta đến, y sẽ được an lành. Khi đang ở trong khu rừng không có làng mạc, sau khi nghe một bài kệ bốn câu, y sẽ xuất gia nơi ta và chứng đắc sáu pháp thần thông. Nếu ta không đến, y sẽ phạm tội với mẹ và sẽ không thể được cứu vớt. Ta sẽ tế độ cho y.' Nghĩ vậy, vào buổi sáng, Ngài đắp y, vào thành khất thực, sau khi đã thọ thực xong, với ý muốn tế độ cho y, Ngài đã đi ra khỏi tu viện. Để trình bày ý nghĩa này, đoạn văn bắt đầu bằng 'Atha kho bhagavā...' đã được nói đến.

၃၄၈. သင်္ကရိတွာ သင်္ကရိတွာတိ သင်္ကေတံ ကတွာ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဟုတွာ. ဟတ္ထတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဟတ္ထေ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂစ္ဆန္တိ. ကိံ ပန တေ ဘဂဝန္တံ သဉ္ဇာနိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ အသဉ္ဇာနိတွာတိ? အသဉ္ဇာနိတွာ. အညာတကဝေသေန ဟိ ဘဂဝါ ဧကကောဝ အဂမာသိ. စောရောပိ တသ္မိံ သမယေ ဒီဃရတ္တံ ဒုဗ္ဘောဇနေန စ ဒုက္ခသေယျာယ စ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟောတိ. ကိတ္တကာ ပနာနေန မနုဿာ မာရိတာတိ? ဧကေနူနသဟဿံ. သော ပန ဣဒါနိ ဧကံ လဘိတွာ သဟဿံ ပူရေဿတီတိ သညီ ဟုတွာ ယမေဝ ပဌမံ ပဿာမိ, တံ ဃာတေတွာ ဂဏနံ ပူရေတွာ သိပ္ပဿ ဥပစာရံ ကတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ နှာယိတွာ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ မာတာပိတရော ပဿိဿာမီတိ အဋဝိမဇ္ဈတော အဋဝိမုခံ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ ဌိတောဝ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

348. 'Saṅkaritvā saṅkaritvā' nghĩa là hẹn với nhau rồi đi thành từng nhóm. 'Hatthatthaṃ gacchanti' nghĩa là họ đi đến chỗ chết, đến chỗ hủy diệt trong tay của y. Vậy, họ nói như vậy là vì nhận ra Đức Thế Tôn hay không nhận ra? (Đáp:) Vì không nhận ra. Bởi vì Đức Thế Tôn đã đi một mình trong một dáng vẻ không ai biết. Vào lúc ấy, tên cướp cũng đang chán nản vì lâu ngày ăn uống thiếu thốn và ngủ nghỉ khổ sở. Vậy y đã giết bao nhiêu người? (Đáp:) Một ngàn người thiếu một. Lúc bấy giờ, y có ý nghĩ rằng: 'Bây giờ, nếu ta có được một người nữa thì sẽ đủ một ngàn.' Y nghĩ: 'Người nào ta thấy đầu tiên, ta sẽ giết người đó để cho đủ số một ngàn, làm lễ nhập môn cho kỹ thuật, rồi cạo râu tóc, tắm rửa, thay y phục mới, và sẽ đi thăm cha mẹ.' Nghĩ vậy, y đi từ giữa rừng ra đến bìa rừng, đứng ở một nơi, và đã nhìn thấy Đức Thế Tôn. Để trình bày ý nghĩa này, đoạn văn bắt đầu bằng 'Addasā kho...' đã được nói đến.

ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသီတိ မဟာပထဝိံ ဥမ္မိယော ဥဋ္ဌပေန္တော ဝိယ သံဟရိတွာ အပရဘာဂေ အက္ကမတိ, ဩရဘာဂေ ဝလိယော နိက္ခမန္တိ, အင်္ဂုလိမာလော သရက္ခေပမတ္တံ မုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ ပုရတော မဟန္တံ အင်္ဂဏံ ဒဿေတွာ သယံ မဇ္ဈေ ဟောတိ, စောရော အန္တေ. သော ‘‘ဣဒါနိ နံ ပါပုဏိတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗထာမေန ဓာဝတိ. ဘဂဝါ အင်္ဂဏဿ ပါရိမန္တေ [Pg.230] ဟောတိ, စောရော မဇ္ဈေ. သော ‘‘ဧတ္ထ နံ ပါပုဏိတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ဓာဝတိ. ဘဂဝါ တဿ ပုရတော မာတိကံ ဝါ ထလံ ဝါ ဒဿေတိ, ဧတေနုပါယေန တီဏိ ယောဇနာနိ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. စောရော ကိလမိ, မုခေ ခေဠော သုဿိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စိံသု. အထဿ ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော’’တိ ဧတဒဟောသိ. မိဂမ္ပီတိ မိဂံ ကသ္မာ ဂဏှာတိ? ဆာတသမယေ အာဟာရတ္ထံ. သော ကိရ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ဃဋ္ဋေတွာ မိဂေ ဥဋ္ဌာပေတိ. တတော စိတ္တရုစိယံ မိဂံ အနုဗန္ဓန္တော ဂဏှိတွာ ပစိတွာ ခါဒတိ. ပုစ္ဆေယျန္တိ ယေန ကာရဏေနာယံ ဂစ္ဆန္တောဝ ဌိတော နာမ, အဟဉ္စ ဌိတောဝ အဋ္ဌိတော နာမ, ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ တံ ကာရဏံ ပုစ္ဆေယျန္တိ အတ္ထော.

'Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi' nghĩa là Ngài cuộn mặt đất lại như thể làm dấy lên những con sóng, rồi bước đi ở phần phía sau, còn những nếp gấp hiện ra ở phần phía trước, Aṅgulimāla đi mà không vượt qua được khoảng cách một tầm tên bắn. Đức Thế Tôn cho hiện ra một khoảng sân rộng lớn ở phía trước, Ngài ở giữa, còn tên cướp ở cuối. Y nghĩ: 'Bây giờ ta sẽ đuổi kịp và bắt lấy vị Sa-môn này,' rồi y chạy hết sức mình. Đức Thế Tôn ở bờ bên kia của khoảng sân, còn tên cướp ở giữa. Y nghĩ: 'Tại đây ta sẽ đuổi kịp và bắt lấy vị ấy,' rồi y chạy thật nhanh. Đức Thế Tôn cho hiện ra một con mương hoặc một gò đất ở phía trước y. Bằng phương tiện này, Ngài đã đi được ba do-tuần. Tên cướp trở nên mệt mỏi, nước bọt trong miệng khô lại, mồ hôi tuôn ra từ nách. Bấy giờ, y suy nghĩ: 'Thật là kỳ diệu thay!' 'Migampi' (ngay cả con nai): Tại sao y bắt nai? (Đáp:) Để làm thức ăn khi đói. Tương truyền rằng y đập vào một bụi cây để làm cho những con nai chạy ra. Sau đó, y đuổi theo con nai nào y thích, bắt lấy, nấu chín rồi ăn. 'Puccheyyaṃ' (ta sẽ hỏi): Ý nghĩa là: 'Vì lý do gì mà vị Sa-môn này đang đi mà lại được gọi là đứng lại, còn ta đang đứng mà lại được gọi là không đứng lại? Vậy thì, ta hãy hỏi vị Sa-môn này về lý do đó.'

၃၄၉. နိဓာယာတိ ယော ဝိဟိံသနတ္ထံ ဘူတေသု ဒဏ္ဍော ပဝတ္တယိတဗ္ဗော သိယာ, တံ နိဓာယ အပနေတွာ မေတ္တာယ ခန္တိယာ ပဋိသင်္ခါယ အဝိဟိံသာယ သာရဏီယဓမ္မေသု စ ဌိတော အဟန္တိ အတ္ထော. တုဝမဋ္ဌိတောသီတိ ပါဏေသု အသညတတ္တာ ဧတ္တကာနိ ပါဏသဟဿာနိ ဃာတေန္တဿ တဝ မေတ္တာ ဝါ ခန္တိ ဝါ ပဋိသင်္ခါ ဝါ အဝိဟိံသာ ဝါ သာရဏီယဓမ္မော ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ တုဝံ အဋ္ဌိတောသိ, ဣဒါနိ ဣရိယာပထေန ဌိတောပိ နိရယေ ဓာဝိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ပေတ္တိဝိသယေ အသုရကာယေ ဝါ ဓာဝိဿသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

349. Về câu "Nidhāya" (đã đặt xuống), ý nghĩa là: "Cây gậy nào đáng lẽ phải được sử dụng để hãm hại chúng sanh, ta đã đặt xuống, đã loại bỏ cây gậy ấy, và ta đang an trú trong tâm từ, trong sự nhẫn nại, trong sự thẩm sát, trong sự không hãm hại, và trong các pháp đáng ghi nhớ". Về câu "Tuvam aṭṭhito'si" (ngươi không an trú), ý nghĩa là: "Vì không có sự thu thúc đối với chúng sanh, ngươi, kẻ đã giết hằng ngàn sinh mạng như thế, không có tâm từ, hoặc nhẫn nại, hoặc thẩm sát, hoặc không hãm hại, hoặc pháp đáng ghi nhớ nào cả. Vì thế, ngươi không phải là người an trú. Bây giờ, dù ngươi đang đứng yên trong oai nghi, ngươi sẽ phải chạy đôn đáo trong địa ngục, sẽ phải chạy đôn đáo trong loài bàng sanh, trong cảnh giới ngạ quỷ, hoặc trong thân a-tu-la".

တတော စောရော – ‘‘မဟာ အယံ သီဟနာဒေါ, မဟန္တံ ဂဇ္ဇိတံ, န ဣဒံ အညဿ ဘဝိဿတိ, မဟာမာယာယ ပုတ္တဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ သမဏရညော ဧတံ ဂဇ္ဇိတံ, ဒိဋ္ဌော ဝတမှိ မညေ တိခိဏစက္ခုနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန, သင်္ဂဟကရဏတ္ထံ မေ ဘဂဝါ အာဂတော’’တိ စိန္တေတွာ စိရဿံ ဝတ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မဟိတောတိ ဒေဝမနုဿာဒီဟိ စတုပစ္စယပူဇာယ ပူဇိတော. ပစ္စုပါဒီတိ စိရဿံ ကာလဿ အစ္စယေန မယှံ သင်္ဂဟတ္ထာယ ဣမံ မဟာဝနံ ပဋိပဇ္ဇိ. ပဟာယ ပါပန္တိ ပဇဟိတွာ ပါပံ.

Sau đó, tên cướp suy nghĩ rằng: "Tiếng rống sư tử này thật vĩ đại, tiếng rống thật lớn lao! Tiếng rống này không thể là của người nào khác, đây là tiếng rống của vị vua Sa-môn tên là Siddhattha, con trai của hoàng hậu Mahāmāyā. Ta nghĩ rằng ta chắc chắn đã được thấy bởi bậc Chánh Đẳng Giác với cặp mắt sắc bén. Đức Thế Tôn đã đến đây để nhiếp độ ta". Suy nghĩ như vậy, y đã nói lên câu bắt đầu bằng "cirassaṃ vata me...". Trong đó, "mahito" có nghĩa là được chư thiên, loài người v.v... cúng dường bằng bốn món vật dụng. "Paṭipajji" có nghĩa là sau một thời gian dài, Ngài đã đi vào khu rừng lớn này vì mục đích nhiếp độ ta. "Pahāya pāpaṃ" có nghĩa là từ bỏ điều ác.

ဣတွေဝါတိ ဧဝံ ဝတွာယေဝ. အာဝုဓန္တိ ပဉ္စာဝုဓံ. သောဗ္ဘေတိ သမန္တတော ဆိန္နေ. ပပါတေတိ ဧကတော ဆိန္နေ. နရကေတိ ဖလိတဋ္ဌာနေ. ဣဓ ပန တီဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ အရညမေဝ ဝုတ္တံ. အကိရီတိ ခိပိ ဆဍ္ဍေသိ.

"Itveva" có nghĩa là chỉ sau khi nói như vậy. "Āvudhaṃ" có nghĩa là năm loại vũ khí. "Sobbhe" có nghĩa là trong hố sâu bị sụt lở bốn phía. "Papāte" có nghĩa là trong vực thẳm bị sụt lở một bên. "Narake" có nghĩa là ở nơi nứt nẻ. Nhưng ở đây, bằng cả ba từ này, chỉ có khu rừng được nói đến. "Akiri" có nghĩa là đã ném đi, đã vứt bỏ.

တမေဟိ [Pg.231] ဘိက္ခူတိ တဒါ အဝေါစာတိ ဘဂဝတော ဣမံ ပဗ္ဗာဇေန္တော ကုဟိံ သတ္ထကံ လဘိဿာမိ, ကုဟိံ ပတ္တစီဝရန္တိ ပရိယေသနကိစ္စံ နတ္ထိ, ကမ္မံ ပန ဩလောကေသိ. အထဿ ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တာနံ အဋ္ဌပရိက္ခာရဘဏ္ဍကဿ ဒိန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ အာဟ. သော သဟ ဝစနေနေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ ပဋိလဘိ. တာဝဒေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, သမဏလိင်္ဂံ ပါတုရဟောသိ.

Về câu "lúc ấy Ngài nói: 'hãy đến đây, Tỳ-khưu'", khi Đức Thế Tôn cho vị này xuất gia, Ngài không có phận sự phải tìm kiếm rằng: "Ta sẽ tìm được dao cạo ở đâu? Y bát ở đâu?". Nhưng Ngài đã nhìn vào nghiệp của y. Rồi, khi biết được trong quá khứ y đã từng cúng dường tám món vật dụng của vị Sa-môn cho những bậc có giới, Ngài đã duỗi cánh tay phải ra và nói rằng: "Hãy đến đây, Tỳ-khưu! Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau". Ngay cùng với lời nói ấy, vị ấy đã nhận được y bát do thần thông tạo thành. Ngay lúc đó, hình tướng tại gia của y biến mất, hình tướng Sa-môn hiện ra.

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ;

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. –

"Ba y và bình bát, dao nhỏ, kim và dây lưng; cùng với đồ lọc nước, tám món này là (vật dụng thích hợp) của vị Tỳ-khưu chuyên tâm hành thiền".

ဧဝံ ဝုတ္တာ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ သရီရပဋိဗဒ္ဓါဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဧသေဝ တဿ အဟု ဘိက္ခုဘာဝေါတိ ဧသ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေါ တဿ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုဘာဝေါ အဟောသိ, န ဟိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ဝိသုံ ဥပသမ္ပဒါ နာမ အတ္ထိ.

Tám món vật dụng được nói đến như vậy đã phát sanh và trở thành vật gắn liền với thân. Về câu "đó chính là trạng thái Tỳ-khưu của vị ấy", trạng thái "Ehi-bhikkhu" (Tỳ-khưu Thiện Lai) này đã trở thành trạng thái Tỳ-khưu cụ túc của vị ấy, vì đối với các vị Tỳ-khưu Thiện Lai, không có lễ thọ cụ túc giới riêng biệt nào.

၃၅၀. ပစ္ဆာသမဏေနာတိ ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကေန ပစ္ဆာသမဏေန, တေနေဝ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ တံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ ဂတောတိ အတ္ထော. မာတာပိဿ အဋ္ဌဥသဘမတ္တေန ဌာနေန အန္တရိတာ, – ‘‘တာတ, အဟိံသက ကတ္ထ ဌိတောသိ, ကတ္ထ နိသိန္နောသိ, ကုဟိံ ဂတောသိ? မယာ သဒ္ဓိံ န ကထေသိ တာတာ’’တိ ဝဒန္တီ အာဟိဏ္ဍိတွာ အပဿမာနာ ဧတ္တောဝ ဂတာ.

350. "Pacchāsamaṇena" có nghĩa là với vị Sa-môn đi sau mang vật dụng; ý nghĩa là Ngài đã để chính vị ấy mang y bát của mình, xem vị ấy như là vị Sa-môn đi sau, rồi đã ra đi. Mẹ của vị ấy cũng bị cách một khoảng bằng tám usabha, vừa đi lang thang vừa than rằng: "Này con Ahiṃsaka, con đang đứng ở đâu, đang ngồi ở đâu, đã đi đâu rồi? Con không nói chuyện với mẹ sao, con ơi?", và vì không nhìn thấy con nên bà đã đi khỏi nơi đó.

ပဉ္စမတ္တေဟိ အဿသတေဟီတိ သစေ စောရဿ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ, အနုဗန္ဓိတွာ နံ ဂဏှိဿာမိ. သစေ မယှံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ, ဝေဂေန ပလာယိဿာမီတိ သလ္လဟုကေန ဗလေန နိက္ခမိ. ယေန အာရာမောတိ ကသ္မာ အာရာမံ အဂမာသိ? သော ကိရ စောရဿ ဘာယတိ, စိတ္တေန ဂန္တုကာမော န ဂစ္ဆတိ, ဂရဟာဘယေန နိက္ခမိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိဿာမိ, သော ပုစ္ဆိဿတိ ‘ကသ္မာ ဗလံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တောသီ’တိ. အထာဟံ အာရောစေဿာမိ, ဘဂဝါ ဟိ မံ န ကေဝလံ သမ္ပရာယိကေနေဝ အတ္ထေန သင်္ဂဏှာတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေနပိ သင်္ဂဏှာတိယေဝ. သော သစေ မယှံ ဇယော ဘဝိဿတိ, အဓိဝါသေဿတိ. သစေ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ ‘ကိံ တေ, မဟာရာဇ, ဧကံ စောရံ အာရဗ္ဘ ဂမနေနာ’တိ ဝက္ခတိ. တတော [Pg.232] မံ ဇနော ဧဝံ သဉ္ဇာနိဿတိ – ‘ရာဇာ စောရံ ဂဟေတုံ နိက္ခန္တော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန နိဝတ္တိတော’တိ’’ ဂရဟမောက္ခံ သမ္ပဿမာနော အဂမာသိ.

Về câu "với khoảng năm trăm kỵ binh", (nhà vua nghĩ rằng): "Nếu tên cướp bị thất bại, ta sẽ truy đuổi và bắt hắn. Nếu ta bị thất bại, ta sẽ nhanh chóng tẩu thoát", nên đã ra đi với một đội quân tinh nhuệ. Về câu "đến nơi có tu viện", tại sao lại đi đến tu viện? Nghe nói, vị vua ấy sợ tên cướp; trong tâm không muốn đi, nhưng đã ra đi vì sợ bị chê trách. Do đó, ông đã có suy nghĩ này: "Ta sẽ đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác rồi ngồi xuống. Ngài sẽ hỏi: 'Tại sao đại vương lại mang quân ra đi?'. Khi ấy ta sẽ trình bày. Vì Đức Thế Tôn nhiếp độ ta không chỉ vì lợi ích đời sau, mà còn nhiếp độ cả vì lợi ích trong hiện tại. Nếu ta chiến thắng, Ngài sẽ im lặng chấp nhận. Nếu ta thất bại, Ngài sẽ nói: 'Này đại vương, có ích gì khi ngài phải ra đi vì một tên cướp?'. Khi đó, dân chúng sẽ biết về ta như vầy: 'Nhà vua ra đi để bắt tên cướp, nhưng đã được bậc Chánh Đẳng Giác can ngăn'". Thấy được cách thoát khỏi sự chê trách, ông đã đi đến tu viện.

ကုတော ပနဿာတိ ကသ္မာ အာဟ? အပိ နာမ ဘဂဝါ တဿ ဥပနိဿယံ ဩလောကေတွာ တံ အာနေတွာ ပဗ္ဗာဇေယျာတိ ဘဂဝတော ပရိဂဏှနတ္ထံ အာဟ. ရညောတိ န ကေဝလံ ရညောယေဝ ဘယံ အဟောသိ, အဝသေသောပိ မဟာဇနော ဘီတော ဖလကာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေဝ ပလာယိတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ အဋ္ဋာလကေ အာရုယှ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဧဝဉ္စ အဝေါစ – ‘‘အင်္ဂုလိမာလော ‘ရာဇာ မယှံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆတီ’တိ ဉတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော, ရာဇာ တေန ဂဟိတော, မယံ ပန ပလာယိတွာ မုတ္တာ’’တိ. နတ္ထိ တေ ဣတော ဘယန္တိ အယဉှိ ဣဒါနိ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေတိ, နတ္ထိ တေ ဣမဿ သန္တိကာ ဘယန္တိ အတ္ထော.

Tại sao (nhà vua) lại nói "làm sao có thể có được"? Ông nói vậy để dò xét ý của Đức Thế Tôn, (nghĩ rằng) "biết đâu Đức Thế Tôn, sau khi thấy được duyên lành của y, đã đưa y về và cho xuất gia". Về (nỗi sợ của) nhà vua, không chỉ riêng nhà vua sợ hãi, mà cả đám đông dân chúng còn lại cũng hoảng sợ, vứt bỏ vũ khí và khiên mộc, chạy tán loạn khắp nơi, vào trong thành, đóng cổng lại, rồi leo lên chòi canh và đứng nhìn. Và họ đã nói như vầy: "Aṅgulimāla, biết rằng 'nhà vua đang đến chỗ ta', đã đến trước và ngồi trong tu viện Jetavana. Nhà vua đã bị hắn bắt, còn chúng ta thì đã chạy thoát". Về câu "đại vương không có gì phải sợ hãi từ nơi này", ý nghĩa là: "Vì vị này bây giờ ngay cả một con kiến, con mối cũng không làm hại đến mạng sống, nên đại vương không có gì phải sợ hãi từ nơi vị này".

ကထံ ဂေါတ္တောတိ? ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ပဗ္ဗဇိတံ ဒါရုဏကမ္မေန ဥပ္ပန္နနာမံ ဂဟေတွာ ဝေါဟရိတုံ န ယုတ္တံ, မာတာပိတူနံ ဂေါတ္တဝသေန နံ သမုဒါစရိဿာမီတိ မညမာနော ပုစ္ဆိ. ပရိက္ခာရာနန္တိ ဧတေသံ အတ္ထာယ အဟံ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. ကထေန္တောယေဝ စ ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ မုဉ္စိတွာ ထေရဿ ပါဒမူလေ ဌပေသိ.

"Thuộc dòng họ nào?". Tại sao lại hỏi? (Nhà vua) nghĩ rằng: "Đối với một người đã xuất gia, không thích hợp để gọi bằng cái tên phát sanh từ hành động tàn ác. Ta sẽ gọi ngài theo dòng họ của cha mẹ", vì nghĩ như vậy nên đã hỏi. Về (việc cúng dường) các vật dụng, ý nghĩa là: "Trẫm sẽ lo liệu các vật dụng này". Và ngay khi đang nói, ông đã cởi tấm vải quấn quanh bụng và đặt dưới chân vị trưởng lão.

၃၅၁. အာရညိကောတိအာဒီနိ စတ္တာရိ ဓုတင်္ဂါနိ ပါဠိယံ အာဂတာနိ. ထေရေန ပန တေရသပိ သမာဒိန္နာနေဝ အဟေသုံ, တသ္မာ အလန္တိ အာဟ. ယဉှိ မယံ, ဘန္တေတိ ကိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ‘‘ဟတ္ထိမ္ပိ ဓာဝန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဏှာမီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ရညာ ပေသိတဟတ္ထာဒယော သော ဧဝံ အဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာပိ – ‘‘ဟတ္ထီဟိယေဝ နံ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှထ, အဿေဟေဝ, ရထေဟေဝါ’’တိ ဧဝံ အနေကဝါရံ ဗဟူ ဟတ္ထာဒယော ပေသေသိ. ဧဝံ ဂတေသု ပန တေသု – ‘‘အဟံ အရေ အင်္ဂုလိမာလော’’တိ တသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ သဒ္ဒံ ကရောန္တေ ဧကောပိ အာဝုဓံ ပရိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ, သဗ္ဗေဝ ကောဋ္ဋေတွာ မာရေသိ. ဟတ္ထီ အရညဟတ္ထီ, အဿာ အရညအဿာ, ရထာပိ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒတိ.

351. Bốn pháp đầu-đà, bắt đầu bằng pháp ở rừng, đã được đề cập trong Pāli. Nhưng trưởng lão đã thọ trì cả mười ba pháp, vì thế ngài nói "đủ rồi". (Đức vua) nói câu "Thưa ngài, bất cứ điều gì chúng tôi..." là nhắm đến điều gì? Ở chỗ đã nói "Tôi đuổi theo và bắt được cả con voi đang chạy", y đã bắt những người cỡi voi v.v... do vua phái đi như vậy. Cả đức vua cũng đã nhiều lần phái đi nhiều người cỡi voi v.v... (với lệnh) rằng: "Hãy vây bắt nó bằng voi, bằng ngựa, bằng xe". Nhưng khi họ đã đi như vậy, lúc y đứng dậy và la lên: "Này các ngươi, ta là Aṅgulimāla", không một ai có thể xoay trở vũ khí, y đã chém và giết tất cả. Voi trở thành voi rừng, ngựa trở thành ngựa hoang, và cả xe cũng bị phá hủy ngay tại đó. Nhắm đến điều này mà đức vua đã nói như vậy.

ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ န ဣဒံ ပဌမံ ပါဝိသိ. ဣတ္ထိဒဿနဒိဝသံ သန္ဓာယ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ဒေဝသိကမ္ပိ ပနေသ ပဝိသတေဝ, မနုဿာ စ နံ ဒိသွာ ဥတ္တသန္တိပိ ပလာယန္တိပိ ဒွါရမ္ပိ ထကေန္တိ, ဧကစ္စေ အင်္ဂုလိမာလောတိ သုတွာဝ ပလာယိတွာ အရညံ ဝါ ပဝိသန္တိ, ဃရံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ထကေန္တိ. ပလာယိတုံ [Pg.233] အသက္ကောန္တာ ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရော ဥဠုင်္ဂယာဂုမ္ပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ န လဘတိ, ပိဏ္ဍပါတေန ကိလမတိ. ဗဟိ အလဘန္တော နဂရံ သဗ္ဗသာဓာရဏန္တိ နဂရံ ပဝိသတိ. ယေန ဒွါရေန ပဝိသတိ, တတ္ထ အင်္ဂုလိမာလော အာဂတောတိ ကူဋသဟဿာနံ ဘိဇ္ဇနကာရဏံ ဟောတိ. ဧတဒဟောသီတိ ကာရုညပ္ပတ္တိယာ အဟောသိ. ဧကေန ဦနမနုဿသဟဿံ ဃာတေန္တဿ ဧကဒိဝသမ္ပိ ကာရုညံ နာဟောသိ, ဂဗ္ဘမူဠှာယ ဣတ္ထိယာ ဒဿနမတ္တေနေဝ ကထံ ဥပ္ပန္နန္တိ? ပဗ္ဗဇ္ဇာဗလေန, ပဗ္ဗဇ္ဇာဗလဉှိ ဧတံ.

Câu "Ngài đã vào (thành) để khất thực" không có nghĩa đây là lần đầu tiên ngài vào. Nhưng điều này được nói ra là nhắm đến ngày ngài nhìn thấy người phụ nữ (khó sanh). Vị này vẫn vào (thành) mỗi ngày, và người ta khi thấy ngài, vừa kinh hãi, vừa bỏ chạy, vừa đóng cửa lại. Một số người vừa nghe "Aṅgulimāla" liền bỏ chạy vào rừng, hoặc vào nhà rồi đóng cửa lại. Những người không thể chạy thoát thì quay lưng lại mà đứng. Trưởng lão không nhận được dù chỉ một muỗng cháo hay một vá cơm, ngài mệt mỏi vì (việc đi) khất thực. Không nhận được (vật thực) ở bên ngoài, ngài vào thành với ý nghĩ "thành phố là của chung cho tất cả". Ngài vào bằng cổng nào, ở đó (người ta nói) "Aṅgulimāla đã đến", và đó là nguyên nhân cho hàng ngàn cái ghè bị vỡ. Câu "Việc này đã xảy ra" có nghĩa là (ý nghĩ) đã xảy ra do đạt đến lòng bi mẫn. Đối với người đã giết một ngàn người thiếu một, không một ngày nào có lòng bi mẫn, chỉ với việc nhìn thấy người phụ nữ bị thai nghén làm cho mê mờ, làm sao lòng bi mẫn lại khởi lên được? (Lòng bi mẫn khởi lên) do sức mạnh của sự xuất gia, vì đây chính là sức mạnh của sự xuất gia.

တေန ဟီတိ ယသ္မာ တေ ကာရုညံ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာတိ အတ္ထော. အရိယာယ ဇာတိယာတိ, အင်္ဂုလိမာလ, ဧတံ တွံ မာ ဂဏှိ, နေသာ တဝ ဇာတိ. ဂိဟိကာလော ဧသ, ဂိဟီ နာမ ပါဏမ္ပိ ဟနန္တိ, အဒိန္နာဒါနာဒီနိပိ ကရောန္တိ. ဣဒါနိ ပန တေ အရိယာ နာမ ဇာတိ. တသ္မာ တွံ ‘‘ယတော အဟံ, ဘဂိနိ, ဇာတော’’တိ သစေ ဧဝံ ဝတ္တုံ ကုက္ကုစ္စာယသိ, တေန ဟိ ‘‘အရိယာယ ဇာတိယာ’’တိ ဧဝံ ဝိသေသေတွာ ဝဒါဟီတိ ဥယျောဇေသိ.

"Vậy thì" có nghĩa là: vì lòng bi mẫn đã khởi lên nơi ngươi, do đó. (Về câu) "bởi sự sanh cao quý": Này Aṅgulimāla, ngươi đừng lấy sự sanh đó, đó không phải là sự sanh của ngươi. Đó là thời tại gia, người tại gia thì sát sanh, làm những việc như trộm cắp v.v... Nhưng bây giờ, sự sanh của ngươi được gọi là cao quý. Vì thế, nếu ngươi áy náy khi nói rằng "Này chị, từ khi tôi được sanh ra", vậy thì, hãy nói bằng cách đặc biệt hóa rằng "bởi sự sanh cao quý". (Đức Phật) đã phái ngài đi (với lời dặn như vậy).

တံ ဣတ္ထိံ ဧတဒဝေါစာတိ ဣတ္ထီနံ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ နာမ န သက္ကာ ပုရိသေန ဥပသင်္ကမိတုံ. ထေရော ကိံ ကရောသီတိ? အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရော သစ္စကိရိယံ ကတွာ သောတ္ထိကရဏတ္ထာယ အာဂတောတိ အာရောစာပေသိ. တတော တေ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိတွာ ထေရဿ ဗဟိသာဏိယံ ပီဌကံ ပညာပေသုံ. ထေရော တတ္ထ နိသီဒိတွာ – ‘‘ယတော အဟံ ဘဂိနိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ သစ္စကိရိယံ အကာသိ, သဟ သစ္စဝစနေနေဝ ဓမကရဏတော မုတ္တဥဒကံ ဝိယ ဒါရကော နိက္ခမိ. မာတာပုတ္တာနံ သောတ္ထိ အဟောသိ. ဣမဉ္စ ပန ပရိတ္တံ န ကိဉ္စိ ပရိဿယံ န မဒ္ဒတိ, မဟာပရိတ္တံ နာမေတန္တိ ဝုတ္တံ. ထေရေန နိသီဒိတွာ သစ္စကိရိယကတဋ္ဌာနေ ပီဌကံ အကံသု. ဂဗ္ဘမူဠှံ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိမ္ပိ အာနေတွာ တတ္ထ နိသဇ္ဇာပေန္တိ, တာဝဒေဝ သုခေန ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ယာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ န သက္ကာ အာနေတုံ, တဿာ ပီဌကဓောဝနဥဒကံ နေတွာ သီသေ သိဉ္စန္တိ, တင်္ခဏံယေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, အညမ္ပိ ရောဂံ ဝူပသမေတိ. ယာဝ ကပ္ပာ တိဋ္ဌနကပါဋိဟာရိယံ ကိရေတံ.

(Về câu) "Ngài đã nói với người phụ nữ ấy điều này": Nơi một người phụ nữ sanh con không thể được một người đàn ông đến gần. Trưởng lão làm gì? (Người ta) cho hay rằng: "Trưởng lão Aṅgulimāla đã đến để làm sự an lành bằng cách thực hiện lời chân thật". Sau đó, họ vây quanh bằng một tấm màn và chuẩn bị một chiếc ghế cho trưởng lão ở bên ngoài tấm màn. Trưởng lão ngồi đó và thực hiện lời chân thật: "Này chị, từ khi tôi được sanh bởi sự sanh cao quý trong giáo pháp của Đức Phật Toàn Giác...". Cùng với lời chân thật, đứa bé đã ra đời giống như nước được thoát ra từ phễu lọc nước. Mẹ và con được an lành. Và bài kinh hộ trì này không có hiểm nguy nào mà không chế ngự được, nó được gọi là Đại Hộ Trì Kinh. Họ đã đặt một chiếc ghế ở nơi trưởng lão đã ngồi và thực hiện lời chân thật. Họ cũng mang cả con vật cái bị khó sanh đến và cho nó ngồi ở đó, ngay lập tức, việc sanh nở diễn ra một cách dễ dàng. Người phụ nữ nào yếu, không thể mang đến, họ lấy nước rửa ghế đem đến rưới lên đầu cô ấy, ngay khoảnh khắc đó, việc sanh nở diễn ra, và các bệnh khác cũng được lắng dịu. Nghe nói rằng, đây là một phép lạ tồn tại cho đến hết kiếp.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ထေရံ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကာရာပေသီတိ? န ကာရာပေသိ. ထေရဉှိ ဒိသွာ မနုဿာ ဘီတာ ပလာယန္တိ. ထေရော ဘိက္ခာဟာရေန ကိလမတိ, သမဏဓမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တဿ အနုဂ္ဂဟေန သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣဒါနိ ကိရ အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရော မေတ္တစိတ္တံ [Pg.234] ပဋိလဘိတွာ သစ္စကိရိယာယ မနုဿာနံ သောတ္ထိဘာဝံ ကရောတီတိ မနုဿာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တတော ဘိက္ခာဟာရေန အကိလမန္တော သမဏဓမ္မံ ကာတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. န ဟိ သစ္စကိရိယာ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဟောတိ. ထေရဿာပိ စ ‘‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ စိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ န ဂစ္ဆတိ, အဋဝိယံ ဌတွာ မနုဿာနံ ဃာတိတဋ္ဌာနမေဝ ပါကဋံ ဟောတိ. ‘‘ဒုဂ္ဂတောမှိ, ခုဒ္ဒကပုတ္တောမှိ, ဇီဝိတံ မေ ဒေဟိ သာမီတိ မရဏဘီတာနံ ဝစနာကာရော စ ဟတ္ထပါဒဝိကာရော စ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, သော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, အထဿ ဘဂဝါ တံ ဇာတိံ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာဝါယံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီတိ အရိယာယ ဇာတိယာ သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. ဧကော ဝူပကဋ္ဌောတိအာဒိ ဝတ္ထသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၈၀) ဝိတ္ထာရိတံ.

Nhưng phải chăng Đức Thế Tôn đã khiến trưởng lão làm việc chữa bệnh? Ngài đã không khiến (làm như vậy). Vì khi thấy trưởng lão, người ta sợ hãi bỏ chạy. Trưởng lão mệt mỏi vì (việc đi) khất thực, không thể thực hành sa-môn pháp. Vì lòng thương tưởng đến vị ấy, Ngài đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật. Nghe nói rằng, ý nghĩ của Ngài đã như vầy: "Bây giờ, nghe nói trưởng lão Aṅgulimāla, sau khi có được tâm từ, đã làm sự an lành cho mọi người bằng lời chân thật", (nghĩ như vậy) người ta sẽ cho rằng nên đến gần trưởng lão, sau đó, không còn mệt mỏi vì (việc đi) khất thực, vị ấy sẽ có thể thực hành sa-môn pháp". Vì lòng thương tưởng, Ngài đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật. Vì lời chân thật không phải là việc chữa bệnh. Và cả khi trưởng lão, với ý nghĩ "Ta sẽ thực hành sa-môn pháp", đã lấy đề mục thiền căn bản và ngồi ở nơi thanh vắng ban đêm và ban ngày, tâm của vị ấy không hướng đến đề mục thiền, chỉ có nơi đã đứng trong rừng và giết người là hiện rõ (trong tâm). Cách nói và sự biến dạng của tay chân của những người sợ chết, (kêu la) rằng: "Thưa ngài, tôi khốn khổ, tôi có con nhỏ, xin hãy cho tôi mạng sống", hiện ra trong tâm trí. Vị ấy hối hận, đứng dậy từ đó và đi. Khi ấy, Đức Thế Tôn, với ý nghĩ rằng: "Sau khi làm cho sự sanh đó (thời tại gia) trở nên không đáng kể, vị này sẽ phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả", đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật bằng sự sanh cao quý. (Câu) bắt đầu bằng "Eko vūpakaṭṭho" đã được giải rộng trong Vatthasutta (Trung Bộ Kinh 1.80).

၃၅၂. အညေနပိ လေဍ္ဍု ခိတ္တောတိ ကာကသုနခသူကရာဒီနံ ပဋိက္ကမာပနတ္ထာယ သမန္တာ သရက္ခေပမတ္တေ ဌာနေ ယေန ကေနစိ ဒိသာဘာဂေန ခိတ္တော အာဂန္တွာ ထေရဿေဝ ကာယေ ပတတိ. ကိတ္တကေ ဌာနေ ဧဝံ ဟောတိ? ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိနိဝတ္တေတွာ ယာဝ ဂဏ္ဌိကပဋိမုက္ကဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဟောတိ. ဘိန္နေန သီသေနာတိ မဟာစမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ ယာဝ အဋ္ဌိမရိယာဒါ ဘိန္နေန.

352. (Cụm từ) "Aññenapi leḍḍu khitto'ti" (cục đất do người khác ném) có nghĩa là: Cục đất được ném từ một phương hướng bất kỳ nào đó, ở một nơi trong tầm một mũi tên bắn xung quanh, để xua đuổi quạ, chó, heo, v.v., đã bay đến và rơi trúng vào thân của chính vị trưởng lão. Việc như vậy xảy ra ở nơi nào? (Việc ấy) xảy ra trong khoảng thời gian từ lúc ngài mặc (cái móc thắt lưng), đi khất thực, rồi quay về, cho đến khi ngài đến nơi cởi cái móc thắt lưng. (Cụm từ) "Bhinnena sīsenā'ti" (với cái đầu bị vỡ) có nghĩa là: bị vỡ, cắt rách lớp da dày cho đến tận xương.

ဗြာဟ္မဏာတိ ခီဏာသဝဘာဝံ သန္ဓာယ အာဟ. ယဿ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ကမ္မဿ ဝိပါကေနာတိ ဣဒံ သဘာဂဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကမ္မဉှိ ကရိယမာနမေဝ တယော ကောဋ္ဌာသေ ပူရေတိ. သတ္တသု စိတ္တေသု ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ ပဌမဇဝနစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. တံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တထာ အသက္ကောန္တံ အဟောသိကမ္မံ, နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော, န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဣမဿ တိကဿ ဝသေန အဟောသိကမ္မံ နာမ ဟောတိ. အတ္ထသာဓိကာ သတ္တမဇဝနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တံ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တထာ အသက္ကောန္တံ ဝုတ္တနယေနေဝ တံ အဟောသိကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ဥဘိန္နမန္တရေ ပဉ္စဇဝနစေတနာ အပရာပရိယဝေဒနီယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. တံ အနာဂတေ ယဒါ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ [Pg.235] ဝိပါကံ ဒေတိ. သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ အဟောသိကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ထေရဿ ပန ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဉ္စ အပရာပရိယဝေဒနီယဉ္စာတိ ဣမာနိ ဒွေ ကမ္မာနိ ကမ္မက္ခယကရေန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာဋိတာနိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ အတ္ထိ. တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿာပိ ဝိပါကံ ဒေတိယေဝ. တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘‘ယဿ ခေါ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ. တသ္မာ ယဿ ခေါတိ ဧတ္ထ ယာဒိသဿ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ကမ္မဿ ဝိပါကေနာတိ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

(Từ) "Brāhmaṇā'ti" (Bà-la-môn), ngài nói nhắm đến trạng thái đã đoạn tận các lậu hoặc. (Câu) "Yassa kho tvaṃ, brāhmaṇa, kammassa vipākenā'ti" (Này Bà-la-môn, do quả của nghiệp nào...), điều này được nói nhắm đến nghiệp hiện báo tương ứng. Vì rằng nghiệp, ngay khi đang được tạo, làm viên mãn ba phần. Trong bảy sát-na tâm, tư tâm sở tốc hành đầu tiên, dù là thiện hay bất thiện, được gọi là nghiệp hiện báo. Nó cho quả ngay trong chính đời sống này. Khi không thể (cho quả) như vậy, nó được gọi là vô hiệu nghiệp, theo cách của ba câu này: "nghiệp đã trở thành vô hiệu, quả của nghiệp đã không có, quả của nghiệp sẽ không có, quả của nghiệp không có". Tư tâm sở tốc hành thứ bảy, có khả năng hoàn thành mục đích, được gọi là nghiệp sinh báo. Nó cho quả trong đời sống kế tiếp. Khi không thể (cho quả) như vậy, nó cũng trở thành vô hiệu nghiệp theo cách đã nói. Năm tư tâm sở tốc hành ở giữa hai (tư tâm sở đầu và cuối) được gọi là nghiệp hậu báo. Nó cho quả trong tương lai, khi nào có cơ hội. Khi sự luân chuyển của vòng sinh tử còn tiếp diễn, nó không trở thành vô hiệu nghiệp. Nhưng đối với vị trưởng lão, hai nghiệp này là nghiệp sinh báo và nghiệp hậu báo đã được nhổ bật gốc bởi A-la-hán đạo, là cái làm cho nghiệp tiêu tận; nghiệp hiện báo thì vẫn còn. Nó vẫn cho quả ngay cả đối với người đã chứng đắc A-la-hán. Nhắm đến điều đó, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng "yassa kho tvaṃ". Do đó, ở đây, trong câu "yassa kho", ý nghĩa cần được hiểu là: "Này Bà-la-môn, do quả của nghiệp có tính chất như thế nào...".

အဗ္ဘာ မုတ္တောတိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ, အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ ဣမေဟိ ပန ဥပက္ကိလေသေဟိ မုတ္တော စန္ဒိမာ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဟိ ဧဝံ နိရုပက္ကိလေသော စန္ဒိမာ လောကံ ပဘာသေတိ, ဧဝံ ပမာဒကိလေသဝိမုတ္တော အပ္ပမတ္တော ဘိက္ခု ဣမံ အတ္တနော ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ ပဘာသေတိ, ဝိဟတကိလေသန္ဓကာရံ ကရောတိ.

(Cụm từ) "Abbhā mutto'ti" (thoát khỏi mây), đây chỉ là phần mở đầu của bài thuyết giảng. Nhưng ở đây, điều được ngụ ý là mặt trăng thoát khỏi những cấu uế này: mây, sương mù, khói, bụi, và Rāhu. Vì rằng, như mặt trăng không cấu uế như vậy chiếu sáng thế gian, cũng vậy, vị tỳ-khưu không dể duôi, đã giải thoát khỏi các phiền não (do) dể duôi, chiếu sáng thế giới uẩn, xứ, và giới này của chính mình, làm cho bóng tối phiền não bị xua tan.

ကုသလေန ပိဓီယတီတိ မဂ္ဂကုသလေန ပိဓီယတိ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ကရီယတိ. ယုဉ္ဇတိ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ စ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိဟရတိ. ဣမာ တိဿော ထေရဿ ဥဒါနဂါထာ နာမ.

(Cụm từ) "Kusalena pidhīyatī'ti" (được che lấp bởi thiện) có nghĩa là: được che lấp bởi đạo thiện, được làm cho không còn tái sanh. (Cụm từ) "Yuñjati buddhasāsane'ti" (nỗ lực trong giáo pháp của Đức Phật) có nghĩa là: sống chuyên cần nỗ lực trong giáo pháp của Đức Phật bằng thân, khẩu, và ý. Ba bài kệ này được gọi là kệ cảm hứng của vị trưởng lão.

ဒိသာ ဟိ မေတိ ဣဒံ ကိရ ထေရော အတ္တနော ပရိတ္တာဏာကာရံ ကရောန္တော အာဟ. တတ္ထ ဒိသာ ဟိ မေတိ မမ သပတ္တာ. ယေ မံ ဧဝံ ဥပဝဒန္တိ – ‘‘ယထာ မယံ အင်္ဂုလိမာလေန မာရိတာနံ ဉာတကာနံ ဝသေန ဒုက္ခံ ဝေဒိယာမ, ဧဝံ အင်္ဂုလိမာလောပိ ဝေဒိယတူ’’တိ, တေ မယှံ ဒိသာ စတုသစ္စဓမ္မကထံ သုဏန္တူတိ အတ္ထော. ယုဉ္ဇန္တူတိ ကာယဝါစာမနေဟိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဝိဟရန္တု. ယေ ဓမ္မမေဝါဒပယန္တိ သန္တောတိ ယေ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဓမ္မံယေဝ အာဒပေန္တိ သမာဒပေန္တိ ဂဏှာပေန္တိ, တေ မနုဇာ မယှံ သပတ္တာ ဘဇန္တု သေဝန္တု ပယိရုပါသန္တူတိ အတ္ထော.

Nghe nói rằng vị trưởng lão đã nói câu "Disā hi me'ti" (kẻ thù của tôi) này khi đang thực hiện cách thức hộ trì cho chính mình. Ở đây, "disā hi me" có nghĩa là "kẻ thù của tôi". Những người mắng nhiếc tôi như vầy: "Như chúng ta phải chịu khổ vì những người thân bị Aṅgulimāla giết, mong rằng Aṅgulimāla cũng phải chịu khổ như vậy", ý nghĩa là "mong rằng những kẻ thù đó của tôi hãy lắng nghe pháp thoại về Tứ Diệu Đế". (Từ) "Yuñjantū'ti" (họ hãy nỗ lực) có nghĩa là: mong họ hãy sống chuyên cần nỗ lực bằng thân, khẩu, và ý. (Cụm từ) "Ye dhammamevādapayanti santo'ti" (những bậc thiện nhân nào chỉ chấp nhận chánh pháp) có nghĩa là: những bậc thiện nhân, những bậc chân nhân nào chỉ chấp nhận, thực hành, và tiếp thu chánh pháp, mong rằng những kẻ thù của tôi hãy kết giao, thân cận, và hầu hạ những người ấy.

အဝိရောဓပ္ပသံသီနန္တိ အဝိရောဓော ဝုစ္စတိ မေတ္တာ, မေတ္တာပသံသကာနန္တိ အတ္ထော. သုဏန္တု ဓမ္မံ ကာလေနာတိ ခဏေ ခဏေ ခန္တိမေတ္တာပဋိသင်္ခါသာရဏီယဓမ္မံ သုဏန္တု. တဉ္စ အနုဝိဓီယန္တူတိ တဉ္စ ဓမ္မံ အနုကရောန္တု ပူရေန္တု.

(Cụm từ) "Avirodhappasaṃsīnan'ti" (những người tán thán sự không đối kháng) có nghĩa là: sự không đối kháng được gọi là tâm từ, ý nghĩa là "những người tán thán tâm từ". (Cụm từ) "Suṇantu dhammaṃ kālenā'ti" (họ hãy lắng nghe pháp đúng thời) có nghĩa là: mong họ hãy lắng nghe pháp về sự nhẫn nại và tâm từ, là pháp đáng được ghi nhớ luôn luôn. (Cụm từ) "Tañca anuvidhīyantū'ti" (và họ hãy thực hành theo đó) có nghĩa là: mong họ hãy noi theo và làm viên mãn pháp ấy.

န ဟိ ဇာတု သော မမံ ဟိံသေတိ ယော မယှံ ဒိသော, သော မံ ဧကံသေနေဝ န ဟိံသေယျ. အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ နန္တိ န ကေဝလံ မံ, အညမ္ပိ ပန [Pg.236] ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ မာ ဟိံသန္တု မာ ဝိဟေဌေန္တု. ပပ္ပုယျ ပရမံ သန္တိန္တိ ပရမံ သန္တိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာ. ရက္ခေယျ တသထာဝရေတိ တသာ ဝုစ္စန္တိ သတဏှာ, ထာဝရာ နိတ္တဏှာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ, သော သဗ္ဗံ တသထာဝရံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. တသ္မာ မယှမ္ပိ ဒိသာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တု, ဧဝံ မံ ဧကံသေနေဝ န ဟိံသိဿန္တီတိ. ဣမာ တိဿော ဂါထာ အတ္တနော ပရိတ္တံ ကာတုံ အာဟ.

(Cụm từ) "Na hi jātu so mamaṃ hiṃse'ti" (người ấy chắc chắn không bao giờ hại tôi) có nghĩa là: người nào là kẻ thù của tôi, người ấy chắc chắn sẽ không hại tôi. (Cụm từ) "Aññaṃ vā pana kiñci nan'ti" (hay bất kỳ ai khác) có nghĩa là: không chỉ riêng tôi, mà mong họ đừng làm hại, đừng làm phiền não bất kỳ người nào khác. (Cụm từ) "Pappuyya paramaṃ santin'ti" (sau khi đã đạt đến sự an tịnh tối thượng) có nghĩa là: sau khi đã đạt đến Niết-bàn, là trạng thái an tịnh tối thượng. (Cụm từ) "Rakkheyya tasathāvare'ti" (hộ trì chúng sanh động và bất động). "Tasā" (động) được gọi là những chúng sanh còn ái dục, "thāvarā" (bất động) là những chúng sanh không còn ái dục. Điều này có nghĩa là: người nào đạt đến Niết-bàn, người ấy có khả năng hộ trì tất cả chúng sanh động và bất động. Do đó, mong rằng kẻ thù của tôi cũng đạt đến Niết-bàn, như vậy, họ chắc chắn sẽ không làm hại tôi. Ngài đã nói ba bài kệ này để làm (bài kinh) hộ trì cho chính mình.

ဣဒါနိ အတ္တနောဝ ပဋိပတ္တိံ ဒီပေန္တော ဥဒကဉှိ နယန္တိ နေတ္တိကာတိ အာဟ. တတ္ထ နေတ္တိကာတိ ယေ မာတိကံ သောဓေတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကံ နယန္တိ. ဥသုကာရာတိ ဥသုကာရကာ. နမယန္တီတိ တေလကဉ္ဇိကေန မက္ခေတွာ ကုက္ကုဠေ တာပေတွာ ဥန္နတုန္နတဋ္ဌာနေ နမေန္တာ ဥဇုံ ကရောန္တိ. တေဇနန္တိ ကဏ္ဍံ. တဉှိ ဣဿာသော တေဇံ ကရောတိ, ပရဉ္စ တဇ္ဇေတိ, တသ္မာ တေဇနန္တိ ဝုစ္စတိ. အတ္တာနံ ဒမယန္တီတိ ယထာ နေတ္တိကာ ဥဇုမဂ္ဂေန ဥဒကံ နယန္တိ, ဥသုကာရာ တေဇနံ, တစ္ဆကာ စ ဒါရုံ ဥဇုံ ကရောန္တိ, ဧဝမေဝံ ပဏ္ဍိတာ အတ္တာနံ ဒမေန္တိ ဥဇုကံ ကရောန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရောန္တိ.

Bây giờ, để trình bày về sự thực hành của chính mình, vị trưởng lão đã nói (câu kệ) "udakañhi nayanti nettikā'ti" (người dẫn nước dẫn nước đi). Ở đây, "nettikā'ti" (người dẫn nước) là những người sau khi dọn sạch kênh mương, đắp bờ ở nơi cần đắp, rồi dẫn nước đi. "Usukārā'ti" có nghĩa là những người làm tên. "Namayanti'ti" (họ uốn nắn) có nghĩa là: họ làm cho thẳng bằng cách phết dầu và nước gạo, hơ trên than hồng, rồi uốn những chỗ cong lồi. "Tejanan'ti" (mũi tên) là mũi tên. Vì rằng người bắn cung làm cho nó sắc bén, và nó cũng đe dọa người khác, do đó nó được gọi là "tejana". "Attānaṃ damayanti'ti" (họ điều phục chính mình) có nghĩa là: như những người dẫn nước dẫn nước đi theo con đường thẳng, như những người làm tên làm cho mũi tên được thẳng, và như những người thợ mộc làm cho khúc gỗ được thẳng, cũng vậy, các bậc hiền trí điều phục chính mình, làm cho mình ngay thẳng, làm cho mình không còn thô cứng.

တာဒိနာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု နိဗ္ဗိကာရေန – ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဘဂဝါ တာဒီ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ, ဝန္တာဝီတိ တာဒီ, စတ္တာဝီတိ တာဒီ, တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ, တန္နိဒ္ဒေသာတိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈; ၁၉၂) ဧဝံ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တေန သတ္ထာရာ. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု, တဏှာယေတံ နာမံ. တာယ ဟိ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ရဇ္ဇုယာ, သတ္တာ ဟဒယေ ဗဒ္ဓါ တံ တံ ဘဝံ နီယန္တိ, တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ဖုဋ္ဌော ကမ္မဝိပါကေနာတိ မဂ္ဂစေတနာယ ဖုဋ္ဌော. ယသ္မာ ဟိ မဂ္ဂစေတနာယ ကမ္မံ ပစ္စတိ ဝိပစ္စတိ ဍယှတိ, ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သာ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တာ. တာယ ဟိ ဖုဋ္ဌတ္တာ ဧသ အဏဏော နိက္ကိလေသော ဇာတော, န ဒုက္ခဝေဒနာယ အဏဏော. ဘုဉ္ဇာမီတိ စေတ္ထ ထေယျပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါတိ စတ္တာရော ပရိဘောဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ. သော ဟိ စတ္တာရော ပစ္စယေ ထေနေတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ထေယျာယ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅). သီလဝတော ပန အပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ နာမ. သတ္တန္နံ သေက္ခာနံ ပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ နာမ. ခီဏာသဝဿ ပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါ [Pg.237] နာမ. ဣဓ ကိလေသဣဏာနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အဏဏော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနိဏော’’တိပိ ပါဌော. သာမိပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဘုဉ္ဇာမိ ဘောဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

"Tādināti" (Bởi bậc Tādī) có nghĩa là: bởi bậc Đạo Sư, người đã đạt đến đặc tính của bậc Tādī như vầy: không lay động trước các cảnh khả ái, không khả ái v.v... "Đức Thế Tôn là bậc Tādī vì năm phương diện: là bậc Tādī trong cảnh khả ái và không khả ái, là bậc Tādī vì đã nôn mửa (phiền não), là bậc Tādī vì đã từ bỏ, là bậc Tādī vì đã vượt qua, là bậc Tādī vì sự chỉ dẫn ấy" (Mahāni. 38; 192). "Bhavanettīti" (Dây dẫn đến cõi hữu) có nghĩa là dây trói của cõi hữu, đây là tên gọi của ái. Vì rằng, cũng như những con bò bị trói ở cổ bằng dây thừng, các chúng sanh bị trói buộc ở tâm bởi ái ấy rồi được dẫn đi đến cõi hữu này hay cõi hữu kia, do đó được gọi là dây dẫn đến cõi hữu. "Phuṭṭho kammavipākenāti" (Được cảm xúc bởi quả của nghiệp) có nghĩa là được cảm xúc bởi tâm sở tư của đạo. Vì rằng, do tâm sở tư của đạo mà nghiệp được chín muồi, được chín muồi đặc biệt, bị thiêu đốt, đi đến sự tận diệt, do đó nó được gọi là quả của nghiệp. Vì được cảm xúc bởi tâm sở tư ấy mà vị này trở thành người không nợ nần, không phiền não, chứ không phải là người không nợ nần do (cảm xúc) khổ thọ. "Bhuñjāmīti" (Tôi thọ dụng), ở đây nên biết có bốn cách thọ dụng: thọ dụng như kẻ trộm, thọ dụng như món nợ, thọ dụng như tài sản thừa kế, và thọ dụng như người chủ. Trong ấy, sự thọ dụng của người ác giới được gọi là thọ dụng như kẻ trộm. Vị ấy quả thật đã trộm bốn món vật dụng rồi thọ dụng. Điều này cũng đã được nói: "Này các Tỳ khưu, vật thực của quốc độ đã được các ông thọ dụng như kẻ trộm" (Pārā. 195). Còn sự thọ dụng mà không quán xét của người có giới thì được gọi là thọ dụng như món nợ. Sự thọ dụng của bảy bậc hữu học được gọi là thọ dụng như tài sản thừa kế. Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là thọ dụng như người chủ. Ở đây, từ "aṇaṇo" (không nợ nần) được nói đến với ý chỉ sự không có các món nợ phiền não. Cũng có bản đọc là "aniṇo". Câu "bhuñjāmi bhojanaṃ" (tôi thọ dụng vật thực) được nói đến với ý chỉ sự thọ dụng như người chủ.

ကာမရတိသန္ထဝန္တိ ဒုဝိဓေသုပိ ကာမေသု တဏှာရတိသန္ထဝံ မာ အနုယုဉ္ဇထ မာ ကရိတ္ထ. နယိဒံ ဒုမ္မန္တိတံ မမာတိ ယံ မယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ မန္တိတံ, တံ မမ မန္တိတံ န ဒုမ္မန္တိတံ. သံဝိဘတ္တေသု ဓမ္မေသူတိ အဟံ သတ္ထာတိ ဧဝံ လောကေ ဥပ္ပန္နေဟိ ယေ ဓမ္မာ သံဝိဘတ္တာ, တေသု ဓမ္မေသု ယံ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ, တဒေဝ အဟံ ဥပဂမံ ဥပဂတော သမ္ပတ္တော, တသ္မာ မယှံ ဣဒံ အာဂမနံ သွာဂတံ နာမ ဂတန္တိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုအာသဝက္ခယပညာ. ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ယံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ မယာ ကတံ. တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ နဝဟိ စ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေသီတိ.

"Kāmaratisanthavanti" (Sự ưa thích, thân quen trong các dục) có nghĩa là: chớ có nỗ lực, chớ có thực hành sự ưa thích, thân quen do ái trong cả hai loại dục (vật dục và phiền não dục). "Nayidaṃ dummantitaṃ mamāti" (Điều này không phải là sự bàn tính tồi tệ của ta) có nghĩa là: điều mà ta đã bàn tính rằng "sau khi thấy bậc Chánh Đẳng Giác, ta sẽ xuất gia", sự bàn tính ấy của ta không phải là sự bàn tính tồi tệ. "Saṃvibhattesu dhammesūti" (Trong các pháp đã được phân chia) có nghĩa là: trong các pháp đã được phân chia bởi những bậc đã sanh lên trong đời như "Ta là bậc Đạo Sư", trong các pháp ấy, pháp nào là cao tột, tức là Niết Bàn, chính pháp ấy ta đã đi đến, đã đạt đến, đã chứng đắc. Do đó, sự đến đây của ta này được gọi là sự khéo đến. "Tisso vijjāti" (Ba minh) là: túc mạng minh, thiên nhãn minh, và lậu tận minh. "Kataṃ buddhassa sāsananti" (Giáo huấn của Đức Phật đã được thực hành) có nghĩa là: phận sự nào cần phải làm trong giáo pháp của Đức Phật, tất cả phận sự ấy đã được ta làm xong. (Ngài) đã đưa bài pháp thoại lên đến đỉnh cao bằng ba minh và chín pháp siêu thế.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Aṅgulimāla đã kết thúc.

၇. ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải về kinh Piyajātika

၃၅၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပိယဇာတိကသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝ ကမ္မန္တာ ပဋိဘန္တီတိ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပဋိဘန္တိ, ပကတိနိယာမေန ပန န ပဋိဘန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ န ပဋိဘာတီတိ န ရုစ္စတိ. အာဠာဟနန္တိ သုသာနံ. အညထတ္တန္တိ ဝိဝဏ္ဏတာယ အညထာဘာဝေါ. ဣန္ဒြိယာနိ နာမ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ, ပတိဋ္ဌိတောကာသံ ပန သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ပိယဇာတိကာတိ ပိယတော ဇာယန္တိ. ပိယပ္ပဘာဝိကာတိ ပိယတော ပဘဝန္တိ.

353. "Evaṃ me sutanti" (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Piyajātika. Trong kinh ấy, "neva kammantā paṭibhantīti" (công việc không còn hứng thú) có nghĩa là: không phải hoàn toàn không hứng thú, mà là không hứng thú theo cách thông thường. Ở câu thứ hai cũng theo phương pháp này. Và ở đây, "na paṭibhātīti" (không hứng thú) có nghĩa là không thích thú. "Āḷāhananti" (Āḷāhana) có nghĩa là nghĩa địa. "Aññathattanti" (Sự khác lạ) có nghĩa là sự trở nên khác đi do biến sắc. Các căn vốn là các pháp được biết bởi ý thức, nhưng điều này được nói đến với ý chỉ nơi trú của chúng. "Piyajātikāti" (Sanh từ điều khả ái) có nghĩa là chúng sanh ra từ điều khả ái. "Piyappabhāvikāti" (Phát sanh từ điều khả ái) có nghĩa là chúng phát sanh từ điều khả ái.

၃၅၅. သစေ တံ, မဟာရာဇာတိ တဿ အတ္ထံ အသလ္လက္ခယမာနာပိ သတ္ထရိ သဒ္ဓါယ ဧဝံ ဝဒတိ. စရ ပိရေတိ အပေဟိ အမှာကံ ပရေ, အနဇ္ဈတ္တိကဘူတေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌာတိပိ အတ္ထော.

355. "Sace taṃ, mahārājāti" (Câu) "Nếu vậy, tâu Đại vương" có nghĩa là: dù không nhận thấy được ý nghĩa của điều đó, bà vẫn nói như vậy do có đức tin nơi bậc Đạo Sư. "Cara pireti" (Câu) "Hãy đi đi, kẻ xa lạ" có nghĩa là: hãy tránh xa, ngươi là người ngoài của chúng ta, không phải người thân thuộc. Hoặc là, "cara pireti" cũng có nghĩa là: hãy đi nơi khác, đừng đứng ở đây.

၃၅၆. ဒွိဓာ [Pg.238] ဆေတွာတိ အသိနာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကရောန္တော ဆိန္ဒိတွာ. အတ္တာနံ ဥပ္ဖာလေသီတိ တေနေဝ အသိနာ အတ္တနော ဥဒရံ ဖာလေသိ. ယဒိ ဟိ တဿ သာ အပ္ပိယာ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ အညံ မာတုဂါမံ ဂဏှိဿာမီတိ အတ္တာနံ န ဃာတေယျ. ယသ္မာ ပနဿ သာ ပိယာ အဟောသိ, တသ္မာ ပရလောကေပိ တာယ သဒ္ဓိံ သမင်္ဂိဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ဧဝမကာသိ.

356. "Dvidhā chetvāti" (Chặt làm hai) có nghĩa là: dùng gươm chặt làm hai phần. "Attānaṃ upphālesīti" (Tự mổ bụng mình) có nghĩa là: dùng chính cây gươm ấy mổ bụng mình. Vì nếu người vợ ấy không được ông ta thương yêu, ông ta đã không tự sát với ý nghĩ "bây giờ ta sẽ lấy một người phụ nữ khác". Nhưng vì người vợ ấy được ông ta thương yêu, do đó, với mong muốn được đoàn tụ với nàng ở thế giới bên kia, ông ta đã làm như vậy.

၃၅၇. ပိယာ တေ ဝဇိရီတိ ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ – ‘‘သစာဟံ, ‘ဘူတပုဗ္ဗံ, မဟာရာဇ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယံ အညတရိဿာ ဣတ္ထိယာ’တိအာဒိကထံ ကထေယျံ, ‘ကော တေ ဧဝံ အကာသိ, အပေဟိ နတ္ထိ ဧတ’န္တိ မံ ပဋိသေဓေယျ, ဝတ္တမာနေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါတိ ဧတ္ထ မရဏဝသေန ဝိပရိဏာမော, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ပလာယိတွာ ဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

357. "Piyā te vajirīti" (Câu) "Vajirī có phải là người thương của ngài không?" có nghĩa là: bà đã có ý nghĩ như vầy: "Nếu ta kể câu chuyện bắt đầu bằng 'Thuở xưa, tâu Đại vương, ngay tại thành Sāvatthī này, có một người phụ nữ...', ngài sẽ bác bỏ ta rằng 'Ai đã làm vậy với ngươi? Đi đi, không có chuyện đó'. Ta sẽ làm cho ngài hiểu bằng một câu chuyện hiện tại". Nghĩ vậy, bà đã nói như thế. "Vipariṇāmaññathābhāvāti" ở đây, nên hiểu "sự biến đổi" là do cái chết, và "sự trở nên khác" là do việc bỏ trốn đi với một người nào đó.

ဝါသဘာယာတိ ဝါသဘာ နာမ ရညော ဧကာ ဒေဝီ, တံ သန္ဓာယာဟ.

"Vāsabhāyāti" (Bởi Vāsabhā) có nghĩa là: Vāsabhā là tên một hoàng hậu của đức vua, ngài nói đến bà ấy.

ပိယာ တေ အဟန္တိ ကသ္မာ သဗ္ဗပစ္ဆာ အာဟ? ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မယှံ ကုပိတော, သစာဟံ သဗ္ဗပဌမံ ‘ပိယာ တေ အဟ’န္တိ ပုစ္ဆေယျံ, ‘န မေ တွံ ပိယာ, စရ ပိရေ’တိ ဝဒေယျ, ဧဝံ သန္တေ ကထာ ပတိဋ္ဌာနံ န လဘိဿတီ’’တိ ကထာယ ပတိဋ္ဌာနတ္ထံ သဗ္ဗပစ္ဆာ ပုစ္ဆိ. ကာသိကောသလေသု ဆဍ္ဍိတဘာဝေန ဝိပရိဏာမော, ပဋိရာဇူနံ ဟတ္ထဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

"Piyā te ahanti" (Thiếp có phải là người thương của ngài không?), tại sao bà lại hỏi sau cùng? Bà đã có ý nghĩ như vầy: "Vị vua này đang giận ta. Nếu ta hỏi trước tiên 'Thiếp có phải là người thương của ngài không?', ngài sẽ nói 'Ngươi không phải là người thương của ta, hãy đi đi, kẻ xa lạ'. Nếu vậy, câu chuyện sẽ không có chỗ đứng". Vì để câu chuyện có chỗ đứng, bà đã hỏi sau cùng. (Đối với) xứ Kāsi và Kosala, nên hiểu "sự biến đổi" là do bị từ bỏ, và "sự trở nên khác" là do rơi vào tay các vua thù địch.

အာစမေဟီတိ အာစမနောဒကံ ဒေဟိ. အာစမိတွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ သတ္ထာရံ နမဿိတုကာမော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

"Ācamehīti" (Hãy súc miệng) có nghĩa là: hãy cho nước súc miệng. Sau khi súc miệng, rửa tay chân, và rửa mặt, đức vua muốn đảnh lễ bậc Đạo Sư nên đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Piyajātika đã kết thúc.

၈. ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Phần giải về kinh Bāhitika.

၃၅၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗာဟိတိကသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကပုဏ္ဍရီကံ နာဂန္တိ ဧဝံနာမကံ ဟတ္ထိံ. တဿ ကိရ ဖာသုကာနံ ဥပရိ တာလဖလမတ္တံ ပဏ္ဍရဋ္ဌာနံ အတ္ထိ[Pg.239], တေနဿ ဧကပုဏ္ဍရီကောတိ နာမံ အကံသု. သိရိဝဍ္ဎံ မဟာမတ္တန္တိ ပစ္စေကဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ကထာဖာသုကတ္ထံ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တံ ဧဝံနာမကံ မဟာမတ္တံ. အာယသ္မာနောတိ ဧတ္ထ နောတိ ပုစ္ဆာယ နိပါတော. မဟာမတ္တော ထေရဿ သံဃာဋိပတ္တဓာရဏာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧဝံ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ.

358. Evaṃ me sutanti – là kinh Bāhitika. Trong đó, ekapuṇḍarīkaṃ nāganti có nghĩa là con voi có tên như vậy. Nghe nói, ở trên xương sườn của con voi ấy có một chỗ màu trắng to bằng quả thốt nốt, vì lý do đó họ đã đặt tên cho nó là Ekapuṇḍarīka. Sirivaḍḍhaṃ mahāmattanti có nghĩa là vị đại thần có tên như vậy, người đã cưỡi một con voi riêng và đang đi cùng (vua) vì mục đích trò chuyện thoải mái. Trong câu Āyasmāno, từ ‘no’ là một tiểu từ (nipāta) dùng trong câu hỏi. Vị đại thần sau khi nhận thấy dáng vẻ mang y tăng-già-lê và bình bát của vị trưởng lão đã nói rằng: “Tâu đại vương, đúng vậy.”

၃၅၉. ဩပါရမ္ဘောတိ ဥပါရမ္ဘံ ဒေါသံ အာရောပနာရဟော. ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ရာဇာ ပုစ္ဆတိ. သုန္ဒရိဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နမိဒံ သုတ္တံ, တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ယဉှိ မယံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ယံ မယံ ဝိညူဟီတိ ဣဒံ ပဒံ ဂဟေတွာ ပဉှေန ပရိပူရေတုံ နာသက္ခိမှာ, တံ ကာရဏံ အာယသ္မတာ ဧဝံ ဝဒန္တေန ပရိပူရိတံ.

359. Opārambhoti có nghĩa là đáng bị khiển trách, đáng bị quy lỗi. Đức vua hỏi: “Tôi nên hỏi điều gì?” (Vua) hỏi: “Kinh này đã khởi lên trong câu chuyện về Sundarī, tôi hỏi về kinh đó.” Yañhi mayaṃ, bhanteti có nghĩa là: thưa ngài, lý do nào mà chúng con, sau khi lấy câu này, đã không thể làm cho trọn vẹn bằng câu hỏi, thì lý do đó đã được Tôn giả làm cho trọn vẹn khi ngài nói như vậy.

၃၆၀. အကုသလောတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတော. သာဝဇ္ဇောတိ သဒေါသော. သဗျာဗဇ္ဈောတိ သဒုက္ခော. ဒုက္ခဝိပါကောတိ ဣဓ နိဿန္ဒဝိပါကော ကထိတော. တဿာတိ တဿ ဧဝံ အတ္တဗျာဗာဓာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တကာယသမာစာရဿ.

360. Akusaloti – (là) sanh khởi từ sự không khéo léo. Sāvajjoti – (là) có tội lỗi. Sabyābajjhoti – (là) có sự đau khổ. Dukkhavipākoti – (là) quả dị thục khổ, ở đây được nói là quả đẳng lưu. Tassāti – (từ) ‘của người ấy’ có nghĩa là của người có thân hành xử diễn tiến vì mục đích tự làm khổ mình v.v... như vậy.

သဗ္ဗာကုသလဓမ္မပဟီနော ခေါ, မဟာရာဇ, တထာဂတော ကုသလဓမ္မသမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေသံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဝဏ္ဏေတီတိ. အာမ ဝဏ္ဏေတီတိ ဝုတ္တေ ယထာ ပုစ္ဆာ, တထာ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ဧဝံ ဗျာကရဏံ ပန န ဘာရိယံ. အပ္ပဟီနအကုသလောပိ ဟိ ပဟာနံ ဝဏ္ဏေယျ, ဘဂဝါ ပန ပဟီနာကုသလတာယ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဗျာကာသိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော.

Trong câu: ‘Tâu đại vương, Như Lai đã đoạn tận tất cả các pháp bất thiện, đã đầy đủ các pháp thiện,’ (khi vua hỏi): ‘(Ngài) tán thán sự đoạn tận tất cả các pháp bất thiện phải không?’ Khi được trả lời: ‘Vâng, (ta) tán thán,’ thì ý nghĩa được nói ra sẽ tương ứng với câu hỏi. Tuy nhiên, việc trả lời như vậy không có gì nặng nề. Vì ngay cả người chưa đoạn tận các (pháp) bất thiện cũng có thể tán thán sự đoạn tận, nhưng Đức Thế Tôn, do đã đoạn tận các (pháp) bất thiện, đã trả lời như vậy để chỉ ra rằng ‘Ngài làm thế nào, nói thế ấy.’ Về phần thiện, phương pháp cũng tương tự.

၃၆၂. ဗာဟိတိကာတိ ဗာဟိတိရဋ္ဌေ ဥဋ္ဌိတဝတ္ထဿေတံ နာမံ. သောဠသသမာ အာယာမေနာတိ အာယာမေန သမသောဠသဟတ္ထာ. အဋ္ဌသမာ ဝိတ္ထာရေနာတိ ဝိတ္ထာရေန သမအဋ္ဌဟတ္ထာ.

362. Bāhitikāti – đây là tên của loại vải được sản xuất ở xứ Bāhiti. Soḷasasamā āyāmenāti – (có nghĩa là) chiều dài bằng mười sáu cubit. Aṭṭhasamā vitthārenāti – (có nghĩa là) chiều rộng bằng tám cubit.

၃၆၃. ဘဂဝတော ပါဒါသီတိ ဘဂဝတော နိယျာတေသိ. ဒတွာ စ ပန ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိတာနံ ကတွာ ဗန္ဓိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိ ဘိယျောသောမတ္တာယ [Pg.240] သောဘိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. နေယျပုဂ္ဂလဿ ပန ဝသေန အယံ ဒေသနာ နိဋ္ဌိတာတိ.

363. Bhagavato pādāsīti – (có nghĩa là) đã dâng lên Đức Thế Tôn. Và sau khi dâng cúng, đã làm một tấm lọng trần và treo lên trong hương thất. Kể từ đó, hương thất trở nên rực rỡ hơn nữa. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Bài pháp này kết thúc tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Bāhitika đã kết thúc.

၉. ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải về kinh Dhammacetiya

၃၆၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဓမ္မစေတိယသုတ္တံ. တတ္ထ မေဒါဠုပန္တိ နာမေတံ တဿ, တဿ ဟိ နိဂမဿ မေဒဝဏ္ဏာ ပါသာဏာ ကိရေတ္ထ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ မေဒါဠုပန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. သေနာသနံ ပနေတ္ထ အနိယတံ, တသ္မာ န တံ ဝုတ္တံ. နဂရကန္တိ ဧဝံနာမကံ သကျာနံ နိဂမံ. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ န အညေန ကရဏီယေန, အယံ ပန ဗန္ဓုလသေနာပတိံ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဧကဒိဝသေနေဝ ဂဏှထာတိ အာဏာပေသိ, တံဒိဝသဉ္စဿ ဘရိယာယ မလ္လိကာယ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ နိမန္တိတော, ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ဃရံ အာဂန္တွာ နိသိန္နမတ္တေ ‘‘သေနာပတိ ကာလင်္ကတော’’တိ သာသနံ အာဟရိတွာ မလ္လိကာယ အဒံသု. သာ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ မုခသာသနံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ရညာ အယျေ သေနာပတိ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂဟာပိတော’’တိ အာရောစေသုံ. မဟာဇနဂတံ မာ ကရိတ္ထာတိ ဩဝဋ္ဋိကာယ ပဏ္ဏံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ. တသ္မိံ သမယေ ဧကာ သပ္ပိစာဋိ နီဟရိတာ, သာ ဥမ္မာရေ အာဟစ္စ ဘိန္နာ, တံ အပနေတွာ အညံ အာဟရာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ.

364. Evaṃ me sutanti – là kinh Dhammacetiya. Trong đó, medāḷupanti là tên của thị trấn ấy, vì nghe nói ở thị trấn ấy có rất nhiều đá màu mỡ đông, do đó nó có tên gọi là Medāḷupa. Chỗ ở tại đây không cố định, do đó không được nói đến. Nagarakanti – (là) thị trấn của dòng họ Sakya có tên như vậy. Kenacideva karaṇīyenāti – (cụm từ này có nghĩa là) không phải vì công việc nào khác, mà là vì vị vua này đã ra lệnh: “Hãy bắt (và giết) tướng quân Bandhula cùng với ba mươi hai người con trai trong cùng một ngày.” Và vào ngày đó, Đức Thế Tôn cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã được Mallikā, vợ của ông, thỉnh mời. Ngay khi Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đến nhà và vừa ngồi xuống, họ đã mang tin “Tướng quân đã qua đời” đến cho Mallikā. Bà nhận lấy bức thư và hỏi tin tức. Họ báo rằng: “Thưa bà, đức vua đã cho bắt tướng quân cùng với ba mươi hai người con trai trong cùng một lúc.” (Bà nói) “Đừng để tin này lan ra trong dân chúng,” rồi giấu bức thư trong vạt áo và phục vụ Tăng chúng. Vào lúc đó, một hũ bơ sữa được mang ra, nó va vào ngưỡng cửa và bị vỡ; bà cho dọn nó đi, mang một hũ khác ra và phục vụ Tăng chúng.

သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ – ‘‘သပ္ပိစာဋိယာ ဘိန္နပစ္စယာ န စိန္တေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တသ္မိံ သမယေ မလ္လိကာ ပဏ္ဏံ နီဟရိတွာ ဘဂဝတော ပုရတော ဌပေတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣမံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သေနာပတိနော မတသာသနံ, အဟံ ဧတမ္ပိ န စိန္တယာမိ, သပ္ပိစာဋိပစ္စယာ ကိံ စိန္တေယျာမီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ – ‘‘မလ္လိကေ, မာ စိန္တယိ, အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ နာမ ဝတ္တမာနာနံ ဟောတိ ဧတ’’န္တိ အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ ကတွာ အဂမာသိ. မလ္လိကာ ဒွတ္တိံသသုဏိသာယော ပက္ကောသာပေတွာ ဩဝါဒံ အဒါသိ. ရာဇာ မလ္လိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သေနာပတိနော အမှာကံ အန္တရေ [Pg.241] ဘိန္နဒေါသော အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. နတ္ထိ သာမီတိ. သော တဿာ ဝစနေန တဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဉတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေသိ. သော – ‘‘ဧဝရူပံ နာမ အဒေါသကာရကံ မံ သမ္ဘာဝယိတွာ အာဂတံ သဟာယကံ ဝိနာသေသိ’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပါသာဒေ ဝါ နာဋကေသု ဝါ ရဇ္ဇသုခေသု ဝါ စိတ္တဿာဒံ အလဘမာနော တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဧတဒေဝ ကိစ္စံ အဟောသိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာ’’တိ.

Bậc Đạo Sư, sau khi đã thọ thực xong, vì mục đích khơi mào câu chuyện, đã nói: “Không nên lo lắng vì duyên hũ bơ sữa bị vỡ.” Vào lúc đó, Mallikā lấy bức thư ra, đặt trước mặt Đức Thế Tôn và nói: “Bạch Đức Thế Tôn, đây là tin báo tử của tướng quân cùng với ba mươi hai người con trai. Con còn không lo lắng về việc này, thì cớ gì con lại lo lắng vì duyên hũ bơ sữa bị vỡ?” Đức Thế Tôn (nói): “Này Mallikā, đừng lo lắng. Trong vòng luân hồi vô thủy này, điều đó xảy ra với chúng sanh,” rồi Ngài thuyết một bài pháp liên quan đến vô thường v.v... và ra về. Mallikā cho gọi ba mươi hai người con dâu đến và khuyên dạy. Vua cho gọi Mallikā đến và hỏi: “Giữa chúng ta và tướng quân có lỗi lầm chia rẽ nào không?” (Bà đáp): “Tâu chúa công, không có.” Nhờ lời nói của bà, vua biết được ông ấy vô tội, liền hối hận và sanh khởi ưu phiền mãnh liệt. Vua (nghĩ): “Ta đã hủy diệt một người bạn như vậy, người không làm điều sai trái, người đã đến với ta với lòng tôn kính,” và kể từ đó, không tìm thấy niềm vui trong cung điện, trong các buổi kịch, hay trong sự sung sướng của vương vị, vua bắt đầu đi lang thang đây đó. Chính việc này đã trở thành công việc (của vua). Nhắm đến điều này mà nói “vì một công việc nào đó.”

ဒီဃံ ကာရာယနန္တိ ဒီဃကာရာယနော နာမ ဗန္ဓုလသေနာပတိဿ ဘာဂိနေယျော ‘‘ဧတဿ မေ မာတုလော အဒေါသကာရကော နိက္ကာရဏေန ဃာတိတော’’တိ ရညာ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပိတော. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မဟစ္စာ ရာဇာနုဘာဝေနာတိ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန, ဓရဏိတလံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ သာဂရံ ပရိဝတ္တေန္တော ဝိယ ဝိစိတ္တဝေသသောဘေန မဟတာ ဗလကာယေနာတိ အတ္ထော. ပါသာဒိကာနီတိ ဒဿနေနေဝ သဟ ရဉ္ဇနကာနိ. ပသာဒနီယာနီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အထ ဝါ ပါသာဒိကာနီတိ ပသာဒဇနကာနိ. အပ္ပသဒ္ဒါနီတိ နိဿဒ္ဒါနိ. အပ္ပနိဂ္ဃောသာနီတိ အဝိဘာဝိတတ္ထေန နိဂ္ဃောသေန ရဟိတာနိ. ဝိဇနဝါတာနီတိ ဝိဂတဇနဝါတာနိ. မနုဿရာဟဿေယျကာနီတိ မနုဿာနံ ရဟဿကမ္မာနုစ္ဆဝိကာနိ, ရဟဿမန္တံ မန္တေန္တာနံ အနုရူပါနီတိ အတ္ထော. ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနီတိ နိလီယနဘာဝဿ ဧကီဘာဝဿ အနုစ္ဆဝိကာနိ. ယတ္ထ သုဒံ မယန္တိ န တေန တတ္ထ ဘဂဝါ ပယိရုပါသိတပုဗ္ဗော, တာဒိသေသု ပန ပယိရုပါသိတပုဗ္ဗော, တသ္မာ ယာဒိသေသု သုဒံ မယန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

Dīghaṃ kārāyananti: Dīghakārāyana là tên của người cháu của tướng quân Bandhula, được đức vua đặt vào chức vụ tướng quân vì nghĩ rằng: “Cậu của người này, là người không có lỗi, đã bị ta giết chết một cách vô cớ.” Nhắm đến người ấy mà điều này được nói đến. Mahaccā rājānubhāvenāti: có nghĩa là với uy lực vương giả vĩ đại, với đoàn quân đông đảo có vẻ ngoài lộng lẫy đa dạng, giống như đang làm vỡ mặt đất, giống như đang làm đảo lộn biển cả. Pāsādikānīti: là những nơi làm cho ưa thích chỉ bằng việc nhìn thấy. Pasādanīyānīti: là từ đồng nghĩa của từ ấy. Hoặc là, pāsādikānīti: là những nơi làm phát sinh sự trong sạch. Appasaddānīti: là không có tiếng động. Appanigghosānīti: là không có tiếng ồn ào vang dội không rõ ràng. Vijanavātānīti: là không có hơi người qua lại. Manussarāhasseyyakānīti: có nghĩa là thích hợp cho việc làm kín đáo của con người, thích hợp cho những người bàn bạc việc bí mật. Paṭisallānasāruppānīti: là thích hợp cho trạng thái ẩn mình, trạng thái một mình. Yattha sudaṃ mayanti: ở đây có nghĩa là, vị ấy (vua) chưa từng hầu cận đức Thế Tôn ở nơi đó, nhưng đã từng hầu cận ở những nơi như vậy, do đó (câu này có nghĩa là) “nơi mà chúng tôi (chưa từng hầu cận).”

အတ္ထိ, မဟာရာဇာတိ ပဏ္ဍိတော သေနာပတိ ‘‘ရာဇာ ဘဂဝန္တံ မမာယတီ’’တိ ဇာနာတိ, သော သစေ မံ ရာဇာ ‘‘ကဟံ ဘဂဝါ’’တိ ဝဒေယျ, အဒန္ဓာယန္တေန အာစိက္ခိတုံ ယုတ္တန္တိ စရပုရိသေ ပယောဇေတွာ ဘဂဝတော နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဉတွာဝ ဝိဟရတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အာရာမံ ပါဝိသီတိ ဗဟိနိဂမေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓာပေတွာ ကာရာယနေန သဒ္ဓိံ ပါဝိသိ.

Atthi, mahārājāti: Vị tướng quân là người trí tuệ, biết rằng: “Đức vua kính mến đức Thế Tôn.” Vị ấy nghĩ rằng: “Nếu đức vua hỏi ta: ‘Đức Thế Tôn ở đâu?’ thì nên trình bày một cách rõ ràng.” Do suy nghĩ như vậy, vị ấy đã cho các mật thám đi trước, và chỉ sống sau khi đã biết nơi ở của đức Thế Tôn. Do đó, vị ấy đã nói như vậy. Ārāmaṃ pāvisīti: (Đức vua) đã cho lập trại quân ở bên ngoài làng rồi đã đi vào cùng với Kārāyana.

၃၆၆. ဝိဟာရောတိ ဂန္ဓကုဋိံ သန္ဓာယာဟံသု. အာဠိန္ဒန္တိ ပမုခံ. ဥက္ကာသိတွာတိ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ကတွာ. အဂ္ဂဠန္တိ ကဝါဋံ. အာကောဋေဟီတိ အဂ္ဂနခေန ဤသကံ ကုဉ္စိကစ္ဆိဒ္ဒသမီပေ ကောဋေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒွါရံ ကိရ အတိဥပရိ အမနုဿာ, အတိဟေဋ္ဌာ ဒီဃဇာတိကာ ကောဋေန္တိ. တထာ အကောဋေတွာ [Pg.242] မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသမီပေ ကောဋေတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဒွါရကောဋ္ဋကဝတ္တန္တိ ဒီပေန္တာ ဝဒန္တိ. တတ္ထေဝါတိ ဘိက္ခူဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ. ခဂ္ဂဉ္စ ဥဏှီသဉ္စာတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ,

366. Vihāroti: các vị đã nói nhắm đến hương thất. Āḷindanti: là hiên trước. Ukkāsitvāti: là tạo ra tiếng hắng giọng. Aggaḷanti: là cánh cửa. Ākoṭehīti: có nghĩa là “hãy gõ nhẹ bằng đầu móng tay ở gần lỗ khóa.” Nghe nói, phi nhân gõ cửa ở quá cao, loài rồng gõ ở quá thấp. Không gõ như vậy, nên gõ ở giữa, gần lỗ khóa. Các vị giải thích rằng: “Đây là quy tắc gõ cửa.” Tatthevāti: là ngay tại nơi được các vị Tỳ khưu nói đến. Khaggañca uṇhīsañcāti: đây chỉ là lời thuyết giảng.

ဝါလဗီဇနိမုဏှီသံ, ခဂ္ဂံ ဆတ္တဉ္စုပါဟနံ;

ဩရုယှ ရာဇာ ယာနမှာ, ဌပယိတွာ ပဋိစ္ဆဒန္တိ. –

Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañcupāhanaṃ; Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadanti: Đức vua xuống xe, đã để lại và trao đi quạt lông, khăn vành, gươm, lọng và giày.

အာဂတာနိ ပန ပဉ္စပိ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ အဒါသိ. ကသ္မာ ပန အဒါသီတိ. အတိဂရုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ ဥဒ္ဓတဝေသေန ဂန္တုံ န ယုတ္တန္တိ စ, ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန သမ္မောဒိဿာမိ စာတိ. ပဉ္စသု ဟိ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍေသု နိဝတ္တိတေသု တွံ နိဝတ္တာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ န ဟောတိ, သဗ္ဗေ သယမေဝ နိဝတ္တန္တိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အဒါသိ. ရဟာယတီတိ ရဟဿံ ကရောတိ နိဂူဟတိ. အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပာယော ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အယံ ရာဇာ သမဏေန ဂေါတမေန သဒ္ဓိံ စတုက္ကဏ္ဏမန္တံ မန္တေတွာ မယှံ မာတုလံ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဂဏှာပေသိ, ဣဒါနိပိ စတုက္ကဏ္ဏမန္တံ မန္တေတုကာမော, ကစ္စိ နု ခေါ မံ ဂဏှာပေဿတီ’’တိ. ဧဝံ ကောပဝသေနဿ ဧတဒဟောသိ.

Āgatāni pana pañcapi rājakakudhabhaṇḍāni adāsi: Lại nữa, (đức vua) đã trao năm món vương ấn đã được mang đến. Kasmā pana adāsīti: Tại sao lại trao? Vì (nghĩ rằng): “Không thích hợp để đi đến gần bậc Chánh Đẳng Giác rất đáng tôn kính với vẻ ngoài kiêu ngạo,” và vì (nghĩ rằng): “Sau khi một mình đến gần, ta sẽ thăm hỏi theo ý thích của mình.” Vả lại, khi năm món vương ấn được trao lại, không cần phải nói: “Ngươi hãy lui về,” tất cả sẽ tự động lui về. Vì hai lý do này mà đã trao. Rahāyatīti: là làm việc bí mật, che giấu. Đây dường như là ý định của ông ta: “Trước đây, vị vua này sau khi bàn bạc việc chỉ có bốn tai (nghe) với Sa-môn Gotama, đã cho bắt cậu của ta cùng với ba mươi hai người con. Bây giờ cũng muốn bàn bạc việc chỉ có bốn tai (nghe), liệu có cho bắt ta chăng?” Do đó, ý nghĩ này đã khởi lên nơi ông ta do sân hận.

ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရန္တိ န ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယ ဒွါရံ ဝိဝရိ, ဝိဝရတူတိ ပန ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တတော – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေဟိ အနေကေသု ကပ္ပကောဋီသု ဒါနံ ဒဒမာနေဟိ န သဟတ္ထာ ဒွါရဝိဝရဏကမ္မံ ကတ’’န္တိ သယမေဝ ဒွါရံ ဝိဝဋံ. တံ ပန ယသ္မာ ဘဂဝတော မနေန ဝိဝဋံ, တသ္မာ ‘‘ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာတိ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ. တသ္မိံ ပန ပဝိဋ္ဌမတ္တေယေဝ ကာရာယနော ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဂဟေတွာ ခန္ဓာဝါရံ ဂန္တွာ ဝိဋဋူဘံ အာမန္တေသိ ‘‘ဆတ္တံ သမ္မ ဥဿာပေဟီ’’တိ. မယှံ ပိတာ ကိံ ဂတောတိ? ပိတရံ မာ ပုစ္ဆ, သစေ တွံ န ဥဿာပေသိ, တံ ဂဏှိတွာ အဟံ ဥဿာပေမီတိ. ‘‘ဥဿာပေမိ သမ္မာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ကာရာယနော ရညော ဧကံ အဿဉ္စ အသိဉ္စ ဧကမေဝ စ ပရိစာရိကံ ဣတ္ထိံ ဌပေတွာ – ‘‘သစေ ရာဇာ ဇီဝိတေန အတ္ထိကော, မာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဝိဋဋူဘဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ တံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိမေဝ ဂတော.

Vivari bhagavā dvāranti: đức Thế Tôn không đứng dậy mở cửa, nhưng Ngài đã duỗi tay ra với ý nghĩ: “Cửa hãy mở ra.” Sau đó, cánh cửa tự động mở ra, như thể đang nói: “Thưa đức Thế Tôn, trong vô số trăm ngàn kiếp bố thí, Ngài chưa từng tự tay làm việc mở cửa.” Tuy nhiên, vì cánh cửa đó được mở ra do tâm của đức Thế Tôn, nên có thể nói: “Đức Thế Tôn đã mở cửa.” Vihāraṃ pavisitvāti: là sau khi vào hương thất. Ngay khi vị ấy (vua) vừa vào, Kārāyana đã lấy năm món vương ấn, đi đến trại quân và gọi Viṭaṭūbha: “Này bạn, hãy giương lọng lên.” (Viṭaṭūbha hỏi): “Cha ta đã đi đâu?” (Kārāyana đáp): “Đừng hỏi về cha. Nếu ngươi không giương lên, ta sẽ bắt ngươi và tự mình giương lên.” (Viṭaṭūbha) đồng ý: “Thưa bạn, tôi sẽ giương lên.” Kārāyana để lại cho vua một con ngựa, một thanh gươm và một nữ tỳ, rồi nói: “Nếu đức vua còn muốn sống, xin đừng trở về.” Sau đó, ông cho Viṭaṭūbha giương lọng lên, đưa vị ấy đi và trở về chính Sāvatthī.

၃၆၇. ဓမ္မနွယောတိ [Pg.243] ပစ္စက္ခဉာဏသင်္ခါတဿ ဓမ္မဿ အနုနယော အနုမာနံ, အနုဗုဒ္ဓီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ယေနဿ ဓမ္မနွယေန ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ဣဓ ပနာဟံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာပါဏကောဋိကန္တိ ပါဏောတိ ဇီဝိတံ, တံ မရိယာဒံ အန္တော ကရိတွာ, မရဏသမယေပိ စရန္တိယေဝ, တံ န ဝီတိက္ကမန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အပါဏကောဋိက’’န္တိပိ ပါဌော, အာဇီဝိတပရိယန္တန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဧကစ္စေ ဇီဝိတဟေတု အတိက္ကမန္တာ ပါဏကောဋိကံ ကတွာ စရန္တိ, န ဧဝန္တိ အတ္ထော. အယမ္ပိ ခေါ မေ, ဘန္တေတိ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဓမ္မသွာက္ခာတတာယ သံဃသုပ္ပဋိပန္နတာယ စ ဧတံ ဧဝံ ဟောတိ, ဧဝဉှိ မေ, ဘန္တေ, အယံ ဘဂဝတိ ဓမ္မနွယော ဟောတီတိ ဒီပေတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

367. Dhammanvayoti: có nghĩa là sự suy luận, sự phỏng đoán, sự hiểu biết tương ứng với pháp được gọi là trực tiếp trí. Bây giờ, để chỉ ra sự suy luận theo pháp nào mà ông có được (kết luận): “Đức Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác,” v.v., ông đã nói câu bắt đầu bằng: “Bạch ngài, ở đây...” Trong đó, āpāṇakoṭikanti: pāṇa là mạng sống, lấy đó làm giới hạn, có nghĩa là ngay cả lúc sắp chết, họ vẫn thực hành, họ không vi phạm điều đó. Cũng có bản đọc là “apāṇakoṭikaṃ,” có nghĩa là cho đến cuối đời. Có nghĩa là, không phải họ không thực hành như một số người, vì mạng sống mà vi phạm, (không) thực hành cho đến chết; (mà) họ thực hành (cho đến chết). Ayampi kho me, bhanteti: (câu này) chỉ ra rằng: “Điều này là như vậy do sự giác ngộ tốt đẹp của đức Phật, do pháp được khéo thuyết giảng, và do Tăng chúng thực hành tốt đẹp. Bạch ngài, chính như vậy, nơi con có sự suy luận theo pháp này đối với đức Thế Tôn.” Phương pháp này nên được hiểu tương tự ở mọi nơi.

၃၆၉. န ဝိယ မညေ စက္ခုံ ဗန္ဓန္တေတိ စက္ခုံ အဗန္ဓန္တေ ဝိယ. အပါသာဒိကဉှိ ဒိသွာ ပုန ဩလောကနကိစ္စံ န ဟောတိ, တသ္မာ သော စက္ခုံ န ဗန္ဓတိ နာမ. ပါသာဒိကံ ဒိသွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကနကိစ္စံ ဟောတိ, တသ္မာ သော စက္ခုံ ဗန္ဓတိ နာမ. ဣမေ စ အပါသာဒိကာ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗန္ဓုကရောဂေါ နောတိ ကုလရောဂေါ. အမှာကံ ကုလေ ဇာတာ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဥဠာရန္တိ မဟေသက္ခံ. ပုဗ္ဗေနာပရန္တိ ပုဗ္ဗတော အပရံ ဝိသေသံ. တတ္ထ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနာတိ နာမ, သမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှန္တော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗတော အပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနာတိ နာမ.

369. Na viya maññe cakkhuṃ bandhanteti có nghĩa là dường như không trói buộc con mắt. Vì sau khi thấy người không đáng tịnh tín thì không có việc nhìn lại, do đó người ấy được gọi là không trói buộc con mắt. Sau khi thấy người đáng tịnh tín thì có việc nhìn đi nhìn lại, do đó người ấy được gọi là trói buộc con mắt. Và những vị này không đáng tịnh tín, do đó ngài đã nói như vậy. Bandhukarogo noti có nghĩa là bệnh của dòng họ. Họ nói rằng: 'Những người sinh ra trong dòng họ của chúng tôi cũng có những (bệnh) như vậy'. Uḷāranti có nghĩa là có oai lực lớn. Pubbenāparanti có nghĩa là pháp đặc biệt sau đó từ pháp trước đó. Ở đây, người làm phát sanh thiền chứng sau khi đã thực hiện chuẩn bị kasina được gọi là biết rõ pháp đặc biệt cao thượng trước đó; người đạt được A-la-hán quả sau khi đã lấy thiền chứng làm nền tảng và phát triển tuệ quán được gọi là biết rõ pháp đặc biệt cao thượng sau đó từ pháp trước đó.

၃၇၀. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုန္တိ ဃာတေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဃာတေတုံ. ဇာပေတာယံ ဝါ ဇာပေတုန္တိ ဓနေန ဝါ ဇာပေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဇာပေတုံ ဇာနိတုံ အဓနံ ကာတုံ. ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုန္တိ ရဋ္ဌတော ဝါ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗယုတ္တကံ ပဗ္ဗာဇေတုံ.

370. Ghātetāyaṃ vā ghātetunti có nghĩa là để giết người đáng bị giết. Jāpetāyaṃ vā jāpetunti có nghĩa là để làm cho người đáng bị mất mát phải mất mát tài sản, để tước đoạt, để làm cho không có tài sản. Pabbājetāyaṃ vā pabbājetunti có nghĩa là để trục xuất người đáng bị trục xuất khỏi xứ sở.

၃၇၃. ဣသိဒတ္တပုရာဏာတိ ဣသိဒတ္တော စ ပုရာဏော စ. တေသု ဧကော ဗြဟ္မစာရီ, ဧကော သဒါရသန္တုဋ္ဌော. မမဘတ္တာတိ မမ သန္တကံ ဘတ္တံ [Pg.244] ဧတေသန္တိ မမဘတ္တာ. မမယာနာတိ မမ သန္တကံ ယာနံ ဧတေသန္တိ မမယာနာ. ဇီဝိကာယ ဒါတာတိ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ဒါတာ. ဝီမံသမာနောတိ ဥပပရိက္ခမာနော. တဒါ ကိရ ရာဇာ နိဒ္ဒံ အနောက္ကန္တောဝ ဩက္ကန္တော ဝိယ ဟုတွာ နိပဇ္ဇိ. အထ တေ ထပတယော ‘‘ကတရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမာ’’တိ သုတွာ မန္တယိံသု – ‘‘ယေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တေန သီသေ ကတေ ရာဇာ ပါဒတော ဟောတိ. ယေန ရာဇာ, တေန သီသေ ကတေ သတ္ထာ ပါဒတော ဟောတိ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ? တတော နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရာဇာ ကုပ္ပမာနော ယံ အမှာကံ ဒေတိ, တံ အစ္ဆိန္ဒေယျ. န ခေါ ပန မယံ သက္ကောမ ဇာနမာနာ သတ္ထာရံ ပါဒတော ကာတု’’န္တိ ရာဇာနံ ပါဒတော ကတွာ နိပဇ္ဇိံသု. တံ သန္ဓာယ အယံ ရာဇာ ဧဝမာဟ.

373. Isidattapurāṇāti là Isidatta và Purāṇa. Trong hai người ấy, một người là người sống phạm hạnh, một người là người biết đủ với vợ mình. Mamabhattāti có nghĩa là những người này có vật thực là của cải của ta nên gọi là mamabhattā. Mamayānāti có nghĩa là những người này có xe cộ là của cải của ta nên gọi là mamayānā. Jīvikāya dātāti có nghĩa là người cho phương tiện sinh sống. Vīmaṃsamānoti có nghĩa là đang xem xét. Tương truyền, khi ấy đức vua đã nằm xuống, chưa chìm vào giấc ngủ mà dường như đã chìm vào giấc ngủ. Rồi hai người thợ mộc ấy, sau khi hỏi: 'Đức Thế Tôn ở phương nào?' và nghe được: 'Ở phương kia,' đã bàn với nhau: 'Nếu quay đầu về hướng có bậc Chánh Đẳng Giác thì đức vua ở phía chân. Nếu quay đầu về hướng có đức vua thì bậc Đạo Sư ở phía chân, chúng ta phải làm sao đây?' Sau đó, họ đã nghĩ thế này: 'Nếu đức vua nổi giận, ngài có thể tước đoạt những gì ngài ban cho chúng ta. Nhưng chúng ta, trong khi biết rõ, lại không thể đặt bậc Đạo Sư ở phía chân được.' (Nghĩ vậy rồi) họ đã nằm xuống, đặt đức vua ở phía chân. Nhắm đến điều đó mà đức vua này đã nói như vậy.

၃၇၄. ပက္ကာမီတိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ကာရာယနဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ဂတော, တံ တတ္ထ အဒိသွာ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဂတော, တတ္ထာပိ အညံ အဒိသွာ တံ ဣတ္ထိံ ပုစ္ဆိ. သာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. ရာဇာ – ‘‘န ဣဒါနိ မယာ ဧကကေန တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ, ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဘာဂိနေယျေန သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ မယှံ ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ကဏာဇကဘတ္တဉ္စေဝ ဘုဉ္ဇိ, ဗဟလဥဒကဉ္စ ပိဝိ. တဿ သုခုမာလပကတိကဿ အာဟာရော န သမ္မာ ပရိဏာမိ. သော ရာဇဂဟံ ပါပုဏန္တောပိ ဝိကာလေ ဒွါရေသု ပိဟိတေသု ပါပုဏိ. ‘‘အဇ္ဇ သာလာယံ သယိတွာ သွေ မယှံ ဘာဂိနေယျံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဗဟိနဂရေ သာလာယ နိပဇ္ဇိ. တဿ ရတ္တိဘာဂေ ဥဋ္ဌာနာနိ ပဝတ္တိံသု, ကတိပယဝါရေ ဗဟိ နိက္ခမိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပဒသာ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော တဿာ ဣတ္ထိယာ အင်္ကေ နိပဇ္ဇိတွာ ဗလဝပစ္စူသေ ကာလမကာသိ. သာ တဿ မတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဒွီသု ရဇ္ဇေသု ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ဣဒါနိ ပရဿ ဗဟိနဂရေ အနာထသာလာယ အနာထကာလကိရိယံ ကတွာ နိပန္နော မယှံ သာမိ ကောသလရာဇာ’’တိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒေန ပရိဒေဝိတုံ အာရဘိ. မနုဿာ သုတွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ အာဂန္တွာ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ အာဂတကာရဏံ ဉတွာ မဟာပရိဟာရေန သရီရကိစ္စံ ကရိတွာ ‘‘ဝိဋဋူဘံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဗလကာယံ သန္နိပါတေသိ. အမစ္စာ ပါဒေသု ပတိတွာ – ‘‘သစေ, ဒေဝ, တုမှာကံ မာတုလော အရောဂေါ အဿ, တုမှာကံ ဂန္တုံ ယုတ္တံ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ ပန ဝိဋဋူဘောပိ တုမှေ [Pg.245] နိဿာယ ဆတ္တံ ဥဿာပေတုံ အရဟတိယေဝါ’’တိ သညာပေတွာ နိဝါရေသုံ.

374. Pakkāmīti có nghĩa là sau khi đi ra khỏi hương thất, ngài đã đi đến chỗ ở của Kārāyana, không thấy ông ta ở đó, ngài đi đến nơi đóng quân; ở đó cũng không thấy ai khác, ngài đã hỏi người phụ nữ ấy. Nàng đã kể lại toàn bộ sự việc. Đức vua (nghĩ): 'Bây giờ ta không nên đi đến đó một mình, ta sẽ đi đến Rājagaha, rồi cùng với cháu trai trở lại và giành lấy vương quốc của ta.' Trong khi đi đến Rājagaha, giữa đường ngài đã ăn cơm tấm và uống nước đục. Thức ăn đã không được tiêu hóa tốt đối với ngài, người có thể chất tinh tế. Ngài đến Rājagaha vào lúc trái thời, khi các cổng thành đã đóng. (Nghĩ rằng): 'Hôm nay ta sẽ ngủ ở nhà nghỉ, ngày mai sẽ gặp cháu trai của ta,' ngài đã nằm xuống tại một nhà nghỉ bên ngoài thành phố. Vào ban đêm, ngài bị chứng đi ngoài khởi lên, ngài đã đi ra ngoài vài lần. Kể từ đó, không thể đi bằng chân được, ngài đã nằm trên lòng của người phụ nữ ấy và băng hà vào lúc rạng sáng. Nàng, biết được ngài đã băng hà, bắt đầu than khóc lớn tiếng, nói rằng: 'Vị vua Kosala, chúa của tôi, người đã cai trị hai vương quốc, nay lại nằm chết một cách vô thừa nhận tại một nhà nghỉ vô thừa nhận bên ngoài thành phố của người khác.' Dân chúng nghe thấy và báo cho vua (Ajātasattu). Vua (Ajātasattu) đến, thấy, nhận ra, và biết được lý do ngài đến, đã cho làm lễ hỏa táng với nghi thức trọng thể, rồi (nghĩ rằng): 'Ta sẽ bắt Viṭaṭūbha,' ngài cho đánh trống và tập hợp quân đội. Các vị đại thần phủ phục dưới chân và can ngăn, sau khi trình bày rằng: 'Thưa Đại vương, nếu cậu của ngài còn khỏe mạnh, thì việc ngài đi là hợp lý. Nhưng bây giờ, Viṭaṭūbha cũng xứng đáng được che lọng nhờ vào ngài.'

ဓမ္မစေတိယာနီတိ ဓမ္မဿ စိတ္တီကာရဝစနာနိ. တီသု ဟိ ရတနေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တီကာရေ ကတေ သဗ္ဗတ္ထ ကတောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဘဂဝတိ စိတ္တီကာရေ ကတေ ဓမ္မောပိ ကတောဝ ဟောတီတိ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မစေတိယာနီ’’တိ အာဟ. အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနီတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနိ, ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိဘူတာနီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Dhammacetiyānīti là những lời nói thể hiện sự tôn kính đối với Pháp. Vì trong ba ngôi báu, khi sự tôn kính được thực hiện ở bất cứ nơi nào, thì nó được xem như đã được thực hiện ở khắp mọi nơi. Do đó, khi sự tôn kính được thực hiện đối với Đức Thế Tôn, thì sự tôn kính đối với Pháp cũng được xem như đã được thực hiện, vì vậy Đức Thế Tôn đã nói là 'dhammacetiyāni'. Ādibrahmacariyakānīti có nghĩa là những pháp làm khởi đầu cho đạo phạm hạnh, là những pháp thực hành thuộc phần đầu. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ

ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Pháp Tích đã chấm dứt.

၁၀. ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

Chú giải kinh Kaṇṇakatthala

၃၇၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တံ. တတ္ထ ဥရုညာယန္တိ ဥရုညာတိ တဿ ရဋ္ဌဿပိ နဂရဿပိ ဧတဒေဝ နာမံ, ဘဂဝါ ဥရုညာနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေတိ တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ ကဏ္ဏကတ္ထလံ နာမ ဧကော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ အတ္ထိ, သော မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေ. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ န အညေန, အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တကရဏီယေနေဝ. သောမာ စ ဘဂိနီ သကုလာ စ ဘဂိနီတိ ဣမာ ဒွေ ဘဂိနိယော ရညော ပဇာပတိယော. ဘတ္တာဘိဟာရေတိ ဘတ္တံ အဘိဟရဏဋ္ဌာနေ. ရညော ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနဉှိ သဗ္ဗာပိ ဩရောဓာ ကဋစ္ဆုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဂစ္ဆန္တိ, တာပိ တထေဝ အဂမံသု.

10. Kinh bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ là kinh Kaṇṇakatthala. Trong đó, uruññāyanti có uruññā là tên của xứ ấy và cũng là tên của thành phố ấy. Đức Thế Tôn đang trú ngụ gần thành phố Uruññā. Kaṇṇakatthale migadāyeti có nghĩa là: không xa thành phố ấy có một vùng đất xinh đẹp tên là Kaṇṇakatthala; nơi ấy được gọi là Migadāya (Vườn Lộc Uyển) vì đã được ban cho các loài nai được an toàn; (tại) Vườn Lộc Uyển Kaṇṇakatthala ấy. Kenacideva karaṇīyenāti có nghĩa là không phải vì công việc nào khác, mà chính là vì công việc đã được nói đến trong bài kinh ngay trước đó. Somā ca bhaginī sakulā ca bhaginīti có nghĩa là hai chị em này là hoàng hậu của đức vua. Bhattābhihāreti có nghĩa là tại nơi dâng vật thực. Vì tại nơi đức vua dùng bữa, tất cả các cung nữ đều cầm muỗng v.v... đến để hầu hạ đức vua, hai vị ấy cũng đã đến như vậy.

၃၇၆. ကိံ ပန, မဟာရာဇာတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ရညော ဂရဟပရိမောစနတ္ထံ. ဧဝဉှိ ပရိသာ စိန္တေယျ – ‘‘အယံ ရာဇာ အာဂစ္ဆမာနောဝ မာတုဂါမာနံ သာသနံ အာရောစေတိ, မယံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုံ အာဂတောတိ မညာမ, အယံ ပန မာတုဂါမာနံ သာသနံ ဂဟေတွာ အာဂတော, မာတုဂါမဒါသော မညေ, ဧသ ပုဗ္ဗေပိ ဣမိနာဝ ကာရဏေန အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ပုစ္ဆိတော ပန သော အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေဿတိ, ဧဝမဿ အယံ ဂရဟာ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဂရဟမောစနတ္ထံ ဧဝမာဟ.

376. Tại sao ngài lại nói như vậy: ‘Này đại vương, có việc gì thế?’? (Ngài nói) vì mục đích giải thoát nhà vua khỏi sự chỉ trích. Bởi vì nếu không (hỏi) như vậy, hội chúng có thể nghĩ rằng: ‘Vị vua này vừa mới đến đã báo tin của một người phụ nữ. Chúng ta cứ ngỡ rằng ngài đến để yết kiến Đức Thế Tôn theo thông lệ của mình, nhưng hóa ra ngài đến mang theo tin tức của một người phụ nữ. Có lẽ ngài là nô lệ của phụ nữ. Trước đây, ngài cũng đến vì lý do tương tự này.’ Nhưng khi được hỏi, vị vua ấy sẽ nói ra lý do mình đến, và như vậy sự chỉ trích này sẽ không khởi lên đối với ngài. Vì mục đích giải thoát khỏi sự chỉ trích mà ngài đã nói như vậy.

၃၇၈. အဗ္ဘုဒါဟာသီတိ [Pg.246] ကထေသိ. သကိဒေဝ သဗ္ဗံ ဥဿတိ သဗ္ဗံ ဒက္ခိတီတိ ယော ဧကာဝဇ္ဇနေန ဧကစိတ္တေန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ သဗ္ဗံ ဥဿတိ ဝါ ဒက္ခိတိ ဝါ, သော နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဧကေန ဟိ စိတ္တေန အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီတိ အာဝဇ္ဇိတွာပိ အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ, ဧကဒေသမေဝ ဇာနာတိ. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ပန တေန စိတ္တေန သဗ္ဗေနေဝ သဗ္ဗံ န ဇာနာတီတိ. ဧသ နယော ဣတရေသု. ဧဝံ ဧကစိတ္တဝသေနာယံ ပဉှော ကထိတော. ဟေတုရူပန္တိ ဟေတုသဘာဝံ ကာရဏဇာတိကံ. သဟေတုရူပန္တိ သကာရဏဇာတိကံ. သမ္ပရာယိကာဟံ, ဘန္တေတိ သမ္ပရာယဂုဏံ အဟံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ.

378. ‘Abbhudāhāsi’ nghĩa là đã nói. ‘Sẽ biết tất cả, sẽ thấy tất cả trong cùng một lúc’ có nghĩa là: không có người nào mà với một lần hướng tâm, với một tâm, lại có thể biết hoặc thấy tất cả mọi thứ trong quá khứ, tương lai và hiện tại. Bởi vì, ngay cả khi hướng tâm rằng: ‘Ta sẽ biết tất cả quá khứ bằng một tâm,’ người ấy cũng không thể biết tất cả quá khứ, mà chỉ biết một phần. Còn về tương lai và hiện tại, người ấy hoàn toàn không thể biết tất cả bằng tâm đó. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Như vậy, câu hỏi này được nói đến theo phương diện một tâm. ‘Heturūpaṃ’ nghĩa là bản chất của nguyên nhân, thuộc về lý do. ‘Saheturūpaṃ’ nghĩa là có bản chất kèm theo lý do. ‘Samparāyikāhaṃ, bhante’ nghĩa là: ‘Bạch ngài, con hỏi về lợi ích trong đời sau.’

၃၇၉. ပဉ္စိမာနီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနိ. ကထိနင်္ဂဏဝါသီစူဠသမုဒ္ဒတ္ထေရော ပန ‘‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, ကိံ ရုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ လောကုတ္တရာနေဝါတိ ရုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ပဓာနဝေမတ္တတန္တိ ပဓာနနာနတ္တံ. အညာဒိသမေဝ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ, အညာဒိသံ သောတာပန္နဿ, အညာဒိသံ သကဒါဂါမိနော, အညာဒိသံ အနာဂါမိနော, အညာဒိသံ အရဟတော, အညာဒိသံ အသီတိမဟာသာဝကာနံ, အညာဒိသံ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ, အညာဒိသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ, အညာဒိသံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ. ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ သောတာပန္နဿ ပဓာနံ န ပါပုဏာတိ…ပေ… ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဓာနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ပဓာနံ န ပါပုဏာတိ. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ပဓာနဝေမတ္တတံ ဝဒါမီ’’တိ အာဟ. ဒန္တကာရဏံ ဂစ္ဆေယျုန္တိ ယံ အကူဋကရဏံ, အနဝစ္ဆိန္ဒနံ, ဓုရဿ အစ္ဆိန္ဒနန္တိ ဒန္တေသု ကာရဏံ ဒိဿတိ, တံ ကာရဏံ ဥပဂစ္ဆေယျုန္တိ အတ္ထော. ဒန္တဘူမိန္တိ ဒန္တေဟိ ဂန္တဗ္ဗဘူမိံ. အဿဒ္ဓေါတိအာဒီသု ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော စတ္တာရောပိ အဿဒ္ဓါ နာမ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓံ အပ္ပတ္တောတိ အဿဒ္ဓေါ, သောတာပန္နော သကဒါဂါမိဿ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမိဿ, အနာဂါမီ အရဟတော သဒ္ဓံ အပ္ပတ္တောတိ အဿဒ္ဓေါ, အာဗာဓော အရဟတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဉ္စပိ ဗဟွာဗာဓာ နာမ ဟောန္တိ. အရိယသာဝကဿ ပန သဌော မာယာဝီတိ နာမံ နတ္ထိ. တေနေဝ ထေရော – ‘‘ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကုတ္တရာနိ ကထိတာနီတိ မယှံ ရုစ္စတီ’’တိ အာဟ. အဿခဠုင်္ကသုတ္တန္တေ ပန – ‘‘တယော စ, ဘိက္ခဝေ, အဿခဠုင်္ကေ တယော စ ပုရိသခဠုင်္ကေ ဒေသေဿာမီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၄၁) ဧတ္ထ အရိယသာဝကဿာပိ သမ္ဗောဓိနာမံ အာဂတံ[Pg.247], တဿ ဝသေန လောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာတိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနော ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီရိယံ အသမ္ပတ္တော…ပေ… အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂဝီရိယံ အသမ္ပတ္တောတိ ကုသီတောပိ အဿဒ္ဓေါ ဝိယ စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ, တထာ ဒုပ္ပညော.

379. ‘Pañcimāni’ (Năm điều này): Trong kinh này, năm chi phần tinh tấn được nói đến là có pha trộn với siêu thế. Tuy nhiên, trưởng lão Cūḷasamudda, trú tại Kathinaṅgaṇa, khi được hỏi: ‘Bạch ngài, ngài thích ý kiến nào?’ đã trả lời: ‘Tôi thích ý kiến rằng chúng hoàn toàn là siêu thế.’ ‘Padhānavemattataṃ’ (sự khác biệt về tinh tấn) nghĩa là sự đa dạng của tinh tấn. Thật vậy, sự tinh tấn của phàm phu là một loại khác; của bậc Dự lưu là một loại khác; của bậc Nhất lai là một loại khác; của bậc Bất lai là một loại khác; của bậc A-la-hán là một loại khác; của tám mươi vị đại thinh văn là một loại khác; của hai vị tối thượng thinh văn là một loại khác; của các vị Phật Độc Giác là một loại khác; của các vị Phật Toàn Giác là một loại khác. Sự tinh tấn của phàm phu không đạt đến sự tinh tấn của bậc Dự lưu... (vân vân)... sự tinh tấn của vị Phật Độc Giác không đạt đến sự tinh tấn của vị Phật Toàn Giác. Nhắm đến ý nghĩa này, ngài đã nói: ‘Ta nói về sự khác biệt của tinh tấn.’ ‘Dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ’ (nên đi đến lý do của sự điều phục) có nghĩa là: nên đạt đến lý do được thấy nơi những con vật đã được điều phục, tức là không gian xảo, không gián đoạn, không dứt bỏ ách mang. ‘Dantabhūmiṃ’ (đến đất của sự điều phục) nghĩa là vùng đất mà những con vật đã được điều phục có thể đi đến. Trong các từ ‘assaddho’ (vô tín) v.v., cả bốn hạng người là phàm phu, Dự lưu, Nhất lai, và Bất lai đều được gọi là vô tín. Bởi vì phàm phu chưa đạt đến đức tin của bậc Dự lưu nên gọi là vô tín; bậc Dự lưu chưa đạt đến đức tin của bậc Nhất lai; bậc Nhất lai chưa đạt đến đức tin của bậc Bất lai; bậc Bất lai chưa đạt đến đức tin của bậc A-la-hán nên gọi là vô tín. Bệnh tật cũng khởi lên nơi bậc A-la-hán, vì vậy cả năm hạng người đều được gọi là có nhiều bệnh. Tuy nhiên, một vị thánh thinh văn không có tên gọi là kẻ xảo trá, lừa lọc. Chính vì thế, vị trưởng lão đã nói: ‘Tôi thích ý kiến rằng năm chi phần tinh tấn được nói đến là siêu thế.’ Nhưng trong kinh Assakhaḷuṅka, ở đoạn: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết về ba loại ngựa bất kham và ba loại người bất kham,’ (A. Ni. 3.141) tên gọi ‘sambodhi’ cũng được dùng cho một vị thánh thinh văn, và dựa vào đó, người ta nói rằng (các chi phần) được thuyết giảng là có pha trộn với siêu thế. Hơn nữa, phàm phu chưa đạt đến tinh tấn của đạo Dự lưu... (vân vân)... bậc Bất lai chưa đạt đến tinh tấn của đạo A-la-hán, do đó, giống như ‘vô tín,’ cũng chỉ có bốn hạng người là lười biếng; tương tự đối với người có trí tuệ kém.

ဧဝံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ ဟိ မဂ္ဂပဓာနရဟိတော ပုဂ္ဂလော. ဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ မဂ္ဂပဓာနဝါ. ယထာ အဒန္တာ ဟတ္ထိအာဒယော ကူဋာကာရံ အကတွာ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓုရံ အပါတေတွာ ဒန္တဂမနံ ဝါ ဂန္တုံ ဒန္တဘူမိံ ဝါ ပတ္တုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝံ မဂ္ဂပဓာနရဟိတော မဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တဗ္ဗံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ. ယထာ ပန ဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ကူဋာကာရံ အကတွာ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓုရံ အပါတေတွာ ဒန္တဂမနံ ဝါ ဂန္တုံ ဒန္တဘူမိံ ဝါ ပတ္တုံ သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝံ မဂ္ဂပဓာနဝါ မဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တဗ္ဗံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဓာနဝါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တောကာသံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂပဓာနဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တောကာသံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတီ’’တိ.

Ở đây, sự đối chiếu ví dụ nên được hiểu như sau: người thiếu sự tinh tấn của đạo quả thì giống như con voi chưa được điều phục v.v.; người có sự tinh tấn của đạo quả thì giống như con voi đã được điều phục v.v. Giống như những con voi chưa được điều phục, nếu không hành động gian xảo, không gián đoạn, không vứt bỏ ách mang, thì không thể đi theo đường lối đã được điều phục hoặc đạt đến vùng đất của sự điều phục; cũng vậy, người thiếu sự tinh tấn của đạo quả không thể đạt đến những gì mà người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt được, không thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra. Và giống như những con voi đã được điều phục, không hành động gian xảo, không gián đoạn, không vứt bỏ ách mang, có thể đi theo đường lối đã được điều phục hoặc đạt đến vùng đất của sự điều phục; cũng vậy, người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt đến những gì mà người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra. Điều này có nghĩa là: ‘Người có sự tinh tấn của đạo Dự lưu có thể đạt đến cảnh giới mà người có sự tinh tấn của đạo Dự lưu có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra... (vân vân)... người có sự tinh tấn của đạo A-la-hán có thể đạt đến cảnh giới mà người có sự tinh tấn của đạo A-la-hán có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra.’

၃၈၀. သမ္မပ္ပဓာနာတိ မဂ္ဂပဓာနေန သမ္မပ္ပဓာနာ. န ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိန္တိ ယံ ဧကဿ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဣတရဿ ဖလဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အစ္စိယာ ဝါ အစ္စိန္တိ အစ္စိယာ ဝါ အစ္စိမှိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော, ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. ကိံ ပန တွံ, မဟာရာဇာတိ, မဟာရာဇ, ကိံ တွံ? ‘‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ…ပေ… သန္တိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော, သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ’’န္တိ ဧဝံ ဒေဝါနံ အတ္ထိဘာဝံ န ဇာနာသိ, ယေန ဧဝံ ဝဒေသီတိ. တတော အတ္ထိဘာဝံ ဇာနာမိ, မနုဿလောကံ ပန အာဂစ္ဆန္တိ နာဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ ပုစ္ဆန္တော ယဒိ ဝါ တေ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. သဗျာဗဇ္ဈာတိ သဒုက္ခာ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန အပ္ပဟီနစေတသိကဒုက္ခာ. အာဂန္တာရောတိ ဥပပတ္တိဝသေန အာဂန္တာရော. အဗျာဗဇ္ဈာတိ သမုစ္ဆိန္နဒုက္ခာ. အနာဂန္တာရောတိ ဥပပတ္တိဝသေန အနာဂန္တာရော.

380. Sammappadhānāti có nghĩa là chánh cần do bởi sự tinh tấn của đạo. Na kiñci nānākaraṇaṃ vadāmi yadidaṃ vimuttiyā vimuttinti có nghĩa là: Bất cứ sự khác biệt nào có thể được nói đến liên quan đến sự giải thoát bằng quả vị của người này và sự giải thoát bằng quả vị của người khác, ta không nói đến bất cứ điều gì như thế. Acciyā vā accinti có nghĩa là bởi ngọn lửa hay trong ngọn lửa. Đối với hai cặp từ còn lại cũng theo phương pháp tương tự; ở đây, đây là cách dùng đối cách theo ý nghĩa của vị trí cách. Kiṃ pana tvaṃ, mahārājāti có nghĩa là: Tâu đại vương, sao đại vương lại nói như thế? ‘Có các vị trời ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, có các vị trời ở cõi Đao Lợi ... có các vị trời ở cõi Tha Hóa Tự Tại, có các vị trời ở cõi cao hơn nữa,’ chẳng lẽ ngài không biết sự hiện hữu của các vị trời như thế, do vậy ngài đã nói như vậy sao? Do đó, (vua thưa rằng): “Thần biết sự hiện hữu của họ, nhưng thần hỏi điều này là họ có đến cõi người hay không đến,” (vua) đã thưa lên rằng: yadi vā te, bhanteti, v.v... Sabyābajjhāti có nghĩa là có khổ đau, có các nỗi khổ về tâm sở chưa được đoạn trừ bằng cách đoạn diệt tận gốc. Āgantāroti có nghĩa là những người còn trở lại do bởi sự tái sanh. Abyābajjhāti có nghĩa là những vị có khổ đau đã được đoạn diệt. Anāgantāroti có nghĩa là những người không còn trở lại do bởi sự tái sanh.

၃၈၁. ပဟောတီတိ [Pg.248] သက္ကောတိ. ရာဇာ ဟိ ပုညဝန္တမ္ပိ လာဘသက္ကာရသမ္ပန္နံ ယထာ န ကောစိ ဥပသင်္ကမတိ, ဧဝံ ကရောန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. တံ အပုညဝန္တမ္ပိ သကလဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပနမတ္တံ အလဘန္တံ ယထာ လာဘသက္ကာရသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဧဝံ ကရောန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. ဗြဟ္မစရိယဝန္တမ္ပိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေတွာ သီလဝိနာသံ ပါပေန္တော ဗလက္ကာရေန ဝါ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. အဗြဟ္မစရိယဝန္တမ္ပိ သမ္ပန္နကာမဂုဏံ အမစ္စံ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသေတွာ ဣတ္ထီနံ မုခမ္ပိ ပဿိတုံ အဒေန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတိ နာမ. ရဋ္ဌတော ပန ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတိ နာမ.

381. Pahotīti có nghĩa là có thể. Vị vua có thể làm cho một người có phước, có được lợi lộc và danh vọng, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách làm cho không ai dám đến gần. Vị vua có thể làm cho một người không có phước, đi khất thực khắp làng mà không nhận được đủ vật thực để sống, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách làm cho người ấy có được lợi lộc và danh vọng. Vị vua có thể làm cho một người sống phạm hạnh phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách cho kết hợp với phụ nữ và làm cho giới đức bị hủy hoại, hoặc bằng cách cưỡng bức cho hoàn tục. Vị vua được gọi là làm cho một người không sống phạm hạnh, một vị quan có đầy đủ các dục lạc, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách cho vào ngục và không cho nhìn thấy mặt của phụ nữ. Hơn nữa, vị vua muốn trục xuất người nào ra khỏi xứ, thì người ấy được gọi là bị trục xuất.

ဒဿနာယပိ နပ္ပဟောန္တီတိ ကာမာဝစရေ တာဝ အဗျာဗဇ္ဈေ ဒေဝေ သဗျာဗဇ္ဈာ ဒေဝါ စက္ခုဝိညာဏဒဿနာယပိ နပ္ပဟောန္တိ. ကသ္မာ? အရဟတော တတ္ထ ဌာနာဘာဝတော. ရူပါဝစရေ ပန ဧကဝိမာနသ္မိံယေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ နိသီဒန္တိ စာတိ စက္ခုဝိညာဏဒဿနာယ ပဟောန္တိ, ဧတေဟိ ဒိဋ္ဌံ ပန သလ္လက္ခိတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ လက္ခဏံ ဒဋ္ဌုံ သလ္လက္ခိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဉာဏစက္ခုနာ ဒဿနာယ နပ္ပဟောန္တိ, ဥပရိဒေဝေ စ စက္ခုဝိညာဏဒဿနေနာပီတိ.

Dassanāyapi nappahontīti có nghĩa là: Trước hết, ở cõi Dục, các vị trời có phiền não (sabyābajjhā) không thể thấy được các vị trời không có phiền não (abyābajjhā) ngay cả bằng nhãn thức. Tại sao? Vì ở cõi ấy không có chỗ ở cho bậc A-la-hán. Nhưng ở cõi Sắc, các vị trời ấy đứng và ngồi trong cùng một cung điện, do đó họ có thể thấy bằng nhãn thức. Tuy nhiên, họ không thể thấy, ghi nhận, và thâm nhập được đặc tính đã được các vị trời không phiền não kia thấy, ghi nhận, và thâm nhập, vì thế họ không thể thấy bằng trí tuệ nhãn. Và họ cũng không thể thấy các vị trời ở cõi cao hơn ngay cả bằng nhãn thức.

၃၈၂. ကော နာမော အယံ, ဘန္တေတိ ရာဇာ ထေရံ ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? ပသံသိတုကာမတာယ. အာနန္ဒရူပေါတိ အာနန္ဒသဘာဝေါ. ဗြဟ္မပုစ္ဆာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ခေါ အညတရော ပုရိသောတိ သာ ကိရ ကထာ ဝိဋဋူဘေနေဝ ကထိတာ, တေ ‘‘တယာ ကထိတာ, တယာ ကထိတာ’’တိ ကုပိတာ အညမညံ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ အတ္တနော အတ္တနော ဗလကာယံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကလဟမ္ပိ ကရေယျုန္တိ နိဝါရဏတ္ထံ သော ရာဇပုရိသော ဧတဒဝေါစ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန နိဋ္ဌိတာတိ.

382. Ko nāmo ayaṃ, bhanteti: Vua hỏi, dù biết vị trưởng lão nhưng làm như không biết. Tại sao? Vì muốn tán thán. Ānandarūpoti có nghĩa là có bản tánh đáng hoan hỷ. Brahmapucchāpi nên được hiểu theo cách đã được nói đến. Atha kho aññataro purisoti: Tương truyền rằng câu chuyện ấy đã được chính Viṭaṭūbha kể lại. Để ngăn ngừa việc họ, vì tức giận nhau mà nói rằng: “Do ngươi kể, do ngươi kể,” rồi có thể triệu tập quân đội của mình ngay tại nơi này và gây ra xung đột, nên vị quan ấy đã nói như vậy. Phần còn lại thì ở đâu cũng rõ ràng. Tuy nhiên, bài pháp này được kết thúc là vì hạng người cần được dẫn dắt.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh.

ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Kaṇṇakatthala đã chấm dứt.

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phẩm thứ tư đã chấm dứt.

၅. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Bà-la-môn

၁. ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Phần giải kinh Brahmāyu

၃၈၃. ဧဝံ [Pg.249] မေ သုတန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တံ. တတ္ထ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ မဟတာတိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ မဟတာ, သင်္ချာမဟတ္တေနပိ. သော ဟိ ဘိက္ခုသံဃေ ဂုဏေဟိပိ မဟာ အဟောသိ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတတ္တာ, သင်္ချာယပိ မဟာ ပဉ္စသတသင်္ချတ္တာ. ဘိက္ခူနံ သံဃေန ဘိက္ခုသံဃေန, ဒိဋ္ဌိသီလသာမညသံဃာတသင်္ခါတေန သမဏဂဏေနာတိ အတ္ထော. သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော. ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟီတိ ပဉ္စ မတ္တာ ဧတေသန္တိ ပဉ္စမတ္တာနိ. မတ္တာတိ ပမာဏံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ယထာ ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဝုတ္တေ ဘောဇနေ မတ္တံ ဇာနာတိ ပမာဏံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ တေသံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စမတ္တာ ပဉ္စပမာဏန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခူနံ သတာနိ ဘိက္ခုသတာနိ. တေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ.

383. Evaṃ me sutanti là kinh Brahmāyu. Ở đây, trong câu mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ, mahatāti có nghĩa là đông đảo, cả về phẩm chất lẫn số lượng. Thật vậy, chúng tỳ khưu ấy đông đảo về phẩm chất vì các vị ấy có các đức tính như ít ham muốn, v.v...; và đông đảo về số lượng vì có năm trăm vị. Bhikkhūnaṃ saṅghena, bhikkhusaṅghena có nghĩa là với đoàn thể các vị sa-môn được gọi là một chúng hội do có sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh. Saddhinti có nghĩa là cùng nhau. Pañcamattehi bhikkhusatehīti: pañcamattāni có nghĩa là ‘có năm là số lượng.’ Mattā được gọi là số lượng (pamāṇaṃ). Do đó, cũng giống như khi nói bhojane mattaññū, có nghĩa là biết chừng mực (mattaṃ) trong ăn uống, tức là biết số lượng (pamāṇaṃ), ở đây cũng vậy, nên hiểu ý nghĩa như sau: đối với những trăm vị tỳ khưu ấy, năm là số lượng (pañcamattā), tức là có số lượng là năm (trăm) (pañcapamāṇanti). Bhikkhūnaṃ satāni là bhikkhusatāni. Tehi pañcamattehi bhikkhusatehi.

ဝီသဝဿသတိကောတိ ဝီသာဓိကဝဿသတိကော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ. ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ, နိဃဏ္ဍူတိ နာမနိဃဏ္ဋုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပ္ပကာသကံ သတ္ထံ. ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပော ကဝီနံ ဥပကာရာယ သတ္ထံ. သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန သက္ခရပ္ပဘေဒါနံ. အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ. ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ‘‘ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာ’’တိ ဤဒိသဝစနပ္ပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ, တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ. ပဒဉ္စ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဓီယတိ ပဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော. လောကာယတံ ဝုစ္စတိ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထံ. မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ မဟာပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ လက္ခဏဒီပကံ ဒွါဒသသဟဿဂန္ထပ္ပမာဏံ သတ္ထံ, ယတ္ထ သောဠသသဟဿဂါထာပရိမာဏာယ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ အဟေသုံ, ယေသံ ဝသေန ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသီတိမဟာသာဝကာ, ဗုဒ္ဓမာတာ, ဗုဒ္ဓပိတာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိ အယံ ဝိသေသော [Pg.250] ဉာယတိ. အနဝယောတိ ဣမေသု လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနူနော ပရိပူရကာရီ, အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. အဿောသိ ခေါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သာလေယျကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၃၉ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ.

Vīsavassasatiko có nghĩa là người có một trăm hai mươi tuổi. Tiṇṇaṃ vedānaṃ có nghĩa là của ba bộ Vệ-đà: Iruveda, Yajuveda, Sāmaveda. Pāragū là người đã đi đến bờ bên kia do phương cách thực hành chạm môi. Sanighaṇḍukeṭubhānaṃ là cùng với Nighaṇḍu và Keṭubha. Nighaṇḍūti là sách giải thích các từ đồng nghĩa của cây cối v.v... Keṭubhanti là sách giúp cho các thi sĩ suy xét về cách thức hành động. Sakkharappabhedānaṃ là cùng với sự phân loại chữ viết. Akkharappabhedoti là sách về ngữ âm học (sikkhā) và từ nguyên học (nirutti). Itihāsapañcamānanti, sau khi lấy Athabbana-veda làm bộ thứ tư, Itihāsa, được gọi là cổ truyện, liên quan đến những lời nói như “chuyện xưa là thế này, chuyện xưa là thế này,” là bộ thứ năm của chúng, do đó gọi là itihāsapañcamā, (có nghĩa là) của những bộ đó có Itihāsa là thứ năm. Padako veyyākaraṇo là người học và dạy về cú pháp (pada) và phần còn lại là văn phạm (byākaraṇa). Lokāyataṃ được gọi là sách về ngụy biện. Mahāpurisalakkhaṇanti là sách giải thích các tướng của bậc Đại nhân như chư Phật v.v..., có dung lượng mười hai ngàn chương, trong đó có các câu thần chú của Phật với số lượng mười sáu ngàn câu kệ, nhờ đó mà sự khác biệt này được biết: “người có tướng này là Phật, người có tướng này là Phật Độc Giác, người có tướng này là hai vị Thượng thủ Thinh văn, tám mươi vị Đại Thinh văn, Phật mẫu, Phật phụ, vị Thượng thủ thị giả nam, vị Thượng thủ thị giả nữ, vua Chuyển luân.” Anavayoti là người hoàn hảo, không thiếu sót trong các sách Lokāyata và Mahāpurisalakkhaṇa này; có nghĩa là không phải là người không có khả năng. Avayo là người không thể ghi nhớ các sách đó cả về nghĩa lẫn văn cú. Điều cần nói trong các đoạn bắt đầu bằng Assosi kho đã được nói trong kinh Sāleyyaka (ma. ni. 1.439 ff.).

၃၈၄. အယံ တာတာတိ အယံ မဟလ္လကတာယ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ. အပိစ ဧသ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဂ္ဂတဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဗဟူ ဇနာ ဝိစရန္တိ, တသ္မာ န မေ အနုဿဝမတ္တေနေဝ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တံ. ဧကစ္စဉှိ ဥပသင်္ကမန္တဿ အပက္ကမနမ္ပိ ဂရု ဟောတိ, အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယံနူနာဟံ မမ အန္တေဝါသိကံ ပေသေတွာ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ ဇာနိတွာ ဥပသင်္ကမေယျ’’န္တိ တသ္မာ မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ‘‘အယံ တာတာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ဘဝန္တန္တိ တဿ ဘဝတော. တထာ သန္တံယေဝါတိ တထာ သတောယေဝ. ဣဒဉှိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. ယထာ ကထံ ပနာဟံ, ဘောတိ ဧတ္ထ ကထံ ပနာဟံ, ဘော, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမိ, ယထာ သက္ကာ သော ဉာတုံ, တထာ မေ အာစိက္ခာတိ အတ္ထော. ယထာတိ ဝါ နိပါတမတ္တမေဝေတံ. ကထန္တိ အယံ အာကာရပုစ္ဆာ, ကေနာကာရေနာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမီတိ အတ္ထော.

384. Ayaṃ tātāti có nghĩa là vị này do già yếu không thể đi được, nên đã gọi người thanh niên và nói như vậy. Hơn nữa, vị Bà-la-môn này đã suy nghĩ: “Trong thế gian này, nhiều người lấy danh xưng của người nổi tiếng ‘ta là Phật, ta là Phật’ rồi đi đây đó, vì vậy, ta không nên đến gần chỉ vì nghe tin đồn. Thật vậy, đối với người đến gần một số vị, việc lui về cũng là nặng nề, và điều bất lợi cũng phát sinh. Hay là ta nên sai đệ tử của ta đi, sau khi biết được ‘có phải là Phật hay không’, rồi mới đến gần.” Do đó, vị ấy đã gọi người thanh niên và nói những lời bắt đầu bằng “Ayaṃ tātā.” Taṃ bhavantanti có nghĩa là của Tôn giả ấy. Tathā santaṃyevāti có nghĩa là đúng như vậy. Đây là cách dùng trong ý nghĩa mô tả sự việc đúng như thật. Trong câu Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, có nghĩa là: “Thưa ngài, làm thế nào con có thể biết được Tôn giả Gotama ấy? Xin hãy chỉ cho con cách để có thể biết được ngài.” Hoặc yathā chỉ là một tiểu từ. Kathaṃ là câu hỏi về phương cách, có nghĩa là: “Bằng cách nào con sẽ biết được Tôn giả Gotama?”

ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ နံ ဥပဇ္ဈာယော – ‘‘ကိံ တွံ, တာတ, ပထဝိယံ ဌိတော ပထဝိံ န ပဿာမီတိ ဝိယ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဩဘာသေ ဌိတော စန္ဒိမသူရိယေ န ပဿာမီတိ ဝိယ ဝဒသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဇာနနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဂတာနိ ခေါ တာတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မန္တေသူတိ ဝေဒေသု. တထာဂတော ကိရ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပဋိကစ္စေဝ သုဒ္ဓါဝါသာ ဒေဝါ ဝေဒေသု လက္ခဏာနိ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ ဧတေ’’တိ ဗြာဟ္မဏဝေသေန ဝေဒေ ဝါစေန္တိ ‘‘တဒနုသာရေန မဟေသက္ခာ သတ္တာ တထာဂတံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ. တေန ပုဗ္ဗေ ဝေဒေသု မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အာဂစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန တထာဂတေ အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ, တေန ဧတရဟိ နတ္ထိ. မဟာပုရိသဿာတိ ပဏိဓိသမာဒါနဉာဏကရုဏာဒိဂုဏမဟတော ပုရိသဿ. ဒွေယေဝ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိဋ္ဌာ. ကာမဉ္စာယံ ဂတိသဒ္ဒေါ – ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ[Pg.251], သာရိပုတ္တ, ဂတိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၃) ဘဝဘေဒေ ဝတ္တတိ, ‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝန’’န္တိအာဒီသု (ပရိ. ၃၃၉) နိဝါသဋ္ဌာနေ, ‘‘ဧဝံ အဓိမတ္တဂတိမန္တော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၆၁) ပညာယ, ‘‘ဂတိဂတ’’န္တိအာဒီသု ဝိသဋဘာဝေ, ဣဓ ပန နိဋ္ဌာယံ ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ဟောတိ, န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဇာတိသာမညတော ပန တာနိယေဝ တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿာ’’တိ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ယဒိ အဂါရေ ဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ. စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ စ လောကံ ရဉ္ဇနတော ရာဇာ. စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ, စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ ဝတ္တေတိ, တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ, ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဧတ္ထ စ ရာဇာတိ သာမညံ, စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသနံ. ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော, ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ပရဟိတဓမ္မကရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော, အတ္တဟိတဓမ္မကရဏေန ဓမ္မရာဇာ. စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော, စတုသမုဒ္ဒန္တာယ စတုဗ္ဗိဓဒီပဘူသိတာယ စ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တံ ကောပါဒိပစ္စတ္ထိကေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော ဝိဇေသီတိ ဝိဇိတာဝီ. ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တောတိ ဇနပဒေ ထာဝရဘာဝံ ဓုဝဘာဝံ ပတ္တော, န သက္ကာ ကေနစိ စာလေတုံ, ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုဿုက္ကော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. သေယျထိဒန္တိ နိပါတော, တဿ တာနိ ကတမာနီတိ အတ္ထော. စက္ကရတနန္တိအာဒီသု စက္ကဉ္စ တံ ရတိဇနနတ္ထေန ရတနဉ္စာတိ စက္ကရတနံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

Nghe nói, khi được nói như vậy, vị thầy của người ấy đã nói những lời như sau: “Này con, sao con lại nói như người đứng trên mặt đất mà rằng: ‘Tôi không thấy mặt đất,’ hay như người đứng trong ánh sáng của mặt trăng và mặt trời mà rằng: ‘Tôi không thấy mặt trăng và mặt trời’?” rồi, trong khi chỉ ra cách thức để biết, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này con, quả thật (các tướng ấy) đã được truyền lại.” Ở đây, mantesu có nghĩa là trong các kinh Vệ-đà. Nghe nói rằng: “Vị Như Lai sẽ xuất hiện,” nên từ trước, các vị trời ở cõi Tịnh Cư đã đưa các tướng (của Ngài) vào trong các kinh Vệ-đà rồi giả dạng Bà-la-môn mà đọc tụng các kinh Vệ-đà ấy với ý nghĩ rằng: “Nhờ đó, các chúng sanh có đại thần lực sẽ biết đến vị Như Lai.” Do đó, trước kia trong các kinh Vệ-đà có (đề cập đến) các tướng của bậc Đại nhân. Nhưng sau khi vị Như Lai nhập Niết-bàn, chúng tuần tự biến mất, do đó ngày nay không còn nữa. Mahāpurisassa có nghĩa là của bậc Đại nhân, người vĩ đại nhờ các đức tính như nguyện, sự thọ trì, trí tuệ, lòng bi, v.v… Dveyeva gatiyo có nghĩa là chỉ có hai quyết định (kết cục). Mặc dù từ gati này được dùng với nghĩa là cảnh giới (bhava) trong các đoạn như: “Này Sāriputta, có năm cảnh giới này” (ma. ni. 1.153); với nghĩa là nơi ở trong các đoạn như: “Rừng là nơi ở của loài thú” (pari. 339); với nghĩa là trí tuệ trong các đoạn như: “Bậc có trí tuệ siêu việt như vậy” (ma. ni. 1.161); với nghĩa là sự im lặng trong các đoạn như: “im lặng, im lặng,” nhưng ở đây nên hiểu là được dùng với nghĩa là quyết định (kết cục). Ở đây, mặc dù người sở hữu các tướng ấy trở thành vua, nhưng không phải chính các tướng ấy làm thành một vị Phật, tuy nhiên do sự tương đồng về loại (tướng), nên chúng được gọi là như nhau. Do đó, có lời nói rằng: “Người sở hữu các tướng ấy.” Sace agāraṃ ajjhāvasati có nghĩa là nếu sống tại gia, vị ấy trở thành vua Chuyển luân vương. Vị ấy là vua (rājā) vì làm cho thế gian vui thích (rañjanato) bằng bốn pháp kỳ diệu và bốn pháp nhiếp. Vị ấy là Chuyển luân vương (cakkavattī) vì làm cho bánh xe báu (cakkaratanaṃ) chuyển vận, vì chuyển vận bằng bốn bánh xe thành tựu (sampatticakka), vì dùng chúng để chuyển vận người khác, và vì trong vị ấy có sự chuyển vận của các bánh xe oai nghi (iriyāpathacakka) vì lợi ích của người khác. Và ở đây, vua (rājā) là danh từ chung, Chuyển luân vương (cakkavattī) là tính từ bổ nghĩa. Vị ấy là người đúng pháp (dhammiko) vì hành xử đúng pháp (dhammena carati), nghĩa là sống theo lẽ phải và công bằng. Vị ấy là Pháp vương (dhammarājā) vì đã trở thành vua sau khi có được vương quốc một cách đúng pháp. Hoặc, vị ấy là người đúng pháp (dhammiko) vì thực hành pháp vì lợi ích của người khác, là Pháp vương (dhammarājā) vì thực hành pháp vì lợi ích của chính mình. Vị ấy là người cai trị bốn phương (cāturanto) vì là chủ của bốn phương, nghĩa là chủ của trái đất được bao bọc bởi bốn đại dương và được trang điểm bởi bốn châu lục. Vị ấy là người chiến thắng (vijitāvī) vì đã chiến thắng các kẻ thù bên trong như sân hận, v.v… và tất cả các vị vua bên ngoài. Janapadatthāvariyappatto có nghĩa là đã đạt được sự ổn định, sự vững chắc ở các xứ sở, không ai có thể lay chuyển được; hoặc là các xứ sở trong lãnh thổ của vị ấy đã đạt được sự ổn định, không lo lắng, chuyên tâm vào công việc của mình, không lay động, không rung chuyển, do đó gọi là janapadatthāvariyappatto. Seyyathidaṃ là một tiểu từ, có nghĩa là “chúng là những gì?” Trong các từ như cakkaratanaṃ, đó vừa là bánh xe (cakka), vừa là vật báu (ratana) vì có ý nghĩa làm phát sinh sự vui thích (ratijanana), do đó gọi là cakkaratanaṃ. Phương pháp này cũng tương tự ở mọi nơi.

ဣမေသု ပန ရတနေသု အယံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ, ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုဝိစရတိ, ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ, သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ. ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ, ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘုသတ္တိယောဂေါ, ပစ္ဆိမေန မန္တသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ. သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ဘောဂသုခမနုဘဝတိ, သေသေဟိ [Pg.252] ဣဿရိယသုခံ. ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ, မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန, ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တေ ရတနသုတ္တဿ (သံ. နိ. ၅.၂၂၂-၂၂၃) ဥပဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော. အပိစ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တေပိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅) ဣမေသံ ရတနာနံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမေန သဒ္ဓိံ ဝဏ္ဏနာ အာဂမိဿတိ.

Và trong số các báu vật này, vị vua Chuyển luân ấy dùng bánh xe báu để chinh phục những gì chưa được chinh phục, dùng voi báu và ngựa báu để đi lại tùy thích trong xứ đã chinh phục, dùng tướng quân báu để bảo vệ xứ đã chinh phục, và dùng các báu vật còn lại để hưởng thụ sự an lạc của việc tiêu dùng. Đặc biệt, nên biết rằng ba báu vật đầu của vị ấy thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô sân, các báu vật ở giữa thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô tham, và báu vật cuối cùng thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô si. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được lấy từ sự chỉ dẫn trong kinh Ratanasutta thuộc Tương Ưng Bộ Kinh về Giác Chi (saṃ. ni. 5.222-223). Hơn nữa, trong kinh Bālapaṇḍitasutta (ma. ni. 3.255), phần giải thích cùng với thứ tự xuất hiện của các báu vật này cũng sẽ được đề cập đến.

ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿံ. သူရာတိ အဘီရုကဇာတိကာ. ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ, ဧဝံ တာဝ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ, အယံ ပနေတ္ထ သဘာဝေါ – ဝီရာတိ ဥတ္တမသူရာ ဝုစ္စန္တိ. ဝီရာနံ အင်္ဂံ ဝီရင်္ဂံ, ဝီရကာရဏံ ဝီရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရင်္ဂံ ရူပံ ဧတေသန္တိ ဝီရင်္ဂရူပါ, ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာတိ သစေ ပဋိမုခံ တိဋ္ဌေယျ ပရသေနာ, တံ မဒ္ဒိတုံ သမတ္ထာတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မေနာတိ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေန.

Parosahassaṃ có nghĩa là hơn một ngàn. Sūrā có nghĩa là những người có bản chất không sợ hãi. Vīraṅgarūpā có nghĩa là có thân hình giống như thiên tử, một số vị giải thích như vậy, nhưng đây là ý nghĩa tự nhiên của nó: vīrā được gọi là những người dũng cảm bậc nhất. Vīraṅgaṃ là aṅga (yếu tố, nguyên nhân) của những người dũng cảm (vīrā), có nghĩa là sự tinh tấn (vīriya) là nguyên nhân của sự dũng cảm. Họ có thân hình (rūpa) là vīraṅga (yếu tố của sự dũng cảm), nên gọi là vīraṅgarūpā, có nghĩa là như thể có thân thể được làm bằng sự tinh tấn. Parasenappamaddanā có nghĩa là nếu quân địch đối mặt, họ có khả năng đè bẹp chúng. Dhammena có nghĩa là bằng năm giới pháp, bắt đầu bằng “không được sát sanh.”

အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဧတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာဒုစ္စရိတဆဒနေဟိ သတ္တဟိ ပဋိစ္ဆန္နေ ကိလေသန္ဓကာရလောကေ တံ ဆဒနံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ သမန္တတော သဉ္ဇာတာလောကော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန ပူဇာရဟတာ, ဒုတိယေန တဿာ ဟေတု ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ, တတိယေန ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော စ ဝိစ္ဆဒေါ စာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ, ဝဋ္ဋရဟိတော ဆဒနရဟိတော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေန, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပုရိမပဒဒွယဿေဝ ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုတိယဝေသာရဇ္ဇေန စေတ္ထ ပုရိမသိဒ္ဓိ, ပဌမေန ဒုတိယသိဒ္ဓိ, တတိယစတုတ္ထေဟိ တတိယသိဒ္ဓိ ဟောတိ. ပုရိမဉ္စ ဓမ္မစက္ခုံ, ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ, တတိယံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတီတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တွံ မန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတာတိ ဣမိနာဿ သူရဘာဝံ ဇနေတိ.

Ở đây, trong câu: “Ngài là bậc A-la-hán, là bậc Chánh Đẳng Giác, là người đã vén mở tấm màn che ở đời”, (có nghĩa là) trong thế gian tối tăm vì phiền não, bị che đậy bởi bảy thứ màn che là tham, sân, si, mạn, tà kiến, vô minh, và hành vi xấu ác, sau khi đã vén mở tấm màn che ấy, Ngài đứng vững, trở thành người có ánh sáng phát sinh khắp xung quanh, nên được gọi là “người đã vén mở tấm màn che”. Ở đây, bằng từ thứ nhất (Arahaṃ), sự xứng đáng được cúng dường đã được nói đến; bằng từ thứ hai (sammāsambuddho), nguyên nhân của sự xứng đáng ấy được nói đến, vì Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác; bằng từ thứ ba (vivaṭṭacchado), sự vén mở tấm màn che, vốn là nguyên nhân thành tựu Phật quả, đã được nói đến, cần phải hiểu như vậy. Hoặc là, “vivaṭṭacchado” có nghĩa là “vivaṭṭo” (đã thoát khỏi vòng luân hồi) và “vicchado” (đã dứt trừ màn che); tức là đã thoát khỏi vòng luân hồi và đã dứt trừ màn che. Do đó, Ngài là bậc A-la-hán vì đã thoát khỏi vòng luân hồi, là bậc Chánh Đẳng Giác vì đã dứt trừ màn che. Như vậy, hai nguyên nhân của hai từ trước đã được nói đến. Ở đây, sự thành tựu của từ thứ nhất là do vô sở úy thứ hai, sự thành tựu của từ thứ hai là do vô sở úy thứ nhất, sự thành tựu của từ thứ ba là do vô sở úy thứ ba và thứ tư. Cũng cần phải hiểu rằng, từ thứ nhất hoàn thiện Pháp nhãn, từ thứ hai hoàn thiện Phật nhãn, từ thứ ba hoàn thiện Toàn nhãn. Bằng câu “Ngươi là người tiếp nhận các thánh điển”, (Bà-la-môn Brahmāyu) đã làm phát sinh lòng dũng cảm nơi cậu ấy (Uttara).

၃၈၅. သောပိ တာယ အာစရိယကထာယ လက္ခဏေသု ဝိဂတသမ္မောဟော ဧကောဘာသဇာတော ဝိယ ဗုဒ္ဓမန္တေ သမ္ပဿမာနော ဧဝံ, ဘောတိ အာဟ. တဿတ္ထော – ယထာ, ဘော, မံ တွံ ဝဒသိ, ဧဝံ ကရိဿာမီတိ. သမန္နေသီတိ ဂဝေသိ, ဧကံ ဒွေတိ ဝါ ဂဏယန္တော သမာနယိ. အဒ္ဒသာ ခေါတိ [Pg.253] ကထံ အဒ္ဒသ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နာနံ ဝါ နိပန္နာနံ ဝါ ကောစိ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ န သက္ကောတိ, ဌိတာနံ ပန စင်္ကမန္တာနံ ဝါ သက္ကောတိ. တသ္မာ လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အာဂတံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါ ဥဋ္ဌာယာသနာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ စင်္ကမံ ဝါ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. ဣတိ လက္ခဏဒဿနာနုရူပေ ဣရိယာပထေ ဝတ္တမာနဿ အဒ္ဒသ. ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန, ဗဟုကာနိ အဒ္ဒသ, အပ္ပာနိ န အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော. တတော ယာနိ န အဒ္ဒသ, တေသံ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ ဌပေတွာ ဒွေတိ. ကင်္ခတီတိ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တတော တတော တာနိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ န သက္ကောတိ ဒဋ္ဌုံ. နာဓိမုစ္စတီတိ တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. န သမ္ပသီဒတီတိ တတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏော အယ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ. ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ, ဝိစိကိစ္ဆာယ မဇ္ဈိမာ, အနဓိမုစ္စနတာယ ဗလဝတီ, အသမ္ပသာဒေန တေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ ကာလုဿိယဘာဝေါ. ကောသောဟိတေတိ ဝတ္ထိကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေ. ဝတ္ထဂုယှေတိ အင်္ဂဇာတေ. ဘဂဝတော ဟိ ဝါရဏဿေဝ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဒုမဂဗ္ဘသမာနံ, တံ သော ဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နတ္တာ, အန္တောမုခဂတာယ စ ဇိဝှာယ ပဟူတဘာဝံ အသလ္လက္ခေန္တော တေသု ဒွီသု လက္ခဏေသု ကင်္ခီ အဟောသိ ဝိစိကိစ္ဆီ.

385. Cậu ấy (Uttara) cũng nhờ lời nói của vị thầy mà hết mê mờ về các tướng, giống như một luồng sáng phát sinh, thấy rõ các thánh điển về Phật, nên đã thưa rằng: “Vâng, thưa ngài”. Ý nghĩa của câu ấy là: “Thưa ngài, như ngài dạy con, con sẽ làm như vậy”. “Samannesīti” nghĩa là đã tìm kiếm; hoặc là trong khi đếm một, hai, cậu đã mang lại (sự hiểu biết). “Addasā kho” (quả thật đã thấy), làm sao thấy được? Vì rằng không ai có thể tìm kiếm tướng của các vị Phật khi các Ngài đang ngồi hoặc đang nằm, nhưng có thể (tìm kiếm) khi các Ngài đang đứng hoặc đang kinh hành. Do đó, khi thấy người đến để tìm kiếm các tướng, các vị Phật đứng dậy khỏi chỗ ngồi, hoặc đứng yên, hoặc đi kinh hành. Như vậy, cậu đã thấy (các tướng) của Đức Phật khi Ngài đang ở trong oai nghi thích hợp cho việc thấy các tướng. “Yebhuyyena” (phần lớn) nghĩa là hầu hết; ý nghĩa là đã thấy nhiều tướng, không thấy ít tướng. Do đó, để chỉ ra những tướng mà cậu không thấy, câu “ngoại trừ hai tướng” đã được nói đến. “Kaṅkhati” (nghi ngờ) là làm phát sinh mong muốn: “Ôi, mong rằng tôi có thể thấy!”. “Vicikicchati” (do dự) là khi tìm kiếm các tướng ấy đây đó, cậu cảm thấy mệt mỏi, không thể thấy được. “Nādhimuccati” (không tin chắc) là do sự do dự ấy mà không đi đến kết luận. “Na sampasīdati” (không có lòng tin) là do đó mà không phát sinh lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn rằng: “Vị này có các tướng đầy đủ”. Hoặc là, với “kaṅkhā” (nghi ngờ), sự phân vân yếu ớt được nói đến; với “vicikicchā” (do dự), sự phân vân trung bình được nói đến; với “anadhimuccanatā” (sự không tin chắc), sự phân vân mạnh mẽ được nói đến; với “asampasāda” (sự không có lòng tin), trạng thái ô nhiễm của tâm do ba pháp ấy được nói đến. “Kosohita” (dương vật được bao bọc trong bao) là được che đậy bởi bao da. “Vatthaguyha” (âm tàng) là ở bộ phận sinh dục. Quả thật, âm tàng của Đức Thế Tôn được bao bọc trong bao giống như của voi chúa, có màu vàng óng, giống như lõi hoa sen. Do tướng ấy được che bởi y phục, và do không nhận thấy được sự rộng dài của lưỡi nằm trong miệng, nên cậu đã nghi ngờ và do dự về hai tướng ấy.

အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဣမဿ ဧတာနိ ဒွေ လက္ခဏာနိ န ဒဿေဿာမိ, နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ. ဧတဿ ကင်္ခါယ သတိ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ, အထ မံ ဒဿနာယ န အာဂမိဿတိ, အနာဂတော ဓမ္မံ န သောဿတိ, ဓမ္မံ အသုဏန္တော တီဏိ သာမညဖလာနိ န သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတသ္မိံ ပန နိက္ကင်္ခေ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ တီဏိ သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတဒတ္ထံယေဝ စ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ. ဒဿေဿာမိဿ တာနိ လက္ခဏာနီ’’တိ.

“Atha kho bhagavā” (Bấy giờ, Đức Thế Tôn), lúc ấy Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Nếu Ta không cho cậu này thấy hai tướng ấy, cậu sẽ không hết nghi ngờ. Khi cậu còn nghi ngờ, vị thầy của cậu cũng sẽ không hết nghi ngờ, rồi sẽ không đến gặp Ta, không đến sẽ không nghe Pháp, không nghe Pháp sẽ không chứng ngộ được ba Sa-môn quả. Nhưng nếu cậu này hết nghi ngờ, vị thầy của cậu cũng sẽ hết nghi ngờ, đến gần Ta, nghe Pháp và sẽ chứng ngộ được ba Sa-môn quả. Chính vì mục đích này mà Ta đã hoàn thiện các ba-la-mật. Ta sẽ cho cậu ấy thấy các tướng ấy”.

တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရမကာသိ. ကထံရူပံ? ကိမေတ္ထ အညေန ဝတ္တဗ္ဗံ? ဝုတ္တမေတံ နာဂသေနတ္ထေရေနေဝ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန –

(Đức Thế Tôn) đã thực hiện một sự tạo tác thần thông như vậy. (Sự tạo tác) như thế nào? Cần gì phải nói điều khác ở đây? Điều này đã được trưởng lão Nāgasena nói đến khi được vua Milinda hỏi:

အာဟ စ ဒုက္ကရံ, ဘန္တေ နာဂသေန, ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ မဟာရာဇာတိ? မဟာဇနေန ဟိရိကရဏောကာသံ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသိဥတ္တရဿ စ ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသီနံ သောဠသဗြာဟ္မဏာနဉ္စ သေလဿ စ ဗြာဟ္မဏဿ အန္တေဝါသီနံ တိသတမာဏဝါနဉ္စ ဒဿေသိ, ဘန္တေတိ. န, မဟာရာဇ, ဘဂဝါ ဂုယှံ [Pg.254] ဒဿေတိ, ဆာယံ ဘဂဝါ ဒဿေတိ, ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိဝါသနနိဝတ္ထံ ကာယဗန္ဓနဗဒ္ဓံ စီဝရပါရုတံ ဆာယာရူပကမတ္တံ ဒဿေသိ မဟာရာဇာတိ. ဆာယံ ဒိဋ္ဌေ သတိ ဒိဋ္ဌောယေဝ. နနု, ဘန္တေတိ? တိဋ္ဌတေတံ, မဟာရာဇ, ဟဒယရူပံ ဒိသွာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တော ဘဝေယျ, ဟဒယမံသံ နီဟရိတွာ ဒဿေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. ကလ္လောသိ, ဘန္တေ နာဂသေနာတိ.

(Vua Milinda) nói: “Thưa ngài Nāgasena, Đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm”. (Trưởng lão Nāgasena hỏi:) “Việc gì vậy, tâu đại vương?”. (Vua đáp:) “Thưa ngài, Ngài đã cho đám đông dân chúng, cho Bà-la-môn Brahmāyu và đệ tử Uttara, cho mười sáu vị Bà-la-môn là đệ tử của Bāvari, và cho ba trăm thanh niên là đệ tử của Bà-la-môn Sela thấy nơi đáng xấu hổ”. (Trưởng lão Nāgasena đáp:) “Không phải vậy, tâu đại vương, Đức Thế Tôn không cho thấy bộ phận kín, Đức Thế Tôn cho thấy một hình ảnh hóa hiện. Tâu đại vương, Ngài dùng thần thông tạo tác, cho thấy chỉ là một hình ảnh hóa hiện mặc hạ y, thắt dây lưng, và khoác thượng y”. (Vua hỏi:) “Thưa ngài, khi hình ảnh hóa hiện được thấy, chẳng phải là đã thấy thật rồi sao?”. (Trưởng lão Nāgasena đáp:) “Hãy gác chuyện đó lại, tâu đại vương. Nếu có chúng sinh nào có thể giác ngộ sau khi thấy trái tim, bậc Chánh Đẳng Giác sẽ lấy thịt tim ra và cho thấy”. (Vua nói:) “Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo!”.

နိန္နာမေတွာတိ နီဟရိတွာ. အနုမသီတိ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ အနုမဇ္ဇိ. တထာ ကရဏေန စေတ္ထ မုဒုဘာဝေါ, ကဏ္ဏသောတာနုမသနေန ဒီဃဘာဝေါ, နာသိကသောတာနုမသနေန တနုဘာဝေါ, နလာဋစ္ဆာဒနေန ပုထုလဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဘောပိ ကဏ္ဏသောတာနီတိအာဒီသု စေတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ကဏ္ဏသောတေသု မလံ ဝါ ဇလ္လိကာ ဝါ နတ္ထိ, ဓောဝိတွာ ဌပိတရဇတပနာဠိကာ ဝိယ ဟောန္တိ, တထာ နာသိကသောတေသု, တာနိပိ ဟိ သုပရိကမ္မကတကဉ္စနပနာဠိကာ ဝိယ စ မဏိပနာဠိကာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဇိဝှံ နီဟရိတွာ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ မုခပရိယန္တေ ဥပသံဟရန္တော ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေသိ, တတော နီဟရိတွာ ဒက္ခိဏနာသိကသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမနာသိကသောတံ ပဝေသေသိ, တတော နီဟရိတွာ ပုထုလဘာဝံ ဒဿေန္တော ရတ္တဝလာဟကေန အဍ္ဎစန္ဒံ ဝိယ စ သုဝဏ္ဏပတ္တံ ဝိယ စ ရတ္တကမ္ဗလပဋလေန ဝိဇ္ဇုဇောတသဒိသာယ ဇိဝှာယ ကေဝလကပ္ပံ နလာဋမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ.

Ninnāmetvā có nghĩa là đưa ra. Anumasi có nghĩa là làm cho (lưỡi) giống như cây kim cứng rồi rà qua rà lại. Và ở đây, cần phải hiểu rằng bằng cách làm như vậy, sự mềm mại (của lưỡi) được biểu thị; bằng cách rà qua các lỗ tai, sự dài được biểu thị; bằng cách rà qua các lỗ mũi, sự mỏng được biểu thị; bằng cách che phủ vầng trán, sự rộng lớn được biểu thị. Và ở đây, trong (các câu) bắt đầu bằng 'cả hai lỗ tai', trong lỗ tai của các đức Phật không có ráy tai hay bụi bẩn, chúng giống như những ống máng bạc đã được rửa sạch và đặt xuống; cũng vậy trong các lỗ mũi, vì chúng cũng giống như những ống máng vàng được chế tác kỹ lưỡng và như những ống máng ngọc. Do đó, sau khi đưa lưỡi ra, làm cho nó giống như cây kim cứng, trong khi thu lại ở vùng quanh miệng, Ngài cho vào lỗ tai phải, rồi từ đó đưa ra và cho vào lỗ tai trái; từ đó đưa ra rồi cho vào lỗ mũi phải, rồi từ đó đưa ra và cho vào lỗ mũi trái; từ đó đưa ra, trong khi biểu thị sự rộng lớn, Ngài đã che phủ toàn bộ vầng trán bằng chiếc lưỡi giống như ánh chớp, tựa như đám mây đỏ che nửa vầng trăng và tựa như tấm vải len màu đỏ che tấm vàng.

ယံနူနာဟန္တိ ကသ္မာ စိန္တေသိ? အဟဉှိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ သမန္နေသိတွာ ဂတော ‘‘ဒိဋ္ဌာနိ တေ, တာတ, မဟာပုရိသလက္ခဏာနီ’’တိ အာစရိယေန ပုစ္ဆိတော ‘‘အာမ, အာစရိယာ’’တိ ဝတ္တုံ သက္ခိဿာမိ. သစေ ပန မံ ‘‘ကိရိယာကရဏမဿ ကီဒိသ’’န္တိ ပုစ္ဆိဿတိ, တံ ဝတ္တုံ န သက္ခိဿာမိ, န ဇာနာမီတိ ဝုတ္တေ ပန အာစရိယော ကုဇ္ဈိဿတိ ‘‘နနု တွံ မယာ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဇာနနတ္ထာယ ပေသိတော, ကသ္မာ အဇာနိတွာ အာဂတောသီ’’တိ, တသ္မာ ယန္နူနာဟန္တိ စိန္တေတွာ အနုဗန္ဓိ. ဘဂဝါ နှာနဋ္ဌာနံ မုခဓောဝနဋ္ဌာနံ သရီရပဋိဇဂ္ဂနဋ္ဌာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဩရောဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ ဌပေတွာ သေသဋ္ဌာနေသု အန္တမသော ဧကဂန္ဓကုဋိယမ္ပိ ဩကာသမကာသိ.

Tại sao (Uttara) lại suy nghĩ: 'Hay là ta...'? (Vì anh nghĩ): 'Sau khi đã đi tìm kiếm kỹ lưỡng các tướng của bậc đại nhân, khi được vị đạo sư hỏi: "Này con, con đã thấy các tướng của bậc đại nhân chưa?", ta sẽ có thể nói: "Vâng, thưa đạo sư". Nhưng nếu ngài hỏi ta: "Hành vi và cử chỉ của vị ấy như thế nào?", ta sẽ không thể nói điều đó. Khi nói rằng "con không biết", vị đạo sư sẽ nổi giận (và nói): "Chẳng phải con đã được ta phái đi để biết tất cả những điều này sao? Tại sao con lại trở về mà không biết?".' Do đó, sau khi suy nghĩ 'Hay là ta...', anh đã đi theo. Đức Thế Tôn, ngoại trừ bốn nơi này: nơi tắm, nơi rửa mặt, nơi chăm sóc thân thể, và nơi ngự tọa được vây quanh bởi các hoàng hậu của các vị vua, các đại thần, v.v... đã ban cho cơ hội (để quan sát) ở những nơi còn lại, ngay cả trong một hương thất.

ဂစ္ဆန္တေ [Pg.255] ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ – ‘‘အယံ ကိရ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ မာဏဝေါ ဥတ္တရော နာမ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝီမံသန္တော စရတိ, ဗုဒ္ဓဝီမံသကော နာမာယ’’န္တိ ပါကဋော ဇာတော. ယမှိ ယမှိ ဌာနေ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တိ, ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ကတာနေဝ ဟောန္တိ, တာနိ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာနေဝ. တတ္ထ ပစ္ဆာဘတ္တံ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ဒန္တခစိတံ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဥတ္တရောပိ အဝိဒူရေ နိသီဒတိ. ဓမ္မဿဝနပရိယောသာနေ သဒ္ဓါ မနုဿာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ မာဏဝမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တာတ, အမှေဟိ ဘဂဝါ နိမန္တိတော, တွမ္ပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဂေဟေ ဘတ္တံ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ပုနဒိဝသေ တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမံ ပဝိသတိ, ဥတ္တရောပိ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပဒါနုပဒိကော အနုဗန္ဓတိ. ကုလဂေဟံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဒက္ခိဏောဒကဂ္ဂဟဏံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ တထာဂတဿ ပတ္တံ ဘူမိယံ ဌပေတွာ နိသိန္နကာလေ မာဏဝကဿ ပါတရာသဘတ္တံ သဇ္ဇေန္တိ. သော ဧကမန္တေ နိသိန္နော ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဌတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ သုတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ.

Thời gian trôi qua, (Uttara) trở nên nổi tiếng rằng: 'Chàng thanh niên tên Uttara của Bà-la-môn Brahmāyu này, nghe nói, đang đi lại để thẩm xét Phật tánh của Như Lai, (tự hỏi) "Ngài có phải là Phật hay không?". Anh ta được gọi là người thẩm xét đức Phật.' Bất cứ nơi nào các đức Phật trú ngụ, năm phận sự chắc chắn được thực hiện; những điều này đã được chỉ ra ở dưới. Ở đó, sau buổi ăn, khi Đức Thế Tôn ngự trên pháp tọa được trang hoàng, cầm chiếc quạt nhiều màu được khảm ngà, thuyết pháp cho đại chúng, Uttara cũng ngồi không xa. Khi buổi nghe pháp kết thúc, những người có đức tin thỉnh mời Đức Thế Tôn cho ngày mai, rồi đến gần chàng thanh niên và nói thế này: 'Này con, chúng tôi đã thỉnh mời Đức Thế Tôn. Con cũng hãy cùng đi với Đức Thế Tôn và nhận vật thực tại nhà chúng tôi.' Ngày hôm sau, Như Lai đi vào làng, được Tăng chúng vây quanh. Uttara cũng đi theo sát gót, ghi nhận từng bước chân. Khi vào nhà gia chủ, anh ngồi quan sát mọi thứ, bắt đầu từ việc nhận nước cúng dường. Khi việc thọ thực kết thúc, lúc Như Lai đặt bát xuống đất và ngồi, họ chuẩn bị bữa ăn sáng cho chàng thanh niên. Anh ta ngồi ở một nơi thích hợp, ăn xong, rồi trở lại, đứng gần bậc Đạo sư, nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn, rồi cùng với Đức Thế Tôn đi về tu viện.

တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ အာဂမေန္တော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေ နိသီဒတိ. ဘိက္ခူဟိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ, မာဏဝေါပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ အာဂတံ ဘိက္ခုသံဃံ ဂန္ဓကုဋိပ္ပမုခေ ဌိတော ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ, မာဏဝေါပိ ပဝိသတိ. ဘဂဝါ ခုဒ္ဒကမဉ္စေ အပ္ပမတ္တကံ ကာလံ နိသီဒတိ, မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ နိသီဒိတွာ သီသောက္ကမနံ ဒဿေတိ, – ‘‘ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိဟာရဝေလာ ဘဝိဿတီ’’တိ မာဏဝေါ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ပိဒဟန္တော နိက္ခမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒတိ. မနုဿာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ သမာဒိန္နဥပေါသထင်္ဂါ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ မာလာဂန္ဓာဒိဟတ္ထာ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာတိ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ, စက္ကဝတ္တိနော ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ.

Ở đó, Đức Thế Tôn, trong khi chờ đợi các vị Tỳ-khưu hoàn tất việc thọ thực, ngự tại sảnh đường thơm. Các vị Tỳ-khưu, sau khi đã thọ thực xong, cất dọn y bát, đến đảnh lễ, và khi thời gian được thông báo, Đức Thế Tôn đi vào hương thất; chàng thanh niên cũng đi cùng với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, đứng ở cửa hương thất, giáo huấn và cho giải tán Tăng chúng đã đi theo vây quanh, rồi đi vào hương thất; chàng thanh niên cũng đi vào. Đức Thế Tôn ngồi trên chiếc giường nhỏ trong một khoảng thời gian ngắn; chàng thanh niên cũng ngồi không xa, quan sát. Đức Thế Tôn, sau khi ngồi một lát, biểu lộ bằng cách lắc đầu. (Nghĩ rằng) 'Sắp đến giờ nghỉ ngơi của tôn giả Gotama', chàng thanh niên đóng cửa hương thất, đi ra và ngồi ở một nơi thích hợp. Những người đã cúng dường vào buổi sáng, đã ăn sáng, đã thọ trì các giới Bát quan trai, mặc y phục sạch sẽ, tay cầm vòng hoa, hương liệu, v.v., đến tu viện (với ý nghĩ) 'Chúng ta sẽ nghe Pháp'; (nơi đó) trở nên giống như nơi đóng quân của một vị Chuyển luân vương.

ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ မဟာဇနဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ [Pg.256] ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ မဟာဇနပရိဝုတော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနဂတော ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သမဏော ဂေါတမော ဂေဟဿိတဝသေန ပရိသံ ဥဿာဒေန္တော ဝါ အပသာဒေန္တော ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဥဒါဟု နော’’တိ အက္ခရက္ခရံ ပဒံ ပဒံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဘဂဝါ တထာဝိဓံ ကထံ အကထေတွာဝ ကာလံ ဉတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. မာဏဝေါ ဣမိနာ နိယာမေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော သတ္တ မာသေ ဧကတော ဝိစရိတွာ ဘဂဝတော ကာယဒွါရာဒီသု အဏုမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ န အဒ္ဒသ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဗုဒ္ဓဘူတဿ မနုဿဘူတော မာဏဝေါ န ပဿေယျ, ယဿ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနဘူမိယံ အမနုဿဘူတော မာရော ဒေဝပုတ္တော ဂေဟဿိတဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဧကသံဝစ္ဆရံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ အပဿန္တော –

Đức Thế Tôn nằm nghỉ theo thế sư tử trong chốc lát, sau khi thức dậy, Ngài phân định thời gian trước rồi nhập định. Sau khi xả định, biết được sự có mặt của đại chúng, Ngài đi ra từ hương phòng, được đại chúng vây quanh, đi đến hương đình, ngự trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn và thuyết pháp cho hội chúng. Thanh niên Uttara cũng ngồi ở một nơi không xa và xem xét từng chữ, từng câu rằng: “Liệu Sa-môn Gotama thuyết pháp là để tán dương hay chê bai hội chúng do nương vào ái luyến thế tục, hay là không?” Đức Thế Tôn đã không nói những lời như vậy, biết thời, Ngài kết thúc bài pháp. Thanh niên Uttara, trong khi xem xét theo cách này, đã đi cùng với Ngài suốt bảy tháng và không thấy một lỗi lầm nào dù nhỏ như nguyên tử ở nơi thân môn v.v... của Đức Thế Tôn. Và điều này không có gì đáng ngạc nhiên, rằng một thanh niên là người thường lại không thấy lỗi lầm của vị đã thành Phật, khi mà Ma vương, một vị trời không phải người, trong sáu năm ở nơi tinh cần của vị ấy khi còn là Bồ-tát, đã không thấy dù chỉ một tầm tư nhỏ nào nương vào ái luyến thế tục, và sau khi vị ấy thành Phật, đã theo dõi suốt một năm mà không thấy một điều gì.

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ;

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈) –

“Suốt bảy năm ta đã theo từng bước chân của Đức Thế Tôn, nhưng đã không tìm thấy cơ hội (để chỉ trích) nơi bậc Chánh Đẳng Giác, người có chánh niệm.”

အာဒိဂါထာယော ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော မာဏဝေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သတ္တ မာသေ အနုဗန္ဓမာနော ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ န ပဿာမိ. သစေ ပနာဟံ အညေပိ သတ္တ မာသေ သတ္တ ဝါ ဝဿာနိ ဝဿသတံ ဝါ ဝဿသဟဿံ ဝါ အနုဗန္ဓေယျံ, နေဝဿ ဝဇ္ဇံ ပဿေယျံ. အာစရိယော ခေါ ပနဿ မေ မဟလ္လကော, ယောဂက္ခေမံ နာမ န သက္ကာ ဇာနိတုံ. သမဏဿ ဂေါတမဿ သဘာဝဂုဏေနေဝ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝတွာ မယှံ အာစရိယဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိ.

(Ma vương) nói những câu kệ đầu rồi bỏ đi. Sau đó, thanh niên Uttara suy nghĩ: “Ta theo dõi Tôn giả Gotama bảy tháng mà không thấy một lỗi lầm nào. Nhưng nếu ta có theo dõi thêm bảy tháng nữa, hay bảy năm, hay một trăm năm, hay một ngàn năm, ta cũng sẽ không thấy lỗi lầm của ngài. Nhưng thầy của ta đã già, không thể biết được sự an ổn khỏi các ách. Ta sẽ nói về quả vị Phật của Sa-môn Gotama chỉ bằng những đức tính tự nhiên của ngài rồi báo cho thầy của ta.” Sau khi suy nghĩ như vậy, chàng xin phép Đức Thế Tôn, đảnh lễ Tăng chúng rồi ra đi.

အာစရိယဿ သန္တိကဉ္စ ပန ဂန္တွာ – ‘‘ကစ္စိ, တာတ ဥတ္တရ, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ တထာသန္တံယေဝ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတော, ‘‘အာစရိယ, ကိံ ဝဒေသိ? စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ, ဘဝဂ္ဂံ အတိနီစံ, တဿ ဟိ, ဘောတော ဂေါတမဿ အာကာသံ ဝိယ အပရိယန္တော ဂုဏဂဏော. တထာသန္တံယေဝ, ဘော, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ယထာဒိဋ္ဌာနိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိတွာ ကိရိယသမာစာရံ အာစိက္ခိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဥတ္တရော မာဏဝေါ…ပေ… ဧဒိသော စ ဧဒိသော စ ဘဝံ ဂေါတမော တတော စ ဘိယျော’’တိ.

Và sau khi đến gần thầy, khi được hỏi: “Này Uttara con, có phải chăng tiếng đồn tốt đẹp về Tôn giả Gotama ấy đã vang lên đúng như sự thật?”, chàng đáp: “Thưa thầy, thầy nói gì vậy? Cõi Chuyển luân quá chật hẹp, cõi Hữu đảnh quá thấp, vì vô số đức hạnh của Tôn giả Gotama ấy như hư không, không có giới hạn. Thưa ngài, tiếng đồn về Tôn giả Gotama ấy đúng như sự thật.” Sau khi nói những lời như vậy, chàng trình bày theo thứ tự ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như đã thấy và trình bày về hành vi và cử chỉ của Ngài. Do đó, đã được nói rằng: “Khi ấy, thanh niên Uttara... (v.v.)... Tôn giả Gotama là như thế này, như thế này, và còn hơn thế nữa.”

၃၈၆. တတ္ထ [Pg.257] သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါတိ ယထာ ဟိ အညေသံ ဘူမိယံ ပါဒံ ဌပေန္တာနံ အဂ္ဂတလံ ဝါ ပဏှိ ဝါ ပဿံ ဝါ ပဌမံ ဖုသတိ, ဝေမဇ္ဈံ ဝါ ပန ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဥက္ခိပန္တာနမ္ပိ အဂ္ဂတလာဒီသု ဧကကောဋ္ဌာသောဝ ပဌမံ ဥဋ္ဌဟတိ, န ဧဝံ တဿ. တဿ ပန သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ, ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတိ. တသ္မာ ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ခေါ ပန သော ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ ဝဒတိ.

386. Trong đó, “bàn chân đặt bằng phẳng” có nghĩa là: trong khi những người khác khi đặt chân xuống đất, hoặc phần trước bàn chân, hoặc gót chân, hoặc cạnh bàn chân chạm đất trước, hoặc phần giữa có một khoảng trống, và khi nhấc chân lên, chỉ một phần như phần trước bàn chân v.v... nhấc lên trước, thì đối với ngài không như vậy. Nhưng đối với ngài, giống như đế của đôi dép vàng, toàn bộ lòng bàn chân chạm đất và nhấc lên khỏi mặt đất chỉ trong một lần. Do đó, (Uttara) nói rằng: “Tôn giả Gotama có bàn chân đặt bằng phẳng.”

တတြိဒံ ဘဂဝတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ – သစေပိ ဟိ ဘဂဝါ အနေကသတပေါရိသံ နရကံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒံ နီဟရတိ, တာဝဒေဝ နိန္နဋ္ဌာနံ ဝါတပူရိတံ ဝိယ ကမ္မာရဘသ္တံ ဥန္နမိတွာ ပထဝီသမံ ဟောတိ, ဥန္နတဋ္ဌာနမ္ပိ အန္တော ပဝိသတိ. ဒူရေ အက္ကမိဿာမီတိ အဘိနီဟရန္တဿ သိနေရုပ္ပမာဏောပိ ပဗ္ဗတော သေဒိတဝေတ္တင်္ကုရော ဝိယ နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂစ္ဆတိ. တထာ ဟိဿ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒေ အဘိနီဟရတော ပဗ္ဗတော နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂတော, သော တံ အက္ကမိတွာ ဒုတိယပါဒေန တာဝတိံသဘဝနံ အက္ကမိ. န ဟိ စက္ကလက္ခဏေန ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝိသမံ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ခါဏု ဝါ ကဏ္ဍကော ဝါ သက္ခရကထလာ ဝါ ဥစ္စာရပဿာဝေါ ဝါ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ ဝါ ပုရိမတရာဝ အပဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ စ ပထဝိံ ပဝိသန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ သီလတေဇေန ပညာတေဇေန ဓမ္မတေဇေန ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေန အယံ မဟာပထဝီ သမာ မုဒု ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏာ ဟောတိ. တတြ တထာဂတော သမံ ပါဒံ နိက္ခိပတိ, သမံ ဥဒ္ဓရတိ, သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ ဘူမိံ ဖုသတိ.

Về việc Đức Thế Tôn có bàn chân đặt bằng phẳng, có điều này: nếu Đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Ta sẽ bước qua một vực thẳm sâu nhiều trăm tầm người” và đưa chân ra, ngay lúc đó nơi trũng sẽ dâng lên trở nên bằng phẳng với mặt đất, giống như ống bễ của thợ rèn được bơm đầy không khí, và nơi cao cũng sẽ lún vào trong. Khi Ngài nghĩ rằng: “Ta sẽ bước đến nơi xa” và đưa chân ra, ngọn núi dù lớn bằng núi Sineru cũng sẽ cúi xuống và đến gần chân Ngài, giống như một chồi mây bị hơ nóng. Cũng vậy, khi Ngài thực hiện song thông và nghĩ rằng: “Ta sẽ bước lên núi Yugandhara” và đưa chân ra, ngọn núi đã cúi xuống và đến gần chân Ngài; Ngài bước lên đó và bằng bước thứ hai, Ngài đã bước đến cõi trời Ba mươi ba. Vì do tướng bánh xe, nơi đặt chân không thể không bằng phẳng. Gốc cây, gai, sỏi, mảnh sành, phân, nước tiểu, nước bọt, nước mũi v.v... đều dạt ra từ trước, hoặc lún vào lòng đất ngay tại chỗ đó. Vì do uy lực của giới, tuệ, pháp và mười ba-la-mật của Như Lai, đại địa này trở nên bằng phẳng, mềm mại, và rải đầy hoa. Ở đó, Như Lai đặt chân xuống một cách bằng phẳng, nhấc lên một cách bằng phẳng, và chạm đất bằng toàn bộ lòng bàn chân.

စက္ကာနီတိ ဒွီသု ပါဒေသု ဒွေ စက္ကာနိ. တေသံ အရာ စ နေမိ စ နာဘိ စ ပါဠိယံ ဝုတ္တာဝ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနီတိ ဣမိနာ ပန အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော – တေသံ ကိရ စက္ကာနံ ပါဒတလဿ မဇ္ဈေ နာဘိ ဒိဿတိ, နာဘိပရိစ္ဆိန္နာ ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿတိ, နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋော ဒိဿတိ, ပနာဠိမုခံ ဒိဿတိ, အရာ ဒိဿန္တိ, အရေသု ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿန္တိ, နေမီ ဒိဿန္တိ, နေမိမဏိကာ ဒိဿန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပါဠိအာဂတမေဝ.

“Các bánh xe” có nghĩa là có hai bánh xe ở hai bàn chân. Căm, vành và trục của chúng đã được nói đến trong kinh điển Pāli. Nhưng với cụm từ “hoàn hảo về mọi phương diện”, nên hiểu sự khác biệt này: người ta nói rằng, ở giữa lòng bàn chân của những bánh xe ấy, người ta thấy trục, người ta thấy đường tròn bao quanh trục, người ta thấy vành đai bao quanh miệng trục, người ta thấy miệng ống dẫn, người ta thấy các căm xe, người ta thấy các đường tròn trên các căm xe, người ta thấy các vành xe, và người ta thấy các hạt ngọc trên vành xe. Đây chỉ là những gì có trong kinh điển Pāli.

သမ္ဗဟုလဝါရော ပန အနာဂတော, သော ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သတ္တိ သိရိ ဝစ္ဆော နန္ဒိ သောဝတ္တိကော ဝဋံသကော ဝဍ္ဎမာနကံ မစ္ဆယုဂလံ ဘဒ္ဒပီဌံ အင်္ကုသံ [Pg.258] တောမရော ပါသာဒေါ တောရဏံ သေတစ္ဆတ္တံ ခဂ္ဂေါ တာလဝဏ္ဋံ မောရဟတ္ထကော ဝါဠဗီဇနီ ဥဏှီသံ ပတ္တော မဏိ ကုသုမဒါမံ နီလုပ္ပလံ ရတ္တုပ္ပလံ သေတုပ္ပလံ ပဒုမံ ပုဏ္ဍရီကံ ပုဏ္ဏဃဋော ပုဏ္ဏပါတိ သမုဒ္ဒေါ စက္ကဝါဠော ဟိမဝါ သိနေရု စန္ဒိမသူရိယာ နက္ခတ္တာနိ စတ္တာရော မဟာဒီပါ ဒွေပရိတ္တဒီပသဟဿာနိ, အန္တမသော စက္ကဝတ္တိရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရော.

Vả lại, phần Sambahulavāra (nhiều tướng phụ) không được đề cập đến (trong Chánh tạng), phần ấy nên được hiểu như sau: Cây lao, ngực Sīrivaccha (ngực sư tử), hoa nandi (hoa lài), ba ngấn cổ, vòng hoa tai, tướng tốt của nam nhân, cặp cá, ghế báu, cây móc câu, cây đinh ba, lầu đài, cổng chào, lọng trắng, thanh gươm, quạt lá cọ, phất trần lông công, phất trần lông chồn, khăn vành, bình bát, ngọc ma-ni, tràng hoa, hoa sen xanh, hoa sen đỏ, hoa sen trắng, hoa sen hồng, hoa sen puṇḍarīka, bình đầy, bát đầy, biển cả, núi Chuyển Luân, núi Hy-mã-lạp, núi Tu-di, mặt trăng và mặt trời, các vì sao, bốn đại châu, hai ngàn hòn đảo nhỏ, cho đến cả hội chúng của vua Chuyển Luân, tất cả đều là đoàn tùy tùng của tướng bánh xe.

အာယတပဏှီတိ ဒီဃပဏှိ, ပရိပုဏ္ဏပဏှီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ အညေသံ အဂ္ဂပါဒေါ ဒီဃော ဟောတိ, ပဏှိမတ္ထကေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ, ပဏှိ တစ္ဆေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ဟောတိ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အဂ္ဂပါဒေါ ဟောတိ, တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ, စတုတ္ထေ ကောဋ္ဌာသေ အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ရတ္တကမ္ဗလေ ဂေဏ္ဍုကသဒိသာ ပဏှိ ဟောတိ.

Gót chân dài (āyatapaṇhi) nghĩa là gót chân dài (dīghapaṇhi), gót chân đầy đặn. Ví như những người khác, phần trước bàn chân thì dài, bắp chân đặt ở trên gót, gót chân như thể bị đẽo gọt rồi đặt vào, đối với đức Như Lai thì không phải như vậy. Trái lại, đối với đức Như Lai, trong bốn phần (của bàn chân) thì hai phần là phần trước bàn chân, bắp chân đặt ở phần thứ ba, ở phần thứ tư, gót chân tròn trịa như thể được tiện bằng mũi dùi, giống như quả bóng đặt trên tấm thảm len màu đỏ.

ဒီဃင်္ဂုလီတိ ယထာ အညေသံ ကာစိ အင်္ဂုလိ ဒီဃာ ဟောတိ, ကာစိ ရဿာ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန မက္ကဋဿေဝ ဒီဃဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိယော မူလေ ထူလာ အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ အဂ္ဂေ တနုကာ နိယျာသတေလေန မဒ္ဒိတွာ ဝဋ္ဋိတဟရိတာလဝဋ္ဋိသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒီဃင်္ဂုလီ’’တိ.

Ngón tay dài (dīghaṅguli) có nghĩa là: Ví như những người khác, có ngón thì dài, có ngón thì ngắn, đối với đức Như Lai thì không phải như vậy. Trái lại, các ngón tay và ngón chân của đức Như Lai thì dài như của loài khỉ, to ở gốc, thon dần về phía đầu ngón, giống như thỏi hùng hoàng được vê tròn sau khi nhào với dầu và nhựa cây. Do đó, được gọi là “ngón tay dài”.

မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတံ သတဝါရဝိဟတကပ္ပာသပဋလံ ဝိယ မုဒူ, ဇာတမတ္တကုမာရဿ ဝိယ စ နိစ္စကာလံ တလုနာ စ ဟတ္ထပါဒါ အဿာတိ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ.

Tay chân mềm mại, non mịn (mudutalunahatthapāda) có nghĩa là: Tay chân của Ngài mềm mại như tấm bông gòn đã được chải một trăm lần rồi ngâm trong bơ tinh luyện, và luôn luôn non mịn như tay chân của trẻ sơ sinh.

ဇာလဟတ္ထပါဒေါတိ န စမ္မေန ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရော. ဧဒိသော ဟိ ဖဏဟတ္ထကော ပုရိသဒေါသေန ဥပဟတော ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. တထာဂတဿ ပန စတဿော ဟတ္ထင်္ဂုလိယော ပဉ္စပိ ပါဒင်္ဂုလိယော ဧကပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ, တာသံ ဧကပ္ပမာဏတ္တာယ ယဝလက္ခဏံ အညမညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဋ္ဌတိ. အထဿ ဟတ္ထပါဒါ ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ယောဇိတဇာလဝါတပါနသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇာလဟတ္ထပါဒေါ’’တိ.

Tay chân có màng lưới (jālahatthapāda) không có nghĩa là khoảng giữa các ngón tay bị dính liền bởi da. Người như vậy được gọi là người có tay màng (phaṇahatthaka), bị khiếm khuyết về thân thể, không thể được xuất gia. Trái lại, bốn ngón tay và năm ngón chân của đức Như Lai đều có độ dài bằng nhau. Do chúng có độ dài bằng nhau nên các tướng tốt xuyên suốt lẫn nhau. Khi ấy, tay chân của Ngài giống như cửa sổ có lưới được người thợ mộc khéo léo lắp vào. Do đó, được gọi là “tay chân có màng lưới”.

ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတဂေါပ္ဖကတ္တာ ဥဿင်္ခါ ပါဒါ အဿာတိ ဥဿင်္ခပါဒေါ. အညေသဉှိ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဂေါပ္ဖကာ ဟောန္တိ. တေန တေသံ ပါဒါ အာဏိဗဒ္ဓါ ဝိယ ထဒ္ဓါ ဟောန္တိ, န ယထာသုခံ ပရိဝတ္တန္တိ, ဂစ္ဆန္တာနံ ပါဒတလာနိ န ဒိဿန္တိ[Pg.259]. တထာဂတဿ ပန အဘိရုဟိတွာ ဥပရိ ဂေါပ္ဖကာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. တေနဿ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ, အဓောကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ. ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဥဘယပဿေသုပိ ဌတွာ ပဿန္တာနံ ပါဒတလာနိ ပညာယန္တိ, န ဟတ္ထီနံ ဝိယ ပစ္ဆတောယေဝ.

Bàn chân có mắt cá nổi cao (ussaṅkhapāda) có nghĩa là bàn chân của Ngài có mắt cá nổi cao vì chúng được đặt ở trên cao. Đối với những người khác, mắt cá chân nằm ở mu bàn chân. Do đó, bàn chân của họ cứng đờ như thể bị đóng chốt, không thể xoay chuyển dễ dàng, và khi đi, lòng bàn chân của họ không được nhìn thấy. Trái lại, mắt cá chân của đức Như Lai nhô lên và nằm ở phía trên. Do đó, thân trên của Ngài, từ rốn trở lên, bất động như pho tượng vàng đặt trên thuyền, chỉ có thân dưới chuyển động. Bàn chân xoay chuyển dễ dàng. Lòng bàn chân của Ngài có thể được nhìn thấy bởi những người đứng nhìn từ phía trước, phía sau, và cả hai bên, không giống như của loài voi mà chỉ có thể nhìn thấy từ phía sau.

ဧဏိဇင်္ဃောတိ ဧဏိမိဂသဒိသဇင်္ဃော မံသုဿဒေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော, န ဧကတော ဗဒ္ဓပိဏ္ဍိကမံသော, သမန္တတော သမသဏ္ဌိတေန မံသေန ပရိက္ခိတ္တာဟိ သုဝဋ္ဋိတာဟိ သာလိဂဗ္ဘသဒိသာဟိ ဇင်္ဃာဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

Bắp chân như của sơn dương (eṇijaṅgha) có nghĩa là: Bắp chân giống như của loài sơn dương eṇi; bắp chân đầy đặn do thịt nổi cao; không phải là có bắp thịt nổi lên ở một bên, mà là Ngài có bắp chân được bao bọc bởi lớp thịt đều đặn xung quanh, tròn trịa, giống như bao lúa sāli.

အနောနမန္တောတိ အနမန္တော. ဧတေနဿ အခုဇ္ဇအဝါမနဘာဝေါ ဒီပိတော. အဝသေသဇနာ ဟိ ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဝါမနာ ဝါ, ခုဇ္ဇာနံ ဥပရိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဝါမနာနံ ဟေဋ္ဌိမကာယော. တေ အပရိပုဏ္ဏကာယတ္တာ န သက္ကောန္တိ အနောနမန္တာ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမဇ္ဇိတုံ. တထာဂတော ပန ပရိပုဏ္ဏဥဘယကာယတ္တာ သက္ကောတိ.

Không cúi xuống (anonamanto) có nghĩa là không cúi mình. Qua đó, đặc tính không gù, không lùn của Ngài được thể hiện. Những người còn lại thì hoặc bị gù hoặc bị lùn. Thân trên của người gù không được đầy đặn, còn thân dưới của người lùn không được đầy đặn. Do thân thể không đầy đặn, họ không thể xoa đầu gối mà không cúi mình xuống. Trái lại, đức Như Lai có thể làm được vì cả hai phần thân thể của Ngài đều đầy đặn.

ဥသဘဝါရဏာဒီနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမကဏ္ဏိကသဒိသေ ကောသေ ဩဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝတ္ထဂုယှံ အဿာတိ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော. ဝတ္ထဂုယှန္တိ ဝတ္ထေန ဂူဟိတဗ္ဗံ အင်္ဂဇာတံ ဝုစ္စတိ.

Âm tàng được giấu trong vỏ bọc (kosohitavatthaguyha) có nghĩa là: Ngài có âm tàng được che kín, ẩn vào trong vỏ bọc giống như đài sen vàng, tương tự như của bò chúa, voi chúa, v.v. Âm tàng (vatthaguyha) được gọi là bộ phận sinh dục cần được che đậy bằng y phục.

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ဒီပိဒါဌာယ ဃံသိတွာ ဂေရုကပရိကမ္မံ ကတွာ ဌပိတဃနသုဝဏ္ဏရူပကသဒိသောတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ ဃနသိနိဒ္ဓသဏှသရီရတံ ဒဿေတွာ ဆဝိဝဏ္ဏဒဿနတ္ထံ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစောတိ ဝုတ္တံ, ပုရိမဿ ဝါ ဝေဝစနမေဝ ဧတံ.

Thân sắc vàng (suvaṇṇavaṇṇa) có nghĩa là giống như pho tượng bằng vàng khối được đặt sau khi đã chà bằng bột chu sa, đánh bóng bằng răng cọp, và hoàn thiện bằng đất son. Qua đó, sau khi đã chỉ ra thân thể của Ngài đặc, mịn, và mượt, để diễn tả màu da, câu “làn da như vàng ròng” (kañcanasannibhattaco) đã được nói đến; hoặc đây chỉ là một từ đồng nghĩa với từ trước.

ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇော ဝါ မလံ ဝါ. န ဥပလိမ္ပတီတိ န လဂ္ဂတိ, ပဒုမပလာသတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထဓောဝနပါဒဓောဝနာဒီနိ ပန ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စေဝ ဒါယကာနံ ပုညဖလတ္ထာယ စ ဗုဒ္ဓါ ကရောန္တိ, ဝတ္တသီသေနာပိ စ ကရောန္တိယေဝ. သေနာသနံ ပဝိသန္တေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တမေတံ.

Bụi bẩn (rajojalla) là bụi hoặc vết bẩn. Không bám dính (na upalimpati) nghĩa là không dính vào, nó trôi đi như giọt nước trên lá sen. Tuy nhiên, các đức Phật thực hiện việc rửa tay, rửa chân, v.v. là để điều hòa thời tiết và vì lợi ích phước báu cho các thí chủ, và các Ngài cũng thực hiện những việc ấy theo phận sự. Vì điều này đã được nói: “Vị tỳ-khưu khi đi vào trú xứ phải rửa chân rồi mới vào.”

ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမောတိ အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနာနိ ဝိယ ဌိတာနိ လောမာနိ အဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော.

Lông mọc hướng lên (uddhaggaloma) có nghĩa là: Ngài có những sợi lông mà ở cuối mỗi vòng xoáy, chúng mọc hướng ngọn lên trên, đứng yên như thể đang chiêm ngưỡng vẻ đẹp của khuôn mặt Ngài.

ဗြဟ္မုဇုဂတ္တောတိ [Pg.260] ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော, ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတဒီဃသရီရော. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ ခန္ဓေ ကဋိယံ ဇာဏူသူတိ တီသု ဌာနေသု နမန္တိ. တေ ကဋိယံ နမန္တာ ပစ္ဆတော နမန္တိ, ဣတရေသု ဒွီသု ဌာနေသု ပုရတော. ဒီဃသရီရာ ပနေကေ ပဿဝင်္ကာ ဟောန္တိ, ဧကေ မုခံ ဥန္နာမေတွာ နက္ခတ္တာနိ ဂဏယန္တာ ဝိယ စရန္တိ, ဧကေ အပ္ပမံသလောဟိတာ သူလသဒိသာ ဟောန္တိ, ပဝေဓမာနာ ဂစ္ဆန္တိ. တထာဂတော ပန ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂန္တွာ ဒီဃပ္ပမာဏော ဒေဝနဂရေ ဥဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ဟောတိ.

Thân hình thẳng đứng như Phạm thiên (brahmujugatta) có nghĩa là thân hình thẳng đứng như vị Phạm thiên, thân hình cao lớn và thẳng tắp. Thông thường, chúng sanh hay cúi ở ba chỗ: vai, hông, và đầu gối. Khi cúi ở hông, họ ngả về phía sau; ở hai chỗ còn lại, họ ngả về phía trước. Hơn nữa, một số người có thân hình cao lớn lại bị cong vẹo sang hai bên; một số đi lại như thể đang ngẩng mặt đếm các vì sao; một số ít thịt ít máu, gầy như cây cọc, đi lại run rẩy. Trái lại, đức Như Lai vươn mình thẳng đứng, thân hình cao lớn, giống như cổng chào bằng vàng được dựng lên ở thành của chư thiên.

သတ္တုဿဒေါတိ ဒွေ ဟတ္ထပိဋ္ဌိယော ဒွေ ပါဒပိဋ္ဌိယော ဒွေ အံသကူဋာနိ ခန္ဓောတိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒေါ အဿာတိ သတ္တုဿဒေါ. အညေသံ ပန ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌီသု နှာရုဇာလာ ပညာယန္တိ, အံသကူဋခန္ဓေသု အဋ္ဌိကောဋိယော, တေ မနုဿပေတာ ဝိယ ခါယန္တိ, န တထာဂတော. တထာဂတော ပန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒတ္တာ နိဂူဠှနှာရုဇာလေဟိ ဟတ္ထပိဋ္ဌာဒီဟိ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသေန ခန္ဓေန သိလာရူပကံ ဝိယ စိတ္တကမ္မရူပကံ ဝိယ စ ခါယတိ.

Sattussado có nghĩa là: Ngài có thịt đầy đặn ở bảy nơi, đó là hai mu bàn tay, hai mu bàn chân, hai bả vai và cổ, nên gọi là Sattussado (bảy nơi đầy đặn). Còn đối với những người khác, ở mu bàn tay và mu bàn chân, mạng lưới gân hiện rõ; ở bả vai và cổ, các đầu xương hiện rõ, những người đó trông giống như ngạ quỷ, Đức Như Lai thì không như vậy. Còn Đức Như Lai, do có thịt đầy đặn ở bảy nơi, nên mạng lưới gân ở mu bàn tay... được che kín, với cổ tròn trịa giống như ống sáo bằng vàng được đặt dựng lên, Ngài trông giống như pho tượng đá hay pho tượng được vẽ.

သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. သီဟဿ ဟိ ပုရတ္ထိမကာယောဝ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ပစ္ဆိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓကာယောဝ သဗ္ဗော ကာယော ပရိပုဏ္ဏော. သောပိ သီဟဿေဝ န တတ္ထ တတ္ထ ဝိနတုန္နတာဒိဝသေန ဒုဿဏ္ဌိတဝိသဏ္ဌိတော, ဒီဃယုတ္တဌာနေ ပန ဒီဃော, ရဿကိသထူလအနုဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဝိဓောဝ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Sīhapubbaddhakāyo có nghĩa là: Ngài có thân hình giống như nửa thân trước của sư tử. Vì rằng, đối với sư tử, chỉ có nửa thân trước là đầy đặn, nửa thân sau không đầy đặn. Còn đối với Đức Như Lai, toàn thân Ngài đều đầy đặn như nửa thân trước của sư tử. Thân của Ngài cũng vậy, không có hình dạng xấu xí, không đều do chỗ thấp chỗ cao, trái lại, ở nơi cần dài thì dài, ở những nơi cần ngắn, thon, to, tròn, thì cũng có hình dạng như vậy. Điều này đã được nói đến:

‘‘မနာပိယေ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မဝိပါကေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဒီဃေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဒီဃာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ရဿေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ရဿာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ထူလေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ထူလာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ကိသေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ကိသာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝဋ္ဋေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဝဋ္ဋာနိ သဏ္ဌဟန္တီ’’တိ.

Này các Tỳ khưu, khi quả của nghiệp khả ái hiện khởi, những phần thân thể nào đẹp khi dài, những phần thân thể ấy liền trở nên dài. Những phần thân thể nào đẹp khi ngắn, những phần thân thể ấy liền trở nên ngắn. Những phần thân thể nào đẹp khi to, những phần thân thể ấy liền trở nên to. Những phần thân thể nào đẹp khi thon, những phần thân thể ấy liền trở nên thon. Những phần thân thể nào đẹp khi tròn, những phần thân thể ấy liền trở nên tròn.

ဣတိ [Pg.261] နာနာစိတ္တေန ပုညစိတ္တေန စိတ္တိတော ဒသဟိ ပါရမီဟိ သဇ္ဇိတော တထာဂတဿ အတ္တဘာဝေါ, တဿ လောကေ သဗ္ဗသိပ္ပိနော ဝါ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝါ ပဋိရူပကမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ.

Như vậy, thân của Đức Như Lai được tô điểm bởi các công đức đa dạng, được trang bị bởi mười Ba-la-mật. Đối với thân ấy, trên thế gian, tất cả các nghệ nhân hay những người có thần thông cũng không thể tạo ra được một hình ảnh tương tự.

စိတန္တရံသောတိ အန္တရံသံ ဝုစ္စတိ ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရံ, တံ စိတံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ စိတန္တရံသော. အညေသဉှိ တံ ဌာနံ နိန္နံ ဟောတိ, ဒွေ ပိဋ္ဌိကောဋ္ဋာ ပါဋိယေက္ကံ ပညာယန္တိ. တထာဂတဿ ပန ကဋိတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ယာဝ ခန္ဓာ ဥဂ္ဂမ္မ သမုဿိတသုဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ ပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ ပတိဋ္ဌိတံ.

Citantaraṃso có nghĩa là: khoảng giữa hai bả vai được gọi là antaraṃsaṃ, khoảng giữa vai ấy của Ngài đầy đặn, nên gọi là Citantaraṃso (khoảng giữa vai đầy đặn). Vì rằng, đối với những người khác, nơi đó lõm xuống, hai bả vai hiện rõ riêng biệt. Còn đối với Đức Như Lai, một lớp thịt bắt đầu từ thắt lưng nổi lên cho đến cổ, giống như một tấm vàng được dựng thẳng, che phủ và nằm trên lưng.

နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလောတိ နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော. ယထာ ပဏ္ဏာသဟတ္ထတာယ ဝါ သတဟတ္ထတာယ ဝါ သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော ဒီဃတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ဧကပ္ပမာဏောဝ ဟောတိ, ဧဝံ ကာယတောပိ ဗျာမတောပိ ဧကပ္ပမာဏော. ယထာ အညေသံ ကာယော ဝါ ဒီဃော ဟောတိ ဗျာမော ဝါ, န ဧဝံ ဝိသမပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော. တေနေဝ ‘‘ယာဝတကွဿ ကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာဝတကော အဿာတိ ယာဝတကွဿ.

Nigrodhaparimaṇḍalo có nghĩa là: Ngài có thân hình cân đối như cây đa. Giống như cây đa có thân và cành cân đối, cao năm mươi hoặc một trăm cubit, có chiều cao và chiều rộng bằng nhau, cũng vậy, thân của Ngài có chiều cao và sải tay bằng nhau. Không giống như những người khác, hoặc thân cao hơn hoặc sải tay dài hơn, thân của Ngài không có kích thước không cân đối như vậy, đó là ý nghĩa. Chính vì vậy, câu "yāvatakvassa kāyo"... đã được nói đến. Trong đó, yāvatakvassa là do yāvatako assa.

သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓောတိ သမဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓော. ယထာ ဧကေ ကောဉ္စာ ဝိယ ဗကာ ဝိယ ဝရာဟာ ဝိယ စ ဒီဃဂလာ ဝင်္ကဂလာ ပုထုလဂလာ စ ဟောန္တိ, ကထနကာလေ သိရာဇာလံ ပညာယတိ, မန္ဒော သရော နိက္ခမတိ, န ဧဝံ တဿ. တထာဂတဿ ပန သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသော ခန္ဓော ဟောတိ, ကထနကာလေ သိရာဇာလံ န ပညာယတိ, မေဃဿ ဝိယ ဂဇ္ဇတော သရော မဟာ ဟောတိ.

Samavaṭṭakkhandho có nghĩa là: Ngài có cổ tròn đều. Không giống như một số người, giống như chim diệc, chim hạc, hay heo, có cổ dài, cổ cong, hay cổ to, khi nói mạng lưới gân hiện rõ, âm thanh phát ra yếu ớt, đối với Ngài thì không như vậy. Còn đối với Đức Như Lai, cổ của Ngài giống như ống sáo bằng vàng được tiện tròn đều, khi nói mạng lưới gân không hiện rõ, âm thanh của Ngài lớn như tiếng sấm của mây.

ရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ ဧတ္ထ ရသံ ဂသန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ, ရသဟရဏီနမေတံ အဓိဝစနံ, တာ အဂ္ဂါ အဿာတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ. တထာဂတဿ ဟိ သတ္တ ရသဟရဏိသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ ဂီဝါယမေဝ ပဋိမုက္ကာနိ. တိလဖလမတ္တောပိ အာဟာရော ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပိတော သဗ္ဗံ ကာယံ အနုဖရတိ, တေနေဝ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ ဧကတဏ္ဍုလာဒီဟိပိ ကာဠာယယူသပသတေနာပိ ကာယဿ ယာပနံ အဟောသိ. အညေသံ ပန တထာ အဘာဝါ န သကလကာယံ ဩဇာ ဖရတိ, တေန တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ. ဣဒံ လက္ခဏံ အပ္ပာဗာဓတာသင်္ခါတဿ နိဿန္ဒဖလဿ ဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ.

Trong từ Rasaggasaggī, rasaṃ gasantīti rasaggasā, đây là tên gọi của các dây thần kinh vị giác, Ngài có những dây thần kinh vị giác ấy thuộc loại thượng hạng, nên gọi là Rasaggasaggī. Vì rằng, đối với Đức Như Lai, bảy ngàn dây thần kinh vị giác có đầu hướng lên trên, được đặt ngay tại cổ. Thức ăn dù chỉ bằng hạt mè, khi được đặt trên đầu lưỡi, liền lan tỏa khắp toàn thân. Chính vì vậy, khi Ngài thực hành đại tinh tấn, chỉ với một hạt gạo... hay một muỗng canh đậu, thân của Ngài vẫn được duy trì. Còn đối với những người khác, do không được như vậy, chất dinh dưỡng không lan tỏa khắp toàn thân, do đó, họ có nhiều bệnh tật. Tướng tốt này trở nên rõ ràng qua quả báo là sự ít bệnh tật.

သီဟဿေဝ [Pg.262] ဟနု အဿာတိ သီဟဟနု. တတ္ထ သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, န ဥပရိမံ. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ.

Sīhahanu có nghĩa là: Ngài có hàm giống như của sư tử. Trong đó, đối với sư tử, chỉ có hàm dưới là đầy đặn, hàm trên thì không. Còn đối với Đức Như Lai, cả hai hàm đều đầy đặn giống như hàm dưới của sư tử, và giống như mặt trăng vào ngày thứ mười hai của mỗi bán nguyệt.

စတ္တာလီသဒန္တောတိအာဒီသု ဥပရိမဟနုကေ ပတိဋ္ဌိတာ ဝီသတိ, ဟေဋ္ဌိမေ ဝီသတီတိ စတ္တာလီသ ဒန္တာ အဿာတိ စတ္တာလီသဒန္တော. အညေသဉှိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တာနမ္ပိ ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ ဟောန္တိ, တထာဂတဿ စတ္တာလီသံ.

Trong các tướng như Cattālīsadanto...: Ngài có hai mươi chiếc răng nằm ở hàm trên, hai mươi chiếc ở hàm dưới, như vậy Ngài có bốn mươi chiếc răng, nên gọi là Cattālīsadanto (bốn mươi răng). Vì rằng, đối với những người khác, ngay cả những người có răng đầy đủ, cũng chỉ có ba mươi hai chiếc răng, còn Đức Như Lai có bốn mươi chiếc.

အညေသဉ္စ ကေစိ ဒန္တာ ဥစ္စာ ကေစိ နီစာတိ ဝိသမာ ဟောန္တိ, တထာဂတဿ ပန အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယ သမာ.

Và đối với những người khác, một số răng cao, một số răng thấp, nên không đều nhau. Còn đối với Đức Như Lai, răng của Ngài đều nhau giống như một phiến vỏ ốc được cắt bằng cưa sắt.

အညေသံ ကုမ္ဘီလာနံ ဝိယ ဒန္တာ ဝိရဠာ ဟောန္တိ, မစ္ဆမံသာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ဒန္တန္တရံ ပူရတိ. တထာဂတဿ ပန ကနကလတာယ သမုဿာပိတဝဇိရပန္တိ ဝိယ အဝိရဠာ တုလိကာယ ဒဿိတပရိစ္ဆေဒါ ဝိယ ဒန္တာ ဟောန္တိ.

Đối với những người khác, răng của họ thưa như răng cá sấu; khi họ ăn cá, thịt..., kẽ răng bị lấp đầy. Còn đối với Đức Như Lai, răng của Ngài không thưa, giống như một hàng kim cương được gắn trên một sợi dây vàng, và giống như được phân định rõ ràng bằng bút vẽ.

သုသုက္ကဒါဌောတိ အညေသဉ္စ ပူတိဒန္တာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, တေန ကာစိ ဒါဌာ ကာဠာပိ ဝိဝဏ္ဏာပိ ဟောန္တိ. တထာဂတော သုသုက္ကဒါဌော ဩသဓိတာရကမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ဝိရောစမာနာယ ပဘာယ သမန္နာဂတဒါဌော, တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုသုက္ကဒါဌော’’တိ.

Susukkadāṭho có nghĩa là: đối với những người khác, răng sâu mọc lên, do đó, một số răng nanh có thể có màu đen hoặc bị đổi màu. Đức Như Lai có răng nanh rất trắng, với ánh sáng rực rỡ vượt qua cả ánh sáng của sao Mai. Do đó, được gọi là "susukkadāṭho".

ပဟူတဇိဝှောတိ အညေသံ ဇိဝှာ ထူလာပိ ဟောတိ ကိသာပိ ရဿာပိ ထဒ္ဓါပိ ဝိသမာပိ, တထာဂတဿ ပန မုဒု ဒီဃာ ပုထုလာ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဟောတိ. သော တံ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ အာဂတာနံ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ မုဒုကတ္တာ တံ ဇိဝှံ ကထိနသူစိံ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဥဘော နာသိကသောတာနိ ပရာမသတိ, ဒီဃတ္တာ ဥဘော ကဏ္ဏသောတာနိ ပရာမသတိ, ပုထုလတ္တာ ကေသန္တပရိယောသာနံ ကေဝလမ္ပိ နလာဋံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ဧဝံ တဿာ မုဒုဒီဃပုထုလဘာဝံ ပကာသေန္တော ကင်္ခံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ တိလက္ခဏသမ္ပန္နံ ဇိဝှံ သန္ဓာယ ‘‘ပဟူတဇိဝှော’’တိ ဝုတ္တံ.

“Pahūtajivho” (có lưỡi rộng dài) có nghĩa là: Lưỡi của những người khác có khi dày, có khi mỏng, có khi ngắn, có khi cứng, có khi không đều; còn lưỡi của Như Lai thì mềm mại, dài, rộng, và có màu sắc đẹp. Để xua tan sự nghi ngờ của những người đến tìm hiểu tướng tốt ấy, do sự mềm mại, Ngài cuộn lưỡi lại như cây kim cứng rồi chạm đến cả hai lỗ mũi; do sự dài, Ngài chạm đến cả hai lỗ tai; do sự rộng, Ngài che phủ toàn bộ vầng trán cho đến chân tóc. Như vậy, khi biểu thị trạng thái mềm mại, dài, và rộng của lưỡi ấy, Ngài đã xua tan sự nghi ngờ. Do vậy, đề cập đến cái lưỡi có đủ ba tướng tốt này, nên được gọi là “pahūtajivho” (có lưỡi rộng dài).

ဗြဟ္မဿရောတိ အညေ ဆိန္နဿရာပိ ဘိန္နဿရာပိ ကာကဿရာပိ ဟောန္တိ, တထာဂတော ပန မဟာဗြဟ္မုနော သရသဒိသေန သရေန သမန္နာဂတော. မဟာဗြဟ္မုနော ဟိ ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ သရော ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တထာဂတေနာပိ ကတကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, ဝတ္ထုဿ သုဒ္ဓတ္တာ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌဟန္တော သရော ဝိသုဒ္ဓေါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောဝ သမုဋ္ဌာတိ. ကရဝိကော ဝိယ ဘဏတီတိ ကရဝိကဘာဏီ, မတ္တကရဝိကရုတမဉ္ဇုဃောသောတိ အတ္ထော.

“Brahmassaro” (có âm thanh như Phạm thiên) có nghĩa là: Những người khác có khi có âm thanh đứt quãng, có khi có âm thanh vỡ, có khi có âm thanh như tiếng quạ; còn Như Lai thì có âm thanh giống như âm thanh của Đại Phạm thiên. Vì âm thanh của Đại Phạm thiên rất trong trẻo do không bị đờm và mật làm trở ngại. Đối với Như Lai cũng vậy, nghiệp đã được thực hành làm thanh tịnh cơ sở phát âm; do cơ sở phát âm thanh tịnh, âm thanh phát ra từ rốn rất trong trẻo và có đủ tám yếu tố. Ngài nói như chim ca-lăng-tần-già nên được gọi là “Karavikabhāṇī” (người có tiếng nói như chim ca-lăng-tần-già), nghĩa là có âm thanh du dương như tiếng hót của chim ca-lăng-tần-già say mật hoa.

တတြိဒံ [Pg.263] ကရဝိကရုတဿ မဉ္ဇုတာယ – ကရဝိကသကုဏေ ကိရ မဓုရရသံ အမ္ဗပက္ကံ မုခတုဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ပဂ္ဃရိတံ ရသံ သာယိတွာ ပက္ခေန တာလံ ဒတွာ ဝိကူဇမာနေ စတုပ္ပဒါဒီနိ မတ္တာနိ ဝိယ လဠိတုံ အာရဘန္တိ. ဂေါစရပ္ပသုတာပိ စတုပ္ပဒါ မုခဂတာနိပိ တိဏာနိ ဆဍ္ဍေတွာ တံ သဒ္ဒံ သုဏန္တိ, ဝါဠမိဂါ ခုဒ္ဒကမိဂေ အနုဗန္ဓမာနာ ဥက္ခိတ္တပါဒံ အနုက္ခိပိတွာဝ တိဋ္ဌန္တိ, အနုဗဒ္ဓမိဂါပိ မရဏဘယံ ဟိတွာပိ တိဋ္ဌန္တိ, အာကာသေ ပက္ခန္ဒပက္ခိနောပိ ပက္ခေ ပသာရေတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ဥဒကေ မစ္ဆာပိ ကဏ္ဏပဋလံ အပ္ဖောဋေန္တာ တံ သဒ္ဒံ သုဏမာနာဝ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ မဉ္ဇုရုတာ ကရဝိကာ.

Về sự du dương của tiếng chim ca-lăng-tần-già, có câu chuyện này: Nghe nói, khi chim ca-lăng-tần-già dùng mỏ mổ vào quả xoài chín có vị ngọt, nếm vị ngọt đang chảy ra, rồi dùng cánh vỗ nhịp và cất tiếng hót, thì các loài bốn chân bắt đầu vui đùa như thể bị say. Các loài bốn chân dù đang mải mê ăn cỏ cũng nhả cả cỏ trong miệng ra để lắng nghe âm thanh ấy. Các loài thú dữ đang đuổi theo con mồi nhỏ cũng đứng yên, chân đã giơ lên mà không hạ xuống. Cả những con mồi đang bị đuổi cũng đứng lại, quên cả nỗi sợ chết. Cả những loài chim đang bay trên trời cũng dang rộng cánh mà đứng yên. Cả loài cá dưới nước cũng không quẫy đuôi, đứng yên chỉ để lắng nghe âm thanh ấy. Chim ca-lăng-tần-già có tiếng hót du dương như vậy.

အသန္ဓိမိတ္တာပိ ဓမ္မာသောကဿ ဒေဝီ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန သဒိသော ကဿစိ သဒ္ဒေါ’’တိ သံဃံ ပုစ္ဆိ. အတ္ထိ ကရဝိကသကုဏဿာတိ. ကုဟိံ, ဘန္တေ, သကုဏာတိ? ဟိမဝန္တေတိ. သာ ရာဇာနံ အာဟ, – ‘‘ဒေဝ, ကရဝိကသကုဏံ ဒဋ္ဌုကာမာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဣမသ္မိံ ပဉ္ဇရေ နိသီဒိတွာ ကရဝိကော အာဂစ္ဆတူ’’တိ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပဉ္ဇရော ဂန္တွာ ဧကဿ ကရဝိကဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. သော ‘‘ရာဇာဏာယ အာဂတော ပဉ္ဇရော, န သက္ကာ အဂန္တု’’န္တိ တတ္ထ နိသီဒိ. ပဉ္ဇရော အာဂန္တွာ ရညော ပုရတောဝ အဋ္ဌာသိ. ကရဝိကံ သဒ္ဒံ ကာရာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ ရာဇာ ‘‘ကထံ ဘဏေ ဣမေ သဒ္ဒံ ကရောန္တီ’’တိ အာဟ? ဉာတကေ ဒိသွာ ဒေဝါတိ. အထ နံ ရာဇာ အာဒါသေဟိ ပရိက္ခိပါပေသိ. သော အတ္တနောဝ ဆာယံ ဒိသွာ ‘‘ဉာတကာ မေ အာဂတာ’’တိ မညမာနော ပက္ခေန တာဠံ ဒတွာ မဉ္ဇုဿရေန မဏိဝံသံ ဓမမာနော ဝိယ ဝိရဝိ. သကလနဂရေ မနုဿာ မတ္တာ ဝိယ လဠိံသု. အသန္ဓိမိတ္တာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမဿ တာဝ တိရစ္ဆာနဿ ဧဝံ မဓုရော သဒ္ဒေါ, ကီဒိသော နု ခေါ သဗ္ဗညုတညာဏသိရိပ္ပတ္တဿ ဘဂဝတော အဟောသီ’’တိ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ သတ္တဟိ ဇင်္ဃသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဧဝံ မဓုရော ကရဝိကသဒ္ဒေါ. တတော သတဘာဂေန သဟဿဘာဂေန စ မဓုရတရော တထာဂတဿ သဒ္ဒေါ, လောကေ ပန ကရဝိကတော အညဿ မဓုရရဿ အဘာဝတော ‘‘ကရဝိကဘာဏီ’’တိ ဝုတ္တံ.

Hoàng hậu Asandhimittā của vua Dhammāsoka đã hỏi chư Tăng: “Bạch quý ngài, có âm thanh của ai giống với âm thanh của Đức Phật không ạ?”. (Chư Tăng đáp:) “Có tiếng của chim ca-lăng-tần-già”. “Bạch quý ngài, loài chim ấy ở đâu?”. “Ở trong dãy Tuyết Sơn”. Bà nói với nhà vua: “Tâu Đại vương, thiếp muốn thấy chim ca-lăng-tần-già”. Vua đã thả một chiếc lồng vàng đi với lời nguyện: “Mong rằng chim ca-lăng-tần-già sẽ đậu vào chiếc lồng này và đến đây”. Chiếc lồng đi đến và dừng lại trước một con chim ca-lăng-tần-già. Con chim ấy nghĩ: “Chiếc lồng này đến do vương lệnh, không thể không đi”, rồi đậu vào đó. Chiếc lồng quay về và dừng lại ngay trước mặt vua. Họ không thể làm cho con chim ca-lăng-tần-già cất tiếng hót. Bấy giờ, vua nói: “Này các khanh, làm sao để chúng cất tiếng hót?”. (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, khi thấy quyến thuộc của mình”. Bấy giờ, vua cho đặt những tấm gương xung quanh nó. Nó thấy bóng của chính mình, tưởng rằng “Quyến thuộc của ta đã đến”, rồi vỗ cánh và cất tiếng hót du dương như thể đang thổi sáo bằng ngọc. Người dân trong khắp thành phố vui đùa như thể bị say. Hoàng hậu Asandhimittā suy nghĩ: “Âm thanh của loài súc sinh này còn du dương đến thế, vậy âm thanh của Đức Thế Tôn, đấng đã đạt đến sự vinh quang của Nhất thiết trí, đã từng tuyệt diệu đến nhường nào?”. Làm phát sinh hỷ lạc, và không từ bỏ hỷ lạc ấy, bà cùng với bảy trăm cung nữ đã đắc quả Tu-đà-hoàn. Tiếng chim ca-lăng-tần-già du dương như vậy. Âm thanh của Như Lai còn du dương hơn gấp trăm, gấp ngàn lần. Tuy nhiên, vì trong thế gian không có âm thanh nào du dương hơn tiếng chim ca-lăng-tần-già, nên Ngài được gọi là “Karavikabhāṇī”.

အဘိနီလနေတ္တောတိ န သကလနီလနေတ္တောဝ, နီလယုတ္တဋ္ဌာနေ ပနဿ ဥမာပုပ္ဖသဒိသေန အတိဝိသုဒ္ဓေန နီလဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ အက္ခီနိ ဟောန္တိ. ပီတယုတ္တဋ္ဌာနေ ကဏိကာရပုပ္ဖသဒိသေန ပီတဝဏ္ဏေန, လောဟိတယုတ္တဋ္ဌာနေ [Pg.264] ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသေန လောဟိတဝဏ္ဏေန, သေတယုတ္တဋ္ဌာနေ ဩသဓိတာရကသဒိသေန သေတဝဏ္ဏေန, ကာဠယုတ္တဋ္ဌာနေ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသဒိသေန ကာဠဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃာဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရသဒိသာနိ ခါယန္တိ.

“Abhinīlanetto” (có đôi mắt xanh biếc) không có nghĩa là toàn bộ mắt đều màu xanh. Nhưng ở phần cần có màu xanh, đôi mắt của Ngài có màu xanh rất trong, giống như màu hoa lanh. Ở phần cần có màu vàng, có màu vàng giống như màu hoa mai hoàng yến. Ở phần cần có màu đỏ, có màu đỏ giống như màu hoa dâm bụt. Ở phần cần có màu trắng, có màu trắng giống như màu sao Mai. Ở phần cần có màu đen, có màu đen giống như màu hạt bồ hòn đen. Đôi mắt có đủ các màu sắc này hiện ra giống như cửa sổ sư tử bằng ngọc được mở ra trong một lâu đài bằng vàng.

ဂေါပခုမောတိ ဧတ္ထ ပခုမန္တိ သကလံ စက္ခုဘဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ကာဠဝစ္ဆကဿ ဗဟလဓာတုကံ ဟောတိ, ရတ္တဝစ္ဆကဿ ဝိပ္ပသန္နံ, တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆသဒိသစက္ခုဘဏ္ဍောတိ အတ္ထော. အညေသဉှိ အက္ခိဘဏ္ဍာ အပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ဟတ္ထိမူသိကကာကာဒီနံ အက္ခိသဒိသေဟိ ဝိနိဂ္ဂတေဟိ ဂမ္ဘီရေဟိပိ အက္ခီဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ. တထာဂတဿ ပန ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓနီလသုခုမပခုမာစိတာနိ အက္ခီနိ.

“Gopakhumo” (có lông mi như bò tơ): Ở đây, từ “pakhuma” (lông mi) được hiểu là toàn bộ vành mắt. Vành mắt của con bê đen thì dày, của con bê đỏ thì trong sáng; nghĩa là Ngài có vành mắt giống như của con bê đỏ vừa mới sinh. Vành mắt của những người khác thì không hoàn hảo; họ có đôi mắt lồi hoặc sâu, giống như mắt của voi, chuột, quạ, v.v. Còn đôi mắt của Như Lai thì giống như viên ngọc đã được rửa sạch, đánh bóng và đặt xuống, được bao quanh bởi hàng lông mi mềm mại, mịn màng, xanh biếc và tinh tế.

ဥဏ္ဏာတိ ဥဏ္ဏလောမံ. ဘမုကန္တရေတိ ဒွိန္နံ ဘမုကာနံ ဝေမဇ္ဈေ နာသိကမတ္ထကေယေဝ ဇာတာ. ဥဂ္ဂန္တွာ ပန နလာဋမဇ္ဈဇာတာ. ဩဒါတာတိ ပရိသုဒ္ဓါ ဩသဓိတာရကဝဏ္ဏာ. မုဒူတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတသတဝါရဝိဟတကပ္ပာသပဋလသဒိသာ. တူလသန္နိဘာတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ, အယမဿာ ဩဒါတတာယ ဥပမာ. သာ ပနေသာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနာ ဥပဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဟောတိ, ဝိဿဋ္ဌာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋဝသေန အာဝဋ္ဋိတွာ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဟုတွာ သန္တိဋ္ဌတိ, သုဝဏ္ဏဖလကမဇ္ဈေ ဌပိတရဇတပုပ္ဖုဠကာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခမမာနာ ခီရဓာရာ ဝိယ အရုဏပ္ပဘာရဉ္ဇိတေ ဂမနတလေ ဩသဓိတာရကာ ဝိယ စ အတိမနောဟရာယ သိရိယာ ဝိရောစတိ.

“Uṇṇā” (Bạch hào tướng) tức là lông trắng (uṇṇaloma). “Bhamukantare” (giữa hai lông mày) tức là mọc ngay trên sống mũi, ở giữa hai hàng lông mày. Lại nữa, nó mọc vươn lên ở giữa trán. “Odātā” (trắng) tức là có màu sắc thanh tịnh như sao mai. “Mudu” (mềm mại) tức là giống như một lớp bông gòn đã được chải trăm lần, nhúng vào bơ lỏng và đặt xuống. “Tūlasannibhā” (tựa như bông gòn) tức là giống như bông gòn từ cây gòn hoặc cây leo; đây là ví dụ cho sự trắng trong của nó. Lại nữa, sợi lông trắng ấy khi được nắm ở đầu và kéo ra thì dài bằng nửa cánh tay; khi được thả ra, nó xoáy lại theo chiều bên phải, có đầu ngọn hướng lên trên và an trú tốt đẹp, chiếu sáng với vẻ đẹp vô cùng quyến rũ, như một bong bóng bạc được đặt giữa một tấm vàng, như một dòng sữa chảy ra từ một bình vàng, và như sao mai trên bầu trời được nhuộm bởi ánh bình minh.

ဥဏှီသသီသောတိ ဣဒံ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတဉ္စေဝ ပရိပုဏ္ဏသီသတဉ္စာတိ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. တထာဂတဿ ဟိ ဒက္ခိဏကဏ္ဏစူဠိကတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ သကလံ နလာဋံ ဆာဒယမာနံ ပူရယမာနံ ဂန္တွာ ဝါမကဏ္ဏစူဠိကာယ ပတိဋ္ဌိတံ, ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တာနံ ကိရ ဣမံ လက္ခဏံ ဝိဒိတွာ ရာဇူနံ ဥဏှီသပဋ္ဋံ အကံသု, အယံ တာဝ ဧကော အတ္ထော. အညေ ပန ဇနာ အပရိပုဏ္ဏသီသာ ဟောန္တိ, ကေစိ ကပ္ပသီသာ, ကေစိ ဖလသီသာ, ကေစိ အဋ္ဌိသီသာ, ကေစိ တုမ္ဗသီသာ, ကေစိ ပဗ္ဘာရသီသာ. တထာဂတဿ ပန အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတံ ဝိယ သုပရိပုဏ္ဏံ ဥဒကပုပ္ဖုဠသဒိသံ သီသံ ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိမနယေန ဥဏှီသဝေဌိတသီသော [Pg.265] ဝိယာတိ ဥဏှီသသီသော. ဒုတိယနယေန ဥဏှီသံ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ ပရိမဏ္ဍလသီသောတိ ဥဏှီသသီသော.

“Uṇhīsasīsa” (đầu có nhục kế), lời này được nói dựa vào hai ý nghĩa: là có vầng trán đầy đặn và có đỉnh đầu đầy đặn. Quả vậy, đối với đức Như Lai, một lớp thịt nổi lên bắt đầu từ chóp tai bên phải, đi che phủ và làm đầy toàn bộ vầng trán, rồi an trú ở chóp tai bên trái, chiếu sáng như dải khăn nhiễu quấn đầu của vua. Nghe nói, sau khi biết tướng này của các vị Bồ-tát ở kiếp chót, người ta đã làm dải khăn nhiễu quấn đầu cho các vị vua. Đây trước hết là một ý nghĩa. Lại nữa, những người khác có đầu không đầy đặn: một số có đầu giống đầu khỉ, một số có đầu giống quả cây, một số có đầu xương xẩu, một số có đầu giống quả bầu, một số có đầu dốc về phía sau. Còn đức Như Lai thì có cái đầu rất đầy đặn, giống như bong bóng nước, như thể được tiện tròn bằng mũi dùi và đặt xuống. Trong đó, theo cách thứ nhất, Ngài được gọi là “uṇhīsasīsa” vì giống như cái đầu được quấn khăn nhiễu. Theo cách thứ hai, Ngài được gọi là “uṇhīsasīsa” vì có cái đầu tròn đều khắp nơi như cái khăn nhiễu.

ဣမာနိ ပန မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ကမ္မံ ကမ္မသရိက္ခကံ လက္ခဏံ လက္ခဏာနိသံသန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဧကေကသ္မိံ လက္ခဏေ ဒဿေတွာ ကထိတာနိ သုကထိတာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဘဂဝတာ လက္ခဏသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၀-၂၀၂) ဝုတ္တာနိ ဣမာနိ ကမ္မာဒီနိ ဒဿေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. သုတ္တဝသေန ဝိနိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ တဿေဝ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

Lại nữa, những tướng đại nhân này sẽ trở nên được khéo nói khi được trình bày và nói đến với bốn phần trong mỗi một tướng: nghiệp, sự tương xứng với nghiệp, tướng, và quả báu của tướng. Do đó, nên trình bày và nói đến những điều này bắt đầu bằng nghiệp, đã được đức Thế Tôn thuyết trong kinh Lakkhaṇa (dī. ni. 3.200-202). Người nào không thể quyết đoán theo cách của kinh thì nên tiếp nhận theo phương pháp đã được nói trong phần giải thích của chính kinh ấy trong bộ Sumaṅgalavilāsinī, Chú giải Trường Bộ Kinh.

ဣမေဟိ ခေါ, ဘော, သော ဘဝံ ဂေါတမောတိ, ဘော အာစရိယ, ဣမေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သော ဘဝံ ဂေါတမော သမန္နာဂတော ဒေဝနဂရေ သမုဿိတရတနဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ သေလန္တရမှိ သုပုပ္ဖိတသာလရုက္ခော ဝိယ တာရာဂဏပဋိမဏ္ဍိတဂဂနတလမိဝ စ အတ္တနော သိရိဝိဘဝေန လောကံ အာလောကံ ကုရုမာနော ဝိယ စရတီတိ ဣမတ္ထမ္ပိ ဒီပေတွာ ကိရိယာစာရံ အာစိက္ခိတုံ ဂစ္ဆန္တော ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ.

“Imehi kho, bho, so bhavaṃ gotamo” (Thưa ngài, tôn giả Gotama ấy...) có nghĩa là: “Thưa tôn sư, tôn giả Gotama ấy đã thành tựu ba mươi hai tướng đại nhân này, đi lại như đang làm cho thế gian được sáng tỏ bằng vẻ huy hoàng rực rỡ của mình, như một cổng chào bằng vàng được dựng lên và trang hoàng bằng các loại bảo vật trong thành của chư thiên, như cây san hô cao một trăm do-tuần nở hoa khắp cả cây, như một cây sala nở hoa đẹp giữa khe núi, và như bầu trời được trang điểm bởi các vì sao.” Sau khi làm sáng tỏ cả ý nghĩa này, để trình bày về hành vi và cử chỉ (của đức Phật), (chàng thanh niên Uttara) đã nói câu bắt đầu bằng “gacchanto kho pana” (Lại nữa, khi đi...).

၃၈၇. ဒက္ခိဏေနာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဌတွာ ဝါ နိသီဒိတွာ ဝါ နိပဇ္ဇိတွာ ဝါ ဂမနံ အဘိနီဟရန္တာနံ ဒက္ခိဏပါဒေါဝ ပုရတော ဟောတိ. သတတပါဋိဟာရိယံ ကိရေတံ. နာတိဒူရေ ပါဒံ ဥဒ္ဓရတီတိ တံ ဒက္ခိဏပါဒံ န အတိဒူရေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရတိ. အတိဒူရဉှိ အဘိဟရိယမာနေ ဒက္ခိဏပါဒေန ဝါမပါဒေါ အာကဍ္ဎိယမာနော ဂစ္ဆေယျ, ဒက္ခိဏပါဒေါပိ ဒူရံ ဂန္တုံ န သက္ကုဏေယျ, အာသန္နေယေဝ ပတိဋ္ဌဟေယျ, ဧဝံ သတိ ပဒဝိစ္ဆေဒေါ နာမ ဟောတိ. ဒက္ခိဏပါဒေ ပန ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓတေ ဝါမပါဒေါပိ ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓရိယတိ, ပမာဏေန ဥဒ္ဓတော ပတိဋ္ဌဟန္တောပိ ပမာဏေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧဝမနေန တထာဂတဿ ဒက္ခိဏပါဒကိစ္စံ ဝါမပါဒေန နိယမိတံ, ဝါမပါဒကိစ္စံ ဒက္ခိဏပါဒေန နိယမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

387. “Dakkhiṇena” (bằng chân phải): Quả vậy, đối với các đức Phật, khi bắt đầu đi, dù sau khi đứng, hoặc sau khi ngồi, hoặc sau khi nằm, chân phải luôn ở phía trước. Nghe nói đây là một phép lạ thường hằng. “Ngài nhấc chân không quá xa” có nghĩa là Ngài nhấc chân phải ấy với ý nghĩ “Ta sẽ đặt nó không quá xa”. Quả vậy, nếu được đưa đi quá xa, chân trái sẽ bị chân phải kéo theo, và cả chân phải cũng không thể đi xa, sẽ phải đặt xuống ở gần. Khi như vậy, gọi là sự gián đoạn của bước chân. Còn khi chân phải được nhấc lên một cách vừa phải, chân trái cũng được nhấc lên một cách vừa phải; khi được nhấc lên một cách vừa phải, lúc đặt xuống cũng đặt xuống một cách vừa phải. Như vậy, nên được hiểu rằng: đối với đức Như Lai, phận sự của chân phải được quy định bởi chân trái, và phận sự của chân trái được quy định bởi chân phải.

နာတိသီဃန္တိ ဒိဝါ ဝိဟာရဘတ္တတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခု ဝိယ န အတိသီဃံ ဂစ္ဆတိ. နာတိသဏိကန္တိ ယထာ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ဩကာသံ န လဘတိ, ဧဝံ န အတိသဏိကံ ဂစ္ဆတိ. အဒ္ဒုဝေန အဒ္ဒုဝန္တိ ဇဏ္ဏုကေန ဇဏ္ဏုကံ, န [Pg.266] သတ္ထိံ ဥန္နာမေတီတိ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ န ဦရုံ ဥန္နာမေတိ. န ဩနာမေတီတိ ရုက္ခသာခါဆေဒနဒဏ္ဍင်္ကုသပါဒေါ ဝိယ န ပစ္ဆတော ဩသက္ကာပေတိ. န သန္နာမေတီတိ ဩဗဒ္ဓါနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေဟိ ပါဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ န ထဒ္ဓံ ကရောတိ. န ဝိနာမေတီတိ ယန္တရူပကံ ကီဠာပေန္တော ဝိယ န ဣတော စိတော စ စာလေတိ. အဓရကာယောဝါတိ ဟေဋ္ဌိမကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ, ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ. ဒူရေ ဌတွာ ဩလောကေန္တော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတဘာဝံ ဝါ ဂမနဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ. ကာယဗလေနာတိ ဗာဟာ ခိပန္တော သရီရတော သေဒေဟိ မုစ္စန္တေဟိ န ကာယဗလေန ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗကာယေနေဝါတိ ဂီဝံ အပရိဝတ္တေတွာ ရာဟုလောဝါဒေ ဝုတ္တနာဂါပလောကိတဝသေနေဝ အပလောကေတိ.

“Không quá nhanh” nghĩa là Ngài không đi quá nhanh như vị tỳ-khưu đi vào ban ngày để nhận vật thực tại tu viện. “Không quá chậm” nghĩa là Ngài không đi quá chậm đến mức người đi theo sau không tìm được chỗ đặt chân. “Không kéo lê” nghĩa là đầu gối này với đầu gối kia. “Không nhấc đùi lên” nghĩa là Ngài không nhấc đùi lên như người đi trong nước sâu. “Không hạ xuống” nghĩa là Ngài không lùi chân về phía sau như chân của người dùng gậy móc để chặt cành cây. “Không co lại” nghĩa là Ngài không làm cho chân cứng lại như thể va chạm ở những chỗ buộc và không buộc. “Không uốn cong” nghĩa là Ngài không lay động qua lại như người đang điều khiển con rối. “Chỉ nửa thân dưới” nghĩa là chỉ phần thân dưới chuyển động, phần thân trên bất động như pho tượng vàng được đặt trên thuyền. Quả vậy, người đứng nhìn từ xa không biết được trạng thái đứng hay trạng thái đi của các đức Phật. “Bằng sức của thân” nghĩa là Ngài không đi bằng sức của thân, không vung vẩy cánh tay, không để mồ hôi tuôn ra từ thân. “Bằng toàn thân” nghĩa là Ngài nhìn mà không quay cổ, chỉ bằng cách nhìn của voi chúa đã được nói trong kinh Rāhulovāda.

န ဥဒ္ဓန္တိအာဒီသု နက္ခတ္တာနိ ဂဏေန္တော ဝိယ န ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေတိ, နဋ္ဌံ ကာကဏိကံ ဝါ မာသကံ ဝါ ပရိယေသန္တော ဝိယ န အဓော ဩလောကေတိ, န ဟတ္ထိအဿာဒယော ပဿန္တော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ. ယုဂမတ္တန္တိ နဝဝိဒတ္ထိမတ္တေ စက္ခူနိ ဌပေတွာ ဂစ္ဆန္တော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ နာမ, ဘဂဝါပိ ယုဂေ ယုတ္တော သုဒန္တအာဇာနီယော ဝိယ ဧတ္တကံ ပဿန္တော ဂစ္ဆတိ. တတော စဿ ဥတ္တရီတိ ယုဂမတ္တတော ပရံ န ပဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ ကုဋ္ဋံ ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရိတုံ သက္ကောတိ, အထ ခွဿ အနာဝရဏဉာဏဿ အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနေဝ ဟောန္တိ. အန္တရဃရန္တိ ဟေဋ္ဌာ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တေ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ, ဣဓ ဃရဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ကာယန္တိအာဒိ ပကတိဣရိယပထေနေဝ ပဝိသတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဒလိဒ္ဒမနုဿာနံ နီစဃရကံ ပဝိသန္တေပိ ဟိ တထာဂတေ ဆဒနံ ဝါ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ပထဝီ ဝါ ဩဂစ္ဆတိ, ဘဂဝါ ပန ပကတိဂမနေနေဝ ဂစ္ဆတိ. နာတိဒူရေတိ အတိဒူရေ ပရိဝတ္တန္တေန ဟိ ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပိဋ္ဌိဘာဂေန ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. နာစ္စာသန္နေတိ အစ္စာသန္နေ ပရိဝတ္တန္တေန ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပုရတော ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ ယသ္မိံ ပဒဝါရေ ဌိတေန ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တတ္ထ ပရိဝတ္တတိ.

Trong các câu như ‘Na uddhaṃ’ (không ngước lên), (Đức Phật) không ngước nhìn lên như người đang đếm các vì sao, không cúi nhìn xuống như người đang tìm một đồng kākaṇika hay một đồng māsaka bị mất, không đi mà nhìn ngó lung tung đây đó như người đang xem voi, ngựa, v.v... ‘Yugamattaṃ’ (một tầm ách) có nghĩa là người đi mà đặt mắt trong khoảng chín gang tay thì được gọi là nhìn một tầm ách. Đức Thế Tôn cũng đi mà nhìn trong khoảng chừng ấy, giống như con tuấn mã Ājānīya được thuần hóa kỹ càng đã được att vào ách. ‘Tato cassa uttari’ (xa hơn thế nữa) không nên nói rằng Ngài không nhìn thấy xa hơn một tầm ách. Vì rằng tường vách, cánh cửa, bụi cây, hay dây leo không thể che ngăn được, hơn nữa, đối với trí tuệ không bị ngăn che của Ngài, nhiều ngàn thế giới chúng sanh cũng chỉ như một sân nhà. ‘Antaragharaṃ’ (vào trong nhà) nên được hiểu là, ở dưới trong kinh Mahāsakuludāyi, ‘vào trong nhà’ bắt đầu từ cột trụ cổng thành; ở đây (trong kinh này) nên được hiểu là bắt đầu từ ngưỡng cửa nhà. Các câu như ‘Na kāyaṃ’ (không co người) được nói để chỉ rằng Ngài đi vào với oai nghi tự nhiên. Vì rằng ngay cả khi Như Lai đi vào ngôi nhà thấp của người nghèo, mái nhà cũng tự dâng lên, hoặc nền đất tự hạ xuống, nhưng Đức Thế Tôn vẫn đi với dáng đi tự nhiên. ‘Nātidūre’ (không quá xa) là vì người xoay mình ở nơi quá xa chỗ ngồi thì phải lùi lại một hai bước chân mới có thể ngồi xuống. ‘Nāccāsanne’ (không quá gần) là người xoay mình ở nơi quá gần chỗ ngồi thì phải tiến tới một hai bước chân mới có thể ngồi xuống. Do đó, Ngài xoay mình tại bước chân nào mà khi đứng ở đó có thể ngồi xuống không cần phải tiến tới hay lùi lại.

ပါဏိနာတိ ကဋိဝါတာဗာဓိကော ဝိယ န အာသနံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ နိသီဒတိ. ပက္ခိပတီတိ ယော ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကတွာ ကီဠန္တော ဌိတကောဝ ပတတိ, ယောပိ ဩရိမံ အင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နော ဃံသန္တော ယာဝ ပါရိမင်္ဂါ ဂစ္ဆတိ, ပါရိမင်္ဂံ [Pg.267] ဝါ နိဿာယ နိသိန္နော တထေဝ ယာဝ ဩရိမင်္ဂါ အာဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗော သော အာသနေ ကာယံ ပက္ခိပတိ နာမ. ဘဂဝါ ပန ဧဝံ အကတွာ အာသနဿ မဇ္ဈေ ဩလမ္ဗကံ ဓာရေန္တော ဝိယ တူလပိစုံ ဌပေန္တော ဝိယ သဏိကံ နိသီဒတိ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စန္တိ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဥဒကဗိန္ဒုဌပနံ မက္ခိကဗီဇနိယာ ပဏ္ဏစ္ဆေဒနဖာလနာဒိ ဟတ္ထေန အသံယတကရဏံ. ပါဒကုက္ကုစ္စန္တိ ပါဒေန ဘူမိဃံသနာဒိ အသံယတကရဏံ.

‘Pāṇinā’ (bằng tay) có nghĩa là Ngài không vịn tay vào chỗ ngồi rồi mới ngồi xuống như người bị bệnh đau lưng. ‘Pakkhipati’ (buông người xuống) có nghĩa là: người nào đó sau khi làm việc gì mệt mỏi, cứ đứng vậy mà ngã người xuống; hoặc người nào ngồi tựa vào một bên rồi lết người qua đến bên kia; hoặc ngồi tựa vào bên kia rồi cũng làm như vậy mà trở lại bên này; tất cả những trường hợp ấy đều được gọi là buông người xuống ghế. Nhưng Đức Thế Tôn không làm như vậy, Ngài ngồi xuống một cách nhẹ nhàng, như thể đang giữ một dây dọi ở giữa chỗ ngồi, hay như thể đang đặt một nhúm bông gòn xuống. ‘Hatthakukkuccaṃ’ (cử chỉ thừa thãi của tay) là việc không thu thúc bằng tay như đặt giọt nước trên vành miệng bát, dùng quạt cắt hay xé lá cây, v.v... ‘Pādakukkuccaṃ’ (cử chỉ thừa thãi của chân) là việc không thu thúc như dùng chân cào đất, v.v...

န ဆမ္ဘတီတိ န ဘာယတိ. န ကမ္ပတီတိ န ဩသီဒတိ. န ဝေဓတီတိ န စလတိ. န ပရိတဿတီတိ ဘယပရိတဿနာယပိ တဏှာပရိတဿနာယပိ န ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ဟိ ဓမ္မကထာဒီနံ အတ္ထာယ အာဂန္တွာ မနုဿေသု ဝန္ဒိတွာ ဌိတေသု ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ တေသံ စိတ္တံ ဂဏှန္တော ဓမ္မံ ဝါ ကထေတုံ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော ဝိဿဇ္ဇေတုံ, ဘတ္တာနုမောဒနံ ဝါ ကာတု’’န္တိ ဘယပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ‘‘မနာပါ နု ခေါ မေ ယာဂု အာဂစ္ဆိဿတိ, မနာပံ အန္တရခဇ္ဇက’’န္တိ ဝါ တဏှာပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. တဒုဘယမ္ပိ တဿ နတ္ထီတိ န ပရိတဿတိ. ဝိဝေကာဝဋ္ဋောတိ ဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ အာဝဋ္ဋမာနသော ဟုတွာ. ဝိဝေကဝတ္တောတိပိ ပါဌော, ဝိဝေကဝတ္တယုတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝိဝေကဝတ္တံ နာမ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ဘိက္ခုနော ဒိဝါဝိဟာရေ သမထဝိပဿနာဝသေန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒနံ. ဧဝံ နိသိန္နဿ ဟိ ဣရိယာပထော ဥပသန္တော ဟောတိ.

‘Na chambhati’ (không kinh sợ) nghĩa là không sợ hãi. ‘Na kampati’ (không dao động) nghĩa là không nao núng. ‘Na vedhati’ (không run rẩy) nghĩa là không lay động. ‘Na paritassati’ (không bồn chồn) nghĩa là không bồn chồn do sợ hãi và cũng không bồn chồn do tham ái. Vì rằng có vị Tỳ-khưu, sau khi đến để thuyết pháp v.v..., khi thấy mọi người đảnh lễ và đứng đó, liền bồn chồn do sợ hãi rằng: ‘Không biết ta có thể thuyết pháp thu phục được tâm của họ không, hay khi được hỏi vấn, ta có thể giải đáp được không, hay có thể làm phận sự tùy hỷ sau bữa ăn được không?’ Lại có vị Tỳ-khưu bồn chồn do tham ái rằng: ‘Không biết cháo ngon có đến với ta không, hay món ăn vặt đặc biệt ngon có đến không?’ Cả hai điều ấy đều không có nơi Ngài, vì vậy gọi là ‘không bồn chồn’. ‘Vivekāvaṭṭo’ (hướng về sự vắng lặng) là có tâm xoay vần trong sự vắng lặng, tức là Niết-bàn. Cũng có bản đọc là ‘vivekavatto’, nghĩa là có đầy đủ phận sự của sự vắng lặng. Phận sự của sự vắng lặng là việc vị Tỳ-khưu sau khi đã thọ thực xong, tại nơi nghỉ ban ngày, thực hành thiền chỉ và thiền quán, lấy đề mục căn bản rồi ngồi kiết-già. Vì rằng oai nghi của vị ngồi như vậy là được an tịnh.

န ပတ္တံ ဥန္နာမေတီတိအာဒီသု ဧကစ္စော ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယာ ဥဒကဒါနံ အာဟရန္တော ဝိယ ပတ္တံ ဥန္နာမေတိ, ဧကော ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဌပေန္တော ဝိယ ဩနာမေတိ, ဧကော ဗဒ္ဓံ ကတွာ ဂဏှာတိ, ဧကော ဣတော စိတော စ ဖန္ဒာပေတိ, ဧဝံ အကတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဤသကံ နာမေတွာ ဥဒကံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. န သမ္ပရိဝတ္တကန္တိ ပရိဝတ္တေတွာ ပဌမမေဝ ပတ္တပိဋ္ဌိံ န ဓောဝတိ. နာတိဒူရေတိ ယထာ နိသိန္နာသနတော ဒူရေ ပတတိ, န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ. နာစ္စာသန္နေတိ ပါဒမူလေယေဝ န ဆဍ္ဍေတိ. ဝိစ္ဆဍ္ဍယမာနောတိ ဝိကိရန္တော, ယထာ ပဋိဂ္ဂါဟကော တေမတိ, န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ.

Trong các câu như ‘Na pattaṃ unnāmeti’ (không nâng bát lên), có vị Tỳ-khưu nâng bát lên như thể đang đưa bình nước đến vành miệng bát, có vị hạ bát xuống như thể đang đặt trên mu bàn chân, có vị cầm bát một cách cứng nhắc, có vị làm cho bát rung lắc qua lại. Ý nghĩa là, Ngài không làm như vậy, mà cầm bát bằng cả hai tay, hơi nghiêng xuống để nhận nước. ‘Na samparivattakaṃ’ (không lật ngược lại) có nghĩa là Ngài không lật ngược bát lại để rửa đáy bát trước tiên. ‘Nātidūre’ (không quá xa) có nghĩa là Ngài không hắt nước đi sao cho nước rơi ở nơi xa chỗ ngồi. ‘Nāccāsanne’ (không quá gần) có nghĩa là Ngài không hắt nước ngay dưới chân mình. ‘Vicchaḍḍayamāno’ (làm văng tung tóe) có nghĩa là vung vãi ra; Ngài không hắt nước theo cách làm cho người nhận bị ướt.

နာတိထောကန္တိ [Pg.268] ယထာ ဧကစ္စော ပါပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆတံ ဒဿေန္တော မုဋ္ဌိမတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, န ဧဝံ. အတိဗဟုန္တိ ယာပနမတ္တတော အတိရေကံ. ဗျဉ္ဇနမတ္တာယာတိ ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနတော စတုတ္ထော ဘာဂေါ. ဧကစ္စော ဟိ ဘတ္တေ မနာပေ ဘတ္တံ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, ဗျဉ္ဇနေ မနာပေ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟုံ. သတ္ထာ ပန တထာ န ဂဏှာတိ. န စ ဗျဉ္ဇနေနာတိ အမနာပဉှိ ဗျဉ္ဇနံ ဌပေတွာ ဘတ္တမေဝ ဘုဉ္ဇန္တော, ဘတ္တံ ဝါ ဌပေတွာ ဗျဉ္ဇနမေဝ ခါဒန္တော ဗျဉ္ဇနေန အာလောပံ အတိနာမေတိ နာမ. သတ္ထာ ဧကန္တရိကံ ဗျဉ္ဇနံ ဂဏှာတိ, ဘတ္တမ္ပိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ ဧကတောဝ နိဋ္ဌန္တိ. ဒွတ္တိက္ခတ္တုန္တိ တထာဂတဿ ဟိ ပုထုဇိဝှာယ ဒန္တာနံ ဥပနီတဘောဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဒန္တေဟိ ဖုဋ္ဌမတ္တမေဝ သဏှကရဏီယပိဋ္ဌဝိလေပနံ ဝိယ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. န မုခေ အဝသိဋ္ဌာတိ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ပရဂလမေဝ ယာတိ, တသ္မာ အဝသိဋ္ဌာ န ဟောတိ. ရသပဋိသံဝေဒီတိ မဓုရတိတ္တကဒုကာဒိရသံ ဇာနာတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အန္တမသော ပါနီယေပိ ဒိဗ္ဗောဇာ ပက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ, တေန နေသံ သဗ္ဗတ္ထေဝ ရသော ပါကဋော ဟောတိ, ရသဂေဓော ပန နတ္ထိ.

Không quá ít (Nātithokaṃ) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu có ác dục, muốn tỏ ra là người thiểu dục, chỉ nhận một nắm cơm, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy. Không quá nhiều (Atibahuṃ) có nghĩa là (không nhận) nhiều hơn mức độ vừa đủ để duy trì mạng sống. Vừa đủ đồ ăn (Byañjanamattāya) có nghĩa là lượng đồ ăn bằng một phần tư cơm. Thật vậy, có vị tỳ khưu khi thích cơm thì nhận nhiều cơm, khi thích đồ ăn thì nhận nhiều đồ ăn. Nhưng Đức Thế Tôn không nhận như vậy. Không dùng đồ ăn lấn át cơm (Na ca byañjanena) có nghĩa là: Vị tỳ khưu để riêng đồ ăn không thích và chỉ ăn cơm, hoặc để riêng cơm và chỉ ăn đồ ăn, được gọi là dùng đồ ăn lấn át miếng cơm. Đức Thế Tôn nhận đồ ăn xen kẽ (với cơm), cả cơm và đồ ăn đều hết cùng một lúc. Hai ba lần (Dvattikkhattuṃ) có nghĩa là: Vì rằng đối với Đức Như Lai, do có lưỡi rộng, vật thực được đưa lên trên răng, chỉ cần chạm vào răng hai ba lần là đã trở nên như bột mịn được phết lên. Vì vậy, (Uttara) đã nói như thế. Không còn sót lại trong miệng (Na mukhe avasiṭṭhā) có nghĩa là: (Vật thực) lăn đi như giọt nước rơi trên lá sen và đi thẳng vào cổ họng. Vì vậy, không có gì còn sót lại. Cảm nhận được vị (Rasapaṭisaṃvedī) có nghĩa là Ngài biết các vị như ngọt, đắng, cay, v.v. Thật vậy, đối với các Đức Phật, ngay cả trong nước uống cũng có thiên vị được thêm vào. Do đó, đối với các Ngài, vị của mọi thứ đều rõ ràng, nhưng không có sự tham đắm vị.

အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတောတိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ ဝုတ္တမေတံ. ဟတ္ထေသု ဓောတေသူတိ သတ္ထာ ကိံ ကရောတိ? ပဌမံ ပတ္တဿ ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဓောဝတိ. တတ္ထ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သုခုမဇာလဟတ္ထံ ပေသေတွာ ဒွေ ဝါရေ သဉ္စာရေတိ. ဧတ္တာဝတာ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကံ ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ. န စ အနတ္ထိကောတိ ယထာ ဧကစ္စော ပတ္တံ အာဓာရကေ ဌပေတွာ ပတ္တေ ဥဒကံ န ပုဉ္ဆတိ, ရဇေ ပတန္တေ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, န ဧဝံ ကရောတိ. န စ အတိဝေလာနုရက္ခီတိ ယထာ ဧကစ္စော ပမာဏာတိက္ကန္တံ အာရက္ခံ ဌပေတိ, ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ပတ္တေ ဥဒကံ ပုဉ္ဆိတွာ စီဝရဘောဂန္တရံ ပဝေသေတွာ ပတ္တံ ဥဒရေန အက္ကမိတွာ ဂဏှာတိ, န ဧဝံ ကရောတိ.

Thành tựu tám chi phần (Aṭṭhaṅgasamannāgataṃ) có nghĩa là thành tựu tám chi phần đã được nói đến bắt đầu bằng 'không phải để vui đùa' (neva davāya). Sự giải quyết về điều này đã được trình bày trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). Điều này đã được nói trong kinh Sabbāsava (Tất Cả Lậu Hoặc). Khi tay đã được rửa sạch (Hatthesu dhotesu) có nghĩa là: Đức Thế Tôn làm gì? Trước tiên, Ngài rửa chỗ cầm bát. Ở đó, Ngài cầm bát, đưa bàn tay mềm mại như mạng nhện vào và xoay hai lần. Chỉ với chừng đó, (nước) đã trôi đi như giọt nước rơi trên lá sen. Không phải là không quan tâm (Na ca anatthiko) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu đặt bát lên đế bát mà không lau nước trong bát, và lờ đi khi bụi rơi vào, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy. Không bảo vệ quá mức (Na ca ativelānurakkhī) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu bảo vệ (bát) quá mức, hoặc sau khi ăn xong, lau nước trong bát, đặt vào trong cuộn y, rồi dùng bụng đè lên mà cầm lấy, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy.

န စ အနုမောဒနဿာတိ ယော ဟိ ဘုတ္တမတ္တောဝ ဒါရကေသု ဘတ္တတ္ထာယ ရောဒန္တေသု ဆာတဇ္ဈတ္တေသု မနုဿေသု ဘုဉ္ဇိတွာ အနာဂတေသွေဝ အနုမောဒနံ အာရဘတိ, တတော သဗ္ဗကမ္မာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကစ္စေ အာဂစ္ဆန္တိ, ဧကစ္စေ အနာဂတာဝ ဟောန္တိ, အယံ ကာလံ အတိနာမေတိ. ယောပိ မနုဿေသု [Pg.269] အာဂန္တွာ အနုမောဒနတ္ထာယ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နေသု အနုမောဒနံ အကတွာဝ ‘‘ကထံ တိဿ, ကထံ ဖုဿ, ကထံ သုမန, ကထံ တိဿေ, ကထံ ဖုဿေ, ကထံ သုမနေ, ကစ္စိတ္ထ အရောဂါ, သဿံ သမ္ပန္န’’န္တိအာဒိံ ပါဋိယေက္ကံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတိ, အယံ အနုမောဒနဿ ကာလံ အတိနာမေတိ, မနုဿာနံ ပန ဩကာသံ ဉတွာ အာယာစိတကာလေ ကရောန္တော နာတိနာမေတိ နာမ, သတ္ထာ တထာ ကရောတိ.

Không (làm trễ nải) việc tùy hỷ (Na ca anumodanassa) có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào vừa ăn xong, trong khi trẻ con đang khóc đòi ăn, và những người đang đói chưa ăn xong và chưa đến, đã bắt đầu thuyết pháp tùy hỷ. Do đó, một số người phải bỏ dở mọi công việc mà đến, một số người thì chưa đến kịp. Vị tỳ khưu này được gọi là làm trễ nải thời gian. Cả vị tỳ khưu nào, khi mọi người đã đến, đảnh lễ và ngồi xuống để nghe pháp tùy hỷ, mà vẫn chưa thuyết pháp, lại bắt đầu những câu chuyện riêng lẻ như: 'Này Tissa, thế nào? Này Phussa, thế nào? Này Sumana, thế nào? Này Tissā, thế nào? Này Phussā, thế nào? Này Sumanā, thế nào? Các vị có được khỏe không? Mùa màng có được tốt không?' v.v., vị này cũng làm trễ nải thời gian tùy hỷ. Nhưng vị tỳ khưu nào biết được cơ hội của mọi người và thuyết pháp vào lúc được thỉnh cầu thì không gọi là làm trễ nải. Đức Thế Tôn làm như vậy.

န တံ ဘတ္တန္တိ ကိံ ဘတ္တံ နာမေတံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ အတိကိလိန္နန္တိအာဒီနိ ဝတွာ န ဂရဟတိ. န အညံ ဘတ္တန္တိ သွာတနာယ ဝါ ပုနဒိဝသာယ ဝါ ဘတ္တံ ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ ဟိ အနုမောဒနံ ကရောန္တော အညံ ဘတ္တံ ပဋိကင်္ခတိ. ယော ဝါ – ‘‘ယာဝ မာတုဂါမာနံ ဘတ္တံ ပစ္စတိ, တာဝ အနုမောဒနံ ကရိဿာမိ, အထ မေ အနုမောဒနာဝသာနေ အတ္တနော ပက္ကဘတ္တတောပိ ထောကံ ဒဿန္တီ’’တိ အနုမောဒနံ ဝဍ္ဎေတိ, အယမ္ပိ ပဋိကင်္ခတိ နာမ. သတ္ထာ န ဧဝံ ကရောတိ. န စ မုစ္စိတုကာမောတိ ဧကစ္စော ဟိ ပဋိသံမုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော ဟောတိ. သတ္ထာ ပန န ဧဝံ ဂစ္ဆတိ, ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဂစ္ဆတိ. အစ္စုက္ကဋ္ဌန္တိ ယော ဟိ ယာဝ ဟနုကဋ္ဌိတော ဥက္ခိပိတွာ ပါရုပတိ, တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ. ယော ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ဩတာရေတွာဝ ပါရုပတိ, တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယောပိ ဥဘတော ဥက္ခိပိတွာ ဥဒရံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ, တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယော ဧကံသံ ကတွာ ထနံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ, တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ. သတ္ထာ တံ သဗ္ဗံ န ကရောတိ.

Không chê bai vật thực đó (Na taṃ bhattaṃ) có nghĩa là Ngài không chê bai vật thực bằng cách nói những lời như: 'Vật thực này là gì đây? Cơm sống, cơm nhão' v.v. Không mong đợi vật thực khác (Na aññaṃ bhattaṃ) có nghĩa là: Vị tỳ khưu thuyết pháp tùy hỷ với ý nghĩ rằng 'Ta sẽ làm phát sinh vật thực cho ngày mai hoặc ngày kia' được gọi là mong đợi vật thực khác. Hoặc vị tỳ khưu nào kéo dài bài pháp tùy hỷ với ý nghĩ rằng: 'Ta sẽ thuyết pháp tùy hỷ cho đến khi các người nữ nấu cơm xong, rồi sau khi thuyết pháp xong, họ sẽ cúng dường cho ta một ít từ phần cơm đã nấu của họ', vị này cũng được gọi là mong đợi vật thực. Đức Thế Tôn không làm như vậy. Không có ý muốn rời đi (Na ca muccitukāmo) có nghĩa là: Có vị tỳ khưu sau khi giải tán hội chúng liền vội vã ra đi, đến nỗi phải đi nhanh mới theo kịp. Nhưng Đức Thế Tôn không đi như vậy, Ngài đi trong khi vẫn đang đứng giữa hội chúng. Không quá cao (Accukkaṭṭhaṃ) có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào đắp y kéo lên đến tận xương hàm thì gọi là (đắp y) quá cao. Vị nào đắp y thả xuống đến tận mắt cá chân thì gọi là (đắp y) quá thấp. Vị nào vén y lên cả hai bên, để hở bụng mà đi, cũng gọi là (đắp y) quá cao. Vị nào đắp y lệch một bên vai, để hở ngực mà đi, cũng gọi là (đắp y) quá cao. Đức Thế Tôn không làm tất cả những điều đó.

အလ္လီနန္တိ ယထာ အညေသံ သေဒေန တိန္တံ အလ္လီယတိ, န ဧဝံ သတ္ထု. အပကဋ္ဌန္တိ ခလိသာဋကော ဝိယ ကာယတော မုစ္စိတွာပိ န တိဋ္ဌတိ. ဝါတောတိ ဝေရမ္ဘဝါတောပိ ဥဋ္ဌဟိတွာ စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ပါဒမဏ္ဍနာနုယောဂန္တိ ဣဋ္ဌကာယ ဃံသနာဒီဟိ ပါဒသောဘာနုယောဂံ. ပက္ခာလေတွာတိ ပါဒေနေဝ ပါဒံ ဓောဝိတွာ. သော နေဝ အတ္တဗျာဗာဓာယာတိအာဒီနိ န ပုဗ္ဗေနိဝါသစေတောပရိယဉာဏာနံ အတ္ထိတာယ ဝဒတိ, ဣရိယာပထသန္တတံ ပန ဒိသွာ အနုမာနေန ဝဒတိ. ဓမ္မန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မံ. န ဥဿာဒေတီတိ ကိံ မဟာရဋ္ဌိက, ကိံ မဟာကုဋုမ္ဗိကာတိအာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတဝသေန န ဥဿာဒေတိ. န အပသာဒေတီတိ ‘‘ကိံ, ဥပါသက, ကထံ တေ ဝိဟာရမဂ္ဂေါ ဉာတော? ကိံ ဘယေန နာဂစ္ဆသိ? န ဟိ ဘိက္ခူ ကိဉ္စိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တိ, မာ ဘာယီ’’တိ [Pg.270] ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ ဧဝံ မစ္ဆရိယဇီဝိတံ နာမာ’’တိ ဝါ အာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတပေမေန န အပသာဒေတိ.

Không dính sát (Allīnaṃ) có nghĩa là: Như y của những người khác bị ướt đẫm mồ hôi và dính vào thân, y của Đức Thế Tôn không như vậy. Không rời xa (Apakaṭṭhaṃ) có nghĩa là: (Y) cũng không rời khỏi thân Ngài như tấm vải được hồ cứng. Gió (Vāto) có nghĩa là: Ngay cả gió Verambhaka cũng không thể nổi lên làm (y) lay động được. Sự chuyên tâm trang điểm chân (Pādamaṇḍanānuyogaṃ) có nghĩa là sự chuyên tâm làm đẹp chân bằng cách chà xát với gạch, v.v. Sau khi rửa (Pakkhāletvā) có nghĩa là dùng chân này rửa chân kia. Vị ấy (Uttara) nói những lời bắt đầu bằng 'không vì tự mình khổ' (neva attabyābādhāya) không phải vì có Túc Mạng Minh và Tha Tâm Thông, mà là do thấy được sự thanh tịnh trong oai nghi của Ngài rồi suy luận mà nói. Pháp (Dhammaṃ) có nghĩa là Pháp học (pariyattidhamma). Không tán dương (Na ussādeti) có nghĩa là không tán dương vì quyến luyến gia đình bằng cách nói những lời như: 'Này vị quan lớn, thế nào? Này vị trưởng giả lớn, thế nào?' v.v. Không khiển trách (Na apasādeti) có nghĩa là không khiển trách vì tình cảm quyến luyến gia đình bằng cách nói những lời như: 'Này thiện nam, sao vậy? Làm sao ông biết đường đến tu viện? Có phải vì sợ hãi mà không đến không? Các tỳ khưu không cướp đoạt gì đâu, đừng sợ' hoặc 'Sao ông lại có cuộc sống keo kiệt như vậy?' v.v.

ဝိဿဋ္ဌောတိ သိနိဒ္ဓေါ အပလိဗုဒ္ဓေါ. ဝိညေယျောတိ ဝိညာပနီယော ပါကဋော, ဝိဿဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော ဟောတိ. မဉ္ဇူတိ မဓုရော. သဝနီယောတိ သောတသုခေါ, မဓုရတ္တာယေဝ စေသ သဝနီယော ဟောတိ. ဗိန္ဒူတိ သမ္ပိဏ္ဍိတော. အဝိသာရီတိ အဝိသဋော, ဗိန္ဒုတ္တာယေဝ စေသ အဝိသာရီ ဟောတိ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော. နိန္နာဒီတိ နိန္နာဒဝါ, ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒီ ဟောတိ. ယထာပရိသန္တိ စက္ကဝါဠပရိယန္တမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓပရိသံ ဝိညာပေတိ. ဗဟိဒ္ဓါတိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ပရိသတော ဗဟိဒ္ဓါ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ? သော ဧဝရူပေါ မဓုရဿရော အကာရဏာ မာ နဿီတိ. ဣတိ ဘဂဝတော ဃောသော ပရိသာယ မတ္ထကေနေဝ စရတိ.

‘Vissaṭṭho’ có nghĩa là trôi chảy, không bị vướng mắc. ‘Viññeyyo’ có nghĩa là có thể làm cho biết, rõ ràng; và chính vì đặc tính trôi chảy nên âm thanh này có thể làm cho biết được. ‘Mañjū’ có nghĩa là ngọt ngào. ‘Savanīyo’ có nghĩa là êm tai; và chính vì đặc tính ngọt ngào nên âm thanh này đáng để nghe. ‘Bindu’ có nghĩa là tròn trịa. ‘Avisārī’ có nghĩa là không lan tỏa; và chính vì đặc tính tròn trịa nên âm thanh này không lan tỏa. ‘Gambhīro’ có nghĩa là phát ra từ nơi sâu thẳm. ‘Ninnādī’ có nghĩa là có tiếng vang; và chính vì đặc tính sâu lắng nên âm thanh này có tiếng vang vọng. ‘Yathāparisaṃ’ có nghĩa là làm cho hội chúng, dù nối liền nhau cho đến tận cùng cõi Chuyển Luân, đều biết được. ‘Bahiddhā’ có nghĩa là âm thanh không đi ra ngoài hội chúng dù chỉ bằng một lóng tay. Tại sao vậy? Để âm thanh ngọt ngào như thế không bị hoại diệt một cách vô cớ. Như vậy, âm thanh của đức Thế Tôn chỉ đi trên đầu của hội chúng.

အဝလောကယမာနာတိ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တာဝ ပစ္စောသက္ကိတွာ ဒဿနဝိဇဟနဋ္ဌာနေ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. အဝိဇဟိတတ္တာတိ ယော ဟိ ကထံ သုတွာ ဝုဋ္ဌိတော အညံ ဒိဋ္ဌသုတာဒိကံ ကထံ ကထေန္တော ဂစ္ဆတိ, ဧသ သဘာဝေန ဝိဇဟတိ နာမ. ယော ပန သုတဓမ္မကထာယ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, အယံ န ဝိဇဟတိ နာမ, ဧဝံ အဝိဇဟန္တဘာဝေန ပက္ကမန္တိ. ဂစ္ဆန္တန္တိ ရဇ္ဇုယန္တဝသေန ရတနသတ္တုဗ္ဗေဓံ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကံ ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ. အဒ္ဒသာမ ဌိတန္တိ သမုဿိတကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဝိယ ဌိတံ အဒ္ဒသာမ. တတော စ ဘိယျောတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဂုဏေ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော အဝသေသေ ဂုဏေ သံခိပိတွာ ကလာပံ ဝိယ သုတ္တကဗဒ္ဓံ ဝိယ စ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝမာဟ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – မယာ ကထိတဂုဏေဟိ အကထိတာဝ ဗဟုတရာ. မဟာပထဝိမဟာသမုဒ္ဒါဒယော ဝိယ ဟိ တဿ ဘောတော အနန္တာ အပ္ပမေယျာ ဂုဏာ အာကာသမိဝ ဝိတ္ထာရိတာတိ.

‘Avalokayamānā’ có nghĩa là: họ đặt hai tay chắp lại trên đầu, vừa nhìn đức Thế Tôn vừa lui lại, đến nơi khuất tầm nhìn thì đảnh lễ rồi ra về. ‘Avijahitatṭā’ có nghĩa là: người nào sau khi nghe pháp thoại, đứng dậy rồi vừa nói chuyện khác về những điều đã thấy, đã nghe v.v... vừa ra về, người ấy về bản chất được gọi là từ bỏ (pháp thoại). Còn người nào vừa tán thán phẩm chất của pháp thoại đã nghe vừa ra về, người này được gọi là không từ bỏ. Như vậy, họ ra về với tâm trạng không từ bỏ. ‘Gacchantaṃ’ có nghĩa là: (chúng tôi đã thấy) Ngài đi như một bảo tháp bằng vàng cao một trăm ratana đang di chuyển nhờ máy dây kéo. ‘Addasāma ṭhitaṃ’ có nghĩa là: chúng tôi đã thấy Ngài đứng như một ngọn núi vàng được dựng lên vững chãi. ‘Tato ca bhiyyo’ có nghĩa là: do không thể kể hết các ân đức một cách chi tiết, (thanh niên Uttara) đã tóm tắt các ân đức còn lại, như thể làm thành một bó, như thể dùng chỉ buộc lại, rồi muốn giải thích nên đã nói như vậy. Ý nghĩa ở đây là: so với những ân đức mà tôi đã kể, những ân đức chưa được kể thì nhiều hơn. Giống như đại địa, đại dương v.v..., các ân đức vô lượng, vô biên của đức Tôn Sư Gotama ấy trải rộng như hư không.

၃၉၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ အဝိညာတအာဂမနော. ပဗ္ဗဇိတေ ဥပသင်္ကမန္တေန ဟိ စီဝရပရိကမ္မာဒိသမယေ ဝါ ဧကံ နိဝါသေတွာ သရီရဘဉ္ဇနသမယေ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဟောတိ, ပဋိသန္ထာရမတ္တမ္ပိ န ဇာယတိ. ပုရေတရံ ပန ဩကာသေ ကာရိတေ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခု ဝိဝိတ္တေ ဌာနေ နိသီဒတိ, တံ အာဂန္တွာ ပဿန္တာ ဒဿနေနပိ [Pg.271] ပသီဒန္တိ, ပဋိသန္ထာရော ဇာယတိ, ပဉှဗျာကရဏံ ဝါ ဓမ္မကထာ ဝါ လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ပဏ္ဍိတာ ဩကာသံ ကာရေန္တိ. သော စ နေသံ အညတရော, တေနဿ ဧတဒဟောသိ. ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎောတိ အတ္တနော ဥဂ္ဂတဘာဝံ အကထေတွာ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဗုဒ္ဓါ နာမ အနုဒ္ဒယသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ, မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ သီဃံ ဩကာသံ ကရိဿတီတိ ဧဝမာဟ.

390. ‘Appaṭisaṃvidito’ có nghĩa là sự đến không được biết trước. Bởi vì, người tại gia khi đến gần vị xuất gia vào lúc vị ấy đang sửa soạn y phục, hoặc đang mặc một y, hoặc đang xoa dầu thơm lên người, thì phải quay về ngay từ đó, ngay cả việc chào hỏi cũng không xảy ra. Trái lại, khi đã xin phép trước, vị tỳ khưu sẽ quét dọn nơi nghỉ ban ngày, đắp y rồi ngồi ở nơi thanh vắng; những người tại gia đến đó, chỉ thấy thôi cũng phát sinh tín tâm, việc chào hỏi sẽ xảy ra, và họ sẽ được nghe giải đáp vấn đề hoặc pháp thoại. Vì vậy, những người có trí tuệ thường xin phép trước. Và ông ấy (Brahmāyu) là một trong số họ, do đó ông đã có suy nghĩ này. ‘Jiṇṇo vuḍḍho’: tại sao ông lại nói như vậy mà không nói về sự nổi tiếng của mình? (Vì ông nghĩ rằng:) Các đức Phật thường có lòng bi mẫn, khi biết được tình trạng già cả, Ngài sẽ nhanh chóng cho phép. Suy nghĩ như vậy nên ông đã nói thế.

၃၉၁. ဩရမိယ ဩကာသမကာသီတိ ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဩကာသမကာသိ.

391. ‘Oramiya okāsamakāsi’ có nghĩa là: hội chúng nhanh chóng đứng dậy, tách ra làm hai, tạo ra một lối đi.

ယေ မေတိ ယေ မယာ. နာရီသမာနသဝှယာတိ နာရီသမာနနာမံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, တေန အဝှာတဗ္ဗာတိ နာရီသမာနသဝှယာ, ဣတ္ထိလိင်္ဂေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝေါဟာရကုသလတာယ ဧဝံ ဝဒတိ. ပဟူတဇိဝှောတိ ပုထုလဇိဝှော. နိန္နာမယေတန္တိ နီဟရ ဧတံ.

‘Ye me’ có nghĩa là: những tướng nào mà tôi đã nghe là ba mươi hai tướng. ‘Nārīsamānasavhayā’ có nghĩa là: có tên gọi giống như người nữ, là nữ tính, nên được gọi bằng tên giống như người nữ, do đó gọi là ‘nārīsamānasavhayā’; nên được gọi bằng nữ tính (tức là ‘jivhā’). Vì sự khéo léo trong cách dùng từ nên ông đã nói như vậy. ‘Pahūtajivho’ có nghĩa là có lưỡi rộng. ‘Ninnāmayetaṃ’ có nghĩa là: xin hãy đưa cái lưỡi ấy ra.

၃၉၃. ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမ္ပန္နော.

393. ‘Kevalī’ có nghĩa là người đã thành tựu trọn vẹn các phẩm hạnh.

၃၉၄. ပစ္စဘာသီတိ ဧကပ္ပဟာရေန ပုစ္ဆိတေ အဋ္ဌ ပဉှေ ဗျာကရောန္တော ပတိအဘာသိ. ယော ဝေဒီတိ ယော ဝိဒတိ ဇာနာတိ, ယဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသော ပါကဋော. သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ကထိတံ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အဘိညာ ဝေါသိတောတိ တံ အရဟတ္တံ အဘိဇာနိတွာ ဝေါသိတော ဝေါသာနပ္ပတ္တော. မုနီတိ အရဟတ္တဉာဏမောနေယျေန သမန္နာဂတော.

394. ‘Paccabhāsi’ có nghĩa là: được hỏi tám câu hỏi, Ngài đã giải đáp và đáp lại trong cùng một lúc. ‘Yo vedī’ có nghĩa là: người nào biết, người nào có trí tuệ biết các kiếp sống quá khứ một cách rõ ràng. Bằng câu ‘Saggāpāyañca passati’, trí tuệ thiên nhãn được nói đến. ‘Jātikkhayaṃ patto’ có nghĩa là đã đạt đến quả A-la-hán. ‘Abhiññā vosito’ có nghĩa là sau khi biết rõ quả A-la-hán ấy bằng thắng trí, đã đi đến chỗ kết thúc. ‘Muni’ có nghĩa là người đã thành tựu trí tuệ của bậc A-la-hán.

ဝိသုဒ္ဓန္တိ ပဏ္ဍရံ. မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ကိလေသရာဂေဟိ မုတ္တံ. ပဟီနဇာတိမရဏောတိ ဇာတိက္ခယပ္ပတ္တတ္တာ ပဟီနဇာတိကော, ဇာတိပဟာနေနေဝ ပဟီနမရဏော. ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ ယံ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီ သကလဘာဝေါ, တေန သမန္နာဂတော, သကလစတုမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ အတ္ထော. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာနံ အဘိညာယ ပါရံ ဂတော, သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဇာနိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ပါရဂူတိ ဝါ ဧတ္တာဝတာ ပရိညာပါရဂူ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ, ပဟာနပါရဂူ သဗ္ဗကိလေသာနံ, ဘာဝနာပါရဂူ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ, သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ နိရောဓဿ, သမာပတ္တိပါရဂူ သဗ္ဗသမာပတ္တီနန္တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. ပုန သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ အဘိညာပါရဂူ ဝုတ္တောတိ. ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ တာဒိသော ဆဟိ [Pg.272] အာကာရေဟိ ပါရံ ဂတော သဗ္ဗာကာရေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ပဝုစ္စတီတိ.

‘Visuddhaṃ’ có nghĩa là tâm trong sạch. ‘Muttaṃ rāgehi’ có nghĩa là đã giải thoát khỏi các tham ái là phiền não. ‘Pahīnajātimaraṇo’ có nghĩa là: vì đã đạt đến sự chấm dứt tái sanh nên đã đoạn trừ sự sanh, và chính nhờ đoạn trừ sự sanh nên đã đoạn trừ sự chết. ‘Brahmacariyassa kevalī’ có nghĩa là: người đã thành tựu trạng thái trọn vẹn của phạm hạnh là đạo, nghĩa là người sống với phạm hạnh của bốn đạo một cách trọn vẹn. ‘Pāragū sabbadhammānaṃ’ có nghĩa là: đã đi đến bờ bên kia đối với tất cả các pháp thế gian và siêu thế bằng thắng trí, nghĩa là đã đứng vững sau khi biết rõ tất cả các pháp bằng thắng trí. Hoặc ‘pāragū’ có ý nghĩa như sau: đã đến bờ bên kia của sự liễu tri đối với năm uẩn, đã đến bờ bên kia của sự đoạn trừ đối với tất cả phiền não, đã đến bờ bên kia của sự tu tập đối với bốn đạo, đã đến bờ bên kia của sự chứng ngộ đối với Diệt đế, đã đến bờ bên kia của sự nhập định đối với tất cả các thiền định. Lại nữa, bằng câu ‘sabbadhammānaṃ’, việc đến bờ bên kia của sự biết rõ đã được nói đến. ‘Buddho tādī pavuccati’ có nghĩa là: bậc như vậy đã đến bờ bên kia bằng sáu phương diện; vì đã giác ngộ bốn chân lý bằng tất cả mọi phương diện nên được gọi là Phật.

ကိံ ပန ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗေ ပဉှာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောန္တီတိ? အာမ ဝိဿဇ္ဇိတာ, စိတ္တံ ဝိသုဒ္ဓံ ဇာနာတိ, မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ဣမိနာ တာဝ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိ ပဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူတိ ဣမိနာ ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူတိ ဒုတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီဟိ ဣမာသံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အတ္ထိတာယ တေဝိဇ္ဇောတိ တတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. မုတ္တံ ရာဂေဟိ သဗ္ဗသောတိ ဣမိနာဝ နိဿဋတ္တာ ပါပဓမ္မာနံ သောတ္တိယောတိ စတုတ္ထပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ ဣမိနာ ပန အရဟတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဝေါသိတောတိ စ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ စ ဣမေဟိ ဆဋ္ဌပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. အဘိညာ ဝေါသိတော မုနီတိ ဣမိနာ သတ္တမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနံ, ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ.

Lại nữa, phải chăng với chừng ấy (lời) tất cả các câu hỏi đã được giải đáp? Vâng, đã được giải đáp. Trước hết, bằng câu kệ này: "biết tâm thanh tịnh, giải thoát khỏi các tham ái", do đã loại trừ các điều ác nên được gọi là Bà-la-môn, như vậy câu hỏi thứ nhất đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "Pāragū", do đã đến bờ kia bằng các đạo trí nên được gọi là Vedagū, như vậy câu hỏi thứ hai đã được giải đáp. Bằng các câu kệ bắt đầu bằng "Pubbenivāsaṃ", do sự hiện hữu của ba minh này nên được gọi là Tevijja, như vậy câu hỏi thứ ba đã được giải đáp. Chỉ bằng câu kệ này: "giải thoát khỏi các tham ái một cách hoàn toàn", do đã thoát khỏi các pháp ác nên được gọi là Sottiya, như vậy câu hỏi thứ tư đã được giải đáp. Lại nữa, bằng câu kệ này: "đã đạt đến sự đoạn tận sanh", do chỉ nói về quả A-la-hán nên câu hỏi thứ năm đã được giải đáp. Và bằng hai từ này: "vosito" và "brahmacariyassa kevalī", câu hỏi thứ sáu đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "bậc Mâu-ni đã hoàn thành với thắng trí", câu hỏi thứ bảy đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "Bậc đã đến bờ kia của tất cả các pháp, bậc Giác Ngộ, bậc Như Thị được gọi là...", câu hỏi thứ tám đã được giải đáp.

၃၉၅. ဒါနကထန္တိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ သုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ပစ္စပါဒီတိ ပဋိပဇ္ဇိ. ဓမ္မဿာနုဓမ္မန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, အနုဓမ္မော နာမ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ သာမညဖလာနိ, တာနိ ပဋိပါဋိယာ ပဋိလဘီတိ အတ္ထော. န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီတိ မဉ္စ ဓမ္မကာရဏာ န ကိလမေသိ, န ပုနပ္ပုနံ ကထာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ပန ပဒေန ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဟိတန္တိ.

395. Các (đoạn) bắt đầu bằng "Dānakathaṃ" đã được giải thích rộng rãi trong kinh trước. "Paccapādi" nghĩa là đã thực hành. "Dhammassānudhammaṃ": trong kinh này, "dhamma" là đạo A-la-hán, "anudhamma" là ba đạo thấp hơn và ba quả Sa-môn; ý nghĩa là vị ấy đã chứng đắc chúng theo thứ tự. "Và đã không làm phiền ta về vấn đề pháp" có nghĩa là: đã không làm ta mệt mỏi vì nguyên nhân pháp, đã không khiến ta phải nói đi nói lại. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Lại nữa, trong đó, bằng từ "parinibbāyī", đỉnh cao của bài pháp đã được nắm bắt chính bằng quả A-la-hán.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ

ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Phạm Ma đã kết thúc.

၂. သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích kinh Sela

၃၉၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေလသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာပေသူတိအာဒိ ပေါတလိယသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. အဍ္ဎတေဠသေဟီတိ အဍ္ဎေန တေဠသေဟိ, ဒွါဒသဟိ [Pg.273] သတေဟိ ပညာသာယ စ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ပန သာဝကသန္နိပါတေ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူယေဝ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာ ခီဏာသဝါ. ကေဏိယောတိ တဿ နာမံ, ဇဋိလောတိ တာပသော. သော ကိရ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော, ဓနရက္ခဏတ္ထာယ ပန တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ရညော ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ တတ္ထ အဿမံ ကာရေတွာ ဝသတိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေတွာ ကုလသဟဿဿ နိဿယော ဟုတွာ, အဿမေပိ စဿ ဧကော တာလရုက္ခော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကံ သောဝဏ္ဏမယံ တာလဖလံ မုဉ္စတီတိ ဝဒန္တိ. သော ဒိဝါ ကာသာယာနိ ဓာရေတိ, ဇဋာ စ ဗန္ဓတိ, ရတ္တိံ ကာမသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ပါနကာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ. အယဉှိ ကေဏိယော တုစ္ဆဟတ္ထော ဘဂဝတော ဒဿနာယ ဂန္တုံ လဇ္ဇာယမာနော – ‘‘ဝိကာလဘောဇနာ ဝိရတာနမ္ပိ ပါနကံ ကပ္ပတီ’’တိ စိန္တေတွာ သုသင်္ခတဗဒရပါနံ ပဉ္စဟိ ကာဇသတေဟိ ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. ဧဝံ ဂတဘာဝေါ စဿ – ‘‘အထ ခေါ ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ ကိံ နု ခေါ အဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဟရာပေယျ’’န္တိ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၀) ပါဠိအာရုဠှောယေဝ.

2. Kinh bắt đầu bằng "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Sela. Trong đó, đoạn bắt đầu bằng "aṅguttarāpesu" đã được giải thích rộng rãi trong kinh Potaliya. "Aḍḍhateḷasehi" có nghĩa là cùng với một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ-khưu, tức là một ngàn hai trăm và năm mươi vị. Lại nữa, các vị tỳ-khưu ấy đã tụ hội trong buổi hội họp của các vị thinh văn, tất cả đều là những vị đã xuất gia bằng cách "ehi bhikkhu" và là các bậc lậu tận. "Keṇiya" là tên của vị ấy, "jaṭila" là đạo sĩ bện tóc. Nghe nói, vị ấy là một Bà-la-môn đại phú, nhưng để bảo vệ tài sản, vị ấy đã thọ nhận đời sống xuất gia của đạo sĩ, dâng tặng phẩm cho vua, nhận lấy một phần đất, rồi cho xây dựng một am thất ở đó và cư ngụ, kinh doanh với năm trăm cỗ xe, trở thành chỗ nương tựa cho một ngàn gia tộc. Và người ta nói rằng, trong am thất của vị ấy cũng có một cây thốt nốt, mỗi ngày rụng một quả thốt nốt bằng vàng. Ban ngày, vị ấy mặc y cà-sa và bện tóc; ban đêm, vị ấy hưởng thụ dục lạc. "Bằng pháp thoại" nghĩa là bằng pháp thoại liên quan đến lợi ích của các loại nước trái cây. Vị Keṇiya này, vì xấu hổ khi đến yết kiến Đức Thế Tôn với hai bàn tay không, đã suy nghĩ: "Nước trái cây được phép dùng cho cả những vị kiêng ăn phi thời", rồi cho mang năm trăm bình nước táo rừng được chế biến kỹ lưỡng và đã đi đến. Việc vị ấy đã đi như vậy đã được ghi lại trong Pāli tạng, trong chương Dược Phẩm: "Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Keṇiya đã khởi lên ý nghĩ này: 'Ta nên cho mang vật gì đến cho Sa-môn Gotama?'".

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ ပုနပ္ပုနံ ပဋိက္ခိပိ? တိတ္ထိယာနံ ပဋိက္ခေပပသန္နတာယ, အကာရဏမေတံ, နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စယဟေတု ဧဝရူပံ ကောဟညံ. အယံ ပန အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ ဒိသွာ ဧတ္တကာနံယေဝ ဘိက္ခံ ပဋိယာဒေဿတိ, သွေဝ သေလော တီဟိ ပုရိသသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿတိ. အယုတ္တံ ခေါ ပန နဝကေ အညတော ပေသေတွာ ဣမေဟေဝ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ, ဣမေ ဝါ အညတော ပေသေတွာ နဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ. အထာပိ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ, ဘိက္ခာဟာရော နပ္ပဟောဿတိ. တတော ဘိက္ခူသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တေသု မနုဿာ ဥဇ္ဈာယိဿန္တိ – ‘‘စိရဿာပိ ကေဏိယော သမဏံ ဂေါတမံ နိမန္တေတွာ ယာပနမတ္တံ ဒါတုံ နာသက္ခီ’’တိ, သယမ္ပိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဘဝိဿတိ. ပဋိက္ခေပေ ပန ကတေ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ပုနပ္ပုနံ ‘တွဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော’တိ ဗြာဟ္မဏာနံ နာမံ ဂဏှာတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗြာဟ္မဏေပိ နိမန္တေတုကာမော ဘဝိဿတိ, တတော ဗြာဟ္မဏေ ပါဋိယေက္ကံ နိမန္တေဿတိ[Pg.274], တေ တေန နိမန္တိတာ ဘိက္ခူ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇိဿန္တိ. ဧဝမဿ သဒ္ဓါ အနုရက္ခိတာ ဘဝိဿတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပဋိက္ခိပိ. ကိဉ္စာပိ ခေါ, ဘောတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ, – ‘‘ဘော ဂေါတမ, ကိံ ဇာတံ ယဒိ အဟံ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော, အဓိဝါသေတု ဘဝံ ဂေါတမော, အဟံ ဗြာဟ္မဏာနမ္ပိ ဒါတုံ သက္ကောမိ တုမှာကမ္ပီ’’တိ.

396. "Lần thứ hai, Đức Thế Tôn..." - tại sao Ngài lại từ chối nhiều lần như vậy? (Có phải) vì sự hoan hỷ của các ngoại đạo đối với việc từ chối (lời thỉnh mời)? Đây không phải là lý do. Chư Phật không có sự xảo trá như vậy vì duyên cớ vật chất. Lại nữa, (lý do là) vị (Keṇiya) này, khi thấy một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ-khưu, sẽ chỉ chuẩn bị vật thực cho chừng ấy vị mà thôi. Ngay ngày mai, Sela cùng với ba trăm người sẽ xuất gia. Lại nữa, thật không thích hợp khi gửi các vị tân tỳ-khưu đi nơi khác rồi đi cùng với những vị này, hoặc gửi những vị này đi nơi khác rồi đi cùng với các vị tân tỳ-khưu. Hơn nữa, nếu ta dẫn tất cả đi, vật thực sẽ không đủ. Do đó, khi các tỳ-khưu đi khất thực, người đời sẽ phàn nàn: "Sau một thời gian dài, Keṇiya mới thỉnh Sa-môn Gotama mà cũng không thể cúng dường đủ vật thực để duy trì mạng sống", và chính ông ta cũng sẽ hối hận. Lại nữa, khi việc từ chối được thực hiện, (Keṇiya) sẽ suy nghĩ: "Sa-môn Gotama cứ nhắc đi nhắc lại tên của các Bà-la-môn rằng 'Ông cũng có tín tâm nơi các Bà-la-môn'", và suy nghĩ như vậy, ông ta sẽ muốn thỉnh mời cả các Bà-la-môn. Do đó, ông ta sẽ thỉnh mời riêng các Bà-la-môn; những vị ấy, được ông ta thỉnh mời, sau khi trở thành tỳ-khưu, sẽ thọ thực. Như vậy, tín tâm của ông ta sẽ được bảo vệ. (Vì lý do này) Ngài đã từ chối nhiều lần. Bằng câu "Dù cho vậy, thưa ngài", điều này được chỉ ra: "Thưa ngài Gotama, có chuyện gì xảy ra nếu tôi có tín tâm nơi các Bà-la-môn? Xin ngài Gotama hãy nhận lời. Tôi có thể cúng dường cho cả các Bà-la-môn và cho cả các ngài".

ကာယဝေယျာဝဋိကန္တိ ကာယဝေယျာဝစ္စံ. မဏ္ဍလမာဠန္တိ ဒုဿမဏ္ဍပံ.

"Kāyaveyyāvaṭikaṃ" nghĩa là công việc phục vụ bằng thân. "Maṇḍalamāḷaṃ" nghĩa là một gian nhà tròn làm bằng vải.

၃၉၇. အာဝါဟောတိ ကညာဂဟဏံ. ဝိဝါဟောတိ ကညာဒါနံ. သော မေ နိမန္တိတောတိ သော မယာ နိမန္တိတော. အထ ဗြာဟ္မဏော ပရိပက္ကောပနိဿယတ္တာ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒံ သုတွာဝ အမတေနေဝါဘိသိတ္တော ပသာဒံ အာဝိကရောန္တော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော ကေဏိယ, ဝဒေသီတိ အာဟ. ကေဏိယော ယထာဘူတံ အာစိက္ခန္တော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော သေလ, ဝဒါမီတိ အာဟ. တတော နံ ပုနပိ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိ တထေဝ အာရောစေသိ.

"Āvāho" là việc cưới vợ. "Vivāho" là việc gả chồng. "So me nimantito" nghĩa là vị ấy đã được tôi thỉnh mời. Bấy giờ, vị Bà-la-môn (Sela), do có duyên lành đã chín muồi, vừa nghe tiếng "Phật" liền như được rưới nước cam lồ, biểu lộ sự hoan hỷ và nói: "Này Keṇiya, ông nói 'Phật' ư?". Keṇiya, trình bày đúng sự thật, nói: "Này Sela, tôi nói 'Phật'". Sau đó, vị kia lại hỏi lại để xác nhận, và vị này cũng trả lời như vậy.

၃၉၈. အထဿ ကပ္ပသတသဟဿေဟိပိ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿေဝ ဒုလ္လဘဘာဝံ သမ္ပဿတော. ဧတဒဟောသီတိ. ဧတံ ‘‘ဃောသောပိ ခေါ’’တိအာဒိ အဟောသိ. နီလဝနရာဇီတိ နီလဝဏ္ဏရုက္ခပန္တိ. ပဒေ ပဒန္တိ ပဒပ္ပမာဏေ ပဒံ. အစ္စာသန္နေ ဟိ အတိဒူရေ ဝါ ပါဒေ နိက္ခိပမာနေ သဒ္ဒေါ ဥဋ္ဌာတိ, တံ ပဋိသေဓေန္တော ဧဝမာဟ. သီဟာဝ ဧကစရာတိ ဂဏဝါသီ သီဟော သီဟပေါတကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ, ဧကစရော အပ္ပမတ္တော ဟောတိ. ဣတိ အပ္ပမာဒဝိဟာရံ ဒဿေန္တော ဧကစရသီဟေန ဩပမ္မံ ကရောတိ. မာ မေ ဘောန္တောတိ အာစာရံ သိက္ခာပေန္တော အာဟ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ တုမှေ ကထာဝါရံ အလဘိတွာ မမ ကထာယ အန္တရေ ကထံ ပဝေသေဿထ, ‘‘အန္တေဝါသိကေ သိက္ခာပေတုံ နာသက္ခီ’’တိ မယှံ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ ဩကာသံ ပဿိတွာ မန္တေယျာထာတိ. နော စ ခေါ နံ ဇာနာမီတိ ဝိပဿီပိ ဗောဓိသတ္တော စတုရာသီတိသဟဿတ္ထေရပဗ္ဗဇိတပရိဝါရော သတ္တ မာသာနိ ဗောဓိသတ္တစာရိကံ စရိ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒကာလော ဝိယ အဟောသိ. အမှာကမ္ပိ ဗောဓိသတ္တော ဆဗ္ဗဿာနိ ဗောဓိသတ္တစာရိကံ စရိ. ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏသရီရလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ န ဟောန္တိ. တသ္မာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘နော စ ခေါ နံ ဇာနာမီ’’တိ အာဟ.

398. Bấy giờ, đối với vị ấy (Sela), người đang thấy rõ sự khó có được của ngay cả âm thanh "Phật" trong cả trăm ngàn kiếp, ý nghĩ này đã khởi lên. (Câu) Etadahosi (ý nghĩ này đã khởi lên). Ý nghĩ này là "tiếng đồn này..." v.v... đã khởi lên. Nīlavanarāji (hàng rừng xanh) nghĩa là hàng cây màu xanh biếc. Pade padam (bước từng bước) nghĩa là đặt bàn chân vào nơi có khoảng cách bằng một bàn chân. Vì khi đặt chân quá gần hay quá xa, tiếng động sẽ phát ra, (Sela) nói như vậy để ngăn cản điều đó. (Về câu) Sīho va ekacaro (như sư tử đi một mình): Sư tử sống theo bầy đàn, cùng với sư tử con v.v... sẽ rơi vào sự dễ duôi; (sư tử) đi một mình thì không dễ duôi. Như vậy, để chỉ ra trạng thái sống không dễ duôi, (Sela) đã dùng ví dụ về con sư tử đi một mình. (Sela) nói "Thưa các ngài, xin đừng (làm gián đoạn) tôi" để dạy về cách hành xử. Đây là chủ ý ở đây: Nếu các ngươi, vì không có được lượt nói, lại xen lời vào giữa lúc ta đang nói, thì lời chỉ trích "ông ta đã không thể dạy dỗ các đệ tử" sẽ phát sinh đối với ta, vì vậy, hãy xem xét thời cơ thích hợp rồi hãy nói. (Về câu) "Nhưng ta thật không biết vị ấy": Ngay cả Bồ-tát Vipassī, với đoàn tùy tùng là tám mươi bốn ngàn vị trưởng lão đã xuất gia, cũng đã thực hành hạnh Bồ-tát trong bảy tháng, (thời gian đó) giống như thời kỳ một vị Phật xuất hiện. Bồ-tát của chúng ta cũng đã thực hành hạnh Bồ-tát trong sáu năm. Như vậy, dù có đầy đủ các tướng hảo trên thân thể, (các vị ấy) vẫn chưa phải là Phật. Vì vậy, vị bà-la-môn đã nói: "Nhưng ta thật không biết vị ấy".

၃၉၉. ပရိပုဏ္ဏကာယောတိ [Pg.275] လက္ခဏေဟိ ပရိပုဏ္ဏတာယ အဟီနင်္ဂတာယ စ ပရိပုဏ္ဏသရီရော. သုရုစီတိ သုန္ဒရသရီရပ္ပဘော. သုဇာတောတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ သုနိဗ္ဗတ္တော. စာရုဒဿနောတိ သုစိရမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိဇနကော မနောဟရဒဿနော. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏော. သုသုက္ကဒါဌောတိ သုဋ္ဌု သုက္ကဒါဌော. မဟာပုရိသလက္ခဏာတိ ပဌမံ ဝုတ္တဗျဉ္ဇနာနေဝ ဝစနန္တရေန နိဂမေန္တော အာဟ.

399. Paripuṇṇakāyo (thân thể viên mãn) nghĩa là thân thể viên mãn do sự viên mãn về các tướng và do sự không thiếu sót các chi phần. Suruci (sáng đẹp) nghĩa là có hào quang thân thể đẹp đẽ. Sujāto (khéo sanh) nghĩa là được sanh ra tốt đẹp do sự toàn hảo về chiều cao và bề ngang, và do sự toàn hảo về hình dáng. Cārudassano (dáng vẻ khả ái) nghĩa là có dáng vẻ làm say mê lòng người, khiến những người ngắm nhìn dù lâu cũng không thấy chán. Suvaṇṇavaṇṇo (màu da vàng ròng) nghĩa là có màu da giống như vàng. Susukkadāṭho (răng nanh rất trắng) nghĩa là có răng nanh rất trắng. (Về câu) Mahāpurisalakkhaṇa (tướng của bậc Đại nhân), (Sela) nói để kết luận bằng một cách diễn đạt khác về chính những tướng phụ đã được nói đến trước đây.

ဣဒါနိ တေသု လက္ခဏေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိတာနိ ဂဟေတွာ ထောမေန္တော ပသန္နနေတ္တောတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ပဉ္စဝဏ္ဏပသာဒသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နနေတ္တော, ပုဏ္ဏစန္ဒသဒိသမုခတာယ သုမုခေါ, အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ ဗြဟာ, ဗြဟ္မုဇုဂတ္တတာယ ဥဇု, ဇုတိမန္တတာယ ပတာပဝါ. ယမ္ပိ စေတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘မဇ္ဈေ သမဏသံဃဿာ’’တိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ထောမယတာ ပုန ဝုတ္တံ. ဧဒိသော ဟိ ဧဝံ ဝိရောစတိ. ဥတ္တရဂါထာယပိ ဧသေဝ နယော. ဥတ္တမဝဏ္ဏီနောတိ ဥတ္တမဝဏ္ဏသမ္ပန္နဿ. ရထေသဘောတိ ဥတ္တမသာရထိ. ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿာတိ ဇမ္ဗုဒီပဿ. ပါကဋေန ဣဿရိယံ ဣဿရော ဟောတိ.

Bây giờ, trong số các tướng ấy, (Sela) chọn lấy những tướng mà tâm mình ưa thích rồi tán thán, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng pasannanetto (mắt trong sáng). Vì Đức Thế Tôn có đôi mắt trong sáng do sự toàn hảo của nhãn thanh triệt có năm màu; có gương mặt đẹp do gương mặt giống như mặt trăng tròn; to lớn như Phạm thiên do sự toàn hảo về chiều cao và bề ngang; thân hình thẳng tắp do thân hình thẳng như thân của Phạm thiên; có uy lực do có ánh sáng rực rỡ. Và điều nào đã được nói trước đây, điều đó lại được nói lại bởi người đang tán thán bằng cách diễn đạt này: "ở giữa Tăng chúng Sa-môn". Vì người như thế này thì tỏa sáng như vậy. Trong câu kệ tiếp theo cũng theo phương pháp này. Uttamavaṇṇīno (của người có nước da tối thượng) nghĩa là của người có được nước da tối thượng. Rathesabho (bậc Ngưu vương trên xe) nghĩa là người đánh xe tối thượng. Jambusaṇḍassa (của xứ Jambusaṇḍa) nghĩa là của cõi Diêm-phù-đề. (Sela) nói về cõi Diêm-phù-đề vốn nổi tiếng để tán thán quyền bá chủ (của một vị Chuyển luân vương), nhưng thực ra vị Chuyển luân vương là chúa tể của cả bốn châu.

ခတ္တိယာတိ ဇာတိခတ္တိယာ. ဘောဂီတိ ဘောဂိယာ. ရာဇာနောတိ ယေ ကေစိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တာ. ရာဇာဘိရာဇာတိ ရာဇူနံ ပူဇနီယော, အဓိရာဇာ ဟုတွာ, စက္ကဝတ္တီတိ အဓိပ္ပာယော. မနုဇိန္ဒောတိ မနုဿာဓိပတိ ပရမိဿရော ဟုတွာ.

Khattiyā (những vị Sát-đế-lỵ) nghĩa là những vị Sát-đế-lỵ thuộc dòng dõi. Bhogī (những người có tài sản) nghĩa là những vị vua có tài sản. Rājāno (những vị vua) nghĩa là bất cứ ai đang cai trị vương quốc. Rājābhirājā (vua của các vị vua) nghĩa là người đáng được các vị vua tôn kính, là một vị thượng vương; chủ ý là một vị Chuyển luân vương. Manujindo (chúa tể của loài người) nghĩa là người đứng đầu loài người, là bậc chúa tể tối cao.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ – ‘‘ယေ တေ ဘဝန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တေ သကဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တာနံ ပါတုကရောန္တီ’’တိ ဣမံ သေလဿ မနောရထံ ပူရေန္တော ရာဇာဟမသ္မီတိအာဒိမာဟ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယံ မံ တွံ သေလ ‘‘ရာဇာ အရဟသိ ဘဝိတု’’န္တိ ယာစသိ, ဧတ္ထ အပ္ပောဿုက္ကော ဟောတိ ရာဇာဟမသ္မိ. သတိ စ ရာဇတ္တေ ယထာ အညော ရာဇာ ယောဇနသတံ ဝါ အနုသာသတိ ယောဇနသဟဿံ ဝါ, စက္ကဝတ္တီ ဟုတွာပိ စတုဒီပပရိယန္တမတ္တံ ဝါ, နာဟမေဝံ ပရိစ္ဆိန္နဝိသယော, အဟဉှိ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော ဘဝဂ္ဂတော အဝီစိပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပ္ပမာဏလောကဓာတုယော အနုသာသာမိ. ယာဝတာ [Pg.276] ဟိ အပဒဒွိပဒါဒိဘေဒါ သတ္တာ, အဟံ တေသံ အဂ္ဂေါ. န ဟိ မေ ကောစိ သီလေန ဝါ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန ဝါ ပဋိဘာဂေါ အတ္ထိ, သွာဟံ ဧဝံ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော အနုတ္တရေနေဝ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေန ဓမ္မေန စက္ကံ ဝတ္တေမိ. ဣဒံ ပဇဟထ, ဣဒံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာတိ အာဏာစက္ကံ, ဣဒံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိအာဒိနာ ပရိယတ္တိဓမ္မေန ဓမ္မစက္ကမေဝ ဝါ. စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ယံ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ဟောတိ သမဏေန ဝါ…ပေ… ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိန္တိ.

Khi được nói như vậy, Đức Thế Tôn, để làm viên mãn ước nguyện này của Sela: "Những vị nào là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khi phẩm chất của mình được tuyên thuyết, các vị ấy sẽ tự mình biểu hiện", Ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng rājāhamasmi (Ta là vua). Ở đây, đây là chủ ý: Này Sela, về điều mà ngươi nói với Ta "Ngài xứng đáng là một vị vua", hãy bớt bận tâm về điều đó, Ta là vua. Và trong khi là vua, không phải Ta có phạm vi giới hạn như một vị vua khác cai trị một trăm do-tuần hay một ngàn do-tuần, hoặc ngay cả như một vị Chuyển luân vương chỉ cai trị trong phạm vi bốn châu. Vì Ta là vị Pháp vương vô thượng, Ta giáo hóa vô số thế giới theo chiều ngang, lấy cõi Hữu đảnh làm giới hạn trên và cõi A-tỳ làm giới hạn dưới. Vì trong tất cả chúng sanh, được phân loại thành không chân, hai chân v.v..., Ta là bậc tối thượng. Vì không có ai có thể sánh bằng Ta về giới... hay về giải thoát tri kiến. Ta, vị Pháp vương vô thượng như vậy, chuyển bánh xe Pháp bằng Pháp vô thượng, được phân loại thành Tứ Niệm Xứ v.v... Ta chuyển bánh xe quyền lệnh (āṇācakkaṃ) rằng: "Hãy từ bỏ điều này, hãy thành tựu điều này và an trú", hoặc Ta chuyển chính bánh xe Pháp (dhammacakka) bằng Pháp học (pariyattidhamma) bắt đầu bằng "Này các Tỳ-khưu, đây là Khổ Thánh đế...". (Về câu) cakkaṃ appaṭivattiyaṃ (bánh xe không thể bị xoay ngược lại), nghĩa là bánh xe ấy không thể bị xoay ngược lại bởi một Sa-môn... hay bởi bất cứ ai trong thế gian.

ဧဝံ အတ္တာနံ အာဝိကရောန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတော သေလော ပုန ဒဠှီကရဏတ္ထံ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ကော နု သေနာပတီတိ ရညော ဘောတော ဓမ္မေန ပဝတ္တိတဿ စက္ကဿ အနုပဝတ္တကော သေနာပတိ ကော နူတိ ပုစ္ဆိ.

Thấy Đức Thế Tôn đang tự mình biểu hiện như vậy, Sela, người có hỷ và ưu khởi sanh, để làm cho vững chắc hơn nữa, đã nói hai câu kệ "Ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác". Trong đó, (về câu) ko nu senāpati (ai là vị tướng quân?), (Sela) đã hỏi: "Đối với đức vua là ngài, ai là vị tướng quân, người tiếp nối chuyển bánh xe đã được chuyển vận đúng theo Chánh pháp?".

တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ဒက္ခိဏပဿေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နိသိန္နော ဟောတိ သုဝဏ္ဏပုဉ္ဇော ဝိယ သိရိယာ သောဘမာနော, တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ မယာ ပဝတ္တိတန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အနုဇာတော တထာဂတန္တိ တထာဂတံ ဟေတုံ အနုဇာတော, တထာဂတေန ဟေတုနာ ဇာတောတိ အတ္ထော. အပိစ အဝဇာတော အနုဇာတော အတိဇာတောတိ တယော ဝုတ္တာ. တေသု အဝဇာတော ဒုဿီလော, သော တထာဂတဿ ပုတ္တော နာမ န ဟောတိ. အတိဇာတော နာမ ပိတရာ ဥတ္တရိတရော, တာဒိသောပိ တထာဂတဿ ပုတ္တော နတ္ထိ. တထာဂတဿ ပန ဧကော အနုဇာတောဝ ပုတ္တော ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ.

Và vào lúc ấy, Tôn giả Sāriputta đang ngồi ở bên phải của Đức Thế Tôn, tỏa sáng với vẻ uy nghi như một khối vàng ròng. Đức Thế Tôn, trong khi chỉ vào ngài, đã nói câu kệ "được Ta chuyển vận". Trong đó, (về câu) anujāto tathāgataṃ (người con sanh sau Như Lai) nghĩa là được sanh ra do nhân là Như Lai. Hơn nữa, có ba loại con được nói đến: avajāta (hạ sanh), anujāta (tùy sanh), và atijāta (thượng sanh). Trong số đó, người con avajāta là người có giới hạnh xấu, người ấy không được gọi là con của Như Lai. Người con atijāta là người vượt trội hơn cả cha, Như Lai cũng không có người con như vậy. Nhưng Như Lai có một người con anujāta, để chỉ ra người con ấy, Ngài đã nói như vậy.

ဧဝံ ‘‘ကော နု သေနာပတီ’’တိ ပဉှံ ဗျာကရိတွာ ယံ သေလော အာဟ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီ’’တိ, တတြ နံ နိက္ကင်္ခံ ကာတုကာမော ‘‘နာဟံ ပဋိညာမတ္တေနေဝ ပဋိဇာနာမိ, အပိစာဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာပေတုံ အဘိညေယျန္တိ ဂါထမာဟ. တတြ အဘိညေယျန္တိ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ. ဘာဝေတဗ္ဗံ မဂ္ဂသစ္စံ. ပဟာတဗ္ဗံ သမုဒယသစ္စံ. ဟေတုဝစနေန ပန ဖလသိဒ္ဓိတော တေသံ ဖလာနိ နိရောဓသစ္စဒုက္ခသစ္စာနိပိ ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ပရိညာတဗ္ဗံ ပရိညာတန္တိ ဣဒမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတန္တိ စတုသစ္စဘာဝနာဖလဉ္စ ဝိမုတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောသ္မီ’’တိ ယုတ္တဟေတုနာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ သာဓေတိ.

Sau khi trả lời câu hỏi: “Ai là vị thống lãnh?”, đối với lời nói mà Sela đã thốt lên: “Ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác,” ở đây, vì muốn làm cho vị ấy hết còn hoài nghi, đức Thế Tôn đã nói lên câu kệ Abhiññeyyaṃ (cần được thắng tri) để cho biết rằng: “Ta không tự nhận chỉ bằng sự thừa nhận suông, hơn nữa, Ta là vị Phật vì lý do này.” Ở đây, abhiññeyyaṃ (cần được thắng tri) là minh và giải thoát. Thánh đế về Đạo (magga-sacca) là pháp cần được tu tập. Thánh đế về Tập Khởi (samudaya-sacca) là pháp cần được đoạn trừ. Hơn nữa, do lời nói về nhân (hetu-vacana) nên sự thành tựu của quả (phala-siddhi) cũng được kể đến, các quả của chúng là thánh đế về Diệt (nirodha-sacca) và thánh đế về Khổ (dukkha-sacca) cũng đã được nói đến. Như vậy, pháp cần được chứng ngộ đã được chứng ngộ, pháp cần được liễu tri đã được liễu tri. Ở đây, điều này đã được bao gồm. Và trong khi trình bày về quả của sự tu tập Tứ Thánh Đế và sự giải thoát, Ngài đã xác lập Phật tánh bằng lý do hợp lý rằng: “Sau khi đã giác ngộ điều cần được giác ngộ, Ta đã trở thành bậc Giác Ngộ.”

ဧဝံ [Pg.277] နိပ္ပရိယာယေန အတ္တာနံ အာဝိကတွာ အတ္တနိ ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထံ ဗြာဟ္မဏံ အတိစာရိယမာနော ဝိနယဿူတိ ဂါထတ္တယမာဟ. တတ္ထ သလ္လကတ္တောတိ ရာဂါဒိသလ္လကန္တနော. အနုတ္တရောတိ ယထာ ဗာဟိရဝေဇ္ဇေန ဝူပသမိတရောဂေါ ဣမသ္မိညေဝတ္တဘာဝေ ကုပ္ပတိ, န ဧဝံ. မယာ ဝူပသမိတဿ ပန ရောဂဿ ဘဝန္တရေပိ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ, တသ္မာ အဟံ အနုတ္တရောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဘူတောတိ သေဋ္ဌဘူတော. အတိတုလောတိ တုလံ အတီတော, နိရုပမောတိ အတ္ထော. မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနောတိ ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာတိ ဧဝံ အာဂတာယ မာရသေနာယ ပမဒ္ဒနော. သဗ္ဗာမိတ္တေတိ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုဒေဝပုတ္တမာရသင်္ခါတေ သဗ္ဗပစ္စတ္ထိကေ. ဝသီကတွာတိ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ. အကုတောဘယောတိ ကုတောစိ အဘယော.

Như vậy, sau khi đã biểu thị tự thân một cách không ẩn dụ, vì mục đích giúp vị Bà-la-môn vượt qua sự hoài nghi về Ngài, đức Thế Tôn đã nói lên ba câu kệ bắt đầu bằng ‘Vinayassu.’ Ở đây, ‘sallakatto’ (vị lương y nhổ mũi tên) là bậc đoạn trừ các mũi tên là tham ái v.v... ‘Anuttaro’ (vô thượng) có nghĩa là: Bệnh tật được vị thầy thuốc thế gian làm cho lắng dịu thì vẫn có thể tái phát ngay trong chính thân hiện tại này, nhưng không phải như vậy (đối với Ta). Hơn nữa, bệnh tật đã được Ta làm cho lắng dịu thì không có sự phát sinh trở lại ngay cả trong một kiếp sống khác. Do đó, Ta là bậc vô thượng. ‘Brahmabhūto’ (bậc Phạm thiên) là bậc đã trở thành cao thượng. ‘Atitulo’ (không thể sánh bằng) là bậc đã vượt qua sự so sánh, có nghĩa là không có gì tương đương. ‘Mārasenappamaddano’ (bậc dẹp tan quân ma) là bậc dẹp tan đạo quân của Ma vương đã được nói đến như vầy: ‘Kāmā te paṭhamā senā’ (Dục vọng là đạo quân thứ nhất của ngươi). ‘Sabbāmitte’ (tất cả kẻ thù) là tất cả những kẻ đối nghịch được gọi là uẩn ma, phiền não ma, hành ma, tử ma, và thiên tử ma. ‘Vasīkatvā’ (sau khi đã chế ngự) là sau khi đã làm cho chúng thuận theo ý muốn của mình. ‘Akutobhayo’ (không sợ hãi từ đâu) là không có sự sợ hãi từ bất cứ nơi nào.

ဧဝံ ဝုတ္တေ သေလော ဗြာဟ္မဏော တာဝဒေဝ ဘဂဝတိ သဉ္ဇာတပသာဒေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော ဟုတွာ ဣမံ ဘောန္တောတိ ဂါထတ္တယမာဟ. တတ္ထ ကဏှာဘိဇာတိကောတိ စဏ္ဍာလာဒိနီစကုလေ ဇာတော. တတော တေပိ မာဏဝကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခာ ဟုတွာ ဧဝဉ္စေ ရုစ္စတိ, ဘောတောတိ ဂါထမာဟံသု. အထ သေလော တေသု မာဏဝကေသု တုဋ္ဌစိတ္တော တေ စ ဒဿေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တော ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဂါထမာဟ.

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Sela ngay lập tức phát sinh đức tin nơi đức Thế Tôn, và với mong muốn xuất gia, ông đã nói lên ba câu kệ bắt đầu bằng ‘imaṃ bhonto.’ Ở đây, ‘kaṇhābhijātiko’ (người sinh ra từ dòng dõi thấp hèn) là người sinh ra trong gia đình thấp kém như hạng caṇḍāla (chiên-đà-la) v.v... Sau đó, các thanh niên ấy cũng mong muốn xuất gia và đã nói lên câu kệ: ‘evañce ruccati, bhoto’ (thưa ngài, nếu điều này làm ngài hài lòng). Bấy giờ, Sela, với tâm hoan hỷ đối với các thanh niên ấy, vừa chỉ cho họ thấy vừa xin được xuất gia, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘brāhmaṇā.’

တတော ဘဂဝါ ယသ္မာ သေလော အတီတေ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော သာသနေ တေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ပုရိသသတာနံ ဂဏသေဋ္ဌော ဟုတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ တေန ကမ္မေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ပစ္ဆိမေ ဘဝေ တေသံယေဝ အာစရိယော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, တဉ္စ တေသံ ကမ္မံ ဝိမုတ္တိပရိပါကာယ ပရိပက္ကံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝဿ စ ဥပနိဿယဘူတံ, တသ္မာ တေ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗာဇေန္တော သွာက္ခာတန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ သယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပစ္စက္ခံ. အကာလိကန္တိ မဂ္ဂါနန္တရဖလုပ္ပတ္တိယာ န ကာလန္တရံ ပတ္တဗ္ဗဖလံ. ယတ္ထ အမောဃာတိ ယသ္မိံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ အပ္ပမတ္တဿ သိက္ခတ္တယပူရဏေန သိက္ခတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အမောဃာ ဟောတိ, သဖလာတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စ ဝတွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. တေ သဗ္ဗေ ပတ္တစီဝရဓရာ ဟုတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဝဿသတိကတ္ထေရာ ဝိယ သုဝိနီတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒယိံသု. ဧဝမိမံ တေသံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အလတ္ထ ခေါ သေလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Sau đó, đức Thế Tôn, vì lý do rằng Sela trong quá khứ, vào thời giáo pháp của đức Thế Tôn Padumuttara, đã là người đứng đầu nhóm của chính ba trăm người ấy, đã cùng với họ cho xây dựng một tu viện, đã làm các công đức như bố thí v.v..., và do nghiệp ấy, sau khi đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và nhân loại, trong kiếp sống cuối cùng, ông đã tái sinh làm thầy của chính ba trăm người ấy; và nghiệp ấy của họ đã chín muồi cho sự thành thục của giải thoát và đã trở thành duyên y chỉ cho trạng thái ‘ehi-bhikkhu’ (hãy đến, tỳ-khưu); do đó, trong khi cho tất cả họ xuất gia bằng nghi thức ‘ehi-bhikkhu,’ Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘svākkhātaṃ.’ Ở đây, ‘sandiṭṭhikaṃ’ (thiết thực hiện tại) là có thể được thấy, được chứng nghiệm bởi chính mình. ‘Akālikaṃ’ (không có thời gian) là do sự phát sinh của quả ngay sau đạo, quả không phải là điều cần đạt được trong một thời gian khác. ‘Yattha amoghā’ (nơi ấy không vô ích) có nghĩa là: trong đời sống phạm hạnh theo đạo lộ này, sự xuất gia của người không dễ duôi, tu tập bằng cách hoàn thiện ba học, là không vô ích, mà có kết quả. Và sau khi nói như vậy, đức Thế Tôn đã phán: “Hãy đến, các tỳ-khưu.” Tất cả họ, mang y bát, đã đến bằng đường không, và giống như các vị trưởng lão trăm tuổi hạ, họ đã đảnh lễ đức Thế Tôn với thái độ khéo được huấn luyện. Như vậy, liên quan đến trạng thái ‘ehi-bhikkhu’ này của họ, câu nói bắt đầu bằng ‘alattha kho selo’ (Sela đã nhận được) đã được thốt lên.

၄၀၀. ဣမာဟီတိ [Pg.278] ဣမာဟိ ကေဏိယဿ စိတ္တာနုကူလာဟိ ဂါထာဟိ. တတ္ထ အဂ္ဂိပရိစရိယံ ဝိနာ ဗြာဟ္မဏာနံ ယညာဘာဝတော ‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါ ယညာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဂ္ဂိဟုတ္တသေဋ္ဌာ အဂ္ဂိဇုဟနပ္ပဓာနာတိ အတ္ထော. ဝေဒေ သဇ္ဈာယန္တေဟိ ပဌမံ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗတော, သာဝိတ္တီ, ‘‘ဆန္ဒသော မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. မနုဿာနံ သေဋ္ဌတော ရာဇာ ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. နဒီနံ အာဓာရတော ပဋိသရဏတော စ သာဂရော ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. စန္ဒယောဂဝသေန ‘‘အဇ္ဇ ကတ္တိကာ အဇ္ဇ ရောဟိဏီ’’တိ သညာဏတော အာလောကကရဏတော သောမ္မဘာဝတော စ ‘‘နက္ခတ္တာနံ မုခံ စန္ဒော’’တိ ဝုတ္တံ. တပန္တာနံ အဂ္ဂတ္တာ အာဒိစ္စော ‘‘တပတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဒက္ခိဏေယျာနံ ပန အဂ္ဂတ္တာ ဝိသေသေန တသ္မိံ သမယေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ သန္ဓာယ ‘‘ပုညံ အာကင်္ခမာနာနံ, သံဃော ဧဝ ယဇတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန သံဃော ပုညဿ အာယမုခန္တိ ဒဿေတိ.

400. ‘Imāhi’ (bằng những câu kệ này) có nghĩa là bằng những câu kệ này phù hợp với tâm ý của Keṇiya. Ở đây, vì đối với các Bà-la-môn, không có sự tế lễ nào ngoài việc phụng sự lửa, nên câu ‘aggihuttamukhā yaññā’ (tế lễ lấy sự cúng dường lửa làm đầu) đã được nói đến. Nghĩa là, chúng có sự cúng dường lửa là cao nhất, có sự dâng cúng vào lửa là chính. Do phải được tụng đọc đầu tiên bởi những người tụng đọc Vệ-đà, nên Sāvittī được gọi là ‘chandaso mukhaṃ’ (đứng đầu các thể thơ). Do là bậc cao nhất trong loài người, nên vua được gọi là ‘mukhaṃ’ (đứng đầu). Do là nơi chứa đựng và là nơi nương tựa của các con sông, nên biển được gọi là ‘mukhaṃ’ (đứng đầu). Do sự liên kết với mặt trăng, do là dấu hiệu nhận biết như ‘hôm nay là sao Kattikā, hôm nay là sao Rohiṇī,’ do tạo ra ánh sáng, và do bản chất dịu mát, nên câu ‘nakkhattānaṃ mukhaṃ cando’ (mặt trăng đứng đầu các vì sao) đã được nói đến. Do là cao nhất trong số những vật tỏa sáng, nên mặt trời được gọi là ‘tapataṃ mukhaṃ’ (đứng đầu những vật tỏa sáng). Hơn nữa, do là cao nhất trong số những bậc đáng được cúng dường, đặc biệt vào thời điểm đó, liên quan đến Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, nên câu ‘puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho eva yajataṃ mukhaṃ’ (đối với những người mong cầu phước báu, Tăng đoàn chính là đứng đầu những người tế lễ) đã được nói đến. Qua đó, Ngài chỉ ra rằng Tăng đoàn là nguồn gốc của phước báu.

ယံ တံ သရဏန္တိ အညံ ဗျာကရဏဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ ဘဂဝါ ယသ္မာ မယံ ဣတော အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ တံ သရဏံ အာဂတမှာ, တသ္မာ အတ္တနာ တဝ သာသနေ အနုတ္တရေန ဒမထေန ဒန္တာမှာ, အဟော တေ သရဏဿ အာနုဘာဝေါတိ.

Bằng câu ‘Yaṃ taṃ saraṇaṃ,’ ông đã nói một câu kệ tuyên bố khác. Ý nghĩa của nó là: “Thưa đức Thế Tôn, bậc có năm loại nhãn, vì vào ngày thứ tám kể từ hôm nay, chúng con đã đến quy y Ngài, do đó, chúng con đã tự mình được điều phục trong giáo pháp của Ngài bằng sự điều phục vô thượng. Ôi, thật là oai lực của sự quy y nơi Ngài!”

တတော ပရံ ဘဂဝန္တံ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ထောမေတွာ တတိယာယ ဝန္ဒနံ ယာစန္တော ဘိက္ခဝေါ တိသတာ ဣမေတိအာဒိမာဟာတိ.

Sau đó, sau khi tán thán đức Thế Tôn bằng hai câu kệ, và bằng câu kệ thứ ba, trong khi xin được đảnh lễ, ông đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘bhikkhavo tisatā ime.’

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải Kinh Sela đã kết thúc.

၃. အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải Kinh Assalāyana

၄၀၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဿလာယနသုတ္တံ. တတ္ထ နာနာဝေရဇ္ဇကာနန္တိ အင်္ဂမဂဓာဒီဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝေရဇ္ဇေဟိ အာဂတာနံ, တေသု ဝါ ရဋ္ဌေသု ဇာတသံဝဍ္ဎာနန္တိပိ အတ္ထော. ကေနစိဒေဝါတိ ယညုပါသနာဒိနာ အနိယမိတကိစ္စေန. စာတုဝဏ္ဏိန္တိ စတုဝဏ္ဏသာဓာရဏံ. မယံ ပန နှာနသုဒ္ဓိယာ ဘာဝနာသုဒ္ဓိယာပိ ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒါမ, အယုတ္တမ္ပိ သမဏော ဂေါတမော ကရောတီတိ မညမာနာ ဧဝံ စိန္တယိံသု. ဝုတ္တသိရောတိ ဝါပိတသိရော.

401. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là Kinh Assalāyana. Ở đây, ‘nānāverajjakānaṃ’ (của những người từ các vương quốc khác nhau) có nghĩa là của những người đến từ các vương quốc khác nhau như Aṅga, Magadha, v.v..., hoặc cũng có nghĩa là của những người sinh ra và lớn lên ở các quốc gia đó. ‘Kenacideva’ (bởi một số việc nào đó) là bởi một công việc không xác định như việc tìm kiếm của bố thí bằng cách tụng đọc các câu thần chú để nhận lễ vật v.v... ‘Cātuvaṇṇiṃ’ (cho bốn giai cấp) là chung cho bốn giai cấp. “Còn chúng ta thì nói rằng chỉ có các Bà-la-môn mới được thanh tịnh bằng sự thanh tịnh của việc tắm rửa và bằng sự thanh tịnh của việc tu tập; Sa-môn Gotama làm cả điều không hợp lý,” nghĩ như vậy, họ đã suy tư như thế. ‘Vuttasiro’ (người có đầu được cắt) là người có đầu đã được cạo.

ဓမ္မဝါဒီတိ [Pg.279] သဘာဝဝါဒီ. ဒုပ္ပဋိမန္တိယာတိ အမှာဒိသေဟိ အဓမ္မဝါဒီဟိ ဒုက္ခေန ပဋိမန္တိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဓမ္မဝါဒိနော နာမ ပရာဇယော န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒဿေတိ. ပရိဗ္ဗာဇကန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ, တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇန္တာ ယေဟိ မန္တေဟိ ပဗ္ဗဇန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာ စ ယေ မန္တေ ပရိဟရန္တိ, ယံ ဝါ အာစာရံ အာစရန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဘောတာ စရိတံ သိက္ခိတံ. တသ္မာ တုယှံ ပရာဇယော နတ္ထိ, ဇယောဝ ဘဝိဿတီတိ မညန္တာ ဧဝမာဟံသု.

Dhammavādīti là người nói đúng sự thật. Duppaṭimantiyāti có nghĩa là: bởi những người nói phi pháp như chúng tôi, khó khăn để đối đáp. (Câu này) chỉ ra rằng không thể làm cho người nói đúng pháp bị thất bại. Paribbājakanti là phương thức xuất gia; sau khi học thuộc ba bộ Vệ-đà, xuất gia sau cùng, họ xuất gia bằng những câu thần chú nào, và sau khi xuất gia, họ duy trì những câu thần chú nào, hoặc họ thực hành theo hạnh kiểm nào, tất cả những điều ấy đã được ngài thực hành và học hỏi. Do đó, họ nghĩ rằng: "Ngài không có sự thất bại, chỉ có sự chiến thắng sẽ đến," nên đã nói như vậy.

၄၀၂. ဒိဿန္တိ ခေါ ပနာတိအာဒိ တေသံ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏိယောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုတ္တပဋိလာဘတ္ထာယ အာဝါဟဝိဝါဟဝသေန ကုလာ အာနီတာ ဗြာဟ္မဏိယော ဒိဿန္တိ. တာ ခေါ ပနေတာ အပရေန သမယေန ဥတုနိယောပိ ဟောန္တိ, သဉ္ဇာတပုပ္ဖာတိ အတ္ထော. ဂဗ္ဘိနိယောတိ သဉ္ဇာတဂဗ္ဘာ. ဝိဇာယမာနာတိ ပုတ္တဓီတရော ဇနယမာနာ. ပါယမာနာတိ ဒါရကေ ထညံ ပါယန္တိယော. ယောနိဇာဝ သမာနာတိ ဗြာဟ္မဏီနံ ပဿာဝမဂ္ဂေန ဇာတာ သမာနာ. ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ကထံ? ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ. ယဒိ ပန နေသံ သစ္စဝစနံ သိယာ, ဗြာဟ္မဏီနံ ကုစ္ဆိ မဟာဗြဟ္မုနော ဥရော ဘဝေယျ, ဗြာဟ္မဏီနံ ပဿာဝမဂ္ဂေါ မဟာဗြဟ္မုနော မုခံ ဘဝေယျ, ဧတ္တာဝတာ ‘‘မယံ မဟာဗြဟ္မုနော ဥရေ ဝသိတွာ မုခတော နိက္ခန္တာ’’တိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ အယံ မုခတော ဇာတစ္ဆေဒကဝါဒေါ ဝုတ္တော.

402. Câu bắt đầu bằng "Dissanti kho pana" được nói ra để phá vỡ tà kiến của họ. Trong đó, brāhmaṇiyoti là những người nữ Bà-la-môn được đưa về từ các gia tộc khác thông qua việc gả và cưới để cho các Bà-la-môn có được con trai. Và những người nữ Bà-la-môn ấy, vào một thời gian sau, cũng có kinh nguyệt, nghĩa là hoa đã nở. Gabbhiniyoti là có thai đã hình thành. Vijāyamānāti là đang sinh ra con trai, con gái. Pāyamānāti là những người cho trẻ nhỏ bú sữa. Yonijāva samānāti là được sinh ra từ đường tiểu của người nữ Bà-la-môn. Evamāhaṃsūti là họ nói thế này. Thế nào? "Giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất... cho đến... là những người thừa tự của Phạm Thiên." Nếu lời nói của họ là sự thật, thì bụng của người nữ Bà-la-môn phải là ngực của Đại Phạm Thiên, đường tiểu của người nữ Bà-la-môn phải là miệng của Đại Phạm Thiên. Để họ không có cơ hội nói rằng: "Chúng tôi đã ở trong ngực của Đại Phạm Thiên và thoát ra từ miệng ngài," đây được gọi là luận điểm bác bỏ sự sinh ra từ miệng.

၄၀၃. အယျော ဟုတွာ ဒါသော ဟောတိ, ဒါသော ဟုတွာ အယျော ဟောတီတိ ဗြာဟ္မဏော သဘရိယော ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေန္တော ယောနကရဋ္ဌံ ဝါ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌံ ဝါ ဂန္တွာ ကာလံ ကရောတိ, တဿ ဂေဟေ ဝယပ္ပတ္တေ ပုတ္တေ အသတိ ဗြာဟ္မဏီ ဒါသေန ဝါ ကမ္မကရေန ဝါ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတိ. ဧကသ္မိံ ဒါရကေ ဇာတေ သော ပုရိသော ဒါသောဝ ဟောတိ, တဿ ဇာတဒါရကော ပန ဒါယဇ္ဇသာမိကော ဟောတိ. မာတိတော သုဒ္ဓေါ ပိတိတော အသုဒ္ဓေါ သော ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေန္တော မဇ္ဈိမပဒေသံ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏဒါရိကံ ဂဟေတွာ တဿာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပုတ္တံ ပဋိလဘတိ, သောပိ မာတိတောဝ သုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပိတိတော အသုဒ္ဓေါ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏသမယသ္မိညေဝ ဇာတိသမ္ဘေဒေါ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗလံ, ကော အဿာသောတိ ယတ္ထ တုမှေ [Pg.280] ဒါသာ ဟောန္တာ သဗ္ဗေဝ ဒါသာ ဟောထ, အယျာ ဟောန္တာ သဗ္ဗေဝ အယျာ ဟောထ, ဧတ္ထ ဝေါ ကော ထာမော, ကော အဝဿယော, ယံ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏောတိ ဝဒထာတိ ဒီပေတိ.

403. "Từ chủ nhân trở thành nô lệ, từ nô lệ trở thành chủ nhân" có nghĩa là: một người Bà-la-môn cùng với vợ đi buôn bán, đến xứ Yona hoặc xứ Kamboja rồi qua đời. Khi trong nhà ông ta không có con trai đến tuổi trưởng thành, người vợ Bà-la-môn chung sống với một người nô lệ hoặc một người làm công. Khi một đứa trẻ được sinh ra, người đàn ông ấy vẫn là nô lệ, nhưng đứa trẻ được sinh ra lại là người chủ thừa kế. Trong sạch về phía mẹ, không trong sạch về phía cha, người con ấy đi buôn bán đến trung thổ, cưới một cô gái Bà-la-môn và có được một người con trai trong bụng cô ấy. Người con này cũng chỉ trong sạch về phía mẹ, không trong sạch về phía cha. Điều này được nói ra để chỉ ra rằng sự pha trộn giai cấp xảy ra ngay trong chính giới Bà-la-môn. "Sức mạnh gì, chỗ nương tựa nào?" (câu này) giải thích rằng: nơi mà khi các ông là nô lệ thì tất cả đều là nô lệ, khi là chủ nhân thì tất cả đều là chủ nhân, ở đây, sức mạnh của các ông là gì, chỗ nương tựa là gì, mà các ông lại nói rằng "Giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất"?

၄၀၄. ခတ္တိယောဝ နု ခေါတိအာဒယော သုတ္တစ္ဆေဒကဝါဒါ နာမ ဟောန္တိ.

404. Những câu bắt đầu bằng "Khattiyova nu kho" được gọi là những luận điểm cắt ngang kinh.

၄၀၈. ဣဒါနိ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ဣဓ ရာဇာတိအာဒိမာဟ. သာပါနဒေါဏိယာတိ သုနခါနံ ပိဝနဒေါဏိယာ. အဂ္ဂိကရဏီယန္တိ သီတဝိနောဒနအန္ဓကာရဝိဓမနဘတ္တပစနာဒိ အဂ္ဂိကိစ္စံ. ဧတ္ထ အဿလာယနာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသ္မိံ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောန္တေ.

408. Bây giờ, để chỉ ra sự trong sạch của bốn giai cấp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "idha rāja". Sāpānadoṇiyāti là trong máng uống nước của loài chó. Aggikaraṇīyanti là việc liên quan đến lửa như xua tan cái lạnh, xua tan bóng tối, nấu cơm, v.v. Ettha assalāyanāti là khi làm tất cả các việc liên quan đến lửa ở đây.

၄၀၉. ဣဒါနိ ယဒေတံ ဗြာဟ္မဏာ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓီတိ ဝဒန္တိ, ဧတ္ထ စာတုဝဏ္ဏာတိ နိယမော နတ္ထိ. ပဉ္စမော ဟိ ပါဒသိကဝဏ္ဏောပိ အတ္ထီတိ သံခိတ္တေန တေသံ ဝါဒေ ဒေါသဒဿနတ္ထံ ဣဓ ခတ္တိယကုမာရောတိအာဒိမာဟ. တတြ အမုတြ စ ပနေသာနန္တိ အမုသ္မိဉ္စ ပန ပုရိမနယေ ဧတေသံ မာဏဝကာနံ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ န ပဿာမီတိ ဝဒတိ. နာနာကရဏံ ပန တေသမ္ပိ အတ္ထိယေဝ. ခတ္တိယကုမာရဿ ဟိ ဗြာဟ္မဏကညာယ ဥပ္ပန္နော ခတ္တိယပါဒသိကော နာမ, ဣတရော ဗြာဟ္မဏပါဒသိကော နာမ, ဧတေ ဟီနဇာတိမာဏဝကာ.

409. Bây giờ, về điều mà các Bà-la-môn gọi là sự trong sạch của bốn giai cấp, ở đây không có quy định nào về bốn giai cấp. Vì cũng có giai cấp thứ năm là giai cấp con lai, để chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm của họ một cách ngắn gọn, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "idha khattiyakumāro". Về phần "tatra amutra ca panesānaṃ" có nghĩa là: trong phương pháp trước đó, (Assalāyana) nói rằng: "Tôi không thấy có sự khác biệt nào giữa những thanh niên này." Tuy nhiên, sự khác biệt giữa họ vẫn có. Vì người con sinh ra từ một thanh niên Sát-đế-lỵ và một thiếu nữ Bà-la-môn được gọi là pādasika của Sát-đế-lỵ, người còn lại được gọi là pādasika của Bà-la-môn. Những thanh niên này thuộc giai cấp thấp kém.

ဧဝံ ပဉ္စမဿ ဝဏ္ဏဿ အတ္ထိတာယ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓီတိ ဧတေသံ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပုန စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓိယံ ဩဝဒန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဒ္ဓေတိ မတကဘတ္တေ. ထာလိပါကေတိ ပဏ္ဏာကာရဘတ္တေ. ယညေတိ ယညဘတ္တေ. ပါဟုနေတိ အာဂန္တုကာနံ ကတဘတ္တေ. ကိံ ဟီတိ ကိံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတိ, နော ဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ.

Như vậy, do sự tồn tại của giai cấp thứ năm, sau khi đã chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm của họ về sự trong sạch của bốn giai cấp, bây giờ, khi giáo huấn lại về sự trong sạch của bốn giai cấp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "taṃ kiṃ maññasi". Trong đó, saddheti là trong bữa ăn cúng người chết. Thālipāketi là trong bữa ăn làm quà biếu. Yaññeti là trong bữa ăn cúng tế. Pāhuneti là trong bữa ăn làm cho khách. Kiṃ hīti chỉ ra rằng: "Liệu sẽ có quả lớn hay không có quả lớn?".

၄၁၀. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ အဿလာယန ပုဗ္ဗေ မယိ ဇာတိယာ ဟီနတရေ တုမှေ သေဋ္ဌတရာ သမာနာပိ မယာ ဇာတိဝါဒေ ပဉှံ ပုဋ္ဌာ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ခိတ္ထ, ဣဒါနိ တုမှေ ဟီနတရာ ဟုတွာ မယာ သေဋ္ဌတရေန ဗုဒ္ဓါနံ သကေ ဇာတိဝါဒပဉှံ ပုဋ္ဌာ ကိံ သမ္ပာဒေဿထ? န ဧတ္ထ စိန္တာ ကာတဗ္ဗာတိ မာဏဝံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အသိတောတိ ကာဠကော. ဒေဝလောတိ [Pg.281] တဿ နာမံ, အယမေဝ ဘဂဝါ တေန သမယေန. ပဋလိယောတိ ဂဏင်္ဂဏုပါဟနာ. ပတ္ထဏ္ဍိလေတိ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏေ. ကော နု ခေါတိ ကဟံ နု ခေါ. ဂါမဏ္ဍလရူပေါ ဝိယာတိ ဂါမဒါရကရူပေါ ဝိယ. သော ခွာဟံ, ဘော, ဟောမီတိ သော အဟံ, ဘော, အသိတဒေဝလော ဟောမီတိ ဝဒတိ. တဒါ ကိရ မဟာသတ္တော ကောဏ္ဍဒမကော ဟုတွာ ဝိစရတိ. အဘိဝါဒေတုံ ဥပက္ကမိံသူတိ ဝန္ဒိတုံ ဥပက္ကမံ အကံသု. တတော ပဋ္ဌာယ စ ဝဿသတိကတာပသောပိ တဒဟုဇာတံ ဗြာဟ္မဏကုမာရံ အဝန္ဒန္တော ကောဏ္ဍိတော ဟောတိ.

410. Bhūtapubbanti có nghĩa là: Này Assalāyana, trước đây, khi ta có giai cấp thấp hơn, dù các ngươi cao quý hơn, khi được ta hỏi vấn đề về giai cấp, các ngươi đã không thể trả lời trọn vẹn. Bây giờ, khi các ngươi đã thấp kém hơn, bởi ta là người cao quý hơn, khi được hỏi vấn đề về giai cấp của riêng chư Phật, làm sao các ngươi có thể trả lời trọn vẹn? Để khích lệ người thanh niên rằng: "Không nên suy nghĩ về điều này," Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Trong đó, asitoti là màu đen. Devaloti là tên của vị ấy; chính Đức Thế Tôn vào thời điểm đó là vị ấy. Paṭaliyoti là đôi dép nhiều lớp. Patthaṇḍileti là trong khuôn viên của am lá. Ko nu khoti là ở đâu vậy? Gāmaṇḍalarūpo viyāti là giống như hình dáng của một đứa trẻ trong làng. So khvāhaṃ, bho, homīti là Ngài nói: "Này các ngài, ta chính là Asita Devala ấy." Khi ấy, vị Đại Bồ-tát được cho là đi lại như một người thuần hóa những kẻ khó dạy. Abhivādetuṃ upakkamiṃsūti là họ đã cố gắng đảnh lễ. Và kể từ đó, ngay cả một vị đạo sĩ trăm tuổi, nếu không đảnh lễ một thanh niên Bà-la-môn mới sinh ngày hôm đó, cũng bị xem là người khó dạy.

၄၁၁. ဇနိကာ မာတာတိ ယာယ တုမှေ ဇနိတာ, သာ ဝေါ ဇနိကာ မာတာ. ဇနိကာမာတူတိ ဇနိကာယ မာတု. ယော ဇနကောတိ ယော ဇနကော ပိတာ. ‘‘ယော ဇနိကော ပိတာတေဝ’’ ဝါ ပါဌော.

411. Janikā mātāti là người mẹ mà đã sinh ra các ngươi, vị ấy là người mẹ sinh ra của các ngươi. Janikāmātūti là mẹ của người mẹ sinh ra. Yo janakoti là người cha mà đã sinh ra. Hoặc có bản đọc là "Yo janiko pitāteva".

အသိတေနာတိ ပဉ္စာဘိညေန အသိတေန ဒေဝလေန ဣသိနာ ဣမံ ဂန္ဓဗ္ဗပဉှံ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယိဿန္တိ. ယေသန္တိ ယေသံ သတ္တန္နံ ဣသီနံ. န ပုဏ္ဏော ဒဗ္ဗိဂါဟောတိ တေသံ သတ္တန္နံ ဣသီနံ ဒဗ္ဗိံ ဂဟေတွာ ပဏ္ဏံ ပစိတွာ ဒါယကော ပုဏ္ဏော နာမ ဧကော အဟောသိ, သော ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပံ ဇာနာတိ. တွံ သာစရိယကော တေသံ ပုဏ္ဏောပိ န ဟောတိ, တေန ဉာတံ ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပမတ္တမ္ပိ န ဇာနာသီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Asitenāti (Bởi Asita): bởi vị ẩn sĩ tên là Devala, hiệu là Asita, người có năm loại thần thông, (các vị Bà-la-môn) được hỏi câu hỏi về Gandhabba này sẽ không thể trả lời trọn vẹn. Yesanti (Của những vị nào): của bảy vị ẩn sĩ nào. Na puṇṇo dabbigāhoti (Không phải là Puṇṇa người cầm muỗng): đối với bảy vị ẩn sĩ ấy, có một người phục vụ tên là Puṇṇa, người dâng cúng sau khi cầm muỗng nấu rau; vị ấy biết kỹ năng cầm muỗng. Ngươi cùng với thầy của ngươi cũng không phải là Puṇṇa của họ, ngươi không biết ngay cả kỹ năng cầm muỗng mà vị ấy đã biết. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti (Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng): Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

အယံ ပန အဿလာယနော သဒ္ဓေါ အဟောသိ ပသန္နော, အတ္တနော အန္တောနိဝေသနေယေဝ စေတိယံ ကာရေသိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ အဿလာယနဝံသေ ဇာတာ နိဝေသနံ ကာရေတွာ အန္တောနိဝေသနေ စေတိယံ ကရောန္တေဝါတိ.

Hơn nữa, Assalāyana này đã trở thành người có đức tin, có lòng tịnh tín, đã cho xây dựng một bảo tháp ngay trong nhà của mình. Cho đến ngày nay, những người sinh ra trong dòng dõi Assalāyana, sau khi cho xây dựng nhà cửa, họ vẫn tiếp tục xây dựng bảo tháp ở trong nhà.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Assalāyana đã kết thúc.

၄. ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Giải thích kinh Ghoṭamukha

၄၁၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဃောဋမုခသုတ္တံ. တတ္ထ ခေမိယမ္ဗဝနေတိ ဧဝံနာမကေ အမ္ဗဝနေ. ဓမ္မိကော ပရိဗ္ဗဇောတိ ဓမ္မိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အဒဿနာတိ တုမှာဒိသာနံ [Pg.282] ဝါ ပဏ္ဍိတာနံ အဒဿနေန. ယော ဝါ ပနေတ္ထ ဓမ္မောတိ ယော ဝါ ပန ဧတ္ထ ဓမ္မော သဘာဝေါ, တဿေဝ ဝါ အဒဿနေန. ဣမိနာ ‘‘အမှာကံ ကထာ အပ္ပမာဏံ, ဓမ္မောဝ ပမာဏ’’န္တိ ဒဿေတိ. တတော ထေရော ‘‘နဝဥပေါသထာဂါရေ ဝိယ ဗဟုနာ ကမ္မေန ဣဓ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ စင်္ကမာ ဩရုယှ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ. တံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တေတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

412. Evaṃ me sutanti (Tôi nghe như vầy): là kinh Ghoṭamukha. Trong đó, khemiyambavaneti (tại vườn xoài Khemiya): tại vườn xoài có tên như vậy. Dhammiko paribbajoti (vị du sĩ sống đúng pháp): là sự xuất gia đúng pháp. Adassanāti (do không thấy): do không thấy các bậc hiền trí như ngài. Yo vā panettha dhammoti (hoặc pháp nào ở đây): hoặc là, pháp nào, bản chất nào, có ở đây (trong đời sống xuất gia này), hoặc do không thấy chính điều đó. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: "Lời nói của chúng tôi không phải là tiêu chuẩn, chỉ có Pháp mới là tiêu chuẩn". Sau đó, vị trưởng lão suy nghĩ: "Ở đây (trên kinh hành đường này) không nên có nhiều công việc như ở trong một trai đường mới", rồi ngài bước xuống khỏi kinh hành đường, đi vào tịnh xá lợp lá và ngồi xuống. Để chỉ rõ điều đó, câu evaṃ vutte (khi được nói như vậy), v.v... đã được nói đến.

၄၁၃. စတ္တာရောမေ ဗြာဟ္မဏာတိ ထေရဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ‘ဓမ္မိကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ နတ္ထီ’တိ ဝဒတိ. ဣမဿ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ ဒွေ စ ပရိသာ ဒဿေတွာ ‘စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလံ ကတရာယ ပရိသာယ ဗဟုလံ ပဿသီ’တိ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဇာနမာနော ‘အနာဂါရိယပရိသာယ’န္တိ ဝက္ခတိ. ဧဝမေတံ သကမုခေနေဝ ‘ဓမ္မိကော ပရိဗ္ဗဇော အတ္ထီ’တိ ဝဒါပေဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

413. Cattārome brāhmaṇāti (Này Bà-la-môn, có bốn hạng người này): Tương truyền, vị trưởng lão đã khởi lên ý nghĩ này: "Vị Bà-la-môn này nói rằng: 'Không có Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã thực hành đời sống xuất gia đúng pháp'. Ta sẽ chỉ cho vị này bốn hạng người và hai hội chúng, rồi sẽ hỏi: 'Ngài thường thấy hạng người thứ tư ở trong hội chúng nào?'. Khi biết, ông ta sẽ trả lời: 'Trong hội chúng của những người không gia đình'. Bằng cách đó, ta sẽ khiến chính miệng ông ta phải nói rằng: 'Có du sĩ sống đúng pháp'". (Nghĩ vậy rồi) ngài bắt đầu bài pháp này.

၄၁၄. တတ္ထ သာရတ္တရတ္တာတိ သုဋ္ဌု ရတ္တရတ္တာ. သာနုဂ္ဂဟာ ဝါစာ ဘာသိတာ သကာရဏာ ဝါစာ ဘာသိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ မယာ ‘‘အမှာကံ ကထာ အပ္ပမာဏံ, ဓမ္မောဝ ပမာဏ’’န္တိ.

414. Trong đó, sārattarattāti (say đắm, tham luyến): là rất say đắm, tham luyến. Sānuggahā vācā bhāsitā (lời nói có sự hỗ trợ đã được nói ra): lời nói có lý do đã được nói ra. Điều này đã được tôi nói: "Lời nói của chúng tôi không phải là tiêu chuẩn, chỉ có Pháp mới là tiêu chuẩn".

၄၂၁. ကိံ ပန တေတိ ဂိဟိ နာမ ကပ္ပိယမ္ပိ အကပ္ပိယမ္ပိ ဝဒေယျာတိ ဝိဝေစနတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ကာရာပေသီတိ မာပေသိ. ကာရာပေတွာ စ ပန ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧတဿ ကိရ ဇာနနသိပ္ပေ မာတရမ္ပိ ပိတရမ္ပိ ဃာတေတွာ အတ္တာဝ ဃာတေတဗ္ဗောတိ အာဂစ္ဆတိ. ဧတံ သိပ္ပံ ဇာနန္တော ဌပေတွာ ဧတံ အညော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော နာမ နတ္ထိ, ဧသ ပန ထေရံ ဥပနိဿာယ ပုညံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စ ပန ‘‘ကေနာဟံ ကမ္မေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ယထာဘူတံ ဉတွာ ဧကဒိဝသံ ဇိဏ္ဏာယ ဘောဇနသာလာယ ပဋိသင်္ခရဏတ္ထံ သံဃေ သန္နိပတိတေ မနုဿဝေသေန အာဂန္တွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိမတ္ထံ, ဘန္တေ, သံဃော သန္နိပတိတော’’တိ? ဘောဇနသာလာယ ပဋိသင်္ခရဏတ္ထန္တိ. ကေနေသာ ကာရိတာတိ? ဃောဋမုခေနာတိ. ဣဒါနိ သော ကုဟိန္တိ? ကာလင်္ကတောတိ. အတ္ထိ ပနဿ ကောစိ ဉာတကောတိ? အတ္ထိ ဧကာ ဘဂိနီတိ. ပက္ကောသာပေထ နန္တိ. ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေသုံ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘အဟံ, တဝ ဘာတာ, ဃောဋမုခေါ နာမ ဣမံ သာလံ ကာရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော, အသုကေ စ အသုကေ စ ဌာနေ မယာ ဌပိတံ ဓနံ [Pg.283] အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ဣမဉ္စ ဘောဇနသာလံ ကာရေဟိ, ဒါရကေ စ ပေါသေဟီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒိတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဒေဝလောကမေဝ အဂမာသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

421. Kiṃ pana te (Còn ngài thì sao): ngài hỏi nhằm mục đích phân biệt rằng người tại gia có thể nói cả điều thích hợp lẫn không thích hợp. Kārāpesīti (đã cho làm): đã cho xây dựng. Hơn nữa, sau khi cho xây dựng, ông ta qua đời và được tái sanh lên cõi trời. Tương truyền, trong môn học mà ông ta biết, có câu rằng: "Sau khi giết mẹ và cha, nên tự giết chính mình". Ngoài vị này là người biết môn học ấy, không có ai khác được tái sanh lên cõi trời; nhưng vị này, do nương tựa nơi vị trưởng lão, đã tạo phước và được tái sanh ở đó. Hơn nữa, sau khi tái sanh ở đó, ông suy xét: "Do nghiệp gì mà ta được tái sanh ở đây?", và biết được đúng như thật. Một hôm, khi Tăng chúng đang tụ họp để sửa chữa lại trai đường đã cũ, ông hiện ra dưới hình dạng con người, đến và hỏi: "Bạch các ngài, vì sao Tăng chúng lại tụ họp?". (Các vị Tỳ-khưu trả lời:) "Để sửa chữa trai đường". "Ai đã cho xây dựng trai đường này?". "Do Ghoṭamukha". "Bây giờ ông ấy ở đâu?". "Đã qua đời". "Ông ấy có người thân nào không?". "Có một người em gái". "Xin hãy cho gọi cô ấy đến". Các vị Tỳ-khưu đã cho gọi. Vị ấy đến gần cô em gái và nói: "Ta là anh của cô, tên là Ghoṭamukha. Do xây dựng trai đường này mà ta được tái sanh lên cõi trời. Tại nơi này và nơi kia, có tài sản do ta chôn giấu. Cô hãy lấy tài sản đó, cho xây dựng lại trai đường này và nuôi nấng con cái". Nói xong, ông đảnh lễ chư Tăng, bay lên không trung và trở về cõi trời. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Ghoṭamukha đã kết thúc.

၅. စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Giải thích kinh Caṅkī

၄၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စင်္ကီသုတ္တံ. တတ္ထ ဒေဝဝနေ သာလဝနေတိ တသ္မိံ ကိရ ဒေဝတာနံ ဗလိကမ္မံ ကရီယတိ, တေန တံ ဒေဝဝနန္တိပိ သာလဝနန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဩပါသာဒံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ဩပါသာဒနာမကေ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ဝသတိ, အဘိဘဝိတွာ ဝါ အာဝသတိ, တဿ သာမီ ဟုတွာ ယာယ မရိယာဒါယ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ, တာယ မရိယာဒါယ ဝသတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ပနေတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တထဿ အနုပ္ပယောဂတ္တာဝ သေသပဒေသု. တတ္ထ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ. သတ္တုဿဒန္တိ သတ္တေဟိ ဥဿဒံ ဥဿန္နံ, ဗဟုဇနံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ပေါသာဝနိယဟတ္ထိအဿမောရမိဂါဒိအနေကသတ္တသမာကိဏ္ဏဉ္စာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန သော ဂါမော ဗဟိ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဇာတေန ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဃာသတိဏေန စေဝ ဂေဟစ္ဆဒနတိဏေန စ သမ္ပန္နော, တထာ ဒါရုကဋ္ဌေဟိ စေဝ ဂေဟသမ္ဘာရကဋ္ဌေဟိ စ, ယသ္မာ စဿ အဗ္ဘန္တရေ ဝဋ္ဋစတုရဿာဒိသဏ္ဌာနာ ဗဟူ ပေါက္ခရဏိယော, ဇလဇကုသုမဝိစိတ္တာနိ စ ဗဟိ အနေကာနိ တဠာကာနိ ဝါ ဥဒကဿ နိစ္စဘရိတာနေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ သတိဏကဋ္ဌောဒကန္တိ ဝုတ္တံ.

422. Evaṃ me sutanti (Tôi nghe như vầy): là kinh Caṅkī. Trong đó, devavane sālavaneti (tại rừng Sāla ở Devavana): tương truyền, tại khu rừng đó, người ta thực hiện các lễ cúng dường cho chư thiên, do đó nó được gọi là Devavana (Rừng Chư Thiên) và cũng là Sālavana (Rừng Sāla). Opāsādaṃ ajjhāvasatīti (trú tại Opāsāda): (nghĩa là) ông ta sống trong làng Bà-la-môn tên là Opāsāda; hoặc là ông ta sống với quyền cai quản, làm chủ ngôi làng đó, sống theo giới hạn mà người ta phải sống ở đó. Ở đây, do ảnh hưởng của tiếp đầu ngữ, nên hiểu rằng đối cách được dùng theo nghĩa của vị trí cách; và vì nó là một tính từ, điều tương tự cũng áp dụng cho các từ còn lại. Đặc điểm ngữ pháp ở đây nên được tìm hiểu từ các sách văn phạm. Sattussadanti (đông đúc chúng sanh): có nghĩa là đông đúc, dồi dào chúng sanh; đông dân, người ở chen chúc, và đầy dẫy nhiều loài vật được nuôi như voi, ngựa, công, nai, v.v... Hơn nữa, vì ngôi làng đó được sung túc về cỏ làm thức ăn cho voi, ngựa, v.v... và cỏ tranh để lợp nhà, mọc bao quanh bên ngoài; cũng như sung túc về củi và gỗ để xây dựng nhà cửa; và vì bên trong làng có nhiều hồ nước hình tròn, hình vuông, v.v..., và bên ngoài có nhiều ao hồ lớn, được trang điểm bởi các loài hoa thủy sinh, luôn luôn đầy ắp nước, do đó được gọi là satiṇakaṭṭhodakaṃ (có đủ cỏ, củi và nước).

သဟ ဓညေန သဓညံ, ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒိဘေဒံ ဗဟုဓညသန္နိစယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ယသ္မိံ ဂါမေ ဗြာဟ္မဏော သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇလီလာယ ဝသတိ. တဿ သမိဒ္ဓိသမ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ. ရာဇတော လဒ္ဓံ ဘောဂ္ဂံ ရာဇဘောဂ္ဂံ. ကေန ဒိန္နန္တိ စေ, ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ. ရာဇဒါယန္တိ ရညော ဒါယဘူတံ, ဒါယဇ္ဇန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ, ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇသင်္ခေပေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂန္တိ သဗ္ဗံ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသန္တေန တိတ္ထပဗ္ဗတာဒီသု သုင်္ကံ [Pg.284] ဂဏှန္တေန သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရညာ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ ရာဇဒါယန္တိ. ဧတ္ထ ရညာ ဒိန္နတ္တာ ရာဇဒါယံ, ဒါယကရာဇဒီပနတ္ထံ ပနဿ ‘‘ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္န’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ, ယထာ ဒိန္နံ န ပုန ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ နိဿဋ္ဌပရိစ္စတ္တံ, ဧဝံ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော.

Saha dhaññena (cùng với lúa gạo) là sadhaññaṃ, có nghĩa là nơi tích trữ nhiều loại lúa gạo, được phân biệt thành các loại như lúa chín trước, lúa chín sau, v.v. Bằng chừng ấy lời, sự giàu có sung túc của vị ấy đã được chỉ rõ, rằng trong ngôi làng ấy, vị Bà-la-môn sống với phong thái của một vị vua, che lọng trắng. Tài sản (bhoggaṃ) nhận được (laddhaṃ) từ vua (rājato) là rājabhoggaṃ (tài sản vua ban). Nếu hỏi ai ban cho, (thì trả lời là) do vua Pasenadi nước Kosala ban cho. Rājadāyaṃ có nghĩa là vật vua ban, là tài sản thừa kế. Brahmadeyyaṃ là vật ban tặng cao quý nhất, có nghĩa là được phép che lọng và hưởng dụng với tư cách của một vị vua. Hoặc là, rājabhoggaṃ có nghĩa là được phép hưởng dụng như một vị vua, che lọng trắng, thu thuế ở các bến sông, chân núi, v.v., và cai trị mọi việc trừng phạt, xử đoán. Ở đây, trong câu ‘do vua Pasenadi nước Kosala ban cho, là vật vua ban,’ vì được vua ban cho nên gọi là rājadāyaṃ. Còn câu ‘do vua Pasenadi nước Kosala ban cho’ được nói ra để chỉ rõ vị vua đã ban tặng. Brahmadeyyaṃ là vật ban tặng cao quý nhất, có nghĩa là được ban cho theo cách mà khi đã cho đi thì không lấy lại, đã từ bỏ, xả ly.

၄၂၃. ဗဟူ ဗဟူ ဟုတွာ သံဟတာတိ သံဃာ. ဧကေကိဿာ ဒိသာယ သံဃော တေသံ အတ္ထီတိ သံဃီ. ပုဗ္ဗေ ဂါမဿ အန္တော အဂဏာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဂဏာ သမ္ပန္နာတိ ဂဏီဘူတာ. ဥတ္တရေနမုခါတိ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခါ. ခတ္တံ အာမန္တေသီတိ ခတ္တာ ဝုစ္စတိ ပုစ္ဆိတပဉှဗျာကရဏသမတ္ထော မဟာမတ္တော, တံ အာမန္တေသိ. အာဂမေန္တူတိ မုဟုတ္တံ ပဋိမာနေန္တု, အစ္ဆန္တူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

423. Vì tụ tập lại rất đông nên gọi là saṅghā (đoàn thể). Vì họ có đoàn thể (saṅgho) từ mỗi phương nên gọi là saṅghī (có đoàn thể). Trước kia ở trong làng không tụ tập, sau khi ra ngoài làng mới tụ tập thành đoàn nên gọi là gaṇībhūtā (đã tụ thành đoàn). Uttarenamukhā là hướng về phương bắc. Gọi người đánh xe (khattaṃ): Khattā được gọi là vị đại thần có khả năng giải đáp các vấn đề được hỏi; ngài đã gọi vị ấy. Āgamentu có nghĩa là xin hãy chờ một lát, xin hãy ở lại.

၄၂၄. နာနာဝေရဇ္ဇကာနန္တိ နာနာဝိဓေသု ရဇ္ဇေသု အညေသု ကာသိကောသလာဒီသု ဇာတာ ဝါ နိဝသန္တိ ဝါ, တတော ဝါ အာဂတာတိ နာနာဝေရဇ္ဇကာ, တေသံ နာနာဝေရဇ္ဇကာနံ. ကေနစိဒေဝါတိ အနိယမိတေန ယညုပါသနာဒိနာ ကေနစိ ကိစ္စေန. တေ တဿ ဂမနံ သုတွာ စိန္တေသုံ – ‘‘အယံ, စင်္ကီ, ဥဂ္ဂတဗြာဟ္မဏော, ယေဘုယျေန စ အညေ ဗြာဟ္မဏာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂတာ, အယမေဝ န ဂတော. သွာယံ သစေ တတ္ထ ဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ သမဏဿ ဂေါတမဿ အာဝဋ္ဋနိယာ မာယာယ အာဝဋ္ဋိတော သရဏံ ဂမိဿတိ. တတော ဧတဿာပိ ဂေဟဒွါရေ ဗြာဟ္မဏာနံ အသန္နိပါတော ဘဝိဿတိ. ဟန္ဒဿ ဂမနန္တရာယံ ကရောမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ တတ္ထ အဂမံသု. တံ သန္ဓာယ ‘‘အထ ခေါ တေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

424. Nānāverajjakānaṃ: Nānāverajjakā là những người sinh ra hoặc cư ngụ ở các xứ khác nhau như Kāsi, Kosala, v.v., hoặc đến từ những nơi đó; (đây là nói về) những vị Bà-la-môn nānāverajjakā ấy. Kenacideva: Với một công việc nào đó không xác định, như là việc cúng tế, v.v. Họ nghe tin ngài sẽ đi, liền suy nghĩ: ‘Vị Caṅkī này là một Bà-la-môn nổi tiếng. Phần lớn các Bà-la-môn khác đã quy y Sa-môn Gotama, chỉ có vị này là chưa đi. Nếu vị này đi đến đó, chắc chắn sẽ bị ma thuật quyến rũ của Sa-môn Gotama lôi cuốn và sẽ quy y. Do đó, tại cửa nhà của vị này cũng sẽ không còn sự tụ họp của các Bà-la-môn nữa. Thôi, chúng ta hãy ngăn cản việc đi của ông ấy.’ Sau khi bàn bạc như vậy, họ đã đến đó. Nhắm đến việc đó, câu ‘Khi ấy, các vị Bà-la-môn ấy...’ đã được nói.

တတ္ထ ဥဘတောတိ ဒွီဟိ ပက္ခေဟိ. မာတိတော စ ပိတိတော စာတိ, ဘောတော မာတာ ဗြာဟ္မဏီ, မာတုမာတာ ဗြာဟ္မဏီ, တဿာပိ မာတာ ဗြာဟ္မဏီ. ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, ပိတုပိတာ ဗြာဟ္မဏော, တဿပိ ပိတာ ဗြာဟ္မဏောတိ. ဧဝံ ဘဝံ ဥဘတော သုဇာတော, မာတိတော စ ပိတိတော စ. သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ [Pg.285] သံသုဒ္ဓါ တေ မာတု ဂဟဏီ, သံသုဒ္ဓါ တေ မာတု ကုစ္ဆီတိ အတ္ထော. ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါတိ ဧတ္ထ ပိတု ပိတာ ပိတာမဟော, ပိတာမဟဿ ယုဂံ ပိတာမဟယုဂံ. ယုဂန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝုစ္စတိ. အဘိလာပမတ္တမေဝ စေတံ, အတ္ထတော ပန ပိတာမဟောဝ ပိတာမဟယုဂံ. တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ. ဧဝံ ယာဝ သတ္တမော ပုရိသော, တာဝ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော. အထ ဝါ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာတိ ဒဿေတိ. အက္ခိတ္တောတိ အပနေထ ဧတံ, ကိံ ဣမိနာတိ ဧဝံ အက္ခိတ္တော အနဝက္ခိတ္တော. အနုပက္ကုဋ္ဌောတိ န ဥပကုဋ္ဌော, န အက္ကောသံ ဝါ နိန္ဒံ ဝါ ပတ္တပုဗ္ဗော. ကေန ကာရဏေနာတိ. ဇာတိဝါဒေန, ဣတိပိ ဟီနဇာတိကော ဧသောတိ ဧဝရူပေန ဝစနေနာတိ အတ္ထော. ဣမိနာပင်္ဂေနာတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန.

Ở đây, ubhato là từ cả hai phía. Từ phía mẹ và từ phía cha, nghĩa là: mẹ của ngài là nữ Bà-la-môn, bà ngoại là nữ Bà-la-môn, mẹ của bà ngoại cũng là nữ Bà-la-môn. Cha là Bà-la-môn, ông nội là Bà-la-môn, cha của ông nội cũng là Bà-la-môn. Như vậy, ngài sanh ra tốt đẹp từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha. Saṃsuddhagahaṇiko có nghĩa là bào thai của mẹ ngài trong sạch, bụng của mẹ ngài trong sạch. Yāva sattamā pitāmahayugā: Ở đây, cha của cha là pitāmaho (ông nội). Thế hệ (yugaṃ) của ông nội là pitāmahayugaṃ. Yugaṃ được gọi là tuổi thọ. Đây chỉ là cách nói, còn về nghĩa thì chính ông nội là pitāmahayugaṃ. Các tổ tiên xa hơn nữa đều được bao gồm trong từ pitāmaha. Như vậy, cho đến đời thứ bảy, bào thai vẫn trong sạch. Hoặc là, (câu này) chỉ ra rằng không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Akkhitto là không bị xua đuổi, không bị khinh miệt, như kiểu nói: ‘Hãy đuổi kẻ này đi, cần gì đến hắn.’ Anupakkuṭṭho là không bị chỉ trích, chưa từng bị mắng nhiếc hay chê bai. Vì lý do gì? Về mặt dòng dõi, có nghĩa là không bị chỉ trích bằng những lời như: ‘Kẻ này thuộc dòng dõi thấp hèn.’ Imināpaṅgena là cũng vì lý do này.

အဍ္ဎောတိ ဣဿရော. မဟဒ္ဓနောတိ မဟတာ ဓနေန သမန္နာဂတော. ဘောတော ဟိ ဂေဟေ ပထဝိယံ ပံသုဝါလိကာ ဝိယ ဗဟု ဓနံ, သမဏော ပန ဂေါတမော အဓနော ဘိက္ခာယ ဥဒရံ ပူရေတွာ ယာပေတီတိ ဒဿေန္တိ. မဟာဘောဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန မဟာဥပဘောဂေါ. ဧဝံ ယံ ယံ ဂုဏံ ဝဒန္တိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဘဂဝတော အဂုဏံယေဝ ဒဿေမာတိ မညမာနာ ဝဒန္တိ.

Aḍḍho là người có quyền thế. Mahaddhano là người có nhiều tài sản. Họ chỉ ra rằng: ‘Trong nhà của ngài, tài sản nhiều như cát bụi trên mặt đất, còn Sa-môn Gotama thì không có tài sản, sống bằng cách đi khất thực để nuôi thân.’ Mahābhogo là người có nhiều vật dụng hưởng thụ, xét theo năm loại dục lạc. Họ nói với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, mỗi khi chúng ta nói về một phẩm chất nào của (Caṅkī), chúng ta sẽ chỉ ra sự thiếu phẩm chất tương ứng của Đức Thế Tôn theo cách đối lập.’

အဘိရူပေါတိ အညေဟိ မနုဿေဟိ အဓိကရူပေါ. ဒဿနီယောတိ ဒိဝသမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိကရဏတော ဒဿနယောဂ္ဂေါ, ဒဿနေနေဝ စိတ္တပသာဒဇနနတော ပါသာဒိကော. ပေါက္ခရတာ ဝုစ္စတိ သုန္ဒရဘာဝေါ, ဝဏ္ဏဿ ပေါက္ခရတာ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ, တာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ, ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ပေါရာဏာ ပန ပေါက္ခရန္တိ သရီရံ ဝဒန္တိ, ဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏမေဝ. တေသံ မတေန ဝဏ္ဏော စ ပေါက္ခရဉ္စ ဝဏ္ဏပေါက္ခရာနိ, တေသံ ဘာဝေါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ. ဣတိ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဥတ္တမပရိသုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏေန စေဝ သရီရသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဝဏ္ဏီတိ သေဋ္ဌဝဏ္ဏီ, ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသုပိ သေဋ္ဌေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေနေဝ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဝစ္ဆသီတိ မဟာဗြဟ္မုနော သရီရသဒိသေန သရီရေန သမန္နာဂတော. အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယာတိ ဘောတော သရီရေ ဒဿနဿ ဩကာသော န ခုဒ္ဒကော မဟာ. သဗ္ဗာနေဝ တေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဒဿနီယာနေဝ, တာနိ စာပိ မဟန္တာနေဝါတိ ဒီပေတိ.

Abhirūpo là có dung sắc vượt trội hơn những người khác. Dassanīyo là đáng chiêm ngưỡng, vì người nhìn cả ngày cũng không thấy chán; pāsādiko là làm phát sinh tâm tịnh tín chỉ bằng cách nhìn thấy. Pokkharatā được gọi là vẻ đẹp. Vẻ đẹp của nước da (vaṇṇassa pokkharatā) là vaṇṇapokkharatā. (Sở hữu) vẻ đẹp của nước da ấy, có nghĩa là có được sự toàn hảo về nước da. Còn các vị xưa thì nói pokkhara là thân thể, vaṇṇa là nước da. Theo quan điểm của họ, nước da và thân thể là vaṇṇapokkharāni, trạng thái của chúng là vaṇṇapokkharatā. Do đó, (sở hữu) vaṇṇapokkharatā tối thượng có nghĩa là sở hữu nước da trong sạch tối thượng và thân tướng toàn hảo. Brahmavaṇṇī là có nước da cao quý, có nghĩa là sở hữu nước da màu vàng ròng, cao quý nhất trong các loại nước da trong sạch. Brahmavacchasī là có thân thể giống như thân thể của Đại Phạm Thiên. Akhuddāvakāso dassanāya có nghĩa là cơ hội để chiêm ngưỡng thân thể của ngài không nhỏ mà rất lớn. (Câu này) chỉ rõ rằng: ‘Tất cả các chi phần lớn nhỏ của ngài đều đáng chiêm ngưỡng, và chúng cũng đều to lớn.’

သီလမဿ [Pg.286] အတ္ထီတိ သီလဝါ. ဝုဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတံ သီလမဿာတိ ဝုဒ္ဓသီလီ. ဝုဒ္ဓသီလေနာတိ ဝုဒ္ဓေန ဝဍ္ဎိတေန သီလေန. သမန္နာဂတောတိ ယုတ္တော, ဣဒံ ဝုဒ္ဓသီလီပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗမေတံ ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ.

Sīlamassa atthīti sīlavā (vị ấy có giới nên là người có giới). Vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī (vị ấy có giới đã được tăng trưởng, phát triển nên là người có giới đã được tăng trưởng). Vuddhasīlenāti vuddhena vaḍḍhitena sīlena (với giới đã được tăng trưởng, phát triển). Samannāgatoti yutto (thành tựu tức là tương ứng), idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ (đây là từ đồng nghĩa của từ vuddhasīlī). Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti (tất cả điều này được các vị ấy nói đến chỉ nhắm đến năm giới mà thôi).

ကာလျာဏဝါစောတိအာဒီသု ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ ဝါစာ အဿာတိ ကလျာဏဝါစော. ကလျာဏံ မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ အဿာတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော. ဝါက္ကရဏန္တိ ဥဒါဟရဏဃောသော. ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ ဝါ ဘဝတ္တာ ပေါရီ. နာဂရိကိတ္ထိယာ သုခုမာလတ္တနေန သဒိသာတိပိ ပေါရီ. တာယ ပေါရိယာ. ဝိဿဋ္ဌာယာတိ အပလိဗုဒ္ဓါယ, သန္ဒိဋ္ဌဝိလမ္ဗိတာဒိဒေါသရဟိတာယ. အနေလဂလာယာတိ ဧလဂလေန ဝိရဟိတာယ. ဧကစ္စဿ ဟိ ကထေန္တဿ ဧလံ ဂလတိ, လာလာ ဝါ ပဂ္ဃရတိ, ခေဠဖုသိတာနိ ဝါ နိက္ခမန္တိ, တဿ ဝါစာ ဧလဂလာ နာမ ဟောတိ. တဗ္ဗိပရိတာယာတိ အတ္ထော. အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိအာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာ ဘာသိတတ္ထဿ ဝိညာပနသမတ္ထာယ. သေသမေတ္ထ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေ ဥတ္တာနမေဝ.

Trong các từ kalyāṇavācoti v.v... Kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco (vị ấy có lời nói tốt đẹp, mỹ miều, có từ cú và văn tự tròn trịa nên là người có lời nói tốt đẹp). Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo (vị ấy có cách phát âm tốt đẹp, ngọt ngào nên là người có cách phát âm tốt đẹp). Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso (vākkaraṇaṃ là âm thanh phát ra). Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī (do sự kiện đầy đủ các đức tính nên lời nói có từ trước, vì vậy gọi là porī). Pure vā bhavattā porī (hoặc do sự kiện có ở thành thị nên là porī). Nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisātipi porī (cũng giống như sự tinh tế, mềm mại của người phụ nữ thành thị nên là porī). Tāya poriyā (với lời nói tao nhã ấy). Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya, sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya (với lời nói rõ ràng nghĩa là không bị trở ngại, không có các lỗi như nói lắp, nói quá chậm v.v...). Anelagalāyāti elagalena virahitāya (với lời nói không chảy nước miếng nghĩa là không có sự chảy nước miếng). Ekaccassa hi kathentassa elaṃ galati, lālā vā paggharati, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagalā nāma hoti (quả vậy, khi một số người nói, nước dãi chảy ra, hoặc nước miếng nhỏ giọt, hoặc các giọt đờm văng ra, lời nói của người ấy được gọi là elagalā). Tabbiparitāyāti attho (trái ngược với điều ấy, đó là ý nghĩa). Atthassa viññāpaniyāti ādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya (có khả năng làm cho hiểu rõ ý nghĩa, nghĩa là có khả năng làm cho hiểu rõ ý nghĩa của điều được nói bằng cách làm cho phần đầu, phần giữa, và phần cuối được rõ ràng). Sesamettha brāhmaṇavaṇṇe uttānameva (phần còn lại ở đây trong phần tán dương vị Bà-la-môn thì đã rõ ràng rồi).

၄၂၅. ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝုတ္တေ, စင်္ကီ, ‘‘ဣမေ ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ဝုစ္စမာနေ အတုဿနကသတ္တော နာမ နတ္ထိ, ဝဏ္ဏမဿ ဘဏိတွာ နိဝါရေဿာမာတိ ဇာတိအာဒီဟိ မမ ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တိ, န ခေါ ပန မေ ယုတ္တံ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ရဇ္ဇိတုံ. ဟန္ဒာဟံ ဧတေသံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ မဟန္တဘာဝံ ဉာပေတွာ ဧတေသံ တတ္ထ ဂမနံ ကရောမီ’’တိ စိန္တေတွာ တေန ဟိ, ဘော, မမာပိ သုဏာထာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေပိ ‘‘ဥဘတော သုဇာတော’’တိအာဒယော အတ္တနော ဂုဏေဟိ သဒိသာ ဂုဏာ, တေပိ ‘‘ကော စာဟံ, ကေ စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏာ’’တိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ ဥတ္တရိတရေယေဝ မညမာနော, ဣတရေ ပန ဧကန္တေနေဝ ဘဂဝတော မဟန္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ပကာသေတိ. မယမေဝ အရဟာမာတိ ဧဝံ နိယမေန္တော စေတ္ထ ဣဒံ ဒီပေတိ – ယဒိ ဂုဏမဟန္တတာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော နာမ ဟောတိ, ယထာ သိနေရုံ ဥပနိဓာယ သာသပေါ, မဟာသမုဒ္ဒံ ဥပနိဓာယ ဂေါပဒကံ, သတ္တသု မဟာသရေသု ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဥဿာဝဗိန္ဒု ပရိတ္တော လာမကော, ဧဝမေဝံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏေ ဥပနိဓာယ အမှာကံ ဂုဏာ [Pg.287] ပရိတ္တာ လာမကာ, တသ္မာ မယမေဝ အရဟာမ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုန္တိ.

425. Evaṃ vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte (khi được nói như vậy, nghĩa là khi được các vị Bà-la-môn ấy nói như vậy), Caṅkī đã suy nghĩ rằng: “Không có chúng sanh nào lại không hài lòng khi phẩm chất của mình được nói đến. Các vị Bà-la-môn này nói về phẩm chất của ta về dòng dõi v.v... với ý định rằng: ‘Chúng ta sẽ nói về phẩm chất của vị này rồi ngăn cản lại.’ Tuy nhiên, thật không thích hợp để ta tham đắm vào phẩm chất của chính mình. Này, ta sẽ phá vỡ luận điểm của họ, làm cho họ biết được sự vĩ đại của Sa-môn Gotama, và khiến họ đi đến nơi ấy,” rồi đã nói câu bắt đầu bằng ‘tena hi, bho, mamāpi suṇātha’ (vậy thì, này các ngài, cũng hãy nghe tôi). Ở đây, ngay cả những phẩm chất tương tự với phẩm chất của mình như ‘ubhato sujāto’ (khéo sanh từ hai phía) v.v..., vị ấy cũng cho rằng (phẩm chất của đức Phật) là vượt trội hơn phẩm chất của mình, (nghĩ rằng): “Ta là ai, và các phẩm chất như sự thành tựu về dòng dõi v.v... của Sa-môn Gotama là gì?” Còn những phẩm chất khác, vị ấy chỉ trình bày một cách dứt khoát nhằm mục đích chỉ ra sự vĩ đại của đức Thế Tôn. Khi xác định như vậy rằng ‘mayameva arahāma’ (chính chúng ta mới xứng đáng), ở đây vị ấy chỉ ra điều này: Nếu một người đáng được đến gần do sự vĩ đại về phẩm chất, thì cũng giống như hạt cải là nhỏ bé, thấp kém khi so với núi Sineru; như vũng nước trong dấu chân bò là nhỏ bé, thấp kém khi so với đại dương; như giọt sương là nhỏ bé, thấp kém khi so với nước trong bảy hồ lớn; cũng vậy, khi so với các phẩm chất như sự thành tựu về dòng dõi v.v... của Sa-môn Gotama, các phẩm chất của chúng ta là nhỏ bé, thấp kém. Vì vậy, chính chúng ta mới xứng đáng đến yết kiến Tôn giả Gotama ấy.

ဘူမိဂတဉ္စ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ ဧတ္ထ ရာဇင်္ဂဏေ စေဝ ဥယျာနေ စ သုဓာမဋ္ဌာ ပေါက္ခရဏိယော သတ္တရတနပူရိံ ကတွာ ဘူမိယံ ဌပိတံ ဓနံ ဘူမိဂတံ နာမ, ပါသာဒနိယူဟာဒယော ပန ပူရေတွာ ဌပိတံ ဝေဟာသဋ္ဌံ နာမ. ဧဝံ တာဝ ကုလပရိယာယေန အာဂတံ. တထာဂတဿ ပန ဇာတဒိဝသေယေဝ သင်္ခေါ ဧလော ဥပ္ပလော ပုဏ္ဍရီကောတိ စတ္တာရော နိဓယော ဥပဂတာ. တေသု သင်္ခေါ ဂါဝုတိကော, ဧလော အဍ္ဎယောဇနိကော, ဥပ္ပလော တိဂါဝုတိကော ပုဏ္ဍရီကော ယောဇနိကောတိ. တေသုပိ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပူရတိယေဝ. ဣတိ ဘဂဝါ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒဟရော ဝါတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.

Trong câu ‘bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca,’ ở đây, tài sản được đặt trên mặt đất sau khi đã làm cho các hồ sen được trát vữa ở sân vua và trong vườn ngự uyển chứa đầy bảy loại báu vật được gọi là bhūmigataṃ (tài sản trên mặt đất); còn tài sản được đặt sau khi đã làm cho đầy các phần nhô ra của cung điện v.v... được gọi là vehāsaṭṭhaṃ (tài sản trên không). Như vậy, trước hết là (tài sản) có được do dòng dõi gia tộc. Còn đối với đức Như Lai, ngay trong ngày đản sanh, bốn kho tàng lớn là Saṅkha, Ela, Uppala, và Puṇḍarīka đã xuất hiện. Trong số đó, Saṅkha dài một gāvuta, Ela dài một yojana rưỡi, Uppala dài ba gāvuta, và Puṇḍarīka dài một yojana. Ngay cả trong các kho tàng ấy, nơi nào đã được lấy đi thì lại được lấp đầy trở lại. Như vậy, nên hiểu rằng: “Đức Thế Tôn đã từ bỏ rất nhiều vàng bạc để xuất gia.” Các câu bắt đầu bằng ‘daharo vā’ đã được giải thích chi tiết ở phần dưới.

အခုဒ္ဒါဝကာသောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတိ အပရိမာဏောယေဝ ဒဿနာဝကာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြိဒံ ဝတ္ထုံ – ရာဇဂဟေ ကိရ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ‘‘သမဏဿ ကိရ ဂေါတမဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ’’တိ သုတွာ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသနကာလေ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ နဂရဒွါရဿ ဗဟိ ဌတွာ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ, ဝေဠု ဘဂဝတော ဇာဏုမတ္တံ ပါပုဏိ. ပုနဒိဝသေ ဒွေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ, ဘဂဝါ ဒွိန္နံ ဝေဠူနံ ဥပရိ ဒွိဝေဏုမတ္တမေဝ ပညာယမာနော, ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိံ ကရောသီ’’တိ အာဟ? တုမှာကံ ပမာဏံ ဂဏှာမီတိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ, သစေပိ တွံ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဌိတဝေဠုံ ဃဋေတွာ အာဂမိဿသိ, နေဝ မေ ပမာဏံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ. န ဟိ မယာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ တထာ ပါရမိယော ပူရိတာ, ယထာ မေ ပရော ပမာဏံ ဂဏှေယျ, အတုလော ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတော အပ္ပမေယျော’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတံ ပိဝိံသု.

Trong câu ‘akhuddāvakāso,’ ở đây nên hiểu là: “Cơ hội để diện kiến đức Thế Tôn là vô hạn lượng.” Về điều đó, có câu chuyện này: Tương truyền ở Rājagaha, một vị Bà-la-môn nọ nghe rằng: “Tương truyền không thể nào đo được tầm vóc của Sa-môn Gotama,” nên vào lúc đức Thế Tôn đi vào khất thực, ông đã cầm một cây tre dài sáu mươi cubit, đứng bên ngoài cổng thành. Khi đức Thế Tôn đến, ông cầm cây tre đứng gần bên, cây tre chỉ đến ngang đầu gối của đức Thế Tôn. Ngày hôm sau, ông nối hai cây tre lại và đứng gần bên. Đức Thế Tôn được trông thấy cao hơn hai cây tre ấy đúng bằng hai cây tre nữa. Ngài hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì vậy?” (Ông thưa:) “Con đang đo tầm vóc của ngài.” (Đức Phật phán:) “Này Bà-la-môn, dù cho ông có nối những cây tre đứng đầy cả toàn bộ vũ trụ này mà đến, ông cũng sẽ không thể nào đo được tầm vóc của ta. Vì ta đã không hoàn thiện các pháp ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp để cho người khác có thể đo được tầm vóc của ta. Này Bà-la-môn, Như Lai là vô song, không thể đo lường được,” rồi ngài đã nói một bài kệ trong kinh Pháp Cú. Khi bài kệ kết thúc, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ.

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော, ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ, ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတာ တီဏိ ယောဇနသတာနိ, အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ[Pg.288], ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ, နလာဋံ တိယောဇနသတံ, သီသံ နဝယောဇနသတံ. သော – ‘‘အဟံ ဥစ္စောသ္မိ, သတ္ထာရံ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ န ဂစ္ဆတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ သုတွာ ‘‘ယထာ ကထဉ္စ ဩလောကေဿာမီ’’တိ အာဂတော. ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ‘‘စတူသု ဣရိယာပထေသု ကတရေန ဒဿေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဌိတကော နာမ နီစောပိ ဥစ္စော ဝိယ ပညာယတိ, နိပန္နောဝဿ အတ္တာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ, ‘‘အာနန္ဒ, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ မဉ္စကံ ပညာပေဟီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ. ရာဟု အာဂန္တွာ နိပန္နံ ဘဂဝန္တံ ဂီဝံ ဥန္နာမေတွာ နဘမဇ္ဈေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ ဥလ္လောကေတိ. ကိမိဒံ အသုရိန္ဒာတိ စ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီတိ န ဂစ္ဆိန္တိ. န မယာ အသုရိန္ဒ အဓောမုခေန ပါရမိယော ပူရိတာ, ဥဒ္ဓဂ္ဂံ မေ ကတွာ ဒါနံ ဒိန္နန္တိ. တံဒိဝသံ ရာဟု သရဏံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယ.

Lại có câu chuyện khác. Nghe nói, A-tu-la vương Rāhu cao bốn ngàn tám trăm do-tuần, khoảng cách giữa hai cánh tay của vị ấy là một ngàn hai trăm do-tuần, bề ngang của lòng bàn tay và lòng bàn chân là ba trăm do-tuần, các đốt ngón tay dài năm mươi do-tuần, khoảng cách giữa hai lông mày là năm mươi do-tuần, trán rộng ba trăm do-tuần, đầu lớn chín trăm do-tuần. Vị ấy không đi (đến yết kiến) vì nghĩ rằng: "Ta cao lớn, ta sẽ không thể cúi xuống để nhìn thấy Bậc Đạo Sư". Một hôm, vị ấy nghe được lời tán thán đức hạnh của Đức Thế Tôn, liền đến với suy nghĩ: "Dù thế nào đi nữa, ta cũng sẽ chiêm ngưỡng Ngài". Đức Thế Tôn biết được ý định của vị ấy, Ngài suy nghĩ: "Trong bốn oai nghi, ta sẽ thị hiện bằng oai nghi nào đây?". (Ngài nghĩ) "Oai nghi đứng, dù người thấp cũng trông như cao. Ta sẽ thị hiện thân mình cho vị ấy trong tư thế nằm". Ngài nói: "Này Ānanda, hãy sửa soạn giường nằm trong khuôn viên Hương phòng", rồi Ngài thực hiện tư thế nằm như sư tử ở đó. Rāhu đến, ngẩng cổ lên nhìn Đức Thế Tôn đang nằm, giống như nhìn mặt trăng tròn giữa bầu trời. Và khi được hỏi: "Này A-tu-la vương, việc này là sao?", (Rāhu thưa): "Bạch Đức Thế Tôn, con đã không đến vì nghĩ rằng 'con sẽ không thể cúi xuống để nhìn thấy Ngài'". (Đức Phật phán): "Này A-tu-la vương, Ta đã không viên mãn các pháp ba-la-mật với mặt cúi xuống. Ta đã làm cho (tâm) hướng thượng mà bố thí". Ngày hôm đó, Rāhu đã quy y Tam Bảo. Như vậy, Đức Thế Tôn không phải là cơ hội nhỏ cho việc chiêm ngưỡng.

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သီလဝါ. တံ ပန သီလံ အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓံ, တေနာဟ အရိယသီလီတိ. တဒေဝ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ, တေနာဟ ကုသလသီလီတိ. ကုသလေန သီလေနာတိ ဣဒမဿ ဝေဝစနံ. ဗဟူနံ အာစရိယပါစရိယောတိ ဘဂဝတော ဧကေကာယ ဓမ္မဒေသနာယ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝန္တိ. တသ္မာ ဗဟူနံ အာစရိယော, သာဝကဝိနေယျာနံ ပါစရိယောတိ.

Ngài có giới hạnh nhờ Tứ Thanh Tịnh Giới. Lại nữa, giới ấy là thánh thiện, cao thượng, trong sạch, do đó Ngài nói là bậc có giới thánh thiện. Chính giới ấy, vì không có lỗi lầm, nên được gọi là thiện, do đó Ngài nói là bậc có giới thiện. "Với giới thiện" là từ đồng nghĩa của thuật ngữ này. (Về câu) "là thầy và thầy của các thầy của nhiều người" (có nghĩa là): trong mỗi bài pháp của Đức Thế Tôn, tám mươi bốn ngàn chúng sanh và vô số chư thiên và nhân loại uống vị cam lồ của Đạo và Quả. Do đó, Ngài là thầy của nhiều người, là thầy của các thầy của các đệ tử cần được giáo huấn.

ခီဏကာမရာဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ဘဂဝတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ခီဏာ, ဗြာဟ္မဏော ပန တေ န ဇာနာတိ, အတ္တနော ဇာနနဋ္ဌာနေယေဝ ဂုဏံ ကထေတိ. ဝိဂတစာပလ္လောတိ ‘‘ပတ္တမဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ…ပေ… ကေလနာ ပဋိကေလနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တစာပလျဝိရဟိတော.

Ở đây, trong câu "đã đoạn tận tham ái", thật vậy, tất cả phiền não của Đức Thế Tôn đều đã được đoạn tận, nhưng vị Bà-la-môn không biết những điều đó, ông chỉ nói về đức hạnh ở trong phạm vi hiểu biết của mình. "Không còn sự dao động" có nghĩa là Ngài không còn sự dao động đã được nói đến như là "trang điểm bình bát, trang điểm y phục, trang điểm chỗ ở, hoặc sự yêu thích, quyến luyến... đối với thân thể hôi thối này".

အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ ပုရတော ကတွာ ဝိစရတိ. ဗြဟ္မညာယ ပဇာယာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒိဘေဒါယ ဗြာဟ္မဏပဇာယ. (အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိ သော) ဧတိဿာယ ပဇာယ ပုရေက္ခာရော. အယဉှိ ပဇာ သမဏံ ဂေါတမံ ပုရတော ကတွာ [Pg.289] စရတီတိ အတ္ထော. အပိစ အပါပပုရေက္ခာရောတိ န ပါပုပုရေက္ခာရော, န ပါပံ ပုရတော ကတွာ စရတိ, ပါပံ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ကဿ? ဗြဟ္မညာယ ပဇာယ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဒ္ဓါယပိ ဗြာဟ္မဏပဇာယ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိတသုခတ္ထိကောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

"Lấy điều không phải ác làm người dẫn đầu" có nghĩa là: Ngài sống với chín Pháp Siêu thế không phải là ác ở phía trước. "Đối với chúng sanh Bà-la-môn" có nghĩa là đối với chúng sanh Bà-la-môn được phân loại như ngài Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, v.v. (Ngài không đối nghịch) là người dẫn đầu cho chúng sanh này. Ý nghĩa là: "Chúng sanh này thực hành theo Sa-môn Gotama, lấy Ngài làm người dẫn đầu". Hơn nữa, "lấy điều không phải ác làm người dẫn đầu" có nghĩa là không lấy điều ác làm người dẫn đầu, không sống với điều ác ở phía trước, không mong muốn điều ác. (Không mong muốn điều ác) đối với ai? Được nói rằng: Ngài không đối nghịch, chỉ mong muốn lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh Bà-la-môn, ngay cả đối với những chúng sanh Bà-la-môn chống đối lại Ngài.

တိရောရဋ္ဌာတိ ပရရဋ္ဌတော. တိရောဇနပဒါတိ ပရဇနပဒတော. သံပုစ္ဆိတုံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော စေဝ ဗြာဟ္မဏဂန္ဓဗ္ဗာဒယော စ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ပုစ္ဆိဿာမာတိ အာဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ကေစိ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဒေါသံ ဝိဿဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝါ အသမတ္ထတံ သလ္လက္ခေတွာ အပုစ္ဆိတွာဝ တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ကေစိ ပုစ္ဆန္တိ, ကေသဉ္စိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆာယ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဝိမတိယော တီရံ ပတွာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦမိယော ဝိယ ဘဂဝန္တံ ပတွာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. သေသမေတ္ထ တထာဂတဿ ဝဏ္ဏေ ဥတ္တာနမေဝ.

"Từ các xứ khác" nghĩa là từ các quốc gia khác. "Từ các địa phương khác" nghĩa là từ các địa phương khác. "Họ đến để hỏi" có nghĩa là: các học giả Sát-đế-lỵ v.v. và các Bà-la-môn, Càn-thát-bà v.v. sau khi chuẩn bị các câu hỏi, họ đến với ý định "chúng ta sẽ hỏi". Trong số đó, một số người, sau khi nhận thấy lỗi trong câu hỏi hoặc sự bất lực trong việc trả lời và chấp nhận, đã ngồi im lặng mà không hỏi. Một số người dám hỏi. Đối với một số người, Đức Thế Tôn khơi dậy sự nhiệt tình trong việc hỏi rồi trả lời. Như vậy, tất cả những nghi ngờ của họ, giống như những con sóng của đại dương đến bờ, đều tan biến ngay khi đến với Đức Thế Tôn. Phần còn lại ở đây trong việc tán thán đức hạnh của Như Lai là rõ ràng.

အတိထီ နော တေ ဟောန္တီတိ တေ အမှာကံ အာဂန္တုကာ နဝကာ ပါဟုနကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ပရိယာပုဏာမီတိ ဇာနာမိ. အပရိမာဏဝဏ္ဏောတိ တထာရူပေနေဝ သဗ္ဗညုနာပိ အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော, ပဂေဝ မာဒိသေနာတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

"Họ là khách của chúng tôi" có nghĩa là: "Họ là những vị khách mới đến, những vị khách quý của chúng tôi". "Tôi hiểu rõ" có nghĩa là "tôi biết". "Có đức hạnh vô lượng" cho thấy rằng: Ngài có đức hạnh không thể đo lường được ngay cả bởi một bậc Toàn Giác như vậy, huống chi là bởi một người như tôi. Điều này cũng đã được nói:

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ.

"Dù một vị Phật tán thán đức hạnh của một vị Phật khác, không nói lời nào khác trong suốt một kiếp; kiếp dài lâu ấy có thể sẽ kết thúc, nhưng đức hạnh của Như Lai sẽ không cạn kiệt."

ဣမံ ပန ဂုဏကထံ သုတွာ တေ ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု ‘‘ယထာ, စင်္ကီ, သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနောမဂုဏော သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝံ တဿ ဂုဏေ ဇာနမာနေန ခေါ ပန ဣမိနာ အတိစိရံ အဓိဝါသိတံ, ဟန္ဒ နံ အနုဝတ္တာမာ’’တိ အနုဝတ္တမာနာ ‘‘တေန ဟိ, ဘော’’တိအာဒိမာဟံသု.

Lại nữa, sau khi nghe lời tán thán đức hạnh này, các vị Bà-la-môn ấy đã suy nghĩ: "Theo như cách mà Caṅkī tán thán đức hạnh của Sa-môn Gotama, Tôn giả Gotama ấy có đức hạnh cao thượng. Vị (Caṅkī) này, người biết rõ đức hạnh của Ngài như vậy, chắc hẳn đã thấm nhuần (lời dạy) từ rất lâu. Thôi nào, chúng ta hãy đi theo ông ấy". Với ý muốn đi theo, họ đã nói những lời bắt đầu bằng "Vậy thì, thưa ngài...".

၄၂၆. ဩပါတေတီတိ ပဝေသေတိ. သံပုရေက္ခရောန္တီတိ ပုတ္တမတ္တနတ္တမတ္တမ္ပိ သမာနံ ပုရတော ကတွာ ဝိစရန္တိ.

426. "Đưa vào" có nghĩa là "cho vào". "Tôn kính dẫn đầu" có nghĩa là: họ đi lại, đặt ở phía trước ngay cả một người ngang hàng với con trai hay cháu trai của mình.

၄၂၇. မန္တပဒန္တိ မန္တာယေဝ မန္တပဒံ, ဝေဒေါတိ အတ္ထော. ဣတိဟိတိဟ ပရမ္ပရာယာတိ ဧဝံ ကိရ ဧဝံ ကိရာတိ ပရမ္ပရဘာဝေန အာဂတန္တိ ဒီပေတိ. ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ [Pg.290] ပါဝစနသင်္ခါတသမ္ပတ္တိယာ. သာဝိတ္တိအာဒီဟိ ဆန္ဒဗန္ဓေဟိ စ ဝဂ္ဂဗန္ဓေဟိ စ သမ္ပာဒေတွာ အာဂတန္တိ ဒဿေတိ. တတ္ထ စာတိ တသ္မိံ မန္တပဒေ. ပဝတ္တာရောတိ ပဝတ္တယိတာရော. ယေသန္တိ ယေသံ သန္တကံ. မန္တပဒန္တိ ဝေဒသင်္ခါတံ မန္တမေဝ. ဂီတန္တိ အဋ္ဌကာဒီဟိ ဒသဟိ ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏေဟိ ပဒသမ္ပတ္တိဝသေန သဇ္ဈာယိတံ. ပဝုတ္တန္တိ အညေသံ ဝုတ္တံ, ဝါစိတန္တိ အတ္ထော. သမိဟိတန္တိ သမုပဗျူဠှံ ရာသိကတံ, ပိဏ္ဍံ ကတွာ ဌပိတန္တိ အတ္ထော. တဒနုဂါယန္တီတိ ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာ တံ တေဟိ ပုဗ္ဗေ ဂီတံ အနုဂါယန္တိ အနုသဇ္ဈာယန္တိ ဝါဒေန္တိ. တဒနုဘာသန္တီတိ တံ အနုဘာသန္တိ, ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. ဘာသိတမနုဘာသန္တီတိ တေဟိ ဘာသိတံ သဇ္ဈာယိတံ အနုသဇ္ဈာယန္တိ. ဝါစိတမနုဝါစေန္တီတိ တေဟိ အညေသံ ဝါစိတံ အနုဝါစေန္တိ. သေယျထိဒန္တိ တေ ကတမေတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ, တေ ကိရ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ပရူပဃာတံ အကတွာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပါဝစနေန သဟ သံသန္ဒေတွာ မန္တေ ဂန္ထေသုံ, အပရာပရေ ပန ဗြာဟ္မဏာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တယော ဝေဒေ ဘိန္ဒိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနေန သဒ္ဓိံ ဝိရုဒ္ဓေ အကံသု.

427. Mantapadanti có nghĩa là mantāyeva mantapadaṃ, nghĩa là Vệ-đà. Itihitiha paramparāyāti cho thấy rằng (điều ấy) đã được truyền lại theo dòng truyền thừa với (câu nói): “Như thế này, như thế này.” Piṭakasampadāyāti có nghĩa là do sự thành tựu được gọi là giáo ngôn. (Câu này) cho thấy rằng (điều ấy) đã được truyền lại sau khi được biên soạn bằng các thể thơ như Sāvitti v.v... và bằng các cách sắp xếp theo phẩm. Tattha cāti có nghĩa là trong câu thần chú ấy. Pavattāroti có nghĩa là những người khởi xướng. Yesanti có nghĩa là sở hữu của những vị ấy. Mantapadanti có nghĩa là chính câu thần chú được gọi là Vệ-đà. Gītanti có nghĩa là đã được mười vị Bà-la-môn thời xưa như Aṭṭhaka v.v... tụng đọc do sự thành tựu về câu cú. Pavuttanti có nghĩa là đã được nói cho người khác, nghĩa là đã được giảng dạy. Samihitanti có nghĩa là đã được thu gom lại, đã được tập hợp lại, nghĩa là đã được làm thành một khối và được lưu giữ. Tadanugāyantīti có nghĩa là hiện nay các Bà-la-môn hát theo, tụng đọc theo, giảng dạy lại bài hát đã được các vị ấy hát trước đây. Tadanubhāsantīti có nghĩa là họ nói theo điều ấy, đây là từ đồng nghĩa của từ đứng trước. Bhāsitamanubhāsantīti có nghĩa là họ tụng đọc theo điều đã được các vị ấy nói, đã được tụng đọc. Vācitamanuvācentīti có nghĩa là họ giảng dạy lại điều đã được các vị ấy giảng dạy cho người khác. Seyyathidanti có nghĩa là những vị ấy là ai? Aṭṭhakoti v.v... là tên của các vị ấy. Tương truyền, sau khi quan sát bằng thiên nhãn, không làm hại người khác, các vị ấy đã đối chiếu với giáo huấn của Đức Thế Tôn Kassapa Chánh Đẳng Giác rồi biên soạn các câu thần chú. Tuy nhiên, các Bà-la-môn về sau đã thêm vào các điều như sát sanh v.v..., phá vỡ ba tập Vệ-đà và đã làm ra những điều trái ngược với lời dạy của Đức Phật.

၄၂၈. အန္ဓဝေဏီတိ အန္ဓပဝေဏီ. ဧကေန ဟိ စက္ခုမတာ ဂဟိတယဋ္ဌိယာ ကောဋိံ ဧကော အန္ဓော ဂဏှာတိ, တံ အန္ဓံ အညော, တံ အညောတိ ဧဝံ ပဏ္ဏာသ သဋ္ဌိ အန္ဓာ ပဋိပါဋိယာ ဃဋိတာ အန္ဓဝေဏီတိ ဝုစ္စတိ. ပရမ္ပရာသံသတ္တာတိ အညမညံ လဂ္ဂါ, ယဋ္ဌိဂ္ဂါဟကေနပိ စက္ခုမတာ ဝိရဟိတာတိ အတ္ထော. ဧကော ကိရ ဓုတ္တော အန္ဓဂဏံ ဒိသွာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ သုလဘ’’န္တိ ဥဿာဟေတွာ တေဟိ ‘‘တတ္ထ နော သာမိ နေဟိ, ဣဒံ နာမ တေ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ မဟန္တံ ဂစ္ဆံ အနုပရိဂန္တွာ ပုရိမဿ ဟတ္ထေန ပစ္ဆိမဿ ကစ္ဆံ ဂဏှာပေတွာ ‘‘ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, ဂစ္ဆထ တာဝ တုမှေ’’တိ ဝတွာ ပလာယိ. တေ ဒိဝသမ္ပိ ဂန္တွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ ‘‘ကဟံ, ဘော, စက္ခုမာ ကဟံ မဂ္ဂေါ’’တိ ပရိဒေဝိတွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ တတ္ထေဝ မရိံသု. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပရမ္ပရာသံသတ္တာ’’တိ. ပုရိမောပီတိ ပုရိမေသု ဒသသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ. မဇ္ဈိမောပီတိ မဇ္ဈေ အာစရိယပါစရိယေသု ဧကောပိ. ပစ္ဆိမောပီတိ ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ.

428. Andhaveṇīti có nghĩa là dòng dõi người mù. Thật vậy, một người mù nắm lấy đầu cây gậy do một người sáng mắt cầm, một người mù khác (nắm lấy) người mù ấy, một người khác (nắm lấy) người ấy, cứ như thế năm mươi, sáu mươi người mù nối kết với nhau theo thứ tự được gọi là andhaveṇī (dòng người mù). Paramparāsaṃsattāti có nghĩa là bám víu vào nhau, nghĩa là không có cả người sáng mắt cầm gậy. Tương truyền, một kẻ lừa đảo thấy một đoàn người mù, bèn khuyến khích họ rằng: “Ở ngôi làng tên là... có thể dễ dàng kiếm được đồ ăn thức uống.” Khi họ nói: “Thưa ngài, xin hãy dẫn chúng tôi đến đó, chúng tôi sẽ cho ngài vật này,” hắn nhận tiền hối lộ, rồi giữa đường, hắn rẽ khỏi con đường, đi vòng quanh một bụi cây lớn, cho người đi đầu dùng tay nắm lấy thắt lưng của người đi cuối, rồi nói: “Tôi có chút việc, các vị cứ đi trước đi,” rồi bỏ trốn. Họ đi cả ngày mà không tìm thấy đường, than khóc rằng: “Này người sáng mắt, đường ở đâu?”, và vì không tìm thấy đường, họ đã chết ngay tại đó. Nhắm đến họ mà nói rằng “paramparāsaṃsattā” (bám víu vào nhau theo dòng truyền thừa). Purimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số mười vị Bà-la-môn thời trước. Majjhimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số các vị thầy và thầy của thầy ở giữa. Pacchimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số các Bà-la-môn hiện nay.

ပဉ္စ [Pg.291] ခေါတိ ပါဠိအာဂတေသု ဒွီသု အညေပိ ဧဝရူပေ တယော ပက္ခိပိတွာ ဝဒတိ. ဒွေဓာဝိပါကာတိ ဘူတဝိပါကာ ဝါ အဘူတဝိပါကာ ဝါ. နာလမေတ္ထာတိ, ဘာရဒွါဇ, သစ္စံ အနုရက္ခိဿာမီတိ ပဋိပန္နေန ဝိညုနာ ‘‘ယံ မယာ ဂဟိတံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဧတ္ထ ဧကံသေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ နာလံ န ယုတ္တန္တိ ဥပရိ ပုစ္ဆာယ မဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ ဌပေသိ.

Pañca khoti có nghĩa là Ngài nói bằng cách thêm ba pháp khác có tính chất tương tự vào hai pháp đã có trong Pāli. Dvedhāvipākāti có nghĩa là có kết quả là sự thật hoặc có kết quả không phải là sự thật. Nālametthāti, này Bhāradvāja, đối với người trí đã thực hành rằng: “Ta sẽ bảo vệ sự thật,” thì không thể, không thích hợp để đi đến kết luận một cách chắc chắn rằng: “Điều mà ta đã chấp nhận, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.” (Với câu nói này), Ngài đã mở đường cho câu hỏi ở trên và đặt nó ra.

၄၃၀. ဣဓ, ဘာရဒွါဇ, ဘိက္ခူတိ ဇီဝကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၁ အာဒယော) ဝိယ မဟာဝစ္ဆသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၉၃ အာဒယော) ဝိယ စ အတ္တာနညေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. လောဘနီယေသု ဓမ္မေသူတိ လောဘဓမ္မေသု. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

430. Idha, bhāradwāja, bhikkhūti có nghĩa là Ngài nói nhắm đến chính mình, giống như trong kinh Jīvaka (Trung Bộ 2.51 v.v...) và kinh Mahāvacchagotta (Trung Bộ 2.193 v.v...). Lobhanīyesu dhammesūti có nghĩa là trong các pháp tham. Đối với hai câu còn lại cũng theo phương pháp tương tự.

၄၃၂. သဒ္ဓံ နိဝေသေတီတိ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓံ နိဝေသေတိ. ဥပသင်္ကမတီတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ပယိရုပါသတီတိ သန္တိကေ နိသီဒတိ. သောတန္တိ ပသာဒသောတံ ဩဒဟတိ. ဓမ္မန္တိ ဒေသနာဓမ္မံ သုဏာတိ. ဓာရေတီတိ ပဂုဏံ ကတွာ ဓာရေတိ. ဥပပရိက္ခတီတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ဝီမံသတိ. နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ဩလောကနံ ခမန္တိ, ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓီတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ အတ္ထော. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာ ဆန္ဒော. ဥဿဟတီတိ ဝါယမတိ. တုလေတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန တီရေတိ. ပဒဟတီတိ မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတိ. ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စန္တိ သဟဇာတနာမကာယေန စ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, ပညာယ စ ကိလေသေ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ တဒေဝ ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဿတိ.

432. Saddhaṃ nivesetīti có nghĩa là đặt niềm tin vững chắc. Upasaṅkamatīti có nghĩa là đi đến gần. Payirupāsatīti có nghĩa là ngồi gần. Sotanti có nghĩa là lắng tai tịnh tín. Dhammanti có nghĩa là nghe pháp được thuyết giảng. Dhāretīti có nghĩa là ghi nhớ sau khi đã làm cho thuần thục. Upaparikkhatīti có nghĩa là thẩm xét về mặt ý nghĩa và nguyên nhân. Nijjhānaṃ khamantīti có nghĩa là chấp nhận sự quán xét, nghĩa là (các pháp) hiện khởi như sau: “Ở đây giới được nói đến, ở đây định được nói đến.” Chandoti có nghĩa là dục muốn làm. Ussahatīti có nghĩa là cố gắng. Tuletīti có nghĩa là thẩm định bằng cách (quán xét) vô thường v.v... Padahatīti có nghĩa là tinh tấn với sự tinh tấn của đạo. Kāyena ceva paramasaccanti có nghĩa là chứng ngộ Niết-bàn bằng danh thân đồng sanh, và bằng trí tuệ, sau khi đã xuyên thủng các phiền não, vị ấy thấy (sự thật ấy) khi đang làm cho nó trở nên rõ ràng, hiển lộ.

၄၃၃. သစ္စာနုဗောဓောတိ မဂ္ဂါနုဗောဓော. သစ္စာနုပ္ပတ္တီတိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ. တေသံယေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ဒွါဒသန္နံ, ဧဝံ ဒီဃံ မဂ္ဂဝါဒံ အနုလောမေတိ, တသ္မာ နာယမတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – တေသံယေဝါတိ တေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ. ပဓာနန္တိ မဂ္ဂပဓာနံ. တဉှိ ဖလသစ္ဆိကိရိယသင်္ခါတာယ သစ္စာနုပ္ပတ္တိယာ ဗဟုကာရံ, မဂ္ဂေ အသတိ ဖလာဘာဝတောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

433. Saccānubodhoti là sự giác ngộ theo đạo. Saccānuppattīti là sự chứng ngộ quả. Tesaṃyevāti (có nghĩa là) của mười hai pháp đã được nói ở dưới, như vậy là thuận theo học thuyết dài dòng về đạo, do đó đây không phải là ý nghĩa (cần lấy). Đây là ý nghĩa ở đây – tesaṃyevāti có nghĩa là của các pháp tương ưng với đạo ấy. Padhānanti là sự tinh tấn của đạo. Thật vậy, điều đó rất hữu ích cho saccānuppatti được gọi là sự chứng ngộ quả, vì khi không có đạo thì không có quả. Ý nghĩa trong tất cả các câu nên được hiểu theo phương pháp này. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Caṅkī kết thúc.

၆. ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Phần giải thích kinh Esukārī

၄၃၇. ဧဝံ [Pg.292] မေ သုတန္တိ ဧသုကာရီသုတ္တံ. တတ္ထ ဗိလံ ဩလဂ္ဂေယျုန္တိ ကောဋ္ဌာသံ လဂ္ဂါပေယျုံ, ဣမိနာ သတ္ထဓမ္မံ နာမ ဒဿေတိ. သတ္ထဝါဟော ကိရ မဟာကန္တာရပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂေါဏေ မတေ မံသံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေသံ သတ္ထိကာနံ ‘‘ဣဒံ ခါဒိတွာ ဧတ္တကံ မူလံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ကောဋ္ဌာသံ ဩလဂ္ဂေတိ, ဂေါဏမံသံ နာမ ခါဒန္တာပိ အတ္ထိ အခါဒန္တာပိ, မူလံ ဒါတုံ သက္ကောန္တာပိ အသက္ကောန္တာပိ. သတ္ထဝါဟော ယေန မူလေန ဂေါဏော ဂဟိတော, တဿ နိက္ခမနတ္ထံ သဗ္ဗေသံ ဗလက္ကာရေန ကောဋ္ဌာသံ ဒတွာ မူလံ ဂဏှာတိ, အယံ သတ္ထဓမ္မော. ဧဝမေဝံ ဗြာဟ္မဏာပိ လောကဿ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ စတဿော ပါရိစရိယာ ပညပေန္တီတိ ဒဿေတုံ ဧဝမေဝ ခေါတိအာဒိမာဟ. ပါပိယော အဿာတိ ပါပံ အဿ. သေယျော အဿာတိ ဟိတံ အဿ. အထ ဝါ ပါပိယောတိ ပါပကော လာမကော အတ္တဘာဝေါ အဿ. သေယျောတိ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော. သေယျံသောတိ သေယျော. ဥစ္စာကုလီနတာတိ ဥစ္စာကုလီနတ္တေန သေယျော. ပါပိယံသောတိ ပါပိယော. ဥစ္စာကုလီနတာ စ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎေတိ ခတ္တိယကုလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ စ, ဥဠာရဝဏ္ဏတာ တီသု. ဝေဿောပိ ဟိ ဥဠာရဝဏ္ဏော ဟောတိ. ဥဠာရဘောဂတာ စတူသုပိ. သုဒ္ဒေါပိ ဟိ အန္တမသော စဏ္ဍာလောပိ ဥဠာရဘောဂေါ ဟောတိယေဝ.

437. Evaṃ me sutanti – đây là kinh Esukārī. Ở đây, câu: bilaṃ olaggeyyuṃ (có thể treo miếng thịt) có nghĩa là koṭṭhāsaṃ laggāpeyyuṃ (họ có thể treo phần thịt). Bằng câu này, ngài chỉ ra điều gọi là thông lệ của đoàn thương buôn. Tương truyền, khi người trưởng đoàn thương buôn đi vào vùng hoang địa rộng lớn, nếu có con bò chết giữa đường, vị ấy lấy thịt chia cho tất cả thành viên trong đoàn và treo phần thịt lên với lời nhắn: ‘Sau khi ăn thịt này, phải trả từng này tiền.’ Có những người ăn thịt bò, cũng có những người không ăn; có người có khả năng trả tiền, cũng có người không có khả năng. Người trưởng đoàn, để bù lại số tiền đã dùng để mua con bò, đã dùng sức ép chia phần thịt cho tất cả mọi người rồi thu tiền. Đây là thông lệ của đoàn thương buôn. Tương tự như vậy, để chỉ ra rằng các vị Bà-la-môn cũng không chấp nhận quy ước của thế gian mà tự mình quy định bốn loại phục vụ theo bản chất của họ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘evameva kho’. Pāpiyo assa (có thể là xấu hơn) có nghĩa là pāpaṃ assa (có thể là xấu ác). Seyyo assa (có thể là tốt hơn) có nghĩa là hitaṃ assa (có thể là lợi ích). Hoặc là, pāpiyo có nghĩa là pāpako lāmako attabhāvo assa (có thể có thân phận xấu xa, thấp kém). Seyyo có nghĩa là seṭṭho uttamo (xuất sắc, cao tột). Seyyaṃso có nghĩa là seyyo (tốt hơn). Uccākulīnatā (dòng dõi cao quý) có nghĩa là uccākulīnattena seyyo (tốt hơn vì dòng dõi cao quý). Pāpiyaṃso có nghĩa là pāpiyo (xấu hơn). Và uccākulīnatā (dòng dõi cao quý) được áp dụng cho hai giai cấp: Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn. Uḷāravaṇṇatā (danh tiếng lẫy lừng) được áp dụng cho ba giai cấp, vì người Phệ-xá cũng có danh tiếng lẫy lừng. Uḷārabhogatā (sự giàu có to lớn) được áp dụng cho cả bốn giai cấp, vì ngay cả người Thủ-đà-la, cho đến người Chiên-đà-la, cũng có thể có sự giàu có to lớn.

၄၄၀. ဘိက္ခာစရိယန္တိ ကောဋိဓနေနပိ ဟိ ဗြာဟ္မဏေန ဘိက္ခာ စရိတဗ္ဗာဝ, ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏာ အသီတိကောဋိဓနာပိ ဧကဝေလံ ဘိက္ခံ စရန္တိ. ကသ္မာ? ဒုဂ္ဂတကာလေ စရန္တာနံ ဣဒါနိ ဘိက္ခံ စရိတုံ အာရဒ္ဓါတိ ဂရဟာ န ဘဝိဿတီတိ. အတိမညမာနောတိ ယော ဘိက္ခာစရိယဝံသံ ဟရိတွာ သတ္တဇီဝကသိကမ္မဝဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, အယံ အတိမညတိ နာမ. ဂေါပေါ ဝါတိ ယထာ ဂေါပကော အတ္တနာ ရက္ခိတဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ ထေနေန္တော အကိစ္စကာရီ ဟောတိ, ဧဝန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသိတဗျာဘင်္ဂိန္တိ တိဏလာယနအသိတဉ္စေဝ ကာဇဉ္စ. အနုဿရတောတိ ယတ္ထ ဇာတော, တသ္မိံ ပေါရာဏေ မာတာပေတ္တိကေ ကုလဝံသေ အနုဿရိယမာနေတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

440. Bhikkhācariyanti (việc đi khất thực): Thật vậy, ngay cả vị Bà-la-môn có tài sản hàng chục triệu cũng nên đi khất thực. Các vị Bà-la-môn thời xưa, dù có tài sản tám mươi chục triệu, cũng đi khất thực một buổi. Tại sao? Để khi họ đi khất thực trong thời buổi khó khăn, sẽ không có lời chỉ trích rằng: ‘Bây giờ họ mới bắt đầu đi khất thực.’ Atimaññamāno (người khinh thường): Người nào từ bỏ truyền thống khất thực và sinh sống bằng các nghề như đi buôn theo đoàn, nông nghiệp, thương mại, v.v., người đó được gọi là kẻ khinh thường. Gopo vā (như người chăn bò): Giống như người chăn bò, khi trộm cắp tài sản mà mình phải trông coi, trở thành người làm điều không nên làm, ý nghĩa là như vậy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu trong tất cả các trường hợp. Asitabyābhaṅginti (liềm và đòn gánh): Chính là liềm cắt cỏ và đòn gánh. Anussaratoti (khi tưởng nhớ): Ý nghĩa là khi tưởng nhớ đến dòng dõi gia tộc của cha mẹ thời xưa, nơi mình đã sinh ra. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Esukārī đã chấm dứt.

၇. ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Phần giải về kinh Dhanañjāni

၄၄၅. ဧဝံ [Pg.293] မေ သုတန္တိ ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တံ. တတ္ထ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိန္တိ ဂိရီတိ ပဗ္ဗတော, ရာဇဂဟံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတပဗ္ဗတဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဇနပဒဿေတံ နာမံ. တဏ္ဍုလပါလိဒွါရာယာတိ ရာဇဂဟဿ ကိရ ဒွတ္တိံသမဟာဒွါရာနိ စတုသဋ္ဌိခုဒ္ဒကဒွါရာနိ, တေသု ဧကံ တဏ္ဍုလပါလိဒွါရံ နာမ, တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ရာဇာနံ နိဿာယာတိ ‘‘ဂစ္ဆ မနုဿေ အပီဠေတွာ သဿဘာဂံ ဂဏှာဟီ’’တိ ရညာ ပေသိတော ဂန္တွာ သဗ္ဗမေဝ သဿံ ဂဏှာတိ, ‘‘မာ နော, ဘန္တေ, နာသေဟီ’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ရာဇကုလေ ဝုတ္တံ မန္ဒံ, အဟံ ရညာ အာဂမနကာလေယေဝ ဧဝံ အာဏတ္တော, မာ ကန္ဒိတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ရာဇာနံ နိဿာယ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ ဝိလုမ္ပတိ. ဓညံ ယေဘုယျေန အတ္တနော ဃရံ ပဝေသေတွာ အပ္ပကံ ရာဇကုလေ ပဝေသေတိ. ကိံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ န ပီဠံ အကာသီတိ စ ဝုတ္တော – ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ဣမသ္မိံ ဝါရေ ခေတ္တာနိ မန္ဒသဿာနိ အဟေသုံ, တသ္မာ အပီဠေန္တဿ မေ ဂဏှတော န ဗဟုံ ဇာတ’’န္တိ ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ နိဿာယ ရာဇာနံ ဝိလုမ္ပတိ.

445. Evaṃ me sutanti – đây là kinh Dhanañjāni. Ở đây, dakkhiṇāgirisminti: giri có nghĩa là núi; đây là tên của một vùng ở phía nam của dãy núi bao quanh thành Rājagaha. Taṇḍulapālidvārāyāti: Tương truyền, thành Rājagaha có ba mươi hai cổng chính và sáu mươi bốn cổng phụ; trong số đó, có một cổng tên là Taṇḍulapālidvāra. Ngài nói như vậy là đề cập đến cổng đó. Rājānaṃ nissāyāti (dựa vào nhà vua): Được vua sai đi với lệnh: ‘Hãy đi thu phần lúa mà không áp bức dân chúng,’ ông ta đi và thu toàn bộ lúa. Khi dân chúng nói: ‘Thưa ngài, xin đừng hủy hoại chúng tôi,’ ông ta đáp: ‘Lúa trong kho vua còn ít, ta được vua ra lệnh như vậy ngay khi đến đây, các người đừng khóc lóc nữa.’ Cứ như thế, ông ta dựa vào nhà vua để cướp bóc các gia chủ Bà-la-môn. Ông ta mang phần lớn lúa về nhà mình, và chỉ một ít vào kho của vua. Khi được hỏi: ‘Ngươi không gây áp bức cho các gia chủ Bà-la-môn chứ?’, ông ta đáp: ‘Thưa Đại vương, đúng vậy. Lần này, các cánh đồng lúa bị thất thu, vì vậy khi con thu hoạch mà không áp bức họ, con đã không thu được nhiều.’ Cứ như thế, ông ta dựa vào các gia chủ Bà-la-môn để lừa gạt nhà vua.

၄၄၆. ပယော ပီယတန္တိ တရုဏခီရံ ပိဝတု. တာဝ ဘတ္တဿာတိ ယာဝ ခီရံ ပိဝိတွာ နိသီဒိဿထ, တာဝဒေဝ ဘတ္တဿ ကာလော ဘဝိဿတိ. ဣဓေဝ ဟိ နော ပါတရာသဘတ္တံ အာဟရိဿန္တီတိ ဒဿေတိ. မာတာပိတရောတိအာဒီသု မဟလ္လကာ မာတာပိတရော မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာနိ သုခုမာနိ ဝတ္ထာနိ မဓုရဘောဇနံ သုဂန္ဓဂန္ဓမာလာဒီနိ စ ပရိယေသိတွာ ပေါသေတဗ္ဗာ. ပုတ္တဓီတာနံ နာမကရဏမင်္ဂလာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တေန ပုတ္တဒါရော ပေါသေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ အကရိယမာနေ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

446. Payo pīyatanti (xin hãy uống sữa): có nghĩa là hãy uống sữa tươi. Tāva bhattassāti (chờ đến bữa ăn): có nghĩa là trong khi ngài ngồi đợi sau khi uống sữa, thì cũng vừa đến giờ ăn. Ngài chỉ ra rằng: ‘Họ sẽ mang bữa ăn sáng đến cho chúng ta ngay tại đây.’ Trong các câu bắt đầu bằng mātāpitaroti (cha mẹ): cha mẹ già cả cần được nuôi dưỡng bằng cách tìm kiếm cho họ những vật trải và đắp mềm mại, y phục mịn màng, thức ăn ngon ngọt, hương thơm, vòng hoa thơm, v.v. Con cái và vợ cần được nuôi dưỡng bằng cách người chồng làm tất cả các bổn phận như lễ đặt tên cho con trai con gái, v.v. Thật vậy, nếu không làm như vậy, sự chỉ trích sẽ phát sinh. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu.

၄၄၇. အဓမ္မစာရီတိ ပဉ္စ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ဝါ ဒသ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ဝါ ဣဓ အဓမ္မော နာမ. ဥပကဍ္ဎေယျုန္တိ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိကမ္မကရဏတ္ထံ တံ တံ နိရယံ ကဍ္ဎေယျုံ.

447. Adhammacārīti (người hành phi pháp): Ở đây, phi pháp (adhamma) được gọi là năm ác nghiệp (dussīlyakammāni) hoặc mười ác nghiệp. Upakaḍḍheyyunti (họ sẽ lôi kéo xuống): có nghĩa là họ sẽ lôi người ấy xuống địa ngục này hay địa ngục khác để thực hiện các hành vi như năm loại trói buộc, v.v.

၄၄၈. ဓမ္မစာရီတိ ဓမ္မိကသိဝဝိဇ္ဇာဒိကမ္မကာရီ. ပဋိက္ကမန္တီတိ ဩသရန္တိ ပရိဟာယန္တိ. အဘိက္ကမန္တီတိ အဘိသရန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ. သေယျောတိ ဝရတရံ. ဟီနေတိ နိဟီနေ လာမကေ. ကာလင်္ကတော စ သာရိပုတ္တာတိ ဣဒံ [Pg.294] ဘဂဝါ ‘‘တတြဿ ဂန္တွာ ဒေသေဟီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန ထေရမာဟ. ထေရောပိ တံခဏံယေဝ ဂန္တွာ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တတော ပဋ္ဌာယ စာတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ ကထေန္တောပိ စတုသစ္စဝိမုတ္တံ နာမ န ကထေသီတိ.

448. Dhammacārīti (người hành đúng pháp): là người làm các công việc đúng pháp như nông nghiệp, thương mại, v.v. Paṭikkamantīti (họ thụt lùi): có nghĩa là osaranti (họ đi xuống), parihāyanti (họ suy giảm). Abhikkamantīti (họ tiến lên): có nghĩa là abhisaranti (họ đi tới trước), vaḍḍhanti (họ tăng trưởng). Seyyoti (tốt hơn): có nghĩa là varataraṃ (xuất sắc hơn). Hīneti (cõi thấp kém): có nghĩa là ở cõi (Phạm thiên) thấp kém, hạ liệt. Kālaṅkato ca sāriputtāti (này Sāriputta, ông ấy đã mệnh chung): Đức Thế Tôn đã nói điều này với vị Trưởng lão với ý định rằng: ‘Hãy đến đó và thuyết giảng cho ông ấy.’ Vị Trưởng lão cũng ngay lập tức đến đó và thuyết Pháp cho vị Đại Phạm thiên. Kể từ đó, ngay cả khi nói một bài kệ bốn câu, ngài cũng không nói điều gì ngoài Tứ Thánh Đế.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Dhanañjāni đã chấm dứt.

၈. ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Phần giải về kinh Vāseṭṭha

၄၅၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝါသေဋ္ဌသုတ္တံ. တတ္ထ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဂါမဿ အဝိဒူရေ ဝနသဏ္ဍေ. စင်္ကီတိ အာဒယော ပဉ္စပိ ဇနာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပုရောဟိတာ ဧဝ. အညေ စ အဘိညာတာတိ အညေ စ ဗဟူ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏာ. တေ ကိရ ဆဋ္ဌေ ဆဋ္ဌေ မာသေ ဒွီသု ဌာနေသု သန္နိပတန္တိ. ယဒါ ဇာတိံ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ, တဒါ ပေါက္ခရသာတိဿ သန္တိကေ ဇာတိသောဓနတ္ထံ ဥက္ကဋ္ဌာယ သန္နိပတန္တိ. ယဒါ မန္တေ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ, တဒါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ သန္နိပတန္တိ. ဣမသ္မိံ ကာလေ မန္တသောဓနတ္ထံ သန္နိပတိံသု. အယမန္တရာ ကထာတိ ယံ အတ္တနော သဟာယကဘာဝါနုရူပံ ကထံ ကထေန္တာ အနုဝိစရိံသု, တဿာ ကထာယ အန္တရာ အယမညာ ကထာ ဥဒပါဒိ. သီလဝါတိ ဂုဏဝါ. ဝတ္တသမ္ပန္နောတိ အာစာရသမ္ပန္နော.

454. Evaṃ me sutanti: là kinh Vāseṭṭha. Tattha icchānaṅgalavanasaṇḍeti: trong khu rừng rậm không xa làng Icchānaṅgala. Caṅkīti ādayo pañcapi janā rañño pasenadissa kosalassa purohitā eva: Năm vị, đứng đầu là Caṅkī, đều là các vị cố vấn của vua Pasenadi xứ Kosala. Aññe ca abhiññātāti: và nhiều vị Bà-la-môn nổi tiếng khác. Te kira chaṭṭhe chaṭṭhe māse dvīsu ṭhānesu sannipatanti: Nghe nói rằng, cứ mỗi sáu tháng, họ lại tụ họp ở hai nơi. Yadā jātiṃ sodhetukāmā honti, tadā pokkharasātissa santike jātisodhanatthaṃ ukkaṭṭhāya sannipatanti: Khi họ muốn thanh lọc dòng dõi, họ tụ họp tại Ukkaṭṭhā, ở chỗ của Pokkharasāti, để thanh lọc dòng dõi. Yadā mante sodhetukāmā honti, tadā icchānaṅgale sannipatanti: Khi họ muốn thanh lọc các câu thần chú, họ tụ họp tại Icchānaṅgala. Imasmiṃ kāle mantasodhanatthaṃ sannipatiṃsu: Vào thời điểm này, họ đã tụ họp để thanh lọc các câu thần chú. Ayamantarā kathāti: trong khi họ đang đi lại và trò chuyện những câu chuyện phù hợp với tình bạn của mình, giữa cuộc trò chuyện đó, một cuộc trò chuyện khác đã nảy sinh. Sīlavāti: là người có đức hạnh. Vattasampannoti: là người có đầy đủ hạnh kiểm.

၄၅၅. အနုညာတပဋိညာတာတိ သိက္ခိတာ တုမှေတိ ဧဝံ အာစရိယေဟိ အနုညာတာ, အာမ အာစရိယ သိက္ခိတမှာတိ ဧဝံ သယဉ္စ ပဋိညာတာ. အသ္မာတိ ဘဝါမ. အဟံ ပေါက္ခရသာတိဿ, တာရုက္ခဿာယံ မာဏဝေါတိ အဟံ ပေါက္ခရသာတိဿ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသီ အဂ္ဂသိဿော, အယံ တာရုက္ခဿာတိ ဒီပေတိ.

455. Anuññātapaṭiññātāti: được các vị thầy cho phép rằng: ‘Các con đã học xong,’ và tự mình cũng thừa nhận rằng: ‘Vâng, thưa thầy, chúng con đã học xong.’ Asmāti: chúng tôi là. Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavoti: câu này giải thích rằng: ‘Tôi là đệ tử lớn, là đệ tử hàng đầu của Pokkharasāti, còn vị này là của Tārukkha.’

တေဝိဇ္ဇာနန္တိ တိဝေဒါနံ ဗြာဟ္မဏာနံ. ယဒက္ခာတန္တိ ယံ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ ဧကံ ပဒမ္ပိ အက္ခာတံ. တတြ ကေဝလိနောသ္မသေတိ တံ သကလံ ဇာနနတော တတ္ထ နိဋ္ဌာဂတမှာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ ကေဝလိဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ပဒကသ္မာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇပ္ပေ အာစရိယသာဒိသာတိ ကထနဋ္ဌာနေ မယံ အာစရိယသဒိသာယေဝ.

Tevijjānanti: của các vị Bà-la-môn thông suốt ba tập Vệ-đà. Yadakkhātanti: bất cứ một từ nào được giảng dạy, cả về nghĩa lý lẫn văn tự. Tatra kevalinosmaseti: có nghĩa là, vì biết tất cả điều đó, chúng tôi đã đạt đến sự hoàn mãn trong đó. Idāni taṃ kevalibhāvaṃ āvikaronto padakasmātiādimāha: Bây giờ, để làm rõ trạng thái toàn tri đó, ông nói câu bắt đầu bằng ‘padakasmā’. Tattha jappe ācariyasādisāti: về phương diện giảng dạy, chúng tôi giống như các vị thầy.

ကမ္မုနာတိ [Pg.295] ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မုနာ. အယဉှိ ပုဗ္ဗေ သတ္တဝိဓံ ကာယဝစီကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ယတော ခေါ, ဘော, သီလဝါ ဟောတီ’’တိ အာဟ, တိဝိဓံ မနောကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ဝတ္တသမ္ပန္နော’’တိ. တေန သမန္နာဂတော ဟိ အာစာရသမ္ပန္နော ဟောတိ. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တဘာဝေန ဘဂဝန္တံ အာလပတိ.

Kammunāti: bằng nghiệp của mười thiện nghiệp đạo. Vị này trước đây đã nói ‘yato kho, bho, sīlavā hotī’ nhắm đến bảy loại thân nghiệp và khẩu nghiệp, và nói ‘vattasampanno’ nhắm đến ba loại ý nghiệp. Vì người nào có đầy đủ (ý nghiệp) đó thì được gọi là người có đầy đủ hạnh kiểm. Cakkhumāti: ông gọi Đức Thế Tôn là người có mắt, với ý nghĩa là người có năm loại mắt (ngũ nhãn).

ခယာတီတန္တိ ဦနဘာဝံ အတီတံ, ပရိပုဏ္ဏန္တိ အတ္ထော. ပေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ. နမဿန္တီတိ နမော ကရောန္တိ.

Khayātītanti: đã vượt qua sự thiếu sót, có nghĩa là hoàn hảo. Peccāti: sau khi đến gần. Namassantīti: họ thực hiện sự đảnh lễ.

စက္ခုံ လောကေ သမုပ္ပန္နန္တိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေ လောကေ တံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ လောကဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထဒဿနေန စက္ခု ဟုတွာ သမုပ္ပန္နံ.

Cakkhuṃ loke samuppannanti: trong thế gian bị bóng tối vô minh bao phủ, Ngài đã xua tan bóng tối đó, trở thành con mắt cho thế gian bằng cách cho thấy các lợi ích như lợi ích trong hiện tại, và đã xuất hiện.

၄၅၆. ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌေန ထောမေတွာ ယာစိတော ဘဂဝါ ဒွေပိ ဇနေ သင်္ဂဏှန္တော တေသံ ဝေါ အဟံ ဗျက္ခိဿန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗျက္ခိဿန္တိ ဗျာကရိဿာမိ. အနုပုဗ္ဗန္တိ တိဋ္ဌတု တာဝ ဗြာဟ္မဏစိန္တာ, တိဏရုက္ခကီဋပဋင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ အနုပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိဿာမီတိ အတ္ထော. ဇာတိဝိဘင်္ဂန္တိ ဇာတိဝိတ္ထာရံ. အညမညာ ဟိ ဇာတိယောတိ တေသံ တေသဉှိ ပါဏာနံ ဇာတိယော အညမညာ နာနပ္ပကာရာတိ အတ္ထော.

456. Sau khi được Vāseṭṭha tán thán và thỉnh cầu như vậy, Đức Thế Tôn, vì muốn nhiếp độ cả hai người, đã nói câu bắt đầu bằng ‘tesaṃ vo ahaṃ byakkhissāmi’. Tattha byakkhissanti: Ta sẽ giải thích. Anupubbanti: có nghĩa là, hãy tạm gác lại suy nghĩ của các Bà-la-môn, Ta sẽ giảng giải theo thứ tự, bắt đầu từ cỏ, cây, côn trùng, bướm đêm. Jātivibhaṅganti: sự phân tích chi tiết về các loài. Aññamaññā hi jātiyoti: có nghĩa là, vì các loài của những chúng sinh ấy khác nhau, có nhiều loại khác nhau.

တိဏရုက္ခေတိ အနုပါဒိန္နကဇာတိံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဥပါဒိန္နကဇာတိံ ကထေဿာမိ, ဧဝံ တဿ ဇာတိဘေဒေါ ပါကဋော ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အနုပါဒိန္နကံ ဗီဇနာနတာယ နာနံ, ဥပါဒိန္နံ ကမ္မနာနတာယာတိ? ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိတော အာမ န ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဉှိ ယောနိယံ ခိပတိ. ယောနိသိဒ္ဓါ ဣမေ သတ္တာ နာနာဝဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ. တိဏရုက္ခေတိ ဧတ္ထ အန္တောဖေဂ္ဂူ ဗဟိသာရာ အန္တမသော တာလနာဠိကေရာဒယောပိ တိဏာနေဝ, အန္တောသာရာ ပန ဗဟိဖေဂ္ဂူ သဗ္ဗေ ရုက္ခာ နာမ. န စာပိ ပဋိဇာနရေတိ မယံ တိဏာ မယံ ရုက္ခာတိ ဝါ, အဟံ တိဏံ, အဟံ ရုက္ခောတိ ဝါ ဧဝံ န ဇာနန္တိ. လိင်္ဂံ ဇာတိမယန္တိ အဇာနန္တာနမ္ပိ စ တေသံ ဇာတိမယမေဝ သဏ္ဌာနံ အတ္တနော မူလဘူတတိဏာဒိသဒိသမေဝ ဟောတိ. ကိံ ကာရဏာ? အညမညာ ဟိ ဇာတိယော. ယသ္မာ အညာ တိဏဇာတိ, အညာ ရုက္ခဇာတိ. တိဏေသုပိ အညာ တာလဇာတိ, အညာ နာဠိကေရဇာတိ, ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ ဇာတိဝသေန နာနာ [Pg.296] ဟောတိ, တံ အတ္တနော ပဋိညံ ပရေသံ ဝါ ဥပဒေသံ ဝိနာပိ အညဇာတိတော ဝိသေသေန ဂယှတိ. ယဒိ စ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ, သောပိ အတ္တနော ပဋိညံ ပရေသံ ဝါ ဥပဒေသံ ဝိနာ ခတ္တိယတော ဝေဿတော သုဒ္ဒတော ဝါ ဝိသေသေန ဂယှေယျ, န စ ဂယှတိ. တသ္မာ န ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏောတိ. ပရတော ပန ‘‘ယထာ ဧတာသု ဇာတီသူ’’တိ ဂါထာယ ဧတမတ္ထံ ဝစီဘေဒေနေဝ အာဝိကရိဿတိ.

Tiṇarukkheti: (Đức Phật nghĩ) ‘Sau khi nói về loài vô chấp thủ, Ta sẽ nói về loài có chấp thủ, như vậy sự khác biệt về loài sẽ trở nên rõ ràng đối với anh ta,’ và Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Trưởng lão Mahāsīva, khi được hỏi: ‘Thưa ngài, có phải loài vô chấp thủ khác nhau do sự khác nhau của hạt giống, và loài có chấp thủ khác nhau do sự khác nhau của nghiệp không? Nói như vậy có đúng không?’ đã trả lời: ‘Đúng vậy, không đúng (khi nói khác đi). Vì nghiệp ném (chúng sinh) vào các loài. Những chúng sinh này, được xác định bởi loài, có những đặc điểm khác nhau.’ Tiṇarukkheti: ở đây, những cây có lõi rỗng bên trong và lõi cứng bên ngoài, cho đến cả cây cọ, cây dừa, v.v., đều là cỏ; còn tất cả những cây có lõi cứng bên trong và lõi rỗng bên ngoài thì được gọi là cây. Na cāpi paṭijānareti: chúng không biết rằng: ‘chúng tôi là cỏ, chúng tôi là cây,’ hay ‘tôi là cỏ, tôi là cây.’ Liṅgaṃ jātimayanti: ngay cả khi chúng không biết, hình dạng của chúng, vốn được tạo ra bởi loài, cũng giống như cỏ cây gốc của chúng. Tại sao? Vì các loài khác nhau. Vì loài cỏ là một, loài cây là một. Ngay cả trong các loài cỏ, loài cọ là một, loài dừa là một, cần phải giải thích chi tiết như vậy. Qua điều này, Ngài chỉ ra rằng: cái gì khác nhau do loài, thì cái đó được nhận biết một cách đặc biệt so với loài khác mà không cần đến sự tự nhận của nó hay sự chỉ dạy của người khác. Và nếu một người là Bà-la-môn do dòng dõi, thì người đó cũng phải được nhận biết một cách đặc biệt so với giai cấp Sát-đế-lỵ, Phệ-xá, hay Thủ-đà-la mà không cần đến sự tự nhận của anh ta hay sự chỉ dạy của người khác, nhưng điều đó không xảy ra. Do đó, một người không phải là Bà-la-môn do dòng dõi. Về sau, trong bài kệ ‘yathā etāsu jātīsū’, Ngài sẽ làm rõ ý nghĩa này bằng chính lời nói của mình.

ဧဝံ အနုပါဒိန္နကေသု ဇာတိံ ဒဿေတွာ ဥပါဒိန္နကေသု ဒဿေန္တော တတော ကီဋေတိအာဒိမာဟ. ယာဝ ကုန္ထကိပိလ္လိကေတိ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ပရိယန္တံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယေ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေ ပဋင်္ဂါ နာမ. အညမညာ ဟိ ဇာတိယောတိ တေသမ္ပိ နီလရတ္တာဒိဝဏ္ဏဝသေန ဇာတိယော နာနပ္ပကာရာဝ ဟောန္တိ.

Sau khi chỉ ra các loài trong nhóm vô chấp thủ như vậy, để chỉ ra (các loài) trong nhóm có chấp thủ, Ngài nói câu bắt đầu bằng ‘tato kīṭe’. Yāva kunthakipilliketi: có nghĩa là cho đến các loài côn trùng và kiến. Ở đây, những loài bay nhảy được gọi là paṭaṅgā. Aññamaññā hi jātiyoti: các loài của chúng cũng có nhiều loại khác nhau, tùy theo màu sắc xanh, đỏ, v.v.

ခုဒ္ဒကေတိ ကာဠကာဒယော. မဟလ္လကေတိ သသဗိဠာရာဒယော.

Khuddaketi: các loài như sóc đen, v.v. Mahallaketi: các loài như thỏ, mèo, v.v.

ပါဒူဒရေတိ ဥဒရပါဒေ, ဥဒရံယေဝ နေသံ ပါဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒီဃပိဋ္ဌိကေတိ သပ္ပာနဉှိ သီသတော ယာဝ နင်္ဂုဋ္ဌာ ပိဋ္ဌိယေဝ ဟောတိ, တေန တေ ‘‘ဒီဃပိဋ္ဌိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

Pādūdareti: loài có chân là bụng, tức là bụng của chúng chính là chân. Dīghapiṭṭhiketi: đối với loài rắn, từ đầu đến đuôi chỉ có lưng, do đó chúng được gọi là ‘dīghapiṭṭhikā’ (loài lưng dài).

ဥဒကေတိ ဩဒကေ, ဥဒကမှိ ဇာတေ.

Udaketi: trong nước, (tức là) những loài sinh ra trong nước.

ပက္ခီတိ သကုဏေ. တေ ဟိ ပတ္တေဟိ ယန္တီတိ ပတ္တယာနာ, ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝိဟင်္ဂမာ.

Pakkhīti: loài chim. Vì chúng đi bằng cánh, nên được gọi là pattayānā; vì chúng đi trên không, nên được gọi là vihaṅgamā.

ဧဝံ ထလဇလာကာသဂေါစရာနံ ပါဏာနံ ဇာတိဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေနာဓိပ္ပာယေန တံ ဒဿေတိ, တံ အာဝိကရောန္တော ယထာ ဧတာသူတိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော သင်္ခေပေန ဝုတ္တောဝ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သယမေဝ ဒဿေန္တော န ကေသေဟီတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ ယောဇနာ – ယံ ဝုတ္တံ ‘‘နတ္ထိ မနုဿေသု လိင်္ဂဇာတိမယံ ပုထူ’’တိ, တံ ဧဝံ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ? န ကေသေဟီတိ. န ဟိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏာနံ ဧဒိသာ ကေသာ ဟောန္တိ, ခတ္တိယာနံ ဧဒိသာ’’တိ နိယမော အတ္ထိ ယထာ ဟတ္ထိအဿမိဂါဒီနန္တိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

Sau khi đã chỉ ra sự khác biệt về loài của các chúng sanh sống trên cạn, dưới nước, và trên hư không, bây giờ, để làm rõ ý định mà Ngài đã chỉ ra điều ấy, Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng 'yathā etāsu'. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói một cách tóm tắt. Nhưng để trình bày chi tiết những gì cần phải nói ở đây, chính Ngài đã nói lên những lời bắt đầu bằng 'na kesehi'. Ở đây, cách giải thích là như vầy: điều đã được nói rằng: "Ở loài người, không có sự khác biệt về đặc điểm do dòng dõi sanh ra", nên được hiểu là không có như sau. Như thế nào? "Không phải do tóc". Thật vậy, không có quy luật rằng: "Bà-la-môn có loại tóc như thế này, Sát-đế-lỵ có loại tóc như thế kia", giống như trường hợp của loài voi, ngựa, nai, v.v. Tất cả nên được áp dụng theo phương pháp này.

လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ နေဝ, ယထာ အညာသု ဇာတိသူတိ ဣဒံ ပန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿာယံ ယောဇနာ – ဧဝံ ယသ္မာ ဣမေဟိ [Pg.297] ကေသာဒီဟိ နတ္ထိ မနုဿေသု လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ ပုထု, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဗြာဟ္မဏာဒိဘေဒေသု မနုဿေသု လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ နေဝ, ယထာ အညာသု ဇာတိသူ’’တိ.

Còn câu: "Đặc điểm do dòng dõi sanh ra không hề có, như ở các loài khác", nên được hiểu là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói. Cách giải thích của nó là như vầy: Như vậy, bởi vì do tóc v.v. này, ở loài người không có sự khác biệt về đặc điểm do dòng dõi sanh ra, cho nên, điều này nên được hiểu rằng: "Ở loài người, với các sự phân biệt như Bà-la-môn v.v., đặc điểm do dòng dõi sanh ra không hề có, như ở các loài khác".

၄၅၇. ဣဒါနိ ဧဝံ ဇာတိဘေဒေ အသတိပိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော’’တိ ဣဒံ နာနတ္တံ ယထာ ဇာတံ, တံ ဒဿေတုံ ပစ္စတ္တန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဝေါကာရန္တိ နာနတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ဟိ တိရစ္ဆာနာနံ ယောနိသိဒ္ဓမေဝ ကေသာဒိသဏ္ဌာနေန နာနတ္တံ, တထာ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ အတ္တနော အတ္တနော သရီရေ တံ နတ္ထိ. ဧဝံ သန္တေပိ ယဒေတံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော’’တိ ဝေါကာရံ, တံ ဝေါကာရဉ္စ မနုဿေသု သမညာယ ပဝုစ္စတိ, ဝေါဟာရမတ္တေနေဝ ပဝုစ္စတီတိ.

457. Bây giờ, dù cho sự khác biệt về dòng dõi không có như vậy, để chỉ ra sự khác biệt "Bà-la-môn", "Sát-đế-lỵ" này đã sanh khởi như thế nào, Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng 'paccattaṃ'. Ở đó, 'vokāra' có nghĩa là sự khác biệt. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: giống như ở các loài bàng sanh, sự khác biệt về hình dạng như tóc v.v. vốn có từ khi sanh ra, cũng vậy, ở Bà-la-môn v.v., điều đó không có trên thân thể của mỗi người. Dù là như vậy, sự khác biệt "Bà-la-môn", "Sát-đế-lỵ" này, sự khác biệt ấy ở loài người được gọi theo danh xưng, chỉ được gọi theo cách dùng thông thường mà thôi.

ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ဘာရဒွါဇဿ ဝါဒံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဣဒါနိ ယဒိ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ, အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နောပိ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပန ပေါရာဏာ ဗြာဟ္မဏာ တဿ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ န ဣစ္ဆန္တိ, လောကေ စ အညေပိ ပဏ္ဍိတမနုဿာ, တသ္မာ ဝါသေဋ္ဌဿ ဝါဒံ ပဂ္ဂဏှန္တော ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသူတိ အဋ္ဌ ဂါထာ အာဟ. တတ္ထ ဂေါရက္ခန္တိ ခေတ္တရက္ခံ, ကသိကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါတိ ဟိ ပထဝိယာ နာမံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ပုထုသိပ္ပေနာတိ တန္တဝါယကမ္မာဒိနာနာသိပ္ပေန. ဝေါဟာရန္တိ ဝဏိဇ္ဇံ. ပရပေဿေနာတိ ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကမ္မေန. ဣဿတ္ထန္တိ အာဝုဓဇီဝိကံ, ဥသုဉ္စ သတ္တိံ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပေါရောဟိစ္စေနာတိ ပုရောဟိတကမ္မေန.

Với chừng ấy lời, Đức Thế Tôn, sau khi bác bỏ quan điểm của Bhāradvāja, bây giờ (Ngài lập luận rằng): nếu một người là Bà-la-môn do dòng dõi, thì ngay cả người có sinh kế, giới hạnh, và tư cách bại hoại cũng sẽ là Bà-la-môn. Nhưng vì các Bà-la-môn xưa không chấp nhận người ấy là Bà-la-môn, và cả những người có trí khác ở trên đời cũng vậy, cho nên, để tán thành quan điểm của Vāseṭṭha, Ngài đã nói tám câu kệ bắt đầu bằng 'yo hi koci manussesu'. Ở đó, 'gorakkhaṃ' là việc canh giữ ruộng, có nghĩa là nghề nông. Vì 'go' là một tên gọi của đất, cho nên Ngài nói như vậy. Bằng 'puthusippena' có nghĩa là bằng nhiều nghề thủ công khác nhau như dệt vải v.v. Bằng 'vohāraṃ' có nghĩa là buôn bán. Bằng 'parapessena' có nghĩa là bằng việc phục vụ người khác. Bằng 'issatthaṃ' có nghĩa là sống bằng binh khí; có nghĩa là bằng cung và giáo. Bằng 'porohiccena' có nghĩa là bằng nghề tư tế.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏသမယေန စ လောကဝေါဟာရေန စ အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝံ သာဓေတွာ ဧဝံ သန္တေ န ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော, ဂုဏေဟိ ပန ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ဇာတော ယော ဂုဏဝါ, သော ဗြာဟ္မဏော, အယမေတ္ထ ဉာယောတိ ဧဝမေတံ ဉာယံ အတ္ထတော အာပါဒေတွာ ဣဒါနိ နံ ဝစီဘေဒေန ပကာသေန္တော န စာဟံ ဗြာဟ္မဏန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – အဟဉှိ ယွာယံ စတုန္နံ ယောနီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဇာတော, တတြာပိ ဝိသေသေန ယော ဗြာဟ္မဏဿ သံဝဏ္ဏိတာယ မာတရိ သမ္ဘူတော, တံ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ, ယာ စာယံ ဥဘတော သုဇာတောတိအာဒိနာ နယေန ဗြာဟ္မဏေဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိသုဒ္ဓဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတာ ယောနိ ဝုတ္တာ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ ဣမိနာ [Pg.298] စ မာတိသမ္ပတ္တိ, တတောပိ ဇာတသမ္ဘူတတ္တာ ယောနိဇော မတ္တိသမ္ဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ, တံ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ ဣမိနာ စ ယောနိဇမတ္တိသမ္ဘဝမတ္တေန န ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ, ဘော ဘောတိ, ဝစနမတ္တေန အညေဟိ သကိဉ္စနေဟိ ဝိသိဋ္ဌတ္တာ ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ, သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော သပလိဗောဓော. ယော ပနာယံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဇာတောပိ ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန အကိဉ္စနော, သဗ္ဗဂဟဏပဋိနိဿဂ္ဂေန အနာဒါနော, အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဗာဟိတပါပေါတိ.

Như vậy, sau khi đã chứng minh rằng người có sinh kế, giới hạnh, và tư cách bại hoại không phải là Bà-la-môn, cả theo quan điểm của Bà-la-môn lẫn theo cách dùng thông thường của thế gian, khi như vậy, người ta không phải là Bà-la-môn do dòng dõi, mà là Bà-la-môn do phẩm hạnh. Do đó, bất cứ ai sanh ra trong bất kỳ gia tộc nào, nếu có phẩm hạnh, người ấy là Bà-la-môn. Đây là lý lẽ ở đây. Sau khi đã xác lập lý lẽ này về mặt ý nghĩa, bây giờ, để công bố nó bằng lời nói, Ngài đã nói những lời bắt đầu bằng 'na cāhaṃ brāhmaṇaṃ'. Ý nghĩa của nó là: Ta không gọi là Bà-la-môn một người nào đó, dù sanh ra trong bất kỳ gia tộc nào trong bốn giai cấp, và trong đó, đặc biệt là người sanh ra từ người mẹ được các Bà-la-môn ca tụng, kẻ sanh từ bào thai, sanh từ mẹ. Ta không gọi là Bà-la-môn chỉ vì sanh từ bào thai, sanh từ mẹ như vậy. Tại sao? Bởi vì, nếu người ấy có chướng ngại, có ràng buộc, người ấy được gọi là 'bhovādi' (người nói 'bho') do sự khác biệt với những người có chướng ngại khác chỉ bằng lời nói 'thưa ngài, thưa bà'. Nhưng người nào, dù sanh ra ở bất cứ đâu, là người vô ngại do không có chướng ngại như tham ái v.v., là người không chấp thủ do đã từ bỏ mọi sự chấp thủ, người vô ngại, không chấp thủ ấy, Ta gọi là Bà-la-môn. Tại sao? Bởi vì người ấy đã loại trừ các điều ác.

၄၅၈. ကိဉ္စဘိယျော သဗ္ဗသံယောဇနံ ဆေတွာတိအာဒိ သတ္တဝီသတိ ဂါထာ. တတ္ထ သဗ္ဗသံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓသံယောဇနံ. န ပရိတဿတီတိ တဏှာပရိတဿနာယ န ပရိတဿတိ. သင်္ဂါတိဂန္တိ ရာဂသင်္ဂါဒယော အတိက္ကန္တံ. ဝိသံယုတ္တန္တိ စတူဟိ ယောနီဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝါ ဝိသံယုတ္တံ.

458. Hơn nữa, có hai mươi bảy câu kệ bắt đầu bằng 'sabbasaṃyojanaṃ chetvā'. Ở đó, 'sabbasaṃyojanaṃ' là mười loại kiết sử. 'Na paritassati' có nghĩa là không run sợ vì sự run sợ của ái dục. 'Saṅgātigaṃ' là người đã vượt qua các sự dính mắc như tham ái v.v. 'Visaṃyuttaṃ' là người không bị ràng buộc bởi bốn giai cấp hoặc bởi tất cả các phiền não.

နဒ္ဓိန္တိ ဥပနာဟံ. ဝရတ္တန္တိ တဏှံ. သန္ဒာနန္တိ ယုတ္တပါသံ, ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. သဟနုက္ကမန္တိ အနုက္ကမော ဝုစ္စတိ ပါသေ ပဝေသနဂဏ္ဌိ, ဒိဋ္ဌာနုသယဿေတံ နာမံ. ဥက္ခိတ္တပလိဃန္တိ ဧတ္ထ ပလိဃောတိ အဝိဇ္ဇာ. ဗုဒ္ဓန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓံ. တိတိက္ခတီတိ ခမတိ.

'Naddhiṃ' là sự phẫn uất. 'Varattaṃ' là ái dục. 'Sandānaṃ' là sợi dây thừng có ách, đây là một tên gọi khác của tà kiến ám ảnh. 'Sahanukkamaṃ': 'anukkama' được gọi là cái chốt để luồn vào vòng dây; đây là tên gọi của tà kiến tùy miên. Trong 'ukkhittapalighaṃ', 'paligha' là vô minh. 'Buddhaṃ' là người đã giác ngộ Tứ diệu đế. 'Titikkhati' là kham nhẫn.

ခန္တိဗလန္တိ အဓိဝါသနခန္တိဗလံ. သာ ပန သကိံ ဥပ္ပန္နာ ဗလာနီကံ နာမ န ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပန္နာ ပန ဟောတိ. တဿာ အတ္ထိတာယ ဗလာနီကံ.

'Khantibalaṃ' là sức mạnh của sự kham nhẫn, sức mạnh của sự chịu đựng. Nhưng khi nó sanh khởi một lần, nó không được gọi là 'balānīkaṃ'; nhưng khi nó sanh khởi nhiều lần, nó trở thành như vậy. Do sự hiện hữu của nó (sự sanh khởi nhiều lần), nó được gọi là 'balānīkaṃ'.

ဝတဝန္တန္တိ ဓုတင်္ဂဝန္တံ. သီလဝန္တန္တိ ဂုဏဝန္တံ. အနုဿဒန္တိ ရာဂါဒိဥဿဒဝိရဟိတံ. ‘‘အနုဿုတ’’န္တိပိ ပါဌော, အနဝဿုတန္တိ အတ္ထော. ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ.

'Vatavantaṃ' là người có các hạnh đầu-đà. 'Sīlavantaṃ' là người có phẩm hạnh. 'Anussadaṃ' là người không có sự nổi trội của tham ái v.v. Cũng có bản đọc là 'anussutaṃ', có nghĩa là không bị thấm ướt (bởi phiền não). 'Dantaṃ' là người đã được điều phục.

န လိမ္ပတီတိ န အလ္လီယတိ. ကာမေသူတိ ကိလေသကာမဝတ္ထုကာမေသု.

'Na limpati' có nghĩa là không dính mắc. 'Kāmesu' có nghĩa là trong các dục phiền não và dục cảnh.

ဒုက္ခဿ ပဇာနာတိ, ဣဓေဝ ခယန္တိ ဧတ္ထ အရဟတ္တဖလံ ဒုက္ခက္ခယောတိ အဓိပ္ပေတံ. ပဇာနာတီတိ အဓိဂမဝသေန ဇာနာတိ. ပန္နဘာရန္တိ ဩဟိတဘာရံ, ခန္ဓကိလေသအဘိသင်္ခါရကာမဂုဏဘာရေ ဩတာရေတွာ ဌိတံ. ဝိသံယုတ္တပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

Trong câu 'dukkhassa pajānāti, idheva khayaṃ', A-la-hán quả được hiểu là sự đoạn tận của khổ. 'Pajānāti' có nghĩa là biết thông qua sự chứng đắc. 'Pannabhāraṃ' là người đã đặt gánh nặng xuống, người đứng vững sau khi đã hạ xuống các gánh nặng: uẩn, phiền não, hành, và dục. Từ 'visaṃyutta' có ý nghĩa như đã nói.

ဂမ္ဘီရပညန္တိ ဂမ္ဘီရေသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တပညံ. မေဓာဝိန္တိ ပကတိပညာယ ပညဝန္တံ.

Gambhīrapaññanti (người có trí tuệ sâu sắc) là người có trí tuệ phát sanh trong các đối tượng sâu sắc. Medhāvinti (người có trí tuệ) là người có trí tuệ bằng trí tuệ thông thường.

အနာဂါရေဟိ [Pg.299] စူဘယန္တိ အနာဂါရေဟိ စ ဝိသံသဋ္ဌံ ဥဘယဉ္စ, ဒွီဟိပိ စေတေဟိ ဝိသံသဋ္ဌမေဝါတိ အတ္ထော. အနောကသာရိန္တိ ဩကံ ဝုစ္စတိ ပဉ္စကာမဂုဏာလယော, တံ အနလ္လီယမာနန္တိ အတ္ထော. အပ္ပိစ္ဆန္တိ အနိစ္ဆံ.

Anāgārehi cūbhayanti (với người xuất gia và cả hai) có nghĩa là: không giao du với người xuất gia và cả hai (người tại gia và xuất gia). Quả thật, vị ấy không giao du với cả hai hạng người này, đây là ý nghĩa. Anokasārinti (người không nương náu) có nghĩa là: okaṃ (nơi nương náu) được gọi là trú xứ của năm dục trưởng dưỡng; (người không nương náu) là người không dính mắc vào đó, đây là ý nghĩa. Appicchanti (người ít mong muốn) là người không có ham muốn.

တသေသူတိ သတဏှေသု. ထာဝရေသူတိ နိတ္တဏှေသု.

Tasesūti (trong các chúng sanh run sợ) là trong các chúng sanh còn ái dục. Thāvaresūti (trong các chúng sanh vững vàng) là trong các chúng sanh đã hết ái dục.

အတ္တဒဏ္ဍေသူတိ ဂဟိတဒဏ္ဍေသု. နိဗ္ဗုတန္တိ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတံ. သာဒါနေသူတိ သဥပါဒါနေသု.

Attadaṇḍesūti (trong những kẻ cầm trượng) là trong những kẻ cầm gậy trượng. Nibbutanti (người tịch tịnh) là người đã tịch tịnh nhờ sự tịch diệt của phiền não. Sādānesūti (trong những kẻ còn chấp thủ) là trong những chúng sanh còn có thủ.

ဩဟိတောတိ ပတိတော.

Ohitoti (đã đặt xuống) là đã được loại bỏ.

၄၅၉. အကက္ကသန္တိ နိဒ္ဒေါသံ. သဒေါသော ဟိ ရုက္ခောပိ သကက္ကသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိညာပနိန္တိ အတ္ထဝိညာပနိကံ. သစ္စန္တိ အဝိသံဝါဒိကံ. ဥဒီရယေတိ ဘဏတိ. ယာယ နာဘိသဇ္ဇေတိ ယာယ ဂိရာယ ပရဿ သဇ္ဇနံ ဝါ လဂ္ဂနံ ဝါ န ကရောတိ, တာဒိသံ အဖရုသံ ဂိရံ ဘာသတီတိ အတ္ထော.

459. Akakkasanti (không thô cứng) là lời nói không có lỗi. Quả thật, ngay cả cây cối có khuyết điểm cũng được gọi là sakakkaso (thô cứng). Viññāpaninti (làm cho hiểu) là lời nói làm cho hiểu rõ ý nghĩa. Saccanti (sự thật) là lời nói không sai lệch. Udīrayeti (nên nói ra) là nói. Yāya nābhisajjeti (lời nói không gây dính mắc) có nghĩa là: nói lời nói không thô bạo, loại lời nói mà không tạo ra sự dính mắc hay bám víu cho người khác, đây là ý nghĩa.

ဒီဃန္တိ သုတ္တာရုဠှဘဏ္ဍံ. ရဿန္တိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘဏ္ဍံ. အဏုန္တိ ခုဒ္ဒကံ. ထူလန္တိ မဟန္တံ. သုဘာသုဘန္တိ သုန္ဒရာသုန္ဒရံ. ဒီဃဘဏ္ဍဉှိ အပ္ပဂ္ဃမ္ပိ ဟောတိ မဟဂ္ဃမ္ပိ. ရဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဧတ္တာဝတာ န သဗ္ဗံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ, ‘‘သုဘာသုဘ’’န္တိ ဣမိနာ ပန ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဟောတိ.

Dīghanti (dài) là vật được buộc bằng dây. Rassanti (ngắn) là vật để rời rạc. Aṇunti (nhỏ) là vật nhỏ. Thūlanti (to) là vật lớn. Subhāsubhanti (tốt xấu) là vật đẹp và không đẹp. Quả thật, vật dài có thể có giá trị ít hoặc có giá trị nhiều. Đối với các vật ngắn v.v... cũng theo phương pháp này. Với chừng ấy (dài, ngắn, nhỏ, to) thì chưa bao gồm tất cả, nhưng với từ “subhāsubha” này thì tất cả đều được bao gồm.

နိရာသယန္တိ နိတ္တဏှံ.

Nirāsayanti (không còn hy vọng) là người không còn ái dục.

အာလယာတိ တဏှာလယာ. အညာယာတိ ဇာနိတွာ. အမတောဂဓန္တိ အမတဗ္ဘန္တရံ. အနုပ္ပတ္တန္တိ အနုပဝိဋ္ဌံ.

Ālayāti (những dính mắc) là những dính mắc do ái dục. Aññāyāti (sau khi biết) là sau khi đã biết. Amatogadhanti (đã đi vào bất tử) là vào bên trong của bất tử (Niết-bàn). Anuppattanti (đã đạt đến) là đã đi vào.

ဥဘော သင်္ဂန္တိ ဥဘယမ္ပေတံ သင်္ဂံ. ပုညဉှိ သဂ္ဂေ လဂ္ဂါပေတိ, အပုညံ အပါယေ, တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ သင်္ဂန္တိ အာဟ. ဥပစ္စဂါတိ အတီတော.

Ubho saṅganti (cả hai sự dính mắc) là cả hai sự dính mắc này. Quả thật, phước làm cho dính mắc ở cõi trời, tội làm cho dính mắc ở cõi khổ, vì vậy đã nói rằng cả hai đều là sự dính mắc. Upaccagāti (đã vượt qua) là đã đi qua.

အနာဝိလန္တိ အာဝိလကရဏကိလေသဝိရဟိတံ. နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏန္တိ ပရိက္ခီဏနန္ဒိံ ပရိက္ခီဏဘဝံ.

Anāvilanti (không vẩn đục) là người không còn phiền não làm cho vẩn đục. Nandībhavaparikkhīṇanti (người đã đoạn tận hỷ và hữu) là người đã đoạn tận hỷ (ái dục), đã đoạn tận hữu.

‘‘ယော ဣမ’’န္တိ ဂါထာယ အဝိဇ္ဇာယေဝ ဝိသံဝါဒကဋ္ဌေန ပလိပထော, မဟာဝိဒုဂ္ဂတာယ ဒုဂ္ဂံ, သံသရဏဋ္ဌေန သံသာရော, မောဟနဋ္ဌေန မောဟောတိ ဝုတ္တော. တိဏ္ဏောတိ စတုရောဃတိဏ္ဏော. ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော. ဈာယီတိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန ဈာယီ. အနေဇောတိ နိတ္တဏှော. အနုပါဒါယ [Pg.300] နိဗ္ဗုတောတိ ကိဉ္စိ ဂဟဏံ အဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော.

Trong câu kệ “Yo imaṃ”, ý nghĩa nên được hiểu như sau: Chính vô minh, vì có đặc tính lừa dối, được gọi là palipatho (chướng ngại); vì sự khó khăn lớn, được gọi là duggaṃ (con đường khó đi); vì có đặc tính luân chuyển, được gọi là saṃsāro (luân hồi); vì có đặc tính mê mờ, được gọi là moho (si mê). Tiṇṇoti (đã vượt qua) là đã vượt qua bốn bộc lưu. Pāraṅgatoti (đã đến bờ bên kia) là đã đến Niết-bàn. Jhāyīti (người có thiền) là người có thiền do năng lực của sự quán chiếu đối tượng và quán chiếu tướng. Anejoti (không dao động) là không còn ái dục. Anupādāya nibbutoti (tịch tịnh không còn chấp thủ) là đã tịch tịnh nhờ sự tịch diệt của tất cả phiền não, không còn chấp thủ bất cứ điều gì.

ကာမေတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ. အနာဂါရောတိ အနာဂါရော ဟုတွာ. ပရိဗ္ဗဇေတိ ပရိဗ္ဗဇတိ. ကာမဘဝပရိက္ခီဏန္တိ ခီဏကာမံ ခီဏဘဝံ.

Kāmeti (các dục) là cả hai loại dục (dục đối tượng và dục phiền não). Anāgāroti (người không nhà) là trở thành người không nhà. Paribbajeti (nên sống du phương) là xuất gia. Kāmabhavaparikkhīṇanti (người đã đoạn tận dục và hữu) là người đã đoạn tận dục, đã đoạn tận hữu.

မာနုသကံ ယောဂန္တိ မာနုသကံ ပဉ္စကာမဂုဏယောဂံ. ဒိဗ္ဗံ ယောဂန္တိ ဒိဗ္ဗံ ပဉ္စကာမဂုဏယောဂံ. သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တန္တိ သဗ္ဗကိလေသယောဂဝိသံယုတ္တံ.

Mānusakaṃ yoganti (ách trói buộc của cõi người) là ách trói buộc của năm dục trưởng dưỡng thuộc cõi người. Dibbaṃ yoganti (ách trói buộc của cõi trời) là ách trói buộc của năm dục trưởng dưỡng thuộc cõi trời. Sabbayogavisaṃyuttanti (người đã thoát khỏi mọi ách trói buộc) là người không còn bị trói buộc bởi tất cả các ách phiền não.

ရတိန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏရတိံ. အရတိန္တိ ကုသလဘာဝနာယ ဥက္ကဏ္ဌိတံ. ဝီရန္တိ ဝီရိယဝန္တံ.

Ratinti (sự ưa thích) là sự ưa thích trong năm dục trưởng dưỡng. Aratinti (sự không ưa thích) là sự chán nản trong việc tu tập thiện pháp. Vīranti (người anh hùng) là người có tinh tấn.

သုဂတန္တိ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတံ, သုန္ဒရာယ ဝါ ပဋိပတ္တိယာ ဂတံ.

Sugatanti (bậc Thiện Thệ) là người đã đi đến nơi tốt đẹp, hoặc là người đã đi bằng con đường thực hành tốt đẹp.

ဂတိန္တိ နိဗ္ဗတ္တိံ. ပုရေတိ အတီတေ. ပစ္ဆာတိ အနာဂတေ. မဇ္ဈေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ. ကိဉ္စနန္တိ ကိဉ္စနကာရကော ကိလေသော.

Gatinti (đích đến) là sự tái sanh. Pureti (trước kia) là trong quá khứ. Pacchāti (sau này) là trong tương lai. Majjheti (ở giữa) là trong hiện tại. Kiñcananti (chướng ngại) là phiền não, tác nhân gây ra chướng ngại.

မဟေသိန္တိ မဟန္တေ ဂုဏေ ပရိယေသနဋ္ဌေန မဟေသိံ. ဝိဇိတာဝိနန္တိ ဝိဇိတဝိဇယံ.

Mahesinti (bậc Đại sĩ) là người được gọi là bậc Đại sĩ vì có đặc tính tìm cầu các đức tính lớn lao. Vijitāvinanti (người chiến thắng) là người đã chiến thắng (ngũ ma).

၄၆၀. ဧဝံ ဘဂဝါ ဂုဏတော ခီဏာသဝံယေဝ ဗြာဟ္မဏံ ဒဿေတွာ ယေ ဇာတိတော ဗြာဟ္မဏောတိ အဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ, တေ ဣဒံ အဇာနန္တာ, သာဝ နေသံ ဒိဋ္ဌိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီတိ ဒဿေန္တော သမညာ ဟေသာတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿတ္ထော – ယဒိဒံ ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော ဘာရဒွါဇော ဝါသေဋ္ဌောတိ နာမဂေါတ္တံ ပကပ္ပိတံ ကတံ အဘိသင်္ခတံ, သမညာ ဟေသာ လောကသ္မိံ, ဝေါဟာရမတ္တန္တိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ သမုစ္စာ သမုဒါဂတံ သမညာယ အာဂတံ. ဧတဉှိ တတ္ထ တတ္ထ ဇာတကာလေယေဝဿ ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ပကပ္ပိတံ ကတံ. နော စေ နံ ဧဝံ ပကပ္ပေယျုံ, န ကောစိ ကိဉ္စိ ဒိသွာ အယံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဝါ ဘာရဒွါဇောတိ ဝါ ဇာနေယျ. ဧဝံ ပကပ္ပိတံ ပေတံ ဒီဃရတ္တာနုသယိတံ, ဒိဋ္ဌိဂတမဇာနတံ, တံ ပကပ္ပိတံ နာမဂေါတ္တံ ‘‘နာမဂေါတ္တမတ္တမေတံ, ဝေါဟာရတ္ထံ ပကပ္ပိတ’’န္တိ, အဇာနန္တာနံ သတ္တာနံ ဟဒယေ ဒီဃရတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတမနုသယိတံ. တဿ အနုသယိတတ္တာ တံ နာမဂေါတ္တံ အဇာနန္တာ နော ပဗြုန္တိ, ‘‘ဇာတိယာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ အဇာနန္တာဝ ဧဝံ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

460. Như vậy, sau khi Đức Thế Tôn đã chỉ ra rằng chỉ có bậc lậu tận mới là Bà-la-môn xét về phẩm hạnh, để chỉ rõ rằng những ai có sự chấp thủ “là Bà-la-môn do sanh” là những người không biết điều này, và tà kiến của họ chính là ác kiến, Ngài đã nói hai câu kệ bắt đầu bằng samaññā hesā. Ý nghĩa của chúng là: Tên và dòng họ như “Bà-la-môn”, “Sát-đế-lỵ”, “Bhāradvāja”, “Vāseṭṭha” này, vốn được tạo ra, được làm ra, được hình thành, chúng chỉ là danh xưng trong thế gian, chỉ là sự quy ước, đó là ý nghĩa. Tại sao? Bởi vì chúng được phát sanh, được đến từ danh xưng. Quả thật, tên và dòng họ này được thân quyến huyết thống tạo ra cho người ấy vào lúc sanh ở nơi này nơi kia. Nếu họ không tạo ra như vậy, không ai thấy một người nào đó mà biết rằng “đây là Bà-la-môn” hay “đây là Bhāradvāja”. Tên và dòng họ được tạo ra như vậy, đối với những người không biết, tà kiến đã ngủ ngầm trong một thời gian dài. Tên và dòng họ được tạo ra đó, “đây chỉ là tên và dòng họ, được tạo ra để gọi”, tà kiến đã ngủ ngầm trong một thời gian dài trong tâm của các chúng sanh không biết điều này. Do sự ngủ ngầm của tà kiến ấy, những người không biết về tên và dòng họ đó đã nói rằng: “Là Bà-la-môn do sanh”. Chính những người không biết đã nói như vậy, đó là điều được nói đến.

ဧဝံ [Pg.301] ‘‘ယေ ‘ဇာတိတော ဗြာဟ္မဏော’တိ အဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ, တေ ဣဒံ ဝေါဟာရမတ္တံ အဇာနန္တာ, သာဝ နေသံ ဒိဋ္ဌိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီ’’တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယမေဝ ဇာတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တော ကမ္မဝါဒဉ္စ ပတိဋ္ဌပေန္တော န ဇစ္စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ကမ္မုနာ’’တိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ဝိတ္ထာရဏတ္ထံ ကဿကော ကမ္မုနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကမ္မုနာတိ ပစ္စုပ္ပန္နေန ကသိကမ္မာဒိနိဗ္ဗတ္တကစေတနာကမ္မုနာ.

Như vậy, sau khi đã chỉ ra rằng “những ai có sự chấp thủ 'là Bà-la-môn do sanh', họ không biết rằng đây chỉ là sự quy ước, và tà kiến của họ chính là ác kiến”, bây giờ, để bác bỏ một cách trực tiếp thuyết về dòng dõi và để thiết lập thuyết về nghiệp, Ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng na jaccā. Trong đó, để giải thích rộng hơn nửa câu kệ “kammunā”, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng kassako kammunā. Trong đó, kammunāti có nghĩa là bằng nghiệp tư (cetanākamma) hiện tại, là tác nhân hoàn thành công việc nông nghiệp v.v...

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒဿာတိ ဣမိနာ ပစ္စယေန ဧဝံ ဟောတီတိ ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒဿာဝိနော. ကမ္မဝိပါကကောဝိဒါတိ သမ္မာနာဝမာနာရဟကုလေ ကမ္မဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ, အညာပိ ဟီနပဏီတတာ ဟီနပဏီတေ ကမ္မေ ဝိပစ္စမာနေ ဟောတီတိ. ဧဝံ ကမ္မဝိပါကကုသလာ.

Paṭiccasamuppādadassāti (những người thấy lý duyên khởi) là những người thấy lý duyên khởi như sau: “Do duyên này, cái này sanh khởi”. Kammavipākakovidāti (những người thông hiểu nghiệp và quả của nghiệp) là những người thiện xảo về quả của nghiệp như sau: sự sanh khởi trong dòng họ đáng kính hay đáng khinh là do năng lực của nghiệp; các tình trạng thấp kém hay cao quý khác cũng sanh khởi khi nghiệp thấp kém hay cao quý cho quả.

ကမ္မုနာ ဝတ္တတီတိ ဂါထာယ ပန လောကောတိ ဝါ ပဇာတိ ဝါ သတ္တောတိ ဝါ ဧကောယေဝတ္ထော, ဝစနမတ္တဘေဒေါ. ပုရိမပဒေန စေတ္ထ ‘‘အတ္ထိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ သေဋ္ဌော သဇိတာ’’တိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဋိသေဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကမ္မုနာ ဟိ တာသု တာသု ဂတီသု ဝတ္တတိ လောကော, တဿ ကော သဇိတာတိ. ဒုတိယပဒေန ‘‘ဧဝံ ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တောပိ စ ပဝတ္တေပိ အတီတပစ္စုပ္ပန္နဘေဒေန ကမ္မုနာ ဝတ္တတိ, သုခဒုက္ခာနိ ပစ္စနုဘောန္တော ဟီနပဏီတာဒိဘေဒဉ္စ အာပဇ္ဇန္တော ပဝတ္တတီ’’တိ ဒဿေတိ. တတိယေန တမေဝတ္ထံ နိဂမေတိ ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ကမ္မနိဗန္ဓနာ သတ္တာ ကမ္မေနေဝ ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ, န အညထာ’’တိ. စတုတ္ထေန တမေတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတိ. ယထာ ဟိ ရထဿ ယာယတော အာဏိ နိဗန္ဓနံ ဟောတိ, န တာယ အနိဗဒ္ဓေါ ယာတိ, ဧဝံ လောကဿ နိဗ္ဗတ္တတော စ ပဝတ္တတော စ ကမ္မံ နိဗန္ဓနံ, န တေန အနိဗဒ္ဓေါ နိဗ္ဗတ္တတိ န ပဝတ္တတိ.

Vả lại, trong câu kệ ‘Kammunā vattati’, dù là loko, pajā, hay satto cũng chỉ có một ý nghĩa, chỉ khác nhau về từ ngữ. Ở đây, nên hiểu rằng câu đầu tiên là sự phủ định tà kiến cho rằng: “Có Phạm thiên, có Đại Phạm thiên, là đấng tối thượng, là đấng sáng tạo.” Thật vậy, thế gian vận hành trong các cõi là do nghiệp, ai là đấng sáng tạo ra nó? Câu thứ hai chỉ ra rằng: “Như vậy, chúng sanh dù được sanh ra do nghiệp, trong dòng hiện hữu cũng vận hành do nghiệp được phân chia là quá khứ và hiện tại, tiếp tục tồn tại trong khi trải nghiệm khổ và lạc, và đạt đến các trạng thái khác nhau như thấp kém và cao quý.” Câu thứ ba kết luận ý nghĩa ấy rằng: “Như vậy, về mọi phương diện, chúng sanh bị ràng buộc bởi nghiệp, chỉ bị trói buộc bởi nghiệp mà tồn tại, không có cách nào khác.” Câu thứ tư làm sáng tỏ ý nghĩa ấy ở đây bằng ví dụ. Thật vậy, cũng như đối với cỗ xe đang chạy, cái chốt là sự ràng buộc, không bị ràng buộc bởi nó thì xe không chạy; cũng vậy, đối với thế gian, trong sự sanh khởi và tồn tại, nghiệp là sự ràng buộc, không bị ràng buộc bởi nó thì không sanh khởi, không tồn tại.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧဝံ ကမ္မနိဗန္ဓနော လောကော, တသ္မာ သေဋ္ဌေန ကမ္မုနာ သေဋ္ဌဘာဝံ ဒဿေန္တော တပေနာတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ တပေနာတိ ဓုတင်္ဂတပေန. ဗြဟ္မစရိယေနာတိ မေထုနဝိရတိယာ. သံယမေနာတိ သီလေန. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန. ဧတေနာတိ ဧတေန သေဋ္ဌေန ပရိသုဒ္ဓေန ဗြဟ္မဘူတေန ကမ္မုနာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧတံ ဗြာဟ္မဏမုတ္တမံ, ယသ္မာ ဧတံ ကမ္မံ ဥတ္တမော ဗြာဟ္မဏဂုဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဗြဟ္မာန’’န္တိပိ ပါဌော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဗြဟ္မံ အာနေတီတိ ဗြဟ္မာနံ, ဗြာဟ္မဏဘာဝံ အာဝဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

Bây giờ, vì thế gian bị ràng buộc bởi nghiệp như vậy, cho nên, để chỉ ra trạng thái cao thượng bằng nghiệp cao thượng, Ngài đã nói hai câu kệ bắt đầu bằng ‘tapena’. Trong đó, tapena là khổ hạnh đầu đà. Brahmacariyena là sự tiết chế dâm dục. Saṃyamena là giới. Damena là sự chế ngự các căn. Etena là do nghiệp cao thượng, thanh tịnh, cao quý này mà trở thành Bà-la-môn. Tại sao? Bởi vì đây là trạng thái tối thượng của Bà-la-môn, bởi vì nghiệp này là phẩm chất tối thượng của Bà-la-môn, đó là ý nghĩa được nói đến. Cũng có bản đọc là “Brahmānaṃ”. Ở đây, đây là từ nguyên: brahmaṃ āneti nên gọi là brahmānaṃ, nghĩa là người mang đến trạng thái Bà-la-môn.

ဒုတိယဂါထာယ [Pg.302] သန္တောတိ သန္တကိလေသော. ဗြဟ္မာ သက္ကောတိ ဗြဟ္မာ စ သက္ကော စ, ယော ဧဝရူပေါ, သော န ကေဝလံ ဗြာဟ္မဏော, အထ ခေါ ဗြဟ္မာ စ သက္ကော စ သော ဝိဇာနတံ ပဏ္ဍိတာနံ, ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ, ဇာနာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong câu kệ thứ hai, santo là người có phiền não đã được lắng dịu. Brahmā sakko là cả Phạm thiên và Đế Thích. Vị nào có bản chất như vậy, vị ấy không chỉ là Bà-la-môn, mà còn là Phạm thiên và Đế Thích đối với các bậc hiền trí có sự hiểu biết. Này Vāseṭṭha, hãy biết như vậy, đó là ý nghĩa được nói đến. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích kinh Vāseṭṭha đã kết thúc.

၉. သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải thích kinh Subha

၄၆၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သုဘသုတ္တံ. တတ္ထ တောဒေယျပုတ္တောတိ တုဒိဂါမဝါသိနော တောဒေယျဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော. အာရာဓကော ဟောတီတိ သမ္ပာဒကော ဟောတိ ပရိပူရကော. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ ကာရဏဓမ္မံ. ကုသလန္တိ အနဝဇ္ဇံ.

462. Kinh Subha bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong đó, todeyyaputto là con trai của Bà-la-môn Todeyya, người sống ở làng Tudi. Ārādhako hoti là người thành tựu, người viên mãn. Ñāyaṃ dhammaṃ là pháp có lý do. Kusalaṃ là không thể chê trách.

၄၆၃. မိစ္ဆာပဋိပတ္တိန္တိ အနိယျာနိကံ အကုသလပဋိပဒံ. သမ္မာပဋိပတ္တိန္တိ နိယျာနိကံ ကုသလပဋိပဒံ.

463. Micchāpaṭipattiṃ là pháp hành bất thiện, không đưa đến sự giải thoát. Sammāpaṭipattiṃ là pháp hành thiện, đưa đến sự giải thoát.

မဟဋ္ဌန္တိအာဒီသု မဟန္တေဟိ ဝေယျာဝစ္စကရေဟိ ဝါ ဥပကရဏေဟိ ဝါ ဗဟူဟိ အတ္ထော ဧတ္ထာတိ မဟဋ္ဌံ. မဟန္တာနိ နာမဂ္ဂဟဏမင်္ဂလာဒီနိ ကိစ္စာနိ ဧတ္ထာတိ မဟာကိစ္စံ. ဣဒံ အဇ္ဇ ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ သွေတိ ဧဝံ မဟန္တာနိ အဓိကာရသင်္ခါတာနိ အဓိကရဏာနိ ဧတ္ထာတိ မဟာဓိကရဏံ. ဗဟူနံ ကမ္မေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာဝသေန ပီဠာသင်္ခါတော မဟာသမာရမ္ဘော ဧတ္ထာတိ မဟာသမာရမ္ဘံ. ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဃရာဝါသကမ္မံ. ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသိကမ္မေ စေတ္ထ နင်္ဂလကောဋိံ အာဒိံ ကတွာ ဥပကရဏာနံ ပရိယေသနဝသေန မဟဋ္ဌတာ, ဝဏိဇ္ဇာယ ယထာဌိတံယေဝ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တနဝသေန အပ္ပဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပဇ္ဇမာနန္တိ အဝုဋ္ဌိအတိဝုဋ္ဌိအာဒီဟိ ကသိကမ္မံ, မဏိသုဝဏ္ဏာဒီသု အစ္ဆေကတာဒီဟိ စ ဝဏိဇ္ဇကမ္မံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, မူလစ္ဆေဒမ္ပိ ပါပုဏာတိ. ဝိပရိယာယေန သမ္ပဇ္ဇမာနံ မဟပ္ဖလံ စူဠန္တေဝါသိကဿ ဝိယ.

Trong các từ như mahaṭṭhaṃ, mahaṭṭhaṃ là (công việc) có mục đích lớn vì ở đó có nhu cầu về nhiều người phục vụ hoặc nhiều dụng cụ. Mahākiccaṃ là (công việc) có nhiều phận sự lớn vì ở đó có các nghi lễ như đặt tên, v.v. Mahādhikaraṇaṃ là (công việc) có nhiều công việc lớn được gọi là adhikāra, như: “Việc này phải làm hôm nay, việc này làm ngày mai.” Mahāsamārambhaṃ là (công việc) có sự khởi đầu lớn lao, được gọi là sự nhọc nhằn, do bận rộn với công việc của nhiều người. Gharāvāsakammaṭṭhānaṃ là công việc của người tại gia. Nên hiểu ý nghĩa như vậy trong mọi trường hợp. Ở đây, trong nông nghiệp, nên hiểu là có mục đích lớn (mahaṭṭhatā) qua việc tìm kiếm các dụng cụ, bắt đầu từ lưỡi cày; trong thương nghiệp, nên hiểu là có mục đích nhỏ (appaṭṭhatā) qua việc trao đổi hàng hóa có sẵn. Vipajjamānaṃ là khi nông nghiệp thất bại do không mưa, mưa quá nhiều, v.v., và thương nghiệp thất bại do không có kỹ năng về ngọc, vàng, v.v., thì có ít kết quả, thậm chí mất cả vốn. Ngược lại, khi thành công thì có kết quả lớn, giống như trường hợp của người đệ tử nhỏ.

၄၆၄. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ကသိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဇ္ဇမာနံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, ဧဝံ ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. အကတကလျာဏော ဟိ ကာလံ ကတွာ နိရယေ [Pg.303] နိဗ္ဗတ္တတိ. မဟာဒတ္တသေနာပတိ နာမ ကိရေကော ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ, တဿ မရဏသမယေ နိရယော ဥပဋ္ဌာသိ. သော ဗြာဟ္မဏေဟိ ‘‘ကိံ ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တော? လောဟိတဃရန္တိ အာဟ. ဗြဟ္မလောကော ဘော ဧသောတိ. ဗြဟ္မလောကော နာမ ဘော ကဟန္တိ? ဥပရီတိ. မယှံ ဟေဋ္ဌာ ဥပဋ္ဌာတီတိ. ကိဉ္စာပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပဋ္ဌာတိ, တထာပိ ဥပရီတိ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. ‘‘ဣမိနာ အမှာကံ ယညေ ဒေါသော ဒိန္နော’’တိ သဟဿံ ဂဟေတွာ နီဟရိတုံ အဒံသု. သမ္ပဇ္ဇမာနံ ပန မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ကတကလျာဏော ဟိ ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ. သကလာယ ဂုတ္တိလဝိမာနကထာယ ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ပန တံ ဝဏိဇ္ဇကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဇ္ဇမာနံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, ဧဝံ သီလေသု အပရိပူရကာရိနော အနေသနာယ ယုတ္တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. ဧဝရူပါ ဟိ နေဝ ဈာနာဒိသုခံ န သဂ္ဂမောက္ခံ လဘတိ. သမ္ပဇ္ဇမာနံ ပန မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. သီလာနိ ဟိ ပူရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အရဟတ္တမ္ပိ ပါပုဏာတိ.

464. Cũng vậy, giống như công việc nông nghiệp khi thất bại có ít kết quả, công việc của người tại gia cũng vậy. Thật vậy, người không làm điều lành, sau khi chết, sanh vào địa ngục. Tương truyền có một vị tướng tên là Mahādatta, là người cúng dường cho các Bà-la-môn. Vào lúc lâm chung, địa ngục hiện ra với ông. Khi được các Bà-la-môn hỏi: “Ngài thấy gì?”, ông trả lời: “Một ngôi nhà máu.” Họ nói: “Thưa ngài, đó là cõi Phạm thiên.” Ông hỏi: “Thưa các ngài, cõi Phạm thiên ở đâu?” Họ đáp: “Ở trên.” Ông nói: “Nó hiện ra ở dưới tôi.” Họ nói: “Dù nó hiện ra ở dưới, nhưng nó vẫn ở trên.” Sau khi chết, ông sanh vào địa ngục. Các Bà-la-môn nói: “Người này đã chỉ trích lễ tế của chúng ta,” rồi lấy một ngàn (đồng) để mang (thi thể) ông đi. Nhưng khi thành công, nó có kết quả lớn. Thật vậy, người làm điều lành, sau khi chết, sanh vào cõi trời. Điều này nên được minh họa bằng toàn bộ câu chuyện về thiên cung Guttila. Vả lại, giống như công việc thương nghiệp khi thất bại có ít kết quả, công việc xuất gia của người không viên mãn giới hạnh, dấn thân vào tà mạng cũng vậy. Thật vậy, người như vậy không đạt được hỷ lạc của thiền định, v.v., cũng không đạt được cõi trời và giải thoát. Nhưng khi thành công, nó có kết quả lớn. Thật vậy, người viên mãn giới hạnh và phát triển minh sát có thể đạt đến A-la-hán quả.

ဗြာဟ္မဏာ, ဘော ဂေါတမောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? ဗြာဟ္မဏာ ဝဒန္တိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတော ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ဂဟဋ္ဌောဝ ပူရေတီ’’တိ. သမဏော ပန ဂေါတမော – ‘‘ဂိဟိဿ ဝါ အဟံ မာဏဝ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိ, နေဝ ပဗ္ဗဇိတံ မုဉ္စတိ, မယှမေဝ ပုစ္ဆံ မညေ န သလ္လက္ခေတီတိ စာဂသီသေန ပဉ္စ ဓမ္မေ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. သစေ တေ အဂရူတိ သစေ တုယှံ ယထာ ဗြာဟ္မဏာ ပညပေန္တိ, တထာ ဣဓ ဘာသိတုံ ဘာရိယံ န ဟောတိ, ယဒိ န ကောစိ အဖာသုကဘာဝေါ ဟောတိ, ဘာသဿူတိ အတ္ထော. န ခေါ မေ, ဘောတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ပဏ္ဍိတပဋိရူပကာနဉှိ သန္တိကေ ကထေတုံ ဒုက္ခံ ဟောတိ, တေ ပဒေ ပဒေ အက္ခရေ အက္ခရေ ဒေါသမေဝ ဝဒန္တိ. ဧကန္တပဏ္ဍိတာ ပန ကထံ သုတွာ သုကထိတံ ပသံသန္တိ, ဒုက္ကထိတေ ပါဠိပဒအတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ယံ ယံ ဝိရုဇ္ဈတိ, တံ တံ ဥဇုံ ကတွာ ဒေန္တိ. ဘဂဝတာ စ သဒိသော ဧကန္တပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ, တေနာဟ ‘‘န ခေါ မေ, ဘော ဂေါတမ, ဂရု, ယတ္ထဿု ဘဝန္တော ဝါ နိသိန္နော ဘဝန္တရူပေါ ဝါ’’တိ. သစ္စန္တိ ဝစီသစ္စံ. တပန္တိ တပစရိယံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိံ. အဇ္ဈေနန္တိ မန္တဂဟဏံ. စာဂန္တိ အာမိသပရိစ္စာဂံ.

Brāhmaṇā, bho gotamoti (Thưa ngài Gotama, các vị Bà-la-môn) ở đây có nghĩa là: Ta nên hỏi điều gì? – rồi hỏi. Các vị Bà-la-môn nói rằng: ‘Người xuất gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn năm pháp này, chỉ có người tại gia mới thực hành trọn vẹn.’ Nhưng sa-môn Gotama lại nói đi nói lại rằng: ‘Này thanh niên, Ta nói là cho người tại gia hoặc cho người xuất gia,’ ngài không hề bỏ qua người xuất gia, có lẽ ngài không nhận thấy câu hỏi của chính ta, do đó ta sẽ hỏi về năm pháp với sự bố thí làm đầu, rồi hỏi. Sace te agarūti (nếu điều ấy không nặng nề cho ngài) có nghĩa là: Nếu đối với ngài, việc nói ở đây theo như cách các vị Bà-la-môn quy định không phải là nặng nề, nếu không có sự bất tiện nào, thì xin ngài hãy nói. Na kho me, bho (thưa ngài, đối với tôi thì không) – nói như vậy là nhắm đến điều gì? Vì rằng thật khó để nói chuyện trước mặt những kẻ ra vẻ là bậc trí, họ chỉ nói đến lỗi lầm trong từng câu, từng chữ. Còn các bậc nhất hướng trí tuệ, sau khi nghe lời nói, họ tán thán điều được nói hay, và trong điều được nói dở, bất cứ điểm nào mâu thuẫn trong Pāḷi, trong từ, trong nghĩa, trong văn cú, họ sẽ sửa lại cho thẳng thắn. Và không có bậc nhất hướng trí tuệ nào sánh bằng Đức Thế Tôn, do đó vị ấy nói: ‘Thưa ngài Gotama, đối với tôi thì không nặng nề, ở nơi có sự hiện diện của ngài hoặc bậc như ngài đang ngồi.’ Saccam (sự thật) là chân thật ngữ. Tapam (khổ hạnh) là sự thực hành khổ hạnh. Brahmacariyam (phạm hạnh) là sự từ bỏ giao hợp. Ajjhenam (học tập) là sự học thuộc các câu chú. Cāgam (xả ly) là sự từ bỏ vật chất.

၄၆၆. ပါပိတော ဘဝိဿတီတိ. အဇာနနဘာဝံ ပါပိတော ဘဝိဿတိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဘဂဝတာ အန္ဓဝေဏူပမာယ နိဂ္ဂဟိတော တံ ပစ္စာဟရိတုံ အသက္ကောန္တော ယထာ နာမ ဒုဗ္ဗလသုနခေါ မိဂံ ဥဋ္ဌပေတွာ သာမိကဿ အဘိမုခံ [Pg.304] ကတွာ သယံ အပသက္ကတိ, ဧဝမေဝံ အာစရိယံ အပဒိသန္တော ဧဝံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ပေါက္ခရသာတီတိ ဣဒံ တဿ နာမံ, ‘‘ပေါက္ခရသာယီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. တဿ ကိရ ကာယော သေတပေါက္ခရသဒိသော ဒေဝနဂရေ ဥဿာပိတရဇတတောရဏံ ဝိယ သောဘတိ, သီသံ ပနဿ ကာဠဝဏ္ဏဣန္ဒနီလမယံ ဝိယ, မဿုပိ စန္ဒမဏ္ဍလေ ကာဠမေဃရာဇိ ဝိယ ခါယတိ, အက္ခီနိ နီလုပ္ပလသဒိသာနိ, နာသာ ရဇတပနာဠိကာ ဝိယ သုဝဋ္ဋိတာ သုပရိသုဒ္ဓါ, ဟတ္ထပါဒတလာနိ စေဝ မုခဉ္စ ကတလာခါရသပရိကမ္မံ ဝိယ သောဘတိ. အတိဝိယ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဿ အတ္တဘာဝေါ. အရာဇကေ ဌာနေ ရာဇာနံ ကာတုံ ယုတ္တမိမံ ဗြာဟ္မဏံ, ဧဝမေသ သဿိရိကော, ဣတိ နံ ပေါက္ခရသဒိသတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရသာတီ’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ, ပေါက္ခရေ ပန သော နိဗ္ဗတ္တော, န မာတုကုစ္ဆိယန္တိ ဣတိ နံ ပေါက္ခရေ သယိတတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရသာယီ’’တိပိ သဉ္ဇာနန္တိ. ဩပမညောတိ ဥပမညဂေါတ္တော. သုဘဂဝနိကောတိ ဥက္ကဋ္ဌာယ သုဘဂဝနဿ ဣဿရော. ဟဿကံယေဝါတိ ဟသိတဗ္ဗကညေဝ. နာမကံယေဝါတိ လာမကံယေဝ. တဒေဝ တံ အတ္ထာဘာဝေန ရိတ္တကံ. ရိတ္တကတ္တာ စ တုစ္ဆကံ. ဣဒါနိ နံ ဘဂဝါ သာစရိယကံ နိဂ္ဂဏှိတုံ ကိံ ပန မာဏဝါတိအာဒိမာဟ.

466. Pāpito bhavissatīti (sẽ bị dẫn đến): Sẽ bị dẫn đến tình trạng không biết. Etadavocāti (vị ấy đã nói điều này): Bị Đức Thế Tôn khiển trách bằng ví dụ về hàng người mù, không thể rút lại lời nói đó, giống như con chó yếu đuối sau khi xua con nai ra và làm cho nó đối diện với chủ rồi tự mình lui lại, cũng vậy, vị ấy chỉ về vị thầy của mình và đã nói lên lời bắt đầu bằng ‘brāhmaṇo.’ Trong đó, Pokkharasāti là tên của vị ấy, cũng được gọi là ‘Pokkharasāyī.’ Tương truyền, thân của vị ấy giống như hoa sen trắng, đẹp đẽ như cổng chào bằng bạc được dựng lên ở thành phố chư thiên, còn đầu của vị ấy thì giống như làm bằng ngọc indanīla màu đen, râu của vị ấy hiện ra như một vệt mây đen trên vầng trăng, đôi mắt giống như hoa sen xanh, mũi thì tròn trịa và rất thanh sạch như ống dẫn bằng bạc, lòng bàn tay, lòng bàn chân và cả khuôn mặt đều sáng đẹp như được trang điểm bằng nước sơn cánh kiến. Thân thể của vị Bà-la-môn đã đạt đến vẻ đẹp tột cùng. Thật thích hợp để lập vị Bà-la-môn này làm vua ở một nơi không có vua, vị ấy oai nghiêm như vậy, vì thế do sự giống với hoa sen (pokkhara), người ta biết đến vị ấy là ‘Pokkharasāti.’ Lại nữa, vị ấy được sinh ra trong hoa sen, không phải trong bụng mẹ, vì thế do việc đã nằm (sayita) trong hoa sen (pokkhara), người ta cũng biết đến vị ấy là ‘Pokkharasāyī.’ Opamañño là thuộc dòng họ Upamañña. Subhagavaniko là chủ nhân của khu rừng Subhaga ở Ukkaṭṭhā. Hassakaṃyeva (chỉ đáng cười) là chỉ đáng để cười nhạo. Nāmakaṃyeva (chỉ là thấp kém) là chỉ là thấp kém. Chính điều đó là rỗng tuếch do không có ý nghĩa. Và do rỗng tuếch nên là trống không. Bây giờ, để khiển trách vị ấy cùng với vị thầy, Đức Thế Tôn đã nói những lời bắt đầu bằng ‘Kiṃ pana māṇava.’”

၄၆၇. တတ္ထ ကတမာ နေသံ သေယျောတိ ကတမာ ဝါစာ တေသံ သေယျော, ပါသံသတရောတိ အတ္ထော. သမ္မုစ္စာတိ သမ္မုတိယာ လောကဝေါဟာရေန. မန္တာတိ တုလယိတွာ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ. ပဋိသင်္ခါယာတိ ဇာနိတွာ. အတ္ထသံဟိတန္တိ ကာရဏနိဿိတံ. ဧဝံ သန္တေတိ လောကဝေါဟာရံ အမုဉ္စိတွာ တုလယိတွာ ဇာနိတွာ ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ကထိတာယ သေယျဘာဝေ သတိ. အာဝုတောတိ အာဝရိတော. နိဝုတောတိ နိဝါရိတော. ဩဖုဋောတိ ဩနဒ္ဓေါ. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ ပလိဝေဌိတော.

467. Trong đó, katamā nesaṃ seyyoti (lời nào của họ là tốt hơn) có nghĩa là: Lời nói nào của họ là tốt hơn, đáng tán thán hơn. Sammuccā (bằng sự đồng thuận) là bằng sự quy ước, bằng cách nói của thế gian. Mantā (sau khi suy xét) là sau khi cân nhắc, sau khi nắm bắt. Paṭisaṅkhāya (sau khi thẩm sát) là sau khi biết rõ. Atthasaṃhitam (liên hệ đến mục đích) là dựa vào nguyên nhân. Evaṃ sante (khi sự việc là vậy) là khi có được sự tốt đẹp hơn trong lời nói được thốt ra sau khi đã không từ bỏ cách nói của thế gian, đã cân nhắc, đã biết rõ, và đã dựa vào nguyên nhân. Āvuto (bị che đậy) là bị bao phủ. Nivuto (bị ngăn che) là bị ngăn cản. Ophuṭo (bị bao trùm) là bị giăng mắc. Pariyonaddho (bị trói buộc) là bị quấn quanh.

၄၆၈. ဂဓိတောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. သစေ တံ, ဘော ဂေါတမ, ဌာနန္တိ သစေ ဧတံ ကာရဏမတ္ထိ. သွာဿာတိ ဓူမဆာရိကာဒီနံ အဘာဝေန သော အဿ အဂ္ဂိ အစ္စိမာ စ ဝဏ္ဏိမာ စ ပဘဿရော စာတိ. တထူပမာဟံ မာဏဝါတိ တပ္ပဋိဘာဂံ အဟံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထေဝ ဟိ တိဏကဋ္ဌုပါဒါနံ ပဋိစ္စ ဇလမာနော အဂ္ဂိ ဓူမဆာရိကင်္ဂါရာနံ အတ္ထိတာယ သဒေါသော ဟောတိ[Pg.305], ဧဝမေဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ပီတိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကာဒီနံ အတ္ထိတာယ သဒေါသာ. ယထာ ပန ပရိစ္စတ္တတိဏကဋ္ဌုပါဒါနော ဓူမာဒီနံ အဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေါ, ဧဝမေဝံ လောကုတ္တရဇ္ဈာနဒွယသမ္ပယုတ္တာ ပီတိ ဇာတိအာဒီနံ အဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓါတိ အတ္ထော.

468. Các từ bắt đầu bằng Gadhitoti (bị tham đắm) có nghĩa như đã được giải thích. Sace taṃ, bho gotama, ṭhānam (thưa ngài Gotama, nếu có cơ sở ấy) có nghĩa là: Nếu có nguyên nhân ấy. Svāssā (nó sẽ là) có nghĩa là: Do không có khói, tro, v.v... ngọn lửa ấy sẽ có ngọn lửa, có màu sắc, và có ánh sáng rực rỡ. Tathūpamāhaṃ māṇava (này thanh niên, Ta có ví dụ tương tự) có nghĩa là: Ta là phần tương đương với điều đó. Điều này được nói là: Giống như ngọn lửa cháy nhờ vào nhiên liệu là cỏ và củi có khuyết điểm do sự hiện hữu của khói, tro, và than hồng, cũng vậy, hỷ lạc phát sinh nhờ vào năm dục trưởng dưỡng có khuyết điểm do sự hiện hữu của sanh, già, bệnh, chết, sầu, v.v... Lại nữa, giống như (ngọn lửa) đã từ bỏ nhiên liệu cỏ và củi trở nên thanh tịnh do không có khói, v.v..., cũng vậy, hỷ lạc tương ưng với hai thiền siêu thế là thanh tịnh do không có sanh, v.v... – đó là ý nghĩa.

၄၆၉. ဣဒါနိ ယေ တေ ဗြာဟ္မဏေဟိ စာဂသီသေန ပဉ္စ ဓမ္မာ ပညတ္တာ, တေပိ ယသ္မာ ပဉ္စေဝ ဟုတွာ န နိစ္စလာ တိဋ္ဌန္တိ, အနုကမ္ပာဇာတိကေန သဒ္ဓိံ ဆ အာပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ တံ ဒေါသံ ဒဿေတုံ ယေ တေ မာဏဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုကမ္ပာဇာတိကန္တိ အနုကမ္ပာသဘာဝံ.

469. Bây giờ, năm pháp với sự bố thí làm đầu đã được các vị Bà-la-môn quy định, vì rằng chúng chỉ là năm pháp nên không đứng vững chắc, cùng với pháp có tính chất bi mẫn, chúng trở thành sáu. Do đó, để chỉ ra lỗi lầm ấy, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng ‘ye te māṇava.’ Trong đó, anukampājātikaṃ (có tính chất bi mẫn) là bản chất của lòng bi mẫn.

ကတ္ထ ဗဟုလံ သမနုပဿသီတိ ဣဒံ ဘဂဝါ ယသ္မာ – ‘‘ဧသ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ပဗ္ဗဇိတော ပရိပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ဂဟဋ္ဌော ပရိပူရေတီ’’တိ အာဟ, တသ္မာ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတောဝ ဣမေ ပူရေတိ, ဂဟဋ္ဌော ပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ တေနေဝ မုခေန ဘဏာပေတုံ ပုစ္ဆတိ.

Câu nói Kattha bahulaṃ samanupassasi (ngươi thường thấy điều đó ở đâu), Đức Thế Tôn hỏi câu này là vì vị kia đã nói: ‘Người xuất gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn năm pháp này, người tại gia mới thực hành trọn vẹn.’ Do đó, ngài hỏi để khiến chính miệng vị ấy phải nói rằng: ‘Chính người xuất gia thực hành trọn vẹn những pháp này, người tại gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn.’

န သတတံ သမိတံ သစ္စဝါဒီတိအာဒီသု ဂဟဋ္ဌော အညသ္မိံ အသတိ ဝဠဉ္ဇနကမုသာဝါဒမ္ပိ ကရောတိယေဝ, ပဗ္ဗဇိတာ အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေန္တိ. ဂဟဋ္ဌော စ အန္တောတေမာသမတ္တမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတော နိစ္စမေဝ တပဿီ သီလဝါ တပနိဿိတကော ဟောတိ. ဂဟဋ္ဌော မာသဿ အဋ္ဌဒိဝသမတ္တမ္ပိ ဥပေါသထကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတာ ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မစာရိနော ဟောန္တိ. ဂဟဋ္ဌော ရတနသုတ္တမင်္ဂလသုတ္တမတ္တမ္ပိ ပေါတ္ထကေ လိခိတွာ ဌပေတိ, ပဗ္ဗဇိတာ နိစ္စံ သဇ္ဈာယန္တိ. ဂဟဋ္ဌော သလာကဘတ္တမ္ပိ အခဏ္ဍံ ကတွာ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတာ အညသ္မိံ အသတိ ကာကသုနခါဒီနမ္ပိ ပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ, ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကဒဟရဿပိ ပတ္တေ ပက္ခိပန္တေဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တဿာဟမေတေန္တိ အဟံ ဧတေ ပဉ္စ ဓမ္မေ မေတ္တစိတ္တဿ ပရိဝါရေ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

Trong các câu như: Na satataṃ samitaṃ saccavādī (Không phải lúc nào cũng nói lời chân thật), ý nghĩa nên được hiểu như sau: Người tại gia, khi không có lời nói dối (gây hại) khác, vẫn thường nói lời nói dối theo thói quen. Còn các vị xuất gia, dù bị gươm cắt đầu, cũng không nói hai lời. Người tại gia, dù chỉ trong ba tháng an cư, cũng không thể giữ gìn học giới. Vị xuất gia thì luôn luôn là người khổ hạnh, có giới hạnh, nương vào khổ hạnh. Người tại gia, dù chỉ tám ngày trong một tháng, cũng không thể thực hành pháp Bố-tát. Các vị xuất gia thì sống phạm hạnh trọn đời. Người tại gia, dù chỉ là kinh Ratanasutta và Maṅgalasutta, cũng chỉ viết vào sách rồi cất giữ. Các vị xuất gia thì luôn luôn tụng đọc. Người tại gia, dù là vật thực cúng dường theo thẻ, cũng không thể cúng dường không gián đoạn. Các vị xuất gia, khi không có người (thọ nhận) khác, cũng cho vật thực đến cả quạ, chó, v.v., và cũng đặt vào bát của vị sa di nhỏ tuổi giữ đồ vật. Ý nghĩa nên được hiểu như vậy. Cittassāhametaṃ có nghĩa là: Ta nói năm pháp này là tùy thuộc của tâm từ.

၄၇၀. ဇာတဝဒ္ဓေါတိ ဇာတော စ ဝဍ္ဎိတော စ. ယော ဟိ ကေဝလံ တတ္ထ ဇာတောဝ ဟောတိ, အညတ္ထ ဝဍ္ဎိတော, တဿ သမန္တာ ဂါမမဂ္ဂါ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဇာတဝဒ္ဓေါတိ အာဟ. ဇာတဝဒ္ဓေါပိ ဟိ ယော စိရံ နိက္ခန္တော, တဿ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တာဝဒေဝ အဝသဋန္တိ အာဟ, တံခဏမေဝ နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော. ဒန္ဓာယိတတ္တန္တိ ‘‘အယံ [Pg.306] နု ခေါ မဂ္ဂေါ အယံ န နု ခေါ’’တိ ကင်္ခါဝသေန စိရာယိတတ္တံ. ဝိတ္ထာယိတတ္တန္တိ ယထာ သုခုမံ အတ္ထဇာတံ သဟသာ ပုစ္ဆိတဿ ကဿစိ သရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ထဒ္ဓဘာဝဂဟဏံ. နတွေဝါတိ ဣမိနာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အပ္ပဋိဟတဘာဝံ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ပုရိသဿ မာရာဝဋ္ဋနာဒီနံ ဝသေန သိယာ ဉာဏဿ ပဋိဃာတော, တေန သော ဒန္ဓာယေယျ ဝါ ဝိတ္ထာယေယျ ဝါ, သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန အပ္ပဋိဟတံ, န သက္ကာ တဿ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုန္တိ ဒီပေတိ.

470. Jātavaddho có nghĩa là vừa được sinh ra và vừa lớn lên (tại đó). Bởi vì người nào chỉ được sinh ra tại nơi ấy, nhưng lớn lên ở nơi khác, thì các con đường trong làng xung quanh không hoàn toàn rõ ràng đối với người ấy. Do đó, Ngài nói là jātavaddho. Thật vậy, ngay cả người sinh ra và lớn lên tại đó, nếu đã ra đi lâu ngày, thì các con đường cũng không hoàn toàn rõ ràng đối với người ấy. Do đó, Ngài nói tāvadeva avasaṭa (vừa mới ra đi), có nghĩa là ra đi ngay trong khoảnh khắc ấy. Dandhāyitattaṃ là sự chậm chạp do nghi ngờ rằng: "Đây có phải là đường không? Đây không phải là đường chăng?". Vitthāyitattaṃ là sự ngần ngại, giống như thân thể của một người nào đó bị hỏi đột ngột về một vấn đề vi tế trở nên cứng đờ. Bằng câu Natveva (chắc chắn không), Ngài chỉ ra tính chất không bị ngăn ngại của Nhất thiết trí. Thật vậy, đối với người kia, có thể có sự ngăn ngại đối với trí tuệ do các việc như Ma vương che mắt, v.v. Do đó, người ấy có thể chậm chạp hoặc ngần ngại. Nhưng Nhất thiết trí thì không bị ngăn ngại, không ai có thể tạo ra chướng ngại cho trí tuệ ấy. (Câu ấy) làm sáng tỏ ý nghĩa này.

သေယျထာပိ မာဏဝ ဗလဝါ သင်္ခဓမောတိ ဧတ္ထ ဗလဝါတိ ဗလသမ္ပန္နော. သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနာတိ အကိစ္ဆေန အဒုက္ခေန. ဒုဗ္ဗလော ဟိ သင်္ခဓမကော သင်္ခံ ဓမန္တောပိ န သက္ကောတိ စတဿော ဒိသာ သရေန ဝိညာပေတုံ, နာဿ သင်္ခသဒ္ဒေါ သဗ္ဗသော ဖရိ. ဗလဝတော ပန ဝိပ္ဖာရိကော ဟောတိ, တသ္မာ ဗလဝါတိ အာဟ. မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ မေတ္တာယာတိ ဝုတ္တေ ဥပစာရောပိ အပ္ပနာပိ ဝဋ္ဋတိ, စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဝုတ္တေ ပန အပ္ပနာဝ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မန္တိ ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရံ ဝုစ္စတိ, အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါရူပါဝစရံ. တေသုပိ ဣဓ ဗြဟ္မဝိဟာရကမ္မညေဝ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဓိသကအနောဓိသက ဒိသာဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎေတွာ ကတတ္တာ အပ္ပမာဏကတန္တိ ဝုစ္စတိ. န တံ တတြာဝသိဿတိ, န တံ တတြာဝတိဋ္ဌတီတိ တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တသ္မိံ ရူပါရူပါဝစရကမ္မေ န ဩဟီယတိ န တိဋ္ဌတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကာမာဝစရကမ္မံ တဿ ရူပါရူပါဝစရကမ္မဿ အန္တရာ လဂ္ဂိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ ပတိဋ္ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အထ ခေါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မမေဝ ကာမာဝစရံ မဟောဃော ဝိယ ပရိတ္တဥဒကံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သယမေဝ ဗြဟ္မသဟဗျတံ ဥပနေတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong câu: Seyyathāpi māṇava balavā saṅkhadhamo (Này thanh niên, ví như người thổi tù và có sức mạnh), ở đây balavā là người có sức lực. Saṅkhadhamo là người thổi tù và. Appakasirena là không khó khăn, không khổ sở. Thật vậy, người thổi tù và yếu ớt, dù có thổi tù và, cũng không thể làm cho âm thanh vang đến bốn phương; tiếng tù và của người ấy không vang khắp mọi nơi. Nhưng tiếng tù và của người có sức mạnh thì vang xa. Do đó, Ngài nói là balavā. Trong câu Mettāya cetovimuttiyā, khi nói mettāya, cả cận hành định và an chỉ định đều được chấp nhận. Nhưng khi nói cetovimuttiyā, chỉ có an chỉ định được chấp nhận. Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ (nghiệp thuộc loại hữu lượng) được gọi là nghiệp thuộc Dục giới. Nghiệp được gọi là appamāṇakataṃ (vô lượng) là nghiệp thuộc Sắc giới và Vô sắc giới. Trong số đó, ở đây chỉ muốn nói đến nghiệp thuộc về Tứ Vô lượng tâm. Thật vậy, nghiệp ấy được gọi là appamāṇakataṃ vì nó được thực hiện bằng cách phát triển vượt qua phạm vi hữu lượng (Dục giới) qua việc biến mãn các phương có giới hạn và không có giới hạn. Na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati (nghiệp ấy không còn sót lại ở đó, nghiệp ấy không tồn tại ở đó) có nghĩa là nghiệp Dục giới ấy không còn sót lại, không tồn tại trong nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới ấy. Ý muốn nói là gì? Nghiệp Dục giới không thể bám víu hay tồn tại bên trong nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới, cũng không thể bao trùm, lấn át nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới để chiếm chỗ và đứng vững. Trái lại, chính nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới, giống như dòng nước lớn đối với một ít nước, bao trùm, lấn át nghiệp Dục giới, chiếm chỗ và đứng vững, ngăn chặn quả của nghiệp kia và tự mình đưa đến cảnh giới đồng bạn với Phạm thiên. Phần còn lại, ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh

သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú giải kinh Subha đã chấm dứt.

၁၀. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Saṅgārava

၄၇၃. ဧဝံ [Pg.307] မေ သုတန္တိ သင်္ဂါရဝသုတ္တံ. တတ္ထ စဉ္စလိကပ္ပေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. အဘိပ္ပသန္နာတိ အဝေစ္စပ္ပသာဒဝသေန ပသန္နာ. သာ ကိရ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဘာရဒွါဇဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာ. သော ဗြာဟ္မဏော ပုဗ္ဗေ ကာလေန ကာလံ ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ တေသံ သက္ကာရံ ကရောတိ. ဣမံ ပန ဗြာဟ္မဏိံ ဃရံ အာနေတွာ အဘိရူပါယ မဟာကုလာယ ဗြာဟ္မဏိယာ စိတ္တံ ကောပေတုံ အသက္ကောန္တော ဗြာဟ္မဏာနံ သက္ကာရံ ကာတုံ နာသက္ခိ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ – ‘‘နယိဒါနိ တွံ ဗြာဟ္မဏလဒ္ဓိကော, ဧကာဟမ္ပိ ဗြာဟ္မဏာနံ သက္ကာရံ န ကရောသီ’’တိ နိပ္ပီဠေန္တိ. သော ဃရံ အာဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏိယာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ – ‘‘သစေ, ဘောတိ ဧကဒိဝသံ မုခံ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခံ ဒဒေယျ’’န္တိ အာဟ. တုယှံ ဒေယျဓမ္မံ ရုစ္စနကဋ္ဌာနေ ဒေဟိ, ကိံ မယှံ ဧတ္ထာတိ. သော ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ အပ္ပောဒကံ ပါယာသံ ပစာပေတွာ ဃရဉ္စ သုဇ္ဈာပေတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဗြာဟ္မဏေ နိသီဒါပေသိ. ဗြာဟ္မဏီ မဟာသာဋကံ နိဝါသေတွာ ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တီ ဒုဿကဏ္ဏကေ ပက္ခလိတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏေ ပရိဝိသာမီ’’တိ သညမ္ပိ အကတွာ အာသေဝနဝသေန သဟသာ သတ္ထာရမေဝ အနုဿရိတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

473. Kinh Saṅgārava bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ. Trong đó, cañcalikappe là trong một ngôi làng có tên như vậy. Abhippasannā là có niềm tin trong sạch, bất động. Nghe nói, bà là một nữ Thánh đệ tử đã nhập lưu, là vợ của một vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja. Vị Bà-la-môn ấy trước kia thường thỉnh mời các vị Bà-la-môn và cúng dường họ. Nhưng sau khi cưới bà về nhà, vì không thể làm phật lòng người vợ Bà-la-môn xinh đẹp, thuộc dòng dõi cao quý này, ông đã không thể cúng dường các vị Bà-la-môn nữa. Sau đó, các vị Bà-la-môn khác, ở bất cứ nơi nào gặp ông, đều gây áp lực: "Bây giờ ông không còn là người theo Bà-la-môn nữa rồi, đã lâu như vậy mà ông không cúng dường các vị Bà-la-môn dù chỉ một ngày". Ông trở về nhà, kể lại chuyện đó cho vợ và nói: "Thưa bà, nếu bà có thể giữ mồm giữ miệng trong một ngày, tôi sẽ cúng dường bữa ăn cho các vị Bà-la-môn một ngày". (Bà đáp): "Vật cúng dường của ông, ông hãy cúng ở nơi ông thích, tôi có liên quan gì ở đây?". Ông bèn thỉnh mời các vị Bà-la-môn, cho nấu cháo sữa đặc, dọn dẹp nhà cửa, sắp đặt chỗ ngồi và mời các vị Bà-la-môn ngồi. Bà vợ Bà-la-môn mặc một tấm y quý, cầm muỗng phục vụ, khi vấp phải vạt áo, bà không hề có ý nghĩ "Ta đang phục vụ các vị Bà-la-môn", nhưng do thói quen tu tập, bà đột nhiên chỉ nhớ đến Bậc Đạo Sư và thốt lên lời cảm hứng.

ဗြာဟ္မဏာ ဥဒါနံ သုတွာ ‘‘ဥဘတောပက္ခိကော ဧသ သမဏဿ ဂေါတမဿ သဟာယော, နာဿ ဒေယျဓမ္မံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ကုပိတာ ဘောဇနာနိ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမိံသု. ဗြာဟ္မဏော – ‘‘နနု ပဌမံယေဝ တံ အဝစံ ‘အဇ္ဇေကဒိဝသံ မုခံ ရက္ခေယျာသီ’တိ, ဧတ္တကံ တေ ခီရဉ္စ တဏ္ဍုလာဒီနိ စ နာသိတာနီ’’တိ အတိဝိယ ကောပဝသံ ဥပဂတော – ‘‘ဧဝမေဝ ပနာယံ ဝသလီ ယသ္မိံ ဝါ တသ္မိံ ဝါ တဿ မုဏ္ဍကဿ သမဏဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဣဒါနိ တျာဟံ ဝသလိ တဿ သတ္ထုနော ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏီ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဂန္တွာ ဝိဇာနိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ခွာဟံ တံ, ဗြာဟ္မဏ, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ…ပေ… ဝါဒံ အာရောပေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ –

Các vị Bà-la-môn nghe lời cảm hứng ấy, nổi giận nói rằng: “Người này thuộc về cả hai phe, là bạn của Sa-môn Gotama, chúng ta sẽ không nhận vật cúng dường của ông ta,” rồi họ vứt bỏ đồ ăn và bỏ đi. Vị Bà-la-môn vô cùng tức giận, nói: “Chẳng phải lúc đầu ta đã bảo ngươi rằng ‘hôm nay hãy giữ mồm giữ miệng’ sao? Ngươi đã làm hỏng bao nhiêu sữa, gạo và các thứ khác của ta.” rồi ông ta nói: “Con tiện nữ này cứ thế, ở bất cứ nơi đâu, cũng chỉ ca tụng đức hạnh của gã Sa-môn trọc đầu kia. Này tiện nữ, bây giờ ta sẽ đi quy tội cho vị đạo sư của ngươi.” Bấy giờ, bà vợ Bà-la-môn nói với ông ta: “Thưa Bà-la-môn, ngài cứ đi đi, đi rồi sẽ biết,” rồi bà nói tiếp: “Thưa Bà-la-môn, trong thế giới cùng với chư Thiên... tôi không thấy ai... có thể quy tội (cho đức Thế Tôn).” Ông ta bèn đến yết kiến đức Đạo Sư và –

‘‘ကိံသု [Pg.308] ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ;

ကိဿဿု ဧကဓမ္မဿ, ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) –

“Thưa ngài Gotama, diệt trừ điều gì được an lạc, diệt trừ điều gì không sầu muộn? Ngài tán thành việc giết chết pháp duy nhất nào?” (saṃ. ni. 1.187) –

ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ အာဟ –

đã hỏi câu hỏi. Đức Đạo Sư đáp:

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ;

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ;

ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ, တဉှိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) –

“Diệt trừ sân hận được an lạc, diệt trừ sân hận không sầu muộn. Này Bà-la-môn, các bậc Thánh nhân tán thán việc giết chết sân hận, thứ có gốc rễ độc hại và ngọn ngọt ngào; vì diệt trừ nó rồi thì không còn sầu muộn.” (saṃ. ni. 1.187) –

ပဉှံ ကထေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. တဿေဝ ကနိဋ္ဌဘာတာ အက္ကောသကဘာရဒွါဇော နာမ ‘‘ဘာတာ မေ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အက္ကောသိတွာ ဘဂဝတာ ဝိနီတော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အပရော တဿ ကနိဋ္ဌော သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော နာမ. သောပိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အပရော တဿ ကနိဋ္ဌော ပိင်္ဂလဘာရဒွါဇော နာမ. သော ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ပဉှဗျာကရဏပရိယောသာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. သင်္ဂါရဝေါ မာဏဝေါတိ အယံ တေသံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော တသ္မိံ ဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဘတ္တဂ္ဂေ နိသိန္နော. အဝဘူတာဝါတိ အဝဍ္ဎိဘူတာ အဝမင်္ဂလဘူတာယေဝ. ပရဘူတာဝါတိ ဝိနာသံ ပတ္တာယေဝ. ဝိဇ္ဇမာနာနန္တိ ဝိဇ္ဇမာနေသု. သီလပညာဏန္တိ သီလဉ္စ ဉာဏဉ္စ န ဇာနာသိ.

đã trả lời câu hỏi. Vị ấy xuất gia và đắc quả A-la-hán. Em trai của vị ấy tên là Akkosakabhāradvāja, nghe tin “anh ta đã xuất gia”, bèn đến yết kiến đức Thế Tôn, mắng nhiếc Ngài, được đức Thế Tôn giáo hóa, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Một người em khác của vị ấy tên là Sundarikabhāradvāja. Vị này cũng đến yết kiến đức Thế Tôn, hỏi một câu hỏi, nghe câu trả lời, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Một người em khác của vị ấy tên là Piṅgalabhāradvāja. Vị này hỏi một câu hỏi, sau khi nghe giải đáp câu hỏi, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Thanh niên Saṅgārava là em út của tất cả bọn họ, vào ngày hôm đó đang ngồi cùng với các vị Bà-la-môn tại một nơi cúng dường. Avabhūtā có nghĩa là không tăng trưởng, không tốt lành. Parabhūtā có nghĩa là đã đi đến hoại diệt. Vijjamānānaṃ có nghĩa là trong khi đang hiện hữu. Sīlapaññāṇaṃ có nghĩa là ngươi không biết giới và trí tuệ.

၄၇၄. ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ အဘိညာတေ ဣမသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ အဘိဇာနိတွာ ဝေါသိတဝေါသာနာ ဟုတွာ ပါရမီသင်္ခါတံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ မယန္တိ ဝတွာ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ ပဋိဇာနန္တီတိ အတ္ထော. အာဒိဗြဟ္မစရိယန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာ ဥပ္ပာဒကာ ဇနကာတိ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တက္ကီတိ တက္ကဂါဟီ. ဝီမံသီတိ ဝီမံသကော, ပညာစာရံ စရာပေတွာ ဧဝံဝါဒီ. တေသာဟမသ္မီတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အဟမသ္မိ အညတရော.

474. Diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā có nghĩa là: sau khi đã thắng tri các pháp ngay trong hiện tại, trong chính thân này, đã hoàn thành sự chấm dứt (phiền não), chúng tôi đã đạt đến Nibbāna, được gọi là pāramī (sự hoàn hảo), là bờ kia của tất cả các pháp. Nói như vậy, họ thừa nhận phạm hạnh ban đầu. Đó là ý nghĩa. Ādibrahmacariyaṃ có nghĩa là: chúng tôi là những người tạo ra, khai sinh ra phạm hạnh ban đầu của giáo pháp. Nói như vậy là họ thừa nhận. Takkī có nghĩa là người suy luận. Vīmaṃsī có nghĩa là người thẩm sát, người nói như vậy sau khi đã vận dụng trí tuệ. Tesāhamasmi có nghĩa là: trong số các vị Chánh Đẳng Giác ấy, ta là một vị.

၄၈၅. အဋ္ဌိတဝတန္တိ အဋ္ဌိတတပံ, အဿ ပဓာနပဒေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော, တထာ သပ္ပုရိသပဒဿ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ အဋ္ဌိတပဓာနဝတံ အဟောသိ, သပ္ပုရိသပဓာနဝတံ အဟောသီတိ. အတ္ထိ ဒေဝါတိ [Pg.309] ပုဋ္ဌော သမာနောတိ ဣဒံ မာဏဝေါ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဇာနန္တောဝ ပကာသေသီ’’တိ သညာယ အာဟ. ဧဝံ သန္တေတိ တုမှာကံ အဇာနနဘာဝေ သန္တေ. တုစ္ဆံ မုသာ ဟောတီတိ တုမှာကံ ကထာ အဖလာ နိပ္ဖလာ ဟောတိ. ဧဝံ မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှာတိ နာမ. ဝိညုနာ ပုရိသေနာတိ ပဏ္ဍိတေန မနုဿေန. တွံ ပန အဝိညုတာယ မယာ ဗျာကတမ္ပိ န ဇာနာသီတိ ဒီပေတိ. ဥစ္စေန သမ္မတန္တိ ဥစ္စေန သဒ္ဒေန သမ္မတံ ပါကဋံ လောကသ္မိံ. အဓိဒေဝါတိ သုသုဒါရကာပိ ဟိ ဒေဝါ နာမ ဟောန္တိ, ဒေဝိယော နာမ ဟောန္တိ ဒေဝါ ပန အဓိဒေဝါ နာမ, လောကေ ဒေဝေါ ဒေဝီတိ လဒ္ဓနာမေဟိ မနုဿေဟိ အဓိကာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

485. Aṭṭhitavataṃ có nghĩa là khổ hạnh không ngừng nghỉ; từ này có liên quan đến từ padhāna (tinh tấn), tương tự như từ sappurisa (bậc chân nhân). Điều này được nói ra như sau: Tôn giả Gotama đã có sự tinh tấn không ngừng nghỉ, đã có sự tinh tấn của bậc chân nhân. Khi được hỏi ‘có chư thiên không’, thanh niên này đã nói như vậy với ý nghĩ rằng: “Vị Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố điều đó mà không biết.” Evaṃ sante có nghĩa là: khi có sự không biết của các ngài. Tucchaṃ musā hoti có nghĩa là: lời nói của các ngài trở nên vô ích, vô hiệu. Như vậy, thanh niên này được gọi là đã khiển trách đức Thế Tôn bằng lời nói dối. Viññunā purisena có nghĩa là bởi người có trí, người hiểu biết. (Đức Phật) chỉ ra rằng: “Còn ngươi, vì không hiểu biết, nên dù ta đã giải thích, ngươi vẫn không biết.” Uccena sammataṃ có nghĩa là được công nhận, nổi tiếng trong thế gian với tiếng tăm lừng lẫy. Adhideva có nghĩa là: ngay cả những đứa trẻ nhỏ cũng được gọi là deva (thiên nam), devī (thiên nữ), nhưng các vị trời (thực sự) được gọi là adhideva (siêu thiên), nghĩa là vượt trội hơn những người được gọi là deva, devī trong thế gian. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

Của bộ Chú giải Trung Bộ Kinh, tên là Papañcasūdanī

သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về kinh Saṅgārava đã hoàn tất.

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phẩm thứ năm đã hoàn tất.

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Trung Bách (Majjhimapaṇṇāsa) đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. မဇ္ဈိမနိကာယေ Trong Kinh Trung Bộ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ Sớ giải Trung Bán Ngũ Thập ၁. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ Phẩm Gia Chủ. ၁. ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ Giải Thích Kinh Kandara. ၁. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတန္တိ ကန္ဒရကသုတ္တံ. တတ္ထ စမ္ပာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ဟိ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု စမ္ပကရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ စမ္ပာတိ သင်္ခမဂမာသိ. ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေတိ တဿ စမ္ပာနဂရဿ အဝိဒူရေ ဂဂ္ဂရာယ နာမ ရာဇမဟေသိယာ ခဏိတတ္တာ ဂဂ္ဂရာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရာ ပေါက္ခရဏီ အတ္ထိ. တဿာ တီရေ သမန္တတော နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမပဋိမဏ္ဍိတံ မဟန္တံ စမ္ပကဝနံ. တသ္မိံ ဘဂဝါ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓေ စမ္ပကဝနေ ဝိဟရတိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ အဒဿိတပရိစ္ဆေဒေန မဟန္တေန ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. ပေဿောတိ တဿ နာမံ. ဟတ္ထာရောဟပုတ္တောတိ ဟတ္ထာစရိယဿ ပုတ္တော. ကန္ဒရကော စ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ကန္ဒရကောတိ ဧဝံနာမော ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. အဘိဝါဒေတွာတိ ဆဗ္ဗဏ္ဏာနံ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မီနံ အန္တရံ ပဝိသိတွာ ပသန္နလာခါရသေ နိမုဇ္ဇမာနော ဝိယ, သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒုဿဝရံ ပသာရေတွာ သသီသံ ပါရုပမာနော ဝိယ, ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နစမ္ပကပုပ္ဖာနိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဝိယ, သိနေရုပါဒံ ဥပဂစ္ဆန္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဘဂဝတော စက္ကလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတေ အလတ္တကဝဏ္ဏဖုလ္လပဒုမသဿိရိကေ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဆနိသဇ္ဇဒေါသဝိရဟိတေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ နိသီဒိ. 1. Kinh Kandara bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy). Trong kinh ấy, ‘tại Campā’ (campāyaṃ) có nghĩa là tại thành phố có tên như vậy. Bởi vì trong thành phố ấy, tại những nơi này nơi kia như các khu vườn, các hồ sen, v.v..., chỉ toàn là cây ngọc lan (campaka) mọc um tùm, do đó nó được gọi là Campā. Cụm từ ‘bên bờ hồ sen Gaggarā’ (Gaggarāya pokkharaṇiyā tīre) có nghĩa là: không xa thành phố Campā ấy, có một hồ sen được gọi là Gaggarā vì đã được một vị hoàng hậu tên là Gaggarā cho đào. Trên bờ hồ ấy, xung quanh là một khu rừng ngọc lan rộng lớn, được trang điểm bởi các loài hoa năm màu sắc như xanh, v.v... Đức Thế Tôn trú ngụ trong khu rừng ngọc lan ấy, thơm ngát hương hoa. Chính vì lẽ ấy mà có lời nói ‘bên bờ hồ sen Gaggarā’. ‘Cùng với một Tăng chúng đông đảo’ (Mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ) có nghĩa là cùng với một Tăng chúng đông đảo không xác định số lượng. ‘Pessa’ là tên của vị ấy. ‘Con trai của người quản tượng’ (Hatthārohaputto) có nghĩa là con trai của người thầy dạy voi. ‘Và du sĩ Kandaraka’ (Kandarako ca paribbājako): ‘Kandaraka’ là tên của một du sĩ có mặc y phục. ‘Đã đảnh lễ’ (Abhivādetvā) có nghĩa là: đã cúi lạy đôi chân của Đức Thế Tôn, vốn được trang hoàng bởi tướng bánh xe, có vẻ đẹp rực rỡ như hoa sen nở có màu đỏ son, (hành động này) giống như đi vào giữa những luồng hào quang sáu màu đậm đặc của Đức Phật rồi lặn ngụp trong đó như trong nước sơn cánh kiến trong suốt, giống như trải một tấm vải quý màu vàng ròng rồi choàng lên cả đầu, giống như dùng đầu để đón nhận những đóa hoa ngọc lan đầy đủ sắc và hương, và giống như vầng trăng tròn tiến đến chân núi Sineru. ‘Ngồi xuống một bên’ (Ekamantaṃ nisīdi) có nghĩa là ngồi xuống ở một nơi thích hợp, không có sáu lỗi lầm về chỗ ngồi. တုဏှီဘူ [Pg.2] တံ တုဏှီဘူတန္တိ ယတော ယတော အနုဝိလောကေတိ, တတော တတော တုဏှီဘူတမေဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဧကဘိက္ခုဿာပိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ ဝါ ပါဒကုက္ကုစ္စံ ဝါ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဘဂဝတော စေဝ ဂါရဝေန အတ္တနော စ သိက္ခိတသိက္ခတာယ အညမညံ ဝိဂတသလ္လာပါ အန္တမသော ဥက္ကာသိတသဒ္ဒမ္ပိ အကရောန္တာ သုနိခါတဣန္ဒခီလာ ဝိယ နိဝါတဋ္ဌာနေ သန္နိသိန္နံ မဟာသမုဒ္ဒဥဒကံ ဝိယ ကာယေနပိ နိစ္စလာ မနသာပိ အဝိက္ခိတ္တာ ရတ္တဝလာဟကာ ဝိယ သိနေရုကူဋံ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧဝံ သန္နိသိန္နံ ပရိသံ ဒိသွာ မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဥပ္ပန္နံ ပန အန္တောဟဒယသ္မိံယေဝ သန္နိဒဟိတုံ အသက္ကောန္တော ပိယသမုဒါဟာရံ သမုဋ္ဌာပေသိ. တသ္မာ အစ္ဆရိယံ ဘောတိအာဒိမာဟ. 1. ‘Hoàn toàn im lặng, hoàn toàn im lặng’ (Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ) có nghĩa là: bất cứ nơi nào vị ấy nhìn quanh, nơi đó đều hoàn toàn im lặng. Ở đó, không một vị tỳ-khưu nào có sự cựa quậy tay chân; tất cả các vị, do lòng tôn kính đối với Đức Thế Tôn và do sự thuần thục trong học giới của mình, đều không nói chuyện với nhau, đến nỗi không làm phát ra cả tiếng hắng giọng. Các vị ngồi yên bất động về thân như những cột trụ được chôn sâu, như nước biển lớn lặng yên ở nơi không có gió; tâm không tán loạn, vây quanh Đức Thế Tôn như những đám mây đỏ bao quanh đỉnh núi Sineru. Khi thấy hội chúng ngồi im lặng như vậy, niềm hỷ lạc và hoan hỷ lớn lao đã khởi lên trong lòng vị du sĩ. Nhưng không thể kìm nén niềm hỷ lạc và hoan hỷ đã khởi lên chỉ trong lòng mình, vị ấy đã thốt ra những lời nói đáng mến. Do đó, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng: ‘Thật là kỳ diệu, thưa ngài!’ တတ္ထ အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အစ္ဆရိယံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒနယော. အယံ ပန အဋ္ဌကထာနယော, အစ္ဆရာယောဂ္ဂန္တိ အစ္ဆရိယံ. အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. ဥဘယမ္ပေတံ ဝိမှယဿေဝါဓိဝစနံ. တံ ပနေတံ ဂရဟအစ္ဆရိယံ, ပသံသာအစ္ဆရိယန္တိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ အစ္ဆရိယံ မောဂ္ဂလ္လာန အဗ္ဘုတံ မောဂ္ဂလ္လာန, ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတီတိ (စူဠဝ. ၃၈၃; အ. နိ. ၈.၂၀), ဣဒံ ဂရဟအစ္ဆရိယံ နာမ. ‘‘အစ္ဆရိယံ နန္ဒမာတေ အဗ္ဘုတံ နန္ဒမာတေ, ယတြ ဟိ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ပရိသောဓေဿသီတိ (အ. နိ. ၇.၅၃) ဣဒံ ပသံသာအစ္ဆရိယံ နာမ. ဣဓာပိ ဣဒမေဝ အဓိပ္ပေတံ’’ အယဉှိ တံ ပသံသန္တော ဧဝမာဟ. 1. Trong đó, ‘kỳ diệu’ (acchariyaṃ) có nghĩa là điều không thường xảy ra, giống như việc người mù leo lên núi. Trước hết, đây là cách giải thích theo ngữ pháp (saddanayo). Còn đây là cách giải thích của Chú giải (aṭṭhakathānayo): ‘acchariyaṃ’ là vì nó xứng đáng (yoggaṃ) với một cái búng tay (accharā). Nghĩa là: thật thích hợp để búng tay (tán thưởng). ‘Hy hữu’ (abbhutaṃ) có nghĩa là điều chưa từng xảy ra trước đây nay đã xảy ra. Cả hai từ này đều là đồng nghĩa với sự kinh ngạc (vimhaya). Sự kỳ diệu ấy có hai loại: kỳ diệu với ý chê bai (garaha-acchariyaṃ) và kỳ diệu với ý tán thán (pasaṃsā-acchariyaṃ). Trong đó, câu: ‘Thật kỳ diệu, này Moggallāna, thật hy hữu, này Moggallāna, đến mức mà kẻ vô dụng kia lại còn chờ đợi cho đến khi bị nắm lấy cánh tay!’ (Cv.V.383; AN 8.20) được gọi là kỳ diệu với ý chê bai. Câu: ‘Thật kỳ diệu, này mẹ của Nanda, thật hy hữu, này mẹ của Nanda, đến mức mà bà có thể thanh lọc được cả một tâm niệm!’ (AN 7.53) được gọi là kỳ diệu với ý tán thán. Ở đây cũng vậy, chính ý nghĩa này (tán thán) được nhắm đến. Vì vị ấy, trong khi tán thán Ngài, đã nói như vậy. ယာဝဉ္စိဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယာဝါတိ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ, ယာဝ သမ္မာ ပဋိပါဒိတော, ယတ္တကေန ပမာဏေန သမ္မာ ပဋိပါဒိတော, န သက္ကာ တဿ ဝဏ္ဏေ ဝတ္တုံ, အထ ခေါ အစ္ဆရိယမေဝေတံ အဗ္ဘုတမေဝေတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတပရမံယေဝါတိ ဧဝံ သမ္မာ ပဋိပါဒိတော ဧသော ဘိက္ခုသံဃော တဿာပိ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရမောတိ ဧတပရမော, တံ ဧတပရမံ ယထာ အယံ ပဋိပါဒိတော, ဧဝံ ပဋိပါဒိတံ ကတွာ ပဋိပါဒေသုံ, န ဣတော ဘိယျောတိ အတ္ထော. ဒုတိယနယေ ဧဝံ ပဋိပါဒေဿန္တိ, န ဣတော ဘိယျောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဋိပါဒိတောတိ အာဘိသမာစာရိကဝတ္တံ အာဒိံ ကတွာ သမ္မာ အပစ္စနီကပဋိပတ္တိယံ ယောဇိတော. အထ ကသ္မာ အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော [Pg.3] အတီတာနာဂတေ ဗုဒ္ဓေ ဒဿေတိ, ကိမဿ တိယဒ္ဓဇာနနဉာဏံ အတ္ထီတိ. နတ္ထိ, နယဂ္ဂါဟေ ပန ဌတွာ ‘‘ယေနာကာရေန အယံ ဘိက္ခုသံဃော သန္နိသိန္နော ဒန္တော ဝိနီတော ဥပသန္တော, အတီတဗုဒ္ဓါပိ ဧတပရမံယေဝ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇာပေသုံ, အနာဂတဗုဒ္ဓါပိ ပဋိပဇ္ဇာပေဿန္တိ, နတ္ထိ ဣတော ဥတ္တရိ ပဋိပါဒနာ’’တိ မညမာနော အနုဗုဒ္ဓိယာ ဧဝမာဟ. Trong cụm từ ‘Yāvañcidaṃ’, ‘idaṃ’ chỉ là một tiểu từ (nipāta). ‘Yāva’ chỉ sự đo lường, giới hạn. Ý muốn nói là: ‘Tăng chúng này đã được khéo huấn luyện đến mức độ nào, đã được khéo huấn luyện theo thước đo nào, thì không thể nào nói hết được các phẩm chất của các vị ấy, nhưng quả thật điều này là kỳ diệu, điều này là hy hữu.’ ‘Đây là mức độ tối cao’ (Etaparamaṃyeva): Tăng chúng này được huấn luyện khéo léo như vậy là mức độ tối cao (paramo) ngay cả đối với Tăng chúng của các vị Phật trong quá khứ, do đó gọi là ‘mức độ tối cao này’ (etaparamo). Các vị Phật quá khứ đã huấn luyện (đệ tử) bằng cách lấy đây làm mức độ tối cao, giống như Tăng chúng này đã được huấn luyện. Nghĩa là: không thể hơn thế này nữa. Theo phương pháp thứ hai (áp dụng cho tương lai), cần được hiểu là: ‘Các vị Phật tương lai cũng sẽ huấn luyện như vậy, không thể hơn thế này nữa.’ Trong đó, ‘được huấn luyện’ (paṭipādito) có nghĩa là được hướng dẫn vào sự thực hành đúng đắn, không đối nghịch, bắt đầu với các bổn phận thuộc về oai nghi tốt đẹp (ābhisamācārika-vatta). Vậy tại sao vị du sĩ này lại đề cập đến các vị Phật trong quá khứ và tương lai? Phải chăng vị ấy có trí tuệ biết được ba thời (tiyaddhajānanañāṇa)? Không phải vậy, nhưng dựa vào phương pháp suy luận (nayaggāha), vị ấy nghĩ rằng: ‘Tăng chúng này ngồi yên lặng, được chế ngự, được điều phục, được an tịnh theo cách thức nào, thì các vị Phật trong quá khứ cũng đã khiến các đệ tử thực hành bằng cách lấy đó làm mức độ tối cao, và các vị Phật trong tương lai cũng sẽ khiến các đệ tử thực hành như vậy; không có sự huấn luyện nào vượt hơn thế này nữa,’ và do suy nghĩ như vậy với trí tuệ suy luận (anubuddhi), vị ấy đã nói như thế. ၂. ဧဝမေတံ ကန္ဒရကာတိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဘဂဝါ ကိရ တံ သုတွာ ‘‘ကန္ဒရက တွံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသန္တောတိ ဝဒသိ, ဣမဿ ပန ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပသန္တကာရဏံ တုယှံ အပါကဋံ, န ဟိ တွံ သမတိံသ ပါရမိယာ ပူရေတွာ ကုသလမူလံ ပရိပါစေတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, မယာ ပန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဉာတတ္ထစရိယံ လောကတ္ထစရိယံ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယဉ္စ ကောဋိံ ပါပေတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, မယှံ ဧတေသံ ဥပသန္တကာရဏံ ပါကဋ’’န္တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. Câu ‘Này Kandaraka, sự việc là như vậy’ (Evametaṃ kandaraka) là một phần kết nối riêng biệt. Tương truyền rằng, sau khi nghe những lời ấy, Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này để chỉ ra rằng: ‘Này Kandaraka, ông nói rằng Tăng chúng này được an tịnh, nhưng nguyên nhân của sự an tịnh của Tăng chúng này thì ông không rõ. Vì ông đã không viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, đã không làm cho các thiện căn được thuần thục, và đã không chứng ngộ được nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇa) tại Bồ-đề đoàn. Còn Ta, sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật, đã đưa các hạnh nguyện vì lợi ích cho quyến thuộc, vì lợi ích cho thế gian, và vì lợi ích để thành Phật đến chỗ tột đỉnh, đã chứng ngộ được nhất thiết trí tại Bồ-đề đoàn. Đối với Ta, nguyên nhân sự an tịnh của họ là điều hiển nhiên.’ သန္တိ ဟိ ကန္ဒရကာတိ အယမ္ပိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဘဂဝတော ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ဣမံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသန္တောတိ ဝဒတိ, အယဉ္စ ဘိက္ခုသံဃော ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ကုဟကဘာဝေန ဣရိယာပထံ သဏ္ဌပေန္တော စိတ္တေန အနုပသန္တော န ဥပသန္တာကာရံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ပန ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပဒံ ပူရယမာနာပိ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မတ္ထကံ ပတွာ ဌိတဘိက္ခူပိ အတ္ထိ, တတ္ထ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ မတ္ထကံ ပတ္တာ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေဟေဝ ဥပသန္တာ, ပဋိပဒံ ပူရယမာနာ ဥပရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာယ ဥပသန္တာ, ဣတော မုတ္တာ ပန အဝသေသာ စတူဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ ဥပသန္တာ. တံ နေသံ ဥပသန္တကာရဏံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန အယံ ဘိက္ခုသံဃော ဥပသန္တော’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တိ ဟိ ကန္ဒရကာ’’တိအာဒိမာဟ. “Santi hi kandarakāti” (Này Kandaraka, có những vị), đây cũng là một sự nối kết riêng biệt. Tương truyền, Đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: “Vị du sĩ này nói rằng hội chúng tỳ khưu này an tịnh. Và hội chúng tỳ khưu này không phải là đang phô bày tướng mạo an tịnh trong khi tâm không an tịnh, bằng cách sắp đặt, dàn dựng oai nghi với tâm thái xảo trá. Trái lại, trong hội chúng tỳ khưu này, có những vị tỳ khưu đang thực hành con đường, và cũng có những vị tỳ khưu đã thực hành xong con đường, đã đạt đến đỉnh cao và an trú ở đó. Trong số ấy, những vị đã thực hành xong con đường và đạt đến đỉnh cao thì được an tịnh nhờ vào các phẩm chất mà tự thân các vị đã chứng ngộ. Những vị đang thực hành con đường thì được an tịnh nhờ vào tuệ quán để đạt đến đạo quả cao hơn. Ngoài ra, những vị còn lại ngoài các vị ấy thì được an tịnh nhờ vào bốn niệm xứ. Ta sẽ chỉ ra cho họ nguyên nhân của sự an tịnh ấy.” Để chỉ ra rằng: “Chính vì nguyên nhân này và nguyên nhân này mà hội chúng tỳ khưu này được an tịnh,” Ngài đã nói những lời bắt đầu bằng: “Santi hi kandarakā” (Này Kandaraka, có những vị). တတ္ထ အရဟန္တော ခီဏာသဝါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ. သေခပဋိပဒမ္ပိ တတ္ထေဝ ဝိတ္ထာရိတံ. သန္တတသီလာတိ သတတသီလာ နိရန္တရသီလာ. သန္တတဝုတ္တိနောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, သန္တတဇီဝိကာ ဝါတိပိ အတ္ထော. တသ္မိံ သန္တတသီလေ ဌတွာဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ, န ဒုဿီလျံ မရဏံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော. Ở đây, những gì cần phải nói về các câu “A-la-hán, các vị đã tận trừ các lậu hoặc” v.v... thì đã được nói đến trong bài chú giải kinh Mūlapariyāya (Kinh Căn Bản Pháp Môn). Con đường thực hành của bậc hữu học cũng đã được trình bày chi tiết ở đó. “Santatasīlā” (có giới hạnh liên tục) nghĩa là có giới hạnh thường hằng, có giới hạnh không gián đoạn. “Santatavuttino” (có lối sống liên tục) là một từ đồng nghĩa của chính từ ấy, hoặc cũng có nghĩa là có mạng sống liên tục. Nghĩa là, các vị ấy chỉ sống sau khi đã an trú trong giới hạnh liên tục ấy, chứ không phạm vào ác giới, thà chết còn hơn. နိပကာတိ နေပက္ကေန သမန္နာဂတာ ပညဝန္တော. နိပကဝုတ္တိနောတိ ပညာယ ဝုတ္တိနော, ပညာယ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တိ. ယထာ ဧကစ္စော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ [Pg.4] ဇီဝိတကာရဏာ ဆသု အဂေါစရေသု စရတိ, ဝေသိယာဂေါစရော ဟောတိ, ဝိဓဝထုလ္လကုမာရိကပဏ္ဍကပါနာဂါရဘိက္ခုနိဂေါစရော ဟောတိ. သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန (ဝိဘ. ၅၁၄), ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကရောတိ, ဒူတကမ္မံ ကရောတိ, ပဟိဏကမ္မံ ကရောတိ, ဂဏ္ဍံ ဖာလေတိ, အရုမက္ခနံ ဒေတိ, ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ ဒေတိ, အဓောဝိရေစနံ ဒေတိ, နတ္ထုတေလံ ပစတိ, ပိဝနတေလံ ပစတိ, ဝေဠုဒါနံ, ပတ္တဒါနံ, ပုပ္ဖဒါနံ, ဖလဒါနံ, သိနာနဒါနံ, ဒန္တကဋ္ဌဒါနံ, မုခေါဒကဒါနံ, စုဏ္ဏမတ္တိကဒါနံ ဒေတိ, စာဋုကမျံ ကရောတိ, မုဂ္ဂသူပိယံ, ပါရိဘဋုံ, ဇင်္ဃပေသနိယံ ကရောတီတိ ဧကဝီသတိဝိဓာယ အနေသနာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အနိပကဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ, န ပညာယ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, တတော ကာလကိရိယံ ကတွာ သမဏယက္ခော နာမ ဟုတွာ ‘‘တဿ သံဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ ဟောတိ သမ္ပဇ္ဇလိတာ’’တိ ဝုတ္တနယေန မဟာဒုက္ခံ အနုဘောတိ. ဧဝံဝိဓာ အဟုတွာ ဇီဝိတဟေတုပိ သိက္ခာပဒံ အနတိက္ကမန္တော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌာယ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ရထဝိနီတပဋိပဒံ, မဟာဂေါသိင်္ဂပဋိပဒံ, မဟာသုညတပဋိပဒံ, အနင်္ဂဏပဋိပဒံ, ဓမ္မဒါယာဒပဋိပဒံ, နာလကပဋိပဒံ, တုဝဋ္ဋကပဋိပဒံ, စန္ဒောပမပဋိပဒန္တိ ဣမာနိ အရိယပဋိပဒါနိ ပူရေန္တော စတုပစ္စယ-သန္တောသ-ဘာဝနာရာမ-အရိယဝံသပဋိပတ္တိယံ ကာယသက္ခိနော ဟုတွာ အနီကာ နိက္ခန္တဟတ္ထီ ဝိယ ယူထာ ဝိဿဋ္ဌသီဟော ဝိယ နိပစ္ဆာဗန္ဓမဟာနာဝါ ဝိယ စ ဂမနာဒီသု ဧကဝိဟာရိနော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အဇ္ဇအဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ ပဝတ္တဥဿာဟာ ဝိဟရန္တီတိ အတ္ထော. “Nipakā” (thận trọng) nghĩa là các vị ấy có sự thận trọng, có trí tuệ. “Nipakavuttino” (có lối sống thận trọng) nghĩa là các vị ấy sống bằng trí tuệ, an trú trong trí tuệ để mưu sinh. Giống như có kẻ, dù đã xuất gia trong giáo pháp, nhưng vì lý do sinh kế mà đi vào sáu nơi không nên đến: làm thân với kỹ nữ, góa phụ, gái lỡ thì, người ái nam ái nữ, quán rượu, và ni chúng. Vị ấy sống chung đụng với vua chúa, các đại thần, các người theo ngoại đạo và đệ tử của họ, qua sự giao du không thích hợp của hàng tại gia. Vị ấy làm nghề y, làm người đưa tin, làm người chạy việc vặt, chích mụt nhọt, thoa thuốc mỡ, cho thuốc xổ, cho thuốc ói, nấu dầu nhỏ mũi, nấu dầu để uống, cho tre, cho lá, cho hoa, cho quả, cho bột thơm để tắm, cho tăm xỉa răng, cho nước rửa mặt, cho đất sét bột. Vị ấy làm việc tâng bốc, nói lời mập mờ, làm kẻ phục dịch, chạy việc đưa tin. Người mưu sinh bằng hai mươi mốt cách tà mạng như vậy được gọi là người có lối sống không thận trọng, không an trú trong trí tuệ để mưu sinh. Sau khi chết, người ấy trở thành một loại ngạ quỷ sa-môn và phải chịu khổ đau to lớn, theo như cách nói: “Ngay cả tấm y saṅghāṭi của vị ấy cũng bốc cháy, rực lửa.” Không trở thành người như vậy, các vị ấy không vi phạm học giới dù vì mạng sống, an trú trong bốn loại giới thanh tịnh, tùy theo sức mình mà học hỏi lời Phật dạy, thực hành viên mãn các thánh đạo như con đường thực hành trong kinh Rathavinīta, kinh Mahāgosiṅga, kinh Mahāsuññata, kinh Anaṅgaṇa, kinh Dhammadāyāda, kinh Nālaka, kinh Tuvaṭṭaka, kinh Candopama. Các vị ấy trở thành những nhân chứng sống cho sự thực hành thuộc dòng dõi bậc Thánh là biết đủ với bốn món vật dụng, vui thích trong thiền định. Giống như voi đầu đàn rời khỏi đàn, như sư tử rời khỏi bầy, và như chiếc thuyền lớn đã cắt dây neo, các vị ấy sống một mình trong khi đi lại, v.v..., thiết lập tuệ quán, và sống với nỗ lực đã được khởi lên rằng: “Ngay hôm nay, chính hôm nay, ta sẽ chứng đắc A-la-hán quả.” Đó là ý nghĩa. သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သေသာ သတိပဋ္ဌာနကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာဝ. ဣဓ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ, ဧတ္တကေန ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပသန္တကာရဏံ ကထိတံ ဟောတိ. “Suppatiṭṭhitacittā” (với tâm khéo an trú) nghĩa là có tâm được thiết lập vững vàng trong bốn niệm xứ. Phần còn lại của bài thuyết giảng về niệm xứ đã được trình bày chi tiết ở các kinh trước. Tuy nhiên, ở đây, các niệm xứ được thuyết giảng bao gồm cả pháp thế gian và siêu thế. Bằng chừng ấy lời, nguyên nhân của sự an tịnh của Tăng đoàn đã được nói lên. ၃. ယာဝ သုပညတ္တာတိ ယာဝ သုဋ္ဌပိတာ သုဒေသိတာ. မယမ္ပိ ဟိ, ဘန္တေတိ ဣမိနာ ဧသ အတ္တနော ကာရကဘာဝံ ဒဿေတိ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဥက္ခိပတိ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော, မယမ္ပိ ဟိ, ဘန္တေ, ဂိဟိ…ပေ… သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ ဝိဟရာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ ပန အယမေဝ ကသိ စ ဗီဇဉ္စ ယုဂနင်္ဂလဉ္စ ဖာလပါစနဉ္စ, တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃော သဗ္ဗကာလံ သတိပဋ္ဌာနပရာယဏော, မယံ [Pg.5] ပန ကာလေန ကာလံ ဩကာသံ လဘိတွာ ဧတံ မနသိကာရံ ကရောမ, မယမ္ပိ ကာရကာ, န သဗ္ဗသော ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာယေဝါတိ. မနုဿဂဟနေတိ မနုဿာနံ အဇ္ဈာသယဂဟနေန ဂဟနတာ, အဇ္ဈာသယဿာပိ နေသံ ကိလေသဂဟနေန ဂဟနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသဋသာဌေယျေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ကသဋတာ, ကေရာဋိယဋ္ဌေန သာဌေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ဂဟနကသဋကေရာဋိယာနံ မနုဿာနံ ဟိတာဟိတပဋိပဒံ ယာဝ သုဋ္ဌု ဘဂဝါ ဇာနာတိ. ယဒိဒံ ပသဝေါတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗာပိ စတုပ္ပဒဇာတိ ပသဝေါတိ အဓိပ္ပေတာ. ပဟောမီတိ သက္ကောမိ. ယာဝတကေန အန္တရေနာတိ ယတ္တကေန ခဏေန. စမ္ပံ ဂတာဂတံ ကရိဿတီတိ အဿမဏ္ဍလတော ယာဝ စမ္ပာနဂရဒွါရာ ဂမနဉ္စ အာဂမနဉ္စ ကရိဿတိ. သာဌေယျာနီတိ သဌတ္တာနိ. ကူဋေယျာနီတိ ကူဋတ္တာနိ. ဝင်္ကေယျာနီတိ ဝင်္ကတ္တာနိ. ဇိမှေယျာနီတိ ဇိမှတ္တာနိ. ပါတုကရိဿတီတိ ပကာသေဿတိ ဒဿေဿတိ. န ဟိ သက္ကာ တေန တာနိ ဧတ္တကေန အန္တရေန ဒဿေတုံ. 3. “Yāva supaññattā” (thật khéo quy định) nghĩa là thật khéo thiết lập, thật khéo thuyết giảng. Qua câu “Bạch ngài, cả chúng con cũng vậy,” vị ấy cho thấy bản thân mình cũng là người thực hành, đồng thời tán thán Tăng đoàn. Đây là chủ ý ở đây: “Bạch ngài, cả chúng con, dù là hàng tại gia... v.v... cũng sống với tâm khéo an trú. Nhưng đối với Tăng đoàn, chính điều này là việc cày cấy, là hạt giống, là ách và cày, là lưỡi cày và đót thúc. Do đó, Tăng đoàn luôn luôn chuyên tâm vào các niệm xứ. Còn chúng con, thỉnh thoảng khi có cơ hội, mới thực hành sự tác ý này. Chúng con cũng là người thực hành, chứ không phải đã hoàn toàn từ bỏ đề mục thiền định.” “Manussagahanā” (rừng rậm con người) nghĩa là sự phức tạp do khuynh hướng của con người; và sự phức tạp trong khuynh hướng của họ cần được hiểu là sự phức tạp do rừng rậm phiền não. Đối với các từ “kasaṭa” (cặn bã) và “sāṭheyya” (xảo trá) cũng theo phương pháp tương tự. Ở đây, “kasaṭatā” cần được hiểu theo nghĩa là không trong sạch, và “sāṭheyyatā” cần được hiểu theo nghĩa là gian xảo. “Ngài biết điều lợi và bất lợi cho chúng sanh” nghĩa là Đức Thế Tôn biết rất rõ con đường đưa đến lợi ích và bất lợi cho những con người phức tạp, cặn bã, và gian xảo như vậy. Về từ “pasavo” (loài thú), ở đây muốn nói đến tất cả các loài bốn chân. “Pahomi” (tôi có thể) nghĩa là tôi có khả năng. “Yāvatakena antarena” (trong khoảng thời gian bao lâu) nghĩa là trong khoảnh khắc nào. “Sẽ đi và về đến Campā” nghĩa là sẽ đi từ chuồng ngựa cho đến cổng thành Campā rồi quay trở lại. “Sāṭheyyāni” là những hành vi xảo trá. “Kūṭeyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Vaṅkeyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Jimheyyāni” là những hành vi cong vẹo. “Pātukarissati” (sẽ biểu lộ) nghĩa là sẽ làm cho rõ, sẽ phô bày. Thật vậy, con voi ấy không thể phô bày những hành vi đó trong một khoảng thời gian ngắn như vậy. တတ္ထ ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဌာတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဌဿာမီတိ န ဟောတိ, တသ္မိံ ဌာတုကာမဋ္ဌာနေယေဝ နိခါတတ္ထမ္ဘော ဝိယ စတ္တာရော ပါဒေ နိစ္စလေ ကတွာ တိဋ္ဌတိ, အယံ သဌော နာမ. ယဿ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ခန္ဓဂတံ ပါတေတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ပါတေဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေတိ, အယံ ကူဋော နာမ. ယဿ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟိတုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ မဂ္ဂါ ဥက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ပဋိမဂ္ဂံ အာရောဟတိ, အယံ ဝင်္ကော နာမ. ယဿ ပန ကာလေန ဝါမတော ကာလေန ဒက္ခိဏတော ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂေနေဝ ဂန္တုကာမဿ သတော ယံ ဌာနံ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ, ပုရတော ဂန္တွာ ဝဉ္စေတွာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ ကာလေန ဝါမတော ကာလေန ဒက္ခိဏတော ကာလေန ဥဇုမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, တထာ လဏ္ဍံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမဿ သတော ဣဒံ ဌာနံ သုသမ္မဋ္ဌံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ရမဏီယံ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝရူပံ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ပုရတော ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နဌာနေ ကရိဿာမီတိ န ဟောတိ, တတ္ထေဝ ကရောတိ, အယံ ဇိမှော နာမ. ဣတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကိရိယံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာနိ တာနိ သာဌေယျာနိ [Pg.6] ကူဋေယျာနိ ဝင်္ကေယျာနိ ဇိမှေယျာနိ ပါတုကရိဿတီတိ ဧဝံ ကရောန္တာပိ တေ သဌာဒယော တာနိ သာဌေယျာဒီနိ ပါတုကရောန္တိ နာမ. Ở đây, đối với con vật nào, khi muốn dừng lại ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ dừng lại,’ mà nó đứng yên tại chính nơi muốn dừng, làm cho bốn chân không lay động như cây cột được chôn chặt. Đây được gọi là kẻ xảo trá (saṭho). Lại nữa, đối với con vật nào, khi muốn hất người cưỡi trên lưng xuống ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ hất xuống,’ mà nó hất xuống ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ gian xảo (kūṭo). Đối với con vật nào, khi muốn rời khỏi con đường, quay lại và đi ngược lại con đường đã đi ở một nơi nào đó, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ làm như vậy,’ mà nó rời khỏi con đường, quay lại và đi ngược lại con đường đã đi ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ quanh co (vaṅko). Lại nữa, đối với con vật nào, khi có lúc muốn đi về bên trái, có lúc về bên phải, có lúc đi thẳng theo con đường, nơi mà có sự nguy hiểm cho con người, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi về phía trước, lừa một vòng rồi sẽ làm như vậy,’ mà nó đi ngay tại nơi đó, có lúc về bên trái, có lúc về bên phải, có lúc đi thẳng. Tương tự, khi muốn đi đại tiện hay tiểu tiện, nó không có ý nghĩ rằng: ‘Nơi này được quét dọn sạch sẽ, đông người, và đáng vui thích, không thích hợp để làm việc như vậy ở nơi này. Ta sẽ đi về phía trước và làm ở một nơi kín đáo,’ mà nó làm ngay tại nơi đó. Đây được gọi là kẻ cong vẹo (jimho). Như vậy, câu nói này được nói ra nhắm đến bốn loại hành vi này: ‘Nó sẽ biểu lộ tất cả những sự xảo trá, gian xảo, quanh co, cong vẹo ấy.’ Ngay cả khi những con vật xảo trá v.v... làm như vậy, chúng được gọi là đang biểu lộ những sự xảo trá v.v... ấy. ဧဝံ ပသူနံ ဥတ္တာနဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မနုဿာနံ ဂဟနဘာဝံ ဒဿေန္တော အမှာကံ ပန, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒါသာတိ အန္တောဇာတကာ ဝါ ဓနက္ကီတာ ဝါ ကရမရာနီတာ ဝါ သယံ ဝါ ဒါသဗျံ ဥပဂတာ. ပေဿာတိ ပေသနကာရကာ. ကမ္မကရာတိ ဘတ္တဝေတနဘတာ. အညထာဝ ကာယေနာတိ အညေနေဝါကာရေန ကာယေန သမုဒါစရန္တိ, အညေနေဝါကာရေန ဝါစာယ, အညေန စ နေသံ အာကာရေန စိတ္တံ ဌိတံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ယေ သမ္မုခါ သာမိကေ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တိ, ဟတ္ထတော ဘဏ္ဍကံ ဂဏှန္တိ, ဣမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣမံ ဂဏှန္တာ သေသာနိပိ အာသန-ပညာပန-တာလဝဏ္ဋဗီဇန-ပါဒဓောဝနာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တိ, ပရမ္မုခကာလေ ပန တေလမ္ပိ ဥတ္တရန္တံ န ဩလောကေန္တိ, သတဂ္ဃနကေပိ သဟဿဂ္ဃနကေပိ ကမ္မေ ပရိဟာယန္တေ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တိ, ဣမေ အညထာ ကာယေန သမုဒါစရန္တိ နာမ. ယေ ပန သမ္မုခါ ‘‘အမှာကံ သာမိ အမှာကံ အယျော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပသံသန္တိ, ပရမ္မုခါ အဝတ္တဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ, ယံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ဝဒန္တိ, ဣမေ အညထာ ဝါစာယ သမုဒါစရန္တိ နာမ. Sau khi đã chỉ ra bản chất rõ ràng của loài vật như vậy, bây giờ, để chỉ ra bản chất phức tạp của con người, vị ấy đã nói: ‘Thưa ngài, còn đối với chúng tôi...’ v.v... Trong đó, ‘người nô lệ’ (dāsā) là những người sinh ra trong nhà, hoặc được mua bằng tiền, hoặc bị bắt làm tù binh, hoặc tự nguyện làm nô lệ. ‘Người phục dịch’ (pessā) là những người làm công việc sai vặt. ‘Người làm công’ (kammakarā) là những người được nuôi dưỡng bằng thực phẩm và tiền lương. ‘Một cách khác bằng thân’ (aññathāva kāyena) có nghĩa là: họ hành xử bằng thân theo một cách, bằng lời nói theo một cách khác, và tâm của họ lại ở một trạng thái khác. Trong đó, những người nào khi đối diện, thấy chủ nhân liền ra đón chào, nhận lấy đồ vật từ tay, bỏ vật trong tay mình xuống để nhận lấy vật này, và làm tất cả các công việc khác như dọn chỗ ngồi, quạt, rửa chân v.v... nhưng khi vắng mặt, họ thậm chí không nhìn đến dầu đang tràn ra, và dù công việc trị giá một trăm hay một ngàn đang bị hư hại, họ cũng không muốn quay lại để nhìn. Những người này được gọi là ‘hành xử một cách khác bằng thân’. Còn những người nào khi đối diện thì nói những lời như: ‘Chủ nhân của chúng tôi, thưa ngài của chúng tôi’ v.v... để tán dương, nhưng khi vắng mặt thì không có điều gì là không thể nói, họ muốn nói gì thì nói điều đó. Những người này được gọi là ‘hành xử một cách khác bằng lời nói’. ၄. စတ္တာရောမေ ပေဿပုဂ္ဂလာတိ အယမ္ပိ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. အယဉှိ ပေဿော ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝံ မနုဿဂဟဏေ ဧဝံ မနုဿကသဋေ ဧဝံ မနုဿသာဌေယျေ ဝတ္တမာနေ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာတီ’’တိ အာဟ. ပုရိမေ စ တယော ပုဂ္ဂလာ အဟိတပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ, ဥပရိ စတုတ္ထော ဟိတပဋိပဒံ, ဧဝမဟံ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ဇာနာမီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဟေဋ္ဌာ ကန္ဒရကဿ ကထာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ ဘောတာ ဂေါတမေန သမ္မာ ဘိက္ခုသံဃော ပဋိပါဒိတော’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ‘‘ပုရိမေ တယော ပုဂ္ဂလေ ပဟာယ ဥပရိ စတုတ္ထပုဂ္ဂလဿ ဟိတပဋိပတ္တိယံယေဝ ပဋိပါဒေမီ’’တိ ဒဿေန္တောပိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. သန္တောတိ ဣဒံ သံဝိဇ္ဇမာနာတိ ပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. ‘‘သန္တာ ဟောန္တိ သမိတာ ဝူပသန္တာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၄၂) ဧတ္ထ ဟိ နိရုဒ္ဓါ သန္တာတိ ဝုတ္တာ. ‘‘သန္တာ ဧတေ ဝိဟာရာ အရိယဿ ဝိနယေ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဧတ္ထ (မ. နိ. ၁.၈၂) နိဗ္ဗုတာ. ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိ ဧတ္ထ (ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၃) ပဏ္ဍိတာ. ဣဓ ပန ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပလဗ္ဘမာနာတိ အတ္ထော. 4. ‘Bốn hạng người này, Pessa...’ – đây cũng là một mối liên kết riêng biệt. Vị Pessa này đã nói rằng: ‘Thưa ngài, thật là tuyệt vời khi Thế Tôn, trong khi thế gian con người phức tạp, gian trá, xảo quyệt như vậy, vẫn biết được điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh.’ Và để chỉ ra rằng: ‘Ba hạng người đầu tiên đã thực hành con đường không lợi ích, hạng người thứ tư ở trên thực hành con đường lợi ích. Như vậy, Ta biết điều lợi ích và không lợi ích cho chúng sanh,’ Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Cũng có thể kết nối với câu chuyện của Kandarakka ở phần trước. Do đó, đã được nói rằng: ‘Thật là tuyệt vời khi Tôn giả Gotama đã khéo hướng dẫn Tăng chúng.’ Khi ấy, Thế Tôn, trong khi chỉ ra rằng: ‘Sau khi từ bỏ ba hạng người đầu tiên, Ta chỉ hướng dẫn thực hành theo con đường lợi ích của hạng người thứ tư ở trên,’ cũng đã bắt đầu bài pháp này. Từ ‘santo’ (có mặt) này là một từ đồng nghĩa của từ ‘saṃvijjamānā’ (hiện hữu). Thật vậy, trong câu ‘Santā honti samitā vūpasantā’ (Họ trở nên tịch tịnh, an tịnh, hoàn toàn an tịnh), từ ‘santā’ được nói là có nghĩa là ‘niruddhā’ (đã chấm dứt). Trong câu ‘Santā ete vihārā ariyassa vinaye vuccantī’ (Những trú xứ này được gọi là an tịnh trong giới luật của bậc Thánh), từ đó có nghĩa là ‘nibbutā’ (đã tịch diệt). Trong câu ‘Santo have sabbhi pavedayantī’ (Bậc hiền trí được bậc thiện nhân tuyên thuyết), từ đó có nghĩa là ‘paṇḍitā’ (bậc trí). Tuy nhiên, ở đây (trong kinh này), nó có nghĩa là ‘vijjamānā’ (hiện hữu), ‘upalabbhamānā’ (có thể tìm thấy). အတ္တန္တပါဒီသု [Pg.7] အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ. အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ. ပရံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ ပရန္တပေါ. ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော. သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတိဘူတော. ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပဋိသံဝေဒီ. ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ. စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ စိတ္တံ သမ္ပာဒေတိ, ပရိပူရေတိ ဂဏှာတိ ပသာဒေတီတိ အတ္ထော. Trong các từ ‘attantapa’ v.v..., (ý nghĩa) là: ‘Người tự hành khổ’ (attantapo) là người làm cho tự thân mình bị thiêu đốt, đau khổ. ‘Sự chuyên tâm hành hạ bản thân’ (attaparitāpanānuyogaṃ) là sự chuyên tâm vào việc làm cho tự thân mình bị thiêu đốt. ‘Người hành khổ người khác’ (parantapo) là người làm cho người khác bị thiêu đốt, đau khổ. ‘Sự chuyên tâm hành hạ người khác’ (paraparitāpanānuyogaṃ) là sự chuyên tâm vào việc làm cho người khác bị thiêu đốt. ‘Ngay trong hiện tại’ (diṭṭheva dhamme) có nghĩa là ngay trong chính kiếp sống này. ‘Không còn khao khát’ (nicchāto): ‘Sự khao khát’ (chātaṃ) được gọi là ái dục (taṇhā); người nào không có ái dục đó thì được gọi là ‘nicchāto’. ‘Đã tịch tịnh’ (nibbuto) là do đã dập tắt tất cả các phiền não. ‘Đã trở nên mát mẻ’ (sītibhūto) là do đã trở nên mát mẻ vì không có các phiền não thiêu đốt bên trong. ‘Người cảm thọ lạc’ (sukhapaṭisaṃvedī) là người cảm nhận được sự an lạc của thiền, đạo, quả và Niết-bàn. ‘Với tự thân đã trở thành Phạm thiên’ (brahmabhūtena attanā) có nghĩa là với tự thân đã trở thành cao thượng. ‘Làm cho tâm hài lòng’ (cittaṃ ārādheti) có nghĩa là làm cho tâm được thành tựu, viên mãn, nắm bắt, trong sáng. ၅. ဒုက္ခပဋိက္ကူလန္တိ ဒုက္ခဿ ပဋိကူလံ, ပစ္စနီကသဏ္ဌိတံ ဒုက္ခံ အပတ္ထယမာနန္တိ အတ္ထော. 5. ‘Ghê tởm khổ đau’ (dukkhapaṭikkūlaṃ) có nghĩa là ghê tởm đối với khổ đau, không mong muốn khổ đau, vốn có bản chất đối nghịch (với hạnh phúc). ၆. ပဏ္ဍိတောတိ ဣဓ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, သတိပဋ္ဌာနေသု ပန ကမ္မံ ကရောတီတိ ပဏ္ဍိတောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပညောတိ ဣဒမ္ပိ မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိအာဒိနာ မဟာပညလက္ခဏေန န ဝတ္တဗ္ဗံ, သတိပဋ္ဌာနပရိဂ္ဂါဟိကာယ ပန ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာပညောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော အဂမိဿာတိ မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော ဟုတွာ ဂတော ဘဝေယျ, သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏေယျာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန ယေသံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ဌိတေပိ တေသံ အန္တရာယော ဟောတီတိ. အာမ ဟောတိ, န ပန ဗုဒ္ဓေ ပဋိစ္စ, အထ ခေါ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဝါ ပါပမိတ္တတာယ ဝါ ဟောတိ. တတ္ထ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဟောတိ နာမ – သစေ ဟိ ဓမ္မသေနာပတိ ဓနဉ္ဇာနိဿ ဗြာဟ္မဏဿ အာသယံ ဉတွာ ဓမ္မံ အဒေသယိဿာ, သော ဗြာဟ္မဏော သောတာပန္နော အဘဝိဿာ, ဧဝံ တာဝ ကိရိယပရိဟာနိယာ ဟောတိ. ပါပမိတ္တတာယ ဟောတိ နာမ – သစေ ဟိ အဇာတသတ္တု ဒေဝဒတ္တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပိတုဃာတကမ္မံ နာကရိဿာ, သာမညဖလသုတ္တကထိတဒိဝသေဝ သောတာပန္နော အဘဝိဿာ, တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပိတုဃာတကမ္မဿ ကတတ္တာ ပန န ဟောတိ, ဧဝံ ပါပမိတ္တတာယ ဟောတိ. ဣမဿာပိ ဥပါသကဿ ကိရိယပရိဟာနိ ဇာတာ, အပရိနိဋ္ဌိတာယ ဒေသနာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပက္ကန္တော. အပိစ, ဘိက္ခဝေ, ဧတ္တာဝတာပိ ပေဿော ဟတ္ထာရောဟပုတ္တော မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တောတိ ကတရေန မဟန္တေန အတ္ထေန? ဒွီဟိ အာနိသံသေဟိ. သော ကိရ ဥပါသကော သံဃေ စ ပသာဒံ ပဋိလဘိ, သတိပဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စဿ အဘိနဝေါ နယော ဥဒပါဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မဟတာ အတ္ထေန သံယုတ္တော’’တိ. ကန္ဒရကော ပန သံဃေ ပသာဒမေဝ [Pg.8] ပဋိလဘိ. ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလောတိ ဧတဿ ဓမ္မက္ခာနဿ, စတုန္နံ ဝါ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိဘဇနဿ ကာလော. 6. “Là bậc hiền trí”: ở đây, không nên nói là bậc hiền trí do bốn nguyên nhân, nhưng nên nói là bậc hiền trí vì vị ấy thực hành công việc trong các niệm xứ. Cả điều này “là bậc đại trí” cũng không nên được nói theo đặc điểm của bậc đại trí như là “vị ấy nắm giữ những lợi ích lớn lao” v.v..., nhưng nên nói là bậc đại trí do vì được thành tựu trí tuệ có khả năng thâu nhiếp các niệm xứ. “Sẽ đi được liên kết với lợi ích lớn lao” nghĩa là sau khi đã liên kết với lợi ích lớn lao, có thể đã đi, có thể đã đạt được quả Dự Lưu. Nhưng phải chăng đối với những người có cận y duyên cho đạo và quả, dầu cho đang ở trước sự hiện diện của các đức Phật, vẫn có sự trở ngại đối với họ? Vâng, có. Nhưng không phải do duyên nơi các đức Phật, mà là do sự suy giảm trong hành vi hoặc do có bạn xấu. Trong đó, gọi là có do sự suy giảm trong hành vi – vì nếu vị Tướng quân Chánh pháp sau khi biết được ý hướng của bà-la-môn Dhanañjāni mà đã thuyết pháp, vị bà-la-môn ấy đã có thể trở thành bậc Dự Lưu; như vậy là có sự trở ngại do sự suy giảm trong hành vi. Gọi là có do có bạn xấu – vì nếu vua Ajātasattu sau khi nghe lời của Devadatta mà đã không làm nghiệp giết cha, thì ngay trong ngày thuyết kinh Sa-môn Quả, vua ấy đã có thể trở thành bậc Dự Lưu; nhưng do vì đã nghe lời của vị ấy mà làm nghiệp giết cha nên đã không thành; như vậy là có sự trở ngại do có bạn xấu. Đối với vị cận sự nam này cũng đã phát sanh sự suy giảm trong hành vi, đã đứng dậy và bỏ đi khi bài pháp chưa được kết thúc. Hơn nữa, này các Tỳ khưu, dẫu chỉ với chừng ấy, con trai của người quản tượng Pessa đã được liên kết với lợi ích lớn lao. Với lợi ích lớn lao nào? Với hai quả báu. Nghe nói vị cận sự nam ấy đã có được niềm tin trong Tăng chúng, và một phương pháp mới để thâu nhiếp các niệm xứ đã khởi sanh cho vị ấy. Do đó đã được nói “được liên kết với lợi ích lớn lao”. Còn Kandaraka chỉ có được niềm tin trong Tăng chúng. “Bạch Thế Tôn, đây là thời” là thời cho việc thuyết pháp này, hoặc là thời cho việc phân tích về bốn hạng người. ၈. ဩရဗ္ဘိကာဒီသု ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ, ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော. သူကရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော. မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓကေဝဋ္ဋော. ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော. ကုရုရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ. 8. Trong các từ như “orabbhika” v.v..., cừu được gọi là “urabbha”, người giết cừu là “orabbhika”. Trong các từ như “sūkarika” v.v... cũng theo phương pháp này. “Ludda” là tàn bạo, thô lỗ. “Macchaghātaka” là người chài lưới bắt cá. “Bandhanāgārika” là người giữ nhà giam. “Kururakammantā” là những người làm công việc tàn ác. ၉. မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော. ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမဒိသာယ. သန္ထာဂါရန္တိ ယညသာလံ. ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ. သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စ တေလေန စ. ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ. ကဏ္ဍူဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍူဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍူဝမာနော. အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ. သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ. သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ, ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ. သစေ ဂါဝီ ကဗရာ ဝါ ရတ္တာ ဝါ, ဝစ္ဆောပိ တာဒိသော ဝါတိ ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ. သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ. ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ. ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 9. “Muddhāvasitta” là được rưới lên đỉnh đầu bằng lễ quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ. “Ở phía đông của thành phố” là ở hướng đông từ thành phố. “Santhāgāra” là nhà tế đàn. “Mặc tấm da sần sùi” là mặc tấm da dê đen còn nguyên móng. “Bằng bơ và dầu” là bằng bơ và bằng dầu. Vì ngoại trừ bơ, bất kỳ chất nhờn nào còn lại được gọi là dầu. “Đang gãi” là do móng tay đã bị cắt, vào lúc cần gãi, vị ấy đang gãi bằng cái đó. “Trên (mặt đất) không có vật trải” là trên (mặt đất) không được trải lót. “Có con bê cùng hình dạng” là có con bê tương tự. Nếu bò mẹ màu trắng, bê con cũng màu trắng. Nếu bò mẹ màu đốm hoặc màu đỏ, bê con cũng như vậy; như vậy là có con bê cùng hình dạng. “Vị ấy nói như vầy” là vị vua ấy nói như vậy. “Vacchatarā” là những con bê khỏe mạnh đã vượt qua giai đoạn bê non. Trong trường hợp “vacchatarī” cũng theo phương pháp này. “Cho mục đích làm cỏ tế” là cho mục đích làm hàng rào và cho mục đích trải trên đất tế đàn. Phần còn lại, do đã được giải thích rộng rãi ở các nơi trong phần dưới, nên đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Của bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ကန္ဒရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Kandaraka đã kết thúc. ၂. အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Phần giải về kinh Aṭṭhakanāgara ၁၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တံ. တတ္ထ ဗေလုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ ဒက္ခိဏပဿေ အဝိဒူရေ ဗေလုဝဂါမကော နာမ အတ္ထိ, တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒသမောတိ သော ဟိ ဇာတိဂေါတ္တဝသေန စေဝ [Pg.9] သာရပ္ပတ္တကုလဂဏနာယ စ ဒသမေ ဌာနေ ဂဏီယတိ, တေနဿ ဒသမောတွေဝ နာမံ ဇာတံ. အဋ္ဌကနာဂရောတိ အဋ္ဌကနဂရဝါသီ. ကုက္ကုဋာရာမောတိ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော အာရာမော. 17. (Bài kinh bắt đầu bằng) “Evaṃ me sutaṃ” là kinh Aṭṭhakanāgara. Trong đó, “ở Beluvagāmaka” là: ở một nơi không xa về phía nam của Vesālī có một ngôi làng nhỏ tên là Beluvagāmaka, nghĩa là đã lấy ngôi làng đó làm làng khất thực. “Dasama” là: vì vị ấy, do dòng dõi và gia tộc, và do việc được tính là gia đình giàu có, được xếp vào vị trí thứ mười, do đó, tên của vị ấy đã trở thành Dasama. “Aṭṭhakanāgara” là người dân ở thành Aṭṭhaka. “Kukkuṭārāma” là ngôi tự viện do trưởng giả Kukkuṭa cho xây dựng. ၁၈. တေန ဘဂဝတာ…ပေ… အက္ခာတောတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော, ယော သော ဘဂဝါ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တေန ဘဂဝတာ, တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အာသယာနုသယံ ဇာနတာ, ဟတ္ထတလေ ဌပိတအာမလကံ ဝိယ သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပဿတာ. အပိစ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟိ ဇာနတာ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတာ, တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဆဟိ ဝါ ပန အဘိညာဟိ ဇာနတာ, သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတေန သမန္တစက္ခုနာ ပဿတာ, သဗ္ဗဓမ္မဇာနနသမတ္ထာယ ပညာယ ဇာနတာ, သဗ္ဗသတ္တာနံ စက္ခုဝိသယာတီတာနိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတာနိပိ ရူပါနိ အတိဝိသုဒ္ဓေန မံသစက္ခုနာ ပဿတာ, အတ္တဟိတသာဓိကာယ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာယ ပဋိဝေဓပညာယ ဇာနတာ, ပရဟိတသာဓိကာယ ကရုဏာပဒဋ္ဌာနာယ ဒေသနာပညာယ ပဿတာ, အရီနံ ဟတတ္တာ ပစ္စယာဒီနဉ္စ အရဟတ္တာ အရဟတာ, သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. အန္တရာယိကဓမ္မေ ဝါ ဇာနတာ, နိယျာနိကဓမ္မေ ပဿတာ, ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ အရဟတာ, သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ စတုဝေသာရဇ္ဇဝသေန စတူဟိ ကာရဏေဟိ ထောမိတေန. အတ္ထိ နု ခေါ ဧကော ဓမ္မော အက္ခာတောတိ. 18. Ở đây, trong câu “được thuyết bởi Đức Thế Tôn ấy... v.v...”, đây là nghĩa tóm tắt: Đức Thế Tôn ấy, người sau khi đã viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật, đã phá tan mọi phiền não, đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác; bởi Đức Thế Tôn ấy, người biết rõ ý hướng và tùy miên của các chúng sanh, người thấy rõ tất cả các pháp cần biết như quả amla đặt trong lòng bàn tay. Hơn nữa, người biết bằng các trí như Túc Mạng Minh v.v..., người thấy bằng thiên nhãn, người biết bằng ba minh hoặc sáu thắng trí, người thấy bằng toàn nhãn không bị ngăn ngại trong mọi nơi, người biết bằng trí tuệ có khả năng biết tất cả các pháp, người thấy bằng nhục nhãn vô cùng thanh tịnh cả những sắc pháp vượt ngoài tầm nhìn của mắt của tất cả chúng sanh, ở phía bên kia bức tường v.v...; người biết bằng trí tuệ chứng ngộ, có định làm nền tảng, thành tựu lợi ích cho bản thân; người thấy bằng trí tuệ thuyết pháp, có lòng bi làm nền tảng, thành tựu lợi ích cho người khác; là bậc A-la-hán do đã diệt trừ các kẻ thù (phiền não) và do xứng đáng nhận các vật dụng v.v...; là bậc Chánh Đẳng Giác do đã tự mình giác ngộ một cách chân chánh các chân lý. Hoặc, người biết các pháp gây trở ngại, người thấy các pháp đưa đến sự giải thoát, là bậc A-la-hán do đã diệt trừ các kẻ thù là phiền não, là bậc Chánh Đẳng Giác do đã tự mình giác ngộ tất cả các pháp; (bởi Đức Thế Tôn) người được tán thán bằng bốn lý do theo bốn pháp vô sở úy như vậy. “Có pháp nào duy nhất đã được thuyết giảng (bởi Ngài) không?”. ၁၉. အဘိသင်္ခတန္တိ ကတံ ဥပ္ပာဒိတံ. အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စေတယိတံ ပကပ္ပိတံ. သော တတ္ထ ဌိတောတိ သော တသ္မိံ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဌိတော. ဓမ္မရာဂေန ဓမ္မနန္ဒိယာတိ ပဒဒွယေဟိ သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ဝုတ္တော. သမထဝိပဿနာသု ဟိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဆန္ဒရာဂံ ပရိယာဒိယိတုံ သက္ကောန္တော အရဟာ ဟောတိ, အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတိ. သော သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂဿ အပ္ပဟီနတ္တာ စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာယ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ အာစရိယာနံ သမာနကထာ. 19. Abhisaṅkhatanti có nghĩa là được làm ra, được làm cho sanh khởi. Abhisañcetayitanti có nghĩa là được tác ý, được sắp đặt. So tattha ṭhitoti có nghĩa là vị ấy an trú trong pháp chỉ và quán ấy. Bằng hai từ dhammarāgena dhammanandiyā, dục tham trong pháp chỉ và quán đã được nói đến. Thật vậy, người có khả năng đoạn tận hoàn toàn dục tham trong pháp chỉ và quán là bậc A-la-hán, người không có khả năng là bậc A-na-hàm. Vị ấy, do vì dục tham trong pháp chỉ và quán chưa được đoạn trừ, nên do bởi tư tâm sở của thiền thứ tư mà sanh vào cõi Tịnh Cư, đây là lời nói tương đồng của các vị Luận sư. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ ‘‘တေနေဝ ဓမ္မရာဂေနာတိ ဝစနတော အကုသလေန သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ သော ‘‘သုတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, အဒ္ဓါ အညံ အပဿန္တော ဣဒမေဝ အာဟရိဿတိ, တတော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကိံ ပနိဒံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထ’’န္တိ, အဒ္ဓါ နီတတ္ထန္တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ဧဝံ သန္တေ အနာဂါမိဖလတ္ထိကေန [Pg.10] သမထဝိပဿနာသု ဆန္ဒရာဂေါ ကတ္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ, ဆန္ဒရာဂေ ဥပ္ပာဒိတေ အနာဂါမိဖလံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ‘‘မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓ’’န္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒီပေဟိ. ပဉှံ ကထေန္တေန ဟိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အတ္ထရသံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အကုသလေန ဟိ သဂ္ဂေ, ကုသလေန ဝါ အပါယေ ပဋိသန္ဓိ နာမ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – Vả lại, người theo ngụy biện luận nói rằng: ‘Do bởi câu “chính do pháp ái ấy”, nên (vị ấy) sanh vào cõi Tịnh Cư do bởi (nghiệp) bất thiện.’ Vị ấy nên được nói rằng: ‘Hãy đưa ra bài kinh.’ Chắc chắn, do không thấy bài kinh nào khác, vị ấy sẽ đưa ra chính bài kinh này. Sau đó, vị ấy nên được nói rằng: ‘Vậy bài kinh này có ý nghĩa cần được dẫn giải hay có ý nghĩa đã được xác định?’ Chắc chắn, vị ấy sẽ nói là: ‘Có ý nghĩa đã được xác định.’ Sau đó, vị ấy nên được nói rằng: ‘Nếu như vậy, người mong muốn quả A-na-hàm sẽ phải thực hành dục tham trong pháp chỉ và quán; khi dục tham được làm cho sanh khởi, quả A-na-hàm sẽ được chứng ngộ.’ (Vị ngụy biện luận ấy) nghĩ rằng: ‘Ta đã tìm được bài kinh rồi,’ nên trình bày bất cứ điều gì. Thật vậy, người muốn trả lời câu hỏi nên học hỏi nơi vị thầy, sau khi thấu triệt ý nghĩa sâu sắc rồi mới nên nói. Thật vậy, không có cái gọi là sự tái sanh ở cõi trời do bởi nghiệp bất thiện, hoặc ở cõi khổ do bởi nghiệp thiện. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến: ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန ဒေဝါ ပညာယန္တိ, မနုဿာ ပညာယန္တိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ သုဂတိယော, အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, လောဘဇေန ကမ္မေန ဒေါသဇေန ကမ္မေန မောဟဇေန ကမ္မေန နိရယော ပညာယတိ, တိရစ္ဆာနယောနိ ပညာယတိ, ပေတ္တိဝိသယော ပညာယတိ, ယာ ဝါ ပနညာပိ ကာစိ ဒုဂ္ဂတိယော’’တိ – ‘Này các Tỳ khưu, do nghiệp sanh từ tham, do nghiệp sanh từ sân, do nghiệp sanh từ si, các vị trời không được biết đến, loài người không được biết đến, hay bất cứ thiện thú nào khác. Nhưng thật vậy, này các Tỳ khưu, do nghiệp sanh từ tham, do nghiệp sanh từ sân, do nghiệp sanh từ si, địa ngục được biết đến, loài bàng sanh được biết đến, cảnh giới ngạ quỷ được biết đến, hay bất cứ ác thú nào khác.’ ဧဝံ ပညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတု, နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. Nên làm cho (vị ấy) biết như vậy. Nếu vị ấy biết, hãy để cho biết. Nếu vị ấy không biết, nên cho đi và nói rằng: ‘Hãy đi, vào buổi sáng sớm vào trong tu viện mà uống cháo.’ ယထာ စ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, ဧဝံ မဟာမာလုကျောဝါဒေပိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေပိ ကာယဂတာသတိသုတ္တေပိ သမထဝိပဿနာ ကထိတာ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမထဝသေန ဂစ္ဆတောပိ ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆတောပိ သမထဓုရမေဝ ဓုရံ, မဟာမာလုကျောဝါဒေ ဝိပဿနာဝ ဓုရံ, မဟာသတိပဋ္ဌာနံ ပန ဝိပဿနုတ္တရံ နာမ ကထိတံ, ကာယဂတာသတိသုတ္တံ သမထုတ္တရန္တိ. Vả lại, như trong bài kinh này, pháp chỉ và quán cũng được thuyết giảng trong kinh Mahāmālukyovāda, kinh Mahāsatipaṭṭhāna, và kinh Kāyagatāsati. Trong số đó, ở bài kinh này, đối với người đi theo con đường chỉ hay người đi theo con đường quán, chỉ nghiệp xứ là chính. Trong kinh Mahāmālukyovāda, quán là chính. Còn kinh Mahāsatipaṭṭhāna được gọi là có quán là trội hơn, kinh Kāyagatāsati có chỉ là trội hơn. အယံ ခေါ ဂဟပတိ…ပေ… ဧကဓမ္မော အက္ခာတောတိ ဧကဓမ္မံ ပုစ္ဆိတေန အယမ္ပိ ဧကဓမ္မောတိ ဧဝံ ပုစ္ဆာဝသေန ကထိတတ္တာ ဧကာဒသပိ ဓမ္မာ ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတော. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တသ္မိဉှိ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကဓမ္မော နာမ ဇာတာနိ, ဣဓ ဧကာဒသပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မောတိ အာဂတာနိ. အမတုပ္ပတ္တိယတ္ထေန ဝါ သဗ္ဗာနိပိ ဧကဓမ္မောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. Câu ‘Này gia chủ, đây là một pháp... đã được thuyết giảng’ có nghĩa là: Do được hỏi về một pháp và được trả lời theo cách hỏi rằng ‘đây cũng là một pháp,’ nên cả mười một pháp đã trở thành được gọi là một pháp. Thật vậy, trong kinh Mahāsakuludāyi, mười chín vấn đề đã trở thành được gọi là một pháp theo cách thực hành; ở đây, (các pháp) đã được gọi là ‘một pháp’ theo cách của mười một câu hỏi. Hoặc, theo ý nghĩa là nguyên nhân của sự sanh khởi của Bất tử, tất cả (mười một pháp) cũng có thể được gọi là ‘một pháp’. ၂၁. နိဓိမုခံ ဂဝေသန္တောတိ နိဓိံ ပရိယေသန္တော. သကိဒေဝါတိ ဧကပယောဂေန. ကထံ ပန ဧကပယောဂေနေဝ ဧကာဒသန္နံ နိဓီနံ အဓိဂမော ဟောတီတိ. ဣဓေကစ္စော အရညေ နိဓိံ ဂဝေသမာနော စရတိ, တမေနံ အညတရော အတ္ထစရကော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဘော စရသီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. သော ‘‘ဇီဝိတဝုတ္တိံ ပရိယေသာမီ’’တိ [Pg.11] အာဟ. ဣတရော ‘‘တေန ဟိ သမ္မ အာဂစ္ဆ, ဧတံ ပါသာဏံ ပဝတ္တေဟီ’’တိ အာဟ. သော တံ ပဝတ္တေတွာ ဥပရူပရိ ဌပိတာ ဝါ ကုစ္ဆိယာ ကုစ္ဆိံ အာဟစ္စ ဌိတာ ဝါ ဧကာဒသ ကုမ္ဘိယော ပဿေယျ, ဧဝံ ဧကပယောဂေန ဧကာဒသန္နံ နိဓီနံ အဓိဂမော ဟောတိ. 21. Nidhimukhaṃ gavesanto có nghĩa là người tìm kiếm kho tàng. Sakideva có nghĩa là bằng một lần nỗ lực. Nhưng làm thế nào mà có được sự chứng đắc mười một kho tàng chỉ bằng một lần nỗ lực? Ở đây, có người đi tìm kiếm kho tàng trong rừng. Một người mưu cầu lợi ích khác thấy người ấy và hỏi rằng: ‘Này bạn, bạn đi đâu vậy?’ Người ấy nói: ‘Tôi tìm kế sinh nhai.’ Người kia nói: ‘Vậy thì, này bạn, hãy lại đây, hãy lăn tảng đá này đi.’ Sau khi lăn tảng đá ấy, người ấy có thể thấy mười một cái hũ được đặt chồng lên nhau hoặc được đặt chạm bụng vào nhau. Như vậy, có được sự chứng đắc mười một kho tàng chỉ bằng một lần nỗ lực. အာစရိယဓနံ ပရိယေသိဿန္တီတိ အညတိတ္ထိယာ ဟိ ယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ, တဿ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ အန္တရန္တရေ ဝါ ဂေဟတော နီဟရိတွာ ဓနံ ဒေန္တိ. ယေသံ ဂေဟေ နတ္ထိ, တေ ဉာတိသဘာဂတော ပရိယေသန္တိ, တထာ အလဘမာနာ ဘိက္ခမ္ပိ စရိတွာ ဒေန္တိယေဝ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. Câu ‘Họ sẽ tìm kiếm tài sản cho vị thầy’ có nghĩa là: Thật vậy, các ngoại đạo, khi học nghề nơi vị thầy nào, họ lấy tài sản từ nhà ra dâng cho vị thầy ấy, hoặc trước, hoặc sau, hoặc trong khi học nghề. Những người không có tài sản ở nhà, họ tìm kiếm từ bà con thân thuộc; khi không nhận được như vậy, họ đi khất thực rồi vẫn dâng cúng. Nhắm đến điều đó mà câu này được nói. ကိမင်္ဂံ ပနာဟန္တိ ဗာဟိရကာ တာဝ အနိယျာနိကေပိ သာသနေ သိပ္ပမတ္တဒါယကဿ ဓနံ ပရိယေသန္တိ; အဟံ ပန ဧဝံဝိဓေ နိယျာနိကသာသနေ ဧကာဒသဝိဓံ အမတုပ္ပတ္တိပဋိပဒံ ဒေသေန္တဿ အာစရိယဿ ပူဇံ ကိံ န ကရိဿာမိ, ကရိဿာမိယေဝါတိ ဝဒတိ. ပစ္စေကဒုဿယုဂေန အစ္ဆာဒေသီတိ ဧကမေကဿ ဘိက္ခုနော ဧကေကံ ဒုဿယုဂမဒါသီတိ အတ္ထော. သမုဒါစာရဝစနံ ပနေတ္ထ ဧဝရူပံ ဟောတိ, တသ္မာ အစ္ဆာဒေသီတိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသတဝိဟာရန္တိ ပဉ္စသတဂ္ဃနိကံ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Câu ‘Huống nữa là con’ có nghĩa là: Trước hết, những người bên ngoài, ngay cả trong giáo pháp không đưa đến sự giải thoát, họ còn tìm kiếm tài sản để dâng cúng cho người chỉ dạy nghề; còn ta, trong giáo pháp đưa đến sự giải thoát như thế này, tại sao lại không cúng dường vị thầy đang thuyết giảng con đường thực hành đưa đến sự sanh khởi của Bất tử gồm mười một loại? Ta chắc chắn sẽ làm. Paccekadussayugena acchādesi có nghĩa là đã dâng cúng mỗi vị Tỳ khưu một cặp y. Ở đây, lời nói theo tập quán là như vậy, do đó từ acchādesi đã được nói. Pañcasatavihāraṃ có nghĩa là đã cho xây dựng một cái am lá trị giá năm trăm. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Aṭṭhakanāgara đã chấm dứt. ၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Sekha ၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေခသုတ္တံ. တတ္ထ နဝံ သန္ထာဂါရန္တိ အဓုနာ ကာရိတံ သန္ထာဂါရံ, ဧကာ မဟာသာလာတိ အတ္ထော. ဥယျောဂကာလာဒီသု ဟိ ရာဇာနော တတ္ထ ဌတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, ဧတ္တကာ ပစ္ဆာ, ဧတ္တကာ ဥဘောဟိ ပဿေဟိ, ဧတ္တကာ ဟတ္ထီသု အဘိရုဟန္တု, ဧတ္တကာ အဿေသု, ဧတ္တကာ ရထေသု တိဋ္ဌန္တူ’’တိ ဧဝံ သန္ထံ ကရောန္တိ, မရိယာဒံ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ တံ ဌာနံ သန္ထာဂါရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥယျောဂဋ္ဌာနတော စ အာဂန္တွာ ယာဝ ဂေဟေသု အလ္လဂေါမယပရိဘဏ္ဍာဒီနိ ကရောန္တိ, တာဝ ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ တေ ရာဇာနော တတ္ထ သန္ထမ္ဘန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. တေသံ ရာဇူနံ သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရံ ဂဏရာဇာနော ဟိ တေ[Pg.12], တသ္မာ ဥပ္ပန္နကိစ္စံ ဧကဿ ဝသေန န ဆိဇ္ဇတိ, သဗ္ဗေသံ ဆန္ဒော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ အနုသာသန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရ’’န္တိ. ယသ္မာ ပနေတေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ကသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဝပိတု’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဃရာဝါသကိစ္စာနိ သမ္မန္တယန္တိ, တသ္မာ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဃရာဝါသံ တတ္ထ သန္ထရန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. အစိရကာရိတံ ဟောတီတိ ကဋ္ဌကမ္မ-သိလာကမ္မ-စိတ္တကမ္မာဒိဝသေန သုသဇ္ဇိတံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အဓုနာ နိဋ္ဌာပိတံ. သမဏေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဃရဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟကာလေယေဝ ဒေဝတာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒေဝေန ဝါ’’တိ အဝတွာ ‘‘သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. 22. Evaṃ me sutaṃ, đây là bài kinh Sekha (Hữu Học). Ở đây, navaṃ santhāgāraṃ (giảng đường mới) có nghĩa là giảng đường vừa mới được xây dựng, một đại sảnh. Thật vậy, vào những lúc chinh chiến, các vị vua đứng ở đó và sắp đặt như vầy: ‘Bấy nhiêu đây người hãy đi phía trước, bấy nhiêu đây người phía sau, bấy nhiêu đây người ở hai bên, bấy nhiêu đây người hãy cỡi voi, bấy nhiêu đây người hãy cỡi ngựa, bấy nhiêu đây người hãy đứng trên xe,’ họ thực hiện sự sắp đặt, ấn định giới hạn, do đó nơi ấy được gọi là santhāgāra (giảng đường). Và sau khi trở về từ nơi chinh chiến, trong khi họ còn đang thực hiện các việc như dùng phân bò tươi trét nhà, v.v…, trong hai ba ngày ấy, các vị vua ấy nghỉ ngơi tại đó, vì thế cũng gọi là santhāgāra. Cũng là santhāgāra vì đó là ngôi nhà để các vị vua ấy cùng nhau giáo huấn về lợi ích. Thật vậy, họ là các vị vua của chế độ cộng hòa, do đó công việc phát sanh không được quyết định theo ý của một người, cần phải có được sự đồng thuận của tất cả. Vì thế, tất cả cùng tụ họp tại đó và giáo huấn. Do đó có nói rằng: ‘cũng là santhāgāra vì là ngôi nhà để cùng nhau giáo huấn về lợi ích.’ Hơn nữa, vì họ tụ họp tại đó và cùng nhau bàn luận về các công việc gia đình theo cách như vầy: ‘Vào thời điểm này thì nên cày, vào thời điểm này thì nên gieo,’ do đó họ sắp đặt lại cuộc sống gia đình vốn rời rạc ở tại nơi đó, vì thế cũng gọi là santhāgāra. Acirakāritaṃ hoti (vừa mới được xây dựng) có nghĩa là vừa mới được hoàn tất, được trang hoàng lộng lẫy qua các công việc về gỗ, đá, hội họa, v.v… giống như một thiên cung. Về câu samaṇena vā (hoặc bởi một Sa-môn), ở đây, vì các vị trời chiếm lấy nơi ở của mình ngay vào lúc khu đất xây nhà được phân định, do đó, thay vì nói ‘devena vā’ (hoặc bởi một vị trời), Ngài đã nói ‘samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenā’ (hoặc bởi một Sa-môn, hoặc bởi một Bà-la-môn, hoặc bởi bất kỳ người nào). ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သန္ထာဂါရံ နိဋ္ဌိတန္တိ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမ, နံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဂန္တွာ ဒွါရကောဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ သန္ထာဂါရံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ အတိဝိယ မနောရမံ သဿိရိကံ ကေန ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ အမှာကံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ ပဌမံ ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, ဒက္ခိဏေယျဝသေန ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, တသ္မာ ပဌမံ သတ္ထာရံ ပရိဘုဉ္ဇာပေဿာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ အာဂမနံ ကရိဿာမ, ဘိက္ခုသံဃေ အာဂတေ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတိ, သတ္ထာရံ တိယာမရတ္တိံ အမှာကံ ဓမ္မကထံ ကထာပေဿာမ, ဣတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တံ မယံ ပစ္ဆာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမ, ဧဝံ နော ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဥပသင်္ကမိံသု. Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đến yết kiến Thế Tôn) có nghĩa là: sau khi nghe rằng ‘Giảng đường đã hoàn tất,’ họ nghĩ rằng: ‘Chúng ta hãy đi, chúng ta sẽ xem nó,’ rồi đi đến đó, quan sát tất cả mọi thứ từ cổng vào và suy nghĩ rằng: ‘Giảng đường này giống như một thiên cung, vô cùng khả ái và lộng lẫy. Nếu được ai sử dụng trước tiên thì sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta?’ Sau khi suy nghĩ, họ nghĩ tiếp: ‘Dù cho có dâng cúng trước tiên cho vị quyến thuộc cao quý nhất của chúng ta, thì cũng chỉ thích hợp với bậc Đạo Sư. Dù cho có dâng cúng theo phương diện là bậc đáng được cúng dường, thì cũng chỉ thích hợp với bậc Đạo Sư. Do đó, trước tiên chúng ta sẽ thỉnh bậc Đạo Sư sử dụng. Chúng ta sẽ thỉnh Tăng đoàn đến. Khi Tăng đoàn đã đến, Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, cũng sẽ đến. Chúng ta sẽ thỉnh bậc Đạo Sư thuyết Pháp cho chúng ta suốt ba canh đêm. Như vậy, sau khi đã được Tam Bảo sử dụng, chúng ta sẽ sử dụng sau. Làm như vậy sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta.’ Sau khi quyết định như vậy, họ đã đến yết kiến (Thế Tôn). ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တံ ဒိဝသံ ကိရ သန္ထာဂါရံ ကိဉ္စာပိ ရာဇကုလာနံ ဒဿနတ္ထာယ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတံ ဟောတိ သုပဋိဇဂ္ဂိတံ, ဗုဒ္ဓါရဟံ ပန ကတွာ အပ္ပညတ္တံ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါ, တသ္မာ ဘဂဝတော မနံ ဇာနိတွာဝ ပညာပေဿာမာတိ စိန္တေတွာ တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဣဒါနိ ပန မနံ လဘိတွာ ပညာပေတုကာမာ ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု. Yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đi đến giảng đường) có nghĩa là: vào ngày hôm đó, nghe nói rằng mặc dù giảng đường đã được trang hoàng lộng lẫy, chuẩn bị chu đáo như một thiên cung để cho các hoàng tộc chiêm ngưỡng, nhưng vẫn chưa được sắp đặt chỗ ngồi một cách xứng đáng với Đức Phật. Thật vậy, các vị Phật vốn có khuynh hướng về rừng núi, ưa thích nơi rừng núi; các Ngài có thể ở hoặc không ở trong làng. Do đó, họ suy nghĩ rằng: ‘Chỉ sau khi biết được ý của Thế Tôn, chúng ta mới sắp đặt chỗ ngồi,’ rồi họ đã đến yết kiến Thế Tôn. Còn bây giờ, sau khi đã được sự đồng ý, với mong muốn sắp đặt chỗ ngồi, họ đã đi đến giảng đường. သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာတိ ယထာ သဗ္ဗမေဝ သန္ထတံ ဟောတိ, ဧဝံ တံ သန္ထရာပေတွာ. သဗ္ဗပဌမံ တာဝ ‘‘ဂေါမယံ နာမ သဗ္ဗမင်္ဂလေသု ဝဋ္ဋတီ’’တိ [Pg.13] သုဓာပရိကမ္မကတမ္ပိ ဘူမိံ အလ္လဂေါမယေန ဩပုဉ္ဆာပေတွာ ပရိသုက္ခဘာဝံ ဉတွာ ယထာ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ န ပညာယတိ, ဧဝံ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟိ လိမ္ပာပေတွာ ဥပရိ နာနာဝဏ္ဏေ ကဋသာရကေ သန္ထရိတွာ တေသံ ဥပရိ မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝကေ အာဒိံ ကတွာ ဟတ္ထတ္ထရက-အဿတ္ထရက-သီဟတ္ထရက-ဗျဂ္ဃတ္ထရက-စန္ဒတ္ထရက-သူရိယတ္ထရက-စိတ္တတ္ထရကာဒီဟိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ အတ္ထရဏေဟိ သန္ထရိတဗ္ဗကယုတ္တံ သဗ္ဗောကာသံ သန္ထရာပေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာ’’တိ. Sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā (sau khi cho trải khắp giảng đường với tất cả các loại vật trải) có nghĩa là: sau khi cho trải theo cách mà toàn bộ giảng đường đều được trải lót. Trước hết, họ nghĩ rằng: ‘Phân bò là vật thích hợp cho tất cả các dịp tốt lành,’ nên đã cho trét phân bò tươi lên sàn nhà, dù đã được trát vữa. Sau khi biết chắc rằng sàn đã khô hoàn toàn, đến mức khi dẫm lên cũng không để lại dấu chân, họ cho thoa bốn loại hương liệu. Phía trên, họ trải các loại chiếu, thảm nhiều màu sắc. Phía trên các loại ấy, bắt đầu với các tấm thảm len lớn, họ cho trải khắp tất cả không gian cần được trải lót bằng các loại vật trải nhiều màu sắc khác nhau như: thảm hình voi, thảm hình ngựa, thảm hình sư tử, thảm hình cọp, thảm hình mặt trăng, thảm hình mặt trời, thảm có hoa văn, v.v… Do đó có nói rằng: ‘sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā’. အာသနာနိ ပညာပေတွာတိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ တာဝ မင်္ဂလတ္ထမ္ဘံ နိဿာယ မဟာရဟံ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ တတ္ထ ယံ ယံ မုဒုကဉ္စ မနောရမဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏံ, တံ တံ ပစ္စတ္ထရိတွာ ဘဂဝတော လောဟိတကံ မနုညဒဿနံ ဥပဓာနံ ဥပဒဟိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏရဇတတာရကဝိစိတ္တံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမာဒီဟိ ပစ္စတ္ထရဏေဟိ အလင်္ကရိတွာ သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ ပုပ္ဖဇာလံ ကရိတွာ တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ပဋသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ နိဿာယ ဘိက္ခုသံဃဿ ပလ္လင်္ကပီဌ-အပဿယပီဌ-မုဏ္ဍပီဌာနိ ပညာပေတွာ ဥပရိ သေတပစ္စတ္ထရဏေဟိ ပစ္စတ္ထရာပေတွာ ပါစီနဘိတ္တိံ နိဿာယ အတ္တနော အတ္တနော မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝကေ ပညာပေတွာ ဟံသလောမာဒိပူရိတာနိ ဥပဓာနာနိ ဌပါပေသုံ ‘‘ဧဝံ အကိလမမာနာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာသနာနိ ပညာပေတွာ’’တိ. Āsanāni paññāpetvā (sau khi cho sắp đặt các chỗ ngồi) có nghĩa là: trước hết, ở vị trí trung tâm, dựa vào cây cột tốt lành, họ cho sắp đặt một Phật tọa cao quý. Ở trên đó, họ cho trải các loại vật trải mềm mại và khả ái, rồi đặt một chiếc gối tựa màu đỏ, trông rất đẹp mắt, dành cho Thế Tôn. Phía trên, họ cho giăng một tấm lọng được trang trí các ngôi sao bằng vàng và bạc, và trang hoàng với các tràng hoa thơm, tràng hoa tươi, tràng lá, v.v… Xung quanh, trong một không gian mười hai cubit, họ làm một mạng lưới bằng hoa. Họ cho vây quanh một khu vực khoảng ba mươi cubit bằng một tấm màn. Dựa vào bức tường phía tây, họ cho sắp đặt các loại ghế pallaṅkapīṭha (ghế dài), apassayapīṭha (ghế có dựa), và muṇḍapīṭha (ghế đẩu) cho Tăng đoàn, và cho trải lên trên bằng các tấm vải trắng. Dựa vào bức tường phía đông, họ cho sắp đặt các tấm thảm len lớn cho chính mình và cho đặt các chiếc gối nhồi bằng lông ngỗng, v.v…, với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, chúng ta sẽ có thể nghe Pháp suốt đêm mà không mệt mỏi.’ Liên quan đến điều này, có nói rằng: ‘āsanāni paññāpetvā’. ဥဒကမဏိကန္တိ မဟာကုစ္ဆိကံ ဥဒကစာဋိံ. ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ဧဝံ ဘဂဝါ စ ဘိက္ခုသံဃော စ ယထာရုစိယာ ဟတ္ထေ ဝါ ဓောဝိဿန္တိ ပါဒေ ဝါ, မုခံ ဝါ ဝိက္ခာလေဿန္တီတိ တေသု တေသု ဌာနေသု မဏိဝဏ္ဏဿ ဥဒကဿ ပူရာပေတွာ ဝါသတ္ထာယ နာနာပုပ္ဖာနိ စေဝ ဥဒကဝါသစုဏ္ဏာနိ စ ပက္ခိပိတွာ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပိဒဟိတွာ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ. Udakamaṇikaṃ (chum nước) có nghĩa là mahākucchikaṃ udakacāṭiṃ (cái lu nước bụng lớn). Upaṭṭhapetvā (sau khi đã cho đặt) có nghĩa là: (nghĩ rằng) “Như vầy, đức Thế Tôn và Tăng chúng sẽ tùy thích rửa tay, hoặc rửa chân, hoặc súc miệng,” họ đã cho đổ đầy nước có màu sắc như ngọc ở những nơi này nơi kia, và sau khi đã cho vào các loại hoa và bột thơm để ướp hương nước, họ đã lấy lá chuối đậy lại rồi cho đặt ở đó. Nhắm đến điều này, (các vị kết tập sư) đã nói là upaṭṭhapetvā. တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာတိ ရဇတသုဝဏ္ဏာဒိမယဒဏ္ဍာသု ဒီပိကာသု ယောနကရူပကိရာတရူပကာဒီနံ ဟတ္ထေ ဌပိတသုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယကပလ္လကာဒီသု စ တေလပ္ပဒီပံ ဇလယိတွာတိ အတ္ထော. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဧတ္ထ ပန တေ သကျရာဇာနော န ကေဝလံ သန္ထာဂါရမေဝ, အထ ခေါ ယောဇနာဝဋ္ဋေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နဂရဝီထိယောပိ သမ္မဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ [Pg.14] ဥဿာပေတွာ ဂေဟဒွါရေသု ပုဏ္ဏဃဋေ စ ကဒလိယော စ ဌပါပေတွာ သကလနဂရံ ဒီပမာလာဒီဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ခီရပါယကေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယေထ, ဒဟရေ ကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇေတွာ သယာပေထ, ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာ ကရိတ္ထ, အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍဒီပိကာ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု. Telappadīpaṃ āropetvā (sau khi đã cho thắp đèn dầu) có nghĩa là: đã thắp đèn dầu trên các trụ đèn đuốc làm bằng bạc, vàng, v.v... và trên các đĩa đèn làm bằng vàng, bạc, v.v... được đặt trong tay của các pho tượng người Yona, người Kirāta, v.v... Đó là ý nghĩa. Còn trong câu Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu (họ đã đi đến nơi đức Thế Tôn), các vị vua dòng Sākya ấy không chỉ (trang hoàng) hội trường, mà còn cho quét dọn các đường phố trong thành Kapilavatthu có chu vi một do-tuần, cho dựng cờ phướn, cho đặt các bình nước đầy và cây chuối ở cửa nhà, làm cho toàn thể thành phố giống như các vì sao được rãi rác với các dãy đèn, v.v... và cho rao trống rằng: “Hãy cho các trẻ nhỏ còn bú sữa được bú sữa, hãy cho các trẻ nhỏ đã lớn ăn nhanh nhanh rồi cho chúng ngủ, đừng làm ồn ào, hôm nay trong một đêm, đức Đạo Sư sẽ ở trong làng, các đấng Chánh Đẳng Giác vốn ưa thích sự yên tĩnh.” Rồi tự mình cầm đuốc, họ đã đi đến nơi đức Thế Tôn. အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီတိ. ‘‘ယဿ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ ဧဝံ ကိရ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ လာခါရသေန တိန္တရတ္တကောဝိဠာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တန္တော ဝိယ သံဝိဓာယ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော နိဝါသေတွာ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေန ပဒုမကလာပံ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိဇ္ဇုလ္လတာသဿိရိကံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ရတ္တကမ္ဗလေန ဂဇကုမ္ဘံ ပရိယောနဒ္ဓန္တော ဝိယ ရတနသတုဗ္ဗေဓေ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကေ ပဝါဠဇာလံ ခိပမာနော ဝိယ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ရတ္တကမ္ဗလကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ရတ္တဝဏ္ဏဝလာဟကေန ပဋိစ္ဆာဒယမာနော ဝိယ ကဉ္စနပဗ္ဗတမတ္ထကေ သုပက္ကလာခါရသံ ပရိသိဉ္စန္တော ဝိယ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတမတ္ထကံ ဝိဇ္ဇုလ္လတာယ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ စ သစက္ကဝါဠသိနေရုယုဂန္ဓရံ မဟာပထဝိံ စာလေတွာ ဂဟိတံ နိဂြောဓပလ္လဝသမာနဝဏ္ဏံ ရတ္တဝရပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ ဂန္ဓကုဋိဒွါရတော နိက္ခမိ ကဉ္စနဂုဟတော သီဟော ဝိယ ဥဒယပဗ္ဗတကူဋတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ. နိက္ခမိတွာ ပန ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkami (Rồi đức Thế Tôn, sau khi đã vận y, cầm lấy y bát, cùng với Tăng chúng đi đến hội trường mới). Nghe nói, khi thời gian được thông báo như vầy: “Bạch ngài, nay đức Thế Tôn xem là phải thời,” đức Thế Tôn đã vận y, che kín ba vòng (hai đầu gối và rốn), sắp đặt tấm hạ y hai lớp màu đỏ có màu sắc như hoa koviḷāra đỏ thẫm được nhuộm bằng nước cánh kiến, giống như người đang dùng kéo cắt đóa sen; rồi Ngài đã thắt dây lưng có vẻ lộng lẫy như dây leo chớp giật, giống như người đang dùng sợi dây vàng quấn quanh một bó sen; rồi Ngài đã khoác tấm y phấn tảo cao quý màu đỏ có màu sắc như chồi đa, được lấy lên sau khi đã làm rung chuyển đại địa cùng với dãy núi Cakkavāḷa, Sineru, và Yugandhara, giống như người đang dùng tấm chăn len màu đỏ phủ lên đầu voi, giống như người đang giăng lưới san hô lên bảo tháp bằng vàng cao một trăm ratana, giống như người đang mặc áo choàng bằng chăn len màu đỏ cho một bảo tháp bằng vàng, giống như đám mây màu đỏ che khuất vầng trăng tròn đang di chuyển, giống như người đang tưới nước cánh kiến đã nấu kỹ lên đỉnh núi vàng, và giống như người đang dùng dây leo chớp giật quấn quanh đỉnh núi Cittakūṭa. Rồi Ngài đã đi ra khỏi cửa hương phòng, giống như con sư tử đi ra từ hang vàng, và giống như vầng trăng tròn đi ra từ đỉnh núi phía đông. Sau khi đã đi ra, Ngài đứng ở phía trước hương phòng. အထဿ ကာယတော မေဃမုခေဟိ ဝိဇ္ဇုကလာပါ ဝိယ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏရသဓာရာပရိသေကမဉ္ဇရိပတ္တပုပ္ဖဖလဝိဋပေ ဝိယ အာရာမရုက္ခေ ကရိံသု. တာဝဒေဝ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဟာဘိက္ခုသံဃော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသိ. တေ ပန ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါ အဟေသုံ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ စောဒကာ ပါပဂရဟီ သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာတိ. တေဟိ ပရိဝါရိတော ဘဂဝါ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ရတ္တပဒုမသဏ္ဍမဇ္ဈဂတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏနာဝါ ပဝါဠဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏပါသာဒေါ ဝိရောစိတ္ထ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာထေရာပိ နံ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလံ [Pg.15] ပါရုပိတွာ မဏိဝမ္မဝမ္မိကာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပရိဝါရယိံသု ဝန္တရာဂါ ဘိန္နကိလေသာ ဝိဇဋိတဇဋာ ဆိန္နဗန္ဓနာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ. Bấy giờ, từ thân của Ngài, các tia sáng đã phát ra giống như những chùm tia chớp từ miệng mây, làm cho các cây cối trong tu viện trở nên giống như có chồi, lá, hoa, quả, và cành được tưới bởi những dòng vàng lỏng. Ngay lúc ấy, đại Tăng chúng, sau khi đã tự mình lấy y bát, đã vây quanh đức Thế Tôn. Và các vị tỳ-khưu đứng vây quanh ấy đã là những vị như vầy: ít ham muốn, biết đủ, sống độc cư, không giao du, tinh tấn, là người hay khuyên dạy, kham nhẫn lời chỉ dạy, là người hay tự khiển trách, là người hay khiển trách điều ác, đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, giải thoát, và tri kiến giải thoát. Được các vị ấy vây quanh, đức Thế Tôn đã tỏa sáng giống như một khối vàng được quấn bằng tấm chăn len màu đỏ, giống như chiếc thuyền vàng đi giữa đám sen đỏ, giống như tòa lâu đài vàng được bao quanh bởi lan can bằng san hô. Các vị đại trưởng lão như ngài Sāriputta, Moggallāna, v.v... là những vị đã trừ bỏ tham ái, đã phá tan phiền não, đã gỡ rối các phiền não rối rắm, đã cắt đứt các trói buộc, không dính mắc vào gia đình hay hội chúng, cũng đã khoác y phấn tảo màu mây và vây quanh Ngài, giống như những con voi lớn được trang bị áo giáp bằng ngọc. ဣတိ ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ, ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ, ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ, နိတ္တဏှော နိတ္တဏှေဟိ, နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသေဟိ, သယံ ဗုဒ္ဓေါ ဗဟုဿုတဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဝါရိတော, ပတ္တပရိဝါရိတံ ဝိယ ကေသရံ, ကေသရပရိဝါရိတာ ဝိယ ကဏ္ဏိကာ, အဋ္ဌနာဂသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ, နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဓတရဋ္ဌော ဟံသရာဇာ, သေနင်္ဂပရိဝါရိတော ဝိယ စက္ကဝတ္တိ, မရုဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ, တာရာဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော, အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေန အပရိမာဏေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန ကပိလဝတ္ထုဂမနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. Như vậy, đức Thế Tôn, tự thân Ngài đã ly tham, được vây quanh bởi những vị đã ly tham; tự thân Ngài đã ly sân, được vây quanh bởi những vị đã ly sân; tự thân Ngài đã ly si, được vây quanh bởi những vị đã ly si; tự thân Ngài không còn ái dục, được vây quanh bởi những vị không còn ái dục; tự thân Ngài không còn phiền não, được vây quanh bởi những vị không còn phiền não; tự thân Ngài là bậc Giác Ngộ, được vây quanh bởi những bậc Giác Ngộ đa văn. Ngài giống như nhụy hoa được bao quanh bởi cánh hoa, giống như đài sen được bao quanh bởi nhụy hoa; giống như voi chúa Chaddanta được tám ngàn con voi vây quanh; giống như ngỗng chúa Dhataraṭṭha được chín mươi ngàn con ngỗng vây quanh; giống như vua chuyển luân được bốn binh chủng vây quanh; giống như vua trời Sakka được chúng chư thiên vây quanh; giống như đại Phạm thiên Hārita được chúng Phạm thiên vây quanh; và giống như vầng trăng tròn được các vì sao vây quanh. Với tướng mạo của một vị Phật không ai sánh bằng, với vẻ uy nghi của một vị Phật không thể lường được, Ngài đã đi trên con đường đến Kapilavatthu. အထဿ ပုရတ္ထိမကာယတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ပစ္ဆိမကာယတော ဒက္ခိဏဟတ္ထတော, ဝါမဟတ္ထတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဥပရိ ကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသာဝတ္တေဟိ မောရဂီဝဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မီ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ကဉ္စနဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ နိစ္ဆရိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒဇာလာ ဝိယ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃတော နိက္ခန္တဝိဇ္ဇုလ္လတာ ဝိယ ဝိဓာဝိံသု. သဗ္ဗဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋာ နိက္ခန္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စမာနာ ဝိယ, ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝိယ, ဝေရမ္ဘဝါတသမုဋ္ဌိတကိံသုကကဏိကာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏာ ဝိယ ဝိပ္ပကိရိံသု. Khi ấy, từ thân phía trước của Ngài, hào quang màu vàng ròng phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử. Từ thân phía sau, từ tay phải, từ tay trái, hào quang màu vàng ròng phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử. Phía trên, bắt đầu từ ngọn tóc, từ tất cả các lọn tóc, hào quang màu cổ công phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử trên hư không. Phía dưới, từ lòng bàn chân, hào quang màu san hô phát khởi, chiếm lấy một khoảng không gian tám mươi hắc-thử trên mặt đất cứng. Như vậy, sáu màu Phật quang tỏa sáng rực rỡ, lan tỏa ra trong một khoảng không gian chừng tám mươi hắc-thử xung quanh, chạy qua lại giống như những ngọn lửa phóng ra từ những ngọn đuốc vàng bay vút lên hư không, giống như những tia chớp phát ra từ đám mây lớn bao trùm bốn châu. Tất cả các phương hướng được tung rải khắp nơi, giống như được rải đầy hoa sứ vàng, giống như được tưới bởi những dòng tinh chất vàng chảy ra từ bình vàng, giống như được bao phủ bởi những tấm lụa vàng trải ra, giống như được rắc đầy phấn hoa gòn, hoa mai dương do gió Verambha thổi lên. ဘဂဝတောပိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမုဇ္ဇလံ သရီရံ သမုဂ္ဂတတာရကံ ဝိယ ဂဂနတလံ, ဝိကသိတမိဝ ပဒုမဝနံ, သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသူစန္ဒာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တီနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ [Pg.16] သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ယထာ တံ ဒသဟိ ပါရမီဟိ ဒသဟိ ဥပပါရမီဟိ ဒသဟိ ပရမတ္ထပါရမီဟိ သုပူရိတာဟိ သမတိံသပါရမိတာဟိ အလင်္ကတံ. ကပ္ပသတသဟသာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒိန္နဒါနံ ရက္ခိတသီလံ ကတကလျာဏကမ္မံ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဩသရိတွာ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဌာနံ အလဘမာနံ သမ္ဗာဓပတ္တံ ဝိယ အဟောသိ. နာဝါသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကနာဝံ အာရောပနကာလော ဝိယ, သကဋသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကသကဋံ အာရောပနကာလော ဝိယ, ပဉ္စဝီသတိယာ နဒီနံ ဩဃဿ သမ္ဘိဇ္ဇ မုခဒွါရေ ဧကတော ရာသီဘူတကာလော ဝိယ စ အဟောသိ. Thân của Đức Thế Tôn, rực rỡ với tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, và ba mươi hai tướng tốt, đã tỏa sáng giống như bầu trời đầy sao, giống như rừng sen đang nở, giống như cây san hô Pāricchattaka rộng một trăm do-tuần nở hoa khắp cành, và giống như dùng vẻ đẹp của mình để lấn át vẻ đẹp của ba mươi hai mặt trăng, ba mươi hai mặt trời, ba mươi hai vị Chuyển luân vương, ba mươi hai vị Thiên chủ, ba mươi hai vị Đại Phạm thiên được xếp theo thứ tự; thân ấy được trang hoàng bởi ba mươi pháp ba-la-mật đã được viên mãn một cách tốt đẹp, gồm mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, và mười đệ nhất nghĩa ba-la-mật. Việc bố thí đã cho, giới đã giữ, thiện nghiệp đã làm trong bốn a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, dường như đã trở nên chật chội, không có chỗ để cho quả trong một thân khi tất cả đều đổ dồn về. Giống như lúc chất hàng của một ngàn chiếc thuyền lên một chiếc thuyền, giống như lúc chất hàng của một ngàn cỗ xe lên một cỗ xe, và giống như lúc dòng nước của hai mươi lăm con sông hợp lại thành một khối tại cửa sông. ဣမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဩဘာသမာနဿာပိ စ ဘဂဝတော ပုရတော အနေကာနိ ဒဏ္ဍဒီပိကသဟဿာနိ ဥက္ခိပိံသု. တထာ ပစ္ဆတော. ဝါမပဿေ ဒက္ခိဏပဿေ. ဇာတိကုသုမစမ္ပကဝနမလ္လိကရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလမကုလသိန္ဒုဝါရပုပ္ဖာနိ စေဝ နီလပီတာဒိဝဏ္ဏသုဂန္ဓဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ စ စာတုဒ္ဒီပိကမေဃဝိဿဋ္ဌောဒကဝုဋ္ဌိယော ဝိယ ဝိပ္ပကိရိံသု. ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယနိဂ္ဃောသာ စေဝ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တာ ထုတိဃောသာ စ သဗ္ဗဒိသာ ပူရယိံသု. ဒေဝမနုဿနာဂသုပဏ္ဏဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒီနံ အက္ခီနိ အမတပါနံ ဝိယ လဘိံသု. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ပဒသဟဿေန ဂမနဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ မုခမတ္တံ – Và dù Đức Thế Tôn đã tỏa sáng với vẻ đẹp Phật đà này, phía trước Ngài, họ đã giơ lên nhiều ngàn ngọn đuốc. Tương tự như vậy ở phía sau, bên trái, và bên phải. Các loại hoa như lài, sứ, lài rừng, sen đỏ, sen xanh, mộc lan, sinduvāra, và các loại bột thơm có mùi hương dễ chịu và màu sắc xanh, vàng v.v... được tung rải như những cơn mưa nước từ đám mây bao trùm bốn châu. Âm thanh của năm loại nhạc cụ và những tiếng tán thán liên quan đến ân đức của Phật, Pháp, Tăng đã tràn ngập khắp mọi phương. Mắt của chư thiên, nhân loại, rồng, garuḍa, càn-thát-bà, dạ-xoa v.v... dường như đã nhận được cam lồ. Tuy nhiên, đứng tại nơi này, thích hợp để nói về vẻ đẹp của sự đi lại bằng một ngàn từ. Ở đây, đây chỉ là phần mở đầu – ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရံ; အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ, ယာတိ လောကဝိနာယကော. “Như vậy, bậc đầy đủ tất cả các chi phần, làm rung chuyển mặt đất, không làm hại các chúng sinh, bậc Đạo Sư của thế gian đi.” ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ, ဥဒ္ဓရန္တော နရာသဘော; ဂစ္ဆန္တော သိရိသမ္ပန္နော, သောဘတေ ဒွိပဒုတ္တမော. “Nhấc chân phải lên trước, bậc Ngưu vương trong loài người, vị đầy đủ vẻ đẹp, bậc Tối Thượng trong loài hai chân, đi một cách rạng ngời.” ဂစ္ဆတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလံ မုဒု; သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ, ရဇသာ နုပလိပ္ပတိ. “Khi bậc Phật Tối Thượng đi, lòng bàn chân mềm mại bên dưới tiếp xúc đều với mặt đất, không bị bụi bẩn bám vào.” နိန္နဋ္ဌာနံ ဥန္နမတိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ; ဥန္နတဉ္စ သမံ ဟောတိ, ပထဝီ စ အစေတနာ. “Khi bậc Lãnh Đạo thế gian đi, chỗ trũng thì cao lên, và chỗ cao thì trở nên bằng phẳng, dù mặt đất là vô tri.” ပါသာဏာ သက္ခရာ စေဝ, ကထလာ ခါဏုကဏ္ဋကာ; သဗ္ဗေ မဂ္ဂါ ဝိဝဇ္ဇန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ. “Khi bậc Lãnh Đạo thế gian đi, đá, sỏi, mảnh sành, gốc cây và gai nhọn, tất cả đều tránh khỏi con đường.” နာတိဒူရေ [Pg.17] ဥဒ္ဓရတိ, နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပံ; အဃဋ္ဋယန္တော နိယျာတိ, ဥဘော ဇာဏူ စ ဂေါပ္ဖကေ. “Ngài không nhấc chân quá xa, cũng không đặt chân quá gần; Ngài đi mà không làm va chạm cả hai đầu gối và mắt cá chân.” နာတိသီဃံ ပက္ကမတိ, သမ္ပန္နစရဏော မုနိ; န စာတိသဏိကံ ယာတိ, ဂစ္ဆမာနော သမာဟိတော. “Bậc Thánh nhân có bước chân hoàn hảo không đi quá nhanh, cũng không đi quá chậm; Ngài đi với tâm định tĩnh.” ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ, ဒိသဉ္စ ဝိဒိသံ တထာ; န ပေက္ခမာနော သော ယာတိ, ယုဂမတ္တမှိ ပေက္ခတိ. “Ngài đi mà không nhìn lên trên, xuống dưới, hay sang ngang, cũng không nhìn các phương chính và phương phụ; Ngài chỉ nhìn trong khoảng một ách cày.” နာဂဝိက္ကန္တစာရော သော, ဂမနေ သောဘတေ ဇိနော; စာရုံ ဂစ္ဆတိ လောကဂ္ဂေါ, ဟာသယန္တော သဒေဝကေ. “Ngài có dáng đi oai vệ như voi chúa, bậc Chiến Thắng rạng ngời trong dáng đi. Bậc Tối Thượng trong thế gian đi một cách duyên dáng, làm cho thế giới cùng với chư thiên hoan hỷ.” ဥဠုရာဇာဝ သောဘန္တော, စတုစာရီဝ ကေသရီ; တောသယန္တော ဗဟူ သတ္တေ, ပုရံ သေဋ္ဌံ ဥပါဂမီ’’တိ. “Tỏa sáng như vua các vì sao, oai vệ như sư tử chúa, làm cho nhiều chúng sinh hài lòng, Ngài đã đến gần thành phố cao quý.” ဝဏ္ဏကာလော နာမ ကိရေသ, ဧဝံဝိဓေသု ကာလေသု ဗုဒ္ဓဿ သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ဓမ္မကထိကဿ ထာမောယေဝ ပမာဏံ စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဝါ ဂါထာဗန္ဓေန ဝါ ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အပ္ပမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဗုဒ္ဓါပိ အနဝသေသတော ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ အသမတ္ထာ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာတိ. ဣမိနာ သိရိဝိလာသေန အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သကျရာဇပုရံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝါ ပသန္နစိတ္တေန ဇနေန ဂန္ဓဓူမဝါသစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနော သန္ထာဂါရံ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန ဧဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ. Đây quả thật được gọi là thời điểm để tán thán. Trong những thời điểm như vậy, về vẻ đẹp thân thể hay vẻ đẹp ân đức của Đức Phật, năng lực của vị pháp sư là thước đo. Bằng văn xuôi hay bằng kệ tụng, có thể nói được bao nhiêu thì nên nói bấy nhiêu. Không nên nói rằng: “Đã nói không hay”. Vì chư Phật có ân đức vô lượng, ngay cả chư Phật cũng không thể nói hết ân đức của các Ngài, huống chi là các chúng sinh khác. Với vẻ đẹp lộng lẫy này, sau khi vào thành của các vua Thích-ca đã được trang hoàng sẵn sàng, Đức Thế Tôn, được dân chúng với tâm hoan hỷ cúng dường bằng hương, khói, bột thơm v.v..., đã đi vào hội trường. Do đó đã được nói rằng: “Bấy giờ, Đức Thế Tôn, sau khi đắp y, mang theo y bát, cùng với Tăng chúng, đã đi đến hội trường mới ấy.” ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဝေါဒကံ ကတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ရတ္တကမ္ဗလပလိဝေဌိတေ ပီဌေ ဌပိတရတ္တသုဝဏ္ဏဃနပဋိမာ ဝိယ အတိဝိရောစိတ္ထ. အယံ ပနေတ္ထ ပေါရာဏာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမဂ္ဂေါ – Cụm từ "Bhagavantaṃyeva purakkhatvā" có nghĩa là "đặt Đức Thế Tôn ở phía trước". Khi ấy, Đức Thế Tôn ngự tọa giữa các vị tỳ-khưu và các vị cận sự nam, sau khi được tắm bằng nước thơm, được lau khô bằng khăn lụa, được thoa bằng bột chu sa nguyên chất, Ngài đã tỏa sáng rực rỡ như một pho tượng vàng khối màu đỏ được đặt trên chiếc ghế bọc bằng tấm thảm len màu đỏ. Đây là cách tán thán của các bậc cổ nhân ở đây – ‘‘ဂန္တွာန မဏ္ဍလမာဠံ, နာဂဝိက္ကန္တစရဏော; ဩဘာသယန္တော လောကဂ္ဂေါ, နိသီဒိ ဝရမာသနေ. “Sau khi đi đến hội trường, bậc có dáng đi như chúa voi, bậc Tối Thắng trong các cõi, tỏa sáng rực rỡ, đã ngự trên pháp tọa cao quý. တသ္မိံ [Pg.18] နိသိန္နော နရဒမ္မသာရထိ,ဒေဝါတိဒေဝေါ သတပုညလက္ခဏော; ဗုဒ္ဓါသနေ မဇ္ဈဂတော ဝိရောစတိ,သုဝဏ္ဏနေက္ခံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ. Ngự trên pháp tọa ấy, bậc Ngự pháp trượng phu, bậc Thiên-nhơn-sư, bậc có đủ tướng hảo của trăm phước, đi vào giữa hội chúng, Ngài tỏa sáng như một đồng tiền vàng ròng trên phiến đá Paṇḍukambala. နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, နိက္ခိတ္တံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ; ဝိရောစတိ ဝီတမလော, မဏိဝေရောစနော ယထာ. Như đồng tiền vàng Diêm-phù-đàn đặt trên phiến đá Paṇḍukambala, Ngài tỏa sáng, bậc không còn cấu uế, như viên ngọc ma-ni trong suốt. မဟာသာလောဝ သမ္ဖုလ္လော, နေရုရာဇာဝလင်္ကတော; သုဝဏ္ဏယူပသင်္ကာသော, ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာ. Như cây sala lớn nở hoa trọn vẹn, như vua núi Meru được trang hoàng, như cột trụ bằng vàng, như hoa sen Kokanada. ဇလန္တော ဒီပရုက္ခောဝ, ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ယထာ သိခီ; ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တောဝ, သဗ္ဗဖုလ္လော ဝိရောစထာ’’တိ. Như cây đèn đang cháy sáng, như ngọn lửa trên đỉnh núi, như cây san hô của chư thiên nở hoa trọn vẹn, Ngài đã tỏa sáng rực rỡ.” ကာပိလဝတ္ထဝေ သကျေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မီ ကထာ နာမ သန္ထာဂါရအနုမောဒနပ္ပဋိသံယုတ္တာ ပကိဏ္ဏကကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ မဟာဇမ္ဗုံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ယောဇနိကံ မဓုဘဏ္ဍံ စက္ကယန္တေန ပီဠေတွာ မဓုပါနံ ပါယမာနော ဝိယ ကာပိလဝတ္ထဝါနံ သကျာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေသိ. ‘‘အာဝါသဒါနံ နာမေတံ မဟာရာဇ မဟန္တံ, တုမှာကံ အာဝါသော မယာ ပရိဘုတ္တော ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဘုတ္တော မယာ စ ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တော ပန ဓမ္မရတနေန ပရိဘုတ္တော ယေဝါတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တော နာမ ဟောတိ. အာဝါသဒါနသ္မိဉှိ ဒိန္နေ သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဘူမဋ္ဌကပဏ္ဏသာလာယ ဝါ သာခါမဏ္ဍပဿ ဝါပိ အာနိသံသော နာမ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာ’’တိ နာနာနယဝိစိတ္တံ ဗဟုံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ – Trong câu "với dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ suốt đêm dài bằng pháp thoại", ở đây, "pháp thoại" nên được hiểu là bài pháp thoại tạp loại liên quan đến việc tùy hỷ hội trường. Khi ấy, Đức Thế Tôn, như đang làm cho dòng sông trên không trung chảy xuống, như đang kéo lên tinh chất của đất, như đang nắm lấy thân cây diêm-phù-đề lớn mà rung lắc, như đang ép tàng ong lớn cả do-tuần bằng máy ép rồi cho uống mật ong, đã thuyết bài pháp thoại tạp loại mang lại lợi ích và hạnh phúc cho dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ. "Này Đại vương, việc cúng dường trú xứ này có quả báo lớn. Trú xứ của quý vị đã được Như Lai thọ dụng, đã được Tăng chúng thọ dụng. Và khi đã được Như Lai và Tăng chúng thọ dụng, thì cũng chính là đã được Pháp bảo thọ dụng. Như vậy gọi là đã được Tam Bảo thọ dụng. Vì khi cúng dường trú xứ, thì cũng chính là đã cúng dường tất cả mọi thứ. Quả báo của việc cúng dường một am lá trên mặt đất hay một mái che bằng cành cây cũng không thể nào đo lường được." Sau khi thuyết nhiều pháp thoại đa dạng với nhiều phương pháp như vậy – ‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟန္တိ, တတော ဝါဠမိဂါနိ စ; သရီသပေ စ မကသေ, သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယော. “Trú xứ ngăn ngừa lạnh và nóng, hơn nữa còn (ngăn ngừa) các loài thú dữ, các loài bò sát và ruồi muỗi, cả sương giá và mưa. တတော ဝါတာတပေါ ဃောရော, သဉ္ဇာတော ပဋိဟညတိ; လေဏတ္ထဉ္စ သုခတ္ထဉ္စ, ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုံ. Hơn nữa, gió và nắng gắt phát sinh cũng được ngăn ngừa. (Trú xứ) là để ẩn náu, để được an lạc, để thiền định và để tu tập minh sát. ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ, အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ; တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော. Việc cúng dường tịnh xá cho Tăng chúng đã được Đức Phật tán thán là tối thượng. Vì vậy, người có trí, thấy rõ lợi ích của mình, ဝိဟာရေ [Pg.19] ကာရယေ ရမ္မေ, ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ; တေသံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ. Nên xây dựng những tịnh xá khả ái, và thỉnh các bậc đa văn trú ngụ tại đó. Đối với các vị ấy, nên cúng dường vật thực, đồ uống, y phục và sàng tọa. ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ; တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ; ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ. (စူဠဝ. ၂၉၅) – Nên cúng dường với tâm trong sạch đến những bậc ngay thẳng. Các vị ấy thuyết pháp cho người đó, pháp đoạn trừ mọi khổ đau. Người đó, sau khi hiểu rõ pháp ấy ở đời này, trở thành bậc vô lậu và nhập Niết-bàn.” ဧဝံ အယမ္ပိ အာဝါသေ အာနိသံသော, အယမ္ပိ အာနိသံသောတိ ဗဟုဒေဝရတ္တိံ အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမံ အာဝါသာနိသံသကထံ ကထေသိ. တတ္ထ ဣမာ ဂါထာဝ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာ ပန သင်္ဂဟံ န အာရောဟတိ. သန္ဒဿေသီတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. Như vậy, Ngài đã thuyết về quả báo của việc cúng dường trú xứ suốt đêm dài, hơn một canh rưỡi, rằng: "Đây là quả báo của việc cúng dường trú xứ, đây cũng là quả báo". Trong đó, chỉ những kệ này được đưa vào kỳ kết tập, còn bài pháp thoại tạp loại thì không được đưa vào kỳ kết tập. Các từ như "sandassesi" đã được giải thích ở những chỗ trước. အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသီတိ ဓမ္မကထံ ကထာပေတုကာမော ဇာနာပေသိ. အထ ကသ္မာ သာရိပုတ္တမဟာမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒီသု အသီတိမဟာထေရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘဂဝါ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဘာရမကာသီတိ. ပရိသဇ္ဈာသယဝသေန. အာယသ္မာ ဟိ အာနန္ဒော ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂေါ, ပဟောသိ ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေတုန္တိ သာကိယမဏ္ဍလေ ပါကဋော ပညာတော. တဿ သကျရာဇူဟိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာပိ ဓမ္မကထာ သုတပုဗ္ဗာ, ဩရောဓာ ပန နေသံ န ယထာရုစိယာ ဝိဟာရံ ဂန္တုံ လဘန္တိ, တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟော ဝတ ဘဂဝါ အပ္ပံယေဝ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ အာနန္ဒဿ ဘာရံ ကရေယျာ’’တိ. တေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ တဿေဝ ဘာရမကာသိ. Cụm từ "gọi Tôn giả Ānanda" có nghĩa là Ngài cho biết vì muốn yêu cầu thuyết pháp. Vậy tại sao, trong khi có mặt tám mươi vị đại trưởng lão như Sāriputta, Mahāmoggallāna, Mahākassapa, Đức Thế Tôn lại giao trọng trách cho Trưởng lão Ānanda? (Là) do ý muốn của hội chúng. Vì Tôn giả Ānanda là bậc đứng đầu trong số những vị đa văn, và ngài nổi tiếng, được biết đến trong dòng họ Thích-ca là "có khả năng thuyết pháp thoại ngọt ngào với câu chữ và văn cú tròn trịa". Các vị vua Thích-ca đã từng đến tịnh xá nghe pháp thoại của ngài, nhưng các vị nữ quyến của họ thì không được phép đến tịnh xá theo ý muốn. Họ đã có ý nghĩ này: "Ôi, mong sao Đức Thế Tôn chỉ thuyết một bài pháp thoại ngắn rồi giao trọng trách cho ngài Ānanda, người bà con cao quý của chúng ta." Do ý muốn của họ, Đức Thế Tôn đã giao trọng trách cho chính ngài ấy. သေခေါ ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပန္နကော သေခသမဏော. သော တုယှံ ပဋိဘာတု ဥပဋ္ဌာတု, တဿ ပဋိပဒံ ဒေသေဟီတိ ပဋိပဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတွာ ဒဿေတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ? ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ. ဣမေ တာဝ သကျာ မင်္ဂလသာလာယ မင်္ဂလံ ပစ္စာသီသန္တိ ဝဍ္ဎိံ ဣစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ သေခပဋိပဒါ မယှံ သာသနေ မင်္ဂလပဋိပဒါ ဝဍ္ဎမာနကပဋိပဒါတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. တဿဉ္စ ပရိသတိ သေခါဝ ဗဟူ နိသိန္နာ, တေ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဋ္ဌာနေ ကထီယမာနေ အကိလမန္တာဝ သလ္လက္ခေဿန္တီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော သေခပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောဝ, သော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓေ ပစ္စက္ခဋ္ဌာနေ ကထေန္တော အကိလမန္တော ဝိညာပေတုံ သက္ခိဿတီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. သေခပဋိပဒါယ စ တိဿောပိ သိက္ခာ ဩသဋာ[Pg.20], တတ္ထ အဓိသီလသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတမေဝ ဟောတိ, အဓိစိတ္တသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ သုတ္တန္တပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, အဓိပညာသိက္ခာယ ကထိတာယ သကလံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, အာနန္ဒော စ ဗဟုဿုတော တိပိဋကဓရော, သော ပဟောတိ တီဟိ ပိဋကေဟိ တိဿော သိက္ခာ ကထေတုံ, ဧဝံ ကထိတေ သကျာနံ မင်္ဂလမေဝ ဝဍ္ဎိယေဝ ဘဝိဿတီတိပိ ဣမံ ပဋိပဒံ နိယမေသိ. Hữu học đạo (Sekho pāṭipadoti) là vị sa-môn hữu học đang thực hành. Vị ấy hãy hiện khởi đến ngươi, hãy thuyết giảng về đạo lộ của vị ấy. (Như vậy,) Ngài chỉ dạy bằng cách xác định cá nhân thông qua đạo lộ. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại xác định đạo lộ này? Vì nhiều lý do. Trước hết, những vị Thích-ca này ở trong giảng đường cát tường mong cầu điều cát tường, mong muốn sự tăng trưởng; và hữu học đạo này trong giáo pháp của ta là đạo lộ cát tường, là đạo lộ đưa đến sự tăng trưởng, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và trong hội chúng ấy, có nhiều vị hữu học đang ngồi; khi được thuyết giảng về cảnh giới mà chính họ đã chứng ngộ, họ sẽ nhận thức được mà không mệt mỏi, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và Tôn giả Ānanda là bậc đã đắc hữu học tuệ phân tích, khi ngài thuyết giảng về cảnh giới trực chứng mà chính ngài đã chứng ngộ, ngài sẽ có thể làm cho người khác hiểu mà không mệt mỏi, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. Và trong hữu học đạo, cả ba học giới đều được bao gồm; trong đó, khi tăng thượng giới học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Luật được xem như đã được thuyết giảng; khi tăng thượng tâm học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Kinh được xem như đã được thuyết giảng; khi tăng thượng tuệ học được thuyết giảng, toàn bộ tạng Vi Diệu Pháp được xem như đã được thuyết giảng. Và Ānanda là bậc đa văn, thông thuộc Tam Tạng, ngài có khả năng thuyết giảng ba học giới bằng ba tạng; khi được thuyết giảng như vậy, đối với các vị Thích-ca sẽ chỉ có điều cát tường, chỉ có sự tăng trưởng, vì thế Ngài đã xác định đạo lộ này. ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီတိ ကသ္မာ အာဂိလာယတိ? ဘဂဝတော ဟိ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပဒဟန္တဿ မဟန္တံ ကာယဒုက္ခံ အဟောသိ, အထဿ အပရဘာဂေ မဟလ္လကကာလေ ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ. အကာရဏံ ဝါ ဧတံ. ပဟောတိ ဟိ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဧကမ္ပိ ဒွေပိ သတ္တာဟေ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတုံ. သန္ထာဂါရသာလံ ပန စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ, တတ္ထ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနတော ယာဝ ဓမ္မာသနာ အဂမာသိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ ဂမနံ နိပ္ဖန္နံ. ဓမ္မာသနံ ပတ္တော ထောကံ ဌတွာ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနံ. ဒိယဍ္ဎယာမံ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ နိသဇ္ဇာ နိပ္ဖန္နာ. ဣဒါနိ ဒက္ခိဏေန ပဿေန ထောကံ နိပန္နေ သယနံ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတီတိ ဧဝံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ. ဥပါဒိန္နကသရီရဉ္စ နာမ ‘‘နော အာဂိလာယတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ စိရံ နိသဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတံ အပ္ပကမ္ပိ အာဂိလာယနံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ. Về câu 'Lưng của ta đau mỏi', tại sao lại đau mỏi? Vì rằng Đức Thế Tôn, trong sáu năm tinh cần khổ hạnh, đã chịu đựng sự đau khổ lớn về thân xác; sau đó, vào lúc tuổi già, chứng đau lưng đã khởi lên. Hoặc đây không phải là lý do. Vì Đức Thế Tôn có khả năng chế ngự cảm thọ đã khởi lên và ngồi kiết-già trong một ngày, hai ngày, hoặc bảy ngày. Tuy nhiên, Ngài muốn sử dụng hội trường bằng cả bốn oai nghi. Ở đó, Ngài đã đi từ chỗ rửa chân cho đến pháp tọa; trong khoảng đó, oai nghi đi đã được hoàn thành. Đến pháp tọa, Ngài đứng một lát rồi ngồi xuống; trong khoảng đó, oai nghi đứng (đã được hoàn thành). Ngài đã ngồi trên pháp tọa trong một canh rưỡi; trong khoảng đó, oai nghi ngồi đã được hoàn thành. Bây giờ, nếu nằm xuống một lát về phía hông phải, oai nghi nằm sẽ được hoàn thành. Như vậy, Ngài muốn sử dụng (hội trường) bằng cả bốn oai nghi. Và đối với thân thể do nghiệp tạo này, không thể nói rằng 'không đau mỏi'. Do đó, Ngài đã nói như vậy, đề cập đến cơn đau mỏi dù là nhỏ phát sinh do ngồi lâu. သံဃာဋိံ ပညာပေတွာတိ သန္ထာဂါရဿ ကိရ ဧကပဿေ တေ ရာဇာနော ပဋ္ဋသာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညပေတွာ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထရိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏ-တာရက-ဂန္ဓမာလာ-ဒါမပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပံ အာရောပယိံသု ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သတ္ထာ ဓမ္မာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထောကံ ဝိဿမန္တော ဣဓ နိပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ နော ဣမံ သန္ထာဂါရံ ဘဂဝတာ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ. သတ္ထာပိ တဒေဝ သန္ဓာယ တတ္ထ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာတိ ဧတ္တကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဝုဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဌပေတွာ. Về câu 'trải y tăng-già-lê', tương truyền, ở một bên của hội trường, các vị vua ấy đã cho vây màn, chuẩn bị một chiếc giường thích hợp, trải tấm trải giường thích hợp, bên trên giăng một tấm lọng được trang hoàng bằng những ngôi sao vàng, vòng hoa thơm và tràng hoa, và thắp một ngọn đèn dầu thơm với ý nghĩ rằng: 'Biết đâu, sau khi rời pháp tọa, bậc Đạo Sư sẽ nghỉ ngơi một lát và nằm xuống đây. Như vậy, hội trường này của chúng ta, được Đức Thế Tôn sử dụng trong cả bốn oai nghi, sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho chúng ta.' Bậc Đạo Sư cũng hiểu rõ ý định đó, đã trải y tăng-già-lê ở đó và nằm xuống. Về câu 'tác ý tưởng khởi thân', (nghĩa là) sau khi đặt vào tâm tưởng khởi thân rằng: 'Sau khi trải qua một khoảng thời gian chừng ấy, ta sẽ đứng dậy.' ၂၃. မဟာနာမံ သက္ကံ အာမန္တေသီတိ သော ကိရ တသ္မိံ ကာလေ တဿံ ပရိသတိ ဇေဋ္ဌကော ပါမောက္ခော, တသ္မိံ သင်္ဂဟိတေ သေသပရိသာ သင်္ဂဟိတာဝ [Pg.21] ဟောတီတိ ထေရော တမေဝ အာမန္တေသိ. သီလသမ္ပန္နောတိ သီလေန သမ္ပန္နော, သမ္ပန္နသီလော ပရိပုဏ္ဏသီလောတိ အတ္ထော. သဒ္ဓမ္မေဟီတိ သုန္ဒရဓမ္မေဟိ, သတံ ဝါ သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မေဟိ. 23. Về câu 'gọi Mahānāma dòng Thích-ca', tương truyền, vào lúc ấy, vị ấy là người lớn tuổi nhất, là người lãnh đạo trong hội chúng đó; (nghĩ rằng) khi vị ấy được nhiếp phục thì phần còn lại của hội chúng cũng được nhiếp phục, nên vị Trưởng lão đã gọi chính vị ấy. Về câu 'thành tựu giới', nghĩa là được thành tựu bởi giới, có giới hạnh thành tựu, có giới hạnh viên mãn. Về câu 'bởi các diệu pháp', (nghĩa là) bởi các pháp tốt đẹp, hoặc bởi các pháp của bậc chân nhân. ၂၄. ကထဉ္စ မဟာနာမာတိ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန သေခပဋိပဒါယ မာတိကံ ဌပေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဝိတ္ထာရေတုကာမော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီနိ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထာ’’တိ အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. 24. Về câu 'Và này Mahānāma, như thế nào?', với đoạn văn chừng ấy, sau khi đã thiết lập đề mục của hữu học đạo, (Tôn giả Ānanda) mong muốn diễn giải theo thứ tự nên đã nói như vậy. Trong đó, các câu bắt đầu bằng 'thành tựu giới' nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong các kinh như kinh Ākaṅkheyya: 'Này các Tỳ khưu, hãy sống thành tựu giới hạnh'. ၂၅. ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ဟိရိယိတဗ္ဗာနိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ဟိရိယတိ ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဩတ္တပ္ပနိဒ္ဒေသေ ဟေတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဩတ္တပ္ပဿ ဟေတုဘူတေဟိ ဩတ္တပ္ပတိ ဘာယတီတိ အတ္ထော. အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော အနောသက္ကိတမာနသော. ပဟာနာယာတိ ပဟာနတ္ထာယ. ဥပသမ္ပဒါယာတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ထာမဝါတိ ဝီရိယထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော. အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု အနောရောပိတဓုရော အနောသက္ကိတဝီရိယော. ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန. သတိနေပက္ကေနာတိ သတိယာ စ နိပကဘာဝေန စ. ကသ္မာ ပန သတိဘာဇနိယေ ပညာ အာဂတာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ. ပညာဝိပ္ပယုတ္တာ ဟိ သတိ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ, သမ္ပယုတ္တာ ဗလဝတီတိ. 25. Trong các câu bắt đầu bằng 'kāyaduccaritena', công cụ cách được dùng với nghĩa của đối cách; nghĩa là, vị ấy hổ thẹn, ghê tởm những thân ác hạnh, v.v., là những điều đáng hổ thẹn. Trong phần giải thích về sự ghê sợ tội lỗi, công cụ cách được dùng với nghĩa nguyên nhân; nghĩa là, vị ấy ghê sợ, sợ hãi do thân ác hạnh, v.v., là những nguyên nhân của sự ghê sợ tội lỗi. 'Tinh cần tinh tấn' là có tinh tấn được khởi xướng, có tâm không thối chuyển. 'Để đoạn tận' là với mục đích đoạn tận. 'Để thành tựu' là với mục đích chứng đắc. 'Có sức mạnh' là được phú cho sức mạnh của tinh tấn. 'Có sự kiên trì' là có sự nỗ lực vững chắc. 'Không từ bỏ gánh nặng trong các thiện pháp' là không đặt gánh nặng xuống trong các thiện pháp, có tinh tấn không thối chuyển. 'Tối thượng' là cao tột. 'Với niệm và sự thận trọng' là với niệm và với trạng thái thận trọng (tức trí tuệ). Nhưng tại sao trí tuệ lại xuất hiện trong phần phân tích về niệm? Để chỉ ra trạng thái mạnh mẽ của niệm. Vì rằng niệm không tương ưng với trí tuệ thì yếu ớt, (niệm) tương ưng (với trí tuệ) thì mạnh mẽ. စိရကတမ္ပီတိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ကာယေန စိရကတံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒိ အသီတိ မဟာဝတ္တပဋိပတ္တိပူရဏံ. စိရဘာသိတမ္ပီတိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ဝါစာယ စိရဘာသိတံ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသန-ဥဒ္ဒိသာပန-ဓမ္မောသာရဏ-ဓမ္မဒေသနာ-ဥပနိသိန္နကထာ-အနုမောဒနိယာဒိဝသေန ပဝတ္တိတံ ဝစီကမ္မံ. သရိတာ အနုဿရိတာတိ တသ္မိံ ကာယေန စိရကတေ ‘‘ကာယော နာမ ကာယဝိညတ္တိ, စိရဘာသိတေ ဝါစာ နာမ ဝစီဝိညတ္တိ. တဒုဘယမ္ပိ ရူပံ, တံသမုဋ္ဌာပိကာ စိတ္တစေတသိကာ အရူပံ. ဣတိ ဣမေ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နိရုဒ္ဓါ’’တိ သရတိ စေဝ အနုဿရတိ စ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဟိ သတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တာယ သတိယာ ဧသ သကိမ္ပိ သရဏေန သရိတာ, ပုနပ္ပုနံ သရဏေန အနုဿရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Cirakatampi có nghĩa là: việc đã làm từ lâu bằng thân do mình hoặc do người khác, là sự hoàn tất việc thực hành tám mươi đại hạnh bắt đầu bằng hạnh quét dọn sân tháp. Cirabhāsitaṃ có nghĩa là: việc đã nói từ lâu bằng lời do mình hoặc do người khác, là khẩu nghiệp đã được thực hiện một cách kính cẩn qua việc học thuộc lòng và dạy lại, tụng đọc, thuyết pháp, đàm luận khi ngồi gần, tùy hỷ công đức, v.v... Saritā anussaritā có nghĩa là: đối với việc đã làm từ lâu bằng thân, vị ấy nhớ và thường xuyên nhớ rằng: “Thân gọi là thân biểu tri, đối với lời đã nói từ lâu, lời nói gọi là khẩu biểu tri. Cả hai thứ ấy là sắc, tâm và tâm sở làm phát sinh chúng là danh. Như vậy, các pháp danh sắc này đã sinh lên như vậy và đã diệt đi như vậy,” và làm phát sinh niệm giác chi. Đây là ý nghĩa. Quả thật, niệm làm phát sinh giác chi được ngụ ý ở đây. Nên hiểu rằng: với niệm ấy, vị này được gọi là saritā (người nhớ) do nhớ lại một lần, và được gọi là anussaritā (người thường xuyên nhớ) do nhớ lại nhiều lần. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ [Pg.22] ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဝယဂါမိနိယာ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာယ. အရိယာယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ကိလေသေဟိ အာရကာ ဌိတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ. ပညာယ သမန္နာဂတောတိ ဝိပဿနာပညာယ စေဝ မဂ္ဂပညာယ စ သမင်္ဂီဘူတော. နိဗ္ဗေဓိကာယာတိ သာယေဝ နိဗ္ဗိဇ္ဈနတော နိဗ္ဗေဓိကာတိ ဝုစ္စတိ, တာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. တတ္ထ မဂ္ဂပညာယ သမုစ္ဆေဒဝသေန အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ ဒေါသက္ခန္ဓံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကာ. ဝိပဿနာပညာယ တဒင်္ဂဝသေန နိဗ္ဗေဓိကာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘသံဝတ္တနတော စာတိ ဝိပဿနာ ‘‘နိဗ္ဗေဓိကာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ ဣဓာပိ မဂ္ဂပညာ ‘‘သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ နာမ. ဝိပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စ ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ခေပယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ. ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ ဝါ မဂ္ဂပညာယ ပဋိလာဘသံဝတ္တနတော ဧသာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Udayatthagāminiyā có nghĩa là: với trí tuệ có khả năng thâm nhập sự sinh và diệt của năm uẩn. Ariyāya có nghĩa là: với trí tuệ trong sạch, đứng xa rời các phiền não bằng cách trấn phục và bằng cách đoạn tận. Paññāya samannāgato có nghĩa là: được trang bị cả tuệ minh sát và đạo tuệ. Nibbedhikāya có nghĩa là: được trang bị với trí tuệ ấy, vốn được gọi là nibbedhikā vì có khả năng xuyên thủng. Đây là ý nghĩa. Trong đó, đạo tuệ được gọi là nibbedhikā vì nó xuyên thủng, phá vỡ khối tham, khối sân, khối si chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây bằng cách đoạn tận. Thích hợp để gọi minh sát là nibbedhikā vì nó (xuyên thủng) bằng cách đoạn trừ từng phần, và vì nó dẫn đến việc chứng đắc đạo tuệ có khả năng xuyên thủng. Sammā dukkhakkhayagāminiyā: ở đây cũng vậy, nên hiểu rằng: đạo tuệ được gọi là sammā dukkhakkhayagāminī vì nó đi đến, làm cạn kiệt khổ luân hồi một cách chân chánh, bằng nhân, bằng phương pháp. Minh sát được gọi là dukkhakkhayagāminī vì nó đi đến, làm cạn kiệt khổ luân hồi và khổ phiền não bằng cách đoạn trừ từng phần. Hoặc minh sát này được gọi là dukkhakkhayagāminī vì nó dẫn đến việc chứng đắc đạo tuệ đưa đến sự chấm dứt khổ. ၂၆. အဘိစေတသိကာနန္တိ အဘိစိတ္တံ သေဋ္ဌစိတ္တံ သိတာနံ နိဿိတာနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခပဋိလာဘဟေတူနံ. နိကာမလာဘီတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတာ. အကိစ္ဆလာဘီတိ နိဒုက္ခလာဘီ. အကသိရလာဘီတိ ဝိပုလလာဘီ. ပဂုဏဘာဝေန ဧကော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ ပန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတုံ န သက္ကောတိ, သော အတ္တနော အနိစ္ဆာယ ခိပ္ပမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ယထာပရိစ္ဆေဒဝသေန သမာပတ္တိံ ဌပေတုံ န သက္ကောတိ အယံ ကိစ္ဆလာဘီ ကသိရလာဘီ နာမ. ဧကော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ စ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ စ အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ, သော ယထာပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ သက္ကောတိ, အယံ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ နာမ. 26. Abhicetasikānaṃ có nghĩa là: của các pháp thuộc tâm cao thượng, tức là các thiền nương tựa, y cứ vào tâm tối thắng. Diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ có nghĩa là: của các pháp trú an lạc trong hiện tại, là nhân để chứng đắc an lạc trong mỗi khoảnh khắc nhập định. Nikāmalābhī có nghĩa là: có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn. Akicchalābhī có nghĩa là: người chứng đắc không khó khăn. Akasiralābhī có nghĩa là: người chứng đắc rộng rãi. Do thuần thục, có người có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn, nhưng không thể trấn phục các pháp chướng ngại cho định mà không mệt mỏi; vị ấy xuất khỏi thiền một cách nhanh chóng trái với ý muốn của mình, không thể duy trì định theo thời gian đã xác định. Vị này được gọi là kicchalābhī (người chứng đắc khó khăn) và kasiralābhī (người chứng đắc eo hẹp). Có người có thể nhập định trong mỗi khoảnh khắc mong muốn, và có thể trấn phục các pháp chướng ngại cho định mà không mệt mỏi; vị ấy có thể xuất khỏi thiền theo thời gian đã xác định. Vị này được gọi là akicchalābhī (người chứng đắc không khó khăn) và akasiralābhī (người chứng đắc không eo hẹp). ၂၇. အယံ ဝုစ္စတိ မဟာနာမ အရိယသာဝကော သေခေါ ပါဋိပဒေါတိ မဟာနာမ အရိယသာဝကော သေခေါ ပါဋိပဒေါ ဝိပဿနာဂဗ္ဘာယ ဝဍ္ဎမာနကပဋိပဒါယ သမန္နာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ. အပုစ္စဏ္ဍတာယာတိ အပူတိအဏ္ဍတာယ. ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဘိဒါယာတိ ဝိပဿနာဒိဉာဏပ္ပဘေဒါယ ဘဗ္ဗော. သမ္ဗောဓာယာတိ အရိယမဂ္ဂါယ. အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿာတိ အရဟတ္တံ [Pg.23] အနုတ္တရော ယောဂက္ခေမော နာမ, တဒဘိဂမာယ ဘဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ယာ ပနာယမေတ္ထ အတ္ထဒီပနတ္ထံ ဥပမာ အာဟဋာ, သာ စေတောခိလသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ‘‘တဿာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယကရဏံ ဝိယ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဥဿောဠှိပန္နရသေဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဘာဝေါ’’တိ ယံ ဧဝံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ အာဂတံ, တံ ဣဓ ဧဝံ သီလသမ္ပန္နော ဟောတီတိအာဒိဝစနတော ‘‘တဿာ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍေသု တိဝိဓကိရိယကရဏံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သီလသမ္ပန္နတာဒီဟိ ပန္နရသေဟိ ဓမ္မေဟိ သမင်္ဂိဘာဝေါ’’တိ. ဧဝံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. 27. Ayaṃ vuccati mahānāma ariyasāvako sekho pāṭipado: (câu này) chỉ ra rằng: “Này Mahānāma, vị Thánh đệ tử hữu học, đang thực hành, được gọi là người thành tựu với pháp hành đang phát triển, với minh sát là thai tạng.” Apuccaṇḍatāya có nghĩa là: do có (trí tuệ minh sát) như trứng không bị thối. Bhabbo abhinibbhidāya có nghĩa là: có khả năng để phá vỡ (vỏ vô minh) cho các loại trí như minh sát, v.v... Sambodhāya có nghĩa là: cho Thánh đạo. Anuttarassa yogakkhemassa: (câu này) chỉ ra rằng: “Quả A-la-hán được gọi là sự an ổn vô thượng khỏi các ách縛; vị ấy có khả năng để chứng đắc quả ấy.” Tuy nhiên, ví dụ được đưa ra ở đây để làm rõ ý nghĩa nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh Cetokhila. Chỉ là, ở đó, sự so sánh ví dụ được đưa ra như sau: “Giống như gà mái có ba hành động đối với trứng của nó, vị Tỳ-khưu này cũng vậy, có sự thành tựu mười lăm chi phần của sự tinh tấn.” Ở đây, do lời dạy “vị ấy thành tựu giới hạnh như vậy...”, nên hiểu sự so sánh ví dụ như sau: “Giống như gà mái có ba hành động đối với trứng của nó, vị Tỳ-khưu này cũng vậy, có sự thành tựu mười lăm pháp bắt đầu bằng giới hạnh.” Nên liên kết và hiểu như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều giống như đã nói. ၂၈. ဣမံယေဝ အနုတ္တရံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိန္တိ ဣမံ ပဌမာဒိဇ္ဈာနေဟိ အသဒိသံ ဥတ္တမံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ. ပဌမာဘိနိဗ္ဘိဒါတိ ပဌမော ဉာဏဘေဒေါ. ဒုတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကုက္ကုဋစ္ဆာပကော ပန ဧကဝါရံ မာတုကုစ္ဆိတော ဧကဝါရံ အဏ္ဍကောသတောတိ ဒွေ ဝါရေ ဇာယတိ. အရိယသာဝကော တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ တာယော ဝါရေ ဇာယတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ပဌမံ ဇာယတိ, သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဒုတိယံ ဇာယတိ, စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိနောဒေတွာ အာသဝက္ခယဉာဏေန တတိယံ ဇာယတိ. 28. Imaṃyeva anuttaraṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ có nghĩa là: sự thanh tịnh của niệm do xả này thuộc về thiền thứ tư, tối thượng, không giống với các thiền từ sơ thiền trở đi. Paṭhamābhinibbhida có nghĩa là: sự phá vỡ (vô minh) của trí tuệ thứ nhất. Đối với (sự phá vỡ) thứ hai, v.v., cũng theo cách này. Tuy nhiên, gà con được sinh ra hai lần: một lần từ bụng mẹ, một lần từ vỏ trứng. Vị Thánh đệ tử được sinh ra ba lần bởi ba minh. Sau khi loại bỏ bóng tối (vô minh) che lấp túc mạng, vị ấy được sinh ra lần đầu tiên bằng túc mạng minh. Sau khi loại bỏ bóng tối che lấp sự chết và tái sinh của chúng sinh, vị ấy được sinh ra lần thứ hai bằng thiên nhãn minh. Sau khi loại bỏ bóng tối che lấp Tứ Thánh Đế, vị ấy được sinh ra lần thứ ba bằng lậu tận minh. ၂၉. ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ စရဏသ္မိန္တိ ဣဒမ္ပိ သီလံ အဿ ဘိက္ခုနော စရဏံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. စရဏံ နာမ ဗဟု အနေကဝိဓံ, သီလာဒယော ပန္နရသဓမ္မာ, တတ္ထ ဣဒမ္ပိ ဧကံ စရဏန္တိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပန စရတိ တေန အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတီတိ စရဏံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. 29. Idampissa hoti caraṇasmiṃ có nghĩa là: giới này cũng là pháp hành của vị Tỳ-khưu ấy. Đây là ý nghĩa. Pháp hành có nhiều, nhiều loại, (gồm) mười lăm pháp bắt đầu bằng giới. Trong đó, nên hiểu ý nghĩa rằng “giới này cũng là một pháp hành.” Tuy nhiên, ý nghĩa của từ nên được hiểu như sau: vị ấy đi, tiến đến phương xứ chưa từng đến bằng (giới) ấy, vì vậy nó được gọi là caraṇa (pháp hành). Đây là phương pháp ở mọi nơi. ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ ဝိဇ္ဇာယာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ တဿ ဝိဇ္ဇာ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဝိဇ္ဇာ နာမ ဗဟု အနေကဝိဓာ, ဝိပဿနဉာဏာဒီနိ အဋ္ဌ ဉာဏာနိ, တတ္ထ ဣဒမ္ပိ ဉာဏံ ဧကာ ဝိဇ္ဇာတိပိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပန ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဧတာယ ဇာနာတီတိ ဝိဇ္ဇာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော ဣတိပိ. စရဏသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ ပဉ္စဒသဟိ ဓမ္မေဟိ စရဏသမ္ပန္နော ဣတိပိ. တဒုဘယေန ပန ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော ဣတိပီတိ. Idampissa hoti vijjāyāti có nghĩa là: Túc mạng minh trí này của vị ấy được gọi là minh, đó là ý nghĩa. Minh có nhiều loại, có tám loại trí tuệ bắt đầu bằng minh sát trí, trong đó trí tuệ này cũng là một loại minh. Về ý nghĩa của từ, vì biết sau khi đã xuyên thủng bằng trí tuệ này, nên gọi là minh. Phương pháp này áp dụng cho tất cả mọi nơi. Vijjāsampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do ba loại minh. Caraṇasampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do mười lăm pháp hạnh. Tadubhayena pana vijjācaraṇasampanno itipīti có nghĩa là minh hạnh cụ túc do cả hai. ၃၀. သနင်္ကုမာရေနာတိ [Pg.24] ပေါရာဏကကုမာရေန, စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ကုမာရောတိ ပညာတေန. သော ကိရ မနုဿပထေ ပဉ္စစူဠကကုမာရကကာလေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သော အတ္တဘာဝေါ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ, တသ္မာ တာဒိသေနေဝ အတ္တဘာဝေန စရတိ, တေန နံ သနင်္ကုမာရောတိ သဉ္ဇာနန္တိ. ဇနေတသ္မိန္တိ ဇနိတသ္မိံ, ပဇာယာတိ အတ္ထော. ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနောတိ ယေ ဇနေတသ္မိံ ဂေါတ္တံ ပဋိသရန္တိ ‘‘အဟံ ဂေါတမော, အဟံ ကဿပေါ’’တိ, တေသု လောကေ ဂေါတ္တပဋိသာရီသု ခတ္တိယော သေဋ္ဌော. အနုမတာ ဘဂဝတာတိ မမ ပဉှဗျာကရဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ဒေသိတာတိ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ‘‘အဟမ္ပိ, အမ္ဗဋ္ဌ, ဧဝံ ဝဒါမိ – 30. Sanaṅkumārenāti có nghĩa là bởi vị đồng tử cổ xưa, được biết đến là đồng tử từ thời xa xưa. Tương truyền, vị ấy khi còn ở cõi người, trong thời làm đồng tử có năm búi tóc, đã phát sinh thiền định, và với thiền định không bị suy giảm, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Thân thể ấy của vị ấy trở nên thân thương và đẹp lòng, do đó vị ấy đi lại với thân thể như vậy, vì thế người ta biết đến vị ấy là Sanaṅkumāra. Janetasminti có nghĩa là trong chúng sanh, trong loài người. Ye gottapaṭisārinoti có nghĩa là những người trong chúng sanh thường nhớ đến dòng dõi của mình rằng: ‘Ta là Gotama, ta là Kassapa,’ trong số những người thường nhớ đến dòng dõi trong thế gian, dòng dõi Sát-đế-lỵ là cao quý nhất. Anumatā bhagavatāti có nghĩa là được Đức Thế Tôn chấp thuận, trong kinh Ambaṭṭha, Đức Phật, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng tương ứng với lời giải đáp câu hỏi của tôi rằng: ‘Này Ambaṭṭha, Ta cũng nói như vậy –’ ‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ, ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော; ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’တိ’’. (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၇) – ‘Trong chúng sanh, những ai thường nhớ đến dòng dõi, thì dòng dõi Sát-đế-lỵ là cao quý nhất; người nào đầy đủ minh và hạnh, người ấy là cao quý nhất trong cõi trời và người.’ ဧဝံ ဘာသန္တေန အနုညာတာ အနုမောဒိတာ. သာဓု သာဓု အာနန္ဒာတိ, ဘဂဝါ ကိရ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ နိဒ္ဒံ အနောက္ကမန္တောဝ ဣမံ သုတ္တံ သုတွာ အာနန္ဒေန သေခပဋိပဒါယ ကူဋံ ဂဟိတန္တိ ဉတွာ ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော သာဓုကာရံ အဒါသိ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန ဣဒံ သုတ္တံ ဇိနဘာသိတံ နာမ ဇာတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Bằng cách nói như vậy, Ngài đã chấp thuận và tán thán. Sādhu sādhu ānandāti, tương truyền Đức Thế Tôn từ đầu đã không ngủ, sau khi nghe bài kinh này, biết rằng ‘Ānanda đã nắm bắt được đỉnh cao của pháp hành của bậc hữu học,’ Ngài đã đứng dậy, ngồi kiết già và tán thán. Và chỉ với chừng ấy, bài kinh này đã trở thành lời của Đấng Chiến Thắng. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích Kinh Hữu Học đã kết thúc. ၄. ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Phần giải thích Kinh Potaliya ၃၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပေါတလိယသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာပေသူတိ အင်္ဂါယေဝ သော ဇနပဒေါ, မဟိယာ ပနဿ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ, တာသံ အဝိဒူရတ္တာ ဥတ္တရာပေါတိပိ ဝုစ္စတိ. ကတရမဟိယာ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါတိ, မဟာမဟိယာ. တတ္ထာယံ အာဝိဘာဝကထာ – အယံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော. တတ္ထ စ စတုသဟဿယောဇနပ္ပမာဏော ပဒေသော ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော သမုဒ္ဒေါတိ သင်္ခံ ဂတော[Pg.25]. တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ မနုဿာ ဝသန္တိ. တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ ဟိမဝါ ပတိဋ္ဌိတော ဥဗ္ဗေဓေန ပဉ္စယောဇနသတိကော စတုရာသီတိကူဋသဟဿပဋိမဏ္ဍိတော သမန္တတော သန္ဒမာနပဉ္စသတနဒီဝိစိတ္တော, ယတ္ထ အာယာမဝိတ္ထာရေန စေဝ ဂမ္ဘီရတာယ စ ပဏ္ဏာသပဏ္ဏာသယောဇနာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပရိမဏ္ဍလာ အနောတတ္တဒဟော ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟော ရထကာရဒဟော ဆဒ္ဒန္တဒဟော ကုဏာလဒဟော မန္ဒာကိနီဒဟော သီဟပပါတဒဟောတိ သတ္တ မဟာသရာ ပတိဋ္ဌိတာ. တေသု အနောတတ္တဒဟော သုဒဿနကူဋံ စိတြကူဋံ ကာဠကူဋံ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ ကေလာသကူဋန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပဗ္ဗတေဟိ ပရိက္ခိတ္တော. 31. Evaṃ me sutanti là kinh Potaliya. Trong đó, aṅguttarāpesūti, xứ ấy chính là Aṅga, nhưng vì các vùng nước ở phía bắc sông Mahī không xa, nên cũng được gọi là Uttarāpa. Vùng nước ở phía bắc sông Mahī nào? Đó là sông Mahāmahī. Đây là câu chuyện làm rõ điều đó – Tương truyền, cõi Diêm-phù-đề này có chu vi mười ngàn do-tuần. Trong đó, một vùng rộng bốn ngàn do-tuần bị nước bao phủ, được gọi là biển. Con người sống trong một vùng rộng ba ngàn do-tuần. Dãy Hy-mã-lạp sơn nằm trong một vùng rộng ba ngàn do-tuần, cao năm trăm do-tuần, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn đỉnh núi, và được tô điểm bởi năm trăm con sông chảy xung quanh. Nơi đó có bảy hồ lớn được thiết lập, mỗi hồ dài, rộng và sâu năm mươi do-tuần, chu vi một trăm năm mươi do-tuần, đó là hồ Anotatta, hồ Kaṇṇamuṇḍa, hồ Rathakāra, hồ Chaddanta, hồ Kuṇāla, hồ Mandākinī, và hồ Sīhapapāta. Trong số đó, hồ Anotatta được bao quanh bởi năm ngọn núi này: đỉnh Sudassana, đỉnh Citra, đỉnh Kāḷa, đỉnh Gandhamādana, và đỉnh Kelāsa. တတ္ထ သုဒဿနကူဋံ သောဝဏ္ဏမယံ ဒွိယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ အန္တောဝင်္ကံ ကာကမုခသဏ္ဌာနံ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ. စိတြကူဋံ သဗ္ဗရတနမယံ. ကာဠကူဋံ အဉ္ဇနမယံ. ဂန္ဓမာဒနကူဋံ သာနုမယံ အဗ္ဘန္တရေ မုဂ္ဂဝဏ္ဏံ, မူလဂန္ဓော သာရဂန္ဓော ဖေဂ္ဂုဂန္ဓော တစဂန္ဓော ပပဋိကဂန္ဓော ရသဂန္ဓော ပတ္တဂန္ဓော ပုပ္ဖဂန္ဓော ဖလဂန္ဓော ဂန္ဓဂန္ဓောတိ ဣမေဟိ ဒသဟိ ဂန္ဓေဟိ ဥဿန္နံ နာနပ္ပကာရဩသဓသဉ္ဆန္နံ, ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသေ အာဒိတ္တမိဝ အင်္ဂါရံ ဇလန္တံ တိဋ္ဌတိ. ကေလာသကူဋံ ရဇတမယံ. သဗ္ဗာနိ သုဒဿနေန သမာနုဗ္ဗေဓသဏ္ဌာနာနိ, တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ. တာနိ သဗ္ဗာနိ ဒေဝါနုဘာဝေန နာဂါနုဘာဝေန စ ဝဿန္တိ, နဒိယော စ တေသု သန္ဒန္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဥဒကံ အနောတတ္တမေဝ ပဝိသတိ. စန္ဒိမသူရိယာ ဒက္ခိဏေန ဝါ ဥတ္တရေန ဝါ ဂစ္ဆန္တာ ပဗ္ဗတန္တရေန တတ္ထ ဩဘာသံ ကရောန္တိ, ဥဇုံ ဂစ္ဆန္တာ န ကရောန္တိ, တေနေဝဿ အနောတတ္တန္တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. Trong đó, đỉnh Sudassana làm bằng vàng, cao hai trăm do-tuần, cong vào trong, có hình dạng như mỏ quạ, che phủ chính hồ ấy. Đỉnh Citra làm bằng mọi loại bảo vật. Đỉnh Kāḷa làm bằng đá anjan. Đỉnh Gandhamādana có các sườn núi, bên trong có màu như đậu xanh, và tràn ngập mười loại hương thơm này: hương rễ, hương lõi, hương giác, hương vỏ, hương vỏ ngoài, hương nhựa, hương lá, hương hoa, hương quả, và hương của tất cả các loại hương; được bao phủ bởi nhiều loại dược thảo khác nhau, vào ngày trai giới của hắc nguyệt, nó đứng đó rực cháy như một đống than hồng. Đỉnh Kelāsa làm bằng bạc. Tất cả các đỉnh đều có cùng chiều cao và hình dạng như Sudassana, và chúng đứng che phủ chính hồ ấy. Tất cả chúng đều tồn tại nhờ uy lực của chư thiên và long vương, và các con sông chảy từ chúng. Tất cả nước ấy đều chảy vào hồ Anotatta. Mặt trăng và mặt trời, khi đi về phía nam hoặc phía bắc, chiếu sáng vào đó qua khe núi, nhưng khi đi thẳng thì không chiếu sáng, do đó nó có tên là Anotatta (không bị nung nóng). တတ္ထ မနောဟရသိလာတလာနိ နိမ္မစ္ဆကစ္ဆပါနိ ဖလိကသဒိသနိမ္မလုဒကာနိ နှာနတိတ္ထာနိ သုပဋိယတ္တာနိ ဟောန္တိ, ယေသု ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ စ ဣဒ္ဓိမန္တော စ ဣသယော နှာယန္တိ, ဒေဝယက္ခာဒယော ဥယျာနကီဠကံ ကီဠန္တိ. Ở đó có những phiến đá đẹp đẽ, không có cá và rùa, nước trong như pha lê, và các bến tắm được chuẩn bị tốt. Tại những nơi đó, các vị Phật, Độc Giác Phật, và các vị A-la-hán, cùng các vị ẩn sĩ có thần thông thường tắm, và các vị trời, dạ-xoa, v.v., thường vui chơi trong vườn. တဿ စတူသု ပဿေသု သီဟမုခံ ဟတ္ထိမုခံ အဿမုခံ ဥသဘမုခန္တိ စတ္တာရိ မုခါနိ ဟောန္တိ, ယေဟိ စတဿော နဒိယော သန္ဒန္တိ. သီဟမုခေန နိက္ခန္တနဒီတီရေ သီဟာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ. ဟတ္ထိမုခါဒီဟိ ဟတ္ထိအဿဥသဘာ. ပုရတ္ထိမဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ အနောတတ္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဣတရာ တိဿော နဒိယော အနုပဂမ္မ [Pg.26] ပါစီနဟိမဝန္တေနေဝ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသတိ. ပစ္ဆိမဒိသတော စ ဥတ္တရဒိသတော စ နိက္ခန္တနဒိယောပိ တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပစ္ဆိမဟိမဝန္တေနေဝ ဥတ္တရဟိမဝန္တေနေဝ စ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. ဒက္ခိဏဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ ပန တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏေန ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေနေဝ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိက္ခေပေန တိဂါဝုတပ္ပမာဏာ ဥဒကဓာရာ စ ဟုတွာ အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ တိယဂ္ဂဠေ နာမ ပါသာဏေ ပတိတာ, ပါသာဏော ဥဒကဓာရာဝေဂေန ဘိန္နော. တတ္ထ ပညာသယောဇနပ္ပမာဏာ တိယဂ္ဂဠာ နာမ ပေါက္ခရဏီ ဇာတာ, ပေါက္ခရဏိယာ ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတာ. တတော ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ဝိဉ္ဈုံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထတလေ ပဉ္စင်္ဂုလိသဒိသာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ. သာ တိက္ခတ္တုံ အနောတတ္တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတဋ္ဌာနေ အာဝဋ္ဋဂင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ. ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ကဏှဂင်္ဂါတိ, အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ အာကာသဂင်္ဂါတိ, တိယဂ္ဂဠပါသာဏေ ပညာသယောဇနောကာသေ ဌိတာ တိယဂ္ဂဠပေါက္ခရဏီတိ, ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ဗဟလဂင်္ဂါတိ, ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ဥမင်္ဂဂင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ. ဝိဉ္ဈုံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ပန ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီတိ ပဉ္စဓာ သင်္ခံ ဂတာ. ဧဝမေတာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဟိမဝန္တတော ပဘဝန္တိ. တာသု ယာ အယံ ပဉ္စမီ မဟီ နာမ, သာ ဣဓ မဟာမဟီတိ အဓိပ္ပေတာ. တဿာ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ, တာသံ အဝိဒူရတ္တာ သော ဇနပဒေါ အင်္ဂုတ္တရာပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မိံ အင်္ဂုတ္တရာပေသု ဇနပဒေ. Ở bốn phía của hồ ấy có bốn cửa: cửa sư tử, cửa voi, cửa ngựa, và cửa trâu, từ đó có bốn con sông chảy ra. Trên bờ sông chảy ra từ cửa sư tử, có rất nhiều sư tử. (Tương tự) từ các cửa voi v.v... có nhiều voi, ngựa, và trâu. Con sông chảy ra từ phía đông, sau khi đi vòng quanh hồ Anotatta ba vòng theo chiều kim đồng hồ, không đến gần ba con sông kia, đã đi vào con đường không có người ở chỉ bằng dãy Hy-mã-lạp sơn phía đông rồi chảy vào đại dương. Các con sông chảy ra từ phía tây và phía bắc cũng như vậy, sau khi đi vòng quanh (hồ) theo chiều kim đồng hồ, đã đi vào con đường không có người ở chỉ bằng dãy Hy-mã-lạp sơn phía tây và phía bắc rồi chảy vào đại dương. Còn con sông chảy ra từ phía nam, sau khi đi vòng quanh hồ ấy ba vòng theo chiều kim đồng hồ, đã chảy thẳng về phía nam trên một cao nguyên đá suốt sáu mươi do-tuần, đập vào một ngọn núi, dâng lên, và trở thành một dòng nước có chu vi ba gāvuta, rồi chảy trên không trung suốt sáu mươi do-tuần, rơi xuống một tảng đá tên là Tiyaggaḷa; tảng đá bị vỡ bởi sức mạnh của dòng nước. Tại đó, một cái hồ tên là Tiyaggaḷā, rộng năm mươi do-tuần, được hình thành. (Dòng sông) phá vỡ bờ hồ, đi vào tảng đá và chảy đi sáu mươi do-tuần. Sau đó, nó phá vỡ lòng đất rắn chắc, chảy qua một đường hầm suốt sáu mươi do-tuần, đập vào một ngọn núi nằm ngang tên là Viñjhu, rồi trở thành năm dòng chảy giống như năm ngón tay trên lòng bàn tay và tiếp tục chảy. Nơi nó chảy sau khi đi vòng quanh hồ Anotatta ba vòng được gọi là Āvaṭṭagaṅgā. Nơi nó chảy thẳng sáu mươi do-tuần trên cao nguyên đá được gọi là Kaṇhagaṅgā. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần trên không trung được gọi là Ākāsagaṅgā. Nơi nó nằm trong khoảng không gian năm mươi do-tuần trên tảng đá Tiyaggaḷa được gọi là Tiyaggaḷapokkharaṇī. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần sau khi phá vỡ bờ và đi vào tảng đá được gọi là Bahalagaṅgā. Nơi nó chảy sáu mươi do-tuần qua đường hầm được gọi là Umaṅgagaṅgā. Còn nơi nó chảy sau khi đập vào ngọn núi tên là Viñjhu và trở thành năm dòng thì được biết đến với năm tên: Gaṅgā, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū, và Mahī. Như vậy, năm con sông lớn này bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn. Trong số đó, con sông thứ năm tên là Mahī, ở đây được hiểu là Mahāmahī. Vùng nước ở phía bắc của nó, do không ở xa những vùng nước ấy, nên xứ ấy được biết là Aṅguttarāpa. Trong xứ Aṅguttarāpa ấy. အာပဏံ နာမာတိ တသ္မိံ ကိရ နိဂမေ ဝီသတိ အာပဏမုခသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ အဟေသုံ. ဣတိ သော အာပဏာနံ ဥဿန္နတ္တာ အာပဏန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တဿ စ နိဂမဿ အဝိဒူရေ နဒီတီရေ ဃနစ္ဆာယော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ မဟာဝနသဏ္ဍော, တသ္မိံ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ. တေနေဝေတ္ထ ဝသနဋ္ဌာနံ န နိယာမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေနညတရော ဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမီတိ [Pg.27] ဘိက္ခုသံဃံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပေသေတွာ ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိ ပေါတလိယံ ဂဟပတိံ သန္ဓာယ. ပေါတလိယောပိ ခေါ ဂဟပတီတိ ပေါတလိယောတိ ဧဝံနာမကော ဂဟပတိ. သမ္ပန္နနိဝါသနပါဝုရဏောတိ ပရိပုဏ္ဏနိဝါသနပါဝုရဏော, ဧကံ ဒီဃဒသံ သာဋကံ နိဝတ္ထော ဧကံ ပါရုတောတိ အတ္ထော. ဆတ္တုပါဟနာဟီတိ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ ဥပါဟနာ အာရုယှာတိ အတ္ထော. အာသနာနီတိ ပလ္လင်္ကပီဌပလာလပီဌကာဒီနိ. အန္တမသော သာခါဘင်္ဂမ္ပိ ဟိ အာသနန္တေဝ ဝုစ္စတိ. ဂဟပတိဝါဒေနာတိ ဂဟပတီတိ ဣမိနာ ဝစနေန. သမုဒါစရတီတိ ဝေါဟရတိ. Về tên gọi Āpaṇa, tương truyền rằng ở thị trấn ấy có hai mươi ngàn cửa hàng được phân chia. Do đó, vì sự sung túc của các cửa hàng, nó được gọi là Āpaṇa. Và không xa thị trấn ấy, trên bờ sông, có một khu rừng lớn, một vùng đất khả ái, rợp bóng cây, nơi đức Thế Tôn trú ngụ. Do đó, nên hiểu rằng nơi ở không được ấn định tại đây. ‘Ngài đã đi đến một khu rừng nọ’ có nghĩa là sau khi cho chúng Tỳ-khưu về nơi ở, ngài đã một mình đi đến, nhắm đến gia chủ Potaliya. ‘Gia chủ Potaliya’ có nghĩa là vị gia chủ có tên là Potaliya. ‘Ăn mặc và choàng y tươm tất’ có nghĩa là ăn mặc và choàng y đầy đủ; nghĩa là, đã mặc một tấm vải có tua dài và choàng một tấm khác. ‘Với dù và giày dép’ có nghĩa là cầm dù và mang giày dép. ‘Các chỗ ngồi’ có nghĩa là giường, ghế, chiếu rơm, v.v... Thật vậy, ngay cả một cành cây gãy cũng được gọi là chỗ ngồi. ‘Với cách gọi ‘gia chủ’’ có nghĩa là với từ ‘gia chủ’ này. ‘Xưng hô’ có nghĩa là gọi. ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ တတိယံ ဂဟပတီတိ ဝစနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဘဂဝန္တမေတံ ‘‘တယိဒံ, ဘော, ဂေါတမာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ နစ္ဆန္နန္တိ န အနုစ္ဆဝိကံ. နပ္ပတိရူပန္တိ န သာရုပ္ပံ. အာကာရာတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ဒီဃဒသဝတ္ထဓာရဏ-ကေသမဿုနခဌပနာဒီနိ ဟိ သဗ္ဗာနေဝ ဂိဟိဗျဉ္ဇနာနိ တဿ ဂိဟိဘာဝံ ပါကဋံ ကရောန္တီတိ အာကာရာ, ဂိဟိသဏ္ဌာနေန သဏ္ဌိတတ္တာ လိင်္ဂါ, ဂိဟိဘာဝဿ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တတာယ နိမိတ္တာတိ ဝုတ္တာ. ယထာ တံ ဂဟပတိဿာတိ ယထာ ဂဟပတိဿ အာကာရလိင်္ဂနိမိတ္တာ ဘဝေယျုံ, တထေဝ တုယှံ. တေန တာဟံ ဧဝံ သမုဒါစရာမီတိ ဒဿေတိ. အထ သော ယေန ကာရဏေန ဂဟပတိဝါဒံ နာဓိဝါသေတိ, တံ ပကာသေန္တော ‘‘တထာ ဟိ ပန မေ’’တိအာဒိမာဟ. ‘Đã bạch với đức Thế Tôn điều này’ có nghĩa là, không thể kham nhẫn lời gọi ‘gia chủ’ đến lần thứ ba, ông đã bạch với đức Thế Tôn lời này, bắt đầu bằng: ‘Thưa ngài Gotama, điều này...’. Trong đó, ‘không xứng đáng’ có nghĩa là không thích hợp. ‘Không thích hợp’ có nghĩa là không tương xứng. Các từ bắt đầu bằng ‘ākāra’ (dáng vẻ) đều là đồng nghĩa với ‘lý do’. Thật vậy, tất cả các biểu hiện của người tại gia như mặc y phục có tua dài, để tóc, râu, móng tay, v.v... được gọi là ‘ākārā’ (dáng vẻ) vì chúng làm hiển lộ thân phận tại gia của người ấy; được gọi là ‘liṅgā’ (dấu hiệu) vì chúng được thiết lập với hình tướng của người tại gia; được gọi là ‘nimittā’ (đặc điểm) vì chúng là nguyên nhân để nhận biết thân phận tại gia. ‘Như thế nào đối với một gia chủ’ có nghĩa là: như một gia chủ có những dáng vẻ, dấu hiệu, đặc điểm nào, thì ông cũng có như vậy. Ngài chỉ ra rằng: ‘Vì thế, ta xưng hô với ông như vậy’. Bấy giờ, để giải thích lý do tại sao ông không kham nhẫn cách gọi ‘gia chủ’, ông đã nói những lời bắt đầu bằng: ‘Bởi vì, thưa ngài, đối với tôi...’. နိယျာတန္တိ နိယျာတိတံ. အနောဝါဒီ အနုပဝါဒီတိ ‘‘တာတာ, ကသထ, ဝပထ, ဝဏိပ္ပထံ ပယောဇေထာ’’တိအာဒိနာ ဟိ နယေန ဩဝဒန္တော ဩဝါဒီ နာမ ဟောတိ. ‘‘တုမှေ န ကသထ, န ဝပထ, န ဝဏိပ္ပထံ ပယောဇေထ, ကထံ ဇီဝိဿထ, ပုတ္တဒါရံ ဝါ ဘရိဿထာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပန ဥပဝဒန္တော ဥပဝါဒီ နာမ ဟောတိ. အဟံ ပန ဥဘယမ္ပိ တံ န ကရောမိ. တေနာဟံ တတ္ထ အနောဝါဒီ အနုပဝါဒီတိ ဒဿေတိ. ဃာသစ္ဆာဒနပရမော ဝိဟရာမီတိ ဃာသမတ္တဉ္စေဝ အစ္ဆာဒနမတ္တဉ္စ ပရမံ ကတွာ ဝိဟရာမိ, တတော ပရံ နတ္ထိ, န စ ပတ္ထေမီတိ ဒီပေတိ. ‘Đã được giao phó’ có nghĩa là đã được từ bỏ. ‘Không khuyên dạy, không khiển trách’ có nghĩa là: Thật vậy, người khuyên dạy theo cách này: ‘Này các con, hãy cày bừa, hãy gieo trồng, hãy buôn bán’ thì được gọi là người khuyên dạy (ovādī). Còn người khiển trách theo cách này: ‘Các người không cày bừa, không gieo trồng, không buôn bán, làm sao các người sẽ sống, hay làm sao sẽ nuôi vợ con?’ thì được gọi là người khiển trách (upavādī). Nhưng tôi không làm cả hai điều đó. Ông ấy chỉ ra rằng: ‘Vì thế, đối với việc ấy, tôi là người không khuyên dạy, không khiển trách’. ‘Tôi sống chỉ cốt để có thức ăn và y phục’ có nghĩa là: tôi sống, xem việc chỉ có thức ăn và chỉ có y phục là tối hậu. Ông ấy giải thích rằng: ‘Ngoài ra không có gì hơn, và tôi cũng không mong cầu’. ၃၂. ဂိဒ္ဓိလောဘော ပဟာတဗ္ဗောတိ ဂေဓဘူတော လောဘော ပဟာတဗ္ဗော. အနိန္ဒာရောသန္တိ အနိန္ဒာဘူတံ အဃဋ္ဋနံ. နိန္ဒာရောသောတိ နိန္ဒာဃဋ္ဋနာ. ဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒါယာတိ ဧတ္ထ ဝေါဟာရောတိ ဗျဝဟာရဝေါဟာရောပိ ပဏ္ဏတ္တိပိ ဝစနမ္ပိ စေတနာပိ. တတ္ထ – 32. Giddhilobho pahātabbo có nghĩa là: Lòng tham lam, tham ái cần được đoạn trừ. Anindārosa có nghĩa là: Sự không quở trách, không va chạm. Nindāroso có nghĩa là: Sự quở trách, sự va chạm. Trong câu Vohārasamucchedāya ở đây, vohāra có nghĩa là: vohāra về thương mại, vohāra về chế định, vohāra về lời nói, và vohāra về tác ý. Trong ấy – ‘‘ယော [Pg.28] ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ; ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဝါဏိဇော သော န ဗြာဟ္မဏော’’တိ. (မ. နိ. ၂.၄၅၇) – «Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai sống bằng nghề buôn bán; hãy biết như vậy: người ấy là thương nhân, không phải là Bà-la-môn». အယံ ဗျဝဟာရဝေါဟာရော နာမ. ‘‘သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၁၃-၁၃၁၅) အယံ ပဏ္ဏတ္တိဝေါဟာရော နာမ. ‘‘တထာ တထာ ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၃၂) အယံ ဝစနဝေါဟာရော နာမ. ‘‘အဋ္ဌ အရိယဝေါဟာရာ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟရာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၆၇) အယံ စေတနာဝေါဟာရော နာမ, အယမိဓာဓိပ္ပေတော. ယသ္မာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂိဟီတိ စေတနာ နတ္ထိ, သမဏောတိ စေတနာ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ဝစနံ နတ္ထိ, သမဏောတိ ဝစနံ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ပဏ္ဏတ္တိ နတ္ထိ, သမဏောတိ ပဏ္ဏတ္တိ ဟောတိ. ဂိဟီတိ ဗျဝဟာရော နတ္ထိ, သမဏောတိ ဝါ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝါ ဗျဝဟာရော ဟောတိ. တသ္မာ သဗ္ဗေပေတေ လဗ္ဘန္တိ. Đây được gọi là vohāra về thương mại. «Sự gọi tên, danh xưng, chế định, quy ước» — đây được gọi là vohāra về chế định. «Nói năng theo cách này cách khác mà không chấp thủ» — đây được gọi là vohāra về lời nói. «Tám vohāra của bậc Thánh, tám vohāra của bậc không phải Thánh» — đây được gọi là vohāra về tác ý, và đây là điều được chủ ý ở đây. Hoặc là, vì rằng kể từ khi xuất gia, tác ý ‘ta là cư sĩ’ không có, chỉ có tác ý ‘ta là sa-môn’. Lời nói ‘cư sĩ’ không có, chỉ có lời nói ‘sa-môn’. Chế định ‘cư sĩ’ không có, chỉ có chế định ‘sa-môn’. Giao dịch của cư sĩ không có, chỉ có sự gọi tên là ‘sa-môn’ hay ‘vị xuất gia’. Do đó, tất cả những điều này đều có thể được hiểu. ၃၃. ယေသံ ခေါ အဟံ သံယောဇနာနံ ဟေတု ပါဏာတိပါတီတိ ဧတ္ထ ပါဏာတိပါတောဝ သံယောဇနံ. ပါဏာတိပါတဿေဝ ဟိ ဟေတု ပါဏာတိပါတပစ္စယာ ပါဏာတိပါတီ နာမ ဟောတိ. ပါဏာတိပါတာနံ ပန ဗဟုတာယ ‘‘ယေသံ ခေါ အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေသာဟံ သံယောဇနာနန္တိ တေသံ အဟံ ပါဏာတိပါတဗန္ဓနာနံ. ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ပဋိပန္နောတိ ဣမိနာ အပါဏာတိပါတသင်္ခါတေန ကာယိကသီလသံဝရေန ပဟာနတ္ထာယ သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဋိပန္နော. အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျာတိ ကုန္ထကိပိလ္လိကမ္ပိ နာမ ဇီဝိတာ အဝေါရောပနကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါဏာတိပါတမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါဏာတိပါတမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဧတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စ တုလယိတွာ ပရိယောဂါဟေတွာ အညေပိ ဝိညူ ပဏ္ဍိတာ ဂရဟေယျုံ. ဧတဒေဝ ခေါ ပန သံယောဇနမေတံ နီဝရဏန္တိ ဒသသု သံယောဇနေသု ပဉ္စသု စ နီဝရဏေသု အပရိယာပန္နမ္ပိ ‘‘အဋ္ဌ နီဝရဏာ’’တိ ဒေသနာဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. ဝဋ္ဋဗန္ဓနဋ္ဌေန ဟိ ဟိတပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေန စ သံယောဇနန္တိပိ နီဝရဏန္တိပိ ဝုတ္တံ. အာသဝါတိ ပါဏာတိပါတကာရဏာ ဧကော အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိဃာတပရိဠာဟာတိ ဝိဃာတာ စ ပရိဠာဟာ စ. တတ္ထ [Pg.29] ဝိဃာတဂ္ဂဟဏေန ကိလေသဒုက္ခဉ္စ ဝိပါကဒုက္ခဉ္စ ဂဟိတံ, ပရိဠာဟဂ္ဂဟဏေနပိ ကိလေသပရိဠာဟော စ ဝိပါကပရိဠာဟော စ ဂဟိတော. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 33. Trong câu ‘Do những kiết sử nào mà tôi là người sát sanh’, chính sự sát sanh là kiết sử. Thật vậy, do nhân là chính sự sát sanh, do duyên là sự sát sanh, nên được gọi là người sát sanh. Nhưng do các sinh mạng có nhiều, nên được nói ở số nhiều là «yesaṃ kho ahaṃ». Tesāhaṃ saṃyojanānaṃ có nghĩa là: Ta, đối với những trói buộc sát sanh ấy. Với câu pahānāya samucchedāya paṭipanno, (có nghĩa là) đã thực hành để đoạn trừ, để cắt đứt tận gốc bằng sự thu thúc giới về thân được gọi là không sát sanh. Attāpi maṃ upavadeyyā có nghĩa là: Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép tước đoạt mạng sống của cả loài kiến, loài mối, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là việc sát sanh, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Anuviccāpi maṃ viññū garaheyyuṃ có nghĩa là: Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là việc sát sanh, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, cân nhắc, thấu hiểu, các bậc trí, bậc hiền triết khác cũng có thể quở trách. Etadeva kho pana saṃyojanametaṃ nīvaraṇaṃ có nghĩa là: Mặc dù không nằm trong mười kiết sử và năm triền cái, nhưng theo cách thuyết giảng, điều này được nói là «tám triền cái». Vì có đặc tính trói buộc trong vòng luân hồi và che lấp lợi ích, nên được gọi là kiết sử và triền cái. Āsavā có nghĩa là: Do nhân là sát sanh, một lậu hoặc là vô minh lậu sanh khởi. Vighātapariḷāhā có nghĩa là: những phiền muộn và những nhiệt não. Ở đây, qua việc dùng từ vighāta, cả khổ do phiền não và khổ do quả dị thục đều được bao hàm; và qua việc dùng từ pariḷāha, cả nhiệt não do phiền não và nhiệt não do quả dị thục đều được bao hàm. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu ở tất cả mọi nơi. ၃၄-၄၀. အယံ ပန ဝိသေသော – တေသာဟံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာယာတိ ဣမသ္မိံ ပဒေ ဣမိနာ ဒိန္နာဒါနသင်္ခါတေန ကာယိကသီလသံဝရေန, သစ္စဝါစာသင်္ခါတေန ဝါစသိကသီလသံဝရေန, အပိသုဏာဝါစာသင်္ခါတေန ဝါစသိကသီလသံဝရေန, အဂိဒ္ဓိလောဘသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန, အနိန္ဒာရောသသင်္ခါတေန ကာယိကဝါစသိကသီလသံဝရေန, အကောဓုပါယာသသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန, အနတိမာနသင်္ခါတေန မာနသိကသီလသံဝရေန ပဟာနတ္ထာယ သမုစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဋိပန္နောတိ ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. 34-40. Đây là điểm đặc biệt – trong câu tesāhaṃ saṃyojanānaṃ pahānāya, (cần hiểu là) đã thực hành để đoạn trừ, để cắt đứt tận gốc bằng sự thu thúc giới về thân được gọi là không lấy của không cho này; bằng sự thu thúc giới về lời nói được gọi là nói lời chân thật; bằng sự thu thúc giới về lời nói được gọi là không nói lời đâm thọc; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không tham lam, tham ái; bằng sự thu thúc giới về thân và lời nói được gọi là không quở trách, không va chạm; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không sân hận, không oán thù; bằng sự thu thúc giới về ý được gọi là không quá mạn. Như vậy, sự áp dụng cần được thực hiện trong tất cả các trường hợp. အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဣမေသု ပန ပဒေသု တိဏသလာကမ္ပိ နာမ ဥပါဒါယ အဒိန္နံ အဂ္ဂဟဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အဒိန္နာဒါနမတ္တတောပိ ဝိရမိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အဒိန္နာဒါနမတ္တတောပိ ဩရမိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဣမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုံ? ဟသာပေက္ခတာယပိ နာမ ဒဝကမျတာယ ဝါ မုသာဝါဒံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. သဗ္ဗာကာရေန ပိသုဏံ အကရဏသာသနေ နာမ ပဗ္ဗဇိတွာ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဂိဒ္ဓိလောဘံ အကရဏသာသနေ နာမ ပဗ္ဗဇိတွာပိ. ကကစေန အင်္ဂေသု ဩက္ကန္တိယမာနေသုပိ နာမ ပရေသံ နိန္ဒာရောသံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. ဆိန္နခါဏုကဏ္ဋကာဒီသုပိ နာမ ကောဓုပါယာသံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ. အဓိမာနမတ္တမ္ပိ နာမ မာနံ အကရဏသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတိမာနမတ္တမ္ပိ ပဇဟိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အတ္တာပိ မံ ဥပဝဒေယျ. ဧဝရူပေ နာမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတိမာနမတ္တမ္ပိ ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ ဣမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဧဝံ အနုဝိစ္စာပိ မံ ဝိညူ ဂရဟေယျုန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. Trong các câu Attāpi maṃ upavadeyya anuviccāpi maṃ viññū garaheyyuṃ, (cần hiểu như sau): Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép lấy của không cho, dù chỉ là cọng cỏ hay thanh tre, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là việc lấy của không cho, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là việc lấy của không cho, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, bậc trí cũng có thể quở trách ta. (Tương tự cho các trường hợp khác:) Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép nói dối, dù chỉ để đùa giỡn hay bông lơn. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép nói lời đâm thọc dưới mọi hình thức. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có lòng tham lam, tham ái dù chỉ một chút. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép quở trách, va chạm người khác, dù cho bị cưa cắt các chi phần. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có sân hận, oán thù, dù chỉ đối với gốc cây khô hay gai nhọn đã bị chặt. Đã xuất gia trong giáo pháp không cho phép có ngã mạn, dù chỉ là sự kiêu mạn, mà ta lại không thể từ bỏ dù chỉ là sự quá mạn, thì sự xuất gia của ta có ích gì? Như vậy, tự mình cũng có thể khiển trách ta. Đã xuất gia trong một giáo pháp như thế này mà không thể từ bỏ dù chỉ là sự quá mạn, thì sự xuất gia của người này có ích gì? Như vậy, sau khi xem xét, bậc trí cũng có thể quở trách ta. Như vậy, sự áp dụng cần được thực hiện trong tất cả các trường hợp. အာသဝါတိ ဣမသ္မိံ ပန ပဒေ အဒိန္နာဒါနကာရဏာ ကာမာသဝေါ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ တယော အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ မုသာဝါဒကာရဏာ ပိသုဏာဝါစာကာရဏာ စ, ဂိဒ္ဓိလောဘကာရဏာ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ [Pg.30] စ, နိန္ဒာရောသကာရဏာ အဝိဇ္ဇာသဝေါဝ, တထာ ကောဓုပါယာသကာရဏာ, အတိမာနကာရဏာ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စာတိ ဒွေဝ အာသဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝံ အာသဝုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Trong câu Āsavā này, (cần hiểu như sau): do nhân là lấy của không cho, ba lậu hoặc sanh khởi: dục lậu, kiến lậu, và vô minh lậu; tương tự, do nhân là nói dối và nói lời đâm thọc; do nhân là tham lam, tham ái, hai lậu hoặc sanh khởi: kiến lậu và vô minh lậu; do nhân là quở trách, va chạm, chỉ có vô minh lậu sanh khởi; tương tự, do nhân là sân hận, oán thù; do nhân là quá mạn, hai lậu hoặc sanh khởi: hữu lậu và vô minh lậu. Như vậy, sự sanh khởi của các lậu hoặc cần được hiểu. ဣမေသု ပန အဋ္ဌသုပိ ဝါရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ ပုန အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော – ပုရိမေသု တာဝ စတူသု ဝိရမိတုံ န သက္ကောမီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ပစ္ဆိမေသု ပဇဟိတုံ န သက္ကောမီတိ. ပါဏာတိပါတနိန္ဒာရောသကောဓုပါယာသေသု စ ဧကော အဝိဇ္ဇာသဝေါဝ ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနမုသာဝါဒပိသုဏာဝါစာသု ကာမာသဝေါ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, ဂိဒ္ဓိလောဘေ ဒိဋ္ဌာသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အတိမာနေ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အပါဏာတိပါတံ ဒိန္နာဒါနံ ကာယိကံ သီလံ, အမုသာ အပိသုဏံ ဝါစသိကသီလံ, ဌပေတွာ အနိန္ဒာရောသံ သေသာနိ တီဏိ မာနသိကသီလာနိ. ယသ္မာ ပန ကာယေနပိ ဃဋ္ဋေတိ ရောသေတိ ဝါစာယပိ, တသ္မာ အနိန္ဒာရောသော ဒွေ ဌာနာနိ ယာတိ, ကာယိကသီလမ္ပိ ဟောတိ ဝါစသိကသီလမ္ပိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ စ ဘိက္ခုနော ပဋိသင်္ခါပဟာနဝသေန ဂိဟိဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Lại nữa, trong tám trường hợp này, để không bị nhầm lẫn, đây là sự quyết đoán tóm tắt: Trước hết, trong bốn trường hợp đầu, nên nói rằng: ‘Tôi không thể từ bỏ,’ trong các trường hợp sau, (nên nói rằng): ‘Tôi không thể đoạn trừ.’ Và trong các trường hợp sát sanh, mắng nhiếc-phẫn nộ, và sân hận-phiền não, chỉ có một lậu hoặc là vô minh lậu. Trong các trường hợp trộm cắp, nói dối, nói hai lưỡi, có dục lậu, kiến lậu, và vô minh lậu. Trong trường hợp tham lam-tham ái, có kiến lậu và vô minh lậu. Trong trường hợp quá mạn, có hữu lậu và vô minh lậu. (Giới) không sát sanh, (giới) không trộm cắp là giới thuộc về thân. (Giới) không nói dối, (giới) không nói hai lưỡi là giới thuộc về lời nói. Ngoại trừ (giới) không mắng nhiếc-phẫn nộ, ba giới còn lại là giới thuộc về ý. Lại nữa, vì rằng người ta va chạm, làm phẫn nộ bằng thân và cũng bằng lời nói, do đó (giới) không mắng nhiếc-phẫn nộ đi đến hai nơi: vừa là giới thuộc về thân, vừa là giới thuộc về lời nói. Bấy nhiêu đó, điều gì đã được nói đến? Giới thu thúc trong Biệt giải thoát (Pātimokkha). Và nên hiểu rằng, đối với vị tỳ khưu đã an trú trong giới thu thúc trong Biệt giải thoát, sự đoạn tuyệt cách gọi là gia chủ đã được nói đến bằng phương cách đoạn trừ do trí tuệ thẩm sát. ကာမာဒီနဝကထာဝဏ္ဏနာ Giải thích về câu chuyện sự nguy hại của các dục. ၄၂. ဝိတ္ထာရဒေသနာယံ တမေနံ ဒက္ခောတိ ပဒဿ ဥပသုမ္ဘေယျာတိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တမေနံ ကုက္ကုရံ ဥပသုမ္ဘေယျ, တဿ သမီပေ ခိပေယျာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌိကင်္ကလန္တိ ဥရဋ္ဌိံ ဝါ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဝါ သီသဋ္ဌိံ ဝါ. တဉှိ နိမ္မံသတ္တာ ကင်္ကလန္တိ ဝုစ္စတိ. သုနိက္ကန္တံ နိက္ကန္တန္တိ ယထာ သုနိက္ကန္တံ ဟောတိ, ဧဝံ နိက္ကန္တံ နိလ္လိခိတံ, ယဒေတ္ထ အလ္လီနမံသံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ နိလ္လိခိတွာ အဋ္ဌိမတ္တမေဝ ကတန္တိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘နိမ္မံသ’’န္တိ. လောဟိတံ ပန မက္ခိတွာ တိဋ္ဌတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘လောဟိတမက္ခိတ’’န္တိ. 42. Trong bài thuyết giảng chi tiết, nên hiểu sự liên kết của từ ‘tamenaṃ dakkho’ với từ ‘upasumbheyya’ này. Điều này được nói ra có nghĩa là: nên ném (khúc xương) cho con chó ấy, nên quăng gần nó. ‘Aṭṭhikaṅkalaṃ’ (bộ xương) là xương ức, hoặc xương sống, hoặc xương sọ. Thật vậy, khúc xương ấy vì không có thịt nên được gọi là ‘kaṅkalaṃ’ (bộ xương). ‘Sunikkantaṃ nikkantaṃ’ (được róc sạch sẽ) có nghĩa là: được róc, được cạo sạch, giống như được cạo sạch sẽ; bất cứ thịt nào còn dính lại ở khúc xương này, tất cả thịt dính lại ấy đã được cạo sạch không còn sót lại, chỉ còn trơ lại xương mà thôi. Đây là ý nghĩa. Chính vì thế, Ngài đã nói ‘nimmaṃsaṃ’ (không thịt). Lại nữa, máu vấy dính vào, do đó được gọi là ‘lohitamakkhitaṃ’ (vấy máu). ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဗဟုဒုက္ခာ, ဥပါယာသသံကိလေသေဟိ ဗဟုပါယာသာ. ယာယံ ဥပေက္ခာ နာနတ္တာ နာနတ္တသိတာတိ ယာ အယံ ပဉ္စကာမဂုဏာရမ္မဏဝသေန နာနာသဘာဝါ, တာနေဝ [Pg.31] စ အာရမ္မဏာနိ နိဿိတတ္တာ ‘‘နာနတ္တသိတာ’’တိ ဝုစ္စတိ ပဉ္စကာမဂုဏူပေက္ခာ, တံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ. ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာ, သာ ဟိ ဒိဝသမ္ပိ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဧကသဘာဝါ, တဒေဝ ဧကံ အာရမ္မဏံ နိဿိတတ္တာ ဧကတ္တသိတာ နာမ. ယတ္ထ သဗ္ဗသော လောကာမိသူပါဒါနာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ယတ္ထ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာယံ ယံ ဥပေက္ခံ အာဂမ္မ ယံ ပဋိစ္စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပရိသေသာ လောကာမိသသင်္ခါတာ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ပဉ္စကာမဂုဏာမိသာတိ စ ကာမဂုဏာရမ္မဏဆန္ဒရာဂါ, ဂဟဏဋ္ဌေန တေယေဝ စ ဥပါဒါနာတိပိ ဝုတ္တာ. တမေဝူပေက္ခံ ဘာဝေတီတိ တံ လောကာမိသူပါဒါနာနံ ပဋိပက္ခဘူတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခမေဝ ဝဍ္ဎေတိ. ‘Bahudukkhā bahupāyāsā’ (nhiều khổ, nhiều phiền não) có nghĩa là: nhiều khổ bởi những khổ đau trong hiện tại và đời sau; nhiều phiền não bởi những phiền não là sự mệt mỏi cùng cực. ‘Yāyaṃ upekkhā nānattā nānattasitā’ (trạng thái xả này có tính đa dạng và nương tựa vào sự đa dạng) có nghĩa là: trạng thái xả này có nhiều bản chất khác nhau do lấy năm dục trưởng dưỡng làm đối tượng, và vì nương tựa vào chính những đối tượng ấy nên được gọi là ‘nānattasitā’ (nương tựa vào sự đa dạng). (Đây là) trạng thái xả đối với năm dục trưởng dưỡng, nên tránh xa nó. ‘Ekattā ekattasitā’ (có tính đơn nhất và nương tựa vào sự đơn nhất) là trạng thái xả của thiền thứ tư. Thật vậy, trạng thái xả ấy, vì sanh khởi trên một đối tượng duy nhất suốt cả ngày, nên có bản chất đơn nhất; và vì nương tựa vào chính đối tượng duy nhất ấy, nên được gọi là ‘ekattasitā’. ‘Yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti’ (nơi mà tất cả các chấp thủ vào vật chất thế gian đều được đoạn diệt không còn dư sót) có nghĩa là: nơi trạng thái xả của thiền thứ tư, khi nương vào, khi duyên vào trạng thái xả ấy, tất cả các vật chất của năm dục trưởng dưỡng, được gọi là vật chất thế gian, đều được đoạn diệt một cách hoàn toàn, không còn dư sót. Và ‘Pañcakāmaguṇāmisā’ (vật chất của năm dục trưởng dưỡng) là những dục tham có đối tượng là năm dục trưởng dưỡng. Và chính những dục tham ấy, do có ý nghĩa là nắm giữ, cũng được gọi là ‘upādānā’ (chấp thủ). ‘Tamevūpekkhaṃ bhāveti’ (phát triển chính trạng thái xả ấy) có nghĩa là: làm tăng trưởng chính trạng thái xả của thiền thứ tư, vốn là đối nghịch với các vật chất thế gian và các chấp thủ. ၄၃. ဥဍ္ဍီယေယျာတိ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အနုပတိတွာတိ အနုဗန္ဓိတွာ. ဝိတစ္ဆေယျုန္တိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသန္တာ တစ္ဆေယျုံ. ဝိဿဇ္ဇေယျုန္တိ မံသပေသိံ နခေဟိ ကဍ္ဎိတွာ ပါတေယျုံ. 43. ‘Uḍḍīyeyyā’ có nghĩa là: bay lên rồi đi. ‘Anupatitvā’ có nghĩa là: đuổi theo. ‘Vitaccheyyuṃ’ có nghĩa là: chúng mổ, cắn bằng mỏ. ‘Vissajjeyyuṃ’ có nghĩa là: chúng dùng móng vuốt kéo miếng thịt và làm rơi xuống. ၄၇. ယာနံ ဝါ ပေါရိသေယျန္တိ ပုရိသာနုစ္ဆဝိကံ ယာနံ. ပဝရမဏိကုဏ္ဍလန္တိ နာနပ္ပကာရံ ဥတ္တမမဏိဉ္စ ကုဏ္ဍလဉ္စ. သာနိ ဟရန္တီတိ အတ္တနော ဘဏ္ဍကာနိ ဂဏှန္တိ. 47. ‘Yānaṃ vā poriseyyaṃ’ (hoặc cỗ xe của người) là cỗ xe phù hợp với người đàn ông. ‘Pavaramaṇikuṇḍalaṃ’ (ngọc quý và bông tai) là các loại ngọc quý và bông tai cao quý khác nhau. ‘Sāni haranti’ (họ mang đi của mình) có nghĩa là: họ lấy đi tài sản của mình. ၄၈. သမ္ပန္နဖလန္တိ မဓုရဖလံ. ဥပပန္နဖလန္တိ ဖလူပပန္နံ ဗဟုဖလံ. 48. ‘Sampannaphalaṃ’ (quả chín mọng) là quả ngọt. ‘Upapannaphalaṃ’ (cây sai quả) là cây sai quả, nhiều quả. ၄၉. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တမံ ပဘဿရံ နိရုပက္ကိလေသံ. 49. ‘Anuttaraṃ’ (vô thượng) là: tối thượng, trong sáng, không phiền não. ၅၀. အာရကာ အဟံ, ဘန္တေတိ ပထဝိတော နဘံ ဝိယ သမုဒ္ဒဿ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ ဝိယ စ သုဝိဒူရဝိဒူရေ အဟံ. အနာဇာနီယေတိ ဂိဟိဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒနဿ ကာရဏံ အဇာနနကေ. အာဇာနီယဘောဇနန္တိ ကာရဏံ ဇာနန္တေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ. အနာဇာနီယဘောဇနန္တိ ကာရဏံ အဇာနန္တေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 50. ‘Ārakā ahaṃ, bhante’ (Bạch Ngài, con ở quá xa) có nghĩa là: con ở rất xa, rất xa, giống như bầu trời cách xa mặt đất, và giống như bờ bên kia cách xa bờ bên này của đại dương. ‘Anājānīye’ (người không hiểu biết) là những người không biết nguyên nhân của sự đoạn tuyệt cách gọi là gia chủ. ‘Ājānīyabhojanaṃ’ (vật thực của người hiểu biết) là vật thực nên được dùng bởi những người hiểu biết nguyên nhân. ‘Anājānīyabhojanaṃ’ (vật thực của người không hiểu biết) là vật thực nên được dùng bởi những người không biết nguyên nhân. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Potaliya đã chấm dứt. ၅. ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Giải thích kinh Jīvaka ၅၁. ဧဝံ [Pg.32] မေ သုတန္တိ ဇီဝကသုတ္တံ. တတ္ထ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေတိ ဧတ္ထ ဇီဝတီတိ ဇီဝကော. ကုမာရေန ဘတောတိ ကောမာရဘစ္စော. ယထာဟ ‘‘ကိံ ဧတံ ဘဏေ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏန္တိ? ဒါရကော ဒေဝါတိ. ဇီဝတိ ဘဏေတိ? ဇီဝတိ ဒေဝါတိ. တေန ဟိ ဘဏေ တံ ဒါရကံ အမှာကံ အန္တေပုရံ နေတွာ ဓာတီနံ ဒေထ ပေါသေတုန္တိ. တဿ ဇီဝတီတိ ဇီဝကောတိ နာမံ အကံသု, ကုမာရေန ပေါသာပိတောတိ ကောမာရဘစ္စောတိ နာမံ အကံသူ’’တိ (မဟာဝ. ၃၂၈). အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရေန ပန ဇီဝကဝတ္ထု ခန္ဓကေ အာဂတမေဝ. ဝိနိစ္ဆယကထာပိဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တာ. 51. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Jīvaka. Trong đó, ở đoạn ‘jīvakassa komārabhaccassa ambavane’, (có từ Jīvaka, nghĩa là) ‘jīvati’ (nó còn sống), vì thế (tên là) Jīvaka. (Và) ‘Komārabhacca’ là vì được hoàng tử nuôi dưỡng. Như đã nói: ‘Này, cái gì đang bị bầy quạ bu quanh vậy?’ ‘Tâu điện hạ, là một đứa bé.’ ‘Này, nó còn sống không?’ ‘Tâu điện hạ, nó còn sống.’ ‘Vậy thì, này, hãy đem đứa bé ấy vào cung của chúng ta và giao cho các vú nuôi để nuôi nấng.’ Vì đã được nói rằng ‘jīvati’ (nó còn sống), họ đã đặt tên cho đứa bé ấy là Jīvaka. Vì được hoàng tử cho nuôi dưỡng, họ đã đặt tên là Komārabhacca. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết, câu chuyện về Jīvaka đã được trình bày trong chương Khandhaka. Và phần giải thích quyết đoán về vị ấy cũng đã được nói trong Samantapāsādikā, Chú giải Luật tạng. အယံ ပန ဇီဝကော ဧကသ္မိံ သမယေ ဘဂဝတော ဒေါသာဘိသန္နံ ကာယံ ဝိရေစေတွာ သီဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ ဒတွာ ဝတ္ထာနုမောဒနပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဒိဝသဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂန္တဗ္ဗံ, ဣဒဉ္စ ဝေဠုဝနံ အတိဒူရေ, မယှံ ဥယျာနံ အမ္ဗဝနံ အာသန္နတရံ, ယံနူနာဟမေတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေယျ’’န္တိ. သော တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနလေဏကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ဘဂဝတော အနုစ္ဆဝိကံ ဂန္ဓကုဋိံ ကာရေတွာ အမ္ဗဝနံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန တမ္ဗပဋ္ဋဝဏ္ဏေန ပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ စီဝရဘတ္တေန သန္တပ္ပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ပါတေတွာ ဝိဟာရံ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေ’’တိ. Lại nữa, vào một thời, y sĩ Jīvaka này sau khi chữa bệnh cho thân thể của đức Thế Tôn bị rối loạn thể chất, đã dâng cúng một cặp y Sīveyyaka, và vào lúc cuối của bài tùy hỷ về y phục, đã an trú trong quả vị Nhập Lưu và đã suy nghĩ rằng: “Ta phải đi đến hầu hạ đức Phật hai hoặc ba lần trong một ngày, và Trúc Lâm này thì ở quá xa, vườn xoài của ta thì lại gần hơn. Chắc chắn ta nên cho xây dựng một ngôi tịnh xá tại nơi đây cho đức Thế Tôn.” Vị ấy, sau khi cho xây dựng các nơi ở ban đêm, các nơi ở ban ngày, các hang động, các tịnh thất, các nhà मंडप (maṇḍapa), v.v… ở trong vườn xoài ấy, sau khi cho xây dựng hương thất thích hợp cho đức Thế Tôn, sau khi cho bao bọc khu vườn xoài bằng một bức tường cao mười tám hắc-tay có màu sắc như tấm đồng, sau khi làm cho tăng chúng với đức Phật là vị dẫn đầu được thỏa mãn với y phục và vật thực, sau khi rót nước cúng dường, đã dâng cúng ngôi tịnh xá. Nhắm đến điều ấy, đã được nói rằng: “Tại vườn xoài của y sĩ Jīvaka Komārabhacca.” အာရဘန္တီတိ ဃာတေန္တိ. ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကတံ. ပဋိစ္စကမ္မန္တိ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ကတံ. အထ ဝါ ပဋိစ္စကမ္မန္တိ နိမိတ္တကမ္မဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ပဋိစ္စ ကမ္မမေတ္ထ အတ္ထီတိ မံသံ ‘‘ပဋိစ္စကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယော ဧဝရူပံ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သောပိ တဿ ကမ္မဿ ဒါယာဒေါ ဟောတိ, ဝဓကဿ ဝိယ တဿာပိ ပါဏဃာတကမ္မံ ဟောတီတိ တေသံ လဒ္ဓိ. ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တကာရဏဿ အနုကာရဏံ ကထေန္တိ. ဧတ္ထ စ ကာရဏံ နာမ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓမစ္ဆမံသပရိဘောဂေါ, အနုကာရဏံ နာမ မဟာဇနဿ တထာ ဗျာကရဏံ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဥဒ္ဒိဿကတံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, တသ္မာ နေဝ တံ ကာရဏံ ဟောတိ, န တိတ္ထိယာနံ တထာ ဗျာကရဏံ [Pg.33] အနုကာရဏံ. သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါတိ ပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗကာရဏံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိံ န အာဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ကိံ သဗ္ဗာကာရေနပိ တုမှာကံ ဝါဒေ ဂါရယှံ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ. အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ အဘိဘဝိတွာ အာစိက္ခန္တိ. Ārabhanti có nghĩa là họ giết. Uddissakataṃ có nghĩa là được làm sau khi đã chỉ định. Paṭiccakammaṃ có nghĩa là được làm vì chính mình. Hoặc là, paṭiccakammaṃ là tên gọi khác của nimittakamma (nghiệp nhân), thịt được gọi là ‘paṭiccakammaṃ’ vì nghiệp (sát sanh) hiện hữu ở đây do liên quan đến vị ấy. Vị nào thọ dụng loại thịt như vậy, vị ấy cũng là người thừa tự của nghiệp ấy. Giống như người giết hại, vị ấy cũng có nghiệp sát sanh. Đó là chủ thuyết của họ. Dhammassa cānudhammaṃ byākaronti có nghĩa là họ nói ra lý do phụ cho lý do chính đã được đức Thế Tôn nói đến. Và ở đây, lý do chính là việc thọ dụng thịt cá thanh tịnh ở ba phương diện, lý do phụ là sự giải thích như vậy cho đại chúng. Tuy nhiên, vì đức Thế Tôn không thọ dụng thịt được làm riêng, do đó, điều ấy không phải là lý do chính, và sự giải thích như vậy của các người theo ngoại đạo không phải là lý do phụ. Sahadhammiko vādānuvādo có nghĩa là: “Do lý do đã được người khác nói đến, phải chăng lời nói hoặc lời nói theo của các ngài, sau khi đã có lý do, không dẫn đến một lý do nào, dù là nhỏ nhặt, đáng bị các bậc hiền trí khiển trách hay sao?” Điều này được nói là: “Phải chăng trong lời nói của các ngài không có lý do nào đáng bị khiển trách về mọi phương diện?” Abbhācikkhanti có nghĩa là họ tuyên bố một cách áp đảo. ၅၂. ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ. ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌံ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂယှမာနံ ဒိဋ္ဌံ. သုတံ နာမ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ မိဂမစ္ဆေ ဝဓိတွာ ဂဟိတန္တိ သုတံ. ပရိသင်္ကိတံ နာမ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ သုတပရိသင်္ကိတံ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတန္တိ တိဝိဓံ ဟောတိ. 52. Ṭhānehi có nghĩa là do các lý do. Trong số diṭṭha (thấy), v.v…, diṭṭhaṃ là thịt được thấy đang được lấy đi sau khi đã giết thú và cá vì lợi ích của các vị tỳ khưu. Sutaṃ là thịt được nghe rằng: “Thú và cá đã được giết và được lấy đi vì lợi ích của các vị tỳ khưu.” Parisaṅkitaṃ có ba loại là: sự nghi ngờ do thấy, sự nghi ngờ do nghe, và sự nghi ngờ không liên quan đến cả hai điều ấy. တတြာယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝိနိစ္ဆယော – ဣဓ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ မနုဿေ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထေ ဂါမတော ဝါ နိက္ခမန္တေ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တေ. ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိဟရန္တိ. တေ တေန ဒိဋ္ဌေန ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ, ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ. Ở đây, đây là sự quyết định bao gồm tất cả: Ở đây, các vị tỳ khưu nhìn thấy những người tay cầm lưới, bẫy, v.v… đang đi ra khỏi làng hoặc đang đi lang thang trong rừng. Và vào ngày thứ hai, khi các vị ấy đi vào ngôi làng ấy để khất thực, họ mang đến vật thực khất thực có cá và thịt. Do điều đã thấy ấy, các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ do thấy, không được phép nhận lấy món này. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…,” thì được phép. န ဟေဝ ခေါ ဘိက္ခူ ပဿန္တိ, အပိစ သုဏန္တိ ‘‘မနုဿာ ကိရ ဇာလဝါဂုရာဒိဟတ္ထာ ဂါမတော ဝါ နိက္ခမန္တိ အရညေ ဝါ ဝိစရန္တီ’’တိ. ဒုတိယဒိဝသေ စ နေသံ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိဟရန္တိ. တေ တေန သုတေန ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ, ဧတံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ. Các vị tỳ khưu không thực sự nhìn thấy, nhưng họ nghe rằng: “Người ta nói rằng những người tay cầm lưới, bẫy, v.v… đang đi ra khỏi làng hoặc đang đi lang thang trong rừng.” Và vào ngày thứ hai, khi các vị ấy đi vào ngôi làng ấy để khất thực, họ mang đến vật thực khất thực có cá và thịt. Do điều đã nghe ấy, các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ do nghe, không được phép nhận lấy món này. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…,” thì được phép. န ဟေဝ ခေါ ပန ပဿန္တိ န သုဏန္တိ, အပိစ တေသံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သမစ္ဆမံသံ ပိဏ္ဍပါတံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိဟရန္တိ. တေ ပရိသင်္ကန္တိ ‘‘ဘိက္ခူနံ နု ခေါ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ, ဣဒံ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧတမ္ပိ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ဧဝံ အပရိသင်္ကိတံ, တံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.34]. သစေ ပန တေ မနုဿာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဂဏှထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘နယိဒံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတံ, အမှေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါ ရာဇယုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ ဝါ ကတံ, ပဝတ္တမံသံ ဝါ ကတံ, ကပ္ပိယမေဝ လဘိတွာ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ကပ္ပတိ. Tuy nhiên, các vị ấy không thực sự nhìn thấy, cũng không nghe thấy, nhưng khi các vị ấy đi vào làng để khất thực, họ lấy bát, chuẩn bị vật thực khất thực có cá và thịt, rồi mang đến. Các vị ấy nghi ngờ rằng: “Phải chăng đã được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu?” Đây được gọi là sự nghi ngờ không liên quan đến cả hai điều ấy. Món này cũng không được phép nhận lấy. Món nào không bị nghi ngờ như vậy thì được phép. Tuy nhiên, nếu những người ấy, sau khi hỏi rằng: “Bạch các ngài, tại sao các ngài không nhận?” và sau khi nghe về vấn đề ấy, họ nói rằng: “Bạch các ngài, món này không phải được làm vì lợi ích của các vị tỳ khưu, chúng tôi đã làm vì lợi ích của chính chúng tôi hoặc vì lợi ích của các quan chức hoàng gia, v.v…, hoặc là thịt có sẵn, hoặc sau khi đã có được món thích hợp, chúng tôi đã chuẩn bị vì lợi ích của các vị tỳ khưu,” thì được phép. မတာနံ ပေတကိစ္စတ္ထာယ မင်္ဂလာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ကတေပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ယဉှိ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ အကတံ, ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပတိ. သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ဟောတိ, တေ စ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ န ဇာနန္တိ, အညေ ဇာနန္တိ. ယေ ဇာနန္တိ, တေသံ န ဝဋ္ဋတိ, ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ. အညေ န ဇာနန္တိ, တေယေဝ ဇာနန္တိ, တေသံယေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အညေသံ ဝဋ္ဋတိ. တေပိ ‘‘အမှာကံ အတ္ထာယ ကတံ’’တိ ဇာနန္တိ အညေပိ ‘‘ဧတေသံ အတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဇာနန္တိ, သဗ္ဗေသမ္ပိ တံ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗေ န ဇာနန္တိ, သဗ္ဗေသံ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စသု ဟိ သဟဓမ္မိကေသု ယဿ ကဿစိ ဝါ အတ္ထာယ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ. Ngay cả khi được thực hiện vì mục đích tang lễ cho người đã khuất hoặc vì mục đích lễ lạc, v.v., phương pháp này cũng tương tự. Bất cứ thứ gì không được làm vì lợi ích của riêng các vị tỳ khưu, và về điều đó các vị không còn nghi ngờ, tất cả những thứ đó đều được phép. Nhưng nếu trong một tu viện, (thịt) được làm ra nhắm đến các vị tỳ khưu, và các vị ấy không biết rằng nó được làm vì lợi ích của mình, còn những vị khác (ở tu viện khác) lại biết. Những vị nào biết thì không được phép dùng, những vị còn lại thì được phép. Những vị khác không biết, chỉ có các vị ấy (được nhắm đến) biết, thì chỉ các vị ấy không được phép dùng, những vị khác thì được phép. Cả các vị ấy cũng biết: “Được làm vì lợi ích của chúng ta”, và những vị khác cũng biết: “Được làm vì lợi ích của các vị này”, thì tất cả các vị đều không được phép dùng. Nếu tất cả đều không biết, thì tất cả đều được phép dùng. Thật vậy, trong năm vị đồng phạm hạnh, nếu (thịt) được làm ra nhắm đến vì lợi ích của bất kỳ vị nào, thì tất cả đều không được phép dùng. သစေ ပန ကောစိ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ ဝဓိတွာ တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒေတိ, သော စေ အတ္တနော အတ္ထာယ ကတဘာဝံ ဇာနံယေဝ ဂဟေတွာ အညဿ ဘိက္ခုနော ဒေတိ, သော တဿ သဒ္ဓါယ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ကဿာပတ္တီတိ? ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ. ယဉှိ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ, တဿ အဘုတ္တတာယ အနာပတ္တိ, ဣတရဿ အဇာနနတာယ. ကပ္ပိယမံသဿ ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ နတ္ထိ. ဥဒ္ဒိဿကတဉ္စ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿ ပစ္ဆာ ဉတွာ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. အကပ္ပိယမံသံ ပန အဇာနိတွာ ဘုတ္တေန ပစ္ဆာ ဉတွာပိ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. ဥဒ္ဒိဿကတဉှိ ဉတွာ ဘုဉ္ဇတောဝ အာပတ္တိ, အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုတ္တဿာပိ အာပတ္တိယေဝ. တသ္မာ အာပတ္တိဘီရုကေန ရူပံ သလ္လက္ခေန္တေနာပိ ပုစ္ဆိတွာဝ မံသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဒုဝိညေယျတ္တာ. အစ္ဆမံသဉှိ သူကရမံသသဒိသံ ဟောတိ, ဒီပိမံသာဒီနိ စ မိဂမံသသဒိသာနိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. Nhưng nếu có người giết một sinh vật nhắm đến một vị tỳ khưu, rồi đặt đầy bát của vị ấy và dâng cúng, nếu vị ấy, dù biết rằng nó được làm vì lợi ích của mình, vẫn nhận lấy rồi đem cho một vị tỳ khưu khác, vị tỳ khưu kia vì tin tưởng vị ấy mà thọ dụng. Vị nào phạm tội? Cả hai đều không phạm tội. Vị được nhắm đến không phạm tội vì không ăn, vị kia không phạm tội vì không biết. Thật vậy, không có tội trong việc nhận thịt được phép. Và người đã ăn thịt được làm riêng cho mình mà không biết, sau khi biết cũng không có phận sự phải sám hối. Nhưng người đã ăn thịt không được phép mà không biết, thì sau khi biết vẫn phải sám hối. Thật vậy, chỉ có người ăn mà biết rằng thịt được làm riêng cho mình mới phạm tội; còn người ăn thịt không được phép dù không biết vẫn phạm tội. Do đó, vị tỳ khưu sợ phạm tội, dù có quan sát hình dạng, cũng chỉ nên nhận thịt sau khi đã hỏi; hoặc nhận với ý nghĩ: “Khi thọ dụng ta sẽ hỏi”, rồi chỉ thọ dụng sau khi đã hỏi. Tại sao? Vì khó nhận biết. Thật vậy, thịt gấu giống thịt heo, thịt báo v.v... thì giống thịt nai, do đó các vị thầy nói rằng chỉ nên nhận sau khi đã hỏi. အဒိဋ္ဌန္တိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ဝဓိတွာ ဂယှမာနံ အဒိဋ္ဌံ. အသုတန္တိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ဝဓိတွာ ဂဟိတန္တိ အသုတံ. အပရိသင်္ကိတန္တိ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတာဒိဝသေန အပရိသင်္ကိတံ. ပရိဘောဂန္တိ ဝဒါမီတိ ဣမေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ပရိသုဒ္ဓံ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ, တဿ ပရိဘောဂေါ အရညေ ဇာတသူပေယျသာကပရိဘောဂသဒိသော ဟောတိ, တထာရူပံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ မေတ္တာဝိဟာရိဿ [Pg.35] ဘိက္ခုနော ဒေါသော ဝါ ဝဇ္ဇံ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. “Không thấy” (adiṭṭhaṃ) nghĩa là không thấy (con vật) đang bị giết để lấy thịt vì lợi ích của các vị tỳ khưu. “Không nghe” (asutaṃ) nghĩa là không nghe rằng (con vật) đã bị giết để lấy thịt vì lợi ích của các vị tỳ khưu. “Không nghi” (aparisaṅkitaṃ) nghĩa là không nghi ngờ dựa trên các cơ sở như nghi ngờ do thấy, v.v. “Ta nói rằng hãy thọ dụng” có nghĩa là: (thịt) trong sạch do ba lý do này được gọi là tam tịnh nhục (tikoṭiparisuddhaṃ); việc thọ dụng nó cũng giống như thọ dụng rau cỏ mọc trong rừng; đối với vị tỳ khưu trú trong tâm từ mà thọ dụng loại thịt như vậy thì không có lỗi lầm hay điều đáng chê trách; do đó, ý nghĩa là “Ta nói rằng nên thọ dụng nó”. ၅၃. ဣဒါနိ တာဒိသဿ ပရိဘောဂေ မေတ္တာဝိဟာရိနောပိ အနဝဇ္ဇတံ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဇီဝက, ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝတာ ဟိ မဟာဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ္တေ, စင်္ကီသုတ္တေ, ဣမသ္မိံ သုတ္တေတိ တီသု ဌာနေသု အတ္တာနံယေဝ သန္ဓာယ ဒေသနာ ကတာ. ပဏီတေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ဟေဋ္ဌာ အနင်္ဂဏသုတ္တေ ယော ကောစိ မဟဂ္ဃော ပိဏ္ဍပါတော ပဏီတပိဏ္ဍပါတောတိ အဓိပ္ပေတော, ဣဓ ပန မံသူပသေစနောဝ အဓိပ္ပေတော. အဂထိတောတိ တဏှာယ အဂထိတော. အမုစ္ဆိတောတိ တဏှာမုစ္ဆနာယ အမုစ္ဆိတော. အနဇ္ဈောပန္နောတိ န အဓိဩပန္နော, သဗ္ဗံ အာလုမ္ပိတွာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂိလိတုကာမော ကာကော ဝိယ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အာဒီနဝဒဿာဝီတိ ဧကရတ္တိဝါသေန ဥဒရပဋလံ ပဝိသိတွာ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ နိက္ခမိဿတီတိအာဒိနာ နယေန အာဒီနဝံ ပဿန္တော. နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဣဒမတ္ထမာဟာရပရိဘောဂေါတိ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. အတ္တဗျာဗာဓာယ ဝါ စေတေတီတိ အတ္တဒုက္ခာယ ဝါ စိတေတိ. သုတမေတန္တိ သုတံ မယာ ဧတံ ပုဗ္ဗေ, ဧတံ မယှံ သဝနမတ္တမေဝါတိ ဒဿေတိ. သစေ ခေါ တေ, ဇီဝက, ဣဒံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ, ဇီဝက, မဟာဗြဟ္မုနာ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဗျာပါဒါဒယော ပဟီနာ, တေန သော မေတ္တာဝိဟာရီ မယှံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန, သစေ တေ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘာသိတံ, ဧဝံ သန္တေ တဝ ဣဒံ ဝစနံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သော သမ္ပဋိစ္ဆိ. 53. Bây giờ, để chỉ ra sự vô tội của cả người trú trong tâm từ khi thọ dụng (thịt) như vậy, Ngài đã nói: “Này Jīvaka, ở đây, có vị tỳ khưu...”. Ở đây, mặc dù nói là “vị tỳ khưu” mà không xác định, nhưng cần phải hiểu rằng điều này được nói ra là nhắm đến chính Ngài. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng nhắm đến chính Ngài ở ba nơi: trong kinh Mahāvacchagotta, kinh Caṅkī, và trong kinh này. “Với vật thực khất thực hảo hạng” (paṇītena piṇḍapātena): Trước đây, trong kinh Anaṅgaṇa, bất kỳ vật thực khất thực đắt giá nào cũng được coi là “vật thực khất thực hảo hạng”, nhưng ở đây, chỉ có vật thực dùng với thịt mới được coi là như vậy. “Không tham lam” (agathito) nghĩa là không tham lam với ái dục. “Không say đắm” (amucchito) nghĩa là không say đắm bởi sự mê muội của ái dục. “Không dính mắc” (anajjhopanno) nghĩa là không bị chi phối, ý nói không giống như con quạ muốn nuốt trọn cả cục trong một lần. “Thấy sự nguy hại” (ādīnavadassāvī) nghĩa là thấy sự nguy hại theo cách này: “Sau một đêm, nó sẽ đi vào màng bụng và thoát ra qua chín lỗ vết thương (cửu khiếu)”, v.v. “Thọ dụng với trí tuệ giải thoát” (nissaraṇapañño paribhuñjati) nghĩa là thọ dụng sau khi đã xác định bằng trí tuệ rằng “việc thọ dụng thức ăn là vì mục đích này”. “Hay có ý định tự làm khổ mình” (attabyābādhāya vā ceteti) nghĩa là hay có ý định làm cho mình đau khổ. “Điều này con đã được nghe” (sutameṃtaṃ) cho thấy: “Điều này trước đây con đã được nghe, điều này đối với con chỉ là nghe mà thôi”. “Này Jīvaka, nếu ông nói điều này nhắm đến điều này” (sace kho te, jīvaka, idaṃ sandhāya bhāsitaṃ), ý nghĩa là: “Này Jīvaka, Đại Phạm Thiên đã đoạn trừ sân hận, v.v., bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna), do đó vị ấy là người trú trong tâm từ. Ta đã đoạn trừ chúng bằng cách tận diệt (samucchedappahāna). Nếu ông nói điều này nhắm đến sự tận diệt này, trong trường hợp đó, Ta chấp nhận lời nói này của ông”. Vị ấy (Jīvaka) đã chấp nhận. ၅၄. အထဿ ဘဂဝါ သေသဗြဟ္မဝိဟာရဝသေနာပိ ဥတ္တရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော ‘‘ဣဓ, ဇီဝက, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 54. Khi ấy, Đức Thế Tôn, để mở rộng bài pháp thêm nữa về các Phạm trú còn lại, đã nói: “Này Jīvaka, ở đây, có vị tỳ khưu...”. Điều đó có ý nghĩa rõ ràng. ၅၅. ယော ခေါ ဇီဝကာတိ အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ဘဂဝါ ဒွါရံ ထကေတိ, သတ္တာနုဒ္ဒယံ ဒဿေတိ. သစေ ဟိ ကဿစိ ဧဝမဿ ‘‘ဧကံ ရသပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ ပရံ မာရေတွာပိ ရသပိဏ္ဍပါတောဝ ဒါတဗ္ဗော’’တိ, တံ ပဋိသေဓေန္တော ‘‘ယော ခေါ, ဇီဝက, တထာဂတံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. 55. Đoạn “Này Jīvaka, người nào...” là một mối liên kết riêng biệt. Thật vậy, ở chỗ này, Đức Thế Tôn đóng lại cánh cửa (của tà kiến), và thể hiện lòng bi mẫn đối với chúng sanh. Vì nếu có người nào đó có thể nghĩ rằng: “Cúng dường một phần vật thực ngon, sẽ được hưởng hạnh phúc cõi trời trong một trăm ngàn kiếp, do đó, dù làm bất cứ điều gì, dù giết hại người khác, cũng nên cúng dường vật thực ngon”, để ngăn chặn ý nghĩ đó, Ngài đã nói: “Này Jīvaka, người nào nhắm đến Như Lai hoặc...”. တတ္ထ [Pg.36] ဣမိနာ ပဌမေန ဌာနေနာတိ ဣမိနာ အာဏတ္တိမတ္တေနေဝ တာဝ ပဌမေန ကာရဏေန. ဂလပ္ပဝေဓကေနာတိ ယောတ္တေန ဂလေ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎိတော ဂလေန ပဝေဓေန္တေန. အာရဘိယမာနောတိ မာရိယမာနော. အကပ္ပိယေန အာသာဒေတီတိ အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ, ဒီပိမံသံ ဝါ မိဂမံသန္တိ ခါဒါပေတွာ – ‘‘တွံ ကိံ သမဏော နာမ, အကပ္ပိယမံသံ တေ ခါဒိတ’’န္တိ ဃဋ္ဋေတိ. ယေ ပန ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီသု ဝါ ဗျာဓိနိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝါ ‘‘အစ္ဆမံသံ နာမ သူကရမံသသဒိသံ, ဒီပိမံသံ မိဂမံသသဒိသ’’န္တိ ဇာနန္တာ ‘‘သူကရမံသံ ဣဒံ, မိဂမံသံ ဣဒ’’န္တိ ဝတွာ ဟိတဇ္ဈာသယေန ခါဒါပေန္တိ, န တေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ဗဟုပုညမေဝ ဟောတိ. ဧသာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ အယံ အာဂတဖလော ဝိညာတသာသနော ဒိဋ္ဌသစ္စော အရိယသာဝကော. ဣမံ ပန ဓမ္မဒေသနံ ဩဂါဟန္တော ပသာဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဓမ္မကထာယ ထုတိံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Trong ấy, (cụm từ) iminā paṭhamena ṭhānenāti có nghĩa là: bởi nguyên nhân đầu tiên này, trước hết chỉ bằng sự ra lệnh. (Cụm từ) Galappavedhakenāti có nghĩa là: bị kéo đi bởi sợi dây đã được buộc và quấn quanh cổ. (Cụm từ) Ārabhiyamānoti có nghĩa là: bị giết. (Cụm từ) Akappiyena āsādetīti có nghĩa là: sau khi cho ăn thịt gấu (nói rằng) là thịt heo, hoặc thịt báo (nói rằng) là thịt nai, rồi xúc phạm rằng: “Ông là sa-môn gì chứ, ông đã ăn thịt không hợp lệ.” Lại nữa, những người nào trong lúc đói kém v.v... hoặc vì mục đích trị bệnh, trong khi biết rằng: “Thịt gấu tương tự như thịt heo, thịt báo tương tự như thịt nai,” đã nói rằng: “Đây là thịt heo, đây là thịt nai,” rồi với ý muốn lợi ích mà cho ăn, thì điều này không được nói ra nhắm đến những người ấy. Quả vậy, đối với những người ấy chỉ có nhiều phước báu. (Về câu) Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcāti, vị này là bậc Thánh đệ tử đã chứng đắc quả vị, đã liễu tri giáo pháp, đã thấy rõ chân lý. Tuy nhiên, trong khi thâm nhập vào bài pháp thoại này, sau khi làm phát sanh niềm tịnh tín, vị ấy đã nói như vậy để tán thán bài pháp thoại. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh. ဇီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Jīvaka đã kết thúc. ၆. ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Phần giải về kinh Upāli ၅၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဥပါလိသုတ္တံ. တတ္ထ နာဠန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ, သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာဒေသိ, သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဒီဃတပဿီတိ ဒီဃတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတတော ပဋိက္ကန္တော. သာသနေ ဝိယ ကိံ ပန ဗာဟိရာယတနေ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဝေါဟာရော အတ္ထီတိ, နတ္ထိ. 56. (Bài kinh bắt đầu bằng) Evaṃ me sutaṃ là kinh Upāli. Trong ấy, nāḷandāyanti có nghĩa là: tại thành phố có tên là Nālandā, sau khi lấy thành phố ấy làm làng khất thực. (Cụm từ) Pāvārikambavaneti có nghĩa là: tại vườn xoài của trưởng giả Pāvārika (người buôn vải). Tương truyền, đó là khu vườn của vị ấy. Vị ấy sau khi nghe pháp thoại của Đức Thế Tôn đã có niềm tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, rồi đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá cho Đức Thế Tôn trong khu vườn ấy, được trang hoàng bởi các cốc, hang, lều v.v... và đã dâng cúng. Ngôi tịnh xá ấy, giống như vườn xoài của Jīvaka, đã được gọi là vườn xoài của Pāvārika. (Ngài) trú tại vườn xoài của Pāvārika ấy, đây là ý nghĩa. (Cụm từ) Dīghatapassīti có nghĩa là: vị ấy có tên như vậy do thân hình cao lớn. (Cụm từ) Piṇḍapātapaṭikkantoti có nghĩa là: đã trở về từ nơi khất thực. (Câu hỏi:) Phải chăng trong ngoại giáo cũng có thuật ngữ piṇḍapāta giống như trong giáo pháp này? (Trả lời:) Không có. ပညပေတီတိ ဒဿေတိ ဌပေတိ. ဒဏ္ဍာနိ ပညပေတီတိ ဣဒံ နိဂဏ္ဌသမယေန ပုစ္ဆန္တော အာဟ. ကာယဒဏ္ဍံ ဝစီဒဏ္ဍံ မနောဒဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမဒဏ္ဍဒွယံ တေ အစိတ္တကံ ပယျပေန္တိ. ယထာ ကိရ ဝါတေ ဝါယန္တေ သာခါ စလတိ, ဥဒကံ [Pg.37] စလတိ, န စ တတ္ထ စိတ္တံ အတ္ထိ, ဧဝံ ကာယဒဏ္ဍောပိ အစိတ္တကောဝ ဟောတိ. ယထာ စ ဝါတေ ဝါယန္တေ တာလပဏ္ဏာဒီနိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, ဥဒကာနိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ, န စ တတ္ထ စိတ္တံ အတ္ထိ, ဧဝံ ဝစီဒဏ္ဍောပိ အစိတ္တကောဝ ဟောတီတိ ဣမံ ဒဏ္ဍဒွယံ အစိတ္တကံ ပညပေန္တိ. စိတ္တံ ပန မနောဒဏ္ဍန္တိ ပညပေန္တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဝစနံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော ‘‘ကိံ ပန တပဿီ’’တိအာဒိမာဟ. (Cụm từ) Paññapetīti có nghĩa là: chỉ ra, thiết lập. (Đức Thế Tôn) đã hỏi câu Daṇḍāni paññapetīti này theo quan điểm của Nigaṇṭha. Trong các từ kāyadaṇḍaṃ, vacīdaṇḍaṃ, manodaṇḍaṃ, họ (các Nigaṇṭha) chế định hai loại trừng phạt đầu tiên là vô tâm (không có tâm). Tương truyền, ví như khi gió thổi, cành cây lay động, nước lay động, và ở đó không có tâm; cũng vậy, thân trừng phạt cũng là vô tâm. Và ví như khi gió thổi, lá cọ v.v... phát ra tiếng, nước phát ra tiếng, và ở đó không có tâm; cũng vậy, khẩu trừng phạt cũng là vô tâm. (Do đó,) họ chế định hai loại trừng phạt này là vô tâm. Còn tâm thì họ chế định là ý trừng phạt. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, với mong muốn xác lập lời nói của vị ấy, đã nói câu bắt đầu bằng “kiṃ pana tapassī”. တတ္ထ ကထာဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ကထာယေဝ ကထာဝတ္ထု. ကထာယံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ? ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ ဣမံ ကထံ အာဒါယ ဂန္တွာ အတ္တနော သတ္ထု မဟာနိဂဏ္ဌဿ အာရောစေဿတိ, တာသဉ္စ ပရိသတိ, ဥပါလိ ဂဟပတိ နိသိန္နော, သော ဣမံ ကထံ သုတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂမိဿတိ, တဿာဟံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, သော တိက္ခတ္တုံ သရဏံ ဂမိဿတိ, အထဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေဿာမိ, သော သစ္စပကာသနာဝသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, ပရေသံ သင်္ဂဟတ္ထမေဝ ဟိ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ’’တိ. ဣမမတ္ထံ ပဿန္တော ဧဝမကာသိ. Trong ấy, ở đây kathāvatthusmiṃ có nghĩa là chính cuộc nói chuyện là đề tài của cuộc nói chuyện. (Ngài) đã xác lập trong cuộc nói chuyện, đây là ý nghĩa. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại làm như vậy? Quả vậy, Đức Thế Tôn thấy rằng: “Vị này, sau khi mang câu chuyện này đi, sẽ trình báo lại cho vị thầy của mình là đại Nigaṇṭha. Và trong hội chúng của vị ấy, gia chủ Upāli đang ngồi. Vị ấy, sau khi nghe câu chuyện này, sẽ đến để quy lỗi cho học thuyết của ta. Ta sẽ thuyết pháp cho vị ấy, vị ấy sẽ quy y ba lần. Sau đó, ta sẽ tuyên thuyết Tứ đế cho vị ấy. Vị ấy, vào lúc cuối của phần tuyên thuyết Tứ đế, sẽ an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Quả vậy, các ba-la-mật đã được ta thực hành trọn vẹn chính là vì mục đích nhiếp độ chúng sanh khác.” Thấy được ý nghĩa này, Ngài đã làm như vậy. ၅၇. ကမ္မာနိ ပညပေသီတိ ဣဒံ နိဂဏ္ဌော ဗုဒ္ဓသမယေန ပုစ္ဆန္တော အာဟ. ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကာယဒွါရေ အာဒါနဂဟဏမုဉ္စနစောပနပတ္တာ အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလစေတနာ ဒွါဒသာကုသလစေတနာတိ ဝီသတိစေတနာ ကာယကမ္မံ နာမ. ကာယဒွါရေ အာဒါနာဒီနိ အပတွာ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒံ ပါပယမာနာ ဥပ္ပန္နာ တာယေဝ ဝီသတိစေတနာ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဥဘယဒွါရေ စောပနံ အပ္ပတွာ မနောဒွါရေ ဥပ္ပန္နာ ဧကူနတိံသကုသလာကုသလစေတနာ မနောကမ္မံ နာမ. အပိစ သင်္ခေပတော တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယကမ္မံ နာမ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝစီကမ္မံ နာမ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ မနောကမ္မံ နာမ. ဣမသ္မိဉ္စ သုတ္တေ ကမ္မံ ဓုရံ, အနန္တရသုတ္တေ ‘‘စတ္တာရိမာနိ ပုဏ္ဏ ကမ္မာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၁) ဧဝမာဂတေပိ စေတနာ ဓုရံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဝတ္တာ စေတနာ ‘‘ကဏှံ ကဏှဝိပါက’’န္တိအာဒိဘေဒံ လဘတိ. နိဒ္ဒေသဝါရေ စဿ ‘‘သဗျာဗဇ္ဈံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သာ ဝုတ္တာဝ. ကာယဒွါရေ ပဝတ္တာ ပန ဣဓ ကာယကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတံ, ဝစီဒွါရေ [Pg.38] ပဝတ္တာ ဝစီကမ္မံ, မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ မနောကမ္မံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မံ ဓုရံ, အနန္တရသုတ္တေ စေတနာ’’တိ. ကမ္မမ္ပိ ဟိ ဘဂဝါ ကမ္မန္တိ ပညပေတိ ယထာ ဣမသ္မိံယေဝ သုတ္တေ. စေတနမ္ပိ, ယထာဟ – ‘‘စေတနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဝဒါမိ, စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃). ကသ္မာ ပန စေတနာ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာ? စေတနာမူလကတ္တာ ကမ္မဿ. 57. Vị Nigaṇṭha đã hỏi câu Kammāni paññapesīti này theo quan điểm của Phật giáo. Trong các từ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ, hai mươi tư tưởng (tám tư tưởng thiện dục giới và mười hai tư tưởng bất thiện) đạt đến sự cầm, nắm, buông, lay động ở thân môn được gọi là thân nghiệp. Chính hai mươi tư tưởng ấy, khi sanh khởi mà không đạt đến sự cầm nắm v.v... ở thân môn, nhưng làm cho phát sinh sự biến đổi của lời nói ở khẩu môn, thì được gọi là khẩu nghiệp. Hai mươi chín tư tưởng thiện và bất thiện (thuộc cõi đời) sanh khởi ở ý môn mà không đạt đến sự lay động ở cả hai môn (thân và khẩu) được gọi là ý nghiệp. Hơn nữa, nói một cách tóm tắt, ba loại thân ác hạnh được gọi là thân nghiệp, bốn loại khẩu ác hạnh được gọi là khẩu nghiệp, ba loại ý ác hạnh được gọi là ý nghiệp. Và trong kinh này, nghiệp (kamma) là chính yếu; trong kinh kế tiếp, mặc dù có câu nói như sau: “Này Puṇṇa, bốn loại nghiệp này đã được ta tuyên thuyết sau khi tự mình thắng tri và chứng ngộ,” tư (cetanā) vẫn là chính yếu. Tư sanh khởi ở bất cứ nơi nào cũng nhận được sự phân biệt như “đen, có quả báo đen” v.v... Và trong phần giải thích của nó, tư ấy đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng câu: “(Vị ấy) tạo tác thân hành có phiền não.” Tuy nhiên, ở đây, (tư) sanh khởi ở thân môn được hiểu là thân nghiệp, (tư) sanh khởi ở khẩu môn là khẩu nghiệp, (tư) sanh khởi ở ý môn là ý nghiệp. Do đó, đã có lời nói rằng: “Trong kinh này, nghiệp là chính yếu; trong kinh kế tiếp, tư là chính yếu.” Quả vậy, Đức Thế Tôn cũng chế định nghiệp (hành động) là nghiệp (kamma), như trong chính kinh này. (Ngài cũng chế định) tư (là nghiệp), như Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng tư là nghiệp. Sau khi có tư, người ta tạo nghiệp.” Nhưng tại sao tư được gọi là nghiệp? Vì nghiệp có tư làm gốc rễ. ဧတ္ထ စ အကုသလံ ပတွာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ, ကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ. တထာ ဟိ မာတုဃာတာဒီနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ကာယေနေဝ ဥပက္ကမိတွာ ကာယေနေဝ ကရောတိ, နိရယေ ကပ္ပဋ္ဌိကသံဃဘေဒကမ္မံ ဝစီဒွါရေန ကရောတိ. ဧဝံ အကုသလံ ပတွာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ နာမ. ဧကာ ပန ဈာနစေတနာ စတုရာသီတိကပ္ပသဟဿာနိ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အာဝဟတိ, ဧကာ မဂ္ဂစေတနာ သဗ္ဗာကုသလံ သမုဂ္ဃာတေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာပေတိ. ဧဝံ ကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ မဟန္တန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ နာမ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဘဂဝါ အကုသလံ ပတွာ မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝဒမာနော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသာဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀). Và ở đây, khi nói đến bất thiện, người nói rằng thân nghiệp và khẩu nghiệp là trọng đại thì không mệt mỏi; khi nói đến thiện, (thì nói đến) ý nghiệp. Thật vậy, bốn nghiệp như giết mẹ v.v... được thực hiện bằng chính thân sau khi đã mưu toan bằng chính thân; nghiệp chia rẽ Tăng chúng, (có quả) tồn tại một kiếp ở địa ngục, được thực hiện qua cửa lời nói. Như vậy, khi nói đến bất thiện, người nói rằng thân nghiệp và khẩu nghiệp là trọng đại thì quả thật không mệt mỏi. Mặt khác, một tư tác thiền định mang lại tài sản cõi trời trong tám mươi bốn ngàn đại kiếp; một tư tác đạo lộ sau khi đã nhổ bật tất cả bất thiện, làm cho chứng đắc A-la-hán. Như vậy, khi nói đến thiện, người nói rằng ý nghiệp là trọng đại thì quả thật không mệt mỏi. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Đức Thế Tôn, khi nói rằng ý nghiệp là có tội lỗi lớn khi nói đến bất thiện, là Ngài nói nhắm đến tà kiến cố định. Chính vì thế Ngài đã nói: 'Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một pháp nào khác có tội lỗi lớn như vậy, này các Tỳ khưu, như là tà kiến này. Này các Tỳ khưu, các tội lỗi lớn có tà kiến là tối thượng'. ဣဒါနိ နိဂဏ္ဌောပိ တထာဂတေန ဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ကိဉ္စိ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ အပဿန္တောပိ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော, ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ. Bây giờ, vị Nigaṇṭha, dù muốn đi theo con đường mà Như Lai đã đi nhưng không thấy được sự thành tựu lợi ích nào, cũng đã nói những lời bắt đầu bằng: 'Thưa hiền giả Gotama, vậy thì...'. ၅၈. ဗာလကိနိယာတိ ဥပါလိဿ ကိရ ဗာလကလောဏကာရဂါမော နာမ အတ္ထိ, တတော အာယံ ဂဟေတွာ မနုဿာ အာဂတာ, သော ‘‘ဧထ ဘဏေ, အမှာကံ သတ္ထာရံ မဟာနိဂဏ္ဌံ ပဿိဿာမာ’’တိ တာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော တတ္ထ အဂမာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဗာလကိနိယာ ပရိသာယာ’’တိ, ဗာလကဂါမဝါသိနိယာတိ အတ္ထော. ဥပါလိပမုခါယာတိ ဥပါလိဇေဋ္ဌကာယ. အပိစ ဗာလကိနိယာတိ ဗာလဝတိယာ ဗာလုဿန္နာယာတိပိ အတ္ထော. ဥပါလိပမုခါယာတိ ဥပါလိဂဟပတိယေဝ တတ္ထ ထောကံ သပ္ပညော, သော တဿာ ပမုခေါ ဇေဋ္ဌကော. တေနာပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါလိပမုခါယာ’’တိ. ဟန္ဒာတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော. ဆဝေါတိ လာမကော. ဩဠာရိကဿာတိ မဟန္တဿ[Pg.39]. ဥပနိဓာယာတိ ဥပနိက္ခိပိတွာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ကာယဒဏ္ဍဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘အယံ နု ခေါ မဟန္တော, အယံ မဟန္တော’’တိ ဧဝံ ဩလောကိယမာနော ဆဝေါ မနောဒဏ္ဍော ကိံ သောဘတိ, ကုတော သောဘိဿတိ, န သောဘတိ, ဥပနိက္ခေပမတ္တမ္ပိ နပ္ပဟောတီတိ ဒီပေတိ. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, တပဿီတိ ဒီဃတပဿိဿ သာဓုကာရံ ဒေန္တော, ဘန္တေတိ နာဋပုတ္တမာလပတိ. 58. Về từ 'Bālakiniyā': Tương truyền, gia chủ Upāli có một ngôi làng tên là Bālakaloṇakāra. Những người dân từ đó sau khi thu thuế đã trở về. Vị ấy nói: 'Này các bạn, hãy đến, chúng ta sẽ đi yết kiến bậc Đạo sư của chúng ta, vị Đại Nigaṇṭha,' rồi được hội chúng ấy vây quanh, đã đi đến nơi đó. Nhắm đến điều đó mà nói là 'bālakiniyā parisāya,' nghĩa là hội chúng cư ngụ ở làng Bālaka. Về từ 'upālipamukhāya': (nghĩa là) có Upāli làm người đứng đầu. Hơn nữa, về từ 'bālakiniyā' cũng có nghĩa là (hội chúng) có người ngu, có nhiều người ngu. Về từ 'upālipamukhāya': Chỉ có gia chủ Upāli là người có chút trí tuệ ở đó. Vị ấy là người lãnh đạo, người đứng đầu của hội chúng ấy. Vì thế cũng được nói là 'upālipamukhāya.' Từ 'Handā' là một tiểu từ có nghĩa là mời gọi bằng lời nói. 'Chavo' nghĩa là thấp kém. 'Oḷārikassa' nghĩa là của cái to lớn. 'Upanidhāya' nghĩa là sau khi đặt gần. Điều này được nói ra có nghĩa là: sau khi đặt gần bên thân phạt, khi được nhìn nhận rằng 'cái này có lớn không, cái này có lớn không,' thì ý phạt thấp kém kia có gì là tốt đẹp, làm sao có thể tốt đẹp được? Nó không tốt đẹp. Điều này cho thấy rằng ngay cả việc đặt gần cũng không đủ. Về câu 'Lành thay, lành thay, thưa ngài, vị khổ hạnh': (Upāli) trong khi tán thán Dīghatapassi, đã gọi Nāṭaputta bằng từ 'bhante'. ၆၀. န ခေါ မေတံ, ဘန္တေ, ရုစ္စတီတိ, ဘန္တေ, ဧတံ မယှံ န ရုစ္စတိ. မာယာဝီတိ မာယာကာရော. အာဝဋ္ဋနိမာယန္တိ အာဝဋ္ဋေတွာ ဂဟဏမာယံ. အာဝဋ္ဋေတီတိ အာဝဋ္ဋေတွာ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှာတိ. ဂစ္ဆ တွံ ဂဟပတီတိ ကသ္မာ မဟာနိဂဏ္ဌော ဂဟပတိံ ယာဝတတိယံ ပဟိဏတိယေဝ? ဒီဃတပဿီ ပန ပဋိဗာဟတေဝ? မဟာနိဂဏ္ဌေန ဟိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဧကံ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေနပိ န ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. ယော ဟိ သတ္ထုဝါဒပဋိညော ဟောတိ, သော တံ ပဋိညံ အပ္ပဟာယ ဗုဒ္ဓဒဿနေ အဘဗ္ဗော. တသ္မာ ဧသ ဗုဒ္ဓဒဿနဿ အလဒ္ဓပုဗ္ဗတ္တာ ဒသဗလဿ ဒဿနသမ္ပတ္တိဉ္စ နိယျာနိကကထာဘာဝဉ္စ အဇာနန္တော ယာဝတတိယံ ပဟိဏတေဝ. ဒီဃတပဿီ ပန ကာလေန ကာလံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တိဋ္ဌတိပိ နိသီဒတိပိ ပဉှမ္ပိ ပုစ္ဆတိ, သော တထာဂတဿ ဒဿနသမ္ပတ္တိမ္ပိ နိယျာနိကကထာဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဂဟပတိ ပဏ္ဍိတော, သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ ဂန္တွာ ဒဿနေပိ ပသီဒေယျ, နိယျာနိကကထံ သုတွာပိ ပသီဒေယျ. တတော န ပုန အမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ. တသ္မာ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟတေဝ. 60. Về câu 'Thưa ngài, con thật không thích điều này': (nghĩa là) thưa ngài, con không thích điều này. 'Māyāvī' nghĩa là người xảo trá. 'Āvaṭṭanimāyaṃ' là ma thuật thu phục sau khi đã làm cho quay lại. 'Āvaṭṭeti' nghĩa là sau khi làm cho quay lại, bao vây rồi thu phục. Tại sao vị Đại Nigaṇṭha lại sai gia chủ đi đến lần thứ ba (với câu) 'Này gia chủ, ông hãy đi'? Còn Dīghatapassi thì lại ngăn cản? Bởi vì vị Đại Nigaṇṭha, dù đang sống nương vào cùng một thành phố với Đức Thế Tôn, cũng chưa từng gặp Đức Thế Tôn. Thật vậy, người nào tự nhận là bậc Đạo sư, người ấy không từ bỏ sự tự nhận đó thì không thể diện kiến một vị Phật. Do đó, vị này, vì chưa từng được diện kiến Đức Phật, không biết được sự toàn hảo về diện kiến của Đấng Thập Lực và bản chất của lời dạy đưa đến giải thoát, nên đã sai (Upāli) đi đến lần thứ ba. Còn Dīghatapassi, thỉnh thoảng lại đến gần Đức Thế Tôn, có khi đứng, có khi ngồi, cũng có hỏi đạo. Vị ấy biết được sự toàn hảo về diện kiến của Như Lai và bản chất của lời dạy đưa đến giải thoát. Khi ấy, vị ấy đã có suy nghĩ này: 'Gia chủ này là người có trí tuệ, sau khi đến gần Sa-môn Gotama, có thể sẽ hoan hỷ ngay khi diện kiến, cũng có thể sẽ hoan hỷ sau khi nghe lời dạy đưa đến giải thoát. Do đó, sẽ không trở lại gần chúng ta nữa'. Vì thế, ông ấy đã ngăn cản đến lần thứ ba. အဘိဝါဒေတွာတိ ဝန္ဒိတွာ. တထာဂတဉှိ ဒိသွာ ပသန္နာပိ အပ္ပသန္နာပိ ယေဘုယျေန ဝန္ဒန္တိယေဝ, အပ္ပကာ န ဝန္ဒန္တိ. ကသ္မာ? အတိဥစ္စေ ဟိ ကုလေ ဇာတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တောပိ ဝန္ဒိတဗ္ဗောယေဝါတိ. အယံ ပန ဂဟပတိ ပသန္နတ္တာဝ ဝန္ဒိ, ဒဿနေယေဝ ကိရ ပသန္နော. အာဂမာ နု ခွိဓာတိ အာဂမာ နု ခေါ ဣဓ. 'Abhivādetvā' nghĩa là sau khi đảnh lễ. Thật vậy, sau khi thấy Như Lai, cả người hoan hỷ lẫn người không hoan hỷ, phần lớn đều đảnh lễ, chỉ một số ít không đảnh lễ. Tại sao? Bởi vì Ngài sinh ra trong dòng dõi rất cao quý, dù sống trong gia đình cũng đáng được đảnh lễ. Còn vị gia chủ này đã đảnh lễ chính vì hoan hỷ; tương truyền ông đã hoan hỷ ngay khi diện kiến. Về từ 'Āgamā nu khvidha' là (sự kết hợp của) 'āgamā nu kho idha'. ၆၁. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, တပဿီတိ ဒီဃတပဿိဿ သာဓုကာရံ ဒေန္တော, ဘန္တေတိ, ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. သစ္စေ ပတိဋ္ဌာယာတိ ထုသရာသိမှိ အာကောဋိတခါဏုကော ဝိယ အစလန္တော ဝစီသစ္စေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. သိယာ နောတိ ဘဝေယျ အမှာကံ. 61. Về câu 'Lành thay, lành thay, thưa ngài, vị khổ hạnh': (Upāli) trong khi tán thán Dīghatapassi, đã gọi Đức Thế Tôn bằng từ 'bhante'. Về từ 'Sacce patiṭṭhāya': (nghĩa là) sau khi an trú trong chân lý của lời nói, không lay động, giống như một cái cọc được đóng vào đống trấu. Về từ 'Siyā no': (nghĩa là) mong rằng sẽ có (cuộc đối thoại) cho chúng ta. ၆၂. ဣဓာတိ [Pg.40] ဣမသ္မိံ လောကေ. အဿာတိ ဘဝေယျ. သီတောဒကပဋိက္ခိတ္တောတိ နိဂဏ္ဌာ သတ္တသညာယ သီတောဒကံ ပဋိက္ခိပန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မနောသတ္တာ နာမ ဒေဝါတိ မနမှိ သတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာ. မနောပဋိဗဒ္ဓေါတိ ယသ္မာ မနမှိ ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကာလင်္ကရောတိ, တသ္မာ မနောသတ္တေသု ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ပိတ္တဇရရောဂေါ ဘဝိဿတိ. တေနဿ ဥဏှောဒကံ ပိဝိတုံ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဓောဝနတ္ထာယ ဝါ ဂတ္တပရိသိဉ္စနတ္ထာယ ဝါ ဥပနေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ရောဂေါ ဗလဝတရော ဟောတိ. သီတောဒကံ ဝဋ္ဋတိ, ရောဂံ ဝူပသမေတိ. အယံ ပန ဥဏှောဒကမေဝ ပဋိသေဝတိ, တံ အလဘမာနော ဩဒနကဉ္ဇိကံ ပဋိသေဝတိ. စိတ္တေန ပန သီတောဒကံ ပါတုကာမော စ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော စ ဟောတိ. တေနဿ မနောဒဏ္ဍော တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ. သော ကာယဒဏ္ဍံ ဝစီဒဏ္ဍံ ရက္ခာမီတိ သီတောဒကံ ပါတုကာမော ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော ဝါ သီတောဒကမေဝ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ န ဝိသဟတိ. တဿ ဧဝံ ရက္ခိတာပိ ကာယဒဏ္ဍဝစီဒဏ္ဍာ စုတိံ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ ဝါ အာကဍ္ဎိတုံ န သက္ကောန္တိ. မနောဒဏ္ဍော ပန ဘိန္နောပိ စုတိမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမ္ပိ အာကဍ္ဎတိယေဝ. ဣတိ နံ ဘဂဝါ ဒုဗ္ဗလကာယဒဏ္ဍဝစီဒဏ္ဍာ ဆဝါ လာမကာ, မနောဒဏ္ဍောဝ ဗလဝါ မဟန္တောတိ ဝဒါပေသိ. 62. Idhāti là ở thế gian này. Assāti là nên có. Sītodakapaṭikkhittoti là các vị Nigantha với tưởng rằng (trong nước) có chúng sanh nên từ chối nước lạnh. Lời này được nói ra là nhắm đến điều ấy. Manosattā nāma devāti là các vị trời tên là Manosattā, là những vị bị dính mắc, bám víu trong tâm. Manopaṭibaddhoti chỉ ra rằng: bởi vì bị ràng buộc trong tâm rồi mệnh chung, do đó được sanh vào cõi trời Manosatta. Vị ấy chắc chắn sẽ có bệnh phát sanh từ mật. Do đó, việc mang nước nóng đến cho vị ấy để uống, hoặc để rửa tay chân, hoặc để tắm gội là không thích hợp, (vì) bệnh sẽ trở nên nặng hơn. Nước lạnh thì thích hợp, làm cho bệnh thuyên giảm. Nhưng vị này chỉ dùng nước nóng, khi không có được nước nóng thì dùng nước cháo. Nhưng trong tâm thì vị ấy muốn uống và muốn dùng nước lạnh. Do đó, ý hành của vị ấy bị bể vỡ ngay tại đó. Vị ấy, với ý nghĩ "ta sẽ bảo vệ thân hành và khẩu hành", dù muốn uống hay muốn dùng nước lạnh, cũng không dám nói rằng: "Hãy cho nước lạnh". Thân hành và khẩu hành của vị ấy, dù được bảo vệ như vậy, cũng không thể kéo theo sự chết hay sự tái sanh. Nhưng ý hành, dù đã bị bể vỡ, vẫn kéo theo cả sự chết lẫn sự tái sanh. Do đó, Đức Thế Tôn đã khiến cho ông ấy nói rằng: "Thân hành và khẩu hành thì yếu kém, thấp hèn, vô giá trị; chỉ có ý hành là mạnh mẽ, là trọng đại". တဿပိ ဥပါသကဿ ဧတဒဟောသိ. ‘‘မုစ္ဆာဝသေန အသညိဘူတာနဉှိ သတ္တာဟမ္ပိ အဿာသပဿာသာ နပ္ပဝတ္တန္တိ, စိတ္တသန္တတိပဝတ္တိမတ္တေနေဝ ပန တေ မတာတိ န ဝုစ္စန္တိ. ယဒါ နေသံ စိတ္တံ နပ္ပဝတ္တတိ, တဒါ ‘မတာ ဧတေ နီဟရိတွာ တေ ဈာပေထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ. ကာယဒဏ္ဍော နိရီဟော အဗျာပါရော, တထာ ဝစီဒဏ္ဍော. စိတ္တေနေဝ ပန တေသံ စုတိပိ ပဋိသန္ဓိပိ ဟောတိ. ဣတိပိ မနောဒဏ္ဍောဝ မဟန္တော. ဘိဇ္ဇိတွာပိ စုတိပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနတော ဧသေဝ မဟန္တော. အမှာကံ ပန မဟာနိဂဏ္ဌဿ ကထာ အနိယျာနိကာ’’တိ သလ္လက္ခေသိ. ဘဂဝတော ပန ဝိစိတ္တာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ သောတုကာမော န တာဝ အနုဇာနာတိ. Vị cận sự nam ấy đã có ý nghĩ này: "Quả vậy, đối với những người trở nên vô tưởng do bị ngất đi, hơi thở vô hơi thở ra cũng không diễn tiến trong suốt bảy ngày, nhưng chỉ do sự diễn tiến của dòng tâm thức mà họ không được gọi là đã chết. Khi tâm của họ không còn diễn tiến, bấy giờ họ mới rơi vào trường hợp bị gọi là: 'Những người này đã chết, hãy mang họ đi thiêu'. Thân hành không có nỗ lực, không có hoạt động; khẩu hành cũng vậy. Nhưng chính do tâm mà sự chết và sự tái sanh của họ xảy ra. Do đó, ý hành là trọng đại. Dù bị bể vỡ, chính nó là trọng đại vì có khả năng kéo theo sự chết và sự tái sanh. Nhưng lời dạy của vị đại Nigantha của chúng ta không đưa đến sự giải thoát". (Vị ấy) đã nhận thấy như vậy. Nhưng vì muốn nghe những câu trả lời vấn đề tài tình, đa dạng của Đức Thế Tôn, vị ấy vẫn chưa chấp thuận. န ခေါ တေ သန္ဓိယတီတိ န ခေါ တေ ဃဋိယတိ. ပုရိမေန ဝါ ပစ္ဆိမန္တိ ‘‘ကာယဒဏ္ဍော မဟန္တော’’တိ ဣမိနာ ပုရိမေန ဝစနေန ဣဒါနိ ‘‘မနောဒဏ္ဍော မဟန္တော’’တိ ဣဒံ ဝစနံ. ပစ္ဆိမေန ဝါ ပုရိမန္တိ တေန ဝါ ပစ္ဆိမေန အဒုံ ပုရိမဝစနံ န ဃဋိယတိ. Na kho te sandhiyatīti có nghĩa là: quả thật lời nói của ông không ăn khớp. Purimena vā pacchimanti (lời trước với lời sau) có nghĩa là: lời nói này "ý hành là trọng đại" được nói ra bây giờ, không ăn khớp với lời nói trước kia "thân hành là trọng đại". Pacchimena vā purimanti (lời sau với lời trước) có nghĩa là: lời nói trước kia không ăn khớp với lời nói sau đó. ၆၃. ဣဒါနိဿ [Pg.41] ဘဂဝါ အညာနိပိ ကာရဏာနိ အာဟရန္တော ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စာတုယာမသံဝရသံဝုတောတိ န ပါဏမတိပါတေတိ, န ပါဏမတိပါတယတိ, န ပါဏမတိပါတယတော သမနုညော ဟောတိ. န အဒိန္နံ အာဒိယတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယာပေတိ, န အဒိန္နံ အာဒိယတော သမနုညော ဟောတိ. န မုသာ ဘဏတိ, န မုသာ ဘဏာပေတိ, န မုသာ ဘဏတော သမနုညော ဟောတိ. န ဘာဝိတမာသီသတိ, န ဘာဝိတမာသီသာပေတိ, န ဘာဝိတမာသီသတော သမနုညော ဟောတီတိ ဣမိနာ စတုကောဋ္ဌာသေန သံဝရေန သံဝုတော. ဧတ္ထ စ ဘာဝိတန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာ. 63. Bây giờ, Đức Thế Tôn, trong khi đưa ra những lý do khác cho ông ấy, đã nói những lời bắt đầu bằng: "Này ông, ông nghĩ thế nào?". Trong đó, cātuyāmasaṃvarasaṃvuto (được thu thúc bởi bốn sự chế ngự) có nghĩa là: không sát sanh, không bảo người khác sát sanh, không đồng tình với người sát sanh; không lấy của không cho, không bảo người khác lấy, không đồng tình với người lấy; không nói dối, không bảo người khác nói dối, không đồng tình với người nói dối; không mong cầu dục lạc, không bảo người khác mong cầu, không đồng tình với người mong cầu. (Tức là) được thu thúc bởi sự thu thúc có bốn phần này. Và ở đây, bhāvitaṃ là năm dục trưởng dưỡng. သဗ္ဗဝါရိဝါရိတောတိ ဝါရိတသဗ္ဗဥဒကော, ပဋိက္ခိတ္တသဗ္ဗသီတောဒကောတိ အတ္ထော. သော ဟိ သီတောဒကေ သတ္တသညီ ဟောတိ, တသ္မာ န တံ ဝလဉ္ဇေတိ. အထ ဝါ သဗ္ဗဝါရိဝါရိတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဝါရိတပါပေါ. သဗ္ဗဝါရိယုတ္တောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ယုတ္တော. သဗ္ဗဝါရိဓုတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဓုတပါပေါ. သဗ္ဗဝါရိဖုဋောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဖုဋော. ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ သံဃာတံ အာပါဒေတီတိ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝဓံ အာပါဒေတိ. သော ကိရ ဧကိန္ဒြိယံ ပါဏံ ဒုဝိန္ဒြိယံ ပါဏန္တိ ပညပေတိ. သုက္ခဒဏ္ဍက-ပုရာဏပဏ္ဏသက္ခရ-ကထလာနိပိ ပါဏောတေဝ ပညပေတိ. တတ္ထ ခုဒ္ဒကံ ဥဒကဗိန္ဒု ခုဒ္ဒကော ပါဏော, မဟန္တံ မဟန္တောတိ သညီ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ကိသ္မိံ ပညပေတီတိ ကတ္ထ ကတရသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပညပေတိ. မနောဒဏ္ဍသ္မိန္တိ မနောဒဏ္ဍကောဋ္ဌာသေ, ဘန္တေတိ. အယံ ပန ဥပါသကော ဘဏန္တောဝ သယမ္ပိ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘အမှာကံ မဟာနိဂဏ္ဌော ‘အသဉ္စေတနိကံ ကမ္မံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, သဉ္စေတနိကံ မဟာသာဝဇ္ဇ’န္တိ ပညပေတွာ စေတနံ မနောဒဏ္ဍောတိ ပညပေတိ, အနိယျာနိကာ ဧတဿ ကထာ, ဘဂဝတောဝ နိယျာနိကာ’’တိ. Sabbavārivāritoti có nghĩa là người đã ngăn ngừa mọi loại nước, người đã từ chối mọi loại nước lạnh. Quả vậy, vị ấy có tưởng là chúng sanh trong nước lạnh, do đó không dùng nó. Hoặc là, sabbavārivārito có nghĩa là người đã ngăn ngừa điều ác bằng tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāriyutto là người đã hợp thành với tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāridhuto là người đã rũ bỏ điều ác bằng tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Sabbavāriphuṭo là người đã được thấm nhuần bởi tất cả sự ngăn ngừa điều ác. Khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādetīti là gây ra sự giết hại các chúng sanh nhỏ bé. Nghe nói, vị ấy quy định chúng sanh một căn, chúng sanh hai căn. Vị ấy cũng quy định gậy khô, lá cũ, sỏi, mảnh sành là chúng sanh. Trong đó, vị ấy có tưởng rằng giọt nước nhỏ là chúng sanh nhỏ, (giọt nước) lớn là (chúng sanh) lớn. Lời này được nói ra là nhắm đến điều ấy. Kismiṃ paññapetīti là quy định ở đâu, ở phần nào? Manodaṇḍasminti là thưa ngài, ở phần ý hành. Nhưng vị cận sự nam này, ngay trong khi đang nói, tự mình cũng nhận thấy: "Vị đại Nigantha của chúng ta, sau khi quy định rằng 'nghiệp không có tác ý thì ít tội lỗi, nghiệp có tác ý thì nhiều tội lỗi', lại quy định rằng tác ý là ý hành. Lời dạy của vị này không đưa đến sự giải thoát, chỉ có lời dạy của Đức Thế Tôn mới đưa đến sự giải thoát". ၆၄. ဣဒ္ဓါတိ သမိဒ္ဓါ. ဖီတာတိ အတိသမိဒ္ဓါ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာ ဝိယ. အာကိဏ္ဏမနုဿာတိ ဇနသမာကုလာ. ပါဏာတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော တိရစ္ဆာနဂတာ စေဝ ဣတ္ထိပုရိသဒါရကာဒယော မနုဿဇာတိကာ စ. ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒ္ဓိမာတိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နော. စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ စိတ္တေ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တော. ဘသ္မံ ကရိဿာမီတိ ဆာရိကံ ကရိဿာမိ. ကိဉှိ သောဘတိ ဧကာ ဆဝါ နာဠန္ဒာတိ ဣဒမ္ပိ ဘဏန္တော သော ဂဟပတိ – ‘‘ကာယပယောဂေန ပညာသမ္ပိ မနုဿာ ဧကံ နာဠန္ဒံ ဧကံ မံသခလံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ, ဣဒ္ဓိမာ ပန ဧကော [Pg.42] ဧကေနေဝ မနောပဒေါသေန ဘသ္မံ ကာတုံ သမတ္ထော. အမှာကံ မဟာနိဂဏ္ဌဿ ကထာ အနိယျာနိကာ, ဘဂဝတောဝ ကထာ နိယျာနိကာ’’တိ သလ္လက္ခေသိ. 64. Iddhāti là thịnh vượng. Phītāti là rất thịnh vượng, giống như tất cả đều nở rộ. Ākiṇṇamanussāti là đông đúc dân chúng. Pāṇāti là các loài bàng sanh như voi, ngựa,... và các loài người như đàn bà, đàn ông, trẻ con,... Ekaṃ maṃsakhalanti là một đống thịt. Puñjanti là từ đồng nghĩa của từ ấy. Iddhimāti là người có đầy đủ oai lực. Cetovasippattoti là người đã đạt đến sự làm chủ trong tâm. Bhasmaṃ karissāmīti là ta sẽ biến thành tro. Vị gia chủ ấy, trong khi nói lời này "Nāḷandā này có gì tốt đẹp, chỉ là một cái xác chết", (cũng nhận thấy rằng): "Với sự nỗ lực của thân, dù năm mươi người cũng không thể biến thành phố Nāḷandā này thành một đống thịt, nhưng một người có thần thông, chỉ với một lần sân hận trong tâm, có khả năng biến (thành phố) thành tro. Lời dạy của vị đại Nigantha của chúng ta không đưa đến sự giải thoát, chỉ có lời dạy của Đức Thế Tôn mới đưa đến sự giải thoát". (Vị ấy) đã nhận thấy như vậy. ၆၅. အရညံ အရညဘူတန္တိ အဂါမကံ အရညမေဝ ဟုတွာ အရညံ ဇာတံ. ဣသီနံ မနောပဒေါသေနာတိ ဣသီနံ အတ္ထာယ ကတေန မနောပဒေါသေန တံ မနောပဒေါသံ အသဟမာနာဟိ ဒေဝတာဟိ တာနိ ရဋ္ဌာနိ ဝိနာသိတာနိ. လောကိကာ ပန ဣသယော မနံ ပဒေါသေတွာ ဝိနာသယိံသူတိ မညန္တိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ လောကဝါဒေ ဌတွာဝ ဣဒံ ဝါဒါရောပနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 65. Cụm từ “trở thành khu rừng” (araññabhūtaṃ) có nghĩa là: không có làng mạc, chỉ trở thành khu rừng, đã sinh ra khu rừng rậm. Cụm từ “do sự phẫn nộ của các vị ẩn sĩ” (isīnaṃ manopadosena) có nghĩa là: do các vị chư thiên không thể kham nhẫn sự phẫn nộ (của người khác) đối với các vị ẩn sĩ ấy, nên các xứ sở ấy đã bị hủy diệt. Tuy nhiên, những người thế gian lại cho rằng: “Các vị ẩn sĩ đã làm cho tâm phẫn nộ và đã hủy diệt.” Do đó, nên biết rằng sự áp đặt quan điểm này đã được thực hiện khi chỉ đứng trên quan điểm thế gian này. တတ္ထ ဒဏ္ဍကီရညာဒီနံ ဧဝံ အရညဘူတဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော – သရဘင်္ဂဗောဓိသတ္တဿ တာဝ ပရိသာယ အတိဝေပုလ္လတံ ဂတာယ ကိသဝစ္ဆော နာမ တာပသော မဟာသတ္တဿ အန္တေဝါသီ ဝိဝေကဝါသံ ပတ္ထယမာနော ဂဏံ ပဟာယ ဂေါဓာဝရီတီရတော ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒဏ္ဍကီရညော ကုမ္ဘပုရံ နာမ နဂရံ ဥပနိဿာယ ရာဇုယျာနေ ဝိဝေကမနုဗြူဟယမာနော ဝိဟရတိ. တဿ သေနာပတိ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. Trong đó, tình trạng trở thành khu rừng rậm của vua Daṇḍakī và những người khác nên được biết như sau: Trước hết, khi hội chúng của Bồ-tát Sarabhaṅga đã trở nên vô cùng đông đảo, một vị đạo sĩ tên là Kisavaccha, là đệ tử của vị Đại sĩ, vì mong muốn sống nơi vắng vẻ, đã từ bỏ hội chúng, từ bờ sông Godhāvarī đến xứ Kaliṅga, nương náu gần thành phố tên là Kumbhapura của vua Daṇḍakī, sống trong ngự uyển và phát triển sự tĩnh lặng. Vị tướng quân là người hộ độ của vị ấy. တဒါ စ ဧကာ ဂဏိကာ ရထံ အဘိရုဟိတွာ ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရာ နဂရံ ဥပသောဘယမာနာ ဝိစရတိ. မဟာဇနော တမေဝ ဩလောကယမာနော ပရိဝါရေတွာ ဝိစရတိ, နဂရဝီထိယော နပ္ပဟောန္တိ. ရာဇာ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဌိတော တံ ဒိသွာ ကာ ဧသာတိ ပုစ္ဆိ. တုမှာကံ နဂရသောဘိနီ ဒေဝါတိ. သော ဥဿူယမာနော ‘‘ကိံ ဧတာယ သောဘတိ, နဂရံ သယံ သောဘိဿတီ’’တိ တံ ဌာနန္တရံ အစ္ဆိန္ဒာပေသိ. Và vào lúc ấy, một kỹ nữ, sau khi lên xe, có năm trăm phụ nữ làm tùy tùng, đi lại làm đẹp cho thành phố. Đám đông dân chúng chỉ nhìn vào nàng ấy, đi lại vây quanh, các con đường trong thành phố không đủ chỗ. Nhà vua đứng mở cửa sổ, thấy nàng ấy và hỏi: “Người phụ nữ này là ai?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, là kỹ nữ trang điểm cho thành phố của ngài.” Vị vua ấy, do ganh tị, nói rằng: “Thành phố đẹp đẽ gì bởi người này? Thành phố sẽ tự nó đẹp đẽ,” và đã ra lệnh tước bỏ địa vị đặc biệt của nàng ấy. သာ တတော ပဋ္ဌာယ ကေနစိ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ ဌာနန္တရံ ပရိယေသမာနာ ဧကဒိဝသံ ရာဇုယျာနံ ပဝိသိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နံ တာပသံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ကိလိဋ္ဌော ဝတာယံ တာပသော အနဉ္ဇိတမဏ္ဍိတော, ဒါဌိကာဟိ ပရုဠှာဟိ မုခံ ပိဟိတံ, မဿုနာ ဥရံ ပိဟိတံ, ဥဘော ကစ္ဆာ ပရုဠှာ’’တိ. အထဿာ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘‘အဟံ ဧကေန ကိစ္စေန ဝိစရာမိ, အယဉ္စ မေ ကာဠကဏ္ဏီ ဒိဋ္ဌော, ဥဒကံ အာဟရထ, အက္ခီနိ ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဥဒကဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရာပေတွာ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ တာပသဿ သရီရေ ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ခေဠံ ပါတေတွာ ဒန္တကဋ္ဌံ ဇဋာမတ္ထကေ ခိပိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥဒကံ တာပသဿ မတ္ထကသ္မိံယေဝ သိဉ္စိတွာ [Pg.43] – ‘‘ယေဟိ မေ အက္ခီဟိ ကာဠကဏ္ဏီ ဒိဋ္ဌော, တာနိ ဓောတာနိ ကလိပဝါဟိတော’’တိ နိက္ခန္တာ. Kể từ đó, nàng ấy, trong khi kết thân với một người nào đó để tìm kiếm lại địa vị đặc biệt, một hôm đã vào ngự uyển, thấy vị đạo sĩ đang ngồi trên phiến đá, dựa vào tấm ván để vịn ở cuối đường kinh hành, và đã suy nghĩ: “Ôi, vị đạo sĩ này thật dơ bẩn, không kẻ mắt, không trang điểm, miệng bị che bởi râu quai nón mọc um tùm, ngực bị che bởi râu cằm, cả hai nách đều mọc lông rậm rạp.” Rồi sự buồn phiền khởi lên trong nàng: “Ta đi lại vì một công việc, và ta lại thấy kẻ bất hạnh này. Hãy mang nước đến đây, ta sẽ rửa mắt.” Nàng cho mang nước và que xỉa răng đến, nhai que xỉa răng, nhổ từng bãi nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ, ném que xỉa răng lên búi tóc của vị ấy, súc miệng và đổ nước ngay trên đầu vị đạo sĩ, rồi nói: “Đôi mắt nào của ta đã thấy kẻ bất hạnh, chúng đã được rửa sạch, sự ô uế đã được trôi đi,” rồi nàng bỏ đi. တံဒိဝသဉ္စ ရာဇာ သတိံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘ဘော ကုဟိံ နဂရသောဘိနီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ ဒေဝါတိ. ပကတိဋ္ဌာနန္တရံ တဿာ ဒေထာတိ ဌာနန္တရံ ဒါပေသိ. သာ ပုဗ္ဗေ သုကတကမ္မံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဌာနန္တရံ တာပသဿ သရီရေ ခေဠပါတနေန လဒ္ဓန္တိ သညမကာသိ. Và vào ngày hôm đó, nhà vua, sau khi hồi tâm lại, đã hỏi: “Này, kỹ nữ trang điểm thành phố ở đâu?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, ở ngay trong thành phố này.” (Vua phán:) “Hãy trao lại địa vị đặc biệt như cũ cho nàng ấy,” và đã ra lệnh ban cho địa vị đặc biệt. Nàng ấy, địa vị đặc biệt có được là nhờ vào thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, lại có nhận thức rằng: “Đã có được là do việc nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.” တတော ကတိပါဟဿစ္စယေန ရာဇာ ပုရောဟိတဿ ဌာနန္တရံ ဂဏှိ. သော နဂရသောဘိနိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဂိနိ ကိန္တိ ကတွာ ဌာနန္တရံ ပဋိလဘီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ဗြာဟ္မဏ အညံ ကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ရာဇုယျာနေ အနဉ္ဇိတကာဠကဏ္ဏီ ကူဋဇဋိလော ဧကော အတ္ထိ, တဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေဟိ, ဧဝံ ဌာနန္တရံ လဘိဿသီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ ဘဂိနီ’’တိ တတ္ထ ဂန္တွာ တာယ ကထိတသဒိသမေဝ သဗ္ဗံ ကတွာ နိက္ခမိ. ရာဇာပိ တံဒိဝသမေဝ သတိံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘ကုဟိံ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ ဒေဝါတိ. ‘‘အမှေဟိ အနုပဓာရေတွာ ကတံ, တဒေဝဿ ဌာနန္တရံ ဒေထာ’’တိ ဒါပေသိ. သောပိ ပုညဗလေန လဘိတွာ ‘‘တာပသဿ သရီရေ ခေဠပါတနေန လဒ္ဓံ မေ’’တိ သညမကာသိ. Sau đó, qua vài ngày, nhà vua đã tước địa vị đặc biệt của vị tư tế. Vị ấy đến gần kỹ nữ trang điểm thành phố và hỏi: “Thưa cô, cô đã làm gì mà lấy lại được địa vị đặc biệt?” Nàng đáp: “Thưa Bà-la-môn, có việc gì khác cần làm đâu. Trong ngự uyển có một đạo sĩ bện tóc gian xảo, một kẻ bất hạnh không trang điểm. Hãy nhổ nước bọt lên thân thể của ông ta, như vậy ngài sẽ nhận lại được địa vị đặc biệt.” Vị ấy nói: “Thưa cô, tôi sẽ làm như vậy,” rồi đến nơi đó, đã làm mọi việc y hệt như lời nàng ấy nói rồi bỏ đi. Nhà vua cũng vào chính ngày hôm đó, sau khi hồi tâm lại, đã hỏi: “Này, vị Bà-la-môn ở đâu?” (Họ tâu:) “Thưa Đại vương, ở ngay trong thành phố này.” (Vua phán:) “Chúng ta đã làm mà không suy xét. Hãy trao lại chính địa vị đặc biệt ấy cho ông ta,” và đã ra lệnh ban cho. Vị ấy cũng vậy, có được là nhờ sức mạnh của phước báu, lại có nhận thức rằng: “Ta đã có được là do việc nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.” တတော ကတိပါဟဿစ္စယေန ရညော ပစ္စန္တော ကုပိတော. ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေဿာမီတိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ နိက္ခမိ. ပုရောဟိတော ဂန္တွာ ရညော ပုရတော ဌတွာ ‘‘ဇယတု မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘တုမှေ, မဟာရာဇ, ဇယတ္ထာယ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ ဗြာဟ္မဏာတိ. ဧဝံ သန္တေ ရာဇုယျာနေ အနဉ္ဇိတကာဠကဏ္ဏီ ဧကော ကူဋဇဋိလော ဝသတိ, တဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေထာတိ. ရာဇာ တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ယထာ ဂဏိကာယ စ တေန စ ကတံ, တထေဝ သဗ္ဗံ ကတွာ ဩရောဓေပိ အာဏာပေသိ – ‘‘ဧတဿ ကူဋဇဋိလဿ သရီရေ ခေဠံ ပါတေထာ’’တိ. တတော ဩရောဓာပိ ဩရောဓပါလကာပိ တထေဝ အကံသု. အထ ရာဇာ ဥယျာနဒွါရေ ရက္ခံ ဌပါပေတွာ ‘‘ရညာ သဒ္ဓိံ နိက္ခမန္တာ သဗ္ဗေ တာပသဿ သရီရေ ခေဠံ အပါတေတွာ နိက္ခမိတုံ န လဘန္တီ’’တိ အာဏာပေသိ. အထ သဗ္ဗော ဗလကာယော စ သေနိယော စ တေနေဝ နိယာမေန တာပသဿ ဥပရိ ခေဠဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ စ မုခဝိက္ခာလိတ ဥဒကဉ္စ ပါပယိံသု, ခေဠော စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ စ သကလသရီရံ အဝတ္ထရိံသု. Sau đó, qua vài ngày, vùng biên địa của nhà vua nổi loạn. Nhà vua, với ý nghĩ “Ta sẽ dẹp yên vùng biên địa,” đã xuất quân với bốn binh chủng. Vị tư tế đến đứng trước mặt vua, nói rằng: “Đại vương vạn thắng!” và hỏi: “Thưa Đại vương, ngài đi để chiến thắng phải không?” (Vua đáp:) “Đúng vậy, thưa Bà-la-môn.” (Vị tư tế nói:) “Nếu vậy, trong ngự uyển có một đạo sĩ bện tóc gian xảo, một kẻ bất hạnh không trang điểm đang ở. Xin hãy nhổ nước bọt lên thân thể của ông ta.” Nhà vua nghe theo lời của vị ấy, đã làm mọi việc y hệt như cách người kỹ nữ và vị ấy đã làm, và cũng ra lệnh cho các cung nữ: “Hãy nhổ nước bọt lên thân thể của đạo sĩ bện tóc gian xảo này.” Sau đó, các cung nữ và những người trông coi cung nữ cũng đã làm y như vậy. Rồi nhà vua cho đặt lính canh ở cổng ngự uyển và ra lệnh: “Tất cả những người đi ra cùng với vua không được phép đi ra nếu không nhổ nước bọt lên thân thể vị đạo sĩ.” Rồi toàn thể quân đội và các binh sĩ, theo đúng quy tắc đó, đã làm cho nước bọt, que xỉa răng, và nước súc miệng rơi xuống trên vị đạo sĩ. Nước bọt và que xỉa răng đã bao phủ toàn thân vị ấy. သေနာပတိ [Pg.44] သဗ္ဗပစ္ဆာ သုဏိတွာ ‘‘မယှံ ကိရ သတ္ထာရံ ဘဝန္တံ ပုညက္ခေတ္တံ သဂ္ဂသောပါနံ ဧဝံ ဃဋ္ဋယိံသူ’’တိ ဥသုမဇာတဟဒယော မုခေန အဿသန္တော ဝေဂေန ရာဇုယျာနံ အာဂန္တွာ တထာ ဗျသနပတ္တံ ဣသိံ ဒိသွာ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အပဝိယူဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေတွာ ဥဒကံ အာဟရာပေတွာ နှာပေတွာ သဗ္ဗဩသဓေဟိ စေဝ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓေဟိ စ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ သုခုမသာဋကေန ပုဉ္ဆိတွာ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဌိတော ဧဝမာဟ ‘‘အယုတ္တံ, ဘန္တေ, မနုဿေဟိ ကတံ, ဧတေသံ ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဒေဝတာ သေနာပတိ တိဓာ ဘိန္နာ, ဧကစ္စာ ‘‘ရာဇာနမေဝ နာသေဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧကစ္စာ ‘‘သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ရာဇာန’’န္တိ, ဧကစ္စာ ‘‘ရညော ဝိဇိတံ သဗ္ဗံ နာသေဿာမာ’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ ပန တာပသော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကောပံ အကတွာ လောကဿ သန္တိဥပါယမေဝ အာစိက္ခန္တော အာဟ ‘‘အပရာဓော နာမ ဟောတိ, အစ္စယံ ပန ဒေသေတုံ ဇာနန္တဿ ပါကတိကမေဝ ဟောတီ’’တိ. Vị tướng quân nghe tin sau cùng tất cả, với tâm nóng nảy, thở ra bằng miệng, nghĩ rằng: “Họ đã xúc phạm đến vị thầy của ta, bậc đáng kính, là ruộng phước, là bậc thang lên cõi trời như thế này ư!”. Vị ấy nhanh chóng đến ngự uyển, thấy vị ẩn sĩ gặp nạn như vậy, bèn đóng khố, dùng hai tay gạt những que xỉa răng ra, nâng ngài dậy và đỡ ngồi xuống, cho người mang nước đến tắm cho ngài, dùng tất cả các loại thuốc và bốn loại hương liệu xoa bóp thân thể ngài, lau khô bằng tấm vải mịn, rồi đứng chắp tay trước mặt và nói như vầy: “Bạch ngài, con người đã làm điều không thích đáng. Điều gì sẽ xảy đến cho họ?”. (Vị ẩn sĩ đáp): “Này tướng quân, các chư thiên chia làm ba phe: một số nói: ‘Chúng ta sẽ chỉ tiêu diệt nhà vua’, một số nói: ‘(Chúng ta sẽ tiêu diệt) nhà vua cùng với quần thần’, một số nói: ‘Chúng ta sẽ tiêu diệt toàn bộ vương quốc của nhà vua’”. Nói điều này xong, vị ẩn sĩ không khởi lên một chút sân hận nào, chỉ dạy phương cách hòa bình cho thế gian, ngài nói: “Lỗi lầm là điều có thể xảy ra, nhưng đối với người biết thú nhận lỗi lầm thì mọi việc sẽ trở lại bình thường”. သေနာပတိ နယံ လဘိတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘တုမှေဟိ, မဟာရာဇ, နိရာပရာဓေ မဟိဒ္ဓိကေ တာပသေ အပရဇ္ဈန္တေဟိ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတံ, ဒေဝတာ ကိရ တိဓာ ဘိန္နာ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ သဗ္ဗံ အာရောစေတွာ – ‘‘ခမာပိတေ ကိရ, မဟာရာဇ, ပါကတိကံ ဟောတိ, ရဋ္ဌံ မာ နာသေထ, တာပသံ ခမာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အတ္တနိ ဒေါသံ ကတံ ဒိသွာပိ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘န တံ ခမာပေဿာမီ’’တိ. သေနာပတိ ယာဝတတိယံ ယာစိတွာ အနိစ္ဆန္တမာဟ – ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, တာပသဿ ဗလံ ဇာနာမိ, န သော အဘူတဝါဒီ, နာပိ ကုပိတော, သတ္တာနုဒ္ဒယေန ပန ဧဝမာဟ ခမာပေထ နံ မဟာရာဇာ’’တိ. န ခမာပေမီတိ. တေန ဟိ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အညဿ ဒေထ, အဟံ တုမှာကံ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ န ဝသိဿာမီတိ. တွံ ယေနကာမံ ဂစ္ဆ, အဟံ မယှံ သေနာပတိံ လဘိဿာမီတိ. တတော သေနာပတိ တာပသဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကထံ ပဋိပဇ္ဇာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ. သေနာပတိ ယေ တေ ဝစနံ သုဏန္တိ, သဗ္ဗေ သပရိက္ခာရေ သဓနေ သဒွိပဒစတုပ္ပဒေ ဂဟေတွာ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဗဟိ ရဇ္ဇသီမံ ဂစ္ဆ, ဒေဝတာ အတိဝိယ ကုပိတာ ဓုဝံ ရဋ္ဌမ္ပိ အရဋ္ဌံ ကရိဿန္တီတိ. သေနာပတိ တထာ အကာသိ. Vị tướng quân nhận được phương cách, bèn đến yết kiến vua, đảnh lễ và tâu rằng: “Tâu đại vương, ngài đã tạo một nghiệp rất nặng khi xúc phạm đến các vị ẩn sĩ không có lỗi lầm, có đại thần lực. Nghe nói các chư thiên đã chia làm ba phe và nói như thế này”. Sau khi tâu lại tất cả, vị ấy nói: “Tâu đại vương, nghe nói nếu được tha thứ thì mọi việc sẽ trở lại bình thường. Xin đừng hủy diệt quốc gia, xin hãy tạ lỗi vị ẩn sĩ”. Nhà vua dù thấy lỗi lầm mình đã gây ra vẫn nói: “Ta sẽ không tạ lỗi ông ta”. Vị tướng quân van xin đến lần thứ ba, và nói với nhà vua đang không muốn nghe: “Tâu đại vương, thần biết năng lực của vị ẩn sĩ. Ngài không phải là người nói dối, cũng không sân hận, nhưng vì lòng thương xót chúng sanh mà ngài nói như vậy. Xin đại vương hãy tạ lỗi ngài”. (Vua đáp): “Ta không tạ lỗi”. “Nếu vậy, xin hãy giao chức tướng quân cho người khác. Thần sẽ không sống ở nơi quyền lực của ngài bao trùm nữa”. “Khanh muốn đi đâu thì đi, ta sẽ tìm được tướng quân của ta”. Sau đó, vị tướng quân đến chỗ vị ẩn sĩ, đảnh lễ và hỏi: “Bạch ngài, con phải làm thế nào?”. (Vị ẩn sĩ đáp): “Này tướng quân, những ai nghe lời ông, hãy tập hợp tất cả họ lại, cùng với tài sản, của cải, người hai chân và bốn chân, trong vòng bảy ngày hãy đi ra khỏi biên giới quốc gia. Các chư thiên vô cùng phẫn nộ, chắc chắn họ sẽ biến quốc gia này thành phi quốc gia”. Vị tướng quân đã làm như vậy. ရာဇာ ဂတမတ္တောယေဝ အမိတ္တမထနံ ကတွာ ဇနပဒံ ဝူပသမေတွာ အာဂမ္မ ဇယခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ နဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ. ဒေဝတာ [Pg.45] ပဌမံယေဝ ဥဒကဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု. မဟာဇနော အတ္တမနော အဟောသိ ‘‘ကူဋဇဋိလံ အပရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ ရညော ဝဍ္ဎိယေဝ, အမိတ္တေ နိမ္မထေသိ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဒေဝေါ ဝုဋ္ဌော’’တိ. ဒေဝတာ ပုန သုမနပုပ္ဖဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု, မဟာဇနော အတ္တမနတရော အဟောသိ. ဒေဝတာ ပုန မာသကဝုဋ္ဌိံ ပါတယိံသု. တတော ကဟာပဏဝုဋ္ဌိံ, တတော ကဟာပဏတ္ထံ န နိက္ခမေယျုန္တိ မညမာနာ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိကတဘဏ္ဍဝုဋ္ဌိံ ပါတေသုံ. မဟာဇနော သတ္တဘူမိကပါသာဒေ ဌိတောပိ ဩတရိတွာ အာဘရဏာနိ ပိဠန္ဓန္တော အတ္တမနော အဟောသိ. ‘‘အရဟတိ ဝတ ကူဋဇဋိလကေ ခေဠပါတနံ, တဿ ဥပရိ ခေဠပါတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အမှာကံ ရညော ဝဍ္ဎိ ဇာတာ, အမိတ္တမထနံ ကတံ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဒေဝေါ ဝဿိ, တတော သုမနဝုဋ္ဌိ မာသကဝုဋ္ဌိ ကဟာပဏဝုဋ္ဌိ ကတဘဏ္ဍဝုဋ္ဌီတိ စတဿော ဝုဋ္ဌိယော ဇာတာ’’တိ အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ရညော ကတပါပေ သမနုညော ဇာတော. Nhà vua vừa mới đi, đã dẹp tan quân địch, bình định xứ sở, quay về, ngự tại nơi đóng quân chiến thắng, cho sửa sang kinh thành rồi tiến vào nội thành. Trước tiên, các chư thiên làm cho mưa nước rơi xuống. Dân chúng hoan hỷ: “Kể từ khi xúc phạm tên ẩn sĩ xảo trá, vua của chúng ta ngày càng thịnh vượng, đã dẹp tan quân địch, và ngay ngày trở về trời đã mưa”. Các chư thiên lại làm cho mưa hoa lài rơi xuống, dân chúng càng hoan hỷ hơn. Các chư thiên lại làm cho mưa tiền māsaka rơi xuống. Sau đó là mưa tiền kahāpaṇa, rồi nghĩ rằng (dân chúng) sẽ không ra ngoài (nhặt) tiền kahāpaṇa, các chư thiên làm cho mưa các loại trang sức tay, chân... rơi xuống. Dân chúng dù đang ở trên lầu đài bảy tầng cũng đi xuống, đeo trang sức và hoan hỷ. Họ thốt ra những lời hoan hỷ: “Việc nhổ nước bọt lên tên ẩn sĩ xảo trá thật là đáng! Kể từ khi nhổ nước bọt lên ông ta, vua của chúng ta ngày càng thịnh vượng, đã dẹp tan quân địch, ngay ngày trở về trời đã mưa, sau đó là mưa hoa lài, mưa tiền māsaka, mưa tiền kahāpaṇa, mưa trang sức, bốn trận mưa đã xảy ra”, và họ đã đồng tình với việc ác mà nhà vua đã làm. တသ္မိံ သမယေ ဒေဝတာ ဧကတောဓာရဥဘတောဓာရာဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ အာဝုဓာနိ မဟာဇနဿ ဥပရိ ဖလကေ မံသံ ကောဋ္ဋယမာနာ ဝိယ ပါတယိံသု. တဒနန္တရံ ဝီတစ္စိကေ ဝီတဓူမေ ကိံသုကပုပ္ဖဝဏ္ဏေ အင်္ဂါရေ, တဒနန္တရံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏေ ပါသာဏေ, တဒနန္တရံ အန္တောမုဋ္ဌိယံ အသဏ္ဌဟနိကံ သုခုမဝါလိကံ ဝဿာပယမာနာ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ ထလံ အကံသု. ရညော ဝိဇိတဋ္ဌာနေ ကိသဝစ္ဆတာပသော သေနာပတိ မာတုပေါသကရာမောတိ တယောဝ မနုဿဘူတာ အရောဂါ အဟေသုံ. သေသာနံ တသ္မိံ ကမ္မေ အသမင်္ဂီဘူတာနံ တိရစ္ဆာနာနံ ပါနီယဋ္ဌာနေ ပါနီယံ နာဟောသိ, တိဏဋ္ဌာနေ တိဏံ. တေ ယေန ပါနီယံ ယေန တိဏန္တိ ဂစ္ဆန္တာ အပ္ပတ္တေယေဝ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗဟိရဇ္ဇသီမံ ပါပုဏိံသု. တေနာဟ သရဘင်္ဂဗောဓိသတ္တော – Vào lúc ấy, các chư thiên làm cho các loại vũ khí khác nhau như loại một lưỡi, hai lưỡi... rơi xuống trên đầu dân chúng, như thể đang băm thịt trên thớt. Ngay sau đó là mưa than hồng không lửa, không khói, có màu như hoa gạo; ngay sau đó là mưa đá tảng to bằng ngôi nhà có nóc nhọn; ngay sau đó, họ làm mưa cát mịn không thể nắm trong lòng bàn tay, tạo thành một gò đất cao tám mươi cubit. Trong vương quốc của nhà vua, chỉ có ba người là ẩn sĩ Kisavaccha, vị tướng quân, và người đàn ông tên Rāma nuôi mẹ là được vô sự. Đối với các loài bàng sanh còn lại không liên quan đến nghiệp ấy, tại nơi vốn có nước uống thì không có nước, tại nơi vốn có cỏ thì không có cỏ. Chúng đi tìm nơi nào có nước, nơi nào có cỏ, và chưa đến nơi, vào ngày thứ bảy, chúng đã đến được bên ngoài biên giới quốc gia. Vì thế, Bồ-tát Sarabhaṅga đã nói: ‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ,ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော; ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ,တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၀); “Vua Daṇḍakī, sau khi xúc phạm Kisavaccha, đã bị diệt tận gốc cùng với dân chúng và vương quốc; vua ấy bị thiêu đốt trong địa ngục tên là Kukkuḷa, những tàn lửa rơi trên thân của vua ấy.” ဧဝံ တာဝ ဒဏ္ဍကီရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. Như vậy, cần phải hiểu về việc vương quốc của vua Daṇḍakī đã trở thành rừng hoang. ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ [Pg.46] ပန နာဠိကိရရညေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဟိမဝတိ ပဉ္စသတတာပသာ အနိတ္ထိဂန္ဓာ အဇိနဇဋဝါကစီရဓရာ ဝနမူလဖလဘက္ခာ ဟုတွာ စိရံ ဝီတိနာမေတွာ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ ဩတရိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ နာဠိကိရရညော နဂရံ သမ္ပတ္တာ. တေ ဇဋာဇိနဝါကစီရာနိ သဏ္ဌပေတွာ ပဗ္ဗဇိတာနုရူပံ ဥပသမသိရိံ ဒဿယမာနာ နဂရံ ဘိက္ခာယ ပဝိသိံသု. မနုဿာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ တာပသပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ ပသန္နာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနံ သံဝိဓာယ ဟတ္ထတော ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ အဒံသု. တာပသာ ကတဘတ္တကိစ္စာ အနုမောဒနံ အကံသု. မနုဿာ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ ‘‘ကုဟိံ ဘဒန္တာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ယထာဖာသုကဋ္ဌာနံ, အာဝုသောတိ. ဘန္တေ, အလံ အညတ္ထ ဂမနေန, ရာဇုယျာနေ ဝသထ, မယံ ဘုတ္တပါတရာသာ အာဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သောဿာမာတိ. တာပသာ အဓိဝါသေတွာ ဥယျာနံ အဂမံသု. နာဂရာ ဘုတ္တပါတရာသာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ ‘‘ဓမ္မကထံ သောဿာမာ’’တိ သံဃာ ဂဏာ ဂဏီဘူတာ ဥယျာနာဘိမုခါ အဂမံသု. ရာဇာ ဥပရိပါသာဒေ ဌိတော တေ တထာ ဂစ္ဆမာနေ ဒိသွာ ဥပဋ္ဌာကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ဧတေ ဘဏေ နာဂရာ သုဒ္ဓဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဟုတွာ ဥယျာနာဘိမုခါ ဂစ္ဆန္တိ, ကိမေတ္ထ သမဇ္ဇံ ဝါ နာဋကံ ဝါ အတ္ထီ’’တိ? နတ္ထိ ဒေဝ, ဧတေ တာပသာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုကာမာ ဂစ္ဆန္တီတိ. တေန ဟိ ဘဏေ အဟမ္ပိ ဂစ္ဆိဿာမိ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တူတိ. သော ဂန္တွာ တေသံ အာရောစေသိ – ‘‘ရာဇာပိ ဂန္တုကာမော, ရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာဝ ဂစ္ဆထာ’’တိ. နာဂရာ ပကတိယာပိ အတ္တမနာ တံ သုတွာ – ‘‘အမှာကံ ရာဇာ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော ဒုဿီလော, တာပသာ ဓမ္မိကာ, တေ အာဂမ္မ ရာဇာပိ ဓမ္မိကော ဘဝိဿတီ’’တိ အတ္တမနတရာ အဟေသုံ. Tại xứ Kaliṅga, trong khi vua Nāḷikira đang trị vì, ở Hy-mã-lạp sơn có năm trăm vị đạo sĩ không ưa mùi hương của phụ nữ, mặc da thú, để tóc bện, mặc y vỏ cây, ăn rễ cây và trái cây trong rừng, sau khi sống một thời gian dài, họ đi xuống vùng có người ở để dùng muối và vị chua, rồi tuần tự đến kinh thành của vua Nāḷikira ở xứ Kaliṅga. Các vị ấy sửa soạn tóc bện, da thú, y vỏ cây, thể hiện vẻ trang nghiêm thanh tịnh phù hợp với người xuất gia, rồi vào thành để khất thực. Dân chúng, trong thời kỳ chưa có Đức Phật xuất hiện, thấy các vị xuất gia làm đạo sĩ thì phát sinh lòng tịnh tín, họ sắp đặt chỗ ngồi, nhận lấy bình bát từ tay các vị, mời ngồi xuống, chuẩn bị vật thực rồi dâng cúng. Các vị đạo sĩ sau khi thọ thực xong đã làm lễ tùy hỷ. Dân chúng nghe xong, tâm sanh hoan hỷ, hỏi rằng: “Thưa các ngài, các ngài đi đâu vậy?” – “Này các thí chủ, chúng tôi đi đến nơi nào thuận tiện.” – “Thưa các ngài, xin đừng đi nơi khác, hãy ở lại trong vườn thượng uyển của đức vua. Chúng con sau khi ăn sáng xong sẽ đến nghe pháp thoại.” Các vị đạo sĩ nhận lời rồi đi đến vườn thượng uyển. Dân chúng trong thành sau khi ăn sáng xong, mặc y phục trắng sạch, tụ tập thành từng nhóm, từng đoàn, hướng về vườn thượng uyển để nghe pháp thoại. Đức vua đang đứng trên lầu cao của cung điện, thấy họ đi như vậy, liền hỏi người hầu cận: “Này khanh, tại sao những người dân thành này mặc y phục trắng sạch, áo choàng trắng sạch, lại đi về hướng vườn thượng uyển? Ở đó có lễ hội hay kịch nghệ gì chăng?” – “Tâu đại vương, không có ạ. Họ đi đến chỗ các vị đạo sĩ để muốn nghe pháp.” – “Vậy thì, này khanh, ta cũng sẽ đi. Hãy để họ đi cùng với ta.” Người ấy đi đến báo cho họ biết: “Đức vua cũng muốn đi, các vị hãy đi cùng và vây quanh đức vua.” Dân chúng vốn đã hoan hỷ, nghe vậy lại càng hoan hỷ hơn, nghĩ rằng: “Vua của chúng ta không có đức tin, không có lòng tịnh tín, không có giới hạnh. Các vị đạo sĩ là những người sống đúng pháp. Nhờ các vị ấy mà đức vua cũng sẽ trở thành người sống đúng pháp.” ရာဇာ နိက္ခမိတွာ တေဟိ ပရိဝါရိတော ဥယျာနံ ဂန္တွာ တာပသေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တာပသာ ရာဇာနံ ဒိသွာ ပရိကထာယ ကုသလဿေကဿ တာပသဿ ‘‘ရညော ဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ သညမဒံသု, သော တာပသော ပရိသံ ဩလောကေတွာ ပဉ္စသု ဝေရေသု အာဒီနဝံ ပဉ္စသု စ သီလေသု အာနိသံသံ ကထေန္တော – Đức vua ra đi, được dân chúng vây quanh, đến vườn thượng uyển, sau khi thăm hỏi thân mật với các vị đạo sĩ, liền ngồi xuống một nơi phải lẽ. Các vị đạo sĩ thấy đức vua, liền ra hiệu cho một vị đạo sĩ khéo léo trong việc đàm luận rằng: “Hãy thuyết pháp cho đức vua.” Vị đạo sĩ ấy nhìn vào hội chúng, rồi nói về sự nguy hại trong năm điều oan trái và lợi ích trong năm giới hạnh rằng: ‘‘ပါဏော [Pg.47] န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော န စရိတဗ္ဗော, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ပါဏာတိပါတော နာမ နိရယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ တိရစ္ဆာနယောနိသံဝတ္တနိကော ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကော, တထာ အဒိန္နာဒါနာဒီနိ. ပါဏာတိပါတော နိရယေ ပစ္စိတွာ မနုဿလောကံ အာဂတဿ ဝိပါကာဝသေသေန အပ္ပာယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနံ အပ္ပဘောဂသံဝတ္တနိကံ, မိစ္ဆာစာရော ဗဟုသပတ္တသံဝတ္တနိကော, မုသာဝါဒေါ အဘူတဗ္ဘက္ခာနသံဝတ္တနိကော, မဇ္ဇပါနံ ဥမ္မတ္တကဘာဝသံဝတ္တနိက’’န္တိ – “Không được giết hại sinh mạng, không được lấy của không cho, không được hành tà dâm, không được nói dối, không được uống rượu. Việc sát sanh dẫn đến sanh vào địa ngục, sanh làm bàng sanh, sanh vào cõi ngạ quỷ; các việc như trộm cắp v.v... cũng vậy. Việc sát sanh, sau khi bị nấu trong địa ngục, khi trở lại cõi người, do quả báo còn sót lại, sẽ dẫn đến tuổi thọ ngắn ngủi. Việc trộm cắp dẫn đến ít của cải. Tà dâm dẫn đến nhiều kẻ thù. Nói dối dẫn đến bị vu khống điều không thật. Uống rượu dẫn đến tình trạng điên cuồng.” ပဉ္စသု ဝေရေသု ဣမံ အာဒီနဝံ ကထေသိ. (Vị ấy) đã nói về sự nguy hại này trong năm điều oan trái. ရာဇာ ပကတိယာပိ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော ဒုဿီလော, ဒုဿီလဿ စ သီလကထာ နာမ ဒုက္ကထာ, ကဏ္ဏေ သူလပ္ပဝေသနံ ဝိယ ဟောတိ. တသ္မာ သော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ‘ဧတေ ပဂ္ဂဏှိဿာမီ’တိ အာဂတော, ဣမေ ပန မယှံ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မံယေဝ ဃဋ္ဋေန္တာ ဝိဇ္ဈန္တာ ပရိသမဇ္ဈေ ကထေန္တိ, ကရိဿာမိ နေသံ ကာတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. သော ဓမ္မကထာပရိယောသာနေ ‘‘အာစရိယာ သွေ မယှံ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေတွာ အဂမာသိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ မဟန္တေ မဟန္တေ ကောဠုမ္ဗေ အာဟရာပေတွာ ဂူထဿ ပူရာပေတွာ ကဒလိပတ္တေဟိ နေသံ မုခါနိ ဗန္ဓာပေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဌပါပေသိ, ပုန ဗဟလမဓုကတေလနာဂဗလပိစ္ဆိလ္လာဒီနံ ကူဋေ ပူရေတွာ နိဿေဏိမတ္ထကေ ဌပါပေသိ, တတ္ထေဝ စ မဟာမလ္လေ ဗဒ္ဓကစ္ဆေ ဟတ္ထေဟိ မုဂ္ဂရေ ဂါဟာပေတွာ ဌပေတွာ အာဟ ‘‘ကူဋတာပသာ အတိဝိယ မံ ဝိဟေဌယိံသု, တေသံ ပါသာဒတော ဩတရဏကာလေ ကူဋေဟိ ပိစ္ဆိလ္လံ သောပါနမတ္ထကေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သီသေ မုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေတွာ ဂလေ ဂဟေတွာ သောပါနေ ခိပထာ’’တိ. သောပါနပါဒမူလေ ပန စဏ္ဍေ ကုက္ကုရေ ဗန္ဓာပေသိ. Vua vốn là người không có đức tin, không có lòng tịnh tín, không có giới hạnh, và đối với người không có giới hạnh thì lời nói về giới hạnh là lời nói khó nghe, giống như bị dùi đâm vào tai. Vì thế, vua suy nghĩ: “Ta đến đây với ý định ‘sẽ tán dương những vị này’, nhưng những vị này, từ lúc ta đến, lại cứ nói động chạm, xỉa xói chính ta giữa hội chúng. Ta sẽ làm điều đáng làm cho họ.” Khi buổi pháp thoại kết thúc, vua mời rằng: “Thưa các vị đạo sư, ngày mai xin hãy đến nhà của tôi để thọ thực,” rồi ra về. Ngày hôm sau, vua cho mang đến những cái hũ rất lớn, cho đổ đầy phân vào, cho lấy lá chuối bịt miệng chúng lại rồi cho đặt ở nhiều nơi. Lại nữa, vua cho đổ đầy các loại dầu nhờn như dầu cây madhuka, dầu cây nāgabala vào các bình, rồi cho đặt ở đầu cầu thang. Ngay tại đó, vua cho bố trí các đô vật to lớn, đóng khố, tay cầm dùi cui, rồi ra lệnh: “Những tên đạo sĩ xảo trá này đã làm phiền ta quá mức. Khi chúng từ trên lầu đi xuống, hãy đổ dầu nhờn từ các bình xuống đầu cầu thang, dùng dùi cui đập vào đầu chúng, nắm cổ chúng mà ném xuống cầu thang.” Còn ở dưới chân cầu thang, vua cho buộc những con chó dữ. တာပသာပိ ‘‘သွေ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ အညမညံ ဩဝဒိံသု – ‘‘မာရိသာ ရာဇဂေဟံ နာမ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ, ပဗ္ဗဇိတေဟိ နာမ ဆဒွါရာရမ္မဏေ သညတေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, စက္ခုဒွါရေ သံဝရော ပစ္စုပဋ္ဌပေတဗ္ဗော’’တိ. Các vị đạo sĩ cũng nghĩ rằng: “Ngày mai chúng ta sẽ thọ thực tại nhà vua,” rồi khuyên bảo lẫn nhau: “Này các hiền hữu, nơi cung vua là nơi đáng ngờ vực, có nhiều điều đáng sợ hãi. Người xuất gia phải biết tự chế đối với các đối tượng của sáu căn. Đối với cảnh vật thấy được, không nên nắm bắt tướng. Phải thiết lập sự phòng hộ ở mắt.” ပုနဒိဝသေ [Pg.48] ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝါကစီရံ နိဝါသေတွာ အဇိနစမ္မံ ဧကံသဂတံ ကတွာ ဇဋာကလာပံ သဏ္ဌပေတွာ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ ပဋိပါဋိယာ ရာဇနိဝေသနံ အဘိရုဠှာ. ရာဇာ အာရုဠှဘာဝံ ဉတွာ ဂူထကောဠုမ္ဗမုခတော ကဒလိပတ္တံ နီဟရာပေသိ. ဒုဂ္ဂန္ဓော တာပသာနံ နာသပုဋံ ပဟရိတွာ မတ္ထလုင်္ဂပါတနာကာရပတ္တော အဟောသိ. မဟာတာပသော ရာဇာနံ ဩလောကေသိ. ရာဇာ – ‘‘ဧတ္ထ ဘောန္တော ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇန္တု စေဝ ဟရန္တု စ, တုမှာကမေတံ အနုစ္ဆဝိကံ, ဟိယျော အဟံ တုမှေ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ အာဂတော, တုမှေ ပန မံယေဝ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဇ္ဈန္တာ ပရိသမဇ္ဈေ ကထယိတ္ထ, တုမှာကမိဒံ အနုစ္ဆဝိကံ, ဘုဉ္ဇထာ’’တိ မဟာတာပသဿ ဥလုင်္ကေန ဂူထံ ဥပနာမေသိ. မဟာတာပသော ဓီ ဓီတိ ဝဒန္တော ပဋိနိဝတ္တိ. ‘‘ဧတ္တကေနေဝ ဂစ္ဆိဿထ တုမှေ’’တိ သောပါနေ ကူဋေဟိ ပိစ္ဆိလ္လံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ မလ္လာနံ သညမဒါသိ. မလ္လာ မုဂ္ဂရေဟိ သီသာနိ ပေါထေတွာ ဂီဝါယ ဂဟေတွာ သောပါနေ ခိပိံသု, ဧကောပိ သောပါနေ ပတိဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ, ပဝဋ္ဋမာနာ သောပါနပါဒမူလံယေဝ ပါပုဏိံသု. သမ္ပတ္တေ သမ္ပတ္တေ စဏ္ဍကုက္ကုရာ ပဋပဋာတိ လုဉ္စမာနာ ခါဒိံသု. ယောပိ နေသံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပလာယတိ, သောပိ အာဝါဋေ ပတတိ, တတြာပိ နံ ကုက္ကုရာ အနုဗန္ဓိတွာ ခါဒန္တိယေဝ. ဣတိ နေသံ ကုက္ကုရာ အဋ္ဌိသင်္ခလိကမေဝ အဝသေသယိံသု. ဧဝံ သော ရာဇာ တပသမ္ပန္နေ ပဉ္စသတေ တာပသေ ဧကဒိဝသေနေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ. Vào ngày hôm sau, nhận thấy đã đến giờ đi khất thực, các vị đạo sĩ mặc y vỏ cây, vắt tấm da sơn dương đen qua một bên vai, sửa lại búi tóc bện, cầm lấy bình bát khất thực, rồi theo thứ tự đi lên cung điện của nhà vua. Nhà vua biết được việc họ đã đi lên, liền sai người lấy lá chuối đậy trên miệng hũ chứa phân ra. Mùi hôi thối xông vào lỗ mũi của các vị đạo sĩ, dường như làm cho não tuỷ muốn vỡ tung ra. Vị đại đạo sĩ nhìn nhà vua. Nhà vua nói: “Này các ngài, trong đây, các ngài cứ dùng tùy thích và mang đi tùy thích, món này thích hợp với các ngài. Hôm qua, ta đến với ý định sẽ trọng đãi các ngài, thế nhưng các ngài lại chỉ trích, đâm chọt chính ta giữa hội chúng. Món này thích hợp với các ngài, hãy dùng đi!”. (Nói xong), nhà vua dùng muỗng múc phân dâng cho vị đại đạo sĩ. Vị đại đạo sĩ vừa nói “khốn thay, khốn thay!” vừa quay trở về. (Nhà vua nói): “Các người chỉ đi với bấy nhiêu đó thôi sao?”, rồi sai người đổ chất nhờn từ các hũ đặt trên cầu thang và ra hiệu cho các đô vật. Các đô vật dùng chùy đập vào đầu họ, nắm lấy cổ rồi ném xuống cầu thang. Không một ai có thể đứng vững trên cầu thang, họ lăn xuống và đến tận chân cầu thang. Hễ ai lăn đến, những con chó dữ lại cắn xé kêu răng rắc. Vị nào trong số họ đứng dậy bỏ chạy, vị ấy cũng bị rơi xuống hố, ở đó, những con chó cũng đuổi theo và cắn xé vị ấy. Như vậy, những con chó chỉ chừa lại bộ xương của họ. Bằng cách đó, nhà vua ấy đã tước đoạt mạng sống của năm trăm vị đạo sĩ có đầy đủ khổ hạnh chỉ trong một ngày. အထဿ ရဋ္ဌေ ဒေဝတာ ပုရိမနယေနေဝ ပုန နဝဝုဋ္ဌိယော ပါတေသုံ. တဿ ရဇ္ဇံ သဋ္ဌိယောဇနုဗ္ဗေဓေန ဝါလိကထလေန အဝစ္ဆာဒိယိတ္ထ. တေနာဟ သရဘင်္ဂေါ ဗောဓိသတ္တော – Sau đó, các vị chư thiên sống trong xứ của ông ta lại một lần nữa làm cho chín trận mưa rơi xuống theo cách thức như trước. Vương quốc của ông ta đã bị bao phủ bởi một lớp đất cát cao sáu mươi do-tuần. Do đó, Bồ-tát Sarabhaṅga đã nói rằng: ‘‘ယော သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဝဉ္စယိ,ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ; တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ,သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၁); “Kẻ nào hãm hại bậc xuất gia, những vị sa-môn tự chế, vô tội, những người thuyết giảng Chánh pháp; vua Nāḷikera ấy, ở thế giới bên kia, sẽ bị bầy chó (địa ngục) tụ lại cắn xé trong khi đang quằn quại.” ဧဝံ ကာလိင်္ဂါရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. Như vậy, cần được hiểu về việc xứ Kāliṅga đã trở thành một khu rừng hoang. အတီတေ ပန ဗာရာဏသိနဂရေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ နာမ စတ္တာလီသကောဋိဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဧကာ ဓီတာ အဟောသိ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ. သာ ရူပဘောဂကုလသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နတာယ ဗဟူနံ ပတ္ထနီယာ အဟောသိ. ယော [Pg.49] ပနဿာ ဝါရေယျတ္ထာယ ပဟိဏာတိ, တံ တံ ဒိသွာနဿ ဇာတိယံ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒေါသံ အာရောပေတွာ ‘‘ကော ဧသ ဒုဇ္ဇာတော ဒုဿဏ္ဌိတော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ – ‘‘နီဟရထ န’’န္တိ နီဟရာပေတွာ ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နာမ အဒ္ဒသံ, ဥဒကံ အာဟရထ, အက္ခီနိ ဓောဝိဿာမီ’’တိ အက္ခီနိ ဓောဝတိ. တဿာ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ နီဟရာပေတီတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ တွေဝ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ, မူလနာမံ အန္တရဓာယိ. Lại nữa, trong quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có một người con gái tên là Diṭṭhamaṅgalikā của một vị trưởng giả có tài sản bốn mươi koṭi; nàng rất xinh đẹp, đáng mến. Vì được phú cho sắc đẹp, tài sản và dòng dõi, nàng đã được nhiều người ao ước. Lại nữa, bất cứ ai được gửi đến để cầu hôn nàng, sau khi nhìn thấy người ấy, nàng lại gán cho một lỗi lầm nào đó, hoặc về dòng dõi, hoặc về tay chân, v.v..., rồi nói những lời như: “Kẻ này là ai mà dòng dõi thấp hèn, tướng mạo xấu xí thế này?”, rồi sai người đuổi anh ta ra và nói: “Ta đã phải thấy một kẻ như thế này, hãy mang nước đến, ta sẽ rửa mắt”, rồi nàng rửa mắt. Vì nàng cứ hễ thấy ai là lại làm cho người đó bị xúc phạm rồi sai đuổi đi, nên danh xưng Diṭṭhamaṅgalikā đã phát sinh, còn tên thật của nàng thì bị biến mất. သာ ဧကဒိဝသံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကကီဠံ ကီဠိဿာမီတိ တိတ္ထံ သဇ္ဇာပေတွာ ပဟူတံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ သကဋေသု ပူရာပေတွာ ဗဟူနိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ အာဒါယ ပဋိစ္ဆန္နယာနံ အာရုယှ ဉာတိဂဏပရိဝုတာ ဂေဟမှာ နိက္ခမိ. တေန စ သမယေန မဟာပုရိသော စဏ္ဍာလယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဗဟိနဂရေ စမ္မဂေဟေ ဝသတိ, မာတင်္ဂေါတွေဝဿ နာမံ အဟောသိ. သော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဟုတွာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အန္တောနဂရံ ပဝိသိတုကာမော ဧကံ နီလပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ဟတ္ထေ ဗန္ဓိတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ပစ္ဆိံ, ဧကေန ဃဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘ဥဿရထ အယျာ, စဏ္ဍာလောဟ’’န္တိ ဇာနာပနတ္ထံ တံ ဝါဒေန္တော နီစစိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ မနုဿေ နမဿမာနော နဂရံ ပဝိသိတွာ မဟာပထံ ပဋိပဇ္ဇိ. Một hôm, nàng với ý nghĩ “ta sẽ đi tắm sông Gaṅgā”, liền sai người dọn dẹp bến sông, chất đầy các loại vật thực cứng và mềm lên xe, mang theo nhiều hương liệu, vòng hoa, v.v..., rồi lên một cỗ xe có mái che, được đoàn tùy tùng thân quyến vây quanh, đi ra khỏi nhà. Và vào lúc ấy, vị Đại nhân (Bồ-tát) sinh ra trong dòng dõi caṇḍāla, sống trong một căn nhà lợp da ở ngoại ô, có tên là Mātaṅga. Chàng, khoảng mười sáu tuổi, vì một công việc nào đó muốn đi vào trong thành, liền mặc một tấm vải cũ màu xanh, một tấm khác thì quấn trên tay, một tay cầm cái giỏ, một tay cầm cái mõ. Để báo cho mọi người biết: “Xin hãy tránh đường, thưa các ngài, tôi là người caṇḍāla”, chàng vừa đi vừa gõ mõ, với tâm khiêm hạ, cúi chào tất cả những người chàng gặp, đi vào thành và đi trên con đường lớn. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ ဃဏ္ဍသဒ္ဒံ သုတွာ သာဏိအန္တရေန ဩလောကေန္တီ ဒူရတောဝ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. မာတင်္ဂေါ အယျေတိ. ‘‘ကိံ ဝတ, ဘော, အကုသလံ အကရမှ, ကဿာယံ နိဿန္ဒော, ဝိနာသော နု ခေါ မေ ပစ္စုပဋ္ဌိတော, မင်္ဂလကိစ္စေန နာမ ဂစ္ဆမာနာ စဏ္ဍာလံ အဒ္ဒသ’’န္တိ သရီရံ ကမ္ပေတွာ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ခေဠံ ပါတေတွာ ဓာတိယော အာဟ – ‘‘ဝေဂေန ဥဒကံ အာဟရထ, စဏ္ဍာလော ဒိဋ္ဌော, အက္ခီနိ စေဝ နာမ ဂဟိတမုခဉ္စ ဓောဝိဿာမီ’’တိ ဓောဝိတွာ ရထံ နိဝတ္တာပေတွာ သဗ္ဗပဋိယာဒါနံ ဂေဟံ ပေသေတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. သုရာသောဏ္ဍာဒယော စေဝ တဿာ ဥပဋ္ဌာကမနုဿာ စ ‘‘ကုဟိံ, ဘော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ, ဣမာယပိ ဝေလာယ နာဂစ္ဆတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ – ‘‘မဟန္တံ ဝတ, ဘော, သုရာမံသဂန္ဓမာလာဒိသက္ကာရံ စဏ္ဍာလံ နိဿာယ အနုဘဝိတုံ န လဘိမှ, ဂဏှထ စဏ္ဍာလ’’န္တိ ဂတဋ္ဌာနံ ဂဝေသိတွာ နိရာပရာဓံ မာတင်္ဂပဏ္ဍိတံ တဇ္ဇိတွာ – ‘‘အရေ မာတင်္ဂ တံ နိဿာယ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ သက္ကာရံ အနုဘဝိတုံ န လဘိမှာ’’တိ ကေသေသု [Pg.50] ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဇာဏုကပ္ပရပါသာဏာဒီဟိ ကောဋ္ဋေတွာ မတောတိ သညာယ ပါဒေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎန္တာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍေသုံ. Nàng Diṭṭhamaṅgalikā nghe tiếng mõ, nhìn qua khe rèm, thấy chàng đang đi tới từ xa, liền hỏi: “Đó là cái gì vậy?”. Họ đáp: “Thưa tiểu thư, đó là Mātaṅga”. (Nàng nghĩ): “Trời ơi, chúng ta đã làm điều bất thiện gì vậy? Đây là quả báo của nghiệp gì? Phải chăng sự xui xẻo đã đến với ta? Đang đi làm việc lành mà lại phải thấy một người caṇḍāla!”. Nàng run rẩy cả người, cảm thấy ghê tởm, nhổ nước bọt và nói với các vú nuôi: “Mau mang nước lại đây. Ta đã thấy một người caṇḍāla. Ta sẽ rửa cả mắt lẫn cái miệng đã lỡ gọi tên hắn”. Nói xong, nàng rửa, rồi cho xe quay về, gửi tất cả đồ đạc đã chuẩn bị về nhà, rồi đi lên lầu. Những kẻ nghiện rượu và những người hầu cận của nàng hỏi rằng: “Này, Diṭṭhamaṅgalikā ở đâu? Giờ này rồi mà vẫn chưa đến?”. Khi nghe được câu chuyện, (họ nói): “Trời ơi, một bữa tiệc thịnh soạn với rượu, thịt, hương hoa... chỉ vì một gã caṇḍāla mà chúng ta không được hưởng. Bắt lấy gã caṇḍāla đó!”. Họ tìm kiếm nơi chàng đã đi, rồi hăm dọa bậc hiền trí Mātaṅga vô tội: “Này Mātaṅga, vì mày mà chúng tao đã không được hưởng những món đãi ngộ này nọ”. (Nói xong), họ nắm tóc chàng, quật xuống đất, dùng đầu gối, cùi chỏ, đá, v.v... đánh đập. Với ý nghĩ rằng chàng đã chết, họ nắm chân lôi đi và vứt vào đống rác. မဟာပုရိသော သညံ ပဋိလဘိတွာ ဟတ္ထပါဒေ ပရာမသိတွာ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ ကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ စိန္တေန္တော – ‘‘န အညံ ကဉ္စိ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဉတွာ ‘‘သစာဟံ ပုရိသော, ပါဒေသု နံ နိပါတေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝေဓမာနော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ကုလဒွါရံ ဂန္တွာ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကံ လဘန္တော ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ, အလဘန္တဿ ဧတ္ထေဝ မရဏ’’န္တိ ဂေဟင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇိ. တေန စ သမယေန ဇမ္ဗုဒီပေ အယံ ဓမ္မတာ ဟောတိ – ယဿ စဏ္ဍာလော ကုဇ္ဈိတွာ ဂဗ္ဘဒွါရေ နိပန္နော မရတိ, ယေ စ တသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တိ, သဗ္ဗေ စဏ္ဍာလာ ဟောန္တိ. ဂေဟမဇ္ဈမှိ မတေ သဗ္ဗေ ဂေဟဝါသိနော, ဒွါရမှိ မတေ ဥဘတော အနန္တရဂေဟဝါသိကာ, အင်္ဂဏမှိ မတေ ဣတော သတ္တ ဣတော သတ္တာတိ စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိနော သဗ္ဗေ စဏ္ဍာလာ ဟောန္တီတိ. ဗောဓိသတ္တော ပန အင်္ဂဏေ နိပဇ္ဇိ. Bậc Đại nhân hồi tỉnh lại, sờ tay chân, suy nghĩ: “Nỗi khổ này do ai mà phát sanh?” rồi biết rằng: “Không phải do ai khác, mà do Diṭṭhamaṅgalikā mà phát sanh.” Ngài suy nghĩ: “Nếu ta là một nam tử, ta sẽ khiến nàng nằm dưới chân ta.” Nghĩ vậy, ngài run rẩy đi đến cửa nhà của Diṭṭhamaṅgalikā, rồi nằm xuống ở sân nhà với ý nghĩ: “Nếu được Diṭṭhamaṅgalikā, ta sẽ đứng dậy, nếu không được thì sẽ chết ngay tại đây.” Vào lúc ấy, ở cõi Diêm-phù-đề có thông lệ này: Nếu một người Chiên-đà-la nổi giận, nằm ở cửa phòng rồi chết, thì những ai sống trong phòng ấy đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết giữa nhà, tất cả người trong nhà đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết ở cửa, những người ở hai nhà liền kề đều trở thành Chiên-đà-la. Nếu chết ở sân, thì mười bốn nhà, bảy nhà bên này và bảy nhà bên kia, tất cả đều trở thành Chiên-đà-la. Và Bồ-tát đã nằm xuống ở sân. သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ – ‘‘မာတင်္ဂေါ တေ သာမိ ဂေဟင်္ဂဏေ ပတိတော’’တိ ဂစ္ဆထ ဘဏေ, ကိံ ကာရဏာတိ ဝတွာ ဧကမာသကံ ဒတွာ ဥဋ္ဌာပေထာတိ. တေ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ကိရ မာသကံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌဟာ’’တိ ဝဒိံသု. သော – ‘‘နာဟံ မာသကတ္ထာယ နိပန္နော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ သွာဟံ နိပန္နော’’တိ အာဟ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ကော ဒေါသောတိ? ကိံ တဿာ ဒေါသံ န ပဿထ, နိရပရာဓော အဟံ တဿာ မနုဿေဟိ ဗျသနံ ပါပိတော, တံ လဘန္တောဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ, အလဘန္တော န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ. Người ta báo cho vị trưởng giả: “Thưa ông chủ, Mātaṅga đang nằm ở sân nhà ông.” Vị trưởng giả nói: “Này các ngươi, hãy đi xem vì lý do gì,” rồi bảo: “Hãy cho hắn một đồng māsaka và bảo hắn đứng dậy.” Họ đi đến và nói: “Hãy nhận lấy đồng māsaka này và đứng dậy.” Người ấy đáp: “Ta không nằm đây vì một đồng māsaka, ta nằm đây là vì Diṭṭhamaṅgalikā.” (Họ hỏi:) “Diṭṭhamaṅgalikā có lỗi gì?” (Ngài đáp:) “Sao các người không thấy lỗi của nàng ta? Ta là người vô tội đã bị người của nàng ta làm cho khốn khổ. Chỉ khi nào được nàng ta, ta mới đứng dậy, nếu không được, ta sẽ không đứng dậy.” တေ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေသုံ. သေဋ္ဌိ ဓီတု ဒေါသံ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဧကံ ကဟာပဏံ ဒေထာ’’တိ ပေသေတိ. သော ‘‘န ဣစ္ဆာမိ ကဟာပဏံ, တမေဝ ဣစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ စ သေဋ္ဌိဘရိယာ စ – ‘‘ဧကာယေဝ နော ပိယဓီတာ, ပဝေဏိယာ ဃဋကော အညော ဒါရကောပိ နတ္ထီ’’တိ သံဝေဂပ္ပတ္တာ – ‘‘ဂစ္ဆထ တာတာ, ကောစိ အမှာကံ အသဟနကော ဧတံ ဇီဝိတာပိ ဝေါရောပေယျ, ဧတသ္မိဉှိ မတေ သဗ္ဗေ မယံ နဋ္ဌာ ဟောမ, အာရက္ခမဿ ဂဏှထာ’’တိ ပရိဝါရေတွာ အာရက္ခံ သံဝိဓာယ ယာဂုံ ပေသယိံသု, ဘတ္တံ ဓနံ ပေသယိံသု, ဧဝံ သော သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိ. ဧဝံ ဧကော ဒိဝသော ဂတော; ဒွေ, တယော, စတ္တာရော, ပဉ္စ ဒိဝသာ ဂတာ. Họ đi đến báo cho vị trưởng giả. Vị trưởng giả biết lỗi của con gái mình, liền sai người đi: “Hãy đi, cho hắn một đồng kahāpaṇa.” Người ấy nói: “Ta không muốn đồng kahāpaṇa, ta chỉ muốn nàng ta thôi.” Nghe vậy, vị trưởng giả và vợ trở nên kinh hãi: “Chúng ta chỉ có một cô con gái yêu quý, không có đứa con nào khác để nối dõi.” Họ nói: “Này các con, hãy đi. Người nào đó trong chúng ta không kiên nhẫn có thể sẽ giết chết hắn. Vì nếu hắn chết, tất cả chúng ta sẽ bị hủy hoại. Hãy canh chừng hắn.” Họ bèn vây quanh, sắp đặt việc canh gác, rồi gửi cháo, gửi cơm, gửi tiền của đến. Nhưng người ấy từ chối tất cả. Như thế, một ngày trôi qua; rồi hai, ba, bốn, năm ngày trôi qua. တတော [Pg.51] သတ္တသတ္တဂေဟဝါသိကာ ဥဋ္ဌာယ – ‘‘န သက္ကောမ မယံ တုမှေ နိဿာယ စဏ္ဍာလာ ဘဝိတုံ, အမှေ မာ နာသေထ, တုမှာကံ ဒါရိကံ ဒတွာ ဧတံ ဥဋ္ဌာပေထာ’’တိ အာဟံသု. တေ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ သတသဟဿမ္ပိ ပဟိဏိံသု, သော ပဋိက္ခိပတေဝ. ဧဝံ ဆ ဒိဝသာ ဂတာ. သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဘတော စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ – ‘‘န မယံ စဏ္ဍာလာ ဘဝိတုံ သက္ကောမ, တုမှာကံ အကာမကာနမ္ပိ မယံ ဧတဿ ဒါရိကံ ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု. Sau đó, những người ở bảy nhà mỗi bên đứng dậy nói: “Chúng tôi không thể vì các người mà trở thành Chiên-đà-la. Đừng hủy hoại chúng tôi. Hãy gả con gái của các người đi và bảo hắn đứng dậy.” Vị trưởng giả gửi một trăm, một ngàn, rồi một trăm ngàn (tiền), nhưng người ấy vẫn cứ từ chối. Như thế, sáu ngày trôi qua. Vào ngày thứ bảy, những người ở mười bốn nhà hai bên tụ tập lại và nói: “Chúng tôi không thể trở thành Chiên-đà-la. Dù các người không muốn, chúng tôi cũng sẽ gả con gái của các người cho hắn.” မာတာပိတရော သောကသလ္လသမပ္ပိတာ ဝိသညီ ဟုတွာ သယနေ နိပတိံသု. ဥဘတော စုဒ္ဒသဂေဟဝါသိနော ပါသာဒံ အာရုယှ သုပုပ္ဖိတကိံသုကသာခံ ဥစ္ဆိန္ဒန္တာ ဝိယ တဿာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ နခေဟိ သီမန္တံ ကတွာ ကေသေ ဗန္ဓိတွာ နီလသာဋကံ နိဝါသာပေတွာ ဟတ္ထေ နီလပိလောတိကခဏ္ဍံ ဝေဌေတွာ ကဏ္ဏေသု တိပုပဋ္ဋကေ ပိဠန္ဓာပေတွာ တာလပဏ္ဏပစ္ဆိံ ဒတွာ ပါသာဒတော ဩတာရာပေတွာ ဒွီသု ဗာဟာသု ဂဟေတွာ – ‘‘တဝ သာမိကံ ဂဟေတွာ ယာဟီ’’တိ မဟာပုရိသဿ အဒံသု. Cha mẹ nàng, bị mũi tên sầu muộn đâm phải, bất tỉnh ngã xuống giường. Những người ở mười bốn nhà hai bên trèo lên lầu, như thể chặt một cành cây kiṃsuka đang nở hoa rực rỡ, họ lột bỏ hết trang sức của nàng, dùng móng tay rẽ ngôi tóc rồi búi lại, cho nàng mặc một tấm y màu xanh sẫm, quấn một mảnh vải cũ màu xanh sẫm vào tay, cho đeo những miếng thiếc vào tai, đưa cho một cái giỏ đan bằng lá cọ, rồi đưa nàng xuống khỏi lầu. Họ nắm lấy hai cánh tay nàng và trao cho bậc Đại nhân, nói rằng: “Hãy dắt chồng ngươi đi.” နီလုပ္ပလမ္ပိ အတိဘာရောတိ အနုက္ခိတ္တပုဗ္ဗာ သုခုမာလဒါရိကာ ‘‘ဥဋ္ဌာဟိ သာမိ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော နိပန္နကောဝ အာဟ ‘‘နာဟံ ဥဋ္ဌဟာမီ’’တိ. အထ ကိန္တိ ဝဒါမီတိ. ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ အယျ မာတင်္ဂါ’’တိ ဧဝံ မံ ဝဒါဟီတိ. သာ တထာ အဝေါစ. န တုယှံ မနုဿာ ဥဋ္ဌာနသမတ္ထံ မံ အကံသု, ဗာဟာယ မံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာပေဟီတိ. သာ တထာ အကာသိ. ဗောဓိသတ္တော ဥဋ္ဌဟန္တော ဝိယ ပရိဝဋ္ဋေတွာ ဘူမိယံ ပတိတွာ – ‘‘နာသိတံ, ဘော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ပဌမံ မနုဿေဟိ ကောဋ္ဋာပေတွာ, ဣဒါနိ သယံ ကောဋ္ဋေတီ’’တိ ဝိရဝိတ္ထ. သာ ကိံ ကရောမိ အယျာတိ? ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာပေဟီတိ. သာ တထာ ဥဋ္ဌာပေတွာ နိသီဒါပေတွာ ဂစ္ဆာမ သာမီတိ. ဂစ္ဆာ နာမ အရညေ ဟောန္တိ, မယံ မနုဿာ, အတိကောဋ္ဋိတောမှိ တုယှံ မနုဿေဟိ, န သက္ကောမိ ပဒသာ ဂန္တုံ, ပိဋ္ဌိယာ မံ နေဟီတိ. သာ ဩနမိတွာ ပိဋ္ဌိံ အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော အဘိရုဟိ. ကုဟိံ နေမိ သာမီတိ? ဗဟိနဂရံ နေဟီတိ. သာ ပါစီနဒွါရံ ဂန္တွာ – ‘‘ဣဓ တေ သာမိ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ကတရဋ္ဌာနံ ဧတန္တိ? ပါစီနဒွါရံ သာမီတိ. ပါစီနဒွါရေ စဏ္ဍာလပုတ္တာ ဝသိတုံ န လဘန္တီတိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အနာစိက္ခိတွာဝ သဗ္ဗဒွါရာနိ အာဟိဏ္ဍာပေသိ. ကသ္မာ? ဘဝဂ္ဂပတ္တမဿာ [Pg.52] မာနံ ပါတေဿာမီတိ. မဟာဇနော ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ – ‘‘ဌပေတွာ တုမှာဒိသံ အညော ဧတိဿာ မာနံ ဘေဒကော နတ္ထီ’’တိ. Cô gái yểu điệu, người chưa từng mang vác vật gì, ngay cả một bông sen xanh cũng cho là quá nặng, nói: “Thưa chàng, hãy đứng dậy, chúng ta đi thôi.” Bồ-tát vẫn nằm và nói: “Ta không đứng dậy.” Nàng hỏi: “Vậy thiếp phải nói thế nào?” Ngài đáp: “Hãy nói với ta rằng: ‘Thưa ngài Mātaṅga, xin hãy đứng dậy.’” Nàng nói như vậy. Ngài lại nói: “Người của nàng đã không làm cho ta có thể đứng dậy được. Hãy nắm tay ta và đỡ ta dậy.” Nàng làm như vậy. Bồ-tát làm như đang đứng dậy, rồi lăn qua và ngã xuống đất, than khóc: “Hỡi ôi, ta bị Diṭṭhamaṅgalikā hại rồi! Trước tiên nàng cho người đánh ta, bây giờ chính nàng lại đánh ta.” Nàng hỏi: “Thưa ngài, thiếp phải làm gì?” Ngài đáp: “Hãy dùng hai tay nắm lấy và đỡ ta dậy.” Nàng làm như vậy, đỡ ngài dậy và để ngài ngồi. Nàng nói: “Chúng ta đi thôi, thưa chàng.” Ngài nói: “Gacchā (cây) thì ở trong rừng, chúng ta là người. Ta bị người của nàng đánh đập thậm tệ, không thể đi bộ được. Hãy cõng ta trên lưng.” Nàng cúi xuống và đưa lưng ra. Bồ-tát trèo lên. Nàng hỏi: “Thiếp cõng chàng đi đâu?” Ngài đáp: “Hãy cõng ta ra ngoài thành.” Nàng đi đến cổng phía đông và hỏi: “Thưa chàng, đây có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài hỏi lại: “Đây là nơi nào?” Nàng đáp: “Thưa chàng, đây là cổng phía đông.” Ngài nói: “Con trai của Chiên-đà-la không được phép sống ở cổng phía đông.” Rồi không nói nơi ở của mình, ngài bắt nàng đi vòng quanh tất cả các cổng. Tại sao? Vì ngài nghĩ: “Ta sẽ làm cho lòng kiêu mạn cao đến tận cõi trời của nàng sụp đổ.” Đám đông reo hò: “Ngoài một người như ngài, không ai có thể phá vỡ lòng kiêu mạn của nàng ta.” သာ ပစ္ဆိမဒွါရံ ပတွာ ‘‘ဣဓ တေ သာမိ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ကတရဋ္ဌာနံ ဧတန္တိ? ပစ္ဆိမဒွါရံ သာမီတိ. ဣမိနာ ဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စမ္မဂေဟံ ဩလောကေန္တီ ဂစ္ဆာတိ. သာ တတ္ထ ဂန္တွာ အာဟ ‘‘ဣဒံ စမ္မဂေဟံ တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သာမီ’’တိ? အာမာတိ ပိဋ္ဌိတော ဩတရိတွာ စမ္မဂေဟံ ပါဝိသိ. Nàng đến cổng phía tây và hỏi: “Thưa chàng, đây có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài hỏi lại: “Đây là nơi nào?” Nàng đáp: “Thưa chàng, đây là cổng phía tây.” Ngài nói: “Hãy đi ra bằng cổng này, vừa đi vừa nhìn về phía ngôi nhà da.” Nàng đi đến đó và hỏi: “Thưa chàng, ngôi nhà da này có phải là nơi ở của chàng không?” Ngài đáp: “Đúng vậy,” rồi xuống khỏi lưng nàng và đi vào ngôi nhà da. တတ္ထ သတ္တဋ္ဌဒိဝသေ ဝသန္တော သဗ္ဗညုတဂဝေသနဓီရော ဧတ္တကေသု ဒိဝသေသု န စ ဇာတိသမ္ဘေဒမကာသိ. ‘‘မဟာကုလဿ ဓီတာ သစေ မံ နိဿာယ မဟန္တံ ယသံ န ပါပုဏာတိ, န စမှာဟံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အန္တေဝါသိကော. ဧတိဿာ ပါဒဓောဝနဥဒကေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကကိစ္စံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘အဂါရမဇ္ဈေဝသန္တော န သက္ခိဿာမိ, ပဗ္ဗဇိတွာ ပန သက္ခိဿာမီ’’တိ. စိန္တေတွာ တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ မယံ ပုဗ္ဗေ ဧကစရာ ကမ္မံ ကတွာပိ အကတွာပိ သက္ကာ ဇီဝိတုံ, ဣဒါနိ ပန ဒါရဘရဏံ ပဋိပန္နမှ, ကမ္မံ အကတွာ န သက္ကာ ဇီဝိတုံ, တွံ ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထာ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ သုသာနာဒီသု နန္တကာနိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ နိဝါသနပါရုပနံ ကတွာ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကစရော လဒ္ဓကာယဝိဝေကော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ဣဒါနိ သက္ကာ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ အဝဿယေန မယာ ဘဝိတု’’န္တိ ဗာရာဏသိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခံ စရမာနော ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဂေဟာဘိမုခေါ အဂမာသိ. Ở tại đấy, trong bảy tám ngày, bậc hiền trí tìm cầu nhất thiết trí đã không làm cho giai cấp bị pha tạp. Ngài suy nghĩ: “Nếu con gái của đại gia tộc này, vì nương tựa nơi ta mà không đạt được danh vọng lớn lao, thì ta không phải là đệ tử của hai mươi bốn vị Phật. Ta sẽ dùng nước rửa chân của nàng để làm lễ quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Diêm-phù-đề.” Suy nghĩ như vậy rồi, ngài lại nghĩ tiếp: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không thể làm được, nhưng sau khi xuất gia, ta sẽ có thể làm được.” Suy nghĩ xong, ngài gọi nàng và nói: “Này Diṭṭhamaṅgalikā, trước kia chúng ta sống một mình, dù làm việc hay không làm việc cũng có thể sống được. Nhưng nay, chúng ta đã gánh vác việc nuôi vợ, không làm việc thì không thể sống. Nàng chớ lo phiền cho đến khi ta trở về.” Nói rồi, ngài đi vào rừng, lượm những mảnh vải vụn không có viền ở các nơi như nghĩa địa, làm thành y nội và y vai khoác, rồi xuất gia làm sa-môn. Sống một mình, đạt được thân viễn ly, ngài thực hành các đề mục biến xứ, chứng đắc tám thiền chứng và năm pháp thần thông. Ngài nghĩ: “Bây giờ, ta có thể trở thành nơi nương tựa cho Diṭṭhamaṅgalikā.” Rồi ngài đi về hướng thành Bārāṇasī, đắp y, đi khất thực, và tiến đến trước nhà của Diṭṭhamaṅgalikā. သာ တံ ဒွါရေ ဌိတံ ဒိသွာ အသဉ္ဇာနန္တီ – ‘‘အတိစ္ဆထ, ဘန္တေ, စဏ္ဍာလာနံ ဝသနဋ္ဌာနမေတ’’န္တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. သာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေန္တီ သဉ္ဇာနိတွာ ဟတ္ထေဟိ ဥရံ ပဟရိတွာ ဝိရဝမာနာ ပါဒမူလေ ပတိတွာ အာဟ – ‘‘ယဒိ တေ သာမိ ဧဒိသံ စိတ္တံ အတ္ထိ, ကသ္မာ မံ မဟတာ ယသာ ပရိဟာပေတွာ အနာထံ အကာသီ’’တိ. နာနပ္ပကာရံ ပရိဒေဝံ ပရိဒေဝိတွာ အက္ခီနိ ပုဉ္ဆမာနာ ဥဋ္ဌာယ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ အန္တောဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ. မဟာပုရိသော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ မာ သောစိ မာ ပရိဒေဝိ, အဟံ တုယှံ ပါဒဓောဝနဥဒကေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကကိစ္စံ ကာရေတုံ သမတ္ထော, တွံ ပန [Pg.53] ဧကံ မမ ဝစနံ ကရောဟိ, နဂရံ ပဝိသိတွာ ‘န မယှံ သာမိကော စဏ္ဍာလော, မဟာဗြဟ္မာ မယှံ သာမိကော’တိ ဥဂ္ဃောသယမာနာ သကလနဂရံ စရာဟီ’’တိ. Nàng thấy ngài đứng ở cửa, không nhận ra, liền nói: “Bạch ngài, xin hãy đi qua, đây là nơi ở của hạng tiện dân.” Bồ-tát vẫn đứng yên tại đó. Nàng nhìn đi nhìn lại, nhận ra ngài, liền lấy tay đấm ngực, vừa khóc than vừa gieo mình dưới chân ngài và nói: “Thưa chủ nhân, nếu ngài có tâm ý như vậy, tại sao lại khiến cho tôi mất đi danh vọng lớn lao và trở nên không nơi nương tựa?” Sau khi than khóc đủ điều, nàng lau nước mắt, đứng dậy, nhận lấy bát khất thực, mời ngài vào trong nhà ngồi rồi dâng cúng vật thực. Vị đại nhân sau khi thọ thực xong, liền nói: “Này Diṭṭhamaṅgalikā, nàng đừng sầu muộn, đừng than khóc. Ta có khả năng dùng nước rửa chân của nàng để làm lễ quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Diêm-phù-đề. Nàng hãy làm theo một lời này của ta: hãy vào thành, đi khắp nơi và loan báo rằng: ‘Chồng của tôi không phải là tiện dân, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên.’” ဧဝံ ဝုတ္တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ – ‘‘ပကတိယာပိ အဟံ သာမိ မုခဒေါသေနေဝ ဗျသနံ ပတ္တာ, န သက္ခိဿာမေဝံ ဝတ္တု’’န္တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘ကိံ ပန တယာ မယှံ အဂါရေ ဝသန္တဿ အလိကဝစနံ သုတပုဗ္ဗံ, အဟံ တဒါပိ အလိကံ န ဘဏာမိ, ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇိတော ကိံ ဝက္ခာမိ, သစ္စဝါဒီ ပုရိသော နာမာဟ’’န္တိ ဝတွာ – ‘‘အဇ္ဇ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ, တွံ ‘ဣတော သတ္တာဟဿစ္စယေန ဥပေါသထဒိဝသေ မယှံ သာမိကော မဟာဗြဟ္မာ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတီ’တိ သကလနဂရေ ဥဂ္ဃောသေဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. Khi được nói như vậy, Diṭṭhamaṅgalikā thưa: “Thưa chủ nhân, vốn dĩ con đã gặp tai họa chỉ vì lỗi miệng lưỡi, con không thể nói như vậy được.” Bồ-tát nói: “Này, nàng đã bao giờ nghe ta nói lời dối trá khi còn ở nhà chưa? Ngay cả khi đó ta cũng không nói dối, huống chi bây giờ đã xuất gia, sao ta lại nói dối được? Ta là người luôn nói lời chân thật.” Nói rồi, ngài dặn: “Hôm nay là ngày mồng tám. Nàng hãy đi loan báo khắp thành rằng: ‘Sau bảy ngày nữa, vào ngày trai giới, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên sẽ xé vầng trăng mà đến với tôi.’” Nói xong, ngài ra đi. သာ သဒ္ဒဟိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သူရာ ဟုတွာ သာယံပါတံ နဂရံ ပဝိသိတွာ တထာ ဥဂ္ဃောသေသိ. မနုဿာ ပါဏိနာ ပါဏိံ ပဟရန္တာ – ‘‘ပဿထ, အမှာကံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ စဏ္ဍာလပုတ္တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ကရောတီ’’တိ ဟသန္တာ ကေဠိံ ကရောန္တိ. သာ ပုနဒိဝသေပိ တထေဝ သာယံပါတံ ပဝိသိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ဆာဟစ္စယေန, ပဉ္စာဟ-စတူဟ-တီဟ-ဒွီဟ-ဧကာဟစ္စယေန မယှံ သာမိကော မဟာဗြဟ္မာ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ. Nàng tin lời, lòng đầy hoan hỷ, can đảm, sáng chiều vào thành loan báo như vậy. Dân chúng vỗ tay, cười nhạo và chế giễu rằng: “Hãy xem kìa, Diṭṭhamaṅgalikā của chúng ta đang biến con trai của một tiện dân thành Đại Phạm Thiên.” Ngày hôm sau, nàng cũng vẫn như thế, sáng chiều vào thành và loan báo: “Còn sáu ngày nữa, năm ngày, bốn ngày, ba ngày, hai ngày, một ngày nữa, chồng của tôi là Đại Phạm Thiên sẽ xé vầng trăng mà đến với tôi.” ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ အတိသူရာ ဟုတွာ ကထေတိ, ကဒါစိ ဧဝံ သိယာ, ဧထ မယံ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါမာ’’တိ စမ္မဂေဟဿ ဗာဟိရဘာဂံ သမန္တာ တစ္ဆာပေတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိံသု. သာပိ ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတောဝ နဂရံ ပဝိသိတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ သာမိကော အာဂမိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေသိ. ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဘော န ဒူရံ အပဒိဿတိ, အဇ္ဇ ကိရ မဟာဗြဟ္မာ အာဂမိဿတိ, ဝသနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟာမာ’’တိ စမ္မဂေဟံ သမဇ္ဇာပေတွာ ဟရိတူပလိတ္တံ အဟတဝတ္ထေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ မဟာရဟံ ပလ္လင်္ကံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓမာလဒါမာနိ ဩသာရယိံသု. တေသံ ပဋိဇဂ္ဂန္တာနံယေဝ သူရိယော အတ္ထံ ဂတော. Các vị Bà-la-môn nghĩ: “Diṭṭhamaṅgalikā này nói năng rất can đảm, biết đâu lại là sự thật. Nào, chúng ta hãy dọn dẹp nơi ở của Diṭṭhamaṅgalikā.” Rồi họ cho san bằng khu đất xung quanh ngôi nhà da, và rải cát lên. Vào ngày trai giới, nàng cũng vào thành từ sáng sớm và loan báo: “Hôm nay chồng tôi sẽ đến.” Các vị Bà-la-môn nghĩ: “Này các vị, cô ấy không chỉ một thời điểm xa xôi, nghe nói hôm nay Đại Phạm Thiên sẽ đến. Chúng ta hãy chuẩn bị nơi ở.” Rồi họ cho quét dọn ngôi nhà da, trát bằng phân bò tươi, vây quanh bằng vải mới, trải một chiếc giường cao quý, giăng một tấm lọng vải bên trên, và treo các vòng hoa và hương thơm. Trong khi họ đang chuẩn bị, mặt trời đã lặn. မဟာပုရိသော စန္ဒေ ဥဂ္ဂတမတ္တေ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ကာမာဝစရစိတ္တေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ဣဒ္ဓိစိတ္တေန ဒွါဒသယောဇနိကံ ဗြဟ္မတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စန္ဒဝိမာနဿ အန္တော ပဝိသိတွာ [Pg.54] ဝနန္တတော အဗ္ဘုဿက္ကမာနံ စန္ဒံ ဘိန္ဒိတွာ စန္ဒဝိမာနံ ဩဟာယ ပုရတော ဟုတွာ ‘‘မဟာဇနော မံ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ – ‘‘သစ္စံ, ဘော, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဝစနံ, အာဂစ္ဆန္တံ မဟာဗြဟ္မာနံ ပူဇေဿာမာ’’တိ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာပုရိသော မတ္ထကမတ္ထကေန သတ္တဝါရေ ဗာရာဏသိံ အနုပရိဂန္တွာ မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဒွါဒသယောဇနိကံ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ မနုဿပ္ပမာဏမေဝ မာပေတွာ မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ စမ္မဂေဟံ ပါဝိသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ – ‘‘ဩတိဏ္ဏော နော မဟာဗြဟ္မာ, သာဏိံ အာဟရထာ’’တိ နိဝေသနံ မဟာသာဏိယာ ပရိက္ခိပိတွာ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော. Bậc Đại nhân, ngay khi mặt trăng vừa mọc, đã nhập và xuất thiền làm nền tảng cho thắng trí, đã làm chuẩn bị với tâm dục giới, rồi bằng tâm thần thông đã hóa hiện thân tướng Phạm thiên cao mười hai do-tuần, đã bay lên hư không, đã đi vào bên trong nguyệt cung, rồi từ vầng trăng bay lên, phá vỡ mặt trăng, đã rời khỏi nguyệt cung, đã hiện ra ở phía trước và đã phát nguyện rằng: "Mong rằng đại chúng hãy thấy ta." Đại chúng nhìn thấy, (nói rằng): "Này quý vị, lời nói của nàng Diṭṭhamaṅgalikā là sự thật. Chúng ta hãy cúng dường vị Đại Phạm thiên đang đến." Rồi họ đã cầm lấy hương và vòng hoa, đã vây quanh nhà của nàng Diṭṭhamaṅgalikā và đứng đó. Bậc Đại nhân đã bay vòng quanh thành Bārāṇasī bảy lần ở trên cao, và khi biết được rằng mình đã được đại chúng nhìn thấy, ngài đã từ bỏ thân tướng mười hai do-tuần, đã hóa hiện thân tướng chỉ bằng kích thước con người, và đã đi vào ngôi nhà da ngay trong khi đại chúng đang nhìn. Đại chúng nhìn thấy, (nói rằng): "Vị Đại Phạm thiên của chúng ta đã hạ xuống. Hãy mang màn che đến." Rồi họ đã che phủ và vây quanh ngôi nhà bằng một tấm màn lớn rồi đứng đó. မဟာပုရိသောပိ သိရိသယနမဇ္ဈေ နိသီဒိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဥတုသမယော တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ’’တိ. အာမ အယျာတိ. မယာ ဒိန္နံ ပုတ္တံ ဂဏှာဟီတိ အင်္ဂုဋ္ဌကေန နာဘိမဏ္ဍလံ ဖုသိ. တဿာ ပရာမသနေနေဝ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ. မဟာပုရိသော – ‘‘ဧတ္တာဝတာ တေ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကေ ပါဒဓောဝနဥဒကံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇူနံ အဘိသေကောဒကံ ဘဝိဿတိ, တွံ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝတွာ ဗြဟ္မတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ နိက္ခမိတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စဏ္ဍမဏ္ဍလမေဝ ပဝိဋ္ဌော. သာ တတော ပဋ္ဌာယ ဗြဟ္မပဇာပတီ နာမ ဇာတာ. ပါဒဓောဝနဥဒကံ လဘန္တော နာမ နတ္ထိ. Bậc Đại nhân cũng đã ngồi xuống giữa giường nằm quý báu. Nàng Diṭṭhamaṅgalikā đã đứng ở gần bên. Bấy giờ, ngài hỏi nàng: "Này Diṭṭhamaṅgalikā, nàng có đang trong thời kỳ không?" (Nàng đáp:) "Thưa ngài, vâng ạ." (Ngài nói:) "Hãy nhận lấy người con trai do ta ban cho," rồi đã chạm ngón tay cái vào vùng rốn của nàng. Chỉ bằng sự chạm vào ấy, bào thai đã được thành lập nơi nàng. Bậc Đại nhân nói: "Này Diṭṭhamaṅgalikā, chỉ với việc này, nước rửa chân của nàng sẽ trở thành nước quán đảnh cho các vị vua trong toàn cõi Jambudīpa. Nàng hãy ở lại đây." Nói xong, ngài đã hóa hiện thân tướng Phạm thiên, đã đi ra ngay trong khi đại chúng đang nhìn, đã bay lên hư không, và đã đi vào chính vầng trăng. Kể từ đó, nàng được gọi là Brahmapajāpatī. Không có ai được gọi là người nhận được nước rửa chân của nàng. ဗြာဟ္မဏာ – ‘‘ဗြဟ္မပဇာပတိံ အန္တောနဂရေ ဝသာပေဿာမာ’’တိ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ အာရောပေတွာ ယာဝ သတ္တမကောဋိယာ အပရိသုဒ္ဓဇာတိကဿ သိဝိကံ ဂဟေတုံ န အဒံသု. သောဠသ ဇာတိမန္တဗြာဟ္မဏာ ဂဏှိံသု. သေသာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ – ‘‘န သက္ကာ, ဘော, ဥစ္ဆိဋ္ဌဂေဟေ ဗြဟ္မပဇာပတိယာ ဝသိတုံ, ဝတ္ထုံ ဂဟေတွာ ဂေဟံ ကရိဿာမ, ယာဝ ပန တံ ကရီယတိ, တာဝ မဏ္ဍပေဝ ဝသတူ’’တိ မဏ္ဍပေ ဝသာပေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ စက္ခုပထေ ဌတွာ ဝန္ဒိတုကာမာ ကဟာပဏံ ဒတွာ ဝန္ဒိတုံ လဘန္တိ, သဝနူပစာရေ ဝန္ဒိတုကာမာ သတံ ဒတွာ လဘန္တိ, အာသန္နေ ပကတိကထံ သဝနဋ္ဌာနေ ဝန္ဒိတုကာမာ ပဉ္စသတာနိ ဒတွာ လဘန္တိ, ပါဒပိဋ္ဌိယံ သီသံ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတုကာမာ သဟဿံ ဒတွာ လဘန္တိ, ပါဒဓောဝနဥဒကံ ပတ္ထယမာနာ ဒသသဟဿာနိ ဒတွာ လဘန္တိ. ဗဟိနဂရတော အန္တောနဂရေ ယာဝ မဏ္ဍပါ အာဂစ္ဆန္တိယာ လဒ္ဓဓနံယေဝ ကောဋိသတမတ္တံ အဟောသိ. Các vị Bà-la-môn (bàn rằng): "Chúng ta sẽ cho phu nhân Phạm thiên cư ngụ ở nội thành," rồi đã đặt nàng lên kiệu vàng. Họ đã không cho phép người nào có dòng dõi không trong sạch đến bảy đời được khiêng kiệu. Mười sáu vị Bà-la-môn có dòng dõi thuần khiết đã khiêng kiệu. Những người còn lại đã cúng dường bằng hương, hoa, v.v... và đã đi vào thành. (Họ bàn rằng:) "Này quý vị, phu nhân Phạm thiên không thể ở trong một ngôi nhà đã qua sử dụng. Chúng ta sẽ lấy đất và xây một ngôi nhà mới. Trong khi ngôi nhà ấy đang được xây, phu nhân hãy ở trong một cái đình." Rồi họ đã cho nàng ở trong một cái đình. Kể từ đó, những người muốn đảnh lễ trong tầm mắt nhìn thấy thì được phép đảnh lễ sau khi dâng một đồng kahāpaṇa; những người muốn đảnh lễ trong tầm tai nghe thì được phép sau khi dâng một trăm; những người muốn đảnh lễ ở gần, tại nơi có thể nghe được lời nói thông thường, thì được phép sau khi dâng năm trăm; những người muốn đảnh lễ bằng cách đặt đầu lên mu bàn chân thì được phép sau khi dâng một ngàn; những người mong muốn có được nước rửa chân thì được phép sau khi dâng mười ngàn. Chỉ riêng số tiền thu được khi nàng đi từ ngoại thành vào nội thành cho đến cái đình đã lên đến một trăm koṭi. သကလဇမ္ဗုဒီပေါ [Pg.55] သင်္ခုဘိ, တတော သဗ္ဗရာဇာနော ‘‘ဗြဟ္မပဇာပတိယာ ပါဒဓောဝနေန အဘိသေကံ ကရိဿာမာ’’တိ သတသဟဿံ ပေသေတွာ လဘိံသု. မဏ္ဍပေ ဝသန္တိယာ ဧဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. မဟာပုရိသံ ပဋိစ္စ လဒ္ဓကုမာရော ပါသာဒိကော အဟောသိ လက္ခဏသမ္ပန္နော. မဟာဗြဟ္မုနော ပုတ္တော ဇာတောတိ သကလ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဧကကောလာဟလော အဟောသိ. ကုမာရဿ ခီရမဏိမူလံ ဟောတူတိ တတော တတော အာဂတဓနံ ကောဋိသဟဿံ အဟောသိ. ဧတ္တာဝတာ နိဝေသနမ္ပိ နိဋ္ဌိတံ. ကုမာရဿ နာမကရဏံ ကရိဿာမာတိ နိဝေသနံ သဇ္ဇေတွာ ကုမာရံ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ အလင်္ကရိတွာ မဏ္ဍပေ ဇာတတ္တာ မဏ္ဍဗျောတွေဝ နာမံ အကံသု. Toàn cõi Jambudīpa đã bị chấn động. Bấy giờ, tất cả các vị vua, với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ làm lễ quán đảnh bằng nước rửa chân của phu nhân Phạm thiên," đã gửi đi một trăm ngàn và đã nhận được nước ấy. Ngay trong khi nàng đang ở trong đình, việc sinh nở đã diễn ra. Người con trai có được nhờ duyên với bậc Đại nhân thì thật đáng mến và đầy đủ tướng tốt. Toàn cõi Jambudīpa đã đồng loạt vang lên tiếng huyên náo rằng: "Con trai của Đại Phạm thiên đã ra đời." Với lời nói: "Đây là tiền mua sữa và ngọc cho hoàng tử," số tiền đến từ khắp nơi đã lên đến một ngàn koṭi. Với số tiền ấy, ngôi nhà cũng đã được xây xong. Với ý nghĩ: "Chúng ta sẽ làm lễ đặt tên cho hoàng tử," họ đã trang hoàng ngôi nhà, đã tắm cho hoàng tử bằng nước thơm và trang điểm cho cậu. Vì được sinh ra trong đình (maṇḍapa), họ đã đặt tên cho cậu là Maṇḍabya. ကုမာရော သုခေန သံဝဍ္ဎမာနော သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဝယပတ္တောတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ သိပ္ပဇာနနကာ တဿ သန္တိကေ အာဂန္တွာ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ. ကုမာရော မေဓာဝီ ပညဝါ သုတံ သုတံ မုတံ အာဝုဏန္တော ဝိယ ဂဏှာတိ, ဂဟိတဂဟိတံ သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တတေလံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. ယာဝတာ ဝါစုဂ္ဂတာ ပရိယတ္တိ အတ္ထိ, တေန အနုဂ္ဂဟိတာ နာမ နာဟောသိ. ဗြာဟ္မဏာ တံ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ, သောပိ ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ. ဂေဟေ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ နိစ္စဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဂေဟမ္ပိဿ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကံ မဟန္တံ အဟောသိ. ဂေဟေ မင်္ဂလဒိဝသေ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီဟိ ပေသိတဓနံ ကောဋိသဟဿမတ္တံ အဟောသိ. Hoàng tử lớn lên trong an lạc và đã đến tuổi học nghề. Các bậc thầy về nghệ thuật trong toàn cõi Jambudīpa đã đến gần cậu và dạy cho cậu các môn nghệ thuật. Hoàng tử là người có trí tuệ và thông minh. Mỗi khi nghe điều gì, cậu tiếp thu như thể đang xâu chuỗi ngọc trai; mỗi khi học được điều gì, điều ấy lưu lại (trong tâm trí) như dầu được đổ vào bình vàng. Không có môn học nào được truyền khẩu mà cậu chưa từng học qua. Các vị Bà-la-môn đi lại vây quanh cậu, và cậu cũng trở thành người cúng dường vật thực cho các vị Bà-la-môn. Tại nhà cậu, tám mươi ngàn vị Bà-la-môn thường xuyên dùng bữa. Ngôi nhà của cậu cũng rất lớn, có bảy cổng vòm. Vào ngày làm lễ tân gia, số tiền được cư dân cõi Jambudīpa gửi đến đã lên đến khoảng một ngàn koṭi. ဗောဓိသတ္တော အာဝဇ္ဇေသိ – ‘‘ပမတ္တော နု ခေါ ကုမာရော အပ္ပမတ္တော’’တိ. အထဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ – ‘‘ဗြာဟ္မဏဘတ္တော ဇာတော, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, တံ န ဇာနာတိ, ဂစ္ဆာမိ နံ ဒမေမီ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဒွါရကောဋ္ဌကာ အတိသမ္ဗာဓာ, န သက္ကာ ကောဋ္ဌကေန ပဝိသိတု’’န္တိ အာကာသေနာဂန္တွာ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနံ ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနေ အာကာသင်္ဂဏေ ဩတရိ. မဏ္ဍဗျကုမာရောပိ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂါဟာပေတွာ – ‘‘ဣဓ သူပံ ဒေထ ဣဓ ဩဒန’’န္တိ ပရိဝိသာပေန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ဒဏ္ဍကေန ဃဋ္ဋိတအာသိဝိသော ဝိယ ကုပိတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ – Bồ-tát suy xét: "Hoàng tử đang sống phóng dật hay không phóng dật?" Bấy giờ, khi biết được tình trạng của cậu, ngài nghĩ: "Nó đã trở thành người cúng dường cho các Bà-la-môn, nhưng lại không biết đến nơi mà sự cúng dường đem lại quả lớn. Ta sẽ đi và giáo hóa nó." Nghĩ vậy, ngài đắp y, cầm lấy bát khất thực. (Ngài nghĩ:) "Các cổng vòm quá đông đúc, không thể đi vào qua cổng được," rồi đã đi bằng đường không và hạ xuống khoảng sân trống tại nơi tám mươi ngàn vị Bà-la-môn đang dùng bữa. Hoàng tử Maṇḍabya cũng cho người cầm chiếc muỗng vàng, và trong khi đang chỉ bảo việc phục vụ: "Hãy dọn canh ở đây, hãy dọn cơm ở đây," đã nhìn thấy Bồ-tát. Cậu đã nổi giận như một con rắn hổ mang bị cây gậy chọc vào và đã nói lên kệ này: ‘‘ကုတော [Pg.56] နု အာဂစ္ဆသိ ဒုမ္မဝါသီ,ဩတလ္လကော ပံသုပိသာစကောဝ; သင်္ကာရစောဠံ ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေ,ကော ရေ တုဝံ ဟောသိ အဒက္ခိဏေယျော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁); "Ngươi từ đâu đến, hỡi kẻ ăn mặc tồi tàn, kẻ thấp hèn, giống như quỷ ăn rác? Khoác trên cổ tấm giẻ lượm từ đống rác, này, ngươi là ai, kẻ không xứng đáng được cúng dường?" အထ နံ မဟာသတ္တော အကုဇ္ဈိတွာဝ ဩဝဒန္တော အာဟ – Bấy giờ, bậc Đại Sĩ không hề nổi giận, đã nói (những lời này) để giáo huấn cậu: ‘‘အန္နံ တဝေဒံ ပကတံ ယသဿိ,တံ ခဇ္ဇရေ ဘုဉ္ဇရေ ပိယျရေ စ; ဇာနာသိ မံ တွံ ပရဒတ္တူပဇီဝိံ,ဥတ္တိဋ္ဌ ပိဏ္ဍံ လဘတံ သပါကော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၂); "Này người danh tiếng, cơm này của ngài đã được dọn sẵn. Người ta ăn, người ta dùng, và người ta uống. Ngài có biết tôi là người sống nhờ của người khác cho không? Hãy đứng dậy, người hạ tiện hãy nhận lấy vật thực bố thí." သော နယိဒံ တုမှာဒိသာနံ ပဋိယတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ – Vị ấy, muốn chỉ rõ rằng: "Cơm này không phải được dọn ra cho những người như các ngươi", nên đã nói: ‘‘အန္နံ မမေဒံ ပကတံ ဗြာဟ္မဏာနံ,အတ္ထတ္ထိတံ သဒ္ဒဟတော မမေဒံ; အပေဟိ ဧတ္တော ကိမိဓဋ္ဌိတောသိ,န မာဒိသာ တုယှံ ဒဒန္တိ ဇမ္မာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၃); "Cơm này của ta được dọn ra cho các vị Bà-la-môn. Cơm này của ta, người có lòng tin vào lợi ích đời sau. Hãy đi khỏi đây! Sao ngươi lại đứng ở đây? Hỡi kẻ hạ tiện, những người như ta không cho ngươi đâu." အထ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဒါနံ နာမ သဂုဏဿပိ နိဂ္ဂုဏဿပိ ယဿ ကဿစိ ဒါတဗ္ဗံ, ယထာ ဟိ နိန္နေပိ ထလေပိ ပတိဋ္ဌာပိတံ ဗီဇံ ပထဝီရသံ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ နိပ္ဖလံ နာမ နတ္ထိ, သုခေတ္တေ ဝပိတဗီဇံ ဝိယ ဂုဏဝန္တေ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဂါထမာဟ – Bấy giờ, Bồ-tát muốn chỉ rõ rằng: "Việc bố thí nên được thực hiện cho bất kỳ ai, dù có đức hạnh hay không có đức hạnh. Ví như hạt giống được gieo ở vùng đất trũng hay trên vùng đất cao, nhờ vào tinh chất của đất và nước mà nảy mầm, cũng vậy, việc bố thí không bao giờ là vô ích. Giống như hạt giống được gieo trên mảnh ruộng tốt, việc bố thí cho người có đức hạnh sẽ mang lại quả lớn", nên đã nói lên kệ này: ‘‘ထလေ စ နိန္နေ စ ဝပန္တိ ဗီဇံ,အနူပခေတ္တေ ဖလမာသမာနာ; ဧတာယ သဒ္ဓါယ ဒဒါဟိ ဒါနံ,အပ္ပေဝ အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၄); "Mong cầu quả báo, người ta gieo hạt giống trên đất cao và đất trũng, trên mảnh ruộng phì nhiêu. Với lòng tin như vậy, ngài hãy bố thí, biết đâu sẽ làm hài lòng được bậc đáng cúng dường." အထ ကုမာရော ကောဓာဘိဘူတော – ‘‘ကေနိမဿ မုဏ္ဍကဿ ပဝေသော ဒိန္နော’’တိ ဒွါရရက္ခာဒယော တဇ္ဇေတွာ – Bấy giờ, vị công tử bị sân hận chi phối, đã đe dọa những người giữ cửa và những người khác rằng: "Ai đã cho tên đầu trọc này vào?" ‘‘ခေတ္တာနိ [Pg.57] မယှံ ဝိဒိတာနိ လောကေ,ယေသာဟံ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေမိ; ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဇာတိမန္တူပပန္နာ,တာနီဓ ခေတ္တာနိ သုပေသလာနီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၅) – "Ta biết rõ những thửa ruộng trên đời, nơi ta gieo trồng hạt giống. Những vị Bà-la-môn nào có dòng dõi và thần chú, những vị có giới hạnh tốt đẹp, đó chính là những thửa ruộng ở đây." ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဣမံ ဇမ္မံ ဝေဏုပဒရေန ပေါထေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ သတ္တပိ ဒွါရကောဋ္ဌကေ အတိက္ကမိတွာ ဗဟိ နီဟရထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ မဟာပုရိသော အာဟ – Nói kệ xong, y ra lệnh: "Hãy lấy thanh tre đánh tên hạ tiện này, nắm cổ nó, lôi qua bảy cổng thành rồi ném ra ngoài." Bấy giờ, bậc Đại nhân nói với y: ‘‘ဂိရိံ နခေန ခဏသိ, အယော ဒန္တေဘိ ခါဒသိ; ဇာတဝေဒံ ပဒဟသိ, ယော ဣသိံ ပရိဘာသသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၉); "Kẻ nào mắng chửi vị ẩn sĩ, kẻ đó như lấy móng tay đào núi, như lấy răng cắn sắt, như lao mình vào lửa." ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ – ‘‘သစေ မျာယံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဏှာပေတွာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေယျ, ဗဟုံ အပုညံ ပသဝေယျာ’’တိ သတ္တာနုဒ္ဒယတာယ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အန္တရဝီထိယံ ဩတရိ. ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ – Và sau khi nói như vậy, với lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ngài nghĩ: "Nếu kẻ này cho người bắt tay hoặc chân ta mà gây đau khổ, y sẽ tạo ra nhiều điều bất thiện", rồi bay lên không trung và đáp xuống giữa đường. Đức Thế Tôn, khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, đã nói lên kệ này: ‘‘ဣဒံ ဝတွာန မာတင်္ဂေါ, ဣသိ သစ္စပရက္ကမော; အန္တလိက္ခသ္မိံ ပက္ကာမိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဥဒိက္ခတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၀); "Nói lời này xong, Mātaṅga, vị ẩn sĩ có nỗ lực chân chánh, đã bay đi trong không trung, trong khi các vị Bà-la-môn đang nhìn theo." တာဝဒေဝ နဂရရက္ခိကဒေဝတာနံ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ မဏ္ဍဗျဿ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေသိ. တဿ မုခံ ပရိဝတ္တေတိတွာ ပစ္ဆာမုခံ ဇာတံ, အက္ခီနိ ပရိဝတ္တာနိ, မုခေန ခေဠံ ဝမတိ, သရီရံ ထဒ္ဓံ သူလေ အာရောပိတံ ဝိယ အဟောသိ. အသီတိသဟဿာ ပရိစာရကယက္ခာ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ တထေဝ အကံသု. ဝေဂေန ဂန္တွာ ဗြဟ္မပဇာပတိယာ အာရောစယိံသု. သာ တရမာနရူပါ အာဂန္တွာ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဂါထမာဟ – Ngay lúc đó, vị thiên vương đứng đầu các vị thần hộ trì thành phố đã vặn cổ của Maṇḍabya. Mặt của y bị quay ngược ra sau, mắt bị lộn tròn, miệng nôn ra nước bọt, thân thể cứng đờ như bị đóng cọc. Tám mươi ngàn dạ-xoa tùy tùng cũng làm như vậy với tám mươi ngàn vị Bà-la-môn. Họ nhanh chóng đi báo cho Diṭṭhamaṅgalikā, vợ của vị Bà-la-môn. Bà vội vã đến, thấy sự biến dạng đó, liền nói lên kệ: ‘‘အာဝေဓိတံ ပိဋ္ဌိတော ဥတ္တမင်္ဂံ,ဗာဟုံ ပသာရေတိ အကမ္မနေယျံ; သေတာနိ အက္ခီနိ ယထာ မတဿ,ကော မေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၁); "Đầu nó bị vặn ngược ra sau, hai tay duỗi thẳng, bất động. Mắt nó trắng dã như người chết. Ai đã làm con ta ra nông nỗi này?" အထဿာ [Pg.58] အာရောစေသုံ – Bấy giờ, họ thưa với bà: ‘‘ဣဓာဂမာ သမဏော ဒုမ္မဝါသီ,ဩတလ္လကော ပံသုပိသာစကောဝ,သင်္ကာရစောဠံ ပဋိမုဉ္စ ကဏ္ဌေ,သော တေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၂); "Có một vị sa-môn ăn mặc rách rưới đã đến đây, một kẻ hạ tiện, giống như quỷ ăn rác, quấn mảnh giẻ lượm từ đống rác quanh cổ. Chính kẻ đó đã làm con trai bà ra nông nỗi này." သာ သုတွာဝ အညာသိ – ‘‘မယှံ ယသဒါယကော အယျော အနုကမ္ပာယ ပုတ္တဿ ပမတ္တဘာဝံ ဉတွာ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော ဥပဋ္ဌာကေ ပုစ္ဆိ – Vừa nghe xong, bà liền nhận ra: "Bậc tôn quý, người mang lại danh vọng cho ta, vì lòng bi mẫn, biết được sự phóng dật của con trai ta nên đã đến." Sau đó, bà hỏi những người hầu cận: ‘‘ကတမံ ဒိသံ အဂမာ ဘူရိပညော,အက္ခာထ မေ မာဏဝါ ဧတမတ္ထံ; ဂန္တွာန တံ ပဋိကရေမု အစ္စယံ,အပ္ပေဝ နံ ပုတ္တ လဘေမု ဇီဝိတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၃); "Bậc trí tuệ quảng đại đã đi về phương nào? Hỡi các thanh niên, hãy cho ta biết điều đó. Chúng ta sẽ đi đến đó để sửa chữa lỗi lầm, biết đâu con ta sẽ được sống lại." တေ အာဟံသု – Các vị ấy đã nói – ‘‘ဝေဟာယသံ အဂမာ ဘူရိပညော,ပထဒ္ဓုနော ပန္နရသေဝ စန္ဒော; အပိစာပိ သော ပုရိမဒိသံ အဂစ္ဆိ,သစ္စပ္ပဋိညော ဣသိ သာဓုရူပေါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄); "Bậc trí tuệ quảng đại đã bay lên không trung, như mặt trăng ngày rằm trên con đường rộng. Vị ẩn sĩ có lời hứa chân thật, có hình tướng thiện lành ấy, đã đi về phương đông." မဟာပုရိသောပိ အန္တရဝီထိယံ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘မယှံ ပဒဝဠဉ္ဇံ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဝသေန မာ အန္တရဓာယိတ္ထ, ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယေဝ နံ ပဿတု, မာ အညေ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပနမတ္တံ မိဿကောဒနံ ဂဟေတွာ ပဋိက္ကမနသာလာယံ နိသိန္နော ဘုဉ္ဇိတွာ ထောကံ ဘုတ္တာဝသေသံ ဘိက္ခာဘာဇနေယေဝ ဌပေသိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာပိ ပါသာဒါ ဩရုယှ အန္တရဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ ပဒဝဠဉ္ဇံ ဒိသွာ – ‘‘ဣဒံ မယှံ ယသဒါယကဿ အယျဿ ပဒ’’န္တိ ပဒါနုသာရေနာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဒါသေန ကတာပရာဓံ မယှံ ခမထ, န ဟိ တုမှေ ကောဓဝသိကာ နာမ, ဒေထ မေ ပုတ္တဿ ဇီဝိတ’’န္တိ. Bậc Đại nhân, từ nơi đã đáp xuống giữa đường, đã phát nguyện rằng: "Mong rằng dấu chân của ta không bị voi, ngựa, v.v... làm cho biến mất; chỉ mong Diṭṭhamaṅgalikā thấy được, người khác không thấy." Sau khi phát nguyện, Ngài đi khất thực, nhận được một ít cơm trộn đủ để sống qua ngày, rồi ngồi trong một nhà nghỉ để thọ thực. Sau khi ăn xong, Ngài để lại một ít thức ăn thừa trong bát. Diṭṭhamaṅgalikā cũng từ trên lầu đi xuống, đi vào giữa đường và thấy dấu chân, bà nghĩ: "Đây là dấu chân của bậc tôn quý, người mang lại danh vọng cho ta." Bà đi theo dấu chân, đến nơi, đảnh lễ và thưa rằng: "Kính bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho con về lỗi lầm do người đầy tớ của ngài đã gây ra. Các ngài vốn không phải là người bị sân hận chi phối. Xin hãy ban lại mạng sống cho con trai của con." ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ – Và sau khi nói như vậy, ‘‘အာဝေဓိတံ [Pg.59] ပိဋ္ဌိတော ဥတ္တမင်္ဂံ,ဗာဟုံ ပသာရေတိ အကမ္မနေယျံ; သေတာနိ အက္ခီနိ ယထာ မတဿ,ကော မေ ဣမံ ပုတ္တမကာသိ ဧဝ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၁၅) – bà đã đọc lên bài kệ: "Đầu nó bị vặn ngược ra sau, hai tay duỗi thẳng, bất động. Mắt nó trắng dã như người chết. Ai đã làm con ta ra nông nỗi này?" ဂါထံ အဘာသိ. မဟာပုရိသော အာဟ – ‘‘န မယံ ဧဝရူပံ ကရောမ, ပဗ္ဗဇိတံ ပန ဟိံသန္တေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတေသု သဂါရဝါဟိ ဘူတယက္ခဒေဝတာဟိ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ. Bậc Đại nhân nói: "Chúng ta không làm những việc như vậy. Nhưng có lẽ việc này đã được thực hiện bởi các vị phi nhân, dạ-xoa, và chư thiên, những người có lòng tôn kính đối với người xuất gia, khi họ thấy một người xuất gia bị hãm hại." ကေဝလံ, ဘန္တေ, တုမှာကံ မနောပဒေါသော မာ ဟောတု, ဒေဝတာဟိ ကတံ ဟောတု, သုခမာပယာ, ဘန္တေ, ဒေဝတာ, အပိစာဟံ, ဘန္တေ, ကထံ ပဋိပဇ္ဇာမီတိ. တေန ဟိ ဩသဓံ တေ ကထေဿာမိ, မမ ဘိက္ခာဘာဇနေ ဘုတ္တာဝသေသံ ဘတ္တမတ္ထိ, တတ္ထ ထောကံ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ထောကံ ဂဟေတွာ တဝ ပုတ္တဿ မုခေ ပက္ခိပ, အဝသေသံ ဥဒကစာဋိယံ အာလောဠေတွာ အသီတိယာ ဗြာဟ္မဏသဟဿာနံ မုခေ ပက္ခိပါတိ. သာ ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ မဟာပုရိသံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. “Thưa ngài, xin ngài đừng có tâm bất mãn, có thể việc này do chư thiên làm. Thưa ngài, chư thiên cũng mong cầu sự an lạc. Vả lại, thưa ngài, con phải thực hành như thế nào?” – “Vậy thì, ta sẽ chỉ cho ngươi một phương thuốc. Trong bát khất thực của ta có cơm thừa, hãy đổ một ít nước vào đó, lấy một ít rồi bỏ vào miệng con trai của ngươi. Phần còn lại, hãy hòa vào trong chum nước rồi đổ vào miệng của tám mươi ngàn vị Bà-la-môn.” – Nàng ấy nói: “Con sẽ làm như vậy,” rồi lấy phần cơm, đảnh lễ bậc Đại nhân, ra đi và đã làm theo như thế. မုခေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ – ‘‘သာမိမှိ သယံ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တေ အမှေဟိ န သက္ကာ ကိဉ္စိ ကာတု’’န္တိ ကုမာရံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သောပိ ခိပိတွာ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ အပ္ပတ္တပုဗ္ဗော ဝိယ ပကတိဝဏ္ဏော အဟောသိ. အထ နံ မာတာ အဝေါစ – ‘‘ပဿ တာတ တဝ ကုလုပကာနံ ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတာနံ ဝိပ္ပကာရံ, သမဏာ ပန န ဧဝရူပါ ဟောန္တိ, သမဏေ တာတ ဘောဇေယျာသီ’’တိ. တတော သေသကံ ဥဒကစာဋိယံ အာလုဠာပေတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ မုခေ ပက္ခိပါပေသိ. ယက္ခာ တာဝဒေဝ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပလာယိံသု. ဗြာဟ္မဏာ ခိပိတွာ ခိပိတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကိံ အမှာကံ မုခေ ပက္ခိတ္တန္တိ ပုစ္ဆိံသု. မာတင်္ဂဣသိဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တန္တိ. တေ ‘‘စဏ္ဍာလဿ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ ခါဒါပိတမှာ, အဗြာဟ္မဏာ ဒါနိမှာ ဇာတာ, ဣဒါနိ နော ဗြာဟ္မဏာ ‘အသုဒ္ဓဗြာဟ္မဏာ ဣမေ’တိ သမ္ဘောဂံ န ဒဿန္တီ’’တိ တတော ပလာယိတွာ မဇ္ဈရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မဇ္ဈရာဇဿ နဂရေ အဂ္ဂါသနိကာ ဗြာဟ္မဏာ နာမ မယန္တိ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇန္တိ. Vừa khi cơm được bỏ vào miệng, vị thiên vương cả nghĩ rằng: “Khi chính vị thầy làm thuốc, chúng ta không thể làm gì được,” liền thả cậu bé ra. Cậu bé ấy hắt hơi một cái và trở lại sắc diện bình thường như chưa từng bị đau khổ gì. Bấy giờ, người mẹ nói với cậu: “Này con, hãy xem sự tai hại của những người Bà-la-môn không có tàm quý, là những người thân quen của gia đình con. Còn các vị Sa-môn thì không như vậy. Này con, con hãy cúng dường cho các vị Sa-môn.” Sau đó, bà cho hòa phần cơm thừa còn lại vào chum nước rồi cho người đổ vào miệng các vị Bà-la-môn. Ngay lúc ấy, các dạ-xoa liền thả họ ra và bỏ chạy. Các vị Bà-la-môn hắt hơi liên tục, đứng dậy và hỏi: “Cái gì đã được đổ vào miệng chúng tôi vậy?” Khi được trả lời: “Đó là cơm thừa của ẩn sĩ Mātaṅga.” Các vị Bà-la-môn ấy nghĩ: “Chúng ta đã bị bắt ăn đồ thừa của một người Chiên-đà-la, bây giờ chúng ta đã trở thành không phải Bà-la-môn. Bây giờ, các vị Bà-la-môn (thuần túy) sẽ không giao tiếp với chúng ta, nói rằng: ‘Những người này là Bà-la-môn không trong sạch.’” Nghĩ vậy, họ bỏ trốn khỏi nơi đó, đi đến Trung Phần, và trong thành của vua nước Trung Phần, họ nói rằng: “Chúng tôi là những Bà-la-môn ngồi ghế đầu,” rồi họ ăn trong cung vua. တသ္မိံ သမယေ ဗောဓိသတ္တော ပါပနိဂ္ဂဟံ ကရောန္တော မာနဇာတိကေ နိမ္မဒယန္တော ဝိစရတိ. အထေကော ‘‘ဇာတိမန္တတာပသော နာမ မယာ သဒိသော [Pg.60] နတ္ထီ’’တိ အညေသု သညမ္ပိ န ကရောတိ. ဗောဓိသတ္တော တံ ဂင်္ဂါတီရေ ဝသမာနံ ဒိသွာ ‘‘မာနနိဂ္ဂဟမဿ ကရိဿာမီ’’တိ တတ္ထ အဂမာသိ. တံ ဇာတိမန္တတာပသော ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ဇစ္စော ဘဝ’’န္တိ? စဏ္ဍာလော အဟံ အာစရိယာတိ. အပေဟိ စဏ္ဍာလ အပေဟိ စဏ္ဍာလ, ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ ဝသ, မာ ဥပရိဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ဥစ္ဆိဋ္ဌမကာသီတိ. Vào lúc ấy, Bồ-tát đi du hành, chế ngự những kẻ ác và dẹp trừ những người có tánh kiêu mạn. Bấy giờ, có một vị ẩn sĩ tên là Jātimanta, nghĩ rằng: “Không có ai bằng ta,” nên không hề để ý đến những người khác. Bồ-tát thấy vị ấy đang sống ở bờ sông Hằng, liền nghĩ: “Ta sẽ dẹp trừ lòng kiêu mạn của ông ta,” rồi đi đến đó. Vị ẩn sĩ Jātimanta hỏi ngài: “Ngài thuộc giai cấp nào?” – “Thưa thầy, con là người Chiên-đà-la.” – “Này người Chiên-đà-la, hãy tránh xa! Hãy tránh xa, này người Chiên-đà-la! Hãy ở dưới hạ lưu sông Hằng, đừng làm ô uế nước ở thượng lưu.” ဗောဓိသတ္တော – ‘‘သာဓု အာစရိယ, တုမှေဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ ဝသန္တော ‘‘ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ပဋိသောတံ သန္ဒတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဇာတိမန္တတာပသော ပါတောဝ ဂင်္ဂံ ဩရုယှ ဥဒကံ အာစမတိ, ဇဋာ ဓောဝတိ. ဗောဓိသတ္တော ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တော ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ခေဠံ ဥဒကေ ပါတေတိ. ဒန္တကဋ္ဌကုစ္ဆိဋ္ဌကမ္ပိ တတ္ထေဝ ပဝါဟေတိ. ယထာ စေ တံ အညတ္ထ အလဂ္ဂိတွာ တာပသဿေဝ ဇဋာသု လဂ္ဂတိ, တထာ အဓိဋ္ဌာသိ. ခေဠမ္ပိ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိ တာပသဿ ဇဋာသုယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ. Bồ-tát nói: “Lành thay, thưa thầy, con sẽ ở nơi thầy đã chỉ định.” Rồi trong khi ở dưới hạ lưu sông Hằng, ngài chú nguyện: “Cầu mong nước sông Hằng chảy ngược dòng.” Vị ẩn sĩ Jātimanta, vào lúc sáng sớm, xuống sông Hằng, súc miệng và gội búi tóc. Bồ-tát, trong khi xỉa răng, đã nhổ từng cục đờm xuống nước. Ngài cũng thả trôi tăm xỉa răng đã dùng rồi ở đó. Và ngài chú nguyện sao cho nó không dính vào nơi nào khác mà chỉ dính vào búi tóc của vị ẩn sĩ. Cả đờm và tăm xỉa răng đều nằm lại trên búi tóc của vị ẩn sĩ. တာပသော စဏ္ဍာလဿိဒံ ကမ္မံ ဘဝိဿတီတိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဣဒံ, ဘော စဏ္ဍာလ, ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ တယာ ပဋိသောတဂါမိကတ’’န္တိ? အာမ အာစရိယ. တေန ဟိ တွံ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါယ မာ ဝသ, ဥပရိဂင်္ဂါယ ဝသာတိ. သာဓု အာစရိယ, တုမှေဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝသိဿာမီတိ တတ္ထ ဝသန္တော ဣဒ္ဓိံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ, ဥဒကံ ယထာဂတိကမေဝ ဇာတံ. ပုန တာပသော တဒေဝ ဗျသနံ ပါပုဏိ. သော ပုန ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ, – ‘‘ဘော စဏ္ဍာလ, တွမိဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ကာလေန ပဋိသောတဂါမိံ ကာလေန အနုသောတဂါမိံ ကရောသီ’’တိ? အာမ အာစရိယ. စဏ္ဍာလ, ‘‘တွံ သုခဝိဟာရီနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ သုခေန ဝသိတုံ န ဒေသိ, သတ္တမေ တေ ဒိဝသေ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတူ’’တိ. သာဓု အစရိယ, အဟံ ပန သူရိယဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န ဒဿာမီတိ. Vị ẩn sĩ nghĩ: “Đây hẳn là việc làm của người Chiên-đà-la,” rồi cảm thấy không vui, đi đến và hỏi: “Này ông Chiên-đà-la, có phải ông đã làm cho nước sông Hằng này chảy ngược dòng không?” – “Vâng, thưa thầy.” – “Vậy thì, ngươi đừng ở dưới hạ lưu sông Hằng nữa, hãy ở trên thượng lưu đi.” – “Lành thay, thưa thầy, con sẽ ở nơi thầy đã chỉ định.” Trong khi ở nơi đó, ngài làm cho thần thông lắng dịu lại, và nước sông chảy xuôi như thường lệ. Một lần nữa, vị ẩn sĩ lại gặp phải tai họa tương tự. Ông ta lại đi đến hỏi Bồ-tát: “Này ông Chiên-đà-la, có phải ông làm cho nước sông Hằng này lúc thì chảy ngược dòng, lúc thì chảy xuôi dòng không?” – “Vâng, thưa thầy.” – “Này người Chiên-đà-la, ngươi không để cho các vị xuất gia sống an lạc được yên ổn. Vào ngày thứ bảy, đầu của ngươi hãy vỡ ra làm bảy mảnh!” – “Lành thay, thưa thầy. Còn con, con sẽ không cho mặt trời mọc lên.” အထ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဧတဿ အဘိသာပေါ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ, ရက္ခာမိ န’’န္တိ သတ္တာနုဒ္ဒယတာယ ပုနဒိဝသေ ဣဒ္ဓိယာ သူရိယဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န အဒါသိ. ဣဒ္ဓိမတော ဣဒ္ဓိဝိသယော နာမ အစိန္တေယျော, တတော ပဋ္ဌာယ အရုဏုဂ္ဂံ န ပညာယတိ, ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီနိ ကမ္မာနိ ပယောဇေန္တော နာမ နတ္ထိ. Bấy giờ, bậc Đại Sĩ suy nghĩ: “Lời nguyền rủa này sẽ rơi xuống chính đầu ông ta, ta phải bảo vệ ông ta.” Vì lòng thương xót chúng sanh, vào ngày hôm sau, ngài dùng thần thông không cho mặt trời mọc lên. Phạm vi thần thông của người có thần thông quả là không thể nghĩ bàn. Kể từ đó, bình minh không xuất hiện, không có sự phân biệt ngày và đêm, không có ai thực hiện các công việc như cày cấy, buôn bán, v.v. မနုဿာ – ‘‘ယက္ခာဝဋ္ဋော နု ခေါ အယံ ဘူတဒေဝဋ္ဋောနာဂသုပဏ္ဏာဝဋ္ဋော’’တိ ဥပဒ္ဒဝပ္ပတ္တာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ရာဇကုလံ နာမ မဟာပညံ, လောကဿ ဟိတံ စိန္တေတုံ သက္ကောတိ, တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ [Pg.61] တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ သုတွာ ဘီတောပိ အဘီတာကာရံ ကတွာ – ‘‘မာ တာတာ ဘာယထ, ဣမံ ကာရဏံ ဂင်္ဂါတီရဝါသီ ဇာတိမန္တတာပသော ဇာနိဿတိ, တံ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခါ ဘဝိဿာမာ’’တိ ကတိပယေဟေဝ အတ္ထစရကေဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. တာပသော အာဟ – ‘‘အာမ မဟာရာဇ, ဧကော စဏ္ဍာလော အတ္ထိ, သော ဣမံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ ကာလေန အနုသောတဂါမိံ ကာလေန ပတိသောတဂါမိံ ကရောတိ, မယာ တဒတ္ထံ ကိဉ္စိ ကထိတံ အတ္ထိ, တံ ပုစ္ဆထ, သော ဇာနိဿတီ’’တိ. Dân chúng gặp phải tai họa, tự hỏi: “Phải chăng đây là do dạ-xoa gây ra, hay do các phi nhân, chư thiên, long vương, kim sí điểu gây ra?” Họ suy nghĩ: “Bây giờ phải làm gì đây?” rồi bàn bạc: “Hoàng gia là nơi có trí tuệ lớn, có thể suy nghĩ về lợi ích cho thế gian. Chúng ta hãy đến đó.” Rồi họ đến hoàng cung và trình bày sự việc. Nhà vua nghe xong, dù sợ hãi nhưng vẫn làm ra vẻ không sợ hãi và nói: “Này các khanh, đừng sợ hãi. Vị ẩn sĩ Jātimanta sống ở bờ sông Hằng sẽ biết nguyên nhân này. Chúng ta sẽ hỏi ông ta để hết nghi ngờ.” Nói vậy, nhà vua cùng với một vài vị quan cận thần đến gặp vị ẩn sĩ, sau khi chào hỏi thân mật, liền hỏi về sự việc ấy. Vị ẩn sĩ nói: “Tâu Đại vương, đúng vậy. Có một người Chiên-đà-la, ông ta làm cho nước sông Hằng này lúc thì chảy xuôi dòng, lúc thì chảy ngược dòng. Ta đã có nói đôi lời với ông ta về việc đó. Hãy hỏi ông ta, ông ta sẽ biết.” ရာဇာ မာတင်္ဂဣသိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, အရုဏဿ ဥဂ္ဂန္တုံ န ဒေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ, မဟာရာဇာတိ. ကိံ ကာရဏာ ဘန္တေတိ? ဇာတိမန္တတာပသကာရဏာ, မဟာရာဇ, ဇာတိမန္တတာပသေန အာဂန္တွာ မံ ဝန္ဒိတွာ ခမာပိတကာလေ ဒဿာမိ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ဂန္တွာ ‘‘ဧထ အာစရိယ, တာပသံ ခမာပေထာ’’တိ အာဟ. နာဟံ, မဟာရာဇ, စဏ္ဍာလံ ဝန္ဒာမီတိ. မာ အာစရိယ, ဧဝံ ကရောထ, ဇနပဒဿ မုခံ ပဿထာတိ. သော ပုန ပဋိက္ခိပိယေဝ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာစရိယော ခမာပေတုံ န ဣစ္ဆိတီ’’တိ အာဟ. အခမာပိတေ အဟံ သူရိယံ န မုဉ္စာမီတိ. ရာဇာ ‘‘အယံ ခမာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အခမာပိတေ သူရိယံ န မုဉ္စတိ, ကိံ အမှာကံ တေန တာပသေန, လောကံ ဩလောကေဿာမာ’’တိ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘော, တာပသသန္တိကံ, တံ ဟတ္ထေသု စ ပါဒေသု စ ဂဟေတွာ မာတင်္ဂဣသိဿ ပါဒမူလေ နေတွာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခမာပေထ ဧတဿ ဇနပဒါနုဒ္ဒယတံ ပဋိစ္စာ’’တိ အာဟ. တေ ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ တထာ ကတွာ အာနေတွာ မာတင်္ဂဣသိဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခမာပေသုံ. Vua đi đến chỗ ẩn sĩ Mātaṅga và hỏi: “Thưa ngài, sao ngài không cho phép bình minh mọc lên?” – “Đúng vậy, tâu đại vương.” – “Vì lý do gì, thưa ngài?” – “Vì lý do của ẩn sĩ Jātimanta, tâu đại vương. Khi nào ẩn sĩ Jātimanta đến, đảnh lễ ta và xin sám hối, lúc đó ta sẽ cho phép, tâu đại vương.” Vua đi đến và nói: “Thưa thầy, xin hãy đến và xin sám hối vị ẩn sĩ kia.” – “Tâu đại vương, tôi không đảnh lễ một người hạ tiện.” – “Thưa thầy, xin đừng làm vậy, xin hãy nhìn đến tình cảnh của xứ sở.” Vị ấy lại từ chối. Vua đến gần Bồ-tát và nói: “Vị thầy không muốn xin sám hối.” – “Nếu ông ta không xin sám hối, ta sẽ không thả mặt trời ra.” Vua nói: “Người này không muốn xin sám hối, người kia thì không thả mặt trời ra nếu không được sám hối. Chúng ta cần gì đến vị ẩn sĩ đó, chúng ta hãy lo cho thế gian.” (Vua ra lệnh): “Này các khanh, hãy đi đến chỗ vị ẩn sĩ, hãy nắm lấy tay chân ông ta, đem đến dưới chân ẩn sĩ Mātaṅga, bắt ông ta phủ phục xuống và xin sám hối, vì lòng thương xót đối với dân chúng trong xứ.” Các quân lính của vua đi đến, làm như vậy, đem ông ta đến, bắt ông ta phủ phục dưới chân ẩn sĩ Mātaṅga và xin sám hối. အဟံ နာမ ခမိတဗ္ဗံ ခမာမိ, အပိစ ခေါ ပန ဧတဿ ကထာ ဧတဿေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ. မယာ သူရိယေ ဝိဿဇ္ဇိတေ သူရိယရသ္မိ ဧတဿ မတ္ထကေ ပတိဿတိ, အထဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလိဿတိ. တဉ္စ ခေါ ပနေသ ဗျသနံ မာ ပါပုဏာတု, ဧထ တုမှေ ဧတံ ဂလပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ဩတာရေတွာ မဟန္တံ မတ္တိကာပိဏ္ဍမဿ သီသေ ဌပေထ. အထာဟံ သူရိယံ ဝိဿဇ္ဇိဿာမိ. သူရိယရသ္မိ မတ္တိကာပိဏ္ဍေ ပတိတွာ တံ သတ္တဓာ ဘိန္ဒိဿတိ. အထေသ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ နိမုဇ္ဇိတွာ အညေန တိတ္ထေန ဥတ္တရတု, ဣတိ နံ ဝဒထ, ဧဝမဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီတိ. တေ မနုဿာ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမာ’’တိ တထာ ကာရေသုံ. တဿာပိ တထေဝ သောတ္ထိ ဇာတာ. သော တတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ဇာတိ [Pg.62] နာမ အကာရဏံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏောဝ ကာရဏ’’န္တိ ဇာတိဂေါတ္တမာနံ ပဟာယ နိမ္မဒေါ အဟောသိ. “Ta tha thứ cho người đáng được tha thứ, tuy nhiên, lời nói của người này sẽ rơi xuống trên đầu chính người ấy. Khi ta thả mặt trời ra, ánh nắng sẽ chiếu xuống đầu người này, khi đó, đầu của ông ta sẽ vỡ ra làm bảy mảnh. Mong rằng ông ta không gặp phải tai họa đó. Các ngươi hãy đến, đưa ông ta xuống nước sâu đến cổ và đặt một tảng đất sét lớn lên đầu ông ta. Khi đó ta sẽ thả mặt trời ra. Ánh nắng sẽ chiếu xuống tảng đất sét và làm nó vỡ ra bảy mảnh. Khi đó, ông ta hãy vứt tảng đất sét đi, lặn xuống và đi lên ở một bến nước khác. Hãy nói với ông ta như vậy, như vậy ông ta sẽ được an toàn.” Những người đó vâng lời: “Chúng con sẽ làm như vậy,” và đã làm theo. Và ông ta cũng được an toàn đúng như vậy. Từ đó về sau, vị ấy từ bỏ lòng kiêu mạn về dòng dõi và gia tộc, trở nên không còn kiêu mạn, (nghĩ rằng): “Dòng dõi không phải là lý do, trong hàng ngũ những người xuất gia, chỉ có đức hạnh mới là lý do.” ဣတိ ဇာတိမန္တတာပသေ ဒမိတေ မဟာဇနော ဗောဓိသတ္တဿ ထာမံ အညာသိ, မဟာကောလာဟလံ ဇာတံ. ရာဇာ အတ္တနော နဂရံ ဂမနတ္ထာယ ဗောဓိသတ္တံ ယာစိ. မဟာသတ္တော ပဋိညံ ဒတွာ တာနိ စ အသီတိဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ ဒမေဿာမိ, ပဋိညဉ္စ မောစေဿာမီတိ မဇ္ဈရာဇဿ နဂရံ အဂမာသိ. ဗြာဟ္မဏာ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာဝ – ဘော, ‘‘အယံ သော, ဘော မဟာစောရော, အာဂတော, ဣဒါနေဝ သဗ္ဗေ ဧတေ မယှံ ဥစ္ဆိဋ္ဌကံ ခါဒိတွာ အဗြာဟ္မဏာ ဇာတာတိ အမှေ ပါကဋေ ကရိဿတိ, ဧဝံ နော ဣဓာပိ အာဝါသော န ဘဝိဿတိ, ပဋိကစ္စေဝ မာရေဿာမာ’’တိ ရာဇာနံ ပုန ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု – ‘‘တုမှေ, မဟာရာဇ, ဧတံ စဏ္ဍာလပဗ္ဗဇိတံ မာ သာဓုရူပေါတိ မညိတ္ထ, ဧသ ဂရုကမန္တံ ဇာနာတိ, ပထဝိံ ဂဟေတွာ အာကာသံ ကရောတိ, အာကာသံ ပထဝိံ, ဒူရံ ဂဟေတွာ သန္တိကံ ကရောတိ, သန္တိကံ ဒူရံ, ဂင်္ဂံ နိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓဂါမိနိံ ကရောတိ, ဣစ္ဆန္တော ပထဝိံ ဥက္ခိပိတွာ ပါတေတုံ မညေ သက္ကောတိ. ပရဿ ဝါ စိတ္တံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န သက္ကာ ဂဟေတုံ, အယံ ဣဓ ပတိဋ္ဌံ လဘန္တော တုမှာကံ ရဇ္ဇမ္ပိ နာသေယျ, ဇီဝိတန္တရာယမ္ပိ ဝံသုပစ္ဆေဒမ္ပိ ကရေယျ, အမှာကံ ဝစနံ ကရောထ, မဟာရာဇ, အဇ္ဇေဝ ဣမံ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. Như vậy, khi ẩn sĩ Jātimanta đã được nhiếp phục, dân chúng biết được năng lực của Bồ-tát, một tiếng ồn ào lớn đã phát sinh. Vua thỉnh cầu Bồ-tát đi đến thành của mình. Đại Sĩ nhận lời và đi đến thành của vua xứ Majjha, với ý nghĩ: “Ta sẽ nhiếp phục tám mươi ngàn vị Bà-la-môn kia và sẽ hoàn thành lời hứa của mình.” Các vị Bà-la-môn vừa thấy Bồ-tát liền (bàn với nhau): “Này các ông, tên đại đạo tặc kia đã đến. Bây giờ, ông ta sẽ tiết lộ rằng tất cả chúng ta đã ăn thức ăn thừa của ông ta và đã trở thành những người không phải Bà-la-môn. Như vậy, chúng ta sẽ không còn chỗ ở tại đây nữa. Chúng ta hãy giết ông ta trước.” (Họ) lại đến gặp vua và tâu: “Tâu đại vương, xin ngài đừng nghĩ rằng vị xuất gia hạ tiện này là người tốt. Ông ta biết những thần chú lợi hại: có thể lấy đất biến thành trời, lấy trời biến thành đất, lấy xa biến thành gần, lấy gần biến thành xa, làm cho sông Hằng chảy ngược dòng. Nếu muốn, tôi nghĩ ông ta có thể nhấc bổng trái đất lên rồi ném xuống. Tâm của người khác không thể nào nắm bắt được mãi mãi. Nếu ông ta có được chỗ đứng ở đây, ông ta có thể phá hủy vương quốc của ngài, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng và làm tuyệt tự dòng dõi của ngài. Tâu đại vương, xin hãy nghe lời chúng tôi, nên giết ông ta ngay hôm nay.” ရာဇာနော နာမ ပရပတ္တိယာ ဟောန္တိ, ဣတိ သော ဗဟူနံ ကထာဝသေန နိဋ္ဌံ ဂတော. ဗောဓိသတ္တော ပန နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ မိဿကောဒနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရာဇုယျာနံ ဂန္တွာ နိရာပရာဓတာယ နိရာသင်္ကော မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ. အတီတေ စတ္တာလီသ, အနာဂတေ စတ္တာလီသာတိ အသီတိကပ္ပေ အနုဿရိတုံ သမတ္ထဉာဏဿ အနာဝဇ္ဇနတာယ မုဟုတ္တမတ္တကေ ကာလေ သတိ နပ္ပဟောတိ, ရာဇာ အညံ အဇာနာပေတွာ သယမေဝ ဂန္တွာ နိရာဝဇ္ဇနတာယ ပမာဒေန နိသိန္နံ မဟာပုရိသံ အသိနာ ပဟရိတွာ ဒွေ ဘာဂေ အကာသိ. ဣမဿ ရညော ဝိဇိတေ အဋ္ဌမံ လောဟကူဋဝဿံ, နဝမံ ကလလဝဿံ ဝဿိ. ဣတိ ဣမဿာပိ ရဋ္ဌေ နဝ ဝုဋ္ဌိယော ပတိတာ. သော စ ရာဇာ သပရိသော မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. တေနာဟ သံကိစ္စပဏ္ဍိတော – Các vị vua thường bị ảnh hưởng bởi lời nói của người khác, vì vậy vị vua đó đã đi đến quyết định theo lời của nhiều người. Về phần Bồ-tát, sau khi đi khất thực trong thành, ngài dùng bữa cơm thập cẩm tại một nơi có nước tiện lợi, rồi đi đến vườn thượng uyển của vua và ngồi trên phiến đá kiết tường, không nghi ngờ gì vì mình vô tội. Do không tác ý, trong một khoảnh khắc, chánh niệm đã không khởi lên nơi vị có trí tuệ có khả năng nhớ lại tám mươi kiếp – bốn mươi kiếp trong quá khứ và bốn mươi kiếp trong tương lai. Vua không cho ai khác biết, tự mình đi đến, và do không tác ý, đã dùng gươm chém vị Đại nhân đang ngồi trong trạng thái lơ đãng, làm thành hai đoạn. Trong vương quốc của vị vua này, trận mưa thứ tám là mưa bụi sắt, trận mưa thứ chín là mưa bùn đã rơi xuống. Như vậy, trong xứ của vị vua này cũng có chín trận mưa (tai ương) đã rơi xuống. Và vị vua đó cùng với đoàn tùy tùng đã tái sanh vào đại địa ngục. Vì thế, hiền sĩ Saṅkicca đã nói: ‘‘ဥပဟစ္စ [Pg.63] မနံ မဇ္ဈော, မာတင်္ဂသ္မိံ ယသဿိနေ; သပါရိသဇ္ဇော ဥစ္ဆိန္နော, မဇ္ဈာရညံ တဒါ အဟူတိ’’. (ဇာ. ၂.၁၉.၉၆) – “Vua xứ Majjha, vì đã làm tổn hại tâm ý đối với vị Mātaṅga lừng danh, đã bị diệt vong cùng với đoàn tùy tùng. Khi đó, xứ Majjha đã trở thành khu rừng hoang.” ဧဝံ မဇ္ဈာရညဿ အရညဘူတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. မာတင်္ဂဿ ပန ဣသိနော ဝသေန တဒေဝ မာတင်္ဂါရညန္တိ ဝုတ္တံ. Như vậy, cần phải hiểu việc xứ Majjha trở thành khu rừng hoang. Hơn nữa, do ảnh hưởng của ẩn sĩ Mātaṅga, chính khu rừng đó được gọi là rừng Mātaṅga. ၆၆. ပဉှပဋိဘာနာနီတိ ပဉှဗျာကရဏာနိ. ပစ္စနီကံ ကတဗ္ဗန္တိ ပစ္စနီကံ ကာတဗ္ဗံ. အမညိဿန္တိ ဝိလောမဘာဂံ ဂဏှန္တော ဝိယ အဟောသိန္တိ အတ္ထော. 66. “Pañhapaṭibhānāni” nghĩa là những lời giải đáp câu hỏi. “Paccanīkaṃ kataṃ” nghĩa là điều được làm một cách đối nghịch. “Amaññissanti” có nghĩa là: “Tôi đã trở thành như người chấp nhận quan điểm đối nghịch.” ၆၇. အနုဝိစ္စကာရန္တိ အနုဝိစာရေတွာ စိန္တေတွာ တုလယိတွာ ကာတဗ္ဗံ ကရောဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာဓု ဟောတီတိ သုန္ဒရော ဟောတိ. တုမှာဒိသသ္မိဉှိ မံ ဒိသွာ မံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တေ နိဂဏ္ဌံ ဒိသွာ နိဂဏ္ဌံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တေ – ‘‘ကိံ အယံ ဥပါလိ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌမေဝ သရဏံ ဂစ္ဆတီ’’တိ? ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ အနုဝိစ္စကာရော တုမှာဒိသာနံ သာဓူတိ ဒဿေတိ. ပဋာကံ ပရိဟရေယျုန္တိ တေ ကိရ ဧဝရူပံ သာဝကံ လဘိတွာ – ‘‘အသုကော နာမ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ သေဋ္ဌိ ဝါ အမှာကံ သရဏံ ဂတော သာဝကော ဇာတော’’တိ ပဋာကံ ဥက္ခိပိတွာ နဂရေ ဃောသေန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ. ကသ္မာ? ဧဝံ နော မဟန္တဘာဝေါ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ စ, သစေ တဿ ‘‘ကိမဟံ ဧတေသံ သရဏံ ဂတော’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တမ္ပိ သော ‘‘ဧတေသံ မေ သရဏဂတဘာဝံ ဗဟူ ဇာနန္တိ, ဒုက္ခံ ဣဒါနိ ပဋိနိဝတ္တိတု’’န္တိ ဝိနောဒေတွာ န ပဋိက္ကမိဿတီတိ စ. ‘‘တေနာဟ ပဋာကံ ပရိဟရေယျု’’န္တိ. 67. Anuviccakāranti có nghĩa là: “Hãy làm việc cần làm sau khi đã suy xét, suy nghĩ, cân nhắc.” Sādhu hoti có nghĩa là tốt đẹp. Vì rằng đối với người như ông, khi thấy ta rồi quy y ta, lời chê bai sẽ khởi lên rằng: “Tại sao gia chủ Upāli này cứ thấy ai là quy y người đó vậy?” Do đó, việc hành động sau khi suy xét là tốt đẹp đối với những người như ông, (đức Thế Tôn) đã chỉ dạy như vậy. Paṭākaṃ parihareyyunti (họ sẽ mang cờ hiệu đi khắp nơi), nghe nói rằng, khi họ có được một vị thí chủ như vậy, họ sẽ dựng cờ hiệu lên và đi rêu rao khắp thành phố rằng: “Vị vua tên là, hoặc vị đại thần, hoặc vị trưởng giả đã đến quy y chúng ta, đã trở thành đệ tử của chúng ta.” Tại sao vậy? Vì (họ nghĩ) rằng: “Như vậy, sự vĩ đại của chúng ta sẽ được biểu lộ,” và nếu như vị ấy có sự hối hận khởi lên rằng: “Tại sao ta lại quy y những người này?” thì vị ấy cũng sẽ xua tan điều đó và sẽ không từ bỏ, (nghĩ rằng): “Nhiều người biết việc ta đã quy y những vị này, bây giờ thật khó mà quay lại.” “Vì thế, tôi đã nói: ‘họ sẽ mang cờ hiệu đi khắp nơi.’” ၆၈. ဩပါနဘူတန္တိ ပဋိယတ္တဥဒပါနော ဝိယ ဌိတံ. ကုလန္တိ တဝ နိဝေသနံ. ဒါတဗ္ဗံ မညေယျာသီတိ ပုဗ္ဗေ ဒသပိ ဝီသတိပိ သဋ္ဌိပိ ဇနေ အာဂတေ ဒိသွာ နတ္ထီတိ အဝတွာ ဒေတိ. ဣဒါနိ မံ သရဏံ ဂတကာရဏမတ္တေနဝ မာ ဣမေသံ ဒေယျဓမ္မံ, ဥပစ္ဆိန္ဒိတ္ထ, သမ္ပတ္တာနဉှိ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဩဝဒတိ. သုတမေတံ, ဘန္တေတိ ကုတော သုတံ? နိဂဏ္ဌာနံ သန္တိကာ, တေ ကိရ ကုလဃရေသု ဧဝံ ပကာသေန္တိ – ‘‘မယံ ‘ယဿ ကဿစိ သမ္ပတ္တဿ ဒါတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒါမ, သမဏော ပန ဂေါတမော ‘မယှမေဝ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ…ပေ… န အညေသံ သာဝကာနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’န္တိ ဝဒတီ’’တိ. တံ သန္ဓာယ အယံ ဂဟပတိ ‘‘သုတမေတ’’န္တိ အာဟ. 68. Opānabhūtanti có nghĩa là giống như một giếng nước đã được chuẩn bị sẵn. Kulanti có nghĩa là nhà của ông. Dātabbaṃ maññeyyāsi có nghĩa là trước đây, khi có mười, hai mươi, hay sáu mươi người đến, ông thấy và không nói “không có” mà vẫn cho. Bây giờ, chỉ vì lý do đã quy y ta, chớ nên cắt đứt vật đáng thí cho những người này. Thật vậy, đối với những người đã đến thì nên cho, (đức Thế Tôn) đã khuyên dạy như vậy. Sutametaṃ, bhante (Bạch ngài, con đã nghe điều này), nghe từ đâu? Từ chỗ của các Nigaṇṭha. Nghe nói rằng, họ đã tuyên bố trong các nhà của thí chủ như vầy: “Chúng ta nói rằng ‘nên cho bất cứ ai đã đến,’ còn Sa-môn Gotama thì nói rằng ‘chỉ nên cúng dường cho ta mà thôi… việc cúng dường cho các đệ tử của người khác không có quả lớn.’” Vị gia chủ này đã nói “sutametaṃ” là nhắm đến điều đó. ၆၉. အနုပုဗ္ဗိံ [Pg.64] ကထန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ, သီလာနန္တရံ သဂ္ဂံ, သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂန္တိ ဧဝံ အနုပဋိပါဋိကထံ. တတ္ထ ဒါနကထန္တိ ဣဒံ ဒါနံ နာမ သုခါနံ နိဒါနံ, သမ္ပတ္တီနံ မူလံ, ဘောဂါနံ ပတိဋ္ဌာ, ဝိသမဂတဿ တာဏံ လေဏံ ဂတိပရာယဏံ, ဣဓလောကပရလောကေသု ဒါနသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ. ဣဒဉှိ အဝဿယဋ္ဌေန ရတနမယသီဟာသနသဒိသံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန မဟာပထဝိသဒိသံ, အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသံ. ဣဒဉှိ ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန နာဝါ, သမဿာသနဋ္ဌေန သင်္ဂါမသူရော, ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေန သုသင်္ခတနဂရံ, မစ္ဆေရမလာဒီဟိ အနုပလိတ္တဋ္ဌေန ပဒုမံ, တေသံ နိဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ, ဒုရာသဒဋ္ဌေန အာသီဝိသော. အသန္တာသနဋ္ဌေန သီဟော, ဗလဝန္တဋ္ဌေန ဟတ္ထီ, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေန သေတဝသဘော, ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနဋ္ဌေန ဝလာဟကော အဿရာဇာ. ဒါနံ နာမေဘံ မယှံ ဂတမဂ္ဂေါ, မယှေဝေသော ဝံသော, မယာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တေန ဝေလာမမဟာယညော, မဟာဂေါဝိန္ဒမဟာယညော မဟာသုဒဿနမဟာယညော, ဝေဿန္တရမဟာယညောတိ အနေကမဟာယညာ ပဝတ္တိတာ, သသဘူတေန ဇလိတေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ အတ္တာနံ နိယျာဒေန္တေန သမ္ပတ္တယာစကာနံ စိတ္တံ ဂဟိတံ. ဒါနဉှိ လောကေ သက္ကသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, မာရသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, သာဝကပါရမီဉာဏံ, ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, အဘိသမ္ဗောဓိဉာဏံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒိံ ဒါနဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ. 69. Anupubbiṃ kathaṃ có nghĩa là bài pháp tuần tự, tức là sau khi nói về bố thí là nói về giới, sau khi nói về giới là nói về cõi trời, sau khi nói về cõi trời là nói về con đường. Trong đó, dānakathā (pháp thoại về bố thí) có nghĩa là: việc bố thí này là nguyên nhân của các sự an lạc, là cội rễ của các tài sản, là nền tảng của các của cải, là nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về cho người gặp khốn khó. Ở đời này và đời sau, không có nơi nương tựa, nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về nào giống như bố thí. Thật vậy, về phương diện là nơi nương tựa, nó giống như ngai vàng bằng báu vật; về phương diện là nền tảng, nó giống như đại địa; về phương diện là chỗ bám víu, nó giống như sợi dây để níu vào. Thật vậy, về phương diện cứu thoát khỏi khổ, nó là chiếc thuyền; về phương diện mang lại sự an ủi, nó là vị tướng dũng mãnh ngoài chiến trường; về phương diện bảo vệ khỏi sợ hãi, nó là thành phố được xây dựng kiên cố; về phương diện không bị ô nhiễm bởi các cấu uế như bỏn xẻn, nó là hoa sen; về phương diện thiêu đốt chúng, nó là ngọn lửa; về phương diện khó đến gần, nó là loài rắn độc. Về phương diện không gây sợ hãi, nó là con sư tử; về phương diện có sức mạnh, nó là con voi; về phương diện được xem là điềm lành tối thượng, nó là con bò đực trắng; về phương diện đưa đến vùng đất an ổn, nó là Valāhaka, vua của các loài ngựa. Cái gọi là bố thí này là con đường ta đã đi, chính là dòng dõi của ta. Khi ta đang hoàn thiện mười ba-la-mật, nhiều đại thí đã được thực hiện như đại thí của Velāma, đại thí của Mahāgovinda, đại thí của Mahāsudassana, đại thí của Vessantara. Khi là con thỏ, ta đã chiếm được tâm của những người ăn xin đã đến bằng cách gieo mình vào đống lửa đang cháy. Thật vậy, ở đời, bố thí mang lại tài sản của Sakka, mang lại tài sản của Māra, mang lại tài sản của Brahmā, mang lại tài sản của Chuyển luân vương, mang lại trí tuệ Ba-la-mật của Thinh văn, trí tuệ của Độc giác Bồ-đề, trí tuệ của Toàn giác Bồ-đề. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của bố thí như vậy. ယသ္မာ ပန ဒါနံ ဒဒန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ တဒနတရံ သီလကထံ ကထေသိ. သီလကထန္တိ သီလံ နာမေတံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ, သီလံ နာမေတံ မမ ဝံသော, အဟံ သင်္ခပါလနာဂရာဇကာလေ, ဘူရိဒတ္တနာဂရာဇကာလေ, စမ္ပေယျနာဂရာဇကာလေ, သီလဝနာဂရာဇကာလေ, မာတုပေါသကဟတ္ထိရာဇကာလေ, ဆဒ္ဒန္တဟတ္ထိရာဇကာလေတိ အနန္တေသု အတ္တဘာဝေသု သီလံ ပရိပူရေသိံ. ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနဉှိ သီလသဒိသော အဝဿယော, သီလသဒိသာ ပတိဋ္ဌာ, အာရမ္မဏံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ, သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော နတ္ထိ, သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ နတ္ထိ, သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထိ. သီလာလင်္ကာရေန ဟိ အလင်္ကတံ သီလကုသုမပိဠန္ဓနံ သီလဂန္ဓာနုလိတ္တံ [Pg.65] သဒေဝကောပိ လောကော ဩလောကေန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတီတိ ဧဝမာဒိံ သီလဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ. Lại nữa, vì người đang bố thí có thể thọ trì giới, do đó, ngay sau đó, ngài đã thuyết pháp thoại về giới. Sīlakathā (pháp thoại về giới) có nghĩa là: cái gọi là giới này là nơi nương tựa, nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về. Cái gọi là giới này là dòng dõi của ta. Ta đã hoàn thiện giới trong vô số kiếp sống: khi là vua rồng Saṅkhapāla, khi là vua rồng Bhūridatta, khi là vua rồng Campeyya, khi là vua rồng Sīlava, khi là vua voi Mātuposaka, khi là vua voi Chaddanta. Thật vậy, đối với các tài sản ở đời này và đời sau, không có nơi nương tựa nào giống như giới, không có nền tảng, chỗ bám víu, nơi nương tựa, nơi ẩn náu, nơi đi đến, nơi quay về nào giống như giới. Không có trang sức nào giống như trang sức giới, không có loài hoa nào giống như hoa giới, không có hương thơm nào giống như hương giới. Thật vậy, thế gian cùng với chư thiên nhìn ngắm người được trang điểm bằng trang sức giới, người đeo hoa giới, người thoa hương giới cũng không thấy nhàm chán. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của giới như vậy. ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ သီလာနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ. သဂ္ဂကထန္တိ အယံ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ, နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ, နိစ္စံ သမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ, စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိ, တာဝတိံသာ တိဿော စ ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိံ သဂ္ဂဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ကထံ. သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထယန္တာနဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ မုခံ နပ္ပဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အနေကပရိယာယေန ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဂ္ဂကထံ ကထေယျ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅). Lại nữa, để chỉ ra rằng: “Nương vào giới này mà cõi trời này được thành tựu,” ngài đã thuyết pháp thoại về cõi trời ngay sau pháp thoại về giới. Saggakathā (pháp thoại về cõi trời) có nghĩa là: cõi trời này là đáng mong cầu, đáng yêu thích, đáng hài lòng. Ở đây, các cuộc vui chơi luôn có sẵn, các tài sản luôn có sẵn. Chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương hưởng thụ thiên lạc, thiên sản trong chín triệu năm. Chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa (hưởng thụ) trong ba mươi sáu triệu năm. Đó là bài pháp liên quan đến các phẩm chất của cõi trời như vậy. Thật vậy, miệng của chư Phật cũng không đủ để nói hết về tài sản ở cõi trời. Điều này cũng đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, Như Lai có thể nói về cõi trời bằng nhiều phương pháp…” ဧဝံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန ဟတ္ထိံ အလင်္ကရိတွာ တဿ သောဏ္ဍံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ – ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဒ္ဓုဝေါ, န ဧတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဒဿနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ မယာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၁၇; မ. နိ. ၁.၂၃၅) နယေန ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ ကထေသိ. တတ္ထ အာဒီနဝေါတိ ဒေါသော. ဩကာရောတိ အဝကာရော လာမကဘာဝေါ. သံကိလေသောတိ တေဟိ သတ္တာနံ သံသာရေ သံကိလိဿနံ. ယထာဟ ‘‘ကိလိဿန္တိ ဝတ, ဘော, သတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁). Như vậy, sau khi dụ dỗ bằng câu chuyện về cõi trời, lại giống như người trang hoàng con voi rồi chặt vòi của nó – để chỉ rõ rằng: “Cõi trời này cũng vô thường, không bền vững, không nên khởi lên tham dục nơi đây” – Ngài đã thuyết giảng về sự nguy hại, sự hèn hạ, sự ô nhiễm của các dục bằng phương pháp bắt đầu bằng câu: “Các dục được Ta nói là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hại ở đây là hơn nữa.” (pāci. 417; ma. ni. 1.235). Ở đây, ādīnavo là sự nguy hại. Okāro là sự hèn hạ, tình trạng thấp kém. Saṃkileso là sự ô nhiễm của chúng sanh trong vòng luân hồi bởi các dục ấy. Như đã nói: “Này các hiền giả, chúng sanh thật bị ô nhiễm.” (ma. ni. 2.351). ဧဝံ ကာမာဒီနဝေန တဇ္ဇိတွာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ကလ္လစိတ္တန္တိ အရောဂစိတ္တံ. သာမုက္ကံသိကာတိ သာမံ ဥက္ကံသိကာ အတ္တနာယေဝ ဂဟေတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ, သယမ္ဘူဉာဏေန ဒိဋ္ဌာ, အသာဓာရဏာ အညေသန္တိ အတ္ထော. ကာ ပနေသာတိ, အရိယသစ္စဒေသနာ? တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ. Như vậy, sau khi đe dọa bằng sự nguy hại của các dục, Ngài đã tuyên thuyết về quả báu trong sự xuất ly. Kallacittaṃ là tâm không bệnh hoạn. Sāmukkaṃsikā có nghĩa là bài pháp thoại do chính Ngài tự mình nắm lấy, vớt lên, và thọ trì, được thấy bằng trí tuệ tự giác, không chung với những vị khác. Vậy, đó là gì? Là bài thuyết giảng về Thánh đế. Do đó, Ngài đã nói: “Khổ, Tập, Diệt, Đạo.” ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ ရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝါ ဝိရဇံ, ရာဂမလာဒီနံ ဝိဂတတ္တာ ဝီတမလံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဥပရိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ, စူဠရာဟုလောဝါဒေ အာသဝက္ခယဿေတံ နာမံ. ဣဓ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အာဟ. တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ခတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. Virajaṃ vītamalaṃ (ly trần, ly cấu): do không có bụi bặm là tham ái v.v... nên là virajaṃ (ly trần), do đã lìa khỏi cấu uế là tham ái v.v... nên là vītamalaṃ (ly cấu). Tên gọi Dhammacakkhu (pháp nhãn) này, ở trên trong kinh Brahmāyu là tên của ba (hạ) đạo, trong kinh Cūḷarāhulovāda là tên của sự đoạn tận các lậu hoặc. Còn ở đây, được chủ ý là Dự lưu đạo. Để chỉ rõ cách thức sanh khởi của đạo ấy, Ngài đã nói: “Phàm pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận.” Thật vậy, (tuệ đạo) ấy sanh khởi trong khi thâm nhập tất cả các pháp hữu vi như vậy theo phận sự, sau khi lấy sự diệt tận (Niết-bàn) làm đối tượng. ဒိဋ္ဌော [Pg.66] အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ အနေနာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော. ဝိဂတာ ကထံကထာ အဿာတိ ဝိဂတကထံကထော. ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဝေသာရဇ္ဇံ ပတ္တော. ကတ္ထ? သတ္ထု သာသနေ. နာဿ ပရော ပစ္စယော, န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ ဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော. Pháp Thánh đế đã được vị này thấy, do đó là diṭṭhadhammo (người đã thấy pháp). Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các từ còn lại. Hoài nghi đã được vị này vượt qua, do đó là tiṇṇavicikiccho (người đã vượt qua hoài nghi). Sự phân vân đã rời khỏi vị này, do đó là vigatakathaṃkatho (người đã hết phân vân). Vesārajjappatto là đã đạt đến sự vô úy. Ở đâu? Trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư. Vị này không có duyên nơi người khác, không hành xử theo đức tin của người khác ở đây, do đó là aparappaccayo (người không do duyên nơi người khác). ၇၀. စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆမာနော အဘိနန္ဒိတွာ, ဝါစာယ ပသံသမာနော အနုမောဒိတွာ. အာဝရာမီတိ ထကေမိ ပိဒဟာမိ. အနာဝဋန္တိ န အာဝရိတံ ဝိဝဋံ ဥဂ္ဃာဋိတံ. 70. Sự chấp nhận bằng tâm là abhinanditvā (hoan hỷ), sự tán thán bằng lời là anumoditvā (tùy hỷ). Āvarāmi là tôi đóng lại, tôi che lại. Anāvaṭaṃ là không bị đóng, được mở ra, được khai mở. ၇၁. အဿောသိ ခေါ ဒီဃတပဿီတိ သော ကိရ တဿ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ပဏ္ဍိတော ဂဟပတိ, သမဏော စ ဂေါတမော ဒဿနသမ္ပန္နော နိယျာနိကကထော, ဒဿနေပိ တဿ ပသီဒိဿတိ, ဓမ္မကထာယပိ ပသီဒိဿတိ, ပသီဒိတွာ သရဏံ ဂမိဿတိ, ဂတော နု ခေါ သရဏံ ဂဟပတိ န တာဝ ဂတော’’တိ ဩဟိတသောတောဝ ဟုတွာ ဝိစရတိ. တသ္မာ ပဌမံယေဝ အဿောသိ. 71. Assosi kho dīghatapassī (Dīghatapassī đã nghe): Vị ấy, kể từ lúc gia chủ (Upāli) ra đi, đã đi lại và lắng tai nghe, (nghĩ rằng): “Gia chủ là người có trí tuệ, Sa-môn Gotama có ngoại hình đáng nhìn, có lời nói hướng đến xuất ly. Khi thấy ngài, gia chủ ấy sẽ tín thành. Nghe pháp thoại của ngài, cũng sẽ tín thành. Tín thành rồi sẽ đi đến quy y. Gia chủ đã quy y chưa nhỉ? Hay sẽ quy y? Vẫn chưa đến.” Do đó, đã nghe thấy ngay từ đầu. ၇၂. တေန ဟိ သမ္မာတိ ဗလဝသောကေန အဘိဘူတော ‘‘ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝစနံ သုတွာပိ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေန္တော ဒေါဝါရိကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပတိယေဝ. 72. Tena hi samma (Này bạn): Bị sầu muộn mãnh liệt áp đảo, dù đã nghe lời nói “hãy đứng ngay đây”, vị (Nigantha) không nhận ra ý nghĩa, vẫn cứ nói chuyện với người gác cổng. မဇ္ဈိမာယ ဒွါရသာလာယာန္တိ ယဿ ဃရဿ သတ္တ ဒွါရကောဋ္ဌကာ, တဿ သဗ္ဗအဗ္ဘန္တရတော ဝါ သဗ္ဗဗာဟိရတော ဝါ ပဋ္ဌာယ စတုတ္ထဒွါရကောဋ္ဌကော, ယဿ ပဉ္စ, တဿ တတိယော, ယဿ တယော, တဿ ဒုတိယော ဒွါရကောဋ္ဌကော မဇ္ဈိမဒွါရသာလာ နာမ. ဧကဒွါရကောဋ္ဌကဿ ပန ဃရဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ မင်္ဂလတ္ထမ္ဘံ နိဿာယ မဇ္ဈိမဒွါရသာလာ. တဿ ပန ဂေဟဿ သတ္တ ဒွါရကောဋ္ဌကာ, ပဉ္စာတိပိ ဝုတ္တံ. Majjhimāya dvārasālāyā (tại phòng cổng ở giữa): Đối với ngôi nhà có bảy cổng vòm, cổng vòm thứ tư kể từ trong cùng hoặc ngoài cùng; đối với nhà có năm cổng, thì là cổng thứ ba; đối với nhà có ba cổng, thì là cổng thứ hai, được gọi là phòng cổng ở giữa. Còn đối với ngôi nhà có một cổng vòm, phòng cổng ở giữa là nơi dựa vào cột trụ may mắn ở vị trí trung tâm. Cũng được nói rằng ngôi nhà của vị ấy có bảy cổng vòm, hoặc năm cổng. ၇၃. အဂ္ဂန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဝေဝစနာနိ. ယံ သုဒန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ယံ နာဋပုတ္တံ. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ တေနေဝ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဥဒရေ ပရိက္ခိပန္တော ဂဟေတွာ. နိသီဒါပေတီတိ သဏိကံ အာစရိယ, သဏိကံ အာစရိယာတိ မဟန္တံ တေလဃဋံ ဌပေန္တော ဝိယ နိသီဒါပေတိ. ဒတ္တောသီတိ ကိံ ဇဠောသိ ဇာတောတိ အတ္ထော. ပဋိမုက္ကောတိ သီသေ ပရိက္ခိပိတွာ [Pg.67] ဂဟိတော. အဏ္ဍဟာရကောတိအာဒိံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝစနမ္ပိ သမာနံ ဥပဋ္ဌာကဿ အညထာဘာဝေန ဥပ္ပန္နဗလဝသောကတာယ ဣဒံ နာမ ဘဏာမီတိ အသလ္လက္ခေတွာဝ ဘဏတိ. 73. Tất cả các từ bắt đầu bằng aggaṃ đều là từ đồng nghĩa với nhau. Trong cụm từ yaṃ sudaṃ, yaṃ có nghĩa là vị Nigantha Nāṭaputta nào. Sudaṃ chỉ là một tiểu từ. Pariggahetvā là nắm lấy, ôm vào bụng bằng chính chiếc y vai trái đó. Nisīdāpeti là mời ngồi, nói rằng: “Thưa thầy, xin hãy ngồi xuống từ từ, thưa thầy, xin hãy ngồi xuống từ từ,” rồi mời ngồi giống như đang đặt xuống một bình dầu lớn. Dattosi có nghĩa là: “Ngươi đã trở nên ngu si rồi sao?” Paṭimukko là bị trùm lên đầu và bắt đi. Dù những lời như aṇḍahārako v.v... là lời thô tục, nhưng do sầu muộn mãnh liệt phát sinh bởi sự thay đổi của người thị giả, ông ta đã nói ra mà không nhận thức rằng: “Ta đang nói những lời thô tục này.” ၇၄. ဘဒ္ဒိကာ, ဘန္တေ, အာဝဋ္ဋနီတိ နိဂဏ္ဌော မာယမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ဥပါသကော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ. တေန ဟီတိ နိပါတမတ္တမေတံ, ဘန္တေ, ဥပမံ တေ ကရိဿာမိစ္စေဝ အတ္ထော. ကာရဏဝစနံ ဝါ, ယေန ကာရဏေန တုမှာကံ သာသနံ အနိယျာနိကံ, မမ သတ္ထု နိယျာနိကံ, တေန ကာရဏေန ဥပမံ တေ ကရိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 74. Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī (Thưa ngài, sự quyến rũ thật tốt đẹp): Vị Nigantha nói với ý định về sự lừa dối, còn vị nam cư sĩ thì nói với ý định về Dự lưu đạo mà mình đã chứng ngộ. Tena hi ở đây chỉ là một tiểu từ, có nghĩa là: “Thưa ngài, con sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài.” Hoặc là một từ chỉ nguyên nhân, có nghĩa là: “Vì lý do giáo pháp của các ngài không đưa đến xuất ly, còn giáo pháp của Bậc Đạo Sư của con thì đưa đến xuất ly, vì lý do đó, con sẽ đưa ra một ví dụ cho ngài.” ၇၅. ဥပဝိဇညာတိ ဝိဇာယနကာလံ ဥပဂတာ. မက္ကဋစ္ဆာပကန္တိ မက္ကဋပေါတကံ. ကိဏိတွာ အာနေဟီတိ မူလံ ဒတွာဝ အာဟရ. အာပဏေသု ဟိ သဝိညာဏကမ္ပိ အဝိညာဏကမ္ပိ မက္ကဋာဒိကီဠနဘဏ္ဍကံ ဝိက္ကိဏန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ အာဟ. ရဇိတန္တိ ဗဟလဗဟလံ ပီတာဝလေပနရင်္ဂဇာတံ ဂဟေတွာ ရဇိတွာ ဒိန္နံ ဣမံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. အာကောဋိတပစ္စာကောဋိတန္တိ အာကောဋိတဉ္စေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ပုနပ္ပုနံ အာကောဋိတဉ္စ. ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌန္တိ မဏိပါသာဏေန ဥဘောသု ပဿေသု သုဋ္ဌု ဝိမဋ္ဌံ ဃဋ္ဋေတွာ ဥပ္ပာဒိတစ္ဆဝိံ. 75. Upavijaññā là đã đến lúc sinh nở. Makkaṭacchāpakaṃ là con khỉ con. Kiṇitvā ānehi là hãy trả tiền rồi mang về. Thật vậy, ở các cửa hàng, người ta bán những món đồ chơi như khỉ v.v... cả loại có tri giác lẫn loại không có tri giác. Nhắm đến điều đó mà (cô gái) đã nói lời này. Rajitaṃ có nghĩa là: “Tôi muốn con (khỉ con) này, được nhuộm sau khi lấy loại thuốc nhuộm màu vàng đậm đặc.” Ākoṭitapaccākoṭitaṃ là được đập giặt, rồi lật lại đập giặt nhiều lần. Ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ là được làm cho mịn ở cả hai mặt bằng cách chà xát kỹ với đá quý. ရင်္ဂက္ခမော ဟိ ခေါတိ သဝိညာဏကမ္ပိ အဝိညာဏကမ္ပိ ရင်္ဂံ ပိဝတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. နော အာကောဋ္ဋနက္ခမောတိ သဝိညာဏကဿ တာဝ အာကောဋ္ဋနဖလကေ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိယံ အာကောဋိတဿ ကုစ္ဆိ ဘိဇ္ဇတိ, ကရီသံ နိက္ခမတိ. သေသီ အာကောဋိတဿ သီသံ ဘိဇ္ဇတိ, မတ္တလုင်္ဂံ နိက္ခမတိ. အဝိညာဏကော ခဏ္ဍခဏ္ဍိတံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. နော ဝိမဇ္ဇနက္ခမောတိ သဝိညာဏကော မဏိပါသာဏေန ဝိမဒ္ဒိယမာနော နိလ္လောမတံ နိစ္ဆဝိတဉ္စ အာပဇ္ဇတိ, အဝိညာဏကောပိ ဝစုဏ္ဏကဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ရင်္ဂက္ခမော ဟိ ခေါ ဗာလာနန္တိ ဗာလာနံ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ ရင်္ဂက္ခမော, ရာဂမတ္တံ ဇနေတိ, ပိယော ဟောတိ. ပဏ္ဍိတာနံ ပန နိဂဏ္ဌဝါဒေါ ဝါ အညော ဝါ ဘာရတရာမသီတာဟရဏာဒိ နိရတ္ထကကထာမဂ္ဂေါ အပ္ပိယောဝ ဟောတိ. နော အနုယောဂက္ခမော, နော ဝိမဇ္ဇနက္ခမောတိ အနုယောဂံ ဝါ ဝီမံသံ ဝါ န ခမတိ, ထုသေ ကောဋ္ဋေတွာ တဏ္ဍုလပရိယေသနံ ဝိယ ကဒလိယံ သာရဂဝေသနံ ဝိယ စ ရိတ္တကော တုစ္ဆကောဝ ဟောတိ. ရင်္ဂက္ခမော စေဝ ပဏ္ဍိတာနန္တိ [Pg.68] စတုသစ္စကထာ ဟိ ပဏ္ဍိတာနံ ပိယာ ဟောတိ, ဝဿသတမ္ပိ သုဏန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗုဒ္ဓဝစနံ ပန ယထာ ယထာပိ ဩဂါဟိဿတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဂမ္ဘီရမေဝ ဟောတီတိ ‘‘အနုယောဂက္ခမော စ ဝိမဇ္ဇနက္ခမော စာ’’တိ အာဟ. သုဏောဟိ ယဿာဟံ သာဝကောတိ တဿ ဂုဏေ သုဏာဟီတိ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏေ ဝတ္တုံ အာရဒ္ဓေါ. “Thích hợp để nhuộm” có nghĩa là: cả vật có thức lẫn vật không có thức đều thấm thuốc nhuộm. Vì thế, nói như vậy. “Không thích hợp để đập giặt” có nghĩa là: trước hết, đối với vật có thức, khi đặt lên tấm ván đập giặt rồi đập vào bụng thì bụng bị vỡ, phân lòi ra. Khi đập vào đầu thì đầu bị vỡ, não lòi ra. Vật không có thức thì trở thành từng mảnh vụn. Vì thế, nói như vậy. “Không thích hợp để chà xát” có nghĩa là: vật có thức khi bị chà xát bằng đá quý thì trở nên không lông và không da, vật không có thức cũng trở thành bột mịn. Vì thế, nói như vậy. “Thích hợp để nhuộm đối với kẻ ngu” có nghĩa là: đối với những kẻ ngu, người có trí tuệ kém cỏi thì thích hợp để nhuộm, chỉ làm phát sinh lòng tham ái, được yêu thích. Nhưng đối với bậc trí, học thuyết của Nigantha hay con đường của những câu chuyện vô ích khác như chiến tranh của anh em Bharata, việc Rama bắt Sita, v.v... thì không được yêu thích. “Không thích hợp để tra vấn, không thích hợp để thẩm xét” có nghĩa là: không chịu đựng được sự tra vấn hay sự thẩm xét, giống như tìm gạo bằng cách giã trấu, và giống như tìm lõi cây trong cây chuối, (việc tìm cốt lõi trong học thuyết Nigantha) là trống rỗng, là vô ích. “Thích hợp để nhuộm đối với bậc trí” có nghĩa là: vì rằng, lời nói về Tứ Diệu Đế được các bậc trí yêu thích, dù nghe suốt trăm năm cũng không đi đến sự nhàm chán. Vì thế, nói như vậy. Hơn nữa, Lời Phật dạy, càng đi sâu vào thì càng sâu thẳm, giống như đại dương vậy, nên (Upāli) đã nói: “thích hợp để tra vấn và thích hợp để thẩm xét”. “Hãy nghe, tôi là đệ tử của vị nào” có nghĩa là: “Hãy nghe những đức hạnh của vị ấy”, nói như vậy rồi, (Upāli) bắt đầu nói về những phẩm chất của Đức Thế Tôn. ၇၆. ဓီရဿာတိ ဓီရံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဍိစ္စံ, ယာ ပညာ ပဇာနနာ…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တေန သမန္နာဂတဿ ဓာတုအာယတနပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဋ္ဌာနာဋ္ဌာနကုသလဿ ပဏ္ဍိတဿာဟံ သာဝကော, သော မယှံ သတ္ထာတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဘိန္နခီလဿာတိ ဘိန္နပဉ္စစေတောခိလဿ. သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနေ ဝိဇိနိံသု ဝိဇိနန္တိ ဝိဇိနိဿန္တိ ဝါတိ ဝိဇယာ. ကေ တေ, မစ္စုမာရကိလေသမာရဒေဝပုတ္တမာရာတိ? တေ ဝိဇိတာ ဝိဇယာ ဧတေနာတိ ဝိဇိတဝိဇယော. ဘဂဝါ, တဿ ဝိဇိတဝိဇယဿ. အနီဃဿာတိ ကိလေသဒုက္ခေနပိ ဝိပါကဒုက္ခေနပိ နိဒ္ဒုက္ခဿ. သုသမစိတ္တဿာတိ ဒေဝဒတ္တဓနပါလကအင်္ဂုလိမာလရာဟုလထေရာဒီသုပိ ဒေဝမနုဿေသု သုဋ္ဌု သမစိတ္တဿ. ဝုဒ္ဓသီလဿာတိ ဝဍ္ဎိတာစာရဿ. သာဓုပညဿာတိ သုန္ဒရပညဿ. ဝေသမန္တရဿာတိ ရာဂါဒိဝိသမံ တရိတွာ ဝိတရိတွာ ဌိတဿ. ဝိမလဿာတိ ဝိဂတရာဂါဒိမလဿ. 76. “Của bậc Trí Giả” (Dhīrassa) có nghĩa là: “dhīraṃ” được gọi là sự thông thái; trí tuệ nào, sự hiểu biết nào... chánh kiến nào, tôi là đệ tử của bậc trí tuệ đã thành tựu pháp ấy, thiện xảo về giới, xứ, duyên khởi, xứ và phi xứ; vị ấy là Thầy của tôi. Như vậy, sự liên kết cần được hiểu trong tất cả các từ. “Của vị đã phá tan các chướng ngại” (Pabhinnakhīlassa) có nghĩa là: của vị đã phá tan năm tâm hoang vu. Ba loại ma đã, đang, và sẽ chiến thắng tất cả phàm phu, vì thế chúng được gọi là “vijayā” (kẻ chiến thắng). Chúng là gì? Là Tử ma, Phiền não ma, và Thiên tử ma. Vị ấy đã chiến thắng những kẻ chiến thắng đó, vì thế được gọi là “Vijitavijayo” (Đấng Chinh Phục Kẻ Chiến Thắng). (Tôi là đệ tử) của Đức Thế Tôn, Đấng Chinh Phục Kẻ Chiến Thắng ấy. “Của vị không còn phiền não” (Anīghassa) có nghĩa là: của vị không còn khổ đau do phiền não và khổ đau do quả báo. “Của vị có tâm hoàn toàn bình đẳng” (Susamacittassa) có nghĩa là: của vị có tâm hoàn toàn bình đẳng đối với cả Devadatta, voi Dhanapālaka, Angulimāla, trưởng lão Rāhula, v.v... và đối với chư thiên và loài người. “Của vị có giới hạnh đã được phát triển” (Vuddhasīlassa) có nghĩa là: của vị có giới hạnh đã được tăng trưởng. “Của vị có trí tuệ tốt đẹp” (Sādhupaññassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ tốt đẹp. “Của vị đã vượt qua” (Vesantarassa) có nghĩa là: của vị đã vượt qua, đã hoàn toàn vượt qua và an trú khỏi nọc độc tham ái, v.v... “Của vị không còn cấu uế” (Vimalassa) có nghĩa là: của vị đã đoạn trừ cấu uế tham ái, v.v... တုသိတဿာတိ တုဋ္ဌစိတ္တဿ. ဝန္တလောကာမိသဿာတိ ဝန္တကာမဂုဏဿ. မုဒိတဿာတိ မုဒိတာဝိဟာရဝသေန မုဒိတဿ, ပုနရုတ္တမေဝ ဝါ ဧတံ. ပသာဒဝသေန ဟိ ဧကမ္ပိ ဂုဏံ ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိယေဝ. ကတသမဏဿာတိ ကတသာမညဿ, သမဏဓမ္မဿ မတ္ထကံ ပတ္တဿာတိ အတ္ထော. မနုဇဿာတိ လောကဝေါဟာရဝသေန ဧကဿ သတ္တဿ. နရဿာတိ ပုနရုတ္တံ. အညထာ ဝုစ္စမာနေ ဧကေကဂါထာယ ဒသ ဂုဏာ နပ္ပဟောန္တိ. “Của vị hoan hỷ” (Tusitassa) có nghĩa là: của vị có tâm hoan hỷ. “Của vị đã từ bỏ thế gian vị” (Vantalokāmisassa) có nghĩa là: của vị đã từ bỏ năm dục trưởng dưỡng. “Của vị hoan hỷ” (Muditassa) có nghĩa là: của vị hoan hỷ do trú trong tâm hỷ, hoặc từ này chỉ là sự lặp lại. Thật vậy, do lòng tịnh tín, người ta thường lặp đi lặp lại dù chỉ một đức hạnh. “Của vị đã thực hành đời sống Sa-môn” (Katasamaṇassa) có nghĩa là: của vị đã hoàn thành phận sự Sa-môn, ý nghĩa là của vị đã đạt đến đỉnh cao của pháp Sa-môn. “Của con người” (Manujassa) có nghĩa là: theo cách nói của thế gian, là của một chúng sinh. “Của người” (Narassa) là sự lặp lại. Nếu nói theo nghĩa khác, thì mỗi bài kệ sẽ không đủ mười đức hạnh. ဝေနယိကဿာတိ သတ္တာနံ ဝိနာယကဿ. ရုစိရဓမ္မဿာတိ သုစိဓမ္မဿ. ပဘာသကဿာတိ ဩဘာသကဿ. ဝီရဿာတိ ဝီရိယသမ္ပန္နဿ. နိသဘဿာတိ ဥသဘဝသဘနိသဘေသု သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန နိသဘဿ. ဂမ္ဘီရဿာတိ ဂမ္ဘီရဂုဏဿ, ဂုဏေဟိ ဝါ ဂမ္ဘီရဿ. မောနပတ္တဿာတိ ဉာဏပတ္တဿ. ဝေဒဿာတိ ဝေဒေါ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန သမန္နာဂတဿ. ဓမ္မဋ္ဌဿာတိ ဓမ္မေ ဌိတဿ. သံဝုတတ္တဿာတိ ပိဟိတတ္တဿ. “Của vị huấn luyện” (Venayikassa) có nghĩa là: của vị dẫn dắt chúng sinh. “Của vị có pháp tốt đẹp” (Ruciradhammassa) có nghĩa là: của vị có pháp thanh tịnh. “Của vị soi sáng” (Pabhāsakassa) có nghĩa là: của vị tạo ra ánh sáng. “Của vị anh hùng” (Vīrassa) có nghĩa là: của vị đầy đủ tinh tấn. “Của vị như bò đực đầu đàn” (Nisabhassa) có nghĩa là: của vị như bò đực đầu đàn, do không bị lay động ở bất cứ đâu trong các hội chúng, giống như bò đực usabha, vasabha, nisabha. “Của vị sâu sắc” (Gambhīrassa) có nghĩa là: của vị có đức hạnh sâu sắc, hoặc của vị sâu sắc bởi các đức hạnh. “Của vị đã đạt đến sự tĩnh lặng” (Monapattassa) có nghĩa là: của vị đã đạt đến trí tuệ. “Của vị có minh triết” (Vedassa) có nghĩa là: minh triết được gọi là trí tuệ, của vị đã thành tựu trí tuệ ấy. “Của vị an trú trong Pháp” (Dhammaṭṭhassa) có nghĩa là: của vị an trú trong Pháp. “Của vị có tự thân được chế ngự” (Saṃvutattassa) có nghĩa là: của vị có tự thân được che chở, phòng hộ. နာဂဿာတိ [Pg.69] စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာဂဿ. ပန္တသေနဿာတိ ပန္တသေနာသနဿ. ပဋိမန္တကဿာတိ ပဋိမန္တနပညာယ သမန္နာဂတဿ. မောနဿာတိ မောနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ, တေန သမန္နာဂတဿ, ဓုတကိလေသဿ ဝါ. ဒန္တဿာတိ နိဗ္ဗိသေဝနဿ. “Của bậc Long Tượng” (Nāgassa) có nghĩa là: của bậc Long Tượng do bốn lý do. “Của vị có chỗ ở nơi vắng lặng” (Pantasenassa) có nghĩa là: của vị có chỗ ở và chỗ ngồi nơi vắng lặng. “Của vị có khả năng đối đáp” (Paṭimantakassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ để đối đáp. “Của vị có sự tĩnh lặng” (Monassa) có nghĩa là: sự tĩnh lặng được gọi là trí tuệ, của vị đã thành tựu trí tuệ ấy, hoặc của vị đã rũ bỏ phiền não. “Của vị đã được điều phục” (Dantassa) có nghĩa là: của vị có các căn đã được điều phục. ဣသိသတ္တမဿာတိ ဝိပဿိအာဒယော ဆ ဣသယော ဥပါဒါယ သတ္တမဿ. ဗြဟ္မပတ္တဿာတိ သေဋ္ဌပတ္တဿ. နှာတကဿာတိ နှာတကိလေသဿ. ပဒကဿာတိ အက္ခရာဒီနိ သမောဓာနေတွာ ဂါထာပဒကရဏကုသလဿ. ဝိဒိတဝေဒဿာတိ ဝိဒိတဉာဏဿ. ပုရိန္ဒဒဿာတိ သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မဒါနဒါယကဿ. သက္ကဿာတိ သမတ္ထဿ. ပတ္တိပတ္တဿာတိ ယေ ပတ္တဗ္ဗာ ဂုဏာ, တေ ပတ္တဿ. ဝေယျာကရဏဿာတိ ဝိတ္ထာရေတွာ အတ္ထဒီပကဿ. ဘဂဝတာ ဟိ အဗျာကတံ နာမ တန္တိ ပဒံ နတ္ထိ သဗ္ဗေသံယေဝ အတ္ထော ကထိတော. “Của vị Tiên thứ bảy” (Isisattamassa) có nghĩa là: kể cả các vị tiên như Vipassī, v.v..., là vị thứ bảy. “Của vị đã đạt đến Phạm thiên” (Brahmapattassa) có nghĩa là: của vị đã đạt đến sự cao thượng. “Của vị đã tắm gội” (Nhātakassa) có nghĩa là: của vị đã gột sạch phiền não. “Của vị thiện xảo về câu cú” (Padakassa) có nghĩa là: của vị thiện xảo trong việc kết hợp các chữ cái, v.v... để tạo thành kệ và câu. “Của vị đã biết rõ minh triết” (Viditavedassa) có nghĩa là: của vị có trí tuệ đã được biết rõ. “Của vị ban cho trước tiên” (Purindadassa) có nghĩa là: của vị ban Pháp thí trước tất cả mọi người. “Của vị có năng lực” (Sakkassa) có nghĩa là: của vị có khả năng. “Của vị đã đạt đến những gì cần đạt” (Pattipattassa) có nghĩa là: những đức hạnh nào cần phải đạt đến, vị ấy đã đạt được chúng. “Của vị có khả năng giải thích” (Veyyākaraṇassa) có nghĩa là: của vị có khả năng giải thích ý nghĩa một cách chi tiết. Thật vậy, không có một từ nào trong kinh điển mà Đức Thế Tôn không giải thích; ý nghĩa của tất cả đều đã được nói rõ. ဝိပဿိဿာတိ ဝိပဿနကဿ. အနဘိနတဿာတိ အနတဿ. နော အပနတဿာတိ အဒုဋ္ဌဿ. “Của vị có tuệ quán” (Vipassissa) có nghĩa là: của vị thực hành tuệ quán. “Của vị không thiên vị” (Anabhinatassa) có nghĩa là: của vị không nghiêng về (phiền não). “Của vị không xua đuổi” (No apanatassa) có nghĩa là: của vị không sân hận. အနနုဂတန္တရဿာတိ ကိလေသေ အနနုဂတစိတ္တဿ. အသိတဿာတိ အဗဒ္ဓဿ. “Của vị có nội tâm không bị theo đuổi” (Ananugatantarassa) có nghĩa là: của vị có tâm không bị phiền não theo đuổi. “Của vị không bị trói buộc” (Asitassa) có nghĩa là: của vị không bị trói buộc. ဘူရိပညဿာတိ ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တာယ ပထဝီသမာယ ပညာယ ဝိပုလာယ မဟန္တာယ ဝိတ္ထတာယ သမန္နာဂတဿာတိ အတ္ထော. မဟာပညဿာတိ မဟာပညာယ သမန္နာဂတဿ. “Của vị có trí tuệ rộng lớn” (Bhūripaññassa) có nghĩa là: “bhūri” được gọi là đất; ý nghĩa là của vị đã thành tựu trí tuệ rộng lớn, vĩ đại, bao la như đất. “Của vị có trí tuệ vĩ đại” (Mahāpaññassa) có nghĩa là: của vị đã thành tựu trí tuệ vĩ đại. အနုပလိတ္တဿာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသေဟိ အလိတ္တဿ. အာဟုနေယျဿာတိ အာဟုတိံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တဿ. ယက္ခဿာတိ အာနုဘာဝဒဿနဋ္ဌေန အာဒိဿမာနကဋ္ဌေန ဝါ ဘဂဝါ ယက္ခော နာမ. တေနာဟ ‘‘ယက္ခဿာ’’တိ. မဟတောတိ မဟန္တဿ. တဿ သာဝကောဟမသ္မီတိ တဿ ဧဝံဝိဝိဓဂုဏဿ သတ္ထုဿ အဟံ သာဝကောတိ. ဥပါသကဿ သောဘာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ အာဂတာ. ဣတိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ပဒသတေန ဒသဗလဿ ကိလေသပ္ပဟာနဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ‘‘ကဿ တံ ဂဟပတိ သာဝကံ ဓာရေမာ’’တိ ပဉှဿ အတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. Anupalittassāti có nghĩa là vị không bị dính mắc bởi các phiền não là ái và tà kiến. Āhuneyyassāti có nghĩa là vị xứng đáng nhận lãnh vật cúng dường. Yakkhassāti có nghĩa là Đức Thế Tôn được gọi là Dạ-xoa vì ý nghĩa biểu hiện oai lực hoặc vì ý nghĩa không thể thấy được. Do đó, ông ấy nói: “của vị Dạ-xoa.” Mahatoti có nghĩa là của bậc vĩ đại. Tassa sāvakohamasmīti có nghĩa là tôi là đệ tử của vị Đạo sư có nhiều phẩm hạnh đa dạng như vậy. Các tuệ phân tích đã đến với vị cận sự nam chỉ bằng Tu-đà-hoàn đạo. Do đó, đứng trong cảnh giới của tuệ phân tích, trong khi nói lên sự tán thán về việc đoạn trừ phiền não của bậc Thập Lực bằng một trăm câu, ông đã giải đáp ý nghĩa của câu hỏi: “Thưa gia chủ, chúng tôi nên xem ông là đệ tử của ai?” ၇၇. ကဒါ [Pg.70] သညူဠှာတိ ကဒါ သမ္ပိဏ္ဍိတာ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ဣဒါနေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အာဂတော, ကဒါနေန ဧတေ ဝဏ္ဏာ သမ္ပိဏ္ဍိတာ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိစိတ္တံ မာလံ ဂန္ထေယျာတိ သယမ္ပိ ဒက္ခတာယ ပုပ္ဖာနမ္ပိ နာနာဝဏ္ဏတာယ ဧကတောဝဏ္ဋိကာဒိဘေဒံ ဝိစိတြမာလံ ဂန္ထေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘန္တေတိ ဧတ္ထ နာနာပုပ္ဖာနံ မဟာပုပ္ဖရာသိ ဝိယ နာနာဝိဓာနံ ဝဏ္ဏာနံ ဘဂဝတော သိနေရုမတ္တော ဝဏ္ဏရာသိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဆေကမာလာကာရော ဝိယ ဥပါလိ ဂဟပတိ. မာလာကာရဿ ဝိစိတြမာလာဂန္ထနံ ဝိယ ဂဟပတိနော တထာဂတဿ ဝိစိတြဝဏ္ဏဂန္ထနံ. 77. Kadā saññūḷhāti có nghĩa là khi nào đã được thu thập? Dường như ông ấy đã nghĩ như vầy: “Vị này vừa mới đi đến chỗ Sa-môn Gotama rồi trở về, khi nào mà những lời tán thán này đã được ông ta thu thập lại?” Do đó, ông ấy đã nói như vậy. Vicittaṃ mālaṃ gantheyyāti có nghĩa là người ấy nên kết một tràng hoa sặc sỡ, khác biệt bởi cuống hoa ở một bên, v.v., do sự khéo léo của chính mình và do sự đa dạng màu sắc của các loài hoa. Trong câu “Cũng vậy, thưa ngài,” nên được hiểu rằng: giống như một đống hoa lớn gồm nhiều loại hoa khác nhau, là một khối lượng tán thán về các phẩm hạnh đa dạng của Đức Thế Tôn, lớn như núi Tu-di. Gia chủ Upāli nên được xem như một người kết hoa khéo léo. Việc kết lại những lời tán thán sặc sỡ về Đức Như Lai của vị gia chủ nên được xem như việc kết tràng hoa sặc sỡ của người kết hoa. ဥဏှံ လောဟိတံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆီတိ တဿ ဟိ ဘဂဝတော သက္ကာရံ အသဟမာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အနတ္ထိကော ဒါနိ အယံ ဂဟပတိ အမှေဟိ, သွေ ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဏာသ သဋ္ဌိ ဇနေ ဂဟေတွာ ဧတဿ ဃရံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘိဿာမိ, ဘိန္နာ မေ ဘတ္တကုမ္ဘီ’’တိ. အထဿ ဥပဋ္ဌာကဝိပရိဏာမေန ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣမေ ဟိ သတ္တာ အတ္တနော အတ္တနောဝ စိန္တယန္တိ. တဿ တသ္မိံ သောကေ ဥပ္ပန္နေ အဗ္ဘန္တရံ ဥဏှံ အဟောသိ, လောဟိတံ ဝိလီယိတ္ထ, တံ မဟာဝါတေန သမုဒ္ဓရိတံ ကုဋေ ပက္ခိတ္တရဇနံ ဝိယ ပတ္တမတ္တံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. နိဓာနဂတလောဟိတံ ဝမိတွာ ပန အပ္ပကာ သတ္တာ ဇီဝိတုံ သက္ကောန္တိ. နိဂဏ္ဌော တတ္ထေဝ ဇာဏုနာ ပတိတော, အထ နံ ပါဋင်္ကိယာ ဗဟိနဂရံ နီဟရိတွာ မဉ္စကသိဝိကာယ ဂဟေတွာ ပါဝံ အဂမံသု, သော န စိရဿေဝ ပါဝါယံ ကာလမကာသိ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဥဂ္ဃာဋိတညူပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဓမ္မဒေသနာ ပရိနိဋ္ဌိတာတိ. Uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchīti có nghĩa là máu nóng đã hộc ra từ miệng. Vị ấy không thể chịu đựng được sự tôn kính đối với Đức Thế Tôn, đã có ý nghĩ này: “Bây giờ gia chủ này không còn cần đến chúng ta nữa. Bắt đầu từ ngày mai, ta sẽ không thể dẫn năm mươi, sáu mươi người đi vào nhà của ông ta để ăn. Nồi cơm của ta đã bị vỡ rồi.” Khi ấy, do sự thay đổi của người hộ độ, một nỗi sầu muộn mãnh liệt đã khởi lên nơi ông ta. Thật vậy, các chúng sanh này chỉ nghĩ đến lợi ích của chính mình. Khi nỗi sầu muộn ấy khởi lên nơi ông ta, bên trong trở nên nóng, máu tan ra, và được một cơn gió mạnh đẩy lên, một lượng máu nóng bằng một cái bát, giống như thuốc nhuộm được đổ vào nồi, đã hộc ra từ miệng. Hơn nữa, sau khi nôn ra máu đã được tích trữ, ít chúng sanh có thể sống sót. Vị Nigantha đã ngã quỵ bằng đầu gối ngay tại chỗ đó. Sau đó, họ khiêng ông ta ra ngoài thành phố bằng cáng và đưa đến Pāvā bằng kiệu giường. Ông ta đã qua đời ở Pāvā không lâu sau đó. Hơn nữa, trong bài kinh này, bài pháp thoại đã được kết thúc theo khả năng của hạng người Ugghāṭitaññū. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh. ဥပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Upāli đã kết thúc. ၇. ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải về kinh Hạnh Con Chó. ၇၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တံ. တတ္ထ ကောလိယေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. သော ဟိ ဧကောပိ ကောလနဂရေ ပတိဋ္ဌိတာနံ ကောလိယာနံ ရာဇကုမာရာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ကောလိယေသု ဇနပဒေ. ဟလိဒ္ဒဝသနန္တိ တဿ ကိရ နိဂမဿ မာပိတကာလေ ပီတကဝတ္ထနိဝတ္ထာ [Pg.71] မနုဿာ နက္ခတ္တံ ကီဠိံသု. တေ နက္ခတ္တကီဠာဝသာနေ နိဂမဿ နာမံ အာရောပေန္တာ ဟလိဒ္ဒဝသနန္တိ နာမံ အကံသု. တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဝိဟာရော ပနေတ္ထ ကိဉ္စာပိ န နိယာမိတော, တထာပိ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကေ သေနာသနေယေဝ ဝိဟာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂေါဝတိကောတိ သမာဒိန္နဂေါဝတော, သီသေ သိင်္ဂါနိ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဗန္ဓိတွာ ဂါဝီဟိ သဒ္ဓိံ တိဏာနိ ခါဒန္တော ဝိယ စရတိ. အစေလောတိ နဂ္ဂေါ နိစ္စေလော. သေနိယောတိ တဿ နာမံ. 78. Evaṃ me sutanti là kinh Kukkuravatika. Trong đó, koliyesūti có nghĩa là trong xứ có tên như vậy. Thật vậy, dù chỉ là một, xứ ấy được gọi như vậy (số nhiều) vì là nơi ở của các hoàng tử dòng Koliya, những người đã định cư tại thành Koliya. Trong xứ Koliya ấy. Haliddavasananti: Dường như vào thời điểm thị trấn ấy được thành lập, những người mặc y phục màu vàng đã vui chơi trong một lễ hội. Khi lễ hội kết thúc, họ đặt tên cho thị trấn là Haliddavasana. Ý nghĩa là, Ngài trú ngụ, lấy nơi đó làm làng khất thực. Mặc dù trú xứ ở đây không được chỉ định, nhưng nên hiểu rằng Ngài đã trú ngụ tại một nơi trú ngụ thích hợp với các vị Phật. Govatikoti là người đã thực hành hạnh con bò; đặt sừng trên đầu, buộc một cái đuôi, và đi lại như thể đang ăn cỏ cùng với những con bò cái. Aceloti là người lõa thể, không có y phục. Seniyoti là tên của vị ấy. ကုက္ကုရဝတိကောတိ သမာဒိန္နကုက္ကုရဝတော, သဗ္ဗံ သုနခကိရိယံ ကရောတိ. ဥဘောပေတေ သဟပံသုကီဠိကာ သဟာယကာ. ကုက္ကုရောဝ ပလိကုဇ္ဇိတွာတိ သုနခေါ နာမ သာမိကဿ သန္တိကေ နိသီဒန္တော ဒွီဟိ ပါဒေဟိ ဘူမိယံ ဝိလေခိတွာ ကုက္ကုရကူဇိတံ ကူဇန္တော နိသီဒတိ, အယမ္ပိ ‘‘ကုက္ကုရကိရိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဘူမိယံ ဝိလေခိတွာ သီသံ ဝိဓုနန္တော ‘ဘူ ဘူ’တိ ကတွာ ဟတ္ထပါဒေ သမိဉ္ဇိတွာ သုနခေါ ဝိယ နိသီဒိ. ဆမာနိက္ခိတ္တန္တိ ဘူမိယံ ဌပိတံ. သမတ္တံ သမာဒိန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဂဟိတံ. ကာ ဂတီတိ ကာ နိပ္ဖတ္တိ. ကော အဘိသမ္ပရာယောတိ အဘိသမ္ပရာယမှိ ကတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ. အလန္တိ တဿ အပ္ပိယံ ဘဝိဿတီတိ ယာဝတတိယံ ပဋိဗာဟတိ. ကုက္ကုရဝတန္တိ ကုက္ကုရဝတသမာဒါနံ. Kukkuravatikoti là người đã thực hành hạnh con chó, thực hiện tất cả các hành vi của một con chó. Cả hai vị này là bạn bè, là bạn chơi thuở nhỏ. Kukkurova palikujjitvāti: Một con chó, khi ngồi gần chủ, cào đất bằng hai chân và ngồi xuống trong khi rên rỉ tiếng chó. Vị này cũng, sau khi hoan hỷ đàm luận với Đức Thế Tôn, đã nghĩ “Ta sẽ thực hiện hành vi của con chó,” rồi cào đất bằng hai tay, lắc đầu, tạo ra âm thanh ‘bhū bhū,’ co tay chân lại và ngồi xuống như một con chó. Chamānikkhittanti có nghĩa là được đặt trên mặt đất. Samattaṃ samādinnanti có nghĩa là đã được thực hành một cách trọn vẹn, đã được chấp nhận. Kā gatīti có nghĩa là cảnh giới nào? Ko abhisamparāyoti có nghĩa là tái sanh ở đâu trong đời sau? Alanti: Ngài đã ngăn cản đến lần thứ ba, (nghĩ rằng) điều đó sẽ không làm ông ta hài lòng. Kukkuravatanti có nghĩa là sự thực hành hạnh con chó. ၇၉. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနူနံ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ နိရန္တရံ. ကုက္ကုရသီလန္တိ ကုက္ကုရာစာရံ. ကုက္ကုရစိတ္တန္တိ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ကုက္ကုရေဟိ ကာတဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နစိတ္တံ. ကုက္ကုရာကပ္ပန္တိ ကုက္ကုရာနံ ဂမနာကာရော အတ္ထိ, တိဋ္ဌနာကာရော အတ္ထိ, နိသီဒနာကာရော အတ္ထိ, သယနာကာရော အတ္ထိ, ဥစ္စာရပဿာဝကရဏာကာရော အတ္ထိ, အညေ ကုက္ကုရေ ဒိသွာ ဒန္တေ ဝိဝရိတွာ ဂမနာကာရော အတ္ထိ, အယံ ကုက္ကုရာကပ္ပော နာမ, တံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာဟံ သီလေနာတိအာဒီသု အဟံ ဣမိနာ အာစာရေန ဝါ ဝတသမာဒါနေန ဝါ ဒုက္ကရတပစရဏေန ဝါ မေထုနဝိရတိဗြဟ္မစရိယေန ဝါတိ အတ္ထော. ဒေဝေါတိ သက္ကသုယာမာဒီသု အညတရော. ဒေဝညတရောတိ တေသံ ဒုတိယတတိယဋ္ဌာနာဒီသု အညတရဒေဝေါ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အဒေဝလောကဂါမိမဂ္ဂမေဝ ဒေဝလောကဂါမိမဂ္ဂေါတိ ဂဟေတွာ ဥပ္ပန္နတာယ သာ အဿ [Pg.72] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ. အညတရံ ဂတိံ ဝဒါမီတိ တဿ ဟိ နိရယတော ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိတော ဝါ အညာ ဂတိ နတ္ထိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. သမ္ပဇ္ဇမာနန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ အသမ္မိဿံ ဟုတွာ နိပဇ္ဇမာနံ. 79. Bhāveti có nghĩa là vaḍḍheti (làm cho tăng trưởng). Paripuṇṇaṃ có nghĩa là anūnaṃ (không thiếu sót). Abbokiṇṇaṃ có nghĩa là nirantaraṃ (không gián đoạn). Kukkurasīlaṃ có nghĩa là kukkurācāraṃ (hạnh của loài chó). Kukkuracittaṃ có nghĩa là tâm đã được sanh khởi như vầy: “Kể từ hôm nay, ta sẽ làm điều cần phải được làm bởi loài chó.” Kukkurākappaṃ có nghĩa là: Có dáng điệu đi của loài chó, có dáng điệu đứng của loài chó, có dáng điệu ngồi của loài chó, có dáng điệu nằm của loài chó, có dáng điệu đại tiện và tiểu tiện của loài chó, có dáng điệu đi nhe răng ra sau khi nhìn thấy các con chó khác. Đây được gọi là dáng điệu của loài chó. Bhāveti có nghĩa là làm cho tăng trưởng điều ấy. Ở các câu bắt đầu bằng imināhaṃ sīlena, ý nghĩa là: “Do hạnh này, hoặc do sự thọ trì giới cấm này, hoặc do sự thực hành khổ hạnh khó làm này, hoặc do phạm hạnh từ bỏ sự dâm dục này, tôi sẽ...” Devo có nghĩa là một vị nào đó trong số các vị trời như Sakka (Đế Thích), Suyāma v.v... Devaññataro có nghĩa là một vị trời nào đó ở các địa vị thứ hai, thứ ba v.v... của các vị ấy. Micchādiṭṭhi có nghĩa là: Do đã sanh khởi sau khi chấp thủ con đường không phải là đường đi đến cõi trời chính là con đường đi đến cõi trời, nên tà kiến ấy của người ấy được gọi là tà kiến. Aññataraṃ gatiṃ vadāmi có nghĩa là: Vì rằng đối với người ấy không có cảnh giới nào khác ngoài địa ngục hoặc loài súc sanh, do đó ngài đã nói như vậy. Sampajjamānaṃ có nghĩa là được thành tựu do không bị pha trộn với tà kiến. နာဟံ, ဘန္တေ, ဧတံ ရောဒါမိ, ယံ မံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ ယံ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ, အဟမေတံ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ န ရောဒါမိ န ပရိဒေဝါမိ, န အနုတ္ထုနာမီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သကမ္မကဝသေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, န အဿုမုဉ္စနမတ္တေန. (Câu) “Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi, yaṃ maṃ bhagavā evamāha” có nghĩa là: “Bạch ngài, điều mà đức Thế Tôn đã nói với con như vậy, con không khóc than, không sầu muộn, không rên rỉ về lời giải thích ấy của đức Thế Tôn.” Ở đây, ý nghĩa nên được hiểu theo nghĩa của động từ có đối tượng, không chỉ đơn thuần là việc rơi lệ. ‘‘မတံ ဝါ အမ္မ ရောဒန္တိ, ယော ဝါ ဇီဝံ န ဒိဿတိ; ဇီဝန္တံ အမ္မ ပဿန္တီ, ကသ္မာ မံ အမ္မ ရောဒသီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉) – “Thưa mẹ, người ta khóc than người đã chết, hoặc người còn sống mà không được nhìn thấy. Thưa mẹ, mẹ đang nhìn thấy con vẫn còn sống, vì sao mẹ lại khóc than con?” အယဉ္စေတ္ထ ပယောဂေါ. အပိစ မေ ဣဒံ, ဘန္တေတိ အပိစ ခေါ မေ ဣဒံ, ဘန္တေ, ကုက္ကုရဝတံ ဒီဃရတ္တံ သမာဒိန္နံ, တသ္မိံ သမ္ပဇ္ဇန္တေပိ ဝုဒ္ဓိ နတ္ထိ, ဝိပဇ္ဇန္တေပိ. ဣတိ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ မယာ ကတကမ္မံ မောဃံ ဇာတ’’န္တိ အတ္တနော ဝိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော ရောဒါမိ, ဘန္တေတိ. Và đây là ví dụ ở trường hợp này. (Câu) “Api ca me idaṃ, bhante” có nghĩa là: “Bạch ngài, vả lại, con đã thọ trì hạnh con chó này trong một thời gian dài. Dù cho hạnh ấy được thành tựu cũng không có sự tăng trưởng, mà dù cho bị thất bại cũng vậy. Bạch ngài, con khóc là do đang suy xét đến sự thất bại của chính mình rằng: ‘Việc làm đã được con thực hiện trong một thời gian lâu như thế đã trở thành vô ích.’” ၈၀. ဂေါဝတန္တိအာဒီနိ ကုက္ကုရဝတာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဂဝါကပ္ပန္တိ ဂေါအာကပ္ပံ. သေသံ ကုက္ကုရာကပ္ပေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ယထာ ပန တတ္ထ အညေ ကုက္ကုရေ ဒိသွာ ဒန္တေ ဝိဝရိတွာ ဂမနာကာရော, ဧဝမိဓ အညေ ဂါဝေါ ဒိသွာ ကဏ္ဏေ ဥက္ခိပိတွာ ဂမနာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ တာဒိသမေဝ. 80. Các câu bắt đầu bằng govataṃ nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến ở các câu bắt đầu bằng kukkuravata. Gavākappaṃ có nghĩa là goākappaṃ (dáng điệu của loài bò). Phần còn lại thì tương tự như đã được nói ở phần kukkurākappa. Tuy nhiên, giống như ở trường hợp kia có dáng điệu đi nhe răng ra sau khi nhìn thấy các con chó khác, tương tự như thế ở đây nên được hiểu là có dáng điệu đi vểnh tai lên sau khi nhìn thấy các con bò khác. Phần còn lại thì cũng giống như thế. ၈၁. စတ္တာရိမာနိ ပုဏ္ဏ ကမ္မာနီတိ ကသ္မာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ? အယဉှိ ဒေသနာ ဧကစ္စကမ္မကိရိယဝသေန အာဂတာ, ဣမသ္မိဉ္စ ကမ္မစတုက္ကေ ကထိတေ ဣမေသံ ကိရိယာ ပါကဋာ ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အပိစ ဣမံ ကမ္မစတုက္ကမေဝ ဒေသိယမာနံ ဣမေ သဉ္ဇာနိဿန္တိ, တတော ဧကော သရဏံ ဂမိဿတိ, ဧကော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီတိ အယမေဝ ဧတေသံ သပ္ပာယာတိ ဉတွာပိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. 81. Vì sao ngài đã bắt đầu bài giảng này: “Này Puṇṇa, có bốn loại nghiệp này?” Vì rằng bài giảng này được nói đến là do năng lực của việc thực hiện một số nghiệp nào đó, và khi bốn loại nghiệp này được nói đến thì hành động của những người này sẽ trở nên rõ ràng, (vì thế) ngài đã bắt đầu bài giảng này. Hơn nữa, khi chỉ riêng bốn loại nghiệp này được thuyết giảng thì những người này sẽ nhận biết, do đó một người sẽ đi đến sự quy y, một người sau khi xuất gia sẽ chứng đạt quả A-la-hán. Và sau khi biết được rằng: “Chính điều này là thích hợp cho họ,” ngài cũng đã bắt đầu bài giảng này. တတ္ထ ကဏှန္တိ ကာဠကံ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ. ကဏှဝိပါကန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနတော ကာဠကဝိပါကံ. သုက္ကန္တိ ပဏ္ဍရံ ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မံ. သုက္ကဝိပါကန္တိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနတော ပဏ္ဍရဝိပါကံ. ကဏှသုက္ကန္တိ ဝေါမိဿကကမ္မံ. ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ. မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ [Pg.73] အကုသလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနာဒီသု ဥပ္ပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ ဝေဒိယတိ. ကုသလေန ရာဇကုလေပိ နိဗ္ဗတ္တော အကုသလေန ပဝတ္တေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယတိ. အကဏှံ အသုက္ကန္တိ ကမ္မက္ခယကရံ စတုမဂ္ဂစေတနာကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ, သုက္ကဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဥဘယဝိပါကဿ ပန အဒါနတော အကဏှာသုက္ကဝိပါကတ္တာ ‘‘အကဏှံ အသုက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယံ တာဝ ဥဒ္ဒေသေ အတ္ထော. Ở đây, kaṇhaṃ là nghiệp đen đủi, là nghiệp của mười con đường nghiệp bất thiện. Kaṇhavipākaṃ là quả đen đủi do bởi sự tái sanh ở cõi dữ. Sukkaṃ là nghiệp trong trắng, là nghiệp của mười con đường nghiệp thiện. Sukkavipākaṃ là quả trong trắng do bởi sự tái sanh ở cõi trời. Kaṇhasukkaṃ là nghiệp pha trộn. Kaṇhasukkavipākaṃ là quả an lạc và đau khổ. Thật vậy, sau khi đã thực hiện nghiệp pha trộn, do bởi nghiệp bất thiện người ấy sanh vào loài súc sanh ở các nơi như là chỗ của con voi báu v.v..., do bởi nghiệp thiện người ấy cảm nhận được sự an lạc trong dòng diễn tiến. Do bởi nghiệp thiện, người ấy cũng được sanh vào dòng dõi hoàng tộc, do bởi nghiệp bất thiện người ấy cảm nhận được sự đau khổ trong dòng diễn tiến. Akaṇhaṃ asukkaṃ được ám chỉ là nghiệp tư tâm của bốn Đạo có tác dụng làm cho nghiệp được tiêu trừ. Thật vậy, nếu nghiệp ấy là đen đủi thì sẽ cho quả đen đủi. Nếu nghiệp ấy là trong trắng thì sẽ cho quả trong trắng. Tuy nhiên, do bởi không cho cả hai loại quả và do có quả không đen đủi không trong trắng nên được gọi là “akaṇhaṃ asukkaṃ.” Trước tiên, đây là ý nghĩa ở phần đề mục. နိဒ္ဒေသေ ပန သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒုက္ခံ. ကာယသင်္ခါရာဒီသု ကာယဒွါရေ ဂဟဏာဒိဝသေန စောပနပ္ပတ္တာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ သဗျာဗဇ္ဈကာယသင်္ခါရော နာမ. ဝစီဒွါရေ ဟနုသဉ္စောပနဝသေန ဝစီဘေဒပဝတ္တိကာ တာယေဝ ဒွါဒသ ဝစီသင်္ခါရော နာမ. ဥဘယစောပနံ အပ္ပတ္တာ ရဟော စိန္တယန္တဿ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ မနောသင်္ခါရော နာမ. ဣတိ တီသုပိ ဒွါရေသု ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘေဒါ အကုသလစေတနာဝ သင်္ခါရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ စေတနာ ဓုရံ, ဥပါလိသုတ္တေ ကမ္မံ. အဘိသင်္ခရိတွာတိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ, ပိဏ္ဍံ ကတွာတိ အတ္ထော. သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. ဧကန္တဒုက္ခန္တိ နိရန္တရဒုက္ခံ. ဘူတာတိ ဟေတွတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ, ဘူတကမ္မတော ဘူတဿ သတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဘူတံ ကမ္မံ သတ္တာ ကရောန္တိ, တထာဘူတေန ကမ္မေန ကမ္မသဘာဂဝသေန တေသံ ဥပပတ္တိ ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကရောတိ တေန ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ တေနာတိ ကမ္မေန ဝိယ ဝုတ္တာ, ဥပပတ္တိ စ နာမ ဝိပါကေန ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဝိပါကဿ ကမ္မံ ဟေတု, တသ္မာ တေန မူလဟေတုဘူတေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဖဿာ ဖုသန္တီတိ ယေန ကမ္မဝိပါကေန နိဗ္ဗတ္တော, တံကမ္မဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. ကမ္မဒါယာဒါတိ ကမ္မဒါယဇ္ဇာ ကမ္မမေဝ နေသံ ဒါယဇ္ဇံ သန္တကန္တိ ဝဒါမိ. Còn trong phần Niddesa, sabyābajjhaṃ có nghĩa là có sự đau khổ. Trong các loại như thân hành, mười hai tâm sở tư bất thiện đã đạt đến sự lay động ở thân môn do bởi việc cầm lấy vật v.v... được gọi là thân hành có phiền não. Mười hai tâm sở tư ấy là tác nhân làm phát sanh lời nói do bởi sự cử động xương hàm ở khẩu môn được gọi là khẩu hành. Các tâm sở tư đã không đạt đến sự lay động ở cả hai (thân môn và khẩu môn), đã phát sanh ở ý môn của người đang suy tư ở nơi vắng vẻ được gọi là ý hành. Như vậy, chỉ có các tâm sở tư bất thiện có sự khác biệt về thân ác hành v.v... ở cả ba môn là nên được hiểu là các hành. Hơn nữa, trong bài kinh này, tâm sở tư là chính yếu; trong kinh Upāli, nghiệp là chính yếu. Abhisaṅkharitvā có nghĩa là đã gom lại, đã làm thành một khối. Sabyābajjhaṃ lokaṃ có nghĩa là sanh vào thế giới có sự đau khổ. Sabyābajjhā phassā phusanti có nghĩa là các xúc quả có sự đau khổ xúc chạm. Ekantadukkhaṃ có nghĩa là sự đau khổ không gián đoạn. Bhūtā là cách nói thoát ly trong ý nghĩa về nhân; sự sanh khởi của chúng sanh đã hiện hữu là do nghiệp đã hiện hữu. Điều này được nói là: Chúng sanh làm nghiệp đã hiện hữu như thế nào, sự sanh của họ diễn ra như thế ấy do nghiệp đã hiện hữu theo cách tương xứng với nghiệp. Do đó, Ngài đã nói: “Người ấy làm hành động nào, người ấy sanh ra do hành động ấy.” Và ở đây, tena được nói giống như là do nghiệp, và sự sanh khởi là do quả. Tuy nhiên, vì nghiệp là nhân của quả, cho nên nó được sanh khởi do nghiệp ấy vốn là nhân căn bản. Đây là ý nghĩa ở đây. Phassā phusanti có nghĩa là chúng sanh được sanh ra do quả của nghiệp nào, các xúc quả của nghiệp ấy xúc chạm. Kammadāyādā có nghĩa là những người thừa tự của nghiệp. Ta nói rằng: “Nghiệp chính là tài sản thừa tự của họ.” အဗျာဗဇ္ဈန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. ဣမသ္မိံ ဝါရေ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ကာယသင်္ခါရော နာမ. တာယေဝ ဝစီဒွါရေ ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ. မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ တာယေဝ အဋ္ဌ, တိဿော စ ဟေဋ္ဌိမဈာနစေတနာ အဗျာဗဇ္ဈမနောသင်္ခါရော နာမ. ဈာနစေတနာ တာဝ ဟောတု, ကာမာဝစရာ ကိန္တိ အဗျာဗဇ္ဈမနောသင်္ခါရော နာမ ဇာတာတိ. ကသိဏသဇ္ဇနကာလေ [Pg.74] စ ကသိဏာသေဝနကာလေ စ လဗ္ဘန္တိ. ကာမာဝစရစေတနာ ပဌမဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာ, စတုတ္ထဇ္ဈာနစေတနာ တတိယဇ္ဈာနစေတနာယ ဃဋိတာ. ဣတိ တီသုပိ ဒွါရေသု ကာယသုစရိတာဒိဘေဒါ ကုသလစေတနာဝ သင်္ခါရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတိယဝါရော ဥဘယမိဿကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. Abyābajjhaṃ có nghĩa là không có sự đau khổ. Trong trường hợp này, tám tâm sở tư thiện dục giới đã phát sanh ở thân môn được gọi là thân hành. Chính các tâm sở tư ấy đã phát sanh ở khẩu môn được gọi là khẩu hành. Tám tâm sở tư ấy và ba tâm sở tư thiền bậc thấp và bậc trung đã phát sanh ở ý môn được gọi là ý hành không phiền não. Tâm sở tư thiền thì cứ như vậy đi, nhưng làm thế nào các tâm sở tư dục giới lại được gọi là ý hành không phiền não? (Các tâm sở tư ấy) được tìm thấy vào lúc chuẩn bị kasina và vào lúc thực hành kasina. Tâm sở tư dục giới được kết hợp với tâm sở tư sơ thiền, tâm sở tư tứ thiền được kết hợp với tâm sở tư tam thiền. Như vậy, chỉ có các tâm sở tư thiện có sự khác biệt về thân thiện hành v.v... ở cả ba môn là nên được hiểu là các hành. Trường hợp thứ ba nên được hiểu theo cách pha trộn cả hai. သေယျထာပိ မနုဿာတိအာဒီသု မနုဿာနံ တာဝ ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ပါကဋမေဝ, ဒေဝေသု ပန ဘုမ္မဒေဝတာနံ, ဝိနိပါတိကေသု ဝေမာနိကပေတာနံ ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထိအာဒီသု တိရစ္ဆာနေသုပိ လဗ္ဘတိယေဝ. Trong các câu bắt đầu bằng seyyathāpi manussā, đối với loài người, khi thì có hạnh phúc, khi thì có đau khổ, điều đó là rõ ràng. Còn đối với các vị trời, nên hiểu rằng đối với các vị địa thiên; đối với các chúng sanh đọa xứ, đối với các ngạ quỷ có lâu đài, khi thì có hạnh phúc, khi thì có đau khổ. Điều này cũng được tìm thấy ở các loài bàng sanh như voi v.v... တတြာတိ တေသု တီသု ကမ္မေသု. တဿ ပဟာနာယ ယာ စေတနာတိ တဿ ပဟာနတ္ထာယ မဂ္ဂစေတနာ. ကမ္မံ ပတွာဝ မဂ္ဂစေတနာယ အညော ပဏ္ဍရတရော ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. ဣဒံ ပန ကမ္မစတုက္ကံ ပတွာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ ကဏှာ နာမ, တေဘူမကကုသလစေတနာ သုက္ကာ နာမ, မဂ္ဂစေတနာ အကဏှာ အသုက္ကာတိ အာဂတာ. Tatra có nghĩa là trong ba loại nghiệp ấy. Tassa pahānāya yā cetanā có nghĩa là tâm sở tư đạo nhằm mục đích đoạn trừ nghiệp ấy. Khi đã đạt đến nghiệp, không có pháp nào khác trong sạch hơn tâm sở tư đạo. Hơn nữa, khi đã đạt đến bốn loại nghiệp này, mười hai tâm sở tư bất thiện được gọi là đen, tâm sở tư thiện tam giới được gọi là trắng, tâm sở tư đạo được gọi là không đen không trắng. ၈၂. ‘‘လဘေယျာဟံ, ဘန္တေ’’တိ ဣဒံ သော ‘‘စိရံ ဝတ မေ အနိယျာနိကပက္ခေ ယောဇေတွာ အတ္တာ ကိလမိတော, ‘သုက္ခနဒီတီရေ နှာယိဿာမီ’တိ သမ္ပရိဝတ္တေန္တေန ဝိယ ထုသေ ကောဋ္ဋေန္တေန ဝိယ စ န ကောစိ အတ္ထော နိပ္ဖာဒိတော, ဟန္ဒာဟံ အတ္တာနံ ယောဂေ ယောဇေမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ. အထ ဘဂဝါ ယောနေန ခန္ဓကေ တိတ္ထိယပရိဝါသော ပညတ္တော, ယံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခါမိ ဥပသမ္ပဒံ, သွာဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၈၆) နယေန သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘ယော ခေါ, သေနိယ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ. 82. Vị ấy đã suy nghĩ: “Chắc chắn ta đã làm cho thân này mệt mỏi trong một thời gian dài bằng cách gắn bó với phe phái không đưa đến giải thoát. Giống như người đi tới đi lui với ý định ‘ta sẽ tắm ở bờ sông cạn’ và giống như người giã trấu, không có lợi ích nào được thành tựu. Thôi, ta sẽ gắn mình vào điều thích hợp,” rồi đã nói lên lời này: “Labheyyāhaṃ, bhante.” Sau đó, Đức Thế Tôn, liên quan đến việc biệt trú của ngoại đạo đã được quy định trong chương Khandhaka theo phương thức mà người trước đây là ngoại đạo, đang ở trong giai đoạn sa-di, thực hành biệt trú sau khi đã chấp nhận theo cách thức bắt đầu bằng: “Bạch ngài, con tên là... trước đây là ngoại đạo, trong Pháp và Luật này, con mong muốn thọ cụ túc giới. Bạch ngài, con xin Tăng chúng cho biệt trú bốn tháng,” đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này Seniya, người nào trước đây là ngoại đạo...” တတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. အပရိဝသိတွာယေဝ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ. ဥပသမ္ပဒတ္ထိကေန ပန နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အာရဒ္ဓစိတ္တာတိ အဋ္ဌဝတ္တပူရဏေန တုဋ္ဌစိတ္တာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေသ တိတ္ထိယပရိဝါသော သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၈၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော[Pg.75]. အပိစ မေတ္ထာတိ အပိစ မေ ဧတ္ထ. ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာတိ ပုဂ္ဂလနာနတ္တံ ဝိဒိတံ. အယံ ပုဂ္ဂလော ပရိဝါသာရဟော, အယံ န ပရိဝါသာရဟောတိ ဣဒံ မယှံ ပါကဋန္တိ ဒဿေတိ. Ở đó, pabbajjanti được nói chỉ vì sự trôi chảy của lời nói. Vì người ấy được xuất gia mà không cần phải thực hành biệt trú. Nhưng người muốn thọ cụ túc giới phải thực hành biệt trú bằng cách hoàn thành tám phận sự như không vào làng quá giờ v.v... Āraddhacittā có nghĩa là các vị tỳ khưu có tâm hoan hỷ do việc hoàn thành tám phận sự. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, việc biệt trú của ngoại đạo này nên được hiểu theo cách đã được nói trong phần giải thích về chương Pabbajjakhandhaka của bộ Samantapāsādikā, chú giải tạng Luật. Apica mettha nên được phân tích thành apica me ettha. Puggalavemattatā viditā có nghĩa là sự khác biệt của các cá nhân đã được biết. Ngài chỉ ra rằng: “Người này xứng đáng biệt trú, người này không xứng đáng biệt trú, điều này là rõ ràng đối với Ta.” တတော သေနိယော စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယတ္ထ ဧဝံ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ယုတ္တမေဝ ဂဏှန္တိ, အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော သစေ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. အထ ဘဂဝါ တဿ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဝိဒိတွာ န သေနိယော ပရိဝါသံ အရဟတီတိ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဘိက္ခု, သေနိယံ နှာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာနယိ. ဘဂဝါ ဂဏေ နိသီဒိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလတ္ထ ခေါ အစေလော သေနိယော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. Sau đó, Seniya đã suy nghĩ: “Ồ, thật vi diệu thay giáo pháp của Đức Phật, nơi mà sau khi cọ xát và sàng lọc như vậy, họ chỉ chấp nhận điều hợp lý và loại bỏ điều không hợp lý.” Sau đó, với sự nỗ lực phát sanh mạnh mẽ hơn đối với việc xuất gia, ông đã nói những lời bắt đầu bằng: “Sace, bhante.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được ước muốn mãnh liệt của ông, (nghĩ rằng) Seniya không cần biệt trú, đã gọi một vị tỳ khưu và nói: “Này tỳ khưu, hãy đi tắm rửa, cho xuất gia, rồi dẫn Seniya đến đây.” Vị ấy đã làm như vậy, cho ông xuất gia rồi dẫn đến gần Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ngồi giữa Tăng chúng và cho thọ cụ túc giới. Do đó, đã được nói rằng: “Du sĩ lõa thể Seniya đã được xuất gia, đã được thọ cụ túc giới nơi sự hiện diện của Đức Thế Tôn.” အစိရူပသမ္ပန္နောတိ ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ နစိရမေဝ. ဝူပကဋ္ဌောတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေဟိ ကာယေန စ စိတ္တေန စ ဝူပကဋ္ဌော. အပ္ပမတ္တောတိ ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိံ အဝိဇဟန္တော. အာတာပီတိ ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတေန ဝီရိယာတာပေန အာတာပီ. ပဟိတတ္တောတိ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပေသိတတ္တော ဝိဿဋ္ဌအတ္တဘာဝေါ. ယဿတ္ထာယာတိ ယဿ အတ္ထာယ. ကုလပုတ္တာတိ အာစာရကုလပုတ္တာ. သမ္မဒေဝါတိ ဟေတုနာဝ ကာရဏေနေဝ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ. တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, အပရပ္ပစ္စယံ ဉတွာတိ အတ္ထော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဝိဟရန္တောဝ ခီဏာ ဇာတိ…ပေ… အဗ္ဘညာသိ. Acirūpasampanno có nghĩa là: Sau khi đã thọ cụ túc giới không bao lâu. Vūpakaṭṭho có nghĩa là: Xa lánh khỏi các dục trưởng dưỡng và dục phiền não bằng thân và bằng tâm. Appamatto có nghĩa là: Không từ bỏ niệm ở đề mục thiền định. Ātāpī có nghĩa là: Có sự nhiệt tâm với năng lực tinh tấn được gọi là thuộc thân và thuộc tâm. Pahitatto có nghĩa là: Có tâm đã được hướng đến, có thân mạng đã được xả bỏ do vì không luyến tiếc ở thân và mạng sống. Yassatthāya có nghĩa là: Vì mục đích của quả vị nào. Kulaputtā có nghĩa là: Các thiện gia nam tử có tư cách. Sammadeva có nghĩa là: Chỉ do vì nhân và chỉ do vì duyên. Tadanuttaraṃ có nghĩa là: taṃ anuttaraṃ (điều ấy, vô thượng). Brahmacariyapariyosānaṃ có nghĩa là: Quả vị A-la-hán là sự kết thúc của phạm hạnh thuộc đạo. Quả thật, vì mục đích ấy các thiện gia nam tử xuất gia. Diṭṭheva dhamme có nghĩa là: Ngay trong thân hiện hữu này. Sayaṃ abhiññā sacchikatvā có nghĩa là: Tự mình chứng ngộ bằng trí tuệ, sau khi đã thực chứng, sau khi đã biết không do niềm tin nơi người khác. Upasampajja vihāsi có nghĩa là: Đã sống, sau khi đã đạt đến, sau khi đã thành tựu. Vị ấy đang sống như vậy, sanh đã tận ... đã chứng ngộ. ဧဝမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ သေနိယော အရဟတံ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အညတရောတိ ဧကော. အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ, ဘဂဝတော သာဝကာနံ အရဟန္တာနံ အဗ္ဘန္တရော အဟောသီတိ အယမေဝတ္ထ အဓိပ္ပာယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Như vậy, sau khi đã chỉ ra cảnh giới của sự thẩm xét cho vị ấy, để kết thúc bài thuyết giảng với quả vị A-la-hán là đỉnh điểm, câu nói: “Và như vậy, trưởng lão Seniya đã trở thành một trong các vị A-la-hán” đã được nói đến. Ở đây, aññataro có nghĩa là: một vị. Arahataṃ có nghĩa là: đã trở thành một vị ở trong số các vị A-la-hán, các vị A-la-hán là đệ tử của đức Thế Tôn. Đây chính là chủ ý ở đây. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) trong bộ Chú giải Trung Bộ Kinh, tên là Papañcasūdanī ကုက္ကုရဝတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Hạnh Con Chó đã kết thúc. ၈. အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Vương tử Abhaya ၈၃. ဧဝံ [Pg.76] မေ သုတန္တိ အဘယသုတ္တံ. တတ္ထ အဘယောတိ တဿ နာမံ. ရာဇကုမာရောတိ ဗိမ္ဗိသာရဿ ဩရသပုတ္တော. ဝါဒံ အာရောပေဟီတိ ဒေါသံ အာရောပေဟိ. နေရယိကောတိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တကော. ကပ္ပဋ္ဌောတိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကော. အတေကိစ္ဆောတိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနာပိ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကာ. ဥဂ္ဂိလိတုန္တိ ဒွေ အန္တေ မောစေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဂ္ဂိလိတုံ ဗဟိ နီဟရိတုံ န သက္ခိတိ. ဩဂိလိတုန္တိ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒတွာ ဟာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩဂိလိတုံ အန္တော ပဝေသေတုံ န သက္ခိတိ. 83. Evaṃ me sutaṃ là kinh Abhaya. Ở đây, Abhaya là tên của vị ấy. Rājakumāra có nghĩa là: người con ruột của vua Bimbisāra. Vādaṃ āropehi có nghĩa là: hãy gán cho một lỗi lầm. Nerayiko có nghĩa là: người sanh trong địa ngục. Kappaṭṭho có nghĩa là: người tồn tại suốt một kiếp. Atekiccho có nghĩa là: không thể chữa trị được dù cho bởi một ngàn vị Phật. Uggilituṃ có nghĩa là: do không thể nói, sau khi đã buông bỏ hai cực đoan, vị ấy sẽ không thể khạc nhổ ra, không thể đưa ra bên ngoài. Ogilituṃ có nghĩa là: do không thể loại bỏ lỗi lầm đã được gán cho trong câu hỏi, vị ấy sẽ không thể nuốt vào, không thể đưa vào bên trong. ဧဝံ, ဘန္တေတိ နိဂဏ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မယှံ သာဝကေ ဘိန္ဒိတွာ ဂဏှာတိ, ဟန္ဒာဟံ ဧကံ ပဉှံ အဘိသင်္ခရောမိ, ယံ ပုဋ္ဌော သမဏော ဂေါတမော ဥက္ကုဋိကော ဟုတွာ နိသိန္နော ဥဋ္ဌာတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ. သော အဘယဿ ဂေဟာ နီဟဋဘတ္တော သိနိဒ္ဓဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော ဗဟူ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ – ‘‘ဧတ္ထ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ နာမ ဒေါသံ ဒဿေဿတိ, ဧတ္ထ ဣမံ နာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ပဟာယ စာတုမာသမတ္ထကေ ဣမံ ပဉှံ အဒ္ဒသ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ပဉှဿ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဝိဿဇ္ဇနေ ဝါ န သက္ကာ ဒေါသော ဒါတုံ, ဩဝဋ္ဋိကသာရော အယံ, ကော နု ခေါ ဣမံ ဂဟေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿတီ’’တိ. တတော ‘‘အဘယော ရာဇကုမာရော ပဏ္ဍိတော, သော သက္ခိဿတီတိ တံ ဥဂ္ဂဏှာပေမီ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. သော ဝါဒဇ္ဈာသယတာယ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ. Evaṃ, bhante: Nghe nói rằng vị Ni-kiền-tử đã suy nghĩ: “Sa-môn Gotama chia rẽ các đệ tử của ta rồi thu nhận họ. Này, ta sẽ soạn ra một câu hỏi mà khi được hỏi, Sa-môn Gotama đang ngồi chồm hổm sẽ không thể đứng dậy được.” Vị ấy, có vật thực được mang đến từ nhà của Abhaya, trong khi đang dùng bữa ăn ngon bổ, đã soạn ra nhiều câu hỏi: “Ở đây, Sa-môn Gotama sẽ chỉ ra lỗi lầm tên là thế này, ở đây, tên là thế này.” Sau khi đã từ bỏ tất cả, vào cuối bốn tháng, vị ấy đã thấy được câu hỏi này. Khi ấy, điều này đã khởi lên cho vị ấy: “Đối với câu hỏi này, trong lúc hỏi hay trong lúc trả lời, không thể gán cho một lỗi lầm. Câu hỏi này là tinh túy được cất giữ. Ai có thể nhận lấy câu hỏi này rồi gán luận thuyết cho Sa-môn Gotama đây?” Về sau, (vị ấy nghĩ): “Vương tử Abhaya là người có trí tuệ, vị ấy sẽ có thể làm được, ta sẽ dạy cho vị ấy.” Sau khi đã đi đến quyết định, vị ấy đã dạy. Do có khuynh hướng tranh luận, vị ấy trong khi chấp nhận lời nói của vị Ni-kiền-tử ấy đã nói rằng: “Evaṃ, bhante (Thưa vâng, Tôn giả).” ၈၄. အကာလော ခေါ အဇ္ဇာတိ အယံ ပဉှော စတူဟိ မာသေဟိ အဘိသင်္ခတော, တတ္ထ ဣဒံ ဂဟေတွာ ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇိယမာနေ ဒိဝသဘာဂေါ နပ္ပဟောဿတီတိ မညန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ. သော ဒါနီတိ သွေ ဒါနိ. အတ္တစတုတ္ထောတိ ကသ္မာ ဗဟူဟိ သဒ္ဓိံ န နိမန္တေသိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဗဟူသု နိသိန္နေသု ထောကံ ဒတွာ ဝဒန္တဿ အညံ သုတ္တံ အညံ ကာရဏံ အညံ တထာရူပံ ဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ ဒဿေဿတိ, ဧဝံ သန္တေ ကလဟော ဝါ ကောလာဟလမေဝ ဝါ ဘဝိဿတိ. အထာပိ ဧကကံယေဝ နိမန္တေဿာမိ, ဧဝမ္ပိ မေ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ‘ယာဝမစ္ဆရီ ဝါယံ အဘယော, ဘဂဝန္တံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘိက္ခူနံ သတေနပိ သဟဿေနပိ သဒ္ဓိံ စရန္တံ ဒိသွာပိ ဧကကံယေဝ [Pg.77] နိမန္တေသီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ ပန ဒေါသော န ဘဝိဿတီ’’တိ အပရေဟိ တီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တစတုတ္ထံ နိမန္တေသိ. 84. Akālo kho ajja: Vị ấy đã suy nghĩ như vầy trong khi nghĩ rằng: “Câu hỏi này đã được soạn ra trong bốn tháng, ở đây trong khi trả lời điều này sau khi đã nắm bắt điều này, phần thời gian ban ngày sẽ không đủ.” So dāni là sve dāni (ngày mai, bây giờ). Attacatuttho: Tại sao không thỉnh mời cùng với nhiều vị? Nghe nói rằng điều này đã khởi lên cho vị ấy: “Khi nhiều vị đang ngồi, nếu ta dâng cúng một ít, thì đối với ta là người đang nói (câu hỏi), ngài sẽ chỉ dạy sau khi đã mang đến một bài kinh khác, một lý do khác, một câu chuyện tương tự khác. Khi sự việc là như vậy, sẽ có sự cãi vã hoặc chỉ là sự huyên náo. Hơn nữa, nếu ta chỉ thỉnh mời một mình ngài, sự chê trách cũng sẽ khởi lên cho ta như vầy: ‘Vương tử Abhaya này quả là keo kiệt, sau khi đã thấy đức Thế Tôn mỗi ngày đi cùng với một trăm hoặc một ngàn vị tỳ khưu mà chỉ thỉnh mời một mình ngài.’ Nhưng như thế này sẽ không có lỗi lầm.” (Vị ấy đã nghĩ) rồi đã thỉnh mời ngài là người thứ tư cùng với ba vị khác. ၈၅. န ခွေတ္ထ, ရာဇကုမာရ, ဧကံသေနာတိ န ခေါ, ရာဇကုမာရ, ဧတ္ထ ပဉှေ ဧကံသေန ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတိ. ဧဝရူပဉှိ ဝါစံ တထာဂတော ဘာသေယျာပိ န ဘာသေယျာပိ. ဘာသိတပစ္စယေန အတ္ထံ ပဿန္တော ဘာသေယျ, အပဿန္တော န ဘာသေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ မဟာနိဂဏ္ဌေန စတူဟိ မာသေဟိ အဘိသင်္ခတံ ပဉှံ အသနိပါတေန ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ ဧကဝစနေနေဝ သံစုဏ္ဏေသိ. အနဿုံ နိဂဏ္ဌာတိ နဋ္ဌာ နိဂဏ္ဌာ. 85. Na khvettha, rājakumāra, ekaṃsena có nghĩa là: Này vương tử, quả thật trong câu hỏi này không có câu trả lời một chiều. Quả vậy, lời nói có hình thức như vậy Như Lai có thể nói hoặc có thể không nói. Thấy được lợi ích do duyên nói, ngài sẽ nói; không thấy lợi ích, ngài sẽ không nói. Đó là ý nghĩa. Như vậy, đức Thế Tôn chỉ bằng một lời nói đã nghiền nát câu hỏi được soạn ra trong bốn tháng bởi vị đại Ni-kiền-tử, giống như (nghiền nát) đỉnh núi bằng một tiếng sét. Anassuṃ nigaṇṭhā có nghĩa là: các vị Ni-kiền-tử đã bị bại hoại. ၈၆. အင်္ကေ နိသိန္နော ဟောတီတိ ဦရူသု နိသိန္နော ဟောတိ. လေသဝါဒိနော ဟိ ဝါဒံ ပဋ္ဌပေန္တာ ကိဉ္စိဒေဝ ဖလံ ဝါ ပုပ္ဖံ ဝါ ပေါတ္ထကံ ဝါ ဂဟေတွာ နိသီဒန္တိ. တေ အတ္တနော ဇယေ သတိ ပရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ, ပရဿ ဇယေ သတိ ဖလံ ခါဒန္တာ ဝိယ ပုပ္ဖံ ဃာယန္တာ ဝိယ ပေါတ္ထကံ ဝါစေန္တာ ဝိယ ဝိက္ခေပံ ဒဿေန္တိ. အယံ ပန စိန္တေသိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧသ ဩသဋသင်္ဂါမော ပရဝါဒမဒ္ဒနော. သစေ မေ ဇယော ဘဝိဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဘဝိဿတိ, ဒါရကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ရောဒါပေဿာမိ. တတော ပဿထ, ဘော, အယံ ဒါရကော ရောဒတိ, ဥဋ္ဌဟထ တာဝ, ပစ္ဆာပိ ဇာနိဿာမာ’’တိ တသ္မာ ဒါရကံ ဂဟေတွာ နိသီဒိ. ဘဂဝါ ပန ရာဇကုမာရတော သဟဿဂုဏေနပိ သတသဟဿဂုဏေနပိ ဝါဒီဝရတရော, ‘‘ဣမမေဝဿ ဒါရကံ ဥပမံ ကတွာ ဝါဒံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တံ ကိံ မညသိ ရာဇကုမာရာ’’တိအာဒိမာဟ. 86. “Ngồi trên đùi” (aṅke nisinno hoti) có nghĩa là ngồi trên bắp vế (ūrūsu nisinno hoti). Thật vậy, những người có thói quen nói bóng gió (lesavādino), khi bắt đầu cuộc tranh luận (vādaṃ paṭṭhapentā), thường ngồi cầm một trái cây nào đó, hoặc một bông hoa, hoặc một cuốn sách. Khi họ thắng (attano jaye sati), họ áp đảo người khác (paraṃ ajjhottharanti); khi người khác thắng (parassa jaye sati), họ tỏ ra xao lãng (vikkhepaṃ dassenti) như đang ăn trái cây (phalaṃ khādantā viya), như đang ngửi hoa (pupphaṃ ghāyantā viya), hoặc như đang đọc sách (potthakaṃ vācentā viya). Còn vị (vương tử) này đã suy nghĩ: “Vị Chánh Đẳng Giác này đã trải qua nhiều cuộc tranh luận (osaṭasaṅgāmo), là người đè bẹp luận thuyết của người khác (paravādamaddano). Nếu ta thắng (sace me jayo bhavissati), điều đó là tốt (iccetaṃ kusalaṃ). Nếu không thắng (no ce bhavissati), ta sẽ véo đứa bé làm cho nó khóc (dārakaṃ vijjhitvā rodāpessāmi). Do đó (tato), (ta sẽ nói): ‘Này quý vị, hãy xem (passatha, bho), đứa bé này đang khóc (ayaṃ dārako rodati), chúng ta hãy đứng dậy đã (uṭṭhahatha tāva), sau này sẽ biết (pacchāpi jānissāma)’”. Vì thế, ông ta bế đứa bé và ngồi xuống (tasmā dārakaṃ gahetvā nisīdi). Còn Đức Thế Tôn (bhagavā pana) là người tranh luận xuất sắc hơn vương tử (rājakumārato vādīvarataro) cả ngàn lần (sahassaguṇena), cả trăm ngàn lần (satasahassaguṇena), Ngài đã suy nghĩ: “Ta sẽ lấy chính đứa bé này của ông ta làm ví dụ (imameva assa dārakaṃ upamaṃ katvā) để bẻ gãy luận thuyết (vādaṃ bhindissāmi)”, rồi Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Này vương tử, ông nghĩ thế nào?” (taṃ kiṃ maññasi rājakumāra'ti-ādim āha). တတ္ထ မုခေ အာဟရေယျာတိ မုခေ ဌပေယျ. အာဟရေယျဿာဟန္တိ အပနေယျံ အဿ အဟံ. အာဒိကေနေဝါတိ ပဌမပယောဂေနေဝ. အဘူတန္တိ အဘူတတ္ထံ. အတစ္ဆန္တိ န တစ္ဆံ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န အတ္ထသံဟိတံ န ဝဍ္ဎိနိဿိတံ. အပ္ပိယာ အမနာပါတိ နေဝ ပိယာ န မနာပါ. ဣမိနာ နယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Trong đó, “đưa vào miệng” (mukhe āhareyya) có nghĩa là nên đặt vào miệng (mukhe ṭhapeyya). “Ta sẽ lấy ra cho nó” (āhareyyassa ahaṃ) có nghĩa là ta nên lấy ra cho đứa bé này (apaneyyaṃ assa ahaṃ). “Ngay từ đầu” (ādikeneva) có nghĩa là chỉ bằng nỗ lực đầu tiên (paṭhamapayogeneva). “Không thật” (abhūtaṃ) có nghĩa là có nội dung không thật (abhūtatthaṃ). “Không đúng” (atacchanti) có nghĩa là không đúng sự thật (na tacchaṃ). “Không liên quan đến lợi ích” (anatthasaṃhitaṃ) có nghĩa là không liên quan đến lợi ích (na atthasaṃhitaṃ), không dựa vào sự tăng trưởng (na vaḍḍhinissitaṃ). “Không đáng yêu, không vừa ý” (appiyā amanāpā) có nghĩa là không đáng yêu (neva piyā), không làm cho tâm hài lòng (na manāpā). Ý nghĩa ở tất cả các trường hợp (sabbattha) cần được hiểu (attho daṭṭhabbo) theo phương pháp này (iminā nayena eva). တတ္ထ အပ္ပိယပက္ခေ ပဌမဝါစာ အစောရံယေဝ စောရောတိ, အဒါသံယေဝ ဒါသောတိ, အဒုပ္ပယုတ္တံယေဝ ဒုပ္ပယုတ္တောတိ ပဝတ္တာ. န တံ တထာဂတော ဘာသတိ. ဒုတိယဝါစာ စောရံယေဝ စောရော အယန္တိအာဒိဝသေန ပဝတ္တာ. တမ္ပိ [Pg.78] တထာဂတော န ဘာသတိ. တတိယဝါစာ ‘‘ဣဒါနိ အကတပုညတာယ ဒုဂ္ဂတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အပ္ပေသက္ခော, ဣဓ ဌတွာပိ ပုန ပုညံ န ကရောသိ, ဒုတိယစိတ္တဝါရေ ကထံ စတူဟိ အပါယေဟိ န မုစ္စိဿသီ’’တိ ဧဝံ မဟာဇနဿ အတ္ထပုရေက္ခာရေန ဓမ္မပုရေက္ခာရေန အနုသာသနီပုရေက္ခာရေန စ ဝတ္တဗ္ဗဝါစာ. တတြ ကာလညူ တထာဂတောတိ တသ္မိံ တတိယဗျာကရဏေ တဿာ ဝါစာယ ဗျာကရဏတ္ထာယ တထာဂတော ကာလညူ ဟောတိ, မဟာဇနဿ အာဒါနကာလံ ဂဟဏကာလံ ဇာနိတွာဝ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော. Trong đó, ở phần lời nói không đáng yêu (appiyapakkhe), lời nói thứ nhất (paṭhamavācā) được nói ra như: nói người không phải kẻ trộm là “kẻ trộm” (acoraṃyeva coroti), người không phải nô lệ là “nô lệ” (adāsaṃyeva dāsoti), người không có hành vi xấu là “người có hành vi xấu” (aduppayuttaṃyeva duppayuttoti). Như Lai không nói lời nói đó (na taṃ tathāgato bhāsati). Lời nói thứ hai (dutiyavācā) được nói ra theo cách như: “Người này là kẻ trộm” (coro ayaṃ) đối với người đúng là kẻ trộm. Như Lai cũng không nói lời nói đó (tampi tathāgato na bhāsati). Lời nói thứ ba (tatiyavācā) là lời nói nên được nói (vattabbavācā) với đại chúng (mahājanassa) với mục đích vì lợi ích (atthapurekkhārena), vì chánh pháp (dhammapurekkhārena), và vì sự giáo huấn (anusāsanīpurekhārena), như sau: “Hiện nay, do không làm phước (akatapuññatāya), ông bị khốn khổ (duggato), xấu xí (dubbaṇṇo), ít quyền thế (appesakkho); dù ở đây (idha ṭhatvāpi), ông lại không làm phước (puna puññaṃ na karosi), trong khoảnh khắc tâm tiếp theo (dutiyacittavāre), làm sao ông có thể thoát khỏi bốn đường ác (kathaṃ catūhi apāyehi na muccissasi)?”. “Ở đó, Như Lai biết thời” (tatra kālaññū tathāgato) có nghĩa là: trong việc nói lời thứ ba đó (tasmiṃ tatiyabyākaraṇe), để nói lời nói ấy (tassā vācāya byākaraṇatthāya), Như Lai là người biết thời (tathāgato kālaññū hoti); ý nghĩa là Ngài chỉ nói sau khi biết được thời điểm tiếp thu (ādānakālaṃ), thời điểm lĩnh hội (gahaṇakālaṃ) của đại chúng (mahājanassa). ပိယပက္ခေ ပဌမဝါစာ အဋ္ဌာနိယကထာ နာမ. သာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဧဝံ ကိရ ဂါမဝါသိမဟလ္လကံ နဂရံ အာဂန္တွာ ပါနာဂါရေ ပိဝန္တံ ဝဉ္စေတုကာမာ သမ္ဗဟုလာ ဓုတ္တာ ပီတဋ္ဌာနေ ဌတွာ တေန သဒ္ဓိံ သုရံ ပိဝန္တာ ‘‘ဣမဿ နိဝါသနပါဝုရဏမ္ပိ ဟတ္ထေ ဘဏ္ဍကမ္ပိ သဗ္ဗံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ကတိကံ အကံသု – ‘‘ဧကေကံ အတ္တပစ္စက္ခကထံ ကထေမ, ယော ‘အဘူတ’န္တိ ကထေသိ, ကထိတံ ဝါ န သဒ္ဒဟတိ, တံ ဒါသံ ကတွာ ဂဏှိဿာမာ’’တိ. တမ္ပိ မဟလ္လကံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘တုမှာကမ္ပိ တာတ ရုစ္စတီ’’တိ. ဧဝံ ဟောတု တာတာတိ. Ở phần lời nói đáng yêu (piyapakkhe), lời nói thứ nhất (paṭhamavācā) được gọi là câu chuyện vô căn cứ (aṭṭhāniyakathā nāma). Điều đó nên được hiểu như sau (sā evaṃ veditabbā): Nghe nói rằng (evaṃ kira), có nhiều kẻ nghiện rượu (sambahulā dhuttā) muốn lừa gạt (vañcetukāmā) một ông lão nhà quê (gāmavāsimahallakaṃ) đến thành phố (nagaraṃ āgantvā) và đang uống rượu trong quán (pānāgāre pivantaṃ). Đứng ở nơi uống rượu (pītaṭṭhāne ṭhatvā), cùng uống rượu (suraṃ pivantā) với ông lão đó (tena saddhiṃ), chúng suy nghĩ: “Chúng ta sẽ lấy hết (sabbaṃ gaṇhissāma) cả y phục (nivāsanapāvuraṇaṃ) và đồ vật trong tay (hatthe bhaṇḍakaṃ) của ông này”, rồi lập một giao kèo (katikaṃ akaṃsu): “Chúng ta hãy kể mỗi người một câu chuyện mà mình đã tận mắt chứng kiến (ekekaṃ attapaccakkhakathaṃ kathema). Ai nói rằng ‘không thật’ (yo ‘abhūta’nti kathesi), hoặc không tin vào câu chuyện được kể (kathitaṃ vā na saddahati), chúng ta sẽ bắt người đó làm nô lệ (taṃ dāsaṃ katvā gaṇhissāma)”. Chúng cũng hỏi ông lão ấy (tampi mahallakaṃ pucchiṃsu): “Thưa bác (tāta), bác có thích không (tumhākampi ruccati)?”. (Ông lão đáp): “Này các cháu (tātā), cứ như vậy đi (evaṃ hotu)”. ဧကော ဓုတ္တော အာဟ – မယှံ, ဘော မာတု, မယိ ကုစ္ဆိဂတေ ကပိဋ္ဌဖလဒေါဟလော အဟောသိ. သာ အညံ ကပိဋ္ဌဟာရကံ အလဗ္ဘမာနာ မံယေဝ ပေသေသိ. အဟံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ပါဒေ ဂဟေတွာ မုဂ္ဂရံ ဝိယ ရုက္ခဿ ဥပရိ ခိပိံ; အထ သာခတော သာခံ ဝိစရန္တော ဖလာနိ ဂဟေတွာ ဩတရိတုံ အသက္ကောန္တော ဃရံ ဂန္တွာ နိဿေဏိံ အာဟရိတွာ ဩရုယှ မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဖလာနိ မာတုယာ အဒါသိံ; တာနိ ပန မဟန္တာနိ ဟောန္တိ စာဋိပ္ပမာဏာနိ. တတော မေ မာတရာ ဧကာသနေ နိသိန္နာယ သမသဋ္ဌိဖလာနိ ခါဒိတာနိ. မယာ ဧကုစ္ဆင်္ဂေန အာနီတဖလေသု သေသကာနိ ကုလသန္တကေ ဂါမေ ခုဒ္ဒကမဟလ္လကာနံ အဟေသုံ. အမှာကံ ဃရံ သောဠသဟတ္ထံ, သေသပရိက္ခာရဘဏ္ဍကံ အပနေတွာ ကပိဋ္ဌဖလေဟေဝ ယာဝ ဆဒနံ ပူရိတံ. တတော အတိရေကာနိ ဂဟေတွာ ဂေဟဒွါရေ ရာသိံ အကံသု. သော အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ပဗ္ဗတော ဝိယ အဟောသိ. ကိံ ဤဒိသံ, ဘော သက္ကာ, သဒ္ဒဟိတုန္တိ? Một kẻ nghiện rượu nói: “Này các bạn (bho), mẹ tôi (mayhaṃ mātu), khi tôi còn trong bụng (mayi kucchigate), đã thèm ăn quả thị (kapiṭṭhaphaladohalo ahosi). Bà ấy (sā), không tìm được người nào khác hái quả thị (aññaṃ kapiṭṭhahārakaṃ alabbhamānā), đã sai chính tôi (maṃyeva pesesi). Tôi (ahaṃ) đi, không thể trèo lên cây (rukkhaṃ abhiruhituṃ asakkonto), đã tự mình nắm lấy chân mình (attanāva attānaṃ pāde gahetvā) ném lên trên cây (rukkhassa upari khipiṃ) như một cái chày (muggaraṃ viya). Sau đó (atha), di chuyển từ cành này sang cành khác (sākhato sākhaṃ vicaranto), hái các quả (phalāni gahetvā), rồi không thể xuống được (otarituṃ asakkonto), tôi về nhà (gharaṃ gantvā), mang cái thang đến (nisseṇiṃ āharitvā), leo xuống (oruyha), đến chỗ mẹ (mātu santikaṃ gantvā) và đưa các quả cho mẹ (phalāni mātuyā adāsiṃ). Hơn nữa (pana), những quả ấy (tāni) to lớn (mahantāni), cỡ bằng cái lu (cāṭippamāṇāni). Sau đó (tato), mẹ tôi (me mātarā), ngồi một chỗ (ekāsane nisinnāya), đã ăn hết sáu mươi quả (samasaṭṭhiphalāni khāditāni). Trong số những quả tôi mang về trong một vạt áo (mayā ekucchaṅgena ānītaphalesu), những quả còn lại (sesakāni) đã dành cho những người lớn nhỏ trong làng thuộc dòng họ (kulasantake gāme khuddakamahallakānaṃ ahesuṃ). Nhà của chúng tôi (amhākaṃ gharaṃ) cao mười sáu cubit (soḷasahatthaṃ); dọn hết các đồ đạc khác ra (sesaparikkhārabhaṇḍakaṃ apanetvā), nhà được chất đầy quả thị (kapiṭṭhaphaleheva) cho đến tận mái nhà (yāva chadanaṃ pūritaṃ). Sau đó (tato), họ lấy những quả thừa ra (atirekāni gahetvā) chất thành một đống (rāsiṃ akaṃsu) ở cửa nhà (gehadvāre). Đống đó (so) cao tám mươi cubit (asītihatthubbedho), giống như một ngọn núi (pabbato viya ahosi). Này các bạn (bho), có thể tin được (sakkā saddahituṃ) chuyện như vậy không (kiṃ īdisaṃ)?”. ဂါမိကမဟလ္လကော [Pg.79] တုဏှီ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗေသံ ကထာပရိယောသာနေ ပုစ္ဆိတော အာဟ – ‘‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ တာတာ, မဟန္တံ ရဋ္ဌံ, ရဋ္ဌမဟန္တတာယ သက္ကာ သဒ္ဒဟိတု’’န္တိ. ယထာ စ တေန, ဧဝံ သေသေဟိပိ တထာရူပါသု နိက္ကာရဏကထာသု ကထိတာသု အာဟ – မယှမ္ပိ တာတာ သုဏာထ, န တုမှာကံယေဝ ကုလာနိ, အမှာကမ္ပိ ကုလံ မဟာကုလံ, အမှာကံ ပန အဝသေသခေတ္တေဟိ ကပ္ပာသခေတ္တံ မဟန္တတရံ. တဿ အနေကကရီသသတဿ ကပ္ပာသခေတ္တဿ မဇ္ဈေ ဧကော ကပ္ပာသရုက္ခော မဟာ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ. တဿ ပဉ္စ သာခါ, တာသု အဝသေသသာခါ ဖလံ န ဂဏှိံသု, ပါစီနသာခါယ ဧကမေဝ မဟာစာဋိမတ္တံ ဖလံ အဟောသိ. တဿ ဆ အံသိယော, ဆသု အံသီသု ဆ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ပုပ္ဖိတာ. အဟံ မဿုံ ကာရေတွာ နှာတဝိလိတ္တော ခေတ္တံ ဂန္တွာ တာ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ပုပ္ဖိတာ ဒိသွာ ဌိတကောဝ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဂဏှိံ. တာ ကပ္ပာသပိဏ္ဍိယော ထာမသမ္ပန္နာ ဆ ဒါသာ အဟေသုံ. တေ သဗ္ဗေ မံ ဧကကံ ဩဟာယ ပလာတာ. ဧတ္တကေ အဒ္ဓါနေ တေ န ပဿာမိ, အဇ္ဇ ဒိဋ္ဌာ, တုမှေ တေ ဆ ဇနာ. တွံ နန္ဒော နာမ, တွံ ပုဏ္ဏော နာမ, တွံ ဝဍ္ဎမာနော နာမ, တွံ စိတ္တော နာမ တွံ မင်္ဂလော နာမ, တွံ ပေါဋ္ဌိယော နာမာတိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နကေယေဝ စူဠာသု ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. တေ ‘‘န မယံ ဒါသာ’’တိပိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိံသု. အထ နေ ကဍ္ဎန္တော ဝိနိစ္ဆယံ နေတွာ လက္ခဏံ အာရောပေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါသေ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝရူပိံ ကထံ တထာဂတော န ဘာသတိ. Lão già ở làng quê ngồi im lặng, khi câu chuyện của tất cả mọi người kết thúc, được hỏi, ông nói: "Này các con, sẽ là như vậy, xứ sở thì rộng lớn, vì xứ sở rộng lớn nên có thể tin được." Và cũng như người ấy, khi những người còn lại nói những câu chuyện vô căn cứ tương tự như vậy, ông nói: "Này các con, hãy nghe ta nói đây, không chỉ dòng dõi của các con, dòng dõi của chúng ta cũng là dòng dõi lớn. Nhưng trong các đám ruộng của chúng ta, ruộng bông gòn thì rộng lớn hơn cả. Giữa ruộng bông gòn rộng hàng trăm karīsa ấy, có một cây bông gòn lớn, cao tám mươi hắc tay. Nó có năm cành, trong số đó, các cành còn lại không ra quả, ở cành phía đông chỉ có một quả to bằng cái lu lớn. Quả ấy có sáu múi, trong sáu múi, có sáu cuộn bông gòn đã nở. Ta cạo râu, tắm gội thoa dầu thơm, đi ra ruộng, thấy các cuộn bông gòn ấy đã nở, ta đứng yên, vươn tay ra hái lấy. Những cuộn bông gòn ấy đã trở thành sáu người nô lệ khỏe mạnh. Tất cả chúng bỏ mặc ta một mình mà trốn đi. Bấy lâu nay ta không gặp chúng, hôm nay mới gặp, các ngươi chính là sáu người đó. Ngươi tên là Nando, ngươi tên là Puṇṇo, ngươi tên là Vaḍḍhamāno, ngươi tên là Citto, ngươi tên là Maṅgalo, ngươi tên là Poṭṭhiyo." Nói xong, ông đứng dậy, nắm lấy búi tóc của những người đang ngồi và đứng đó. Họ cũng không thể nói được rằng: "Chúng tôi không phải là nô lệ." Rồi ông lôi họ đến quan tòa, cho ghi dấu, bắt làm nô lệ suốt đời và sử dụng họ. Đức Như Lai không nói loại chuyện như vậy. ဒုတိယဝါစာ အာမိသဟေတုစာဋုကမျတာဒိဝသေန နာနပ္ပကာရာ ပရေသံ ထောမနဝါစာ စေဝ, စောရကထံ ရာဇကထန္တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တာ တိရစ္ဆာနကထာ စ. တမ္ပိ တထာဂတော န ဘာသတိ. တတိယဝါစာ အရိယသစ္စသန္နိဿိတကထာ, ယံ ဝဿသတမ္ပိ သုဏန္တာ ပဏ္ဍိတာ နေဝ တိတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ တထာဂတော နေဝ သဗ္ဗမ္ပိ အပ္ပိယဝါစံ ဘာသတိ န ပိယဝါစံ. တတိယံ တတိယမေဝ ပန ဘာသိတဗ္ဗကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဘာသတိ. တတ္ထ တတိယံ အပ္ပိယဝါစံ သန္ဓာယ ဟေဋ္ဌာ ဒဟရကုမာရဥပမာ အာဂတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lời nói thứ hai là lời tán dương người khác bằng nhiều cách khác nhau vì mục đích lợi dưỡng, do sự tâng bốc, v.v., và là bàng sanh thoại diễn ra theo cách như chuyện về kẻ trộm, chuyện về vua chúa. Đức Như Lai cũng không nói lời ấy. Lời nói thứ ba là lời nói liên hệ đến Thánh đế, mà các bậc hiền trí dù nghe suốt trăm năm cũng không bao giờ nhàm chán. Do đó, Đức Như Lai không nói tất cả mọi lời không vừa ý, cũng không nói (tất cả mọi) lời vừa ý. Nhưng Ngài chỉ nói lời thứ ba (trong mỗi loại), không vượt quá thời điểm nên nói. Ở đây, cần phải hiểu rằng ví dụ về đứa bé trai đã được nêu ra ở dưới là nhắm đến lời không vừa ý thứ ba. ၈၇. ဥဒါဟု ဌာနသောဝေတန္တိ ဥဒါဟု ဌာနုပ္ပတ္တိကဉာဏေန တင်္ခဏံယေဝ တံ တထာဂတဿ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပုစ္ဆတိ. သညာတောတိ ဉာတော ပညာတော ပါကဋော. ဓမ္မဓာတူတိ ဓမ္မသဘာဝေါ. သဗ္ဗညုတညာဏဿေတံ အဓိဝစနံ[Pg.80]. တံ ဘဂဝတာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဟတ္ထဂတံ ဘဂဝတော. တသ္မာ သော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ သဗ္ဗံ ဌာနသောဝ ပဋိဘာတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဓမ္မဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ပရိနိဋ္ဌိတာတိ. 87. (Câu hỏi) "Hay là ngay tức khắc?" có nghĩa là: (Vua) hỏi: "Hay là lời ấy hiện khởi lên với Đức Như Lai ngay trong khoảnh khắc ấy bằng trí tuệ tùy ứng?" "Đã được biết rõ" nghĩa là đã được biết, đã được liễu tri, đã được tỏ tường. "Pháp giới" là pháp tánh. Đây là một tên gọi khác của Nhất thiết trí. Trí ấy đã được Đức Thế Tôn thâm nhập, đã nằm trong tay của Đức Thế Tôn. Vì vậy, bất cứ điều gì Ngài mong muốn, tất cả những điều ấy đều hiện khởi (trong trí tuệ của Ngài) ngay lập tức. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. Và bài pháp này được kết thúc tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အဘယရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Vương tử Abhaya đã kết thúc. ၉. ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Phần giải thích kinh Đa Thọ ၈၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တံ. တတ္ထ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတီတိ ပဉ္စကင်္ဂေါတိ တဿ နာမံ. ဝါသိဖရသုနိခါဒနဒဏ္ဍမုဂ္ဂရကာဠသုတ္တနာဠိသင်္ခါတေဟိ ဝါ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သော ပဉ္စင်္ဂေါတိ ပညာတော. ထပတီတိ ဝဍ္ဎကီဇေဋ္ဌကော. ဥဒါယီတိ ပဏ္ဍိတဥဒါယိတ္ထေရော. 88. Kinh bắt đầu bằng "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Đa Thọ. Trong đó, về câu "thợ mộc Pañcakaṅga", "Pañcakaṅga" là tên của ông ấy. Hoặc vì ông được trang bị đầy đủ các dụng cụ (aṅga) được gọi là bào, rìu, đục, búa có cán, ống tre cuộn dây mực, nên ông được biết đến là "Pañcaṅga". "Thapati" là người thợ mộc trưởng. "Udāyī" là Trưởng lão Udāyī bậc hiền trí. ၈၉. ပရိယာယန္တိ ကာရဏံ. ဒွေပါနန္ဒာတိ ဒွေပိ, အာနန္ဒ. ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန. ဧတ္ထ စ ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုခါဒိဝသေန တိဿော, ဣန္ဒြိယဝသေန သုခိန္ဒြိယာဒိကာ ပဉ္စ, ဒွါရဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိကာ ဆ, ဥပဝိစာရဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတီ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌာရသ, ဆ ဂေဟဿိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ ဂေဟဿိတာ ဥပေက္ခာ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသ, တာ အတီတေ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌဝေဒနာသတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 89. "Pariyāyaṃ" là nguyên nhân. "Dvepānanda" là "Này Ānanda, cả hai". "Pariyāyena" là do nguyên nhân. Và ở đây, cần hiểu có hai (thọ) theo phương diện thân và tâm. Ba (thọ) theo phương diện lạc, v.v.; năm (thọ) theo phương diện các quyền như lạc quyền, v.v.; sáu (thọ) theo phương diện các căn môn như thọ sanh từ nhãn xúc, v.v.; mười tám (thọ) theo phương diện thẩm sát, như "sau khi thấy sắc bằng mắt, thẩm sát sắc là nền tảng của hỷ", v.v.; sáu hỷ liên hệ đến gia đình, sáu hỷ liên hệ đến xuất gia, sáu ưu liên hệ đến gia đình, sáu ưu liên hệ đến xuất gia, sáu xả liên hệ đến gia đình, sáu xả liên hệ đến xuất gia, như vậy là ba mươi sáu. Chúng là ba mươi sáu trong quá khứ, ba mươi sáu trong tương lai, ba mươi sáu trong hiện tại, như vậy cần hiểu có một trăm lẻ tám thọ. ၉၀. ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာနန္ဒ, ကာမဂုဏာတိ အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. န ကေဝလမ္ပိ ဒွေ အာဒိံ ကတွာ ဝေဒနာ ဘဂဝတာ ပညတ္တာ, ပရိယာယေန ဧကာပိ ဝေဒနာ ကထိတာ. တံ ဒဿေန္တော ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိနော ဝါဒံ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. 90. Câu "Này Ānanda, có năm dục trưởng dưỡng này" là một mối liên kết riêng biệt. Đức Thế Tôn không chỉ chế định các thọ bắt đầu từ hai (thọ), mà theo một phương pháp khác, một thọ cũng đã được nói đến. Để chỉ ra điều đó và để ủng hộ quan điểm của người thợ mộc Pañcakaṅga, (Ngài) đã bắt đầu bài pháp này. အဘိက္ကန္တတရန္တိ သုန္ဒရတရံ. ပဏီတတရန္တိ အတပ္ပကတရံ. ဧတ္ထ စ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, သာပိ သန္တဋ္ဌေန ပဏီတဋ္ဌေန စ သုခန္တိ ဝုတ္တာ. ဆ ဂေဟဿိတာနိ သုခန္တိ ဝုတ္တာနိ. နိရောဓော အဝေဒယိတသုခဝသေန [Pg.81] သုခံ နာမ ဇာတော. ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန စ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒယိတသုခံ နာမ. နိရောဓော အဝေဒယိတသုခံ နာမ. ဣတိ ဝေဒယိတသုခံ ဝါ ဟောတု အဝေဒယိတသုခံ ဝါ, တံ နိဒ္ဒုက္ခဘာဝသင်္ခါတေန သုခဋ္ဌေန ဧကန္တသုခမေဝ ဇာတံ. "Thù thắng hơn" là tốt đẹp hơn. "Vi diệu hơn" là không thể thỏa mãn hơn. Ở đây, bắt đầu từ thiền thứ tư là thọ bất khổ bất lạc, thọ ấy cũng được gọi là lạc do ý nghĩa tịch tịnh và ý nghĩa vi diệu. Sáu (hỷ) liên hệ đến gia đình được gọi là lạc. Diệt thọ tưởng định, do tính chất là lạc không cảm thọ, được gọi là lạc. Thật vậy, lạc sanh khởi do năm dục trưởng dưỡng và do tám thiền chứng được gọi là lạc có cảm thọ. Diệt thọ tưởng định được gọi là lạc không cảm thọ. Do đó, dù là lạc có cảm thọ hay lạc không cảm thọ, lạc ấy, do ý nghĩa là lạc được gọi là trạng thái không có khổ, đã trở thành lạc thuần túy. ၉၁. ယတ္ထ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဌာနေ. သုခံ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝေဒယိတသုခံ ဝါ အဝေဒယိတသုခံ ဝါ ဥပလဗ္ဘတိ. တံ တံ တထာဂတော သုခသ္မိံ ပညပေတီတိ တံ သဗ္ဗံ တထာဂတော နိဒ္ဒုက္ခဘာဝံ သုခသ္မိံယေဝ ပညပေတီတိ. ဣဓ ဘဂဝါ နိရောဓသမာပတ္တိံ သီသံ ကတွာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ. 91. Yattha yatthā có nghĩa là: yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne (ở nơi nào, nơi nào). Sukhaṃ upalabbhati có nghĩa là: lạc được tìm thấy, hoặc lạc được cảm thọ, hoặc lạc không được cảm thọ được tìm thấy. Taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti có nghĩa là: Như Lai chế định tất cả các điều ấy là lạc, chính là Như Lai chế định trạng thái không có khổ là lạc. Ở đây, Đức Thế Tôn đã lấy sự chứng đắc Diệt tận định làm phần đứng đầu, và tùy theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt, Ngài đã kết thúc bài pháp với quả vị A-la-hán là đỉnh cao nhất. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဗဟုဝေဒနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Đa Thọ đã kết thúc. ၁၀. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Phần giải thích kinh Bất Đoan ၉၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အပဏ္ဏကသုတ္တံ. တတ္ထ စာရိကန္တိ အတုရိတစာရိကံ. 92. Kinh Apaṇṇaka (Bất Đoan) bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong ấy, cārikaṃ có nghĩa là cuộc du hành không vội vã. ၉၃. အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယောတိ ကသ္မာ အာဟ? သော ကိရ ဂါမော အဋဝိဒွါရေ နိဝိဋ္ဌော. နာနာဝိဓာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဝသံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ သာယံ တံ ဂါမံ ဝါသတ္ထာယ ဥပေန္တိ, တေသံ တေ မနုဿာ မဉ္စပီဌာနိ ပတ္ထရိတွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပါဒေ မက္ခေတွာ ကပ္ပိယပါနကာနိ ဒတွာ ပုနဒိဝသေ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒေန္တိ. တေ ပသန္နစိတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တယမာနာ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယော ကိဉ္စိ ဒဿနံ ဂဟိတ’’န္တိ? နတ္ထိ, ဘန္တေတိ. ‘‘ဂဟပတယော ဝိနာ ဒဿနေန လောကော န နိယျာတိ, ဧကံ ဒဿနံ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘သဿတော လောကော’တိ ဒဿနံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကန္တာ. အပရဒိဝသေ အညေ အာဂတာ. တေပိ တထေဝ ပုစ္ဆိံသု. တေ တေသံ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ပုရိမေသု ဒိဝသေသု တုမှာဒိသာ သမဏဗြာဟ္မဏာ အာဂန္တွာ ‘သဿတော လောကော’တိ အမှေ ဣဒံ ဒဿနံ ဂါဟာပေတွာ ဂတာ’’တိ အာရောစေသုံ. ‘‘တေ ဗာလာ ကိံ ဇာနန္တိ? ‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အယံ လောကော’တိ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ တေပိ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ဂဏှာပေတွာ ပက္ကန္တာ. ဧတေနုပါယေန အညေ ဧကစ္စသဿတံ, အညေ အန္တာနန္တံ[Pg.82], အညေ အမရာဝိက္ခေပန္တိ ဧဝံ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဥဂ္ဂဏှာပေသုံ. တေ ပန ဧကဒိဋ္ဌိယမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. သဗ္ဗပစ္ဆာ ဘဂဝါ အဂမာသိ. သော တေသံ ဟိတတ္ထာယ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အတ္ထိ ပန ဝေါ ဂဟပတယော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာကာရဝတီတိ ကာရဏဝတီ သဟေတုကာ. အပဏ္ဏကောတိ အဝိရဒ္ဓေါ အဒွေဇ္ဈဂါမီ ဧကံသဂါဟိကော. 93. Tại sao Ngài lại nói: ‘Atthi pana vo gahapatayo (Này các gia chủ, quý vị có...)’? Ngôi làng ấy được cho là nằm ở bìa rừng. Các Sa-môn, Bà-la-môn có nhiều quan điểm khác nhau, sau khi đi đường cả ngày, vào buổi chiều họ đến ngôi làng ấy để nghỉ lại. Những người dân ấy trải giường ghế cho họ, rửa chân, xoa dầu thơm lên chân, dâng các loại thức uống hợp lệ, rồi ngày hôm sau thỉnh mời và cúng dường vật thực. Họ, với tâm hoan hỷ, khi trò chuyện cùng các vị ấy, các vị ấy nói như vầy: ‘Này các gia chủ, quý vị có chấp nhận một quan điểm nào không?’ (Họ trả lời:) ‘Thưa các ngài, không có.’ (Các vị ấy nói:) ‘Này các gia chủ, không có quan điểm thì thế gian không thể thoát khỏi (vòng luân hồi). Cần phải ưa thích, chấp nhận và nắm giữ một quan điểm. Hãy chấp nhận quan điểm rằng ‘thế gian là thường hằng’.’ Nói xong, họ ra đi. Vào ngày khác, những vị khác đến. Họ cũng hỏi y như vậy. Những người dân ấy trình bày với họ: ‘Thưa các ngài, vâng ạ. Vào những ngày trước, các vị Sa-môn, Bà-la-môn giống như quý ngài đã đến và khiến chúng tôi chấp nhận quan điểm ‘thế gian là thường hằng’ rồi đã ra đi.’ (Các vị mới đến nói:) ‘Những kẻ ngu đó biết gì chứ? Hãy chấp nhận quan điểm đoạn diệt rằng ‘thế gian này sẽ bị đoạn diệt’.’ Cứ như thế, họ cũng khiến dân làng chấp nhận quan điểm đoạn diệt rồi ra đi. Bằng cách này, những vị khác khiến họ chấp nhận (quan điểm) một phần thường hằng, những vị khác (khiến họ chấp nhận quan điểm) hữu biên và vô biên, những vị khác (khiến họ chấp nhận quan điểm) ngụy biện như con lươn; cứ như thế, họ đã khiến dân làng chấp nhận sáu mươi hai tà kiến. Nhưng những người dân ấy đã không thể đứng vững trong bất kỳ một quan điểm nào. Sau cùng, Đức Thế Tôn đã đến. Ngài, vì lợi ích của họ, khi hỏi, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Atthi pana vo gahapatayo’. Trong ấy, ākāravatī có nghĩa là có lý do, có nguyên nhân. Apaṇṇaka có nghĩa là không sai lầm, không dẫn đến sự phân vân, chỉ chấp nhận một phía. ၉၄. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟေဋ္ဌာ သာလေယျကသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာ. တထာ တဗ္ဗိပစ္စနီကဘူတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. 94. Tà kiến có mười sự vật, bắt đầu bằng ‘Natthi dinnaṃ (Không có sự bố thí)’, đã được giải rộng ở kinh Sāleyyaka trước đây. Tương tự như vậy là chánh kiến, vốn là sự đối nghịch với tà kiến ấy. ၉၅. နေက္ခမ္မေ အာနိသံသန္တိ ယော နေသံ အကုသလတော နိက္ခန္တဘာဝေ အာနိသံသော, ယော စ ဝေါဒါနပက္ခော ဝိသုဒ္ဓိပက္ခော, တံ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော. အသဒ္ဓမ္မသညတ္တီတိ အဘူတဓမ္မသညာပနာ. အတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ဌပေတွာ မံ ကော အညော အတ္တနော ဒဿနံ ပရေ ဂဏှာပေတုံ သက္ကောတီတိ အတ္တာနံ ဥက္ခိပတိ. ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ဧတ္တကေသု ဇနေသု ဧကောပိ အတ္တနော ဒဿနံ ပရေ ဂဏှာပေတုံ န သက္ကောတီတိ ဧဝံ ပရံ ဟေဋ္ဌာ ခိပတိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနာတိ ပုဗ္ဗေ မိစ္ဆာဒဿနံ ဂဏှန္တဿေဝ သုသီလျံ ပဟီနံ ဟောတိ, ဒုဿီလဘာဝေါ ပစ္စုပဋ္ဌိတော. ဧဝမဿိမေတိ ဧဝံ အဿ ဣမေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော သတ္တ. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ပန တေယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ. 95. Nekkhamme ānisaṃsaṃ có nghĩa là: họ không thấy được quả báu nào trong việc thoát khỏi các pháp bất thiện, và phần nào là phần trong sạch, phần thanh tịnh. Asaddhammasaññatti là sự chế định pháp không chân thật. Attānukkaṃseti là tự đề cao mình rằng: ‘Ngoài ta ra, ai khác có thể khiến người khác chấp nhận quan điểm của mình chứ?’ Paraṃ vambheti là hạ thấp người khác rằng: ‘Trong số bao nhiêu người này, không một ai có thể khiến người khác chấp nhận quan điểm của mình.’ Pubbeva kho pana có nghĩa là: ngay từ trước, đối với người chấp nhận tà kiến, giới hạnh tốt đẹp đã bị từ bỏ, và trạng thái ác giới đã hiện diện. Evamassime có nghĩa là: như vậy, đối với người ấy có bảy điều này, bắt đầu bằng tà kiến. Hơn nữa, do sự phát sinh liên tục, chính do duyên tà kiến mà nhiều pháp ác, bất thiện khác khởi lên. တတြာတိ တာသု တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓီသု. ကလိဂ္ဂဟောတိ ပရာဇယဂ္ဂါဟော. ဒုဿမတ္တော သမာဒိန္နောတိ ဒုဂ္ဂဟိတော ဒုပ္ပရာမဋ္ဌော. ဧကံသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧကန္တံ ဧကကောဋ္ဌာသံ သကဝါဒမေဝ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ, ‘‘သစေ ခေါ နတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေယေဝ သောတ္ထိဘာဝါဝဟော ဟောတိ. ရိဉ္စတီတိ ဝဇ္ဇေတိ. Tatrā có nghĩa là: trong những học thuyết ấy của các Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Kaliggaho là sự chấp thủ vào sự thất bại. Dussamatto samādinno là được nắm giữ một cách sai lầm, được xem xét một cách sai lầm. Ekaṃsaṃ pharitvā tiṭṭhati có nghĩa là: đứng vững sau khi đã thâm nhập và quyết đoán chỉ một phía, một phần, tức là học thuyết của chính mình; (nghĩ rằng) ‘nếu không có đời sau’, dù như vậy đi nữa, vẫn có được sự an ổn. Riñcati có nghĩa là từ bỏ. ၉၆. သဒ္ဓမ္မသညတ္တီတိ ဘူတဓမ္မသညာပနာ. 96. Saddhammasaññatti là sự chế định pháp chân thật. ကဋဂ္ဂဟောတိ ဇယဂ္ဂါဟော. သုသမတ္တော သမာဒိန္နောတိ သုဂ္ဂဟိတော သုပရာမဋ္ဌော. ဥဘယံသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဥဘယန္တံ ဥဘယကောဋ္ဌာသံ သကဝါဒံ ပရဝါဒဉ္စ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတိ ‘‘သစေ ခေါ အတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘သစေ ခေါ နတ္ထိ ပရော လောကော’’တိ ဧဝံ သန္တေပိ သောတ္ထိဘာဝါဝဟော ဟောတိ. ပရတောပိ ဧကံသဥဘယံသေသု ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Kaṭaggaho là sự chấp thủ vào sự chiến thắng. Susamatto samādinno là được nắm giữ một cách đúng đắn, được xem xét một cách đúng đắn. Ubhayaṃsaṃ pharitvā tiṭṭhati có nghĩa là: đứng vững sau khi đã thâm nhập và quyết đoán cả hai phía, hai phần, tức là cả học thuyết của mình và học thuyết của người khác; (nghĩ rằng) ‘nếu có đời sau’, dù như vậy, và ‘nếu không có đời sau’, dù như vậy, vẫn có được sự an ổn. Về sau, trong trường hợp một phía và hai phía, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp này. ၉၇. ကရောတောတိ [Pg.83] သဟတ္ထာ ကရောန္တဿ. ကာရယတောတိ အာဏတ္တိယာ ကာရေန္တဿ. ဆိန္ဒတောတိ ပရေသံ ဟတ္ထာဒီနိ ဆိန္ဒန္တဿ. ပစတောတိ ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ ဝါ တဇ္ဇေန္တဿ ဝါ. သောစယတောတိ ပရဿ ဘဏ္ဍဟရဏာဒီဟိ သောကံ သယံ ကရောန္တဿပိ ပရေဟိ ကာရေန္တဿပိ. ကိလမတောတိ အာဟာရူပစ္ဆေဒ-ဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနာဒီဟိ သယံ ကိလမန္တဿာပိ ပရေဟိ ကိလမာပေန္တဿာပိ. ဖန္ဒတော ဖန္ဒာပယတောတိ ပရံ ဖန္ဒန္တံ ဖန္ဒနကာလေ သယမ္ပိ ဖန္ဒတော ပရမ္ပိ ဖန္ဒာပယတော. ပါဏမတိပါတယတောတိ ပါဏံ ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿပိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကရဏကာရာပနဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 97. Karoto là đối với người tự tay làm. Kārayato là đối với người sai khiến làm. Chindato là đối với người chặt tay chân... của người khác. Pacato là đối với người hành hạ bằng gậy hoặc hăm dọa. Socayato là đối với người tự mình gây sầu muộn (cho người khác) bằng cách trộm cắp tài sản... hoặc sai người khác làm. Kilamato là đối với người tự mình làm cho mệt mỏi (người khác) bằng cách cắt đứt thức ăn, tống vào ngục... hoặc sai người khác làm cho mệt mỏi. Phandato phandāpayato là đối với người tự mình run rẩy trong lúc người khác đang run rẩy, và làm cho người khác run rẩy. Pāṇamatipātayato là đối với người giết hại sinh mạng hoặc sai người khác giết hại. Như vậy, ở tất cả mọi nơi, ý nghĩa cần được hiểu theo cách tự mình làm và sai khiến người khác làm. သန္ဓိန္တိ ဃရသန္ဓိံ. နိလ္လောပန္တိ မဟာဝိလောပံ. ဧကာဂါရိကန္တိ ဧကမေဝ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ ဝိလုမ္ပနံ. ပရိပန္ထေ တိဋ္ဌတောတိ အာဂတာဂတာနံ အစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ မဂ္ဂေ တိဋ္ဌတော. ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ယံကိဉ္စိ ပါပံ ကရောမီတိ သညာယ ကရောတောပိ ပါပံ န ကရီယတိ, နတ္ထိ ပါပံ. သတ္တာ ပန ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ခုရပရိယန္တေနာတိ ခုရနေမိနာ, ခုရဓာရသဒိသပရိယန္တေန ဝါ. ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တတောနိဒါနန္တိ ဧကမံသခလကရဏနိဒါနံ. ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ ဒါရုဏာ, တေ သန္ဓာယ ဟနန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တရတီရေ သဒ္ဓါ ဟောန္တိ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ, တေ သန္ဓာယ ဒဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. Sandhinti là đột nhập vào nhà. Nillopanti là cướp bóc lớn. Ekāgārikanti là việc bao vây chỉ một ngôi nhà rồi cướp bóc. Paripanthe tiṭṭhatoti là đối với người đứng trên đường để cướp giật những người qua lại. Karoto na karīyati pāpanti có nghĩa là: dù cho người làm với ý nghĩ rằng "ta làm điều ác bất kỳ nào đó" thì cũng không được gọi là làm điều ác, không có điều ác. Tuy nhiên, chúng sanh có ý nghĩ rằng "chúng ta làm điều ác", đây là ý nghĩa. Khurapariyantenāti là bằng bánh xe có vành dao cạo, hoặc có phần cuối giống như lưỡi dao cạo. Ekaṃ maṃsakhalanti là một đống thịt. Puñjanti là từ đồng nghĩa của chính từ ấy. Tatonidānanti là do nguyên nhân làm thành một đống thịt. Ở bờ phía nam, con người thô lỗ, hung dữ; nhắm đến họ mà nói rằng "giết hại" v.v... đã được nói đến. Ở bờ phía bắc, con người có đức tin, hoan hỷ, là Phật tử, Pháp tử, Tăng tử; nhắm đến họ mà nói rằng "bố thí" v.v... đã được nói đến. တတ္ထ ယဇန္တောတိ မဟာယာဂံ ကရောန္တော. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန ဥပေါသထကမ္မေန. သံယမေနာတိ သီလသံယမေန. သစ္စဝဇ္ဇေနာတိ သစ္စဝစနေန. အာဂမောတိ အာဂမနံ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗထာပိ ပါပပုညာနံ ကိရိယမေဝ ပဋိက္ခိပန္တိ. သုက္ကပက္ခောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. Trong đó, yajantoti là người thực hiện đại lễ cúng dường. Damenāti là do sự chế ngự các căn, do hành động giữ Bát quan trai giới. Saṃyamenāti là do sự thu thúc trong giới. Saccavajjenāti là do lời nói chân thật. Āgamoti có nghĩa là không có sự đến, không có sự diễn tiến. Bằng mọi cách, họ chỉ phủ nhận việc làm thiện và ác. Phần thiện (bạch phần) cũng nên được hiểu theo cách đã nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như đã được nói trong trường hợp trước. ၁၀၀. နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပစ္စယော ဟေတုဝေဝစနံ. ဥဘယေနာပိ ဝိဇ္ဇမာနကမေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒိသံကိလေသပစ္စယံ ကာယသုစရိတာဒိဝိသုဒ္ဓိပစ္စယံ ပဋိက္ခိပန္တိ. နတ္ထိ ဗလံ, နတ္ထိ ဝီရိယံ, နတ္ထိ ပုရိသထာမော, နတ္ထိ ပုရိသပရက္ကမောတိ သတ္တာနံ သံကိလေသိတုံ ဝါ ဝိသုဇ္ဈိတုံ ဝါ [Pg.84] ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ ပုရိသေန ကာတဗ္ဗော နာမ ပုရိသထာမော ဝါ ပုရိသပရက္ကမော ဝါ နတ္ထိ. 100. Trong câu Natthi hetu natthi paccayoti, paccayo là từ đồng nghĩa của hetu. Bằng cả hai từ, họ phủ nhận nguyên nhân của sự ô nhiễm như thân ác hạnh v.v... vốn thực sự hiện hữu, và nguyên nhân của sự trong sạch như thân thiện hạnh v.v... vốn thực sự hiện hữu. Natthi balaṃ, natthi vīriyaṃ, natthi purisathāmo, natthi purisaparakkamoti có nghĩa là: đối với chúng sanh, để ô nhiễm hay để trong sạch, không có sức mạnh, không có tinh tấn, không có cái gọi là sức lực của con người hay sự nỗ lực của con người. သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘာဒယော အနဝသေသေ နိဒဿေန္တိ. သဗ္ဗေ ပါဏာတိ ဧကိန္ဒြိယော ပါဏော ဒွိန္ဒြိယော ပါဏောတိ အာဒိဝသေန ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဘူတာတိ အဏ္ဍကောသဝတ္ထိကောသေသု ဘူတေ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗေ ဇီဝါတိ သာလိယဝဂေါဓုမာဒယော သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. တေသု ဟေတေ ဝိရုဟနဘာဝေန ဇီဝသညိနော. အဝသာ အဗလာ အဝီရိယာတိ တေသံ အတ္တနော ဝသော ဝါ ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ နတ္ထိ. နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာတိ ဧတ္ထ နိယတီတိ နိယတတာ. သင်္ဂတီတိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ဘာဝေါတိ သဘာဝေါယေဝ. ဧဝံ နိယတိယာ စ သင်္ဂတိယာ စ ဘာဝေန စ ပရိဏတာ နာနပ္ပကာရတံ ပတ္တာ. ယေန ဟိ ယထာ ဘဝိတဗ္ဗံ, သော တထေဝ ဘဝတိ. ယေန နော ဘဝိတဗ္ဗံ, သော န ဘဝတီတိ ဒဿေန္တိ. ဆသွေဝါဘိဇာတီသူတိ ဆသု ဧဝ အဘိဇာတီသု ဌတွာ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, အညာ သုခဒုက္ခဘူမိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တိ. Sabbe sattāti: họ chỉ tất cả không sót lại các chúng sanh như lạc đà, bò, lừa v.v... Sabbe pāṇāti: họ nói theo cách như là sinh vật một căn, sinh vật hai căn v.v... Sabbe bhūtāti: họ nói nhắm đến các chúng sanh được sinh ra trong vỏ trứng, trong tử cung. Sabbe jīvāti: họ nói nhắm đến lúa, lúa mạch, lúa mì v.v... Thật vậy, đối với những thứ đó, họ có tưởng về sự sống do bản chất nảy mầm của chúng. Avasā abalā avīriyāti: đối với các chúng sanh ấy, không có quyền năng, sức mạnh, hay tinh tấn của riêng mình. Niyatisaṅgatibhāvapariṇatāti: ở đây, niyatīti là sự cố định. Saṅgatīti là sự đi đến các cảnh giới khác nhau trong sáu loại thượng sanh. Bhāvoti là chính tự tánh. Như vậy, do sự cố định, do sự đi đến (các cảnh giới), và do tự tánh mà chúng biến đổi, đạt đến các loại khác nhau. Thật vậy, họ chỉ ra rằng: người nào phải trở thành như thế nào, người đó trở thành đúng như thế ấy; người nào không phải trở thành (như thế nào), người đó không trở thành (như thế ấy). Chasvevābhijātīsūti: họ chỉ ra rằng, (chúng sanh) đứng trong sáu loại thượng sanh ấy mà cảm thọ lạc và khổ, không có cảnh giới lạc khổ nào khác. တတ္ထ ဆ အဘိဇာတိယော နာမ ကဏှာဘိဇာတိ နီလာဘိဇာတိ လောဟိတာဘိဇာတိ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ သုက္ကာဘိဇာတိ ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ. တတ္ထ သာကုဏိကော သူကရိကော လုဒ္ဒေါ မစ္ဆဃာတကော စောရော စောရဃာတကော, ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကုရူရကမ္မန္တာ, အယံ ကဏှာဘိဇာတိ နာမ. ဘိက္ခူ နီလာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ စတူသု ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဘိက္ခူ စ ကဏ္ဋကဝုတ္တိနော’’တိ အယဉှိ နေသံ ပါဠိယေဝ. အထ ဝါ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ ဧဝံ နာမ ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒန္တိ. ‘‘သမဏကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ’’တိပိ ဟိ နေသံ ပါဠိ. လောဟိတာဘိဇာတိ နာမ နိဂဏ္ဌာ ဧကသာဋကာတိ ဝဒန္တိ. ဣမေ ကိရ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဏ္ဍရတရာ. ဂိဟီ အစေလကသာဝကာ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဣတိ အတ္တနော ပစ္စယဒါယကေ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ဇေဋ္ဌကတရေ ကရောန္တိ. နန္ဒော, ဝစ္ဆော, သင်္ကိစ္စော, အယံ သုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ ပုရိမေဟိ စတူဟိ ပဏ္ဍရတရာ. အာဇီဝကေ ပန ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍရတရာ. Trong đó, sáu loại thượng sanh là: hắc sanh, thanh sanh, xích sanh, hoàng sanh, bạch sanh, và cực bạch sanh. Trong đó, người săn chim, người mổ heo, thợ săn, người giết cá, kẻ trộm, đao phủ, và bất kỳ ai khác làm những nghề tàn ác, đây gọi là hắc sanh. Họ nói các vị Tỳ-khưu là thanh sanh. Nghe nói rằng các vị ấy bỏ gai vào trong bốn món vật dụng rồi ăn. "Các Tỳ-khưu có hạnh như gai", đây chính là kinh điển của họ. Hoặc là, họ nói rằng một số người xuất gia có tên là "hạnh gai". "Sa-môn hạnh gai" cũng là kinh điển của họ. Họ nói rằng các Nigantha chỉ mặc một mảnh vải là xích sanh. Nghe nói rằng những người này trong sạch hơn hai loại trước. Họ nói rằng các gia chủ là đệ tử của Acelaka là hoàng sanh. Như vậy, họ làm cho các thí chủ của mình trở nên cao quý hơn cả các Nigantha. Họ nói rằng Nanda, Vaccha, Saṅkicca, nhóm này là bạch sanh. Nghe nói rằng họ trong sạch hơn bốn loại trước. Còn các Ājīvaka thì họ gọi là cực bạch sanh. Nghe nói rằng họ trong sạch hơn tất cả. တတ္ထ [Pg.85] သဗ္ဗေ သတ္တာ ပဌမံ သာကုဏိကာဒယောဝ ဟောန္တိ, တတော ဝိသုဇ္ဈမာနာ သကျသမဏာ ဟောန္တိ, တတော ဝိသုဇ္ဈမာနာ နိဂဏ္ဌာ, တတော အာဇီဝကသာဝကာ, တတော နန္ဒာဒယော, တတော အာဇီဝကာတိ အယမေတေသံ လဒ္ဓိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပစ္စနီကေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမိဓာပိ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. Trong đó, tất cả chúng sanh trước tiên đều là những người săn chim v.v..., từ đó khi được thanh lọc, họ trở thành các sa-môn dòng họ Thích-ca, từ đó khi được thanh lọc, họ trở thành các Nigantha, từ đó (họ trở thành) các đệ tử của Ājīvaka, từ đó (họ trở thành) Nanda v.v..., từ đó (họ trở thành) các Ājīvaka. Đây là chủ thuyết của họ. Phần thiện (bạch phần) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như đã được nói trong trường hợp trước. ဣမာသု ပန တီသု ဒိဋ္ဌီသု နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟတိ, အကိရိယဒိဋ္ဌိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟတိ, အဟေတုကဒိဋ္ဌိ ဥဘယမ္ပိ ပဋိဗာဟတိ. တတ္ထ ကမ္မံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ဝိပါကော ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ, ဝိပါကံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟိတံ. ဣတိ သဗ္ဗေပေတေ အတ္ထတော ဥဘယပဋိဗာဟကာ နတ္ထိကဝါဒါ စေဝ အဟေတုကဝါဒါ အကိရိယဝါဒါ စ ဟောန္တိ. ယေ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ, တေသံ – ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နံ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, ကရောတော န ကရိယတိ ပါပံ, နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ, ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ. Trong ba tà kiến này, đoạn kiến (natthikadiṭṭhi) phủ nhận quả, vô hành kiến (akiriyadiṭṭhi) phủ nhận nghiệp, vô nhân kiến (ahetukadiṭṭhi) phủ nhận cả hai. Trong đó, người phủ nhận nghiệp cũng được xem là đã phủ nhận quả, và người phủ nhận quả cũng được xem là đã phủ nhận nghiệp. Như vậy, tất cả những tà kiến này, về mặt ý nghĩa, đều phủ nhận cả hai (nghiệp và quả), và trở thành những người theo thuyết đoạn diệt, thuyết vô nhân, và thuyết vô hành. Còn những ai chấp nhận chủ thuyết của họ, ngồi ở nơi vắng vẻ ban đêm hay ban ngày, tụng đọc và suy xét, đối với họ – khi suy xét rằng: "không có quả của bố thí, không có quả của cúng dường, người làm ác không bị xem là làm ác, không có nhân, không có duyên" – trên đối tượng đó, tà niệm được thiết lập, tâm trở nên nhất tâm, các tốc hành tâm khởi lên. Ở tốc hành tâm thứ nhất, vẫn còn có thể chữa trị, tương tự ở các tốc hành tâm thứ hai v.v... Ở tốc hành tâm thứ bảy, ngay cả các vị Phật cũng không thể chữa trị, họ trở nên không thể thoái lui, giống như Ariṭṭha và Kaṇṭaka. တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ, ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ, ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ. ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝီဂေါပကော. ကိံ ပနေသ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိယတော ဟောတိ, ဥဒါဟု အညသ္မိမ္ပီတိ? ဧကသ္မိညေဝ နိယတော, အာသေဝနဝသေန ပန ဘဝန္တရေပိ တံ တံ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတိယေဝ. ဧဝရူပဿ ဟိ ယေဘုယျေန ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ. Ở đây, có người đi vào một tà kiến, có người đi vào hai, có người đi vào cả ba. Dù đi vào một, dù đi vào hai, hay dù đi vào ba, chúng sanh ấy vẫn trở thành người có tà kiến cố định, bị ngăn che con đường đến cõi trời và ngăn che con đường giải thoát, không có khả năng đi đến cõi trời ngay sau thân mạng ấy, huống nữa là giải thoát. Chúng sanh này được gọi là cọc cắm của vòng luân hồi, là người canh giữ đất. Nhưng có phải người này chỉ cố định trong một thân mạng, hay cũng trong thân mạng khác? (Người ấy) chỉ cố định trong một thân mạng, nhưng do năng lực của sự thực hành thường xuyên, trong kiếp sống khác cũng vẫn ưa thích tà kiến ấy. Thật vậy, đối với người như vậy, phần lớn không có cái gọi là sự thoát ra khỏi vòng sinh tử. တသ္မာ အကလျာဏဇနံ, အာသီဝိသမိဝေါရဂံ; အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏောတိ. Do đó, người có trí tuệ, mong cầu sự tăng trưởng, nên tránh xa người xấu ác, như tránh xa con rắn có nọc độc nhanh. ၁၀၃. နတ္ထိ သဗ္ဗသော အာရုပ္ပာတိ အရူပဗြဟ္မလောကော နာမ သဗ္ဗာကာရေန နတ္ထိ. မနောမယာတိ ဈာနစိတ္တမယာ. သညာမယာတိ အရူပဇ္ဈာနသညာယ သညာမယာ. ရူပါနံယေဝ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အယံ လာဘီ ဝါ ဟောတိ တက္ကီ ဝါ. လာဘီ နာမ ရူပါဝစရဇ္ဈာနလာဘီ. တဿ ရူပါဝစရေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, အရူပါဝစရလောကေ အတ္ထိ[Pg.86]. သော – ‘‘အဟံ အာရုပ္ပာ အတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ သုဏာမိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိ ပန န ဇာနာမိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ. သစေ အာရုပ္ပာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ, သစေ နတ္ထိ, ရူပါဝစရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. ဧဝံ မေ အပဏ္ဏကော ဓမ္မော အပဏ္ဏကောဝ အဝိရဒ္ဓေါဝ ဘဝိဿတီ’’တိ တထာ ပဋိပဇ္ဇတိ. တက္ကီ ပန အပ္ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနော, တဿာပိ ရူပဇ္ဈာနေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, အရူပလောကေ ပန အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ အာရုပ္ပာ အတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တာနမ္ပိ သုဏာမိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိ ပန န ဇာနာမိ. ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ. သစေ အာရုပ္ပာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. သစေ နတ္ထိ, ရူပါဝစရဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ. ဧဝံ မေ အပဏ္ဏကော ဓမ္မော အပဏ္ဏကောဝ အဝိရဒ္ဓေါဝ ဘဝိဿတီ’’တိ တထာ ပဋိပဇ္ဇတိ. 103. ‘Hoàn toàn không có cõi vô sắc’ nghĩa là cái gọi là cõi Phạm thiên vô sắc hoàn toàn không có. ‘Do ý tạo’ nghĩa là do tâm thiền tạo thành. ‘Do tưởng tạo’ nghĩa là do tưởng tạo thành bởi tưởng của thiền vô sắc. ‘Vị ấy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt chính các sắc pháp’ nghĩa là vị này hoặc là người đã chứng đắc (lābhī) hoặc là người suy luận (takkī). Người chứng đắc là người chứng đắc thiền sắc giới. Vị ấy không có hoài nghi về cõi sắc giới, nhưng có hoài nghi về cõi vô sắc giới. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe những người nói rằng cõi vô sắc có và cũng nghe những người nói rằng không có, nhưng ta không biết chắc là có hay không. Ta sẽ lấy thiền thứ tư làm nền tảng để làm phát sinh thiền vô sắc giới. Nếu cõi vô sắc có, ta sẽ tái sanh ở đó; nếu không có, ta sẽ tái sanh ở cõi Phạm thiên sắc giới. Như vậy, pháp mà ta thực hành là không sai lầm, sẽ chỉ có kết quả không sai lầm, không hư hoại,’ rồi thực hành theo đó. Còn người suy luận là người chưa chứng đắc thiền, vị ấy cũng không có hoài nghi về thiền sắc giới, nhưng có hoài nghi về cõi vô sắc. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe những người nói rằng cõi vô sắc có và cũng nghe những người nói rằng không có, nhưng ta không biết chắc là có hay không. Ta sẽ thực hành biến xứ sơ khởi, làm phát sinh thiền thứ tư, lấy đó làm nền tảng để làm phát sinh thiền vô sắc giới. Nếu cõi vô sắc có, ta sẽ tái sanh ở đó. Nếu không có, ta sẽ tái sanh ở cõi Phạm thiên sắc giới. Như vậy, pháp mà ta thực hành là không sai lầm, sẽ chỉ có kết quả không sai lầm, không hư hoại,’ rồi thực hành theo đó. ၁၀၄. ဘဝနိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. သာရာဂါယ သန္တိကေတိ ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ သန္တိကေ. သံယောဂါယာတိ တဏှာဝသေန သံယောဇနတ္ထာယ. အဘိနန္ဒနာယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒနာယ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အယမ္ပိ လာဘီ ဝါ ဟောတိ တက္ကီ ဝါ. လာဘီ နာမ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ. တဿ အာရုပ္ပေ ကင်္ခါ နတ္ထိ, နိဗ္ဗာနေ အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ နိရောဓော အတ္ထီတိပိ နတ္ထီတိပိ သုဏာမိ, သယံ န ဇာနာမိ. သမာပတ္တိံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေဿာမိ. သစေ နိရောဓော ဘဝိဿတိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. နော စေ ဘဝိဿတိ, အာရုပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တက္ကီ ပန ဧကသမာပတ္တိယာပိ န လာဘီ, အာရုပ္ပေ ပနဿ ကင်္ခါ နတ္ထိ, ဘဝနိရောဓေ အတ္ထိ. သော – ‘‘အဟံ နိရောဓော အတ္ထီတိပိ နတ္ထီတိပိ သုဏာမိ, သယံ န ဇာနာမိ, ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမာပတ္တိပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေဿာမိ. သစေ နိရောဓော ဘဝိဿတိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. နော စေ ဘဝိဿတိ, အာရုပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ တာဝ အပဏ္ဏကာနိ ဘဝန္တု, နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ ပန ကထံ အပဏ္ဏကာနီ’’တိ. ဂဟဏဝသေန. တာနိ ဟိ အပဏ္ဏကံ အပဏ္ဏကန္တိ ဧဝံ ဂဟိတတ္တာ အပဏ္ဏကာနိ နာမ ဇာတာနိ. 104. ‘Sự diệt của hữu’ là Niết-bàn. ‘Gần với sự tham ái’ là gần với sự tham đắm trong vòng luân hồi do năng lực của tham ái. ‘Để trói buộc’ là để trói buộc do năng lực của ái. ‘Để hoan hỷ’ là để hoan hỷ do năng lực của ái và tà kiến. ‘Vị ấy thực hành’ nghĩa là vị này cũng hoặc là người đã chứng đắc (lābhī) hoặc là người suy luận (takkī). Người chứng đắc là người chứng đắc tám thiền chứng. Vị ấy không có hoài nghi về cõi vô sắc, nhưng có hoài nghi về Niết-bàn. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe rằng sự diệt (Niết-bàn) có và cũng nghe rằng không có, nhưng tự mình không biết. Ta sẽ lấy thiền chứng làm nền tảng để phát triển tuệ quán. Nếu sự diệt có, ta sẽ đạt đến A-la-hán quả và nhập Vô dư y Niết-bàn. Nếu không có, ta sẽ tái sanh trong cõi vô sắc,’ rồi thực hành như vậy. Còn người suy luận thì không chứng đắc dù chỉ một thiền chứng, nhưng vị ấy không có hoài nghi về cõi vô sắc, mà có hoài nghi về sự diệt của hữu. Vị ấy (nghĩ rằng): ‘Ta nghe rằng sự diệt có và cũng nghe rằng không có, nhưng tự mình không biết. Ta sẽ thực hành biến xứ sơ khởi, làm phát sinh tám thiền chứng, lấy thiền chứng làm nền tảng để phát triển tuệ quán. Nếu sự diệt có, ta sẽ đạt đến A-la-hán quả và nhập Vô dư y Niết-bàn. Nếu không có, ta sẽ tái sanh trong cõi vô sắc,’ rồi thực hành như vậy. Ở đây, có người hỏi: ‘Quan điểm “có sự bố thí”... có thể là không sai lầm, nhưng làm thế nào mà quan điểm “không có sự bố thí”... lại là không sai lầm?’ (Đáp:) Do cách chấp thủ. Vì những quan điểm ấy do được chấp thủ theo cách ‘không sai lầm, không sai lầm’ nên được gọi là không sai lầm. ၁၀၅. စတ္တာရောမေတိ [Pg.87] အယံ ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ. နတ္ထိကဝါဒေါ, အဟေတုကဝါဒေါ အကိရိယဝါဒေါ, အာရုပ္ပာ နတ္ထိ နိရောဓော နတ္ထီတိ ဧဝံဝါဒိနော စ ဒွေတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ ဟေဋ္ဌာ တယော ပုဂ္ဂလာဝ ဟောန္တိ. အတ္ထိကဝါဒါဒယော ပဉ္စ ဧကော စတုတ္ထပုဂ္ဂလောဝ ဟောတိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဘဂဝါ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝါတိ. 105. Câu ‘Này các gia chủ, có bốn hạng người này’ là một sự kết nối riêng biệt. Người theo thuyết hư vô, người theo thuyết vô nhân, người theo thuyết vô hành, và hai người có quan điểm rằng ‘cõi vô sắc không có, sự diệt không có’, năm hạng người này chính là ba hạng người (đã nói) ở dưới. Năm hạng người bắt đầu bằng người theo thuyết hiện hữu chính là hạng người thứ tư. Để chỉ rõ ý nghĩa này, Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này. Ở đó, tất cả đều đã rõ ràng về mặt ý nghĩa. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Apaṇṇaka đã kết thúc. ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về phẩm thứ nhất đã kết thúc. ၂. ဘိက္ခုဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Tỳ Khưu ၁. အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Giải kinh Ambalaṭṭhikarāhulovāda ၁၀၇. ဧဝံ [Pg.88] မေ သုတန္တိ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ အမ္ဗလဋ္ဌိကာယံ ဝိဟရတီတိ ဝေဠုဝနဝိဟာရဿ ပစ္စန္တေ ပဓာနဃရသင်္ခေပေ ဝိဝေကကာမာနံ ဝသနတ္ထာယ ကတေ အမ္ဗလဋ္ဌိကာတိ ဧဝံနာမကေ ပါသာဒေ ပဝိဝေကံ ဗြူဟယန္တော ဝိဟရတိ. ကဏ္ဋကော နာမ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ တိခိဏောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ အာယသ္မာ သတ္တဝဿိကသာမဏေရကာလေယေဝ ပဝိဝေကံ ဗြူဟယမာနော တတ္ထ ဝိဟာသိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ. အာသနန္တိ ပကတိပညတ္တမေဝေတ္ထ အာသနံ အတ္ထိ, တံ ပပ္ဖောဋေတွာ ဌပေသိ. ဥဒကာဓာနေတိ ဥဒကဘာဇနေ. ‘‘ဥဒကဋ္ဌာနေ’’တိပိ ပါဌော. 107. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Ambalaṭṭhikarāhulovāda. Ở đây, ‘trú tại Ambalaṭṭhikā’ nghĩa là ngài trú ngụ, làm tăng trưởng sự tĩnh lặng, trong một lâu đài tên là Ambalaṭṭhikā, được xây dựng ở cuối tu viện Veḷuvana, có hình dáng như một nơi chuyên tu thiền, dành cho những người ưa thích sự tĩnh lặng. Cái gọi là gai thì từ lúc sinh ra đã sắc nhọn, cũng như vậy, Tôn giả này ngay từ khi còn là một sa di bảy tuổi đã làm tăng trưởng sự tĩnh lặng và đã trú tại đó. ‘Ra khỏi nơi độc cư’ nghĩa là sau khi xả thiền quả. ‘Chỗ ngồi’ nghĩa là ở đây có một chỗ ngồi đã được trải sẵn, ngài phủi sạch và đặt nó. ‘Trong đồ đựng nước’ nghĩa là trong vật chứa nước. Cũng có bản đọc là ‘udakaṭṭhāne’. အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာမန္တေသီတိ ဩဝါဒဒါနတ္ထံ အာမန္တေသိ. ဘဂဝတာ ဟိ ရာဟုလတ္ထေရဿ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဒေသနာ ကတာ. သာမဏေရပဉှံ ထေရဿေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ရာဟုလသံယုတ္တံ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တမိဒံ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တန္တိ. “Āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi” (Ngài gọi Tôn giả Rāhula) có nghĩa là Ngài gọi để ban lời giáo huấn. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã thuyết nhiều bài pháp cho trưởng lão Rāhula. Kinh Sāmaṇerapañha (Vấn đề của Sa-di) đã được thuyết cho chính vị trưởng lão ấy. Tương tự như vậy, kinh Rāhulasaṃyutta (Tương Ưng Rāhula), kinh Mahārāhulovādasutta (Đại kinh Giáo giới Rāhula), kinh Cūḷarāhulovādasutta (Tiểu kinh Giáo giới Rāhula), và kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta (Kinh Giáo giới Rāhula ở Ambalaṭṭhikā) này cũng đã được thuyết. အယဉှိ အာယသ္မာ သတ္တဝဿိကကာလေ ဘဂဝန္တံ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဟေတွာ ‘‘ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’’တိ ဒါယဇ္ဇံ ယာစမာနော ဘဂဝတာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗာဇိတော. အထ ဘဂဝါ ဒဟရကုမာရာ နာမ ယုတ္တာယုတ္တံ ကထံ ကထေန္တိ, ဩဝါဒမဿ ဒေမီတိ ရာဟုလကုမာရံ အာမန္တေတွာ ‘‘သာမဏေရေန နာမ, ရာဟုလ, တိရစ္ဆာနကထံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တွံ ကထယမာနော ဧဝရူပံ ကထံ ကထေယျာသီ’’တိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတံ ဒသပုစ္ဆံ ပဉ္စပဏ္ဏာသဝိဿဇ္ဇနံ – ‘‘ဧကော ပဉှော ဧကော ဥဒ္ဒေသော ဧကံ ဝေယျာကရဏံ ဒွေ ပဉှာ…ပေ… ဒသ ပဉှာ ဒသ ဥဒ္ဒေသာ ဒသ ဝေယျာကရဏာတိ. ဧကံ နာမ ကိံ? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ…ပေ… ဒသ နာမ ကိံ? ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရဟာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ခု. ပါ. ၄.၁၀) ဣမံ သာမဏေရပဉှံ ကထေသိ. ပုန စိန္တေသိ ‘‘ဒဟရကုမာရာ နာမ ပိယမုသာဝါဒါ ဟောန္တိ, အဒိဋ္ဌမေဝ ဒိဋ္ဌံ အမှေဟိ, ဒိဋ္ဌမေဝ န ဒိဋ္ဌံ အမှေဟီတိ ဝဒန္တိ ဩဝါဒမဿ ဒေမီ’’တိ အက္ခီဟိ ဩလောကေတွာပိ သုခသဉ္ဇာနနတ္ထံ ပဌမမေဝ စတဿော ဥဒကာဓာနူပမာယော[Pg.89], တတော ဒွေ ဟတ္ထိဥပမာယော ဧကံ အာဒါသူပမဉ္စ ဒဿေတွာ ဣမံ သုတ္တံ ကထေသိ. စတူသု ပန ပစ္စယေသု တဏှာဝိဝဋ္ဋနံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကလျာဏမိတ္တုပနိဿယဿ မဟန္တဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ရာဟုလသုတ္တံ (သု. နိ. ရာဟုလသုတ္တ) ကထေသိ. အာဂတာဂတဋ္ဌာနေ ဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ န ကတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ရာဟုလသံယုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၈၈ အာဒယော) ကထေသိ. ‘‘အဟံ သောဘာမိ, မမ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂေါ န ကတ္တဗ္ဗောတိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ ကထေသိ. Thật vậy, Tôn giả này, vào lúc bảy tuổi, đã nắm lấy vạt y của Đức Thế Tôn và xin tài sản thừa kế rằng: “Thưa Sa-môn, hãy cho con tài sản thừa kế.” Ngài đã được Đức Thế Tôn giao cho trưởng lão Sāriputta, vị Tướng quân Chánh pháp, và được xuất gia. Bấy giờ, Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Các bé trai thường nói những lời thích hợp và không thích hợp, ta sẽ ban lời giáo huấn cho nó.” Ngài gọi thiếu niên Rāhula và dạy kinh Sāmaṇerapañha (Vấn đề của Sa-di) này, là kinh không bị chư Phật từ bỏ, gồm mười câu hỏi và năm mươi lăm câu trả lời: “Này Rāhula, một vị Sa-di không nên nói chuyện vô ích. Khi con nói, con nên nói những lời như thế này: ‘Một câu hỏi, một đề mục, một lời giải đáp; hai câu hỏi… cho đến… mười câu hỏi, mười đề mục, mười lời giải đáp. Cái gì là một? Tất cả chúng sanh tồn tại nhờ vật thực… cho đến… Cái gì là mười? Vị được gọi là A-la-hán là vị đã thành tựu mười chi phần.’” Sau đó, Ngài lại suy nghĩ: “Các bé trai thường thích nói dối, chúng nói ‘chúng tôi đã thấy’ về điều chưa thấy, và ‘chúng tôi chưa thấy’ về điều đã thấy. Ta sẽ ban lời giáo huấn cho nó.” Sau khi nhìn bằng mắt, để cho dễ hiểu, trước hết Ngài đã chỉ ra bốn ví dụ về đồ chứa nước, sau đó là hai ví dụ về con voi, và một ví dụ về tấm gương, rồi thuyết bài kinh này. Hơn nữa, Ngài đã thuyết kinh Rāhulasutta, sau khi chỉ ra sự đoạn tuyệt ái dục trong bốn món vật dụng, sự từ bỏ dục tham trong năm dục công đức, và tầm quan trọng của việc nương tựa bạn lành. Ngài đã thuyết kinh Rāhulasaṃyutta để chỉ ra rằng không nên có dục tham trong các cõi sống ở những nơi đã đến. Ngài đã thuyết kinh Mahārāhulovādasutta để chỉ ra rằng không nên có dục tham nương tựa vào gia đình dựa trên tự thân rằng: “Ta đẹp, sắc xứ của ta thanh tịnh.” တတ္ထ ရာဟုလသုတ္တံ ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ ဝုတ္တန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. တဉှိ အဘိဏှောဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ. ရာဟုလသံယုတ္တံ သတ္တဝဿိကကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဝဿိကဘိက္ခုကာလာ ဝုတ္တံ. မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ အဋ္ဌာရသ ဝဿသာမဏေရကာလေ ဝုတ္တံ. စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ အဝဿိကဘိက္ခုကာလေ ဝုတ္တံ. ကုမာရကပဉှဉ္စ ဣဒဉ္စ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရကာလေ ဝုတ္တံ. တေသု ရာဟုလသုတ္တံ အဘိဏှောဝါဒတ္ထံ, ရာဟုလသံယုတ္တံ, ထေရဿ ဝိပဿနာဂဗ္ဘဂဟဏတ္ထံ, မဟာရာဟုလောဝါဒံ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂဝိနောဒနတ္ထံ, စူဠရာဟုလောဝါဒံ ထေရဿ ပဉ္စဒသ-ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယ-ဓမ္မပရိပါကကာလေ အရဟတ္တဂါဟာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ ပန သန္ဓာယ ရာဟုလတ္ထေရော ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ တထာဂတဿ ဂုဏံ ကထေန္တော ဣဒမာဟ – Trong số đó, không nên nói rằng kinh Rāhulasutta được thuyết vào một thời điểm cụ thể nào đó. Thật vậy, kinh ấy được thuyết như là lời giáo huấn thường xuyên. Kinh Rāhulasaṃyutta được thuyết từ khi ngài bảy tuổi cho đến khi là một vị Tỳ-khưu chưa hạ lạp. Kinh Mahārāhulovādasutta được thuyết khi ngài là một vị Sa-di mười tám tuổi. Kinh Cūḷarāhulovādasutta được thuyết khi ngài là một vị Tỳ-khưu chưa hạ lạp. Kinh Kumārakapañha và kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta này được thuyết khi ngài là một vị Sa-di bảy tuổi. Trong số đó, kinh Rāhulasutta được thuyết nhằm mục đích giáo huấn thường xuyên; kinh Rāhulasaṃyutta được thuyết nhằm mục đích giúp trưởng lão thọ trì thai tạng của pháp minh sát; kinh Mahārāhulovāda được thuyết nhằm mục đích loại bỏ dục tham nương tựa vào gia đình; kinh Cūḷarāhulovāda được thuyết nhằm mục đích giúp trưởng lão chứng đắc quả A-la-hán vào thời điểm mười lăm pháp trợ giúp giải thoát đã chín muồi. Và cũng liên quan đến điều này, trưởng lão Rāhula, khi nói về công đức của Như Lai giữa Tăng chúng, đã nói lên lời này – ‘‘ကိကီဝ ဗီဇံ ရက္ခေယျ, စာမရီ ဝါလမုတ္တမံ; နိပကော သီလသမ္ပန္နော, မမံ ရက္ခိ တထာဂတော’’တိ. (အပ. ၁.၂.၈၃); “Như chim le le bảo vệ trứng, như bò yak bảo vệ chùm lông đuôi quý; Bậc Trí Tuệ, đầy đủ giới hạnh, Như Lai đã bảo vệ con như vậy.” သာမဏေရပဉှံ အယုတ္တဝစနပဟာနတ္ထံ, ဣဒံ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ အကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. Kinh Sāmaṇerapañha được thuyết nhằm mục đích từ bỏ lời nói không thích hợp; kinh Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta này được thuyết nhằm mục đích không nói lời dối trá có chủ ý. တတ္ထ ပဿသိ နောတိ ပဿသိ နု. ပရိတ္တန္တိ ထောကံ. သာမညန္တိ သမဏဓမ္မော. နိက္ကုဇ္ဇိတွာတိ အဓောမုခံ ကတွာ. ဥက္ကုဇ္ဇိတွာတိ ဥတ္တာနံ ကတွာ. Ở đây, passasi no có nghĩa là passasi nu (ngươi có thấy không). Parittaṃ có nghĩa là thokaṃ (một ít). Sāmaññaṃ có nghĩa là samaṇadhammo (pháp của Sa-môn). Nikkujjitvā có nghĩa là adhomukhaṃ katvā (úp xuống). Ukkujjitvā có nghĩa là uttānaṃ katvā (ngửa lên). ၁၀၈. သေယျထာပိ, ရာဟုလ, ရညော နာဂေါတိ အယံ ဥပမာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ သံဝရရဟိတဿ ဩပမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဤသာဒန္တောတိ ရထီသာသဒိသဒန္တော[Pg.90]. ဥရုဠှဝါတိ အဘိဝဍ္ဎိတော အာရောဟသမ္ပန္နော. အဘိဇာတောတိ သုဇာတော ဇာတိသမ္ပန္နော. သင်္ဂါမာဝစရောတိ သင်္ဂါမံ ဩတိဏ္ဏပုဗ္ဗော. ကမ္မံ ကရောတီတိ အာဂတာဂတေ ပဝဋ္ဋေန္တော ဃာတေတိ. ပုရတ္ထိမကာယာဒီသု ပန ပုရတ္ထိမကာယေန တာဝ ပဋိသေနာယ ဖလကကောဋ္ဌကမုဏ္ဍပါကာရာဒယော ပါတေတိ, တထာ ပစ္ဆိမကာယေန. သီသေန ကမ္မံ နာမ နိယမေတွာ ဧတံ ပဒေသံ မဒ္ဒိဿာမီတိ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေတိ, ဧတ္တကေန သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒွေဓာ ဘိဇ္ဇတိ. ကဏ္ဏေဟိ ကမ္မံ နာမ အာဂတာဂတေ သရေ ကဏ္ဏေဟိ ပဟရိတွာ ပါတနံ. ဒန္တေဟိ ကမ္မံ နာမ ပဋိဟတ္ထိအဿဟတ္ထာရောဟအဿာရောဟပဒါဒီနံ ဝိဇ္ဈနံ. နင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္မံ နာမ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဗန္ဓာယ ဒီဃာသိလဋ္ဌိယာ ဝါ အယမုသလေန ဝါ ဆေဒနဘေဒနံ. ရက္ခတေဝ သောဏ္ဍန္တိ သောဏ္ဍံ ပန မုခေ ပက္ခိပိတွာ ရက္ခတိ. 108. “Này Rāhula, ví như con voi của vua” – ví dụ này được nói ra để chỉ ra sự tương đồng đối với người không có sự thu thúc trong việc nói dối có chủ ý. Ở đây, īsādanto có nghĩa là rathīsāsadisadanto (có ngà cong như gọng xe). Uruḷhavā có nghĩa là abhivaḍḍhito ārohasampanno (to lớn, hùng dũng). Abhijāto có nghĩa là sujāto jātisampanno (thuần chủng, thuộc dòng dõi tốt). Saṅgāmāvacaro có nghĩa là saṅgāmaṃ otiṇṇapubbo (đã từng ra trận). Kammaṃ karoti (nó làm công việc) có nghĩa là nó giết chết những kẻ thù đến gần bằng cách giày xéo. Hơn nữa, trong các bộ phận như thân trước, trước hết nó dùng thân trước để phá đổ các hàng rào cọc, tháp canh, thành lũy, v.v., của quân địch; tương tự như vậy với thân sau. Công việc của đầu là, sau khi xác định “ta sẽ giày xéo khu vực này,” nó quay lại và nhìn; chỉ với hành động đó, một trăm hay một ngàn quân cũng bị vỡ làm hai. Công việc của tai là dùng tai đánh bật những mũi tên bay tới. Công việc của ngà là đâm húc voi, ngựa, quản tượng, kỵ binh, bộ binh, v.v., của đối phương. Công việc của đuôi là chặt và đâm bằng một cây gậy dài hoặc một cây chùy sắt được buộc vào đuôi. Rakkhateva soṇḍaṃ (nó bảo vệ cái vòi) có nghĩa là nó bảo vệ cái vòi bằng cách đặt nó vào trong miệng. တတ္ထာတိ တသ္မိံ တဿ ဟတ္ထိနော ကရဏေ. အပရိစ္စတ္တန္တိ အနိဿဋ္ဌံ, ပရေသံ ဇယံ အမှာကဉ္စ ပရာဇယံ ပဿီတိ မညတိ. သောဏ္ဍာယပိ ကမ္မံ ကရောတီတိ အယမုဂ္ဂရံ ဝါ ခဒိရမုသလံ ဝါ ဂဟေတွာ သမန္တာ အဋ္ဌာရသဟတ္ထဋ္ဌာနံ မဒ္ဒတိ. ပရိစ္စတ္တန္တိ ဝိဿဋ္ဌံ, ဣဒါနိ ဟတ္ထိယောဓာဒီသု န ကုတောစိ ဘာယတိ, အမှာကံ ဇယံ ပရေသဉ္စ ပရာဇယံ ပဿီတိ မညတိ. နာဟံ တဿ ကိဉ္စိ ပါပန္တိ တဿ ဒုက္ကဋာဒိအာပတ္တိဝီတိက္ကမေ ဝါ မာတုဃာတကာဒိကမ္မေသု ဝါ ကိဉ္စိ ပါပံ အကတ္တဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ တိဟ တေတိ ယသ္မာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒိနော အကတ္တဗ္ဗံ ပါပံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ တယာ ဟသာယပိ ဒဝကမျတာယပိ မုသာ န ဘဏိဿာမီတိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထောတိ ဩလောကနတ္ထော, ယံ မုခေ ဝဇ္ဇံ ဟောတိ, တဿ ဒဿနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ ဩလောကေတွာ ဩလောကေတွာ. “Tattha” nghĩa là: trong hành động đó của con voi. “Apariccattam” nghĩa là: chưa từ bỏ, người quản tượng nghĩ rằng: “Nó thấy chiến thắng của người khác và thất bại của chúng ta”. “Soṇḍāyapi kammaṃ karoti” nghĩa là: nó lấy cây chùy sắt hoặc cây chày gỗ khadira rồi chà đạp một khu vực mười tám cubit xung quanh. “Pariccattam” nghĩa là: đã từ bỏ, người quản tượng nghĩ rằng: “Bây giờ con voi không sợ hãi bất cứ chiến binh địch nào, nó thấy chiến thắng của chúng ta và thất bại của kẻ khác”. “Nāhaṃ tassa kiñci pāpaṃ” nghĩa là: đối với người ấy, không có việc ác nào gọi là không nên làm, dù là trong việc vi phạm các tội như dukkaṭa, v.v., hay trong các hành động như giết mẹ, v.v. “Tasmā tiha te” nghĩa là: bởi vì đối với người cố ý nói dối, không có việc ác nào gọi là không nên làm, do đó, con nên học tập rằng: “Ta sẽ không nói dối, dù chỉ để đùa giỡn hay vui chơi”. “Paccavekkhaṇattho” nghĩa là có mục đích xem xét. Ý muốn nói là: có mục đích thấy bất cứ lỗi lầm nào có trên mặt. “Paccavekkhitvā paccavekkhitvā” nghĩa là: sau khi xem xét lại nhiều lần. ၁၀၉. သသက္ကံ န ကရဏီယန္တိ ဧကံသေနေဝ န ကာတဗ္ဗံ. ပဋိသံဟရေယျာသီတိ နိဝတ္တေယျာသိ မာ ကရေယျာသိ. အနုပဒဇ္ဇေယျာသီတိ အနုပဒေယျာသိ ဥပတ္ထမ္ဘေယျာသိ ပုနပ္ပုနံ ကရေယျာသိ. အဟောရတ္တာနုသိက္ခီတိ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝဉ္စ သိက္ခမာနော. 109. “Sasakkaṃ na karaṇīyam” nghĩa là: chắc chắn không nên làm. “Paṭisaṃhareyyāsi” nghĩa là: hãy từ bỏ, đừng làm. “Anupadajjeyyāsi” nghĩa là: hãy theo sau, hãy ủng hộ, hãy làm đi làm lại. “Ahorattānusikkhinā” nghĩa là: bởi người đang học tập cả ngày lẫn đêm. ၁၁၁. အဋ္ဋီယိတဗ္ဗန္တိ အဋ္ဋေန ပီဠိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဟရာယိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဂူထံ ဒိသွာ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆာ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗာ. မနောကမ္မဿ ပန အဒေသနာဝတ္ထုကတ္တာ ဣဓ ဒေသေတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တံ. ကိတ္တကေ ပန ဌာနေ ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ [Pg.91] သောဓေတဗ္ဗာနိ, ကိတ္တကေ မနောကမ္မန္တိ. ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ တာဝ ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေယေဝ သောဓေတဗ္ဗာနိ. ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နေန ဟိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိသဇ္ဇာ အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဣမသ္မိံ အန္တရေ ပရေသံ အပ္ပိယံ ကာယကမ္မံ ဝါ ဝစီကမ္မံ ဝါ’’တိ. သစေ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ဒေသနာယုတ္တံ ဒေသေတဗ္ဗံ, အာဝိကရဏယုတ္တံ အာဝိကာတဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ. မနောကမ္မံ ပန ဧတသ္မိံ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဋ္ဌာနေ သောဓေတဗ္ဗံ. ကထံ? ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ အဇ္ဇ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဋ္ဌာနေ ရူပါဒီသု ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ’’တိ? သစေ အတ္ထိ, ‘‘ပုန န ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သစေ နတ္ထိ, တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇေန ဝိဟာတဗ္ဗံ. 111. “Aṭṭīyitabbaṃ” nghĩa là: nên bị dằn vặt, bị bức bách. “Harāyitabbaṃ” nghĩa là: nên hổ thẹn. “Jigucchitabbaṃ” nghĩa là: nên khởi lên sự ghê tởm, giống như nên khởi lên sự ghê tởm sau khi thấy phân. Hơn nữa, vì ý nghiệp không phải là đối tượng của việc sám hối (desanā), nên ở đây không nói rằng “nên được sám hối” (desetabbaṃ). Vậy thì, thân nghiệp và khẩu nghiệp đã phát sinh ở đâu nên được thanh lọc, và ý nghiệp đã phát sinh ở đâu nên được thanh lọc? Trước hết, thân nghiệp và khẩu nghiệp nên được thanh lọc chỉ trong một buổi sáng. Vị tỳ khưu, sau khi làm xong việc ăn uống, ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, nên quán xét như sau: “Bắt đầu từ lúc rạng đông cho đến khi ta ngồi ở nơi này, trong khoảng thời gian này, có chăng ta đã làm thân nghiệp hay khẩu nghiệp nào không làm hài lòng người khác?”. Nếu biết rằng 'có', việc cần sám hối thì nên sám hối, việc cần bộc bạch thì nên bộc bạch. Nếu biết rằng 'không có', nên an trú với chính niềm hoan hỷ và vui mừng đó. Còn ý nghiệp, nên được thanh lọc ở nơi tìm kiếm vật thực. Như thế nào? “Hôm nay, ở nơi tìm kiếm vật thực, có chăng ta đã có sự hài lòng, tham ái, hay sân hận đối với sắc, v.v.?”. Nếu có, nên quyết tâm chỉ bằng tâm rằng: “Ta sẽ không làm như vậy nữa”. Nếu không có, nên an trú với chính niềm hoan hỷ và vui mừng đó. ၁၁၂. သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ ဗုဒ္ဓါ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဝါ တထာဂတသာဝကာ ဝါ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ အတီတေပိ ဧဝံ ပရိသောဓေသုံ, အနာဂတေပိ ပရိသောဓေဿန္တိ, ဧတရဟိပိ ပရိသောဓေန္တိ, တသ္မာ တုမှေဟိပိ တေသံ အနုသိက္ခန္တေဟိ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမံ ပန ဒေသနံ ဘဂဝါ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဥဿိတဿ ရတနရာသိနော ယောဇနိယမဏိက္ခန္ဓေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ဝိယ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ပရိနိဋ္ဌာပေသီတိ. 112. “Samaṇā vā brāhmaṇā vā” nghĩa là: hoặc là các vị Phật, hoặc là các vị Phật Độc Giác, hoặc là các vị Thinh Văn của Như Lai. “Tasmā tiha” nghĩa là: bởi vì trong quá khứ các vị ấy đã thanh lọc như vậy, trong tương lai các vị ấy cũng sẽ thanh lọc, và trong hiện tại các vị ấy cũng đang thanh lọc, do đó, cả các con nữa, trong khi noi theo các vị ấy, cũng nên thực hành như vậy. Đây là ý nghĩa. Ý nghĩa của những lời còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. Hơn nữa, Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt, giống như đặt đỉnh chóp bằng một khối ngọc báu cao một trăm do-tuần lên trên một đống châu báu được dựng lên cho đến cõi trời cao nhất. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích Kinh Giáo giới La-hầu-la ở Ambalaṭṭhikā đã kết thúc. ၂. မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Giải thích Kinh Đại Giáo giới La-hầu-la ၁၁၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ. တတ္ထ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓီတိ ဒဿနံ အဝိဇဟိတွာ ဂမနံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ကတွာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဣရိယာပထာနုဗန္ဓနေန အနုဗန္ဓိ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော ဝိလာသိတဂမနေန ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတိ, ရာဟုလတ္ထေရော ဒသဗလဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော. 113. “Evaṃ me sutaṃ” v.v... là Kinh Đại Giáo giới La-hầu-la. Trong đó, “piṭṭhito piṭṭhito anubandhi” nghĩa là: đã đi theo từ phía sau bằng cách đi theo oai nghi, không rời khỏi tầm mắt, đi không gián đoạn. Quả vậy, khi ấy Đức Thế Tôn đi ở phía trước với dáng đi uyển chuyển, đặt chân từng bước một; Trưởng lão Rāhula đi ở phía sau, trở thành người đi theo dấu chân của bậc Thập Lực. တတ္ထ ဘဂဝါ သုပုပ္ဖိတသာလဝနမဇ္ဈဂတော သုဘူမိဩတရဏတ္ထာယ နိက္ခန္တမတ္တဝရဝါရဏော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဝရဝါရဏဿ ပစ္ဆတော [Pg.92] နိက္ခန္တဂဇပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ သာယနှသမယေ မဏိဂုဟတော နိက္ခမိတွာ ဂေါစရံ ပဋိပန္နော ကေသရသီဟော ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သီဟမိဂရာဇာနံ အနုဗန္ဓန္တော နိက္ခန္တသီဟပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ မဏိပဗ္ဗတသဿိရိကဝနသဏ္ဍတော ဒါဌဗလော မဟာဗျဂ္ဃော ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဗျဂ္ဃရာဇာနံ အနုဗန္ဓဗျဂ္ဃပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ သိမ္ဗလိဒါယတော နိက္ခန္တသုပဏ္ဏရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သုပဏ္ဏရာဇဿ ပစ္ဆတော နိက္ခန္တသုပဏ္ဏပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတော ဂဂနတလံ ပက္ခန္ဒသုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ဟံသာဓိပတိံ အနုပက္ခန္ဒဟံသပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ မဟာသရံ အဇ္ဈောဂါဠှာ သုဝဏ္ဏမဟာနာဝါ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ သုဝဏ္ဏနာဝံ ပစ္ဆာ အနုဗန္ဓနာဝါပေါတကော ဝိယ. ဘဂဝါ စက္ကရတနာနုဘာဝေန ဂဂနတလေ သမ္ပယာတစက္ကဝတ္တိရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ ရာဇာနံ အနုသမ္ပယာတပရိဏာယကရတနံ ဝိယ. ဘဂဝါ ဝိဂတဝလာဟကံ နဘံ ပဋိပန္နတာရကရာဇာ ဝိယ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ တာရကာဓိပတိနော အနုမဂ္ဂပဋိပန္နာ ပရိသုဒ္ဓဩသဓိတာရကာ ဝိယ. Trong đó, Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con voi chúa quý phái đang trong thời kỳ động dục đi ra khỏi rừng sāla đang nở hoa rực rỡ để đi xuống vùng đất tốt; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con voi con đi ra phía sau con voi chúa quý phái. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con sư tử vương có bờm đi ra từ hang ngọc vào buổi chiều để đến nơi kiếm ăn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con sư tử con đi ra theo sau vua sư tử. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một con cọp chúa vĩ đại có sức mạnh ở nanh đi ra từ lùm cây trong khu rừng huy hoàng của núi ngọc; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con cọp con đi theo sau cọp chúa. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua garuḍa đi ra từ rừng cây gòn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con garuḍa con đi ra phía sau vua garuḍa. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua ngỗng vàng bay từ núi Cittakūṭa vào bầu trời; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một con ngỗng con bay theo sau vua ngỗng. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một chiếc thuyền lớn bằng vàng đi vào hồ lớn; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như một chiếc thuyền nhỏ đi theo sau chiếc thuyền vàng. Đức Thế Tôn tỏa sáng như một vị Chuyển Luân Vương đi trên bầu trời nhờ oai lực của bánh xe báu; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như tướng quân báu đi theo sau nhà vua. Đức Thế Tôn tỏa sáng như vua của các vì sao (mặt trăng) đi vào bầu trời không mây; và hiền giả Rāhula tỏa sáng như sao mai trong sáng đi theo con đường của vua các vì sao. ဘဂဝါပိ မဟာသမ္မတပဝေဏိယံ ဩက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝါပိ သင်္ခေ ပက္ခိတ္တခီရသဒိသော သုပရိသုဒ္ဓဇာတိခတ္တိယကုလေ ဇာတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝါပိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ. ဘဂဝတောပိ သရီရံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ ဒေဝနဂရေသု သမုဿိတရတနတောရဏံ ဝိယ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ စ အတိမနောဟရဏံ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿာပိ. ဣတိ ဒွေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ, ဒွေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ, ဒွေပိ ခတ္တိယသုခုမာလာ, ဒွေပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ, ဒွေပိ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဧကမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ ပဋိပါဋိယာ ဂစ္ဆန္တာနံ ဒွိန္နံ စန္ဒမဏ္ဍလာနံ ဒွိန္နံ သူရိယမဏ္ဍလာနံ ဒွိန္နံ သက္ကသုယာမသန္တုသိတသုနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာဒီနံ သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနာ ဝိယ ဝိရောစိံသု. Đức Thế Tôn cũng sanh ra trong dòng dõi vua Okkākarāja, thuộc dòng truyền thừa của vua Mahāsammata, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Đức Thế Tôn cũng sanh ra trong dòng dõi Sát-đế-lỵ có huyết thống vô cùng thanh tịnh, giống như sữa được rót vào vỏ ốc xà cừ, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Đức Thế Tôn cũng từ bỏ vương quốc mà xuất gia, Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Thân của Đức Thế Tôn được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, vô cùng đẹp đẽ như cổng chào bằng châu báu được dựng lên ở cõi trời, và như cây san hô pāricchattaka nở rộ tất cả hoa; thân của Tôn giả Rāhulabhadda cũng vậy. Như vậy, cả hai vị đều thành tựu lời phát nguyện, cả hai vị đều là vua xuất gia, cả hai vị đều là dòng dõi Sát-đế-lỵ cao quý, cả hai vị đều có màu da như vàng, cả hai vị đều thành tựu các tướng tốt, cả hai vị đều đi trên cùng một con đường. Khi đi theo thứ tự, cả hai vị tỏa sáng rực rỡ, dường như đang dùng vẻ huy hoàng của mình để lấn át vẻ huy hoàng của hai vầng trăng, hai vầng mặt trời, của hai vị trời Đế Thích, Suyāma, Santusita, Sunimmita, Vasavatti, và Đại Phạm Thiên. တတြာယသ္မာ ရာဟုလော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တောဝ ပါဒတလတော ယာဝ ဥပရိ ကေသန္တာ တထာဂတံ အာလောကေသိ. သော ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓဝေသဝိလာသံ ဒိသွာ ‘‘သောဘတိ ဘဂဝါ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တသရီရော ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တတာယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏသုဝဏ္ဏစုဏ္ဏမဇ္ဈဂတော ဝိယ, ဝိဇ္ဇုလတာပရိက္ခိတ္တော ကနကပဗ္ဗတော ဝိယ, ယန္တသုတ္တသမာကဍ္ဎိတရတနဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ, ရတ္တပံသုကူလစီဝရပဋိစ္ဆန္နောပိ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တကနကပဗ္ဗတော ဝိယ, ပဝါဠလတာပဋိမဏ္ဍိတံ သုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ ဝိယ[Pg.93], စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏပူဇိတံ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ဝိယ, လာခါရသာနုလိတ္တော ကနကယူပေါ ဝိယ, ရတ္တဝလာဟကန္တရတော တင်္ခဏဗ္ဘုဂ္ဂတပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ, အဟော သမတိံသပါရမိတာနုဘာဝသဇ္ဇိတဿ အတ္တဘာဝဿ သိရီသမ္ပတ္တီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော အတ္တာနမ္ပိ ဩလောကေတွာ – ‘‘အဟမ္ပိ သောဘာမိ. သစေ ဘဂဝါ စတူသု မဟာဒီပေသု စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ အကရိဿာ, မယှံ ပရိဏာယကဋ္ဌာနန္တရံ အဒဿာ. ဧဝံ သန္တေ အတိဝိယ ဇမ္ဗုဒီပတလံ အသောဘိဿာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေသိ. Khi ấy, Tôn giả Rāhula, trong khi đi theo sau lưng Đức Thế Tôn, đã ngắm nhìn Như Lai từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc trên đỉnh đầu. Vị ấy, sau khi thấy vẻ đẹp uy nghi của Đức Phật, đã suy nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn thật rực rỡ, thân Ngài được trang điểm bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được bao quanh bởi hào quang một tầm, giống như đang ở giữa những hạt bụi vàng được rắc tung tóe, như ngọn núi vàng được những dây leo chớp giật bao quanh, như một bảo tháp bằng vàng được trang trí bằng châu báu do máy móc kéo dây; dù được che phủ bởi y phấn tảo màu đỏ, Ngài vẫn giống như ngọn núi vàng được bao bọc bởi tấm thảm len màu đỏ, như một bảo tháp bằng vàng được trang hoàng bởi những dây leo san hô, như một bảo tháp vàng được cúng dường bằng bột chu sa và bột vôi, như một cột trụ bằng vàng được phết nhựa cánh kiến, như vầng trăng tròn vừa mọc lên từ giữa đám mây đỏ. Ôi, sự huy hoàng của thân thể này, được tạo nên bởi oai lực của ba mươi pháp ba-la-mật!" Sau đó, nhìn lại chính mình, vị ấy đã khởi lên lòng tham ái quyến luyến gia đình, nương vào thân thể của mình mà nghĩ rằng: "Ta cũng đẹp đẽ. Nếu Đức Thế Tôn trị vì làm vua Chuyển luân vương trong bốn đại châu, Ngài sẽ ban cho ta địa vị thái tử. Khi ấy, cõi Diêm-phù-đề này sẽ vô cùng rực rỡ." ဘဂဝါပိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တောဝ စိန္တေသိ – ‘‘ပရိပုဏ္ဏစ္ဆဝိမံသလောဟိတော ဒါနိ ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝေါ. ရဇနီယေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု ဟိ စိတ္တဿ ပက္ခန္ဒနကာလော ဇာတော, ကိံ ဗဟုလတာယ နု ခေါ ရာဟုလော ဝီတိနာမေတီ’’တိ. အထ သဟာဝဇ္ဇနေနေဝ ပသန္နဥဒကေ မစ္ဆံ ဝိယ, ပရိသုဒ္ဓေ အာဒါသမဏ္ဍလေ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ စ တဿ တံ စိတ္တုပ္ပာဒံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာဝ – ‘‘အယံ ရာဟုလော မယှံ အတြဇော ဟုတွာ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’န္တိ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဂေဟဿိတဆန္ဒရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ, အတိတ္ထေ ပက္ခန္ဒော ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နော အဂေါစရေ စရတိ, ဒိသာမူဠှအဒ္ဓိကော ဝိယ အဂန္တဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ခေါ ပနဿ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ ဝဍ္ဎန္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ ပဿိတုံ န ဒဿတိ, ပရတ္ထမ္ပိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ. တတော နိရယေပိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာပေဿတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယမ္ပိ, ပေတ္တိဝိသယေပိ, အသုရကာယေပိ, သမ္ဗာဓေပိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိန္တိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိပါတေဿတိ. အယဉှိ – Đức Thế Tôn, trong khi đi phía trước, cũng suy nghĩ: "Bây giờ, thân thể của Rāhula có da, thịt và máu đầy đặn. Thật vậy, đã đến lúc tâm nó lao vào các đối tượng khả ái như sắc trần. Rāhula đang sống với điều gì là chủ yếu đây?" Rồi, ngay khi quán xét, Ngài đã thấy được tâm niệm ấy của Rāhula, giống như người thấy cá trong nước trong, hay thấy ảnh mặt trong gương sáng. Vừa thấy xong, Ngài nghĩ: "Rāhula này, là con trai của ta, đang đi theo sau ta, lại nương vào thân thể mình mà khởi lên lòng tham ái quyến luyến gia đình, nghĩ rằng 'Ta đẹp, sắc của ta trong sáng'. Nó đang lao vào bến không an toàn, đi vào con đường sai lầm, đi trong vùng không nên đi, giống như người đi đường bị lạc hướng, đi về hướng không nên đi. Phiền não này của nó, nếu tăng trưởng bên trong, sẽ không cho nó thấy được lợi ích của chính mình đúng như thật, cũng không cho thấy lợi ích của người khác, cũng không cho thấy lợi ích của cả hai. Do đó, nó sẽ khiến nó phải tái sanh vào địa ngục, vào loài bàng sanh, vào cõi ngạ quỷ, vào loài a-tu-la, và vào trong bụng mẹ chật hẹp, khiến nó rơi vào vòng luân hồi vô thủy. Vì rằng:" အနတ္ထဇနနော လောဘော, လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော; ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ. Lòng tham sinh ra điều bất lợi, lòng tham làm tâm khuấy động; sự sợ hãi sinh ra từ bên trong, người đời không hiểu được điều đó. လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ; အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရံ. (ဣတိဝု. ၈၈) – Người tham lam không biết lợi ích, người tham lam không thấy được Chánh pháp; khi lòng tham chế ngự con người, khi ấy bóng tối mịt mù hiện hữu. ယထာ ခေါ ပန အနေကရတနပူရာ မဟာနာဝါ ဘိန္နဖလကန္တရေန ဥဒကံ အာဒိယမာနာ မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဝေဂေနဿာ ဝိဝရံ ပိဒဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော. ယာဝဿ အယံ ကိလေသော အဗ္ဘန္တရေ သီလရတနာဒီနိ န ဝိနာသေတိ, တာဝဒေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယမကာသိ. ဧဝရူပေသု ပန ဌာနေသု ဗုဒ္ဓါနံ နာဂဝိလောကနံ [Pg.94] နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ယန္တေန ပရိဝတ္တိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သကလကာယေနေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ဌိတော ရာဟုလဘဒ္ဒံ အာမန္တေသိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အပလောကေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Ví như một chiếc thuyền lớn chở đầy châu báu, khi bị nước tràn vào qua khe hở của tấm ván vỡ, không thể lơ là dù chỉ trong chốc lát, mà phải nhanh chóng bịt lại lỗ hổng; cũng vậy, phiền não này không thể lơ là. "Chừng nào phiền não này bên trong chưa phá hủy các châu báu như giới, chừng đó ta sẽ chế ngự nó," Ngài đã quyết định như vậy. Trong những trường hợp như vậy, các vị Phật thường có cái nhìn gọi là "cái nhìn của voi chúa". Vì vậy, Ngài xoay cả thân mình lại như một pho tượng vàng được xoay bằng máy móc, rồi đứng lại và gọi Tôn giả Rāhulabhadda. Để chỉ điều đó, câu "Khi ấy, Đức Thế Tôn ngoái lại nhìn..." đã được nói đến. တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. နေတံ မမာတိအာဒီနိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ ဝုတ္တာနိ. ရူပမေဝ နု ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? တဿ ကိရ – ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာ’’တိ သုတွာ – ‘‘ဘဂဝါ သဗ္ဗံ ရူပံ ဝိပဿနာပညာယ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ, ဝေဒနာဒီသု နု ခေါ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ နယော ဥဒပါဒိ. တသ္မာ တသ္မိံ နယေ ဌိတော ပုစ္ဆတိ. နယကုသလော ဟေသ အာယသ္မာ ရာဟုလော, ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ဣဒမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗံ ဣဒမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗမေဝါတိ နယသတေနပိ နယသဟဿေနပိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. Trong đó, các câu bắt đầu bằng "bất cứ sắc nào" đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong phần giảng về các uẩn của sách Thanh Tịnh Đạo. Các câu bắt đầu bằng "cái này không phải của tôi" đã được nói trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi. Tại sao vị ấy lại hỏi: "Bạch Đức Thế Tôn, có phải chỉ có sắc thôi không?" Nghe câu "Tất cả sắc này không phải của tôi, không phải là tôi, không phải là tự ngã của tôi", vị ấy đã khởi lên phương pháp suy luận rằng: "Đức Thế Tôn dạy rằng tất cả sắc nên được thấy như vậy bằng tuệ minh sát, vậy đối với thọ và các uẩn khác thì nên thực hành như thế nào?" Vì vậy, đứng trên phương pháp suy luận đó, vị ấy đã hỏi. Tôn giả Rāhula này quả là người thiện xảo về phương pháp suy luận. Khi được dạy "Điều này không nên làm", vị ấy có thể thấu hiểu qua hàng trăm, hàng ngàn phương pháp suy luận rằng "Điều này cũng không nên làm, điều kia cũng không nên làm". Khi được dạy "Điều này nên làm", phương pháp suy luận cũng tương tự như vậy. သိက္ခာကာမော ဟိ အယံ အာယသ္မာ, ပါတောဝ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပတ္ထမတ္တံ ဝါလိကံ ဩကိရတိ – ‘‘အဇ္ဇ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကာ မယှံ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကာ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ ဧတ္တကံ ပရိဘာသံ လဘာမီ’’တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ နံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တော – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာကာမာနံ ယဒိဒံ ရာဟုလော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉) သိက္ခာယမေဝ အဂ္ဂံ ကတွာ ဌပေသိ. သောပိ အာယသ္မာ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ တမေဝ သီဟနာဒံ နဒိ – Quả thật, Tôn giả này (Rāhula) là người ham muốn học giới, vào lúc sáng sớm ngài đã rải một nắm cát trong khuôn viên hương phòng với ý nghĩ: “Mong rằng hôm nay ta sẽ nhận được chừng ấy lời giáo huấn, chừng ấy lời khiển trách từ nơi đức Chánh Đẳng Giác, từ nơi vị thầy tế độ của ta.” Cả đức Chánh Đẳng Giác, khi đặt ngài vào vị trí tối thắng này, cũng đã tuyên bố: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta, những vị ham muốn học giới, người tối thắng là Rāhula,” và đã đặt ngài vào vị trí hàng đầu chính trong việc học giới. Vị tôn giả ấy cũng đã rống lên tiếng rống sư tử ấy giữa Tăng chúng: ‘‘သဗ္ဗမေတံ အဘိညာယ, ဓမ္မရာဇာ ပိတာ မမ; သမ္မုခါ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ. “Sau khi biết rõ tất cả điều này, Đức Pháp Vương, phụ thân của tôi, đã đặt tôi vào vị trí tối thắng này trước mặt Tăng chúng. သိက္ခာကာမာနဟံ အဂ္ဂေါ, ဓမ္မရာဇေန ထောမိတော; သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ, သဟာယော ပဝရော မမ. Tôi là người tối thắng trong số những vị ham muốn học giới, đã được Đức Pháp Vương tán thán; và trong số những vị xuất gia với đức tin, người bạn đồng hành của tôi là bậc cao quý. ဓမ္မရာဇာ ပိတာ မယှံ, ဓမ္မာရက္ခော စ ပေတ္တိယော; သာရိပုတ္တော ဥပဇ္ဈာယော, သဗ္ဗံ မေ ဇိနသာသန’’န္တိ. Đức Pháp Vương là phụ thân của tôi, người bảo hộ Pháp là chú của tôi; Sāriputta là thầy tế độ của tôi, các ngài đã trao cho tôi toàn bộ giáo pháp của Đấng Chiến Thắng.” အထဿ ဘဂဝါ ယသ္မာ န ကေဝလံ ရူပမေဝ, ဝေဒနာဒယောပိ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တသ္မာ ရူပမ္ပိ ရာဟုလာတိအာဒိမာဟ. ကော နဇ္ဇာတိ ကော နု အဇ္ဇ. ထေရဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မယှံ အတ္တဘာဝနိဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ ဉတွာ ‘သမဏေန နာမ ဧဝရူပေါ ဝိတက္ကော န ဝိတက္ကိတဗ္ဗော’တိ နေဝ ပရိယာယေန ကထံ ကထေသိ, ဂစ္ဆ ဘိက္ခု ရာဟုလံ ဝဒေဟိ [Pg.95] ‘မာ ပုန ဧဝရူပံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေသီ’တိ န ဒူတံ ပေသေသိ. မံ သမ္မုက္ခေ ဌတွာယေဝ ပန သဘဏ္ဍကံ စောရံ စူဠာယ ဂဏှန္တော ဝိယ သမ္မုခါ သုဂတောဝါဒံ အဒါသိ. သုဂတောဝါဒေါ စ နာမ အသင်္ခေယျေဟိပိ ကပ္ပေဟိ ဒုလ္လဘော. ဧဝရူပဿ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ကော နု ဝိညူ ပဏ္ဍိတဇာတိကော အဇ္ဇ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿတီ’’တိ. အထေသ အာယသ္မာ အာဟာရကိစ္စံ ပဟာယ ယသ္မိံ နိသိန္နဋ္ဌာနေ ဌိတေန ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ, တတောဝ ပဋိနိဝတ္တေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ဘဂဝါပိ တံ အာယသ္မန္တံ နိဝတ္တမာနံ ဒိသွာ န ဧဝမာဟ – ‘‘မာ နိဝတ္တ တာဝ, ရာဟုလ, ဘိက္ခာစာရကာလော တေ’’တိ. ကသ္မာ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ကာယဂတာသတိအမတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတူ’’တိ. Bấy giờ, vì không chỉ riêng sắc pháp, mà cả thọ v.v... cũng cần được thấy như vậy, nên đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh bắt đầu bằng câu: “Này Rāhula, cả sắc pháp...”. Cụm từ “Ko najja” có nghĩa là “ko nu ajja” (ai hôm nay). Tương truyền, Trưởng lão đã khởi lên ý nghĩ này: “Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi biết được tham dục liên quan đến tự thân của ta, đã không nói một cách gián tiếp rằng: ‘Một vị Sa-môn không nên khởi lên tư duy như vậy,’ cũng không sai sứ giả đến nói: ‘Này Tỳ khưu, hãy đi nói với Rāhula: Đừng khởi lên tư duy như vậy nữa.’ Thay vào đó, ngài đã đứng ngay trước mặt ta và ban cho lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ, giống như người ta túm tóc một tên trộm cùng với tang vật. Lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ thật khó gặp, dù trải qua vô số kiếp. Sau khi nhận được lời giáo huấn từ một vị Phật như vậy, có người trí nào, bậc hiền nhân nào, hôm nay lại còn đi vào làng để khất thực nữa chăng?” Bấy giờ, vị tôn giả ấy, sau khi từ bỏ việc ăn uống, đã quay trở lại từ chính nơi ngài đã đứng nhận lời giáo huấn, rồi ngồi xuống dưới một gốc cây nào đó. Đức Thế Tôn, dù thấy vị tôn giả ấy quay trở lại, cũng không nói rằng: “Này Rāhula, khoan hãy quay lại, đã đến giờ con đi khất thực rồi.” Tại sao vậy? Tương truyền, ngài đã nghĩ rằng: “Hôm nay, hãy để nó thưởng thức món ăn bất tử là niệm thân đã.” အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ဘဂဝတိ ဂတေ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသ. ဧတဿ ကိရာယသ္မတော ဧကကဿ ဝိဟရတော အညံ ဝတ္တံ, ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတော အညံ. ယဒါ ဟိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဧကာကိနော ဝသန္တိ, တဒါ ပါတောဝ သေနာသနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ သန္နိသိန္နာ အတ္တနော စိတ္တရုစိယာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တိ. ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဝိဟရန္တာ ပန ထေရာ ဧဝံ န ကရောန္တိ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဌမံ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ ဂတေ ထေရော အတ္တနော သေနာသနာ နိက္ခမိတွာ – ‘‘ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ နာမ သဗ္ဗေဝ ပါသာဒိကံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ ဝါ, န ဝါ သက္ကောန္တီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အသမ္မဋ္ဌံ ဌာနံ သမ္မဇ္ဇတိ. သစေ ကစဝရော အဆဍ္ဍိတော ဟောတိ, တံ ဆဍ္ဍေတိ. ပါနီယဋ္ဌပေတဗ္ဗဋ္ဌာနမှိ ပါနီယကူဋေ အသတိ ပါနီယဃဋံ ဌပေတိ. ဂိလာနာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အာဝုသော, တုမှာကံ ကိံ အာဟရာမိ, ကိံ ဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ? ပုစ္ဆတိ. အဝဿိကဒဟရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘အဘိရမထ, အာဝုသော, မာ ဥက္ကဏ္ဌိတ္ထ, ပဋိပတ္တိသာရကံ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ဩဝဒတိ. ဧဝံ ကတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ဟိ စက္ကဝတ္တိ ကုဟိဉ္စိ ဂန္တုကာမော သေနာယ ပရိဝါရိတော ပဌမံ နိက္ခမတိ, ပရိဏာယကရတနံ သေနင်္ဂါနိ သံဝိဓာယ ပစ္ဆာ နိက္ခမတိ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မစက္ကဝတ္တိ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဌမံ နိက္ခမတိ, တဿ ဘဂဝတော ပရိဏာယကရတနဘူတော ဓမ္မသေနာပတိ ဣမံ ကိစ္စံ ကတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ နိက္ခမတိ. သော ဧဝံ နိက္ခန္တော တသ္မိံ ဒိဝသေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ရာဟုလဘဒ္ဒံ အဒ္ဒသ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော အဒ္ဒသာ’’တိ. Câu “Tôn giả Sāriputta đã thấy” có nghĩa là: khi đức Thế Tôn đã đi rồi, ngài đi theo sau và đã thấy (Rāhula). Tương truyền, bổn phận của vị tôn giả này khi ở một mình thì khác, khi ở cùng đức Thế Tôn thì khác. Khi hai vị Thượng thủ Thinh văn ở một mình, vào lúc sáng sớm, sau khi quét dọn trú xứ, vệ sinh thân thể, nhập định, các ngài ngồi lại với nhau rồi đi khất thực theo ý thích của mình. Nhưng khi ở cùng đức Thế Tôn, các vị Trưởng lão không làm như vậy. Khi ấy, đức Thế Tôn, có Tăng chúng vây quanh, đi khất thực trước tiên. Sau khi ngài đã đi, vị Trưởng lão ra khỏi trú xứ của mình, với ý nghĩ: “Ở nơi có nhiều người ở, không phải ai cũng có thể làm cho mọi thứ được tươm tất,” ngài đi đến các nơi và quét dọn những chỗ chưa được quét. Nếu có rác chưa được đổ, ngài sẽ đổ đi. Ở nơi đặt nước uống, nếu không có bình nước, ngài sẽ đặt một bình nước vào. Ngài đến thăm các vị Tỳ khưu bệnh và hỏi: “Thưa chư hiền, tôi có thể mang gì đến cho quý vị, quý vị cần gì?” Ngài đến chỗ các vị Tỳ khưu trẻ chưa đủ hạ và khuyên nhủ: “Thưa chư hiền, hãy tinh tấn, đừng chán nản, giáo pháp của đức Phật có cốt lõi là sự thực hành.” Sau khi làm như vậy, ngài đi khất thực sau cùng. Giống như một vị Chuyển luân vương, khi muốn đi đâu, có quân đội vây quanh, đi ra trước tiên, còn vị tướng quân bảo vật sau khi sắp xếp các binh chủng thì đi ra sau; cũng vậy, đức Thế Tôn, vị Chuyển luân Chánh pháp, có Tăng chúng vây quanh, đi ra trước tiên. Vị Pháp tướng quân, người được xem như tướng quân bảo vật của đức Thế Tôn, sau khi làm các công việc này, đi ra sau cùng. Vị ấy, khi đi ra như vậy, vào ngày hôm đó đã thấy hiền giả Rāhula đang ngồi dưới một gốc cây nào đó. Vì thế, có nói rằng: “khi đi sau, ngài đã thấy.” အထ [Pg.96] ကသ္မာ အာနာပါနဿတိယံ နိယောဇေသိ? နိသဇ္ဇာနုစ္ဆဝိကတ္တာ. ထေရော ကိရ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝတာ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတ’’န္တိ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ ယေနာကာရေန အယံ အစလော အနောဗဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိသိန္နော, ဣဒမဿ ဧတိဿာ နိသဇ္ဇာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုစ္ဆဝိကန္တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. တတ္ထ အာနာပါနဿတိန္တိ အဿာသပဿာသေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာဟီတိ ဒဿေတိ. Vậy tại sao ngài lại hướng dẫn (Rāhula) vào niệm hơi thở? Vì nó phù hợp với tư thế ngồi. Tương truyền, vị Trưởng lão, không cần suy xét rằng “đức Thế Tôn đã dạy đề mục sắc cho vị này,” mà chỉ nghĩ rằng: “Với cách mà vị này đang ngồi, bất động và không bị trói buộc, đề mục này là phù hợp với tư thế ngồi này của vị ấy,” rồi đã nói như vậy. Ở đây, “niệm hơi thở” có nghĩa là: “Hãy nắm bắt hơi thở vô, hơi thở ra, rồi phát sinh Tứ thiền và Ngũ thiền tại đó, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả.” မဟပ္ဖလာ ဟောတီတိ ကီဝမဟပ္ဖလာ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ အနုယုတ္တော ဧကာသနေ နိသိန္နောဝ သဗ္ဗာသဝေ ခေပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တထာ အသက္ကောန္တော မရဏကာလေ သမသီသီ ဟောတိ, တထာ အသက္ကောန္တော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မကထိကဒေဝပုတ္တဿ ဓမ္မံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တတော ဝိရဒ္ဓေါ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, တံ အသစ္ဆိကရောန္တော ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ဗာဟိယတ္ထေရာဒယော ဝိယ ခိပ္ပာဘိညော ဟောတိ, ဧဝံ မဟပ္ဖလာ. မဟာနိသံသာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Câu “Có quả lớn” có nghĩa là có quả lớn đến mức nào? Ở đây, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào niệm hơi thở, ngay khi đang ngồi trên một chỗ ngồi, có thể làm cạn kiệt tất cả các lậu hoặc và đạt đến A-la-hán quả. Nếu không thể làm được như vậy, vị ấy trở thành bậc samasīsī (người có sự chấm dứt sinh mạng và lậu hoặc đồng thời) vào lúc lâm chung. Nếu không thể làm được như vậy, vị ấy sau khi tái sanh ở cõi trời, nghe pháp từ một vị thiên tử thuyết pháp và đạt đến A-la-hán quả. Nếu bỏ lỡ cơ hội đó, khi không có đức Phật xuất hiện, vị ấy chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật. Nếu không chứng ngộ được quả vị đó, vị ấy trở thành người chứng đắc nhanh chóng như Trưởng lão Bāhiya và những vị khác khi diện kiến các đức Phật. Như vậy, nó có quả lớn. Cụm từ “Có lợi ích lớn” là một từ đồng nghĩa của từ ấy. Điều này cũng đã được nói rằng – ‘‘အာနာပါနဿတီ ယဿ, ပရိပုဏ္ဏာ သုဘာဝိတာ; အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ; သောမံ လောကံ ပဘာသေတိ, အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၄၈; ပဋိ. မ. ၁.၁.၆၀) – ‘Người nào có niệm hơi thở vào ra, được viên mãn, được tu tập khéo léo; được thực hành tuần tự, như đức Phật đã thuyết giảng; người ấy làm cho thế gian này chiếu sáng, như vầng trăng thoát khỏi mây.’ ဣမံ မဟပ္ဖလတံ သမ္ပဿမာနော ထေရော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ တတ္ထ နိယောဇေတိ. Thấy rõ quả lớn này, vị trưởng lão đã khuyến khích vị đệ tử cùng ở của mình trong pháp môn ấy. ဣတိ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ, ထေရော အာနာပါနဿတိန္တိ ဥဘောပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ဂတာ, ရာဟုလဘဒ္ဒေါ ဝိဟာရေယေဝ ဩဟီနော. ဘဂဝါ တဿ ဩဟီနဘာဝံ ဇာနန္တောပိ နေဝ အတ္တနာ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ, န အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဟတ္ထေ ပေသေသိ, န ပသေနဒိမဟာရာဇအနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ သညံ အဒါသိ. သညာမတ္တကဉှိ လဘိတွာ တေ ကာဇဘတ္တံ အဘိဟရေယျုံ. ယထာ စ ဘဂဝါ, ဧဝံ သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ န ကိဉ္စိ အကာသိ. ရာဟုလတ္ထေရော နိရာဟာရော ဆိန္နဘတ္တော အဟောသိ. တဿ ပနာယသ္မတော – ‘‘ဘဂဝါ မံ ဝိဟာရေ ဩဟီနံ ဇာနန္တောပိ အတ္တနာ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတံ နာပိ သယံ ဂဟေတွာ အာဂတော, န အညဿ ဟတ္ထေ ပဟိဏိ[Pg.97], န မနုဿာနံ သညံ အဒါသိ, ဥပဇ္ဈာယောပိ မေ ဩဟီနဘာဝံ ဇာနန္တော တထေဝ န ကိဉ္စိ အကာသီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, ကုတော တပ္ပစ္စယာ ဩမာနံ ဝါ အတိမာနံ ဝါ ဇနေဿတိ. ဘဂဝတာ ပန အာစိက္ခိတကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ပုရေဘတ္တမ္ပိ ပစ္ဆာဘတ္တမ္ပိ – ‘‘ဣတိပိ ရူပံ အနိစ္စံ, ဣတိပိ ဒုက္ခံ, ဣတိပိ အသုဘံ, ဣတိပိ အနတ္တာ’’တိ အဂ္ဂိံ အဘိမတ္ထေန္တော ဝိယ နိရန္တရံ မနသိကတွာ သာယနှသမယေ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဥပဇ္ဈာယေန အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေဟီတိ ဝုတ္တော, တဿ ဝစနံ န ကရိဿာမိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာနဉှိ ဝစနံ အကရောန္တော ဒုဗ္ဗစော နာမ ဟောတိ. ‘ဒုဗ္ဗစော ရာဟုလော, ဥပဇ္ဈာယဿပိ ဝစနံ န ကရောတီ’တိ စ ဂရဟုပ္ပတ္တိတော ကက္ခဠတရာ ပီဠာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဘာဝနာဝိဓာနံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ အာယသ္မာ ရာဟုလောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. Như vậy, đức Thế Tôn giảng đề mục sắc, vị trưởng lão giảng niệm hơi thở vào ra, cả hai vị sau khi giảng đề mục nghiệp xứ đã ra đi, hiền giả Rāhula bị bỏ lại một mình trong tịnh xá. Đức Thế Tôn dù biết ngài bị bỏ lại, cũng không tự mình mang vật thực, đồ ăn đến; không gởi qua tay trưởng lão Ānanda, không ra hiệu cho đại vương Pasenadi, trưởng giả Anāthapiṇḍika, v.v... Vì chỉ cần nhận được dấu hiệu, họ sẽ mang đến vật thực được gánh bằng đòn gánh. Và giống như đức Thế Tôn, trưởng lão Sāriputta cũng không làm gì cả. Trưởng lão Rāhula không có thức ăn, bị đứt bữa. Tuy nhiên, trong tâm vị tôn giả ấy cũng không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Đức Thế Tôn dù biết ta bị bỏ lại trong tịnh xá, cũng không tự mình mang vật thực khất thực được đến, không gởi qua tay người khác, không ra hiệu cho các cư sĩ; cả thầy tế độ của ta cũng biết ta bị bỏ lại mà cũng không làm gì cả.’ Do duyên ấy, làm sao có thể sanh khởi sự tự ti hay kiêu mạn? Trái lại, ngài đã liên tục tác ý đến đề mục nghiệp xứ do đức Thế Tôn giảng dạy, cả trước bữa ăn và sau bữa ăn, như người đang cọ xát để lấy lửa: ‘Sắc là vô thường như thế này, là khổ như thế này, là bất tịnh như thế này, là vô ngã như thế này.’ Vào buổi chiều, ngài suy nghĩ: ‘Ta đã được thầy tế độ dạy rằng “hãy tu tập niệm hơi thở vào ra”, ta sẽ làm theo lời dạy của ngài. Vì người không làm theo lời dạy của thầy và thầy tế độ được gọi là người khó dạy. Và không có sự đau khổ nào tàn khốc hơn việc bị chê trách rằng: “Rāhula khó dạy, không làm theo lời của cả thầy tế độ”.’ Muốn hỏi về phương pháp tu tập, ngài đã đi đến chỗ đức Thế Tôn. Để trình bày ý nghĩa đó, đoạn kinh bắt đầu bằng ‘Bấy giờ, Tôn giả Rāhula...’ đã được nói đến. ၁၁၄. တတ္ထ ပဋိသလ္လာနာတိ ဧကီဘာဝတော. ယံကိဉ္စိ ရာဟုလာတိ ကသ္မာ? ဘဂဝါ အာနာပါနဿတိံ ပုဋ္ဌော ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတီတိ. ရူပေ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနတ္ထံ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ရာဟုလဿ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဆန္ဒရာဂေါ ဥပ္ပန္နော, ဟေဋ္ဌာ စဿ သင်္ခေပေန ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ. ဣဒါနိဿာပိ ဒွိစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ အတ္တဘာဝံ ဝိရာဇေတွာ ဝိသင်္ခရိတွာ တံနိဿိတံ ဆန္ဒရာဂံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒေဿာမီ’’တိ. အထ အာကာသဓာတုံ ကသ္မာ ဝိတ္ထာရေသီတိ? ဥပါဒါရူပဒဿနတ္ထံ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနေဝ ကထိတာနိ, န ဥပါဒါရူပံ. တသ္မာ ဣမိနာ မုခေန တံ ဒဿေတုံ အာကာသဓာတုံ ဝိတ္ထာရေသိ. အပိစ အဇ္ဈတ္တိကေန အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နရူပမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ. 114. Ở đây, ‘độc cư’ là do trạng thái ở một mình. Tại sao (nói) ‘Này Rāhula, bất cứ sắc nào...’? Đức Thế Tôn được hỏi về niệm hơi thở vào ra, (nhưng) lại nói về đề mục sắc. (Là) để đoạn trừ tham dục đối với sắc. Dường như Ngài đã có ý nghĩ như vầy: ‘Do nương vào tự thân mà tham dục đã sanh khởi nơi Rāhula, và trước đây đề mục sắc đã được giảng cho vị ấy một cách tóm tắt. Bây giờ, Ta sẽ làm cho tự thân trở nên ly tham, không còn bị tác thành qua bốn mươi hai phương diện, và sẽ đưa tham dục nương vào đó đến trạng thái không còn sanh khởi nữa.’ Vậy tại sao Ngài lại giảng rộng về không đại? Để chỉ rõ sắc y sinh. Vì trước đây chỉ có bốn đại hiển được nói đến, chứ không phải sắc y sinh. Do đó, để chỉ rõ điều đó qua phương pháp này, Ngài đã giảng rộng về không đại. Hơn nữa, sắc được phân định bởi không đại bên trong cũng trở nên rõ ràng. အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ရူပံ ယာတိ ဝိဘူတတံ; တဿေဝံ အာဝိဘာဝတ္ထံ, တံ ပကာသေသိ နာယကော. Sắc được phân định bởi không đại, trở nên rõ ràng; Để làm cho nó rõ ràng như vậy, vị Lãnh đạo đã tuyên thuyết điều đó. ဧတ္ထ ပန ပုရိမာသု တာဝ စတူသု ဓာတူသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ ဝုတ္တမေဝ. Ở đây, trước hết, đối với bốn đại đầu tiên, điều gì cần phải nói thì điều đó đã được nói đến trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi rồi. ၁၁၈. အာကာသဓာတုယံ အာကာသဂတန္တိ အာကာသဘာဝံ ဂတံ. ဥပါဒိန္နန္တိအာဒိန္နံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ, သရီရဋ္ဌကန္တိ အတ္ထော. ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒန္တိ မံသလောဟိတာဒီဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌကဏ္ဏဝိဝရံ. နာသစ္ဆိဒ္ဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယေန [Pg.98] စာတိ ယေန ဆိဒ္ဒေန. အဇ္ဈောဟရတီတိ အန္တော ပဝေသေတိ, ဇိဝှာဗန္ဓနတော ဟိ ယာဝ ဥဒရပဋလာ မနုဿာနံ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ စာတိ ယသ္မိံ ဩကာသေ. သန္တိဋ္ဌတီတိ ပတိဋ္ဌာတိ. မနုဿာနဉှိ မဟန္တံ ပဋပရိဿာဝနမတ္တဉ္စ ဥဒရပဋလံ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဓောဘာဂံ နိက္ခမတီတိ ယေန ဟေဋ္ဌာ နိက္ခမတိ. ဒွတ္တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ဝင်္ကံ အန္တံ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိ ဣမိနာ သုခုမသုခုမံ စမ္မမံသာဒိအန္တရဂတဉ္စေဝ လောမကူပဘာဝေန စ ဌိတံ အာကာသံ ဒဿေတိ. သေသမေတ္ထာပိ ပထဝီဓာတုအာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 118. Trong (phần) không đại, ‘thuộc về không gian’ có nghĩa là đã đi đến trạng thái không gian. ‘Bị chấp thủ’ có nghĩa là được (ái và kiến) nắm giữ, bám víu; tức là sắc trong thân. ‘Lỗ tai’ là khoảng hở trong tai không bị thịt, máu, v.v... chạm vào. Đối với lỗ mũi, v.v... cũng theo phương pháp này. ‘Và qua đó’ nghĩa là qua lỗ hổng nào. ‘Nuốt vào’ nghĩa là đưa vào bên trong; vì từ gốc lưỡi cho đến màng bụng, ở người có một khoảng trống dài một gang tay và bốn ngón. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. ‘Và nơi nào’ nghĩa là trong không gian nào. ‘Tồn tại’ nghĩa là được thiết lập; vì ở người có một thứ gọi là màng bụng, lớn bằng một cái lọc nước bằng vải. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. ‘Thoát ra ở phần dưới’ nghĩa là qua đó mà nó thoát ra bên dưới; có một thứ gọi là ruột, dài khoảng ba mươi hai khuỷu tay và cong ở hai mươi mốt chỗ. Nói đến điều đó mà câu này được nói ra. Bằng câu ‘Hoặc bất cứ cái gì khác’, (đức Phật) chỉ ra không gian rất vi tế nằm bên trong da, thịt, v.v... và không gian tồn tại dưới dạng lỗ chân lông. Phần còn lại ở đây cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần về địa đại, v.v... ၁၁၉. ဣဒါနိဿ တာဒိဘာဝလက္ခဏံ အာစိက္ခန္တော ပထဝီသမန္တိအာဒိမာဟ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ဟိ အရဇ္ဇန္တော အဒုဿန္တော တာဒီ နာမ ဟောတိ. မနာပါမနာပါတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌ လောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ မနာပါ နာမ, ဒွေ ဒေါမနဿစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ အမနာပါ နာမ. စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ ဌဿန္တီတိ ဧတေ ဖဿာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တဝ စိတ္တံ အန္တောမုဋ္ဌိဂတံ ကရောန္တော ဝိယ ပရိယာဒါယ ဂဟေတွာ ဌာတုံ န သက္ခိဿန္တိ ‘‘အဟံ သောဘာမိ, မယှံ ဝဏ္ဏာယတနံ ပသန္န’’န္တိ ပုန အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ဆန္ဒရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဂူထဂတန္တိအာဒီသု ဂူထမေဝ ဂူထဂတံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. 119. Bây giờ, để giảng về đặc tính của trạng thái như như cho vị ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘giống như đất’. Vì người không tham đắm, không sân hận đối với các đối tượng khả ý và bất khả ý được gọi là người như như. Ở đây, trong câu ‘khả ý và bất khả ý’, tám (loại xúc) tương ưng với tâm tham được gọi là khả ý; hai (loại xúc) tương ưng với tâm sân được gọi là bất khả ý. ‘Sẽ không chiếm đoạt tâm’ có nghĩa là những xúc này, sau khi sanh khởi, sẽ không thể chiếm đoạt, nắm giữ tâm của ngươi như thể làm cho nó nằm gọn trong nắm tay. Tham dục sẽ không sanh khởi trở lại do nương vào tự thân (với ý nghĩ) rằng: ‘Ta đẹp, sắc xứ của ta trong sáng.’ Trong các từ như ‘thuộc về phân’, chính phân là ‘thuộc về phân’. Tương tự ở tất cả mọi nơi. န ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတောတိ ပထဝီပဗ္ဗတရုက္ခာဒီသု ဧကသ္မိမ္ပိ န ပတိဋ္ဌိတော, ယဒိ ဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော ဘဝေယျ, ပထဝိယာ ဘိဇ္ဇမာနာယ သဟေဝ ဘိဇ္ဇေယျ, ပဗ္ဗတေ ပတမာနေ သဟေဝ ပတေယျ, ရုက္ခေ ဆိဇ္ဇမာနေ သဟေဝ ဆိဇ္ဇေယျ. ‘Không trú tại bất cứ đâu’ có nghĩa là không trú tại bất cứ vật nào trong số đất, núi, cây, v.v... Vì nếu nó trú tại đất, khi đất bị vỡ, nó cũng sẽ vỡ cùng; khi núi sụp đổ, nó cũng sẽ sụp đổ cùng; khi cây bị chặt, nó cũng sẽ bị chặt cùng. ၁၂၀. မေတ္တံ ရာဟုလာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? တာဒိဘာဝဿ ကာရဏဒဿနတ္ထံ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ တာဒိဘာဝလက္ခဏံ ဒဿိတံ, န စ သက္ကာ အဟံ တာဒီ ဟောမီတိ အကာရဏာ ဘဝိတုံ, နပိ ‘‘အဟံ ဥစ္စာကုလပ္ပသုတော ဗဟုဿုတော လာဘီ, မံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဘဇန္တိ, အဟံ တာဒီ ဟောမီ’’တိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ကောစိ တာဒီ နာမ ဟောတိ, မေတ္တာဒိဘာဝနာယ ပန ဟောတီတိ တာဒိဘာဝဿ ကာရဏဒဿနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. 120. Tại sao (đức Thế Tôn) đã bắt đầu (bài thuyết giảng) ‘Này Rāhula, tâm từ’? (Ngài đã bắt đầu) nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân của trạng thái tādī (bất động). Thật vậy, ở phần trước, đặc tính của trạng thái tādī đã được chỉ ra, và không thể trở thành người tādī một cách vô cớ rằng: ‘Ta là người tādī.’ Cũng không phải bất cứ ai được gọi là tādī do những nguyên nhân này: ‘Ta xuất thân từ dòng dõi cao quý, là người đa văn, có được lợi lộc, được các vị vua, đại thần của vua, v.v... kính trọng, ta là người tādī.’ Trái lại, người ấy trở thành (tādī) nhờ sự tu tập tâm từ, v.v... (Do đó, đức Thế Tôn) đã bắt đầu bài thuyết giảng này nhằm mục đích chỉ ra nguyên nhân của trạng thái tādī. တတ္ထ [Pg.99] ဘာဝယတောတိ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တဿ. ယော ဗျာပါဒေါတိ ယော သတ္တေ ကောပေါ, သော ပဟီယိဿတိ. ဝိဟေသာတိ ပါဏိအာဒီဟိ သတ္တာနံ ဝိဟိံသနံ. အရတီတိ ပန္တသေနာသနေသု စေဝ အဓိကုသလဓမ္မေသု စ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ. ပဋိဃောတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သတ္တေသု သင်္ခါရေသု စ ပဋိဟညနကိလေသော. အသုဘန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဥပစာရပ္ပနံ. ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု အသုဘဘာဝနာ စ နာမေသာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာဝ. ရာဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ. အနိစ္စသညန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ သဟဇာတသညံ. ဝိပဿနာ ဧဝ ဝါ ဧသာ အသညာပိ သညာသီသေန သညာတိ ဝုတ္တာ. အသ္မိမာနောတိ ရူပါဒီသု အသ္မီတိ မာနော. Ở đây, (cụm từ) ‘bhāvayato’ (trong khi tu tập) có nghĩa là đối với người đang đạt đến cận hành định hoặc an chỉ định. (Cụm từ) ‘yo byāpādo’ (sân hận nào) có nghĩa là sự tức giận nào đối với chúng sanh, sự tức giận ấy sẽ được đoạn trừ. ‘Vihesā’ (sự não hại) là sự làm hại chúng sanh bằng tay, v.v... ‘Arati’ (sự không hoan hỷ) là sự bất mãn trong các trú xứ vắng lặng và trong các thiện pháp cao thượng. ‘Paṭigha’ (sự chống đối) là phiền não có tính chất va chạm đối với bất kỳ chúng sanh hay các pháp hữu vi nào. ‘Asubhaṃ’ (bất tịnh) là cận hành định và an chỉ định (phát sanh) trong các đề mục như tử thi sình trương, v.v... Và pháp tu tập bất tịnh này trong các đề mục như tử thi sình trương, v.v... đã được trình bày chi tiết trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). ‘Rāgo’ (tham ái) là tham ái liên quan đến năm dục trưởng dưỡng. ‘Aniccasaññā’ (tưởng về vô thường) là tưởng đồng sanh với tuệ quán vô thường. Hoặc chính tuệ quán này, dù không phải là tưởng, cũng được gọi là ‘tưởng’ (saññā) với tưởng làm đối tượng chính. ‘Asmimāno’ (ngã mạn ‘tôi là’) là sự ngã mạn ‘tôi là’ trong các uẩn như sắc, v.v... ၁၂၁. ဣဒါနိ ထေရေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာနာပါနဿတိန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ပါဠိအတ္ထော စ သဒ္ဓိံ အာနိသံသကထာယ သဗ္ဗော သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ. ဣမံ ဒေသနံ ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ပရိနိဋ္ဌာပေသီတိ. 121. Bây giờ, trong khi giải rộng câu hỏi do vị trưởng lão đã hỏi, (đức Thế Tôn) đã nói những lời bắt đầu bằng ‘ānāpānassati’ (niệm hơi thở vô hơi thở ra). Ở đây, đề mục thiền này, sự tu tập đề mục thiền, ý nghĩa của bản kinh Pāli, cùng với câu chuyện về các lợi ích, tất cả đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong chương Anussatiniddesa (Tùy Niệm Chỉ Nam) của bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မာဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải Kinh Đại Giáo Giới Rāhula đã kết thúc. ၃. စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải Kinh Tiểu Mālukya ၁၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာလုကျသုတ္တံ. တတ္ထ မာလုကျပုတ္တဿာတိ ဧဝံနာမကဿ ထေရဿ. ဌပိတာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနီတိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ နာမ န ဗျာကာတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ ဌပိတာနိ စေဝ ပဋိက္ခိတ္တာနိ စ. တထာဂတောတိ သတ္တော. တံ မေ န ရုစ္စတီတိ တံ အဗျာကရဏံ မယှံ န ရုစ္စတိ. သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယာတိ သိက္ခံ ပဋိက္ခိပိတွာ. 122. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy) là Kinh (Tiểu) Mālukya. Ở đây, ‘mālukyaputtassa’ (của Mālukyaputta) có nghĩa là của vị trưởng lão có tên như vậy. ‘Ṭhapitāni paṭikkhittānī’ (đã được đặt qua một bên, đã bị bác bỏ) có nghĩa là các tà kiến không nên được tuyên thuyết, do đó chúng vừa được đặt qua một bên, vừa bị bác bỏ. ‘Tathāgato’ (Như Lai) ở đây có nghĩa là một chúng sanh. ‘Taṃ me na ruccatī’ (điều đó không làm tôi hài lòng) có nghĩa là việc không tuyên thuyết đó không làm tôi hài lòng. ‘Sikkhaṃ paccakkhāya’ (sau khi từ bỏ học pháp) có nghĩa là sau khi từ bỏ học pháp. ၁၂၅. ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီတိ ယာစကော ဝါ ဟိ ယာစိတကံ ပစ္စာစိက္ခေယျ, ယာစိတကော ဝါ ယာစကံ. တွံ နေဝ ယာစကော န ယာစိတကော, သော ဒါနိ တွံ ကော သန္တော ကံ ပစ္စာစိက္ခသီတိ အတ္ထော. 125. Ý nghĩa của câu ‘Là ai, ông khiển trách ai?’ (ko santo kaṃ paccācikkhasī) là: Thật vậy, người yêu cầu có thể khiển trách người được yêu cầu, hoặc người được yêu cầu (có thể khiển trách) người yêu cầu. Ông không phải là người yêu cầu, cũng không phải là người được yêu cầu. Vậy bây giờ, là ai, ông khiển trách ai? ၁၂၆. ဝိဒ္ဓေါ [Pg.100] အဿာတိ ပရသေနာယ ဌိတေန ဝိဒ္ဓေါ ဘဝေယျ. ဂါဠှပလေပနေနာတိ ဗဟလလေပနေန. ဘိသက္ကန္တိ ဝေဇ္ဇံ. သလ္လကတ္တန္တိ သလ္လကန္တနံ သလ္လကန္တိယသုတ္တဝါစကံ. အက္ကဿာတိ အက္ကဝါကေ ဂဟေတွာ ဇိယံ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အက္ကဿာ’’တိ. သဏှဿာတိ ဝေဏုဝိလီဝဿ. မရုဝါခီရပဏ္ဏီနမ္ပိ ဝါကေဟိယေဝ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ယဒိ ဝါ မရုဝါယ ယဒိ ဝါ ခီရပဏ္ဏိနောတိ. ဂစ္ဆန္တိ ပဗ္ဗတဂစ္ဆနဒီဂစ္ဆာဒီသု ဇာတံ. ရောပိမန္တိ ရောပေတွာ ဝဍ္ဎိတံ သရဝနတော သရံ ဂဟေတွာ ကတံ. သိထိလဟနုနောတိ ဧဝံနာမကဿ ပက္ခိနော. ဘေရဝဿာတိ ကာဠသီဟဿ. သေမှာရဿာတိ မက္ကဋဿ. ဧဝံ နောတိ ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ န ဟောတီတိ အတ္ထော. 126. ‘Viddho assa’ (bị bắn) có nghĩa là có thể bị một người đứng trong quân đội của đối phương bắn. ‘Gāḷhapalepanena’ (với lớp thuốc độc dày) có nghĩa là với lớp thuốc bôi dày. ‘Bhisakkaṃ’ (thầy thuốc) có nghĩa là y sĩ. ‘Sallakattaṃ’ (người nhổ mũi tên) là người nhổ mũi tên, một từ chỉ người có thể nhổ mũi tên. ‘Akkassa’ (của cây Calotropis) có nghĩa là người ta lấy vỏ cây akka để làm dây cung. Do đó, được nói là ‘akkassa’. ‘Saṇhassa’ (của cây sậy) có nghĩa là của những dải tre. Người ta cũng làm (dây cung) từ vỏ cây maruvā hoặc khīrapaṇṇī. Do đó, được nói là ‘yadi vā maruvāya yadi vā khīrapaṇṇino’ (hoặc của cây maruvā, hoặc của cây khīrapaṇṇī). ‘Gacchaṃ’ (mọc thành bụi) có nghĩa là mọc trong các bụi cây trên núi, ven sông, v.v... ‘Ropimaṃ’ (được trồng) có nghĩa là được trồng và vun bón, được làm bằng cách lấy một mũi tên từ một khu rừng lau sậy. ‘Sithilahanuno’ (của chim sithilahana) có nghĩa là của một loài chim có tên như vậy. ‘Bheravassa’ (của con bherava) có nghĩa là của một con sư tử đen. ‘Semhārassā’ (của con semhāra) có nghĩa là của một con khỉ. ‘Evaṃ no’ (không phải như vậy) có nghĩa là: khi có tà kiến này, (phạm hạnh) không tồn tại. ၁၂၇. အတ္ထေဝ ဇာတီတိ ဧတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသောဝ နတ္ထိ, ဇာတိ ပန အတ္ထိယေဝ. တထာ ဇရာမရဏာဒီနီတိ ဒဿေတိ. ယေသာဟန္တိ ယေသံ အဟံ. နိဃာတန္တိ ဥပဃာတံ ဝိနာသံ. မမ သာဝကာ ဟိ ဧတေသု နိဗ္ဗိန္နာ ဣဓေဝ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. 127. ‘Attheva jāti’ (chỉ có sự sanh) có nghĩa là: khi có tà kiến này, không có sự sống phạm hạnh, nhưng sự sanh thì chắc chắn có. Tương tự, (câu này) chỉ ra rằng có già, chết, v.v... ‘Yesāhaṃ’ (đối với những ai mà tôi) là ‘yesaṃ ahaṃ’. ‘Nighātaṃ’ (sự hủy diệt) có nghĩa là sự phá hoại, sự tiêu diệt. Ý định là: ‘Thật vậy, các đệ tử của ta, sau khi nhàm chán với những (tà kiến) này, đạt đến Nibbāna ngay trong đời này.’ ၁၂၈. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ အဗျာကတမေတံ, စတုသစ္စမေဝ မယာ ဗျာကတံ, တသ္မာတိ အတ္ထော. န ဟေတံ မာလုကျပုတ္တ အတ္ထသံဟိတန္တိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝါ ဧတံ ဗျာကရဏံ ဝါ ကာရဏနိဿိတံ န ဟောတိ. န အာဒိဗြဟ္မစရိယကန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိမတ္တမ္ပိ ပုဗ္ဗဘာဂသီလမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. န နိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒီသု ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ ဝါ ဝိရဇ္ဈနတ္ထာယ ဝါ ဝဋ္ဋနိရောဓာယ ဝါ ရာဂါဒိဝူပသမနတ္ထာယ ဝါ အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဘိဇာနနတ္ထာယ ဝါ စတုမဂ္ဂသင်္ခါတသမ္ဗောဓတ္ထာယ ဝါ အသင်္ခတနိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ ဝါ န ဟောတိ. ဧတံ ဟီတိ ဧတံ စတုသစ္စဗျာကရဏံ. အာဒိဗြဟ္မစရိယကန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတံ ပုဗ္ဗပဒဋ္ဌာနံ. သေသံ ဝုတ္တပဋိဝိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမမ္ပိ ဒေသနံ ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန နိဋ္ဌာပေသီတိ. 128. ‘Tasmātiha’ (do đó) có nghĩa là: bởi vì điều này không được ta tuyên thuyết, và chỉ có Tứ Thánh Đế được ta tuyên thuyết, do đó. ‘Na hetaṃ mālukyaputta atthasaṃhitaṃ’ (Này Mālukyaputta, điều này không liên quan đến mục đích) có nghĩa là tà kiến này hoặc sự tuyên thuyết về nó không dựa trên nguyên nhân (đưa đến giải thoát). ‘Na ādibrahmacariyaṃ’ (không phải là khởi đầu của phạm hạnh) có nghĩa là nó không phải là sự khởi đầu của phạm hạnh, cũng không phải là phần giới thuộc giai đoạn đầu. Trong các câu bắt đầu bằng ‘na nibbidāya’ (không đưa đến sự nhàm chán), (có nghĩa là) nó không đưa đến sự nhàm chán đối với vòng luân hồi, hay đến sự ly tham, hay đến sự đoạn diệt vòng luân hồi, hay đến sự lắng dịu tham ái v.v..., hay đến sự thắng tri các pháp cần được thắng tri, hay đến sự giác ngộ về bốn đạo, hay đến sự chứng ngộ Nibbāna vô vi. ‘Etaṃ hi’ (còn điều này) có nghĩa là sự tuyên thuyết về Tứ Thánh Đế này. ‘Ādibrahmacariyaṃ’ (là khởi đầu của phạm hạnh) có nghĩa là nó là sự khởi đầu, là nền tảng căn bản của phạm hạnh. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. Đức Thế Tôn cũng đã kết thúc bài pháp này tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh စူဠမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải Kinh Tiểu Mālukya đã kết thúc. ၄. မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải Kinh Đại Mālukya ၁၂၉. ဧဝံ [Pg.101] မေ သုတန္တိ မဟာမာလုကျသုတ္တံ. တတ္ထ ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဟေဋ္ဌာ ကောဋ္ဌာသိကာနိ ကာမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိသံဝတ္တနိကာနိ. သံယောဇနာနီတိ ဗန္ဓနာနိ. ကဿ ခေါ နာမာတိ ကဿ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါ ဒေသိတာနိ ဓာရေသိ, ကိံ တွမေဝေကော အဿောသိ, န အညော ကောစီတိ? အနုသေတီတိ အပ္ပဟီနတာယ အနုသေတိ. အနုသယမာနော သံယောဇနံ နာမ ဟောတိ. 129. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ (Tôi nghe như vầy) là Kinh Đại Mālukya. Ở đây, ‘orambhāgiyāni’ (thuộc hạ phần) có nghĩa là thuộc về phần dưới, đưa đến tái sanh trong cõi Dục. ‘Saṃyojanāni’ (các kiết sử) có nghĩa là những sự trói buộc. ‘Kassa kho nāma’ (cho ai vậy?) có nghĩa là: (Ta) đã thuyết giảng cho vị trời hay người nào mà ông ghi nhớ? Phải chăng chỉ một mình ông nghe, không có ai khác nghe? ‘Anuseti’ (nó ngủ ngầm) có nghĩa là nó ngủ ngầm do chưa được đoạn trừ. Cái đang ngủ ngầm được gọi là kiết sử. ဧတ္ထ စ ဘဂဝတာ သံယောဇနံ ပုစ္ဆိတံ, ထေရေနပိ သံယောဇနမေဝ ဗျာကတံ. ဧဝံ သန္တေပိ တဿ ဝါဒေ ဘဂဝတာ ဒေါသော အာရောပိတော. သော ကသ္မာတိ စေ? ထေရဿ တထာလဒ္ဓိကတ္တာ. အယဉှိ တဿ လဒ္ဓိ ‘‘သမုဒါစာရက္ခဏေယေဝ ကိလေသေဟိ သံယုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဣတရသ္မိံ ခဏေ အသံယုတ္တော’’တိ. တေနဿ ဘဂဝတာ ဒေါသော အာရောပိတော. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝတာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ အတ္တနော ဓမ္မတာယေဝ အယံ ဓမ္မဒေသနာ အာရဒ္ဓါ, သာ ဣမိနာ အပဏ္ဍိတေန ဘိက္ခုနာ ဝိသံဝါဒိတာ. ဟန္ဒာဟံ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ. သော ဧဝမကာသိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Và ở đây, Đức Thế Tôn đã hỏi về kiết sử, và vị trưởng lão cũng đã giải thích về chính kiết sử. Dù vậy, Đức Thế Tôn đã quy lỗi cho quan điểm của vị ấy. Nếu hỏi: ‘Tại sao lại như vậy?’ (Là) do vị trưởng lão có quan điểm như vậy. Quan điểm của vị ấy là: ‘Chỉ trong khoảnh khắc (phiền não) khởi lên, người ta mới được gọi là tương ưng với các phiền não, còn trong những khoảnh khắc khác thì không tương ưng.’ Do đó, Đức Thế Tôn đã quy lỗi cho vị ấy. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda suy nghĩ: ‘Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này theo bản tánh của Ngài, với ý định thuyết pháp cho Tăng chúng, nhưng bài pháp đó đã bị vị tỳ khưu thiếu trí tuệ này làm cho mâu thuẫn. Vậy thì, ta hãy thỉnh cầu Đức Thế Tôn và thuyết pháp cho các tỳ khưu.’ Ngài đã làm như vậy. Để chỉ rõ điều đó, câu bắt đầu bằng ‘Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda...’ đã được nói đến. တတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတေန အဘိဘူတေန. သက္ကာယဒိဋ္ဌိပရေတေနာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အနုဂတေန. နိဿရဏန္တိ ဒိဋ္ဌိနိဿရဏံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, တံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. အပ္ပဋိဝိနီတာတိ အဝိနောဒိတာ အနီဟဋာ. ဩရမ္ဘာဂိယံ သံယောဇနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယသံယောဇနံ နာမ ဟောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သုက္ကပက္ခော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ. ‘‘သာနုသယာ ပဟီယတီ’’တိ ဝစနတော ပနေတ္ထ ဧကစ္စေ ‘‘အညံ သံယောဇနံ အညော အနုသယော’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယထာ ဟိ သဗျဉ္ဇနံ ဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဘတ္တတော အညံ ဗျဉ္ဇနံ ဟောတိ, ဧဝံ ‘‘သာနုသယာ’’တိ ဝစနတော ပရိယုဋ္ဌာနသက္ကာယဒိဋ္ဌိတော အညေန အနုသယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ. တေ ‘‘သသီသံ ပါရုပိတွာ’’တိအာဒီဟိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. န ဟိ သီသတော အညော ပုရိသော အတ္ထိ. အထာပိ သိယာ – ‘‘ယဒိ တဒေဝ သံယောဇနံ သော အနုသယော, ဧဝံ သန္တေ ဘဂဝတာ ထေရဿ [Pg.102] တရုဏူပမော ဥပါရမ္ဘော ဒုအာရောပိတော ဟောတီ’’တိ. န ဒုအာရောပိတော, ကသ္မာ? ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာတိ ဝိတ္ထာရိတမေတံ. တသ္မာ သောယေဝ ကိလေသော ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနံ, အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အနုသယောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ‘‘သာနုသယာ ပဟီယတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Ở đây, ‘bị thân kiến xâm chiếm’ (sakkāyadiṭṭhipariyuṭṭhitena) có nghĩa là bị thân kiến nắm giữ, áp đảo. ‘Bị thân kiến chi phối’ (sakkāyadiṭṭhiparetena) có nghĩa là bị thân kiến theo sau. ‘Sự xuất ly’ (nissaraṇaṃ) có nghĩa là sự xuất ly khỏi tà kiến, tức là Niết-bàn; người ấy không biết rõ điều đó như thật. ‘Chưa được điều phục’ (appaṭivinītā) có nghĩa là chưa được xua tan, chưa được loại bỏ. ‘Hạ phần kiết sử’ (orambhāgiyaṃ saṃyojanaṃ) được gọi là kiết sử thuộc phần dưới. Đối với các thuật ngữ còn lại, phương pháp cũng tương tự. Phần thiện (sukkapakkho) có ý nghĩa rõ ràng. Do câu nói ‘được đoạn trừ cùng với tùy miên’ (sānusayā pahīyati), một số người ở đây cho rằng ‘kiết sử là một, tùy miên là một khác.’ Họ cho rằng: ‘Giống như khi nói ‘cơm cùng với thức ăn’ (sabyañjanaṃ bhattaṃ), thức ăn khác với cơm, cũng vậy, do câu nói ‘cùng với tùy miên’ (sānusayā), tùy miên phải khác với thân kiến khởi lên.’ Quan điểm của họ này cần phải bị bác bỏ bằng những câu như ‘trùm cả đầu’ (sasīsaṃ pārupitvā). Vì không có người nào khác ngoài cái đầu. Lại nữa, có thể có quan điểm rằng: ‘Nếu kiết sử và tùy miên là một, thì trong trường hợp đó, sự khiển trách của Đức Thế Tôn đối với vị trưởng lão với ví dụ non nớt đã bị quy kết một cách sai lầm.’ (Đáp:) Không phải bị quy kết sai lầm. Tại sao? Vì (vị trưởng lão) có quan điểm như vậy, điều này đã được giải thích rộng. Do đó, cần phải hiểu rằng chính phiền não đó, do ý nghĩa trói buộc, được gọi là kiết sử; do ý nghĩa chưa được đoạn trừ, được gọi là tùy miên. Hướng đến ý nghĩa này, Đức Thế Tôn đã nói ‘được đoạn trừ cùng với tùy miên.’ ၁၃၂. တစံ ဆေတွာတိအာဒီသု ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – တစစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဟိ သမာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဖေဂ္ဂုစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဝိပဿနာ, သာရစ္ဆေဒေါ ဝိယ မဂ္ဂေါ. ပဋိပဒါ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတေ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. 132. Trong các câu bắt đầu bằng ‘sau khi cắt vỏ cây’ (tacaṃ chetvā), đây là sự đối chiếu ví dụ: việc cắt vỏ cây nên được xem như là định (samāpatti), việc cắt giác cây nên được xem như là tuệ quán (vipassanā), việc cắt lõi cây nên được xem như là đạo (magga). Còn con đường thực hành (paṭipadā) thì thích hợp là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. ‘Những người này nên được hiểu như vậy’ (evamete daṭṭhabbā) có nghĩa là những hạng người như vậy nên được hiểu theo cách này. ၁၃၃. ဥပဓိဝိဝေကာတိ ဥပဓိဝိဝေကေန. ဣမိနာ ပဉ္စကာမဂုဏဝိဝေကော ကထိတော. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာတိ ဣမိနာ နီဝရဏပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ဣမိနာ ကာယာလသိယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ကထိတာ. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဥပဓိဝိဝေကေန ကာမေဟိ ဝိနာ ဟုတွာ. ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟီတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနေန ကာယဒုဋ္ဌုလ္လာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ စ အကုသလေဟိ ဝိနာ ဟုတွာ. ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတီတိ ယံ တတ္ထ အန္တောသမာပတ္တိက္ခဏေယေဝ သမာပတ္တိသမုဋ္ဌိတဉ္စ ရူပါဒိဓမ္မဇာတံ ဟောတိ. တေ ဓမ္မေတိ တေ ရူပဂတန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေ ရူပါဒယော ဓမ္မေ. အနိစ္စတောတိ န နိစ္စတော. ဒုက္ခတောတိ န သုခတော. ရောဂတောတိအာဒီသု အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂတော, အန္တောဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍတော, အနုပဝိဒ္ဓဋ္ဌေန ဒုက္ခဇနနဋ္ဌေန စ သလ္လတော, ဒုက္ခဋ္ဌေန အဃတော, ရောဂဋ္ဌေန အာဗာဓတော, အသကဋ္ဌေန ပရတော, ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပလောကတော, နိဿတ္တဋ္ဌေန သုညတော, န အတ္တဋ္ဌေန အနတ္တတော. တတ္ထ အနိစ္စတော, ပလောကတောတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ, ဒုက္ခတောတိအာဒီဟိ ဆဟိ ဒုက္ခလက္ခဏံ, ပရတော သုညတော အနတ္တတောတိ တီဟိ အနတ္တလက္ခဏံ. 133. ‘Ly sanh y’ (upadhiviveka) có nghĩa là do ly sanh y. Bằng từ này, sự ly năm dục trưởng dưỡng được nói đến. Bằng câu ‘đoạn trừ các pháp bất thiện’ (akusalānaṃ dhammānaṃ pahāna), sự đoạn trừ các triền cái được nói đến. Bằng câu ‘an tịnh các thân hành thô trược’ (kāyaduṭṭhullānaṃ paṭippassaddhi), sự an tịnh của sự lười biếng nơi thân được nói đến. ‘Ly dục’ (vivicceva kāmehi) có nghĩa là xa lìa các dục do ly sanh y. ‘Ly bất thiện pháp’ (vivicca akusalehi) có nghĩa là xa lìa các pháp bất thiện do đoạn trừ các pháp bất thiện và do an tịnh các thân hành thô trược. ‘Bất cứ cái gì có ở đó’ (yadeva tattha hoti) có nghĩa là bất cứ tập hợp pháp nào như sắc... phát sinh từ định, chỉ trong khoảnh khắc ở trong định. ‘Các pháp ấy’ (te dhamme) là các pháp như sắc... được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng ‘thuộc về sắc’ (rūpagataṃ). ‘Là vô thường’ (aniccatoti) có nghĩa là không thường còn. ‘Là khổ’ (dukkhatoti) có nghĩa là không an lạc. Trong các câu bắt đầu bằng ‘như bệnh’ (rogato), (ý nghĩa là): như bệnh do ý nghĩa gây đau đớn; như khối u do ý nghĩa có lỗi bên trong; như mũi tên do ý nghĩa đâm xuyên và gây đau khổ; như sự bất hạnh do ý nghĩa đau khổ; như bệnh tật do ý nghĩa là bệnh; như của người khác do ý nghĩa không phải của mình; như cái đang hoại diệt do ý nghĩa tan rã; như trống không do ý nghĩa không có chúng sanh; như vô ngã do ý nghĩa không phải là tự ngã. Ở đây, bằng hai từ ‘vô thường’ và ‘hoại diệt,’ tướng vô thường được nói đến; bằng sáu từ bắt đầu bằng ‘khổ,’ tướng khổ được nói đến; bằng ba từ ‘của người khác,’ ‘trống không,’ và ‘vô ngã,’ tướng vô ngã được nói đến. သော တေဟိ ဓမ္မေဟီတိ သော တေဟိ ဧဝံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌေဟိ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မေဟိ. စိတ္တံ ပဋိဝါပေတီတိ စိတ္တံ ပဋိသံဟရတိ မောစေတိ အပနေတိ. ဥပသံဟရတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ တာဝ သဝနဝသေန [Pg.103] ထုတိဝသေန ပရိယတ္တိဝသေန ပညတ္တိဝသေန စ ဧတံ သန္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဧဝံ အသင်္ခတာယ အမတာယ ဓာတုယာ ဥပသံဟရတိ. မဂ္ဂစိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေနေဝ ဧတံ သန္တမေတံ ပဏီတန္တိ န ဧဝံ ဝဒတိ, ဣမိနာ ပန အာကာရေန တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ အတ္ထော. သော တတ္ထ ဌိတောတိ တာယ တိလက္ခဏာရမ္မဏာယ ဝိပဿနာယ ဌိတော. အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏာတီတိ အနုက္ကမေန စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဘာဝေတွာ ပါပုဏာတိ. တေနေဝ ဓမ္မရာဂေနာတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဆန္ဒရာဂေန. သမထဝိပဿနာသု ဟိ သဗ္ဗသော ဆန္ဒရာဂံ ပရိယာဒါတုံ သက္ကောန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အသက္ကောန္တော အနာဂါမီ ဟောတိ. ‘Vị ấy, với các pháp ấy’ (so tehi dhammehi) có nghĩa là vị ấy, với các pháp ngũ uẩn ở trong định đã được thấy sau khi áp dụng tam tướng như vậy. ‘Làm cho tâm lắng dịu’ (cittaṃ paṭivāpeti) có nghĩa là làm cho tâm rút lui, giải thoát, loại bỏ. ‘Hướng đến’ (upasaṃharati) có nghĩa là trước hết, hướng tâm tuệ quán đến yếu tố vô vi, bất tử, tức Niết-bàn, bằng cách nghe, ca ngợi, học thuộc, và khái niệm rằng ‘đây là sự tịch tịnh.’ Tâm đạo không nói rằng ‘đây là tịch tịnh, đây là vi diệu,’ mà chỉ hướng đến Niết-bàn bằng cách lấy nó làm đối tượng; ý nghĩa là, trong khi đang chứng ngộ Niết-bàn theo cách này, vị ấy hướng tâm đến đó. ‘Vị ấy an trú ở đó’ (so tattha ṭhito) có nghĩa là an trú trong tuệ quán có tam tướng làm đối tượng. ‘Đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc’ (āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti) có nghĩa là đạt đến bằng cách tuần tự tu tập bốn đạo. ‘Với chính pháp ái ấy’ (teneva dhammarāgena) có nghĩa là với tham ái trong các pháp chỉ và quán. Vì người có thể đoạn tận hoàn toàn tham ái trong chỉ và quán thì đạt đến A-la-hán, người không thể thì trở thành A-na-hàm. ယဒေဝ တတ္ထ ဟောတိ ဝေဒနာဂတန္တိ ဣဓ ပန ရူပံ န ဂဟိတံ. ကသ္မာ? သမတိက္ကန္တတ္တာ. အယဉှိ ဟေဋ္ဌာ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ရူပံ အတိက္ကမိတွာ အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပန္နောတိ သမထဝသေနပိနေန ရူပံ အတိက္ကန္တံ, ဟေဋ္ဌာ ရူပံ သမ္မဒေဝ သမ္မသိတွာ တံ အတိက္ကမ္မ ဣဒါနိ အရူပံ သမ္မသတီတိ ဝိပဿနာဝသေနပိနေန ရူပံ အတိက္ကန္တံ. အရူပေ ပန သဗ္ဗသောပိ ရူပံ နတ္ထီတိ တံ သန္ဓာယပိ ဣဓ ရူပံ န ဂဟိတံ. Yadeva tattha hoti vedanāgatanti: Ở đây, sắc đã không được đề cập đến. Vì sao? Vì đã vượt qua. Vị này, sau khi nhập thiền sắc giới ở tầng dưới, đã vượt qua sắc và nhập định vô sắc giới. Như vậy, vị ấy đã vượt qua sắc bằng năng lực của thiền chỉ. Sau khi đã quán xét kỹ lưỡng sắc ở tầng dưới, vượt qua nó, bây giờ vị ấy quán xét pháp vô sắc. Như vậy, vị ấy đã vượt qua sắc bằng năng lực của thiền quán. Hơn nữa, trong cõi vô sắc, hoàn toàn không có sắc. Do đó, liên quan đến điều này, sắc đã không được đề cập đến ở đây. အထ ကိဉ္စရဟီတိ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? သမထဝသေန ဂစ္ဆတော စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ. ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆတော ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော နာမာတိ ဧတ္ထ ထေရဿ ကင်္ခါ နတ္ထိ. အယံ သဘာဝဓမ္မောယေဝ, သမထဝသေနေဝ ပန ဂစ္ဆန္တေသု ဧကော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဧကော ပညာဝိမုတ္တော. ဝိပဿနာဝသေန ဂစ္ဆန္တေသုပိ ဧကော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ, ဧကော စေတောဝိမုတ္တောတိ ဧတ္ထ ကိံ ကာရဏန္တိ ပုစ္ဆတိ. Atha kiñcarahīti: (Ngài Ānanda) hỏi: 'Tôi nên hỏi điều gì?' Đối với người đi theo con đường thiền chỉ, nhất tâm là chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Đối với người đi theo con đường thiền quán, trí tuệ là chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Về điểm này, trưởng lão không có nghi ngờ. Đây là bản chất tự nhiên của các pháp. Tuy nhiên, trong số những người chỉ đi theo con đường thiền chỉ, có người được gọi là tâm giải thoát, có người là tuệ giải thoát. Và trong số những người đi theo con đường thiền quán, có người được gọi là tuệ giải thoát, có người là tâm giải thoát. Ngài hỏi: 'Nguyên nhân ở đây là gì?' ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတံ ဝဒါမီတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတံ ဝဒါမိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, န တွံ, အာနန္ဒ, ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တေန တေ ဧတံ အပါကဋံ. အဟံ ပန ပဋိဝိဇ္ဈိံ, တေန မေ ဧတံ ပါကဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာ ကာရဏံ. သမထဝသေနေဝ ဟိ ဂစ္ဆန္တေသု ဧကဿ ဘိက္ခုနော စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဧကဿ ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဝိပဿနာဝသေနေဝ စ ဂစ္ဆန္တေသု ဧကဿ ပညာ ဓုရံ ဟောတိ, သော ပညာဝိမုတ္တော [Pg.104] နာမ ဟောတိ. ဧကဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဓုရံ ဟောတိ, သော စေတောဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သမထဝိပဿနာဓုရေန အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တေသု ဓမ္မသေနာပတိ ပညာဝိမုတ္တော ဇာတော, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော စေတောဝိမုတ္တော. ဣတိ ဣန္ဒြိယဝေမတ္တမေတ္ထ ကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Indriyavemattataṃ vadāmīti: Ta nói rằng đó là do sự khác biệt của các căn. Điều này có nghĩa là: Này Ānanda, ông đã không hoàn thiện mười ba-la-mật và chứng ngộ nhất thiết trí, do đó điều này không rõ ràng đối với ông. Còn Ta, Ta đã chứng ngộ, do đó điều này rõ ràng đối với Ta. Ở đây, sự khác biệt của các căn chính là nguyên nhân. Thật vậy, trong số những vị tỳ khưu chỉ đi theo con đường thiền chỉ, có vị lấy nhất tâm làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Có vị lấy trí tuệ làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Và trong số những vị chỉ đi theo con đường thiền quán, có vị lấy trí tuệ làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tuệ giải thoát. Có vị lấy nhất tâm làm chủ đạo, vị ấy được gọi là tâm giải thoát. Hai vị Thượng thủ đệ tử đã đạt được A-la-hán quả qua con đường thiền chỉ và thiền quán. Trong số họ, vị Tướng quân Chánh pháp đã trở thành tuệ giải thoát, còn trưởng lão Mahāmoggallāna là tâm giải thoát. Như vậy, cần phải hiểu rằng sự khác biệt của các căn là nguyên nhân ở đây. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မဟာမာလုကျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Đại Mālukya kết thúc. ၅. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Phần giải thích kinh Bhaddāli ၁၃၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကာသနဘောဇနန္တိ ဧကသ္မိံ ပုရေဘတ္တေ အသနဘောဇနံ, ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘတ္တန္တိ အတ္ထော. အပ္ပာဗာဓတန္တိအာဒီနိ ကကစောပမေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. န ဥဿဟာမီတိ န သက္ကောမိ. သိယာ ကုက္ကုစ္စံ သိယာ ဝိပ္ပဋိသာရောတိ ဧဝံ ဘုဉ္ဇန္တော ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ သက္ခိဿာမိ နု ခေါ, န နု ခေါတိ ဣတိ မေ ဝိပ္ပဋိသာရကုက္ကုစ္စံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဧကဒေသံ ဘုဉ္ဇိတွာတိ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ကိရ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပက္ခိပိတွာ သပ္ပိမှိ ဒိန္နေ သပ္ပိနာ ဥဏှမေဝ ထောကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ အဝသေသံ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆာယူဒကဖာသုကေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဧတံ သန္ဓာယ သတ္ထာ အာဟ. ဘဒ္ဒါလိ, ပန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ သကိံ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒိန္နံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဩဒနဿ ပူရေတွာ လဒ္ဓံ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဆာယူဒကဖာသုကေ ဌာနေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဣတိ ဧဝံ ဝဋ္ဋေယျ, ဣတရထာ ကော သက္ကောတီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမ္ပိ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, န ဥဿဟာမီတိ အာဟ. အယံ ကိရ အတီတေ အနန္တရာယ ဇာတိယာ ကာကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ. ကာကာ စ နာမ မဟာဆာတကာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဆာတကတ္ထေရော နာမ အဟောသိ. တဿ ပန ဝိရဝန္တဿေဝ ဘဂဝါ တံ မဒ္ဒိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဝိကာလေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၄၈) သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. တေန ဝုတ္တံ အထ ခေါ အာယသ္မာ, ဘဒ္ဒါလိ,…ပေ… အနုဿာဟံ ပဝေဒေသီတိ. 134. Evaṃ me sutanti: Kinh Bhaddāli. Trong đó, ekāsanabhojananti có nghĩa là bữa ăn trong một lần ngồi vào buổi sáng, tức là thực phẩm nên được ăn. Các từ appābādhatanti, v.v., đã được giải thích chi tiết trong kinh Kakacopama. Na ussahāmi có nghĩa là tôi không thể. Siyā kukkuccaṃ siyā vippaṭisāroti có nghĩa là: 'Khi ăn như thế này, liệu tôi có thể thực hành phạm hạnh suốt đời được không, hay là không?' Do đó, tôi có thể sẽ hối hận và lo lắng. Ekadesaṃ bhuñjitvāti: Tương truyền rằng các vị trưởng lão thời xưa, sau khi đặt thức ăn vào bát và được cúng dường bơ sữa, họ chỉ ăn một ít thức ăn nóng với bơ sữa, rồi rửa tay, mang phần còn lại ra ngoài và ngồi ăn ở một nơi có bóng mát và nước, dễ chịu. Đức Thế Tôn đã nói điều này với ý đó. Tuy nhiên, Bhaddāli đã nghĩ: 'Nếu sau khi ăn hết phần thức ăn được cúng dường đầy bát một lần, rồi lại rửa bát, nhận đầy cơm và mang ra ngoài ăn ở nơi có bóng mát và nước, thì như vậy mới được. Nếu không, ai có thể làm được?' Do đó, ngài nói: 'Bạch Thế Tôn, con không thể làm được như vậy.' Tương truyền rằng trong kiếp trước liền kề, vị này đã tái sinh vào loài quạ. Và loài quạ thì rất tham ăn. Do đó, ngài được gọi là trưởng lão tham ăn. Tuy nhiên, trong khi ngài còn đang phản đối, Đức Thế Tôn đã chế ngự và áp đảo ngài, rồi ban hành học giới: 'Vị tỳ khưu nào ăn hoặc dùng vật thực cứng hay vật thực mềm vào lúc phi thời, thì phạm tội pācittiya.' Do đó, có câu nói: 'Bấy giờ, tôn giả Bhaddāli... đã bày tỏ sự không thể của mình.' ယထာ [Pg.105] တန္တိ ယထာ အညောပိ သိက္ခာယ န ပရိပူရကာရီ ဧကဝိဟာရေပိ ဝသန္တော သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝံ န ဒဒေယျ, တထေဝ န အဒါသီတိ အတ္ထော. နေဝ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ, န ဓမ္မဒေသနဋ္ဌာနံ န ဝိတက္ကမာဠကံ, န ဧကံ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ယသ္မိံ ကုလေ ဘဂဝါ နိသီဒတိ, တဿ ဒွါရေပိ န အဋ္ဌာသိ. သစဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဂဝါ ဂစ္ဆတိ, သော ပုရေတရမေဝ ဉတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ. သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ကိရေသ ကုလပုတ္တော ပရိသုဒ္ဓသီလော. တေနဿ န အညော ဝိတက္ကော အဟောသိ, – ‘‘မယာ နာမ ဥဒရကာရဏာ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒပညာပနံ ပဋိဗာဟိတံ, အနနုစ္ဆဝိကံ မေ ကတ’’န္တိ အယမေဝ ဝိတက္ကော အဟောသိ. တသ္မာ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ လဇ္ဇာယ သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝံ နာဒါသိ. Yathā tanti có nghĩa là: Giống như một vị khác không hoàn thành học giới, dù sống trong cùng một tu viện, cũng không đến trước mặt Bậc Đạo Sư, ngài cũng đã không làm như vậy. Ngài không đến hầu hạ Đức Thế Tôn, không đến nơi thuyết pháp, không đến nơi kinh hành suy tư, không đi cùng trên một con đường khất thực. Nếu Đức Thế Tôn ngồi trong nhà nào, ngài cũng không đứng ở cửa nhà đó. Nếu Đức Thế Tôn đến nơi ở của ngài, ngài biết trước và đi đến nơi khác. Tương truyền rằng vị thiện nam tử này đã xuất gia với đức tin và có giới hạnh trong sạch. Do đó, ngài không có suy nghĩ nào khác ngoài suy nghĩ này: 'Chính ta, vì cái bụng, đã cản trở việc Đức Thế Tôn ban hành học giới. Ta đã làm một việc không xứng đáng.' Chỉ có suy nghĩ này mà thôi. Do đó, dù sống trong cùng một tu viện, vì xấu hổ, ngài đã không đến trước mặt Bậc Đạo Sư. ၁၃၅. စီဝရကမ္မံ ကရောန္တီတိ မနုဿာ ဘဂဝတော စီဝရသာဋကံ အဒံသု, တံ ဂဟေတွာ စီဝရံ ကရောန္တိ. ဧတံ ဒေါသကန္တိ ဧတံ ဩကာသမေတံ အပရာဓံ, သတ္ထု သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တဿ ပဋိဗာဟိတကာရဏံ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီတိ အတ္ထော. ဒုက္ကရတရန္တိ ဝဿဉှိ ဝသိတွာ ဒိသာပက္ကန္တေ ဘိက္ခူ ကုဟိံ ဝသိတ္ထာတိ ပုစ္ဆန္တိ, တေဟိ ဇေတဝနေ ဝသိမှာတိ ဝုတ္တေ, ‘‘အာဝုသော, ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ အန္တောဝဿေ ကတရံ ဇာတကံ ကထေသိ, ကတရံ သုတ္တန္တံ, ကတရံ သိက္ခာပဒံ ပညပေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာရော ဟောန္တိ. တတော ‘‘ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒံ ပညပေသိ, ဘဒ္ဒါလိ, နာမ နံ ဧကော ထေရော ပဋိဗာဟီ’’တိ ဝက္ခန္တိ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ – ‘‘ဘဂဝတောပိ နာမ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တဿ ပဋိဗာဟိတံ အယုတ္တံ အကာရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ တေ အယံ ဒေါသော မဟာဇနန္တရေ ပါကဋော ဟုတွာ ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာ ဧဝမာဟံသု. အပိစ အညေပိ ဘိက္ခူ ပဝါရေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂမိဿန္တိ. အထ တွံ ‘‘ဧထာဝုသော, မမ သတ္ထာရံ ခမာပေန္တဿ သဟာယာ ဟောထာ’’တိ သံဃံ သန္နိပါတေဿသိ. တတ္ထ အာဂန္တုကာ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ‘‘အာဝုသော, ကိံ ဣမိနာပိ ဘိက္ခုနာ ကတ’’န္တိ. တတော ဧတမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ဘာရိယံ ကတံ ဘိက္ခုနာ, ဒသဗလံ နာမ ပဋိဗာဟိဿတီတိ အယုတ္တမေတ’’န္တိ ဝက္ခန္တိ. ဧဝမ္ပိ တေ အယံ အပရာဓော မဟာဇနန္တရေ ပါကဋော ဟုတွာ ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာပိ ဧဝမာဟံသု. အထ ဝါ ဘဂဝါ ပဝါရေတွာ စာရိကံ ပက္ကမိဿတိ, အထ တွံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဘဂဝတော ခမာပနတ္ထာယ သံဃံ သန္နိပါတေဿသိ. တတြ ဒိသာဝါသိနော [Pg.106] ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိဿန္တိ, ‘‘အာဝုသော, ကိံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ကတ’’န္တိ…ပေ… ဒုပ္ပဋိကာရတံ အာပဇ္ဇိဿတီတိ မညမာနာပိ ဧဝမာဟံသု. 135. (Các vị ấy) đang làm công việc may y, có nghĩa là: người ta đã dâng cúng tấm vải y lên đức Thế Tôn, (các vị ấy) nhận lấy tấm vải ấy rồi làm thành y. Về câu 'lỗi lầm này', có nghĩa là: 'Hãy khéo tác ý về cơ hội này, về lỗi lầm này, về lý do ngăn cản bậc Đạo Sư khi ngài đang chế định học giới.' Về câu 'khó sửa chữa hơn', (là vì) sau khi đã an cư mùa mưa, các tỳ khưu đã đi đến phương khác, (những người ở lại) hỏi: 'Các vị đã an cư ở đâu?'. Khi các vị ấy trả lời: 'Chúng tôi đã an cư ở Jetavana', họ sẽ là những người hỏi rằng: 'Này chư hiền, trong mùa mưa này, đức Thế Tôn đã thuyết bổn sanh nào, kinh nào, đã chế định học giới nào?'. Do đó, họ sẽ nói rằng: '(Ngài) đã chế định học giới về việc ăn phi thời, và một trưởng lão tên là Bhaddāli đã ngăn cản điều đó'. Nghe điều đó, các tỳ khưu sẽ nói rằng: 'Việc ngăn cản đức Thế Tôn khi ngài đang chế định học giới là không thích đáng, không hợp lý'. Nghĩ rằng: 'Như vậy, lỗi lầm này của ông sẽ trở nên công khai giữa đại chúng và sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ đã nói như vậy. Hơn nữa, các tỳ khưu khác sau khi làm lễ Pavāraṇā cũng sẽ đến yết kiến bậc Đạo Sư. Khi ấy, ông sẽ triệu tập Tăng chúng và nói: 'Này chư hiền, xin hãy là những người bạn đồng hành giúp tôi xin lỗi bậc Đạo Sư'. Ở đó, các vị khách tăng sẽ hỏi: 'Này chư hiền, vị tỳ khưu này đã làm gì vậy?'. Sau đó, nghe được sự việc này, họ sẽ nói rằng: 'Vị tỳ khưu đã làm một việc trọng đại, việc ngăn cản bậc Thập Lực thật không thích đáng'. Nghĩ rằng: 'Ngay cả như vậy, lỗi lầm này của ông sẽ trở nên công khai giữa đại chúng và sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ cũng đã nói như vậy. Hoặc là, đức Thế Tôn sau khi làm lễ Pavāraṇā sẽ du hành, khi ấy, ở mỗi nơi ngài đến, ông sẽ triệu tập Tăng chúng để xin lỗi đức Thế Tôn. Ở đó, các tỳ khưu trú ở các phương sẽ hỏi: 'Này chư hiền, vị tỳ khưu này đã làm gì vậy?'... (cho đến)... nghĩ rằng: 'sẽ trở nên khó sửa chữa', nên họ cũng đã nói như vậy. ဧတဒဝေါစာတိ အပ္ပတိရူပံ မယာ ကတံ, ဘဂဝါ ပန မဟန္တေပိ အဂုဏေ အလဂ္ဂိတွာ မယှံ အစ္စယံ ပဋိဂ္ဂဏှိဿတီတိ မညမာနော ဧတံ ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ အစ္စယောတိ အပရာဓော. မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော. ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု. အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရဏတ္ထာယ, ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ ခလိတဿ အကရဏတ္ထာယ. တဂ္ဃာတိ ဧကံသေန. သမယောပိ ခေါ တေ, ဘဒ္ဒါလီတိ, ဘဒ္ဒါလိ, တယာ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဧကံ ကာရဏံ အတ္ထိ, တမ္ပိ တေ န ပဋိဝိဒ္ဓံ န သလ္လက္ခိတန္တိ ဒဿေတိ. Về câu 'đã nói lời này', (nghĩa là) nghĩ rằng: 'Việc không thích đáng đã được tôi làm, tuy nhiên, đức Thế Tôn, không chấp vào những điều không phải là đức hạnh dù lớn lao, sẽ chấp nhận lỗi lầm của tôi', nên đã nói lời này, bắt đầu bằng 'Bạch ngài, lỗi lầm...'. Ở đây, 'accayo' là lỗi lầm. Về câu 'đã vượt qua tôi', (nghĩa là) đã vượt qua tôi, chế ngự và diễn ra. 'Paṭiggaṇhātu' là 'xin hãy tha thứ'. Về câu 'để thu thúc trong tương lai', (nghĩa là) vì mục đích thu thúc trong tương lai, vì mục đích không tái phạm lỗi lầm, sai trái, vấp ngã như vậy nữa. 'Taggha' là 'chắc chắn'. Về câu 'Này Bhaddāli, cũng có thời điểm cho ông', (câu này) chỉ ra rằng: 'Này Bhaddāli, có một lý do mà ông đáng lẽ phải liễu tri, nhưng điều đó cũng không được ông liễu tri, không được ông ghi nhận'. ၁၃၆. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိအာဒီသု ဓမ္မာနုသာရီ, သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဒွေ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂလာ. ဧတေ ပန သတ္တပိ အရိယပုဂ္ဂလေ ဘဂဝတာပိ ဧဝံ အာဏာပေတုံ န ယုတ္တံ, ဘဂဝတာ အာဏတ္တေ တေသမ္ပိ ဧဝံ ကာတုံ န ယုတ္တံ. အဋ္ဌာနပရိကပ္ပဝသေန ပန အရိယပုဂ္ဂလာနံ သုဝစဘာဝဒဿနတ္ထံ ဘဒ္ဒါလိတ္ထေရဿ စ ဒုဗ္ဗစဘာဝဒဿနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ. 136. Trong các câu bắt đầu bằng 'vị được giải thoát cả hai phần', hai vị là Tùy Pháp hành và Tùy Tín hành là những người thành tựu đạo trong một sát-na tâm. Tuy nhiên, đối với bảy vị Thánh nhân này, ngay cả đức Thế Tôn cũng không thích hợp để ra lệnh như vậy, và khi được đức Thế Tôn ra lệnh, ngay cả các vị ấy cũng không thích hợp để làm như vậy. Tuy nhiên, do sự giả định về một điều không thể xảy ra, điều này đã được nói đến để chỉ ra tính dễ bảo của các bậc Thánh nhân và để chỉ ra tính khó bảo của trưởng lão Bhaddāli. အပိ နု တွံ တသ္မိံ သမယေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? ဘဒ္ဒါလိဿ နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ဘဒ္ဒါလိ, ဣမေ သတ္တ အရိယပုဂ္ဂလာ လောကေ ဒက္ခိဏေယျာ မမ သာသနေ သာမိနော, မယိ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗယုတ္တေ ကာရဏေ သတိ ဧတေသံ ပဋိဗာဟိတုံ ယုတ္တံ. တွံ ပန မမ သာသနတော ဗာဟိရကော, မယိ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေ တုယှံ ပဋိဗာဟိတုံ န ယုတ္တန္တိ. Tại sao (Ngài) lại bắt đầu bài pháp 'Này, vào lúc ấy, có phải ông là vị được giải thoát cả hai phần không?'? Để khiển trách Bhaddāli. Đây là chủ ý ở đây: Này Bhaddāli, bảy vị Thánh nhân này là những bậc đáng được cúng dường trong thế gian, là những người chủ trong giáo pháp của ta. Khi ta đang chế định học giới, nếu có lý do thích hợp để ngăn cản, thì việc ngăn cản của các vị ấy là thích hợp. Còn ông thì ở ngoài giáo pháp của ta, khi ta đang chế định học giới, việc ông ngăn cản là không thích hợp. ရိတ္တော တုစ္ဆောတိ အန္တော အရိယဂုဏာနံ အဘာဝေန ရိတ္တကော တုစ္ဆကော, ဣဿရဝစနေ ကိဉ္စိ န ဟောတိ. ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသီတိ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော, တထေဝ ကရောသိ, ခမာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ တံ တဝ အပရာဓံ မယံ ခမာမ. ဝုဍ္ဎိ ဟေသာ, ဘဒ္ဒါလိ, အရိယဿ ဝိနယေတိ ဧသာ, ဘဒ္ဒါလိ, အရိယဿ ဝိနယေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝုဍ္ဎိ နာမ. ကတမာ? အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိတွာ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ. ဒေသနံ ပန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ‘‘ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. Về câu 'rỗng không, trống rỗng', (nghĩa là) bên trong do không có các phẩm hạnh của bậc Thánh nên là rỗng không, trống rỗng; trong lời nói của người có quyền uy, không có gì cả. Về câu 'ông sửa chữa đúng như pháp', (nghĩa là) pháp đứng như thế nào, ông làm đúng như vậy; có nghĩa là 'đã xin lỗi'. Về câu 'Chúng ta chấp nhận điều đó của ông', (nghĩa là) chúng ta tha thứ lỗi lầm đó của ông. Về câu 'Này Bhaddāli, đây là sự tăng trưởng trong luật của bậc Thánh', (nghĩa là) này Bhaddāli, đây được gọi là sự tăng trưởng trong luật của bậc Thánh, trong giáo pháp của đức Phật, đức Thế Tôn. (Sự tăng trưởng) nào? (Đó là) thấy lỗi là lỗi, sửa chữa đúng như pháp, và thực hành sự thu thúc trong tương lai. Tuy nhiên, khi thuyết giảng với sự quy chiếu đến cá nhân, (Ngài) đã nói rằng: 'Người nào thấy lỗi là lỗi, sửa chữa đúng như pháp, và thực hành sự thu thúc trong tương lai'. ၁၃၇. သတ္ထာပိ [Pg.107] ဥပဝဒတီတိ ‘‘အသုကဝိဟာရဝါသီ အသုကဿ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသုကဿ အန္တေဝါသိကော ဣတ္ထန္နာမော နာမ ဘိက္ခု လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အရညံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ သုတွာ – ‘‘ကိံ တဿ အရညဝါသေန, ယော မယှံ ပန သာသနေ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ’’တိ ဧဝံ ဥပဝဒတိ, သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော, အပိစေတ္ထ ဒေဝတာ န ကေဝလံ ဥပဝဒန္တိ, ဘေရဝါရမ္မဏံ ဒဿေတွာ ပလာယနာကာရမ္ပိ ကရောန္တိ. အတ္တနာပိ အတ္တာနန္တိ သီလံ အာဝဇ္ဇန္တဿ သံကိလိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတိ, စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနံ အလ္လီယတိ. သော ‘‘ကိံ မာဒိသဿ အရညဝါသေနာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမတိ. အတ္တာပိ အတ္တာနံ ဥပဝဒိတောတိ အတ္တနာပိ အတ္တာ ဥပဝဒိတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပစ္စနီကနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ဧဝံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. 137. Về câu 'Bậc Đạo Sư cũng khiển trách', (nghĩa là) sau khi nghe rằng: 'Vị tỳ khưu tên là X, trú tại tu viện Y, là đệ tử cùng ở của trưởng lão Z, là đệ tử thân cận của vị W, đã đi vào rừng để thực chứng pháp siêu thế', (Ngài) khiển trách như vầy: 'Việc sống trong rừng có ích gì cho người mà không phải là người thực hành đầy đủ học giới trong giáo pháp của ta?'. Trong các câu còn lại, phương pháp cũng tương tự. Hơn nữa, ở đây chư thiên không chỉ khiển trách, mà còn cho thấy đối tượng đáng sợ và làm cho (vị ấy) phải bỏ chạy. Về câu 'tự mình cũng (khiển trách) chính mình', (nghĩa là) đối với người đang quán xét giới của mình, nơi ô nhiễm trở nên rõ ràng, tâm chạy tán loạn, không bám vào đề mục thiền. Vị ấy hối hận rằng 'Việc sống trong rừng có ích gì cho người như ta?', rồi đứng dậy và bỏ đi. Về câu 'tự mình cũng khiển trách chính mình', (nghĩa là) tự mình cũng bị chính mình khiển trách, hoặc đây chính là bản văn. Phần thiện (tịnh phần) nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. (Câu) bắt đầu bằng 'Vị ấy, ly dục...' được nói để chỉ ra rằng (vị ấy) chứng ngộ như vậy. ၁၄၀. ပသယှ ပသယှ ကာရဏံ ကရောန္တီတိ အပ္ပမတ္တကေပိ ဒေါသေ နိဂ္ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ကာရေန္တိ. နော တထာတိ မဟန္တေပိ အပရာဓေ ယထာ ဣတရံ, ဧဝံ ပသယှ န ကာရေန္တိ. သော ကိရ, ‘‘အာဝုသော, ဘဒ္ဒါလိ, မာ စိန္တယိတ္ထ, ဧဝရူပံ နာမ ဟောတိ, ဧဟိ သတ္ထာရံ ခမာပေဟီ’’တိ ဘိက္ခုသံဃတောပိ, ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ အတ္တနော သန္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဘဒ္ဒါလိ, မာ စိန္တယိတ္ထ, ဧဝရူပံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ သတ္ထုသန္တိကာပိ အနုဂ္ဂဟံ ပစ္စာသီသတိ. တတော ‘‘ဘိက္ခုသံဃေနာပိ န သမဿာသိတော, သတ္ထာရာပီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. 140. Pasayha pasayha kāraṇaṃ karontīti có nghĩa là: Dù chỉ là lỗi nhỏ cũng khiển trách nặng nề rồi trừng phạt hết lần này đến lần khác. No tathāti có nghĩa là: Dù là lỗi lầm lớn cũng không trừng phạt một cách cưỡng ép như đối với lỗi khác. Vị ấy (Bhaddāli) đã mong đợi sự nâng đỡ từ Tăng chúng rằng: “Này hiền giả Bhaddāli, chớ lo nghĩ, việc như thế này thường xảy ra, hãy đến xin bậc Đạo Sư sám hối,” và cũng mong đợi sự nâng đỡ từ bậc Đạo Sư, rằng ngài sẽ cho phái một vị tỳ khưu nào đó đến gọi mình lại rồi dạy rằng: “Này Bhaddāli, chớ lo nghĩ, việc như thế này thường xảy ra.” Sau đó, vị ấy suy nghĩ rằng: “Mình đã không được Tăng chúng an ủi, cũng không được bậc Đạo Sư an ủi,” rồi đã nói như vậy. အထ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃောပိ သတ္ထာပိ ဩဝဒိတဗ္ဗယုတ္တမေဝ ဩဝဒတိ, န ဣတရန္တိ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘဒ္ဒါလိ, ဧကစ္စောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညေနာညန္တိအာဒီနိ အနုမာနသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနိ. န သမ္မာ ဝတ္တတီတိ သမ္မာ ဝတ္တမ္ပိ န ဝတ္တတိ. န လောမံ ပါတေတီတိ အနုလောမဝတ္တေ န ဝတ္တတိ, ဝိလောမမေဝ ဂဏှာတိ. န နိတ္ထာရံ ဝတ္တတီတိ နိတ္ထာရဏကဝတ္တမှိ န ဝတ္တတိ, အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတ္ထံ တုရိတတုရိတော ဆန္ဒဇာတော န ဟောတိ. တတြာတိ တသ္မိံ တဿ ဒုဗ္ဗစကရဏေ. အဘိဏှာပတ္တိကောတိ နိရန္တရာပတ္တိကော. အာပတ္တိဗဟုလောတိ သာပတ္တိကကာလောဝဿ ဗဟု, သုဒ္ဓေါ နိရာပတ္တိကကာလော အပ္ပောတိ အတ္ထော. န ခိပ္ပမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ ခိပ္ပံ န ဝူပသမ္မတိ, ဒီဃသုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယဓရာ [Pg.108] ပါဒဓောဝနကာလေ အာဂတံ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, ဝတ္တဝေလာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပုန ကာလံ မညိတွာ အာဂတံ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, တုယှံ ဝိဟာရဝေလာ, ဂစ္ဆာဝုသော, သာမဏေရာဒီနံ ဥဒ္ဒေသဒါနဝေလာ, အမှာကံ နှာနဝေလာ, ထေရူပဋ္ဌာနဝေလာ, မုခဓောဝနဝေလာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒိဝသဘာဂေပိ ရတ္တိဘာဂေပိ အာဂတံ ဥယျောဇေန္တိယေဝ. ‘‘ကာယ ဝေလာယ, ဘန္တေ, ဩကာသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, တွံ ဣမမေဝ ဌာနံ ဇာနာသိ, အသုကော နာမ ဝိနယဓရတ္ထေရော သိနေဟပါနံ ပိဝတိ, အသုကော ဝိရေစနံ ကာရေတိ, ကသ္မာ တုရိတောသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒီဃသုတ္တမေဝ ကရောန္တိ. Khi ấy, để chỉ ra rằng Tăng chúng và bậc Đạo Sư chỉ giáo huấn người đáng được giáo huấn, chứ không phải người khác, đức Thế Tôn đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này Bhaddāli, ở đây, có người...” Trong đó, những từ bắt đầu bằng aññenāññaṃ đã được giải rộng trong kinh Anumāna. Na sammā vattatīti có nghĩa là không hành trì đúng theo phận sự. Na lomaṃ pātetīti có nghĩa là không hành trì theo phận sự thuận hợp, chỉ chấp nhận phận sự đối nghịch. Na nitthāraṃ vattatīti có nghĩa là không hành trì phận sự để vượt qua, không có ý muốn vội vàng để thoát khỏi tội. Tatrāti có nghĩa là trong việc làm cho vị ấy trở nên khó dạy. Abhiṇhāpattikoti có nghĩa là người phạm tội không gián đoạn. Āpattibahuloti có nghĩa là thời gian có tội của vị ấy thì nhiều, thời gian trong sạch, không có tội thì ít. Na khippameva vūpasammatīti có nghĩa là không được dàn xếp nhanh, trở thành việc kéo dài. Các vị thông luật, khi có người đến vào lúc rửa chân, liền nói: “Này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ làm phận sự.” Khi người ấy biết thời gian rồi lại đến, họ lại nói những lời như: “Này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ ở trú xứ của thầy; này hiền giả, hãy đi đi, đây là giờ dạy Pāli cho các vị sa di v.v...; đây là giờ chúng tôi đi tắm, giờ hầu hạ trưởng lão, giờ rửa mặt,” rồi dù người ấy đến vào ban ngày hay ban đêm, họ cũng chỉ đuổi đi. Dù người ấy có hỏi: “Bạch các ngài, vào giờ nào sẽ có cơ hội?” họ cũng nói những lời như: “Này hiền giả, hãy đi đi, thầy chỉ biết mỗi chỗ này thôi sao? Vị trưởng lão thông luật tên là... đang uống nước trái cây, vị kia đang uống thuốc xổ, tại sao thầy lại vội vàng thế?” rồi chỉ làm cho việc kéo dài ra. ၁၄၁. ခိပ္ပမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ လဟုံ ဝူပသမ္မတိ, န ဒီဃသုတ္တံ ဟောတိ. ဥဿုက္ကာပန္နာ ဘိက္ခူ – ‘‘အာဝုသော, အယံ သုဗ္ဗစော ဘိက္ခု, ဇနပဒဝါသိနော နာမ ဂါမန္တသေနာသနေ ဝသနဋ္ဌာနနိသဇ္ဇနာဒီနိ န ဖာသုကာနိ ဟောန္တိ, ဘိက္ခာစာရောပိ ဒုက္ခော ဟောတိ, သီဃမဿ အဓိကရဏံ ဝူပသမေမာ’’တိ သန္နိပတိတွာ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ. 141. Khippameva vūpasammatīti có nghĩa là được dàn xếp nhanh chóng, không trở thành việc kéo dài. Các vị tỳ khưu nỗ lực rằng: “Này các hiền giả, vị tỳ khưu này dễ dạy. Những người sống ở miền quê, trong các trú xứ gần làng, việc ở, đứng, ngồi v.v... không được thoải mái, việc đi khất thực cũng khó khăn. Chúng ta hãy nhanh chóng dàn xếp vụ tranh tụng của vị này.” Sau khi bàn bạc như vậy, họ tụ họp lại, làm cho vị ấy ra khỏi tội rồi thiết lập vị ấy trong sự trong sạch. ၁၄၂. အဓိစ္စာပတ္တိကောတိ ကဒါစိ ကဒါစိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. သော ကိဉ္စာပိ လဇ္ဇီ ဟောတိ ပကတတ္တော, ဒုဗ္ဗစတ္တာ ပနဿ ဘိက္ခူ တထေဝ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. 142. Adhiccāpattikoti có nghĩa là thỉnh thoảng phạm tội. Vị tỳ khưu ấy, mặc dù là người có tàm, là người bình thường, nhưng do sự khó dạy của vị ấy, các vị tỳ khưu đối xử y như trước. ၁၄၄. သဒ္ဓါမတ္တကေန ဝဟတိ ပေမမတ္တကေနာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အပ္ပမတ္တိကာယ ဂေဟဿိတသဒ္ဓါယ အပ္ပမတ္တကေန ဂေဟဿိတပေမေန ယာပေတိ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏသဒိသာ ဟိ အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, နဝပဗ္ဗဇိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ အဇာနန္တော အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု ပေမမတ္တေန ယာပေတိ, တသ္မာ ဧဝရူပါ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗာ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဟိ သင်္ဂဟံ လဘိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဌိတာ အဘိညာပတ္တာ မဟာသမဏာ ဘဝိဿန္တိ. ဧတ္တကေန ကထာမဂ္ဂေန ‘‘ဩဝဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဩဝဒန္တိ, န ဣတရ’’န္တိ ဣမမေဝ ဘဂဝတာ ဒဿိတံ. 144. Saddhāmattakena vahati pemamattakenāti có nghĩa là: Vị ấy duy trì đời sống bằng đức tin nhỏ nhoi và tình thương nhỏ nhoi dựa vào đời sống tại gia đối với thầy tế độ và thầy yết ma. Vì việc xuất gia này giống như việc tái sanh, người mới xuất gia không biết được lợi ích của việc xuất gia, chỉ duy trì đời sống bằng tình thương đối với thầy tế độ và thầy yết ma, do đó, những người như vậy cần được nhiếp phục. Vì sau khi nhận được sự nhiếp phục dù nhỏ, những người đứng vững trong đời xuất gia sẽ trở thành những đại sa môn đạt được thắng trí. Bằng dòng câu chuyện chừng ấy, đức Thế Tôn đã chỉ dạy chính điều này: “Họ giáo huấn người đáng được giáo huấn, không phải người khác.” ၁၄၅. အညာယ သဏ္ဌဟိံသူတိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္တေသု ဟာယမာနေသူတိ ပဋိပတ္တိယာ ဟာယမာနာယ သတ္တာ ဟာယန္တိ နာမ. သဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေတိ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေ. ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မောပိ ဟိ ပဋိပတ္တိပူရကေသု သတ္တေသု အသတိ အန္တရဓာယတိ နာမ[Pg.109]. အာသဝဋ္ဌာနီယာတိ အာသဝါ တိဋ္ဌန္တိ ဧတေသူတိ အာသဝဋ္ဌာနီယာ. ယေသု ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာ ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓနာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဝိသေသဘူတာ စ အာသဝါ တိဋ္ဌန္တိယေဝ. ယသ္မာ နေသံ တေ ကာရဏံ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဝီတိက္ကမဓမ္မာ ယာဝ န သံဃေ ပါတုဘဝန္တိ, န တာဝ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတီတိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ. 145. Aññāya saṇṭhahiṃsūti có nghĩa là đã an trú trong A la hán quả. Sattesu hāyamānesūti có nghĩa là: Khi sự thực hành bị suy thoái, chúng sanh được gọi là suy thoái. Saddhamme antaradhāyamāneti có nghĩa là: Khi Chánh pháp thực hành biến mất. Vì Chánh pháp thực hành được gọi là biến mất khi không có chúng sanh hoàn thành sự thực hành. Āsavaṭṭhānīyāti có nghĩa là: Các lậu hoặc đứng vững trong những pháp này, nên gọi là āsavaṭṭhānīyā. Trong những pháp vi phạm nào mà các lậu hoặc thuộc hiện tại và tương lai như là sự chỉ trích của người khác, sự hối hận, sự giết chóc, trói buộc, v.v... và các lậu hoặc là những khổ đau đặc biệt của cõi khổ chắc chắn đứng vững. Ý nghĩa là: Vì những pháp vi phạm ấy là nguyên nhân của những lậu hoặc kia. Những pháp vi phạm là nơi trú của lậu hoặc ấy chừng nào chưa xuất hiện trong Tăng chúng, chừng đó bậc Đạo Sư chưa chế định học giới cho các đệ tử. Đây là cách kết nối ý nghĩa ở đây. ဧဝံ အကာလံ ဒဿေတွာ ပုန ကာလံ ဒဿေတုံ ယတော စ ခေါ, ဘဒ္ဒါလီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယတောတိ ယဒါ, ယသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ဝါ ဧတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယသ္မိံ ကာလေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ သင်္ခံ ဂတာ ဝီတိက္ကမဒေါသာ သံဃေ ပါတုဘဝန္တိ, တဒါ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ. ကသ္မာ? တေသံယေဝ အာသဝဋ္ဌာနီယဓမ္မသင်္ခါတာနံ ဝီတိက္ကမဒေါသာနံ ပဋိဃာတာယ. Sau khi chỉ ra thời điểm không thích hợp như vậy, để chỉ ra lại thời điểm thích hợp, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng: “Và này Bhaddāli, khi nào...” Trong đó, yatoti có nghĩa là yadā, yasmiṃ kāle (khi nào, vào thời điểm nào). Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói. Hoặc đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Vào thời điểm nào những lỗi lầm do vi phạm được gọi là các pháp là nơi trú của lậu hoặc xuất hiện trong Tăng chúng, khi đó bậc Đạo Sư chế định học giới cho các đệ tử. Tại sao? Để ngăn trừ chính những lỗi lầm do vi phạm được gọi là các pháp là nơi trú của lậu hoặc ấy. ဧဝံ အာသဝဋ္ဌာနီယာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အကာလံ, ဥပ္ပတ္တိဉ္စ ကာလန္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိကာလဉ္စ ဥပ္ပတ္တိကာလဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘န တာဝ, ဘဒ္ဒါလိ, ဣဓေကစ္စေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မဟတ္တန္တိ မဟန္တဘာဝံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ ဝသေန မဟတ္တံ ပတ္တော ဟောတိ, တာဝ သေနာသနာနိ ပဟောန္တိ, သာသနေ ဧကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မဟတ္တံ ပတ္တေ ပန တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ. တတ္ထ မဟတ္တံ ပတ္တေ သံဃေ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိ – Sau khi nói như vầy: "thời chưa phải lúc để chế định học giới do các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi, và thời phải lúc (để chế định) do chúng đã sanh khởi," bây giờ để trình bày về thời chưa sanh khởi và thời đã sanh khởi của các pháp ấy, ngài đã nói câu bắt đầu là: "Này Bhaddāli, khi ấy ở đây một số...". Trong ấy, mahattaṃ (sự đông đảo) là trạng thái to lớn. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự đông đảo về phương diện các vị thượng tọa, trung tọa, và hạ tọa, khi ấy các trú xứ còn vừa đủ, và một số pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi trong giáo pháp. Nhưng khi đã đạt đến sự đông đảo, các pháp ấy sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới. Trong trường hợp ấy, các học giới được chế định khi Tăng chúng đã đạt đến sự đông đảo là – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အနုပသမ္ပန္နေန ဥတ္တရိဒွိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေယျ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၅၁). ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အနုဝဿံ ဝုဋ္ဌာပေယျ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၁၁၇၁). ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧကဝဿံ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၁၁၇၅). "Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá hai-ba đêm, phạm tội pācittiya. Vị tỳ khưu ni nào mỗi năm đều cho người thọ cụ túc giới, phạm tội pācittiya. Vị tỳ khưu ni nào trong một năm cho hai người thọ cụ túc giới, phạm tội pācittiya." ဣမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. Cần được hiểu theo phương pháp này. လာဘဂ္ဂန္တိ လာဘဿ အဂ္ဂံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န လာဘဂ္ဂပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ လာဘံ ပဋိစ္စ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပတ္တေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ – Lābhagga (tối thắng về lợi lộc) là sự tối thắng của lợi lộc. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự tối thắng về lợi lộc, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi do duyên lợi lộc. Nhưng khi đã đạt đến, chúng sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới – ‘‘ယော [Pg.110] ပန ဘိက္ခု အစေလကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝါ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဝါ သဟတ္ထာ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၇၀). "Vị tỳ khưu nào tự tay trao vật thực loại cứng hay vật thực loại mềm cho người lõa thể, hoặc du sĩ nam, hoặc du sĩ nữ, phạm tội pācittiya." ဣဒဉှိ လာဘဂ္ဂပတ္တေ သံဃေ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ. Quả vậy, học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự tối thắng về lợi lộc. ယသဂ္ဂန္တိ ယသဿ အဂ္ဂံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ယသဂ္ဂပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ ယသံ ပဋိစ္စ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပတ္တေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အထ သတ္ထာ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ ‘‘သုရာမေရယပါနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၂၇). ဣဒဉှိ ယသဂ္ဂပတ္တေ သံဃေ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ. Yasagga (tối thắng về danh tiếng) là sự tối thắng của danh tiếng. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự tối thắng về danh tiếng, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi do duyên danh tiếng. Nhưng khi đã đạt đến, chúng sanh khởi, và khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới: "Uống rượu và các chất say, phạm tội pācittiya." Quả vậy, học giới này đã được chế định khi Tăng chúng đạt đến sự tối thắng về danh tiếng. ဗာဟုသစ္စန္တိ ဗဟုဿုတဘာဝံ. သံဃော ဟိ ယာဝ န ဗာဟုသစ္စပတ္တော ဟောတိ, န တာဝ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗာဟုသစ္စပတ္တေ ပန ယသ္မာ ဧကံ နိကာယံ ဒွေ နိကာယေ ပဉ္စပိ နိကာယေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇမာနာ ပုဂ္ဂလာ ရသေန ရသံ သံသန္ဒေတွာ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဒီပေန္တိ, အထ သတ္ထာ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ (ပါစိ. ၄၁၈)…ပေ… သမဏုဒ္ဒေသောပိ စေ ဧဝံ ဝဒေယျာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၂၉) နယေန သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ. Bāhusacca (sự đa văn) là trạng thái đa văn. Quả vậy, khi nào Tăng chúng chưa đạt đến sự đa văn, khi ấy các pháp là trú xứ của lậu hoặc chưa sanh khởi. Nhưng khi đã đạt đến sự đa văn, bởi vì có những người sau khi học thuộc một bộ Nikāya, hai bộ Nikāya, cho đến cả năm bộ Nikāya, đã nổi lên một cách không như lý, so sánh vị này với vị kia, rồi trình bày giáo pháp của bậc Đạo Sư thành phi pháp, phi luật, khi ấy bậc Đạo Sư chế định học giới theo phương pháp bắt đầu là: "Vị tỳ khưu nào nói như vầy: 'Tôi hiểu pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng như thế này...'... cho đến... nếu cả sa-di nói như vậy...". ရတ္တညုတံ ပတ္တောတိ ဧတ္ထ ရတ္တိယော ဇာနန္တီတိ ရတ္တညူ. အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဗဟူ ရတ္တိယော ဇာနန္တိ, စိရပဗ္ဗဇိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရတ္တညူနံ ဘာဝံ ရတ္တညုတံ. တတြ ရတ္တညုတံ ပတ္တေ သံဃေ ဥပသေနံ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ အာရဗ္ဘ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟာယသ္မာ ဦနဒသဝဿေ ဘိက္ခူ ဥပသမ္ပာဒေန္တေ ဒိသွာ ဧကဝဿော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဥပသမ္ပာဒေသိ. အထ ဘဂဝါ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဦနဒသဝဿေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၅). ဧဝံ ပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ဒသဝဿမှာ ဒသဝဿမှာ’’တိ ဗာလာ အဗျတ္တာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ. အထ ဘဂဝါ အပရမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဗာလေန အဗျတ္တေန ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ယော ဥပသမ္ပာဒေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန ဒသဝဿေန ဝါ အတိရေကဒသဝဿေန ဝါ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ. ဣတိ ရတ္တညုတံ ပတ္တကာလေ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ. Trong câu "đạt đến sự trưởng lão" (rattaññutaṃ patto), rattaññū (trưởng lão) là những vị biết các đêm. Họ biết nhiều đêm kể từ ngày xuất gia của mình, có nghĩa là đã xuất gia lâu năm. Trạng thái của các vị rattaññū là rattaññuta (sự trưởng lão). Trong trường hợp ấy, cần hiểu rằng khi Tăng chúng đã đạt đến sự trưởng lão, học giới đã được chế định liên quan đến Upasena, con của Vanganta. Vị tôn giả ấy, sau khi thấy các vị tỳ khưu chưa đủ mười tuổi hạ cho người khác thọ cụ túc giới, đã tự mình, dù chỉ mới một tuổi hạ, cho đệ tử cùng ở thọ cụ túc giới. Khi ấy, đức Thế Tôn đã chế định học giới: "Này các tỳ khưu, người chưa đủ mười tuổi hạ không được cho thọ cụ túc giới, ai cho thọ thì phạm tội dukkaṭa." Khi học giới đã được chế định như vậy, lại có các vị tỳ khưu ngu dốt, không thông thạo, nghĩ rằng "chúng ta đã mười tuổi hạ, chúng ta đã mười tuổi hạ" rồi cho người khác thọ cụ túc giới. Khi ấy, đức Thế Tôn lại chế định một học giới khác: "Này các tỳ khưu, người ngu dốt, không thông thạo không được cho thọ cụ túc giới, ai cho thọ thì phạm tội dukkaṭa. Ta cho phép, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu thông thạo, có khả năng, đã mười tuổi hạ hoặc hơn mười tuổi hạ được cho thọ cụ túc giới." Như vậy, vào thời điểm (Tăng chúng) đạt đến sự trưởng lão, hai học giới đã được chế định. ၁၄၆. အာဇာနီယသုသူပမံ [Pg.111] ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေသိန္တိ တရုဏာဇာနီယဥပမံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသယိံ. တတြာတိ တသ္မိံ အသရဏေ. န ခေါ, ဘဒ္ဒါလိ, ဧသေဝ ဟေတူတိ န ဧသ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီဘာဝေါယေဝ ဧကော ဟေတု. 146. (Câu) "Ta đã thuyết bài pháp ví như con ngựa non thuần chủng" có nghĩa là: "Ta đã thuyết pháp bằng cách đưa ra ví dụ về con ngựa non thuần chủng." Tatrā là trong sự không ghi nhớ ấy. (Câu) "Này Bhaddāli, không phải chỉ có nguyên nhân này" có nghĩa là: không phải chỉ có một nguyên nhân là trạng thái không thực hành đầy đủ học giới này. ၁၄၇. မုခါဓာနေ ကာရဏံ ကာရေတီတိ ခလီနဗန္ဓာဒီဟိ မုခဋ္ဌပနေ သာဓုကံ ဂီဝံ ပဂ္ဂဏှာပေတုံ ကာရဏံ ကာရေတိ. ဝိသူကာယိတာနီတိအာဒီဟိ ဝိသေဝနာစာရံ ကထေသိ. သဗ္ဗာနေဝ ဟေတာနိ အညမညဝေဝစနာနိ. တသ္မိံ ဌာနေတိ တသ္မိံ ဝိသေဝနာစာရေ. ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ နိဗ္ဗိသေဝနော ဟောတိ, တံ ဝိသေဝနံ ဇဟတီတိ အတ္ထော. ယုဂါဓာနေတိ ယုဂဋ္ဌပနေ ယုဂဿ သာဓုကံ ဂဟဏတ္ထံ. 147. (Câu) "làm cho có nguyên nhân ở việc đặt vào miệng" (mukhādhāne kāraṇaṃ kāreti) có nghĩa là: bằng cách buộc dây cương v.v., trong việc đặt (hàm thiếc) vào miệng, người ấy tạo ra nguyên nhân để nó ngẩng cổ lên một cách tốt đẹp. Bằng các từ bắt đầu là visūkāyitāni, ngài đã nói về hành vi không thuần phục. Tất cả những từ này đều là từ đồng nghĩa của nhau. Tasmiṃ ṭhāne (ở nơi ấy) là trong hành vi không thuần phục ấy. Parinibbāyati (được tịch tịnh) có nghĩa là trở nên được thuần phục, từ bỏ sự không thuần phục ấy. Yugādhāne (trong việc đặt vào ách) là trong việc đặt vào ách, để mang cái ách một cách tốt đẹp. အနုက္ကမေတိ စတ္တာရောပိ ပါဒေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥက္ခိပနေ စ နိက္ခိပနေ စ. ပရသေနာယ ဟိ အာဝါဋေ ဌတွာ အသိံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တဿ အဿဿ ပါဒေ ဆိန္ဒန္တိ. တသ္မိံ သမယေ ဧသ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတ္တာရောပိ ပါဒေ ဥက္ခိပိဿတီတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနဝိဓာနေန ဧတံ ကာရဏံ ကရောန္တိ. မဏ္ဍလေတိ ယထာ အဿေ နိသိန္နောယေဝ ဘူမိယံ ပတိတံ အာဝုဓံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝံ ကရဏတ္ထံ မဏ္ဍလေ ကာရဏံ ကာရေတိ. ခုရကာသေတိ အဂ္ဂဂ္ဂခုရေဟိ ပထဝီကမနေ. ရတ္တိံ ဩက္ကန္တကရဏသ္မိဉှိ ယထာ ပဒသဒ္ဒေါ န သုယျတိ, တဒတ္ထံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သညံ ဒတွာ အဂ္ဂဂ္ဂခုရေဟိယေဝ ဂမနံ သိက္ခာပေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဇဝေတိ သီဃဝါဟနေ. ‘‘ဓာဝေ’’တိပိ ပါဌော. အတ္တနော ပရာဇယေ သတိ ပလာယနတ္ထံ, ပရံ ပလာယန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဟဏတ္ထဉ္စ ဧတံ ကာရဏံ ကာရေတိ. ဒဝတ္တေတိ ဒဝတ္တာယ, ယုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဟတ္ထီသု ဝါ ကောဉ္စနာဒံ ကရောန္တေသု အဿေသု ဝါ ဟသန္တေသု ရထေသု ဝါ နိဃောသန္တေသု ယောဓေသု ဝါ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တေသု တဿ ရဝဿ အဘာယိတွာ ပရသေနပဝေသနတ္ထံ အယံ ကာရဏာ ကရီယတိ. Anukkameti: là việc nhấc lên và đặt xuống cả bốn chân chỉ trong một lần. Quả vậy, các chiến binh của quân địch đứng trong hầm, cầm gươm và chặt chân của con ngựa đang đi đến. Vào lúc ấy, con ngựa này sẽ nhấc cả bốn chân chỉ trong một lần. Họ thực hiện sự huấn luyện này bằng phương pháp buộc dây. Maṇḍaleti: là để người ngồi trên ngựa có thể nhặt được vũ khí rơi trên mặt đất, vì mục đích thực hiện được như vậy, họ cho thực hiện sự huấn luyện đi vòng tròn. Khurakāseti: là đi trên đất bằng những đầu móng guốc. Quả vậy, trong việc tấn công vào ban đêm, để không nghe thấy tiếng bước chân, vì mục đích đó, họ ra hiệu ở một nơi và dạy cho đi chỉ bằng những đầu móng guốc. Lời này được nói ra là nhắm đến điều đó. Javeti: là trong việc phi nhanh. Cũng có bản đọc là “Dhāve”. Khi mình bị thất bại, để chạy trốn, và để truy đuổi bắt giữ kẻ địch đang chạy trốn, họ cho thực hiện sự huấn luyện này. Davatteti: là để vui đùa. Quả vậy, vào lúc chiến trận, khi các con voi rống lên tiếng kêu của chim hạc, hoặc khi các con ngựa hí vang, hoặc khi các cỗ xe phát ra tiếng động lớn, hoặc khi các chiến binh hò reo, con ngựa này không sợ hãi những âm thanh ấy và sẽ thực hiện sự huấn luyện để xông vào hàng ngũ quân địch. ရာဇဂုဏေတိ ရညာ ဇာနိတဗ္ဗဂုဏေ. ကူဋကဏ္ဏရညော ကိရ ဂုဠဝဏ္ဏော နာမ အဿော အဟောသိ. ရာဇာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စေတိယပဗ္ဗတံ ဂမိဿာမီတိ [Pg.112] ကလမ္ဗနဒီတီရံ သမ္ပတ္တော. အဿော တီရေ ဌတွာ ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ရာဇာ အဿာစရိယံ အာမန္တေတွာ – ‘‘အဟော တယာ အဿော သိက္ခာပိတော ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အာဟ. အာစရိယော – ‘‘သုသိက္ခာပိတော ဒေဝ အဿော, ဧဝမဿ ဟိ စိတ္တံ ‘သစာဟံ ဥဒကံ ဩတရိဿာမိ, ဝါလံ တေမိဿတိ, ဝါလေ တိန္တေ ရညော အင်္ဂေ ဥဒကံ ပါတေယျာ’တိ ဧဝံ တုမှာကံ သရီရေ ဥဒကပါတနဘယေန န ဩတရတိ, ဝါလံ ဂဏှာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ. အဿော ဝေဂေန ဩတရိတွာ ပါရံ ဂတော. ဧတဒတ္ထံ အယံ ကာရဏာ ကရီယတိ. ရာဇဝံသေတိ အဿရာဇဝံသေ. ဝံသော စေသော အဿရာဇာနံ, တထာရူပေန ပဟာရေန ဆိန္နဘိန္နသရီရာပိ အဿာရောဟံ ပရသေနာယ အပါတေတွာ ဗဟိ နီဟရန္တိယေဝ. ဧတဒတ္ထံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော. Rājaguṇeti: là trong đức tính mà nhà vua nên biết. Nghe nói vua Kūṭakaṇṇa có một con ngựa tên là Guḷavaṇṇa. Vua đi ra bằng cửa phía đông với ý định “ta sẽ đi đến núi Cetiya” và đã đến bờ sông Kalamba. Con ngựa đứng trên bờ không muốn xuống nước. Vua gọi người luyện ngựa đến và nói: “Này, con ngựa do ngươi huấn luyện không muốn xuống nước”. Người luyện ngựa thưa: “Tâu Đại vương, con ngựa đã được huấn luyện rất kỹ. Quả vậy, tâm của nó nghĩ rằng: ‘Nếu ta xuống nước, đuôi sẽ bị ướt, khi đuôi bị ướt, nước có thể văng vào lòng của đức vua’. Vì sợ nước văng vào thân thể của ngài như vậy nên nó không xuống nước. Xin ngài hãy cho người cầm lấy đuôi của nó”. Vua đã làm như vậy. Con ngựa nhanh chóng xuống nước và đi sang bờ bên kia. Vì mục đích này, sự huấn luyện này được thực hiện. Rājavaṃseti: là trong dòng dõi vua ngựa. Và đây là dòng dõi của các vua ngựa, dù thân thể bị cắt, bị thương bởi những đòn đánh như vậy, chúng cũng không để cho người cưỡi ngựa ngã vào hàng ngũ quân địch mà chỉ mang ra ngoài. Vì mục đích này, họ cho thực hiện sự huấn luyện, đó là ý nghĩa. ဥတ္တမေ ဇဝေတိ ဇဝသမ္ပတ္တိယံ, ယထာ ဥတ္တမဇဝေါ ဟောတိ, ဧဝံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော. ဥတ္တမေ ဟယေတိ ဥတ္တမဟယဘာဝေ, ယထာ ဥတ္တမဟယော ဟောတိ, ဧဝံ ကာရဏံ ကာရေတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပကတိယာ ဥတ္တမဟယောဝ ဥတ္တမဟယကာရဏံ အရဟတိ, န အညော. ဥတ္တမဟယကာရဏာယ ဧဝ စ ဟယော ဥတ္တမဇဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ, န အညောတိ. Uttame javeti: là trong sự hoàn hảo về tốc độ, để có được tốc độ tối thượng, họ cho thực hiện sự huấn luyện như vậy, đó là ý nghĩa. Uttame hayeti: là trong phẩm chất ngựa tối thượng, để trở thành con ngựa tối thượng, họ cho thực hiện sự huấn luyện như vậy, đó là ý nghĩa. Trong đó, về bản chất, chỉ con ngựa tối thượng mới xứng đáng với sự huấn luyện của ngựa tối thượng, không phải con ngựa khác. Và chỉ nhờ sự huấn luyện của ngựa tối thượng, con ngựa mới đạt được tốc độ tối thượng, con ngựa khác thì không. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ရာဇာ ဧကံ သိန္ဓဝပေါတကံ လဘိတွာ သိန္ဓဝဘာဝံ အဇာနိတွာဝ ဣမံ သိက္ခာပေဟီတိ အာစရိယဿ အဒါသိ. အာစရိယောပိ တဿ သိန္ဓဝဘာဝံ အဇာနန္တော တံ မာသခါဒကဃောဋကာနံ ကာရဏာသု ဥပနေတိ. သော အတ္တနော အနနုစ္ဆဝိကတ္တာ ကာရဏံ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သော တံ ဒမေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကူဋဿော အယံ မဟာရာဇာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. Về điều này, có câu chuyện như sau: Nghe nói có một vị vua, sau khi nhận được một con ngựa Sindhu non, vì không biết nó là giống ngựa Sindhu, đã giao cho người luyện ngựa và nói: “Hãy huấn luyện con ngựa này”. Người luyện ngựa cũng không biết nó là giống ngựa Sindhu, đã đưa nó vào các bài huấn luyện dành cho những con ngựa thô kệch ăn đậu. Nó, vì sự huấn luyện ấy không phù hợp với mình, đã không thực hành theo. Người ấy không thể thuần hóa được nó, bèn nói: “Tâu Đại vương, đây là một con ngựa xảo quyệt”, rồi cho thả nó đi. အထေကဒိဝသံ ဧကော အဿာစရိယပုဗ္ဗကော ဒဟရော ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော တံ ပရိခါပိဋ္ဌေ စရန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အနဂ္ဃော, ဘန္တေ, သိန္ဓဝပေါတကော’’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ကထေသိ. သစေ ရာဇာ ဇာနေယျ, မင်္ဂလဿံ နံ ကရေယျာတိ. ထေရော အာဟ – ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, တာတ, ရာဇာ အပ္ပေဝ နာမ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသီဒေယျ ရညော ကထေဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ, – ‘‘မဟာရာဇ, အနဂ္ဃော သိန္ဓဝပေါတကော အတ္ထီ’’တိ ကထေသိ. တယာ ဒိဋ္ဌော[Pg.113], တာတာတိ? အာမ, မဟာရာဇာတိ. ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ? တုမှာကံ ဘုဉ္ဇနကသုဝဏ္ဏထာလေ တုမှာကံ ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံ တုမှာကံ ပိဝနကရသော တုမှာကံ ဂန္ဓာ တုမှာကံ မာလာတိ. ရာဇာ သဗ္ဗံ ဒါပေသိ. ဒဟရော ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. Rồi một hôm, một vị sư trẻ trước kia từng là người luyện ngựa, trong khi mang đồ dùng của vị thầy tế độ đi, thấy nó đang ăn cỏ trên bờ hào, bèn thưa với vị thầy tế độ: “Bạch ngài, đó là một con ngựa Sindhu non vô giá. Nếu nhà vua biết, ngài sẽ biến nó thành con ngựa quý của hoàng gia”. Vị trưởng lão nói: “Này con, nhà vua là người có tà kiến, biết đâu ngài sẽ có tín tâm với Phật pháp, con hãy đi nói với nhà vua”. Vị ấy đi đến và thưa: “Tâu Đại vương, có một con ngựa Sindhu non vô giá”. (Vua hỏi): “Này con, con đã thấy nó chưa?”. “Thưa vâng, tâu Đại vương”. (Vua hỏi): “Cần phải có được những gì?”. (Vị sư trẻ đáp): “Cần phải có được cái khay vàng mà ngài dùng để ăn, cơm mà ngài ăn, nước uống mà ngài uống, nước hoa của ngài, và vòng hoa của ngài”. Vua đã cho ban tất cả. Vị sư trẻ cho người mang lấy và đi đến. အဿော ဂန္ဓံ ဃာယိတွာဝ ‘‘မယှံ ဂုဏဇာနနကအာစရိယော အတ္ထိ မညေ’’တိ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော ဂန္တွာ ‘‘ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. အဿော အာဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလေ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိ, ရသံ ပိဝိ. အထ နံ ဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပိတွာ ရာဇပိဠန္ဓနံ ပိဠန္ဓိတွာ ‘‘ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. သော ဒဟရဿ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ မင်္ဂလဿဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော – ‘‘အယံ တေ, မဟာရာဇ, အနဂ္ဃော သိန္ဓဝပေါတကော, ဣမိနာဝ နံ နိယာမေန ကတိပါဟံ ပဋိဇဂ္ဂါပေဟီ’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိ. Con ngựa vừa ngửi thấy mùi, liền nghĩ rằng: “Dường như có người thầy biết được phẩm chất của ta”, rồi ngẩng đầu lên nhìn và đứng lại. Vị sư trẻ đi đến, nói: “Hãy ăn cơm đi”, rồi búng tay. Con ngựa đến ăn cơm trong khay vàng và uống nước. Sau đó, vị sư trẻ thoa nước hoa cho nó, đeo cho nó vòng hoa của vua, rồi nói: “Hãy đi trước ta”, và búng tay. Nó đi trước vị sư trẻ và đứng lại ở nơi dành cho ngựa quý của hoàng gia. Vị sư trẻ nói: “Tâu Đại vương, đây là con ngựa Sindhu non vô giá của ngài. Xin ngài hãy cho chăm sóc nó theo cách này trong vài ngày”, rồi ra đi. အထ ကတိပါဟဿ အစ္စယေန အာဂန္တွာ အဿဿ အာနုဘာဝံ ပဿိဿသိ, မဟာရာဇာတိ. သာဓု အာစရိယ ကုဟိံ ဌတွာ ပဿာမာတိ? ဥယျာနံ ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ အဿံ ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. ဒဟရော အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ ‘‘ဧတံ ရုက္ခံ အနုပရိယာဟီ’’တိ အဿဿ သညံ အဒါသိ. အဿော ပက္ခန္ဒိတွာ ရုက္ခံ အနုပရိဂန္တွာ အာဂတော. ရာဇာ နေဝ ဂစ္ဆန္တံ န အာဂစ္ဆန္တံ အဒ္ဒသ. ဒိဋ္ဌော တေ, မဟာရာဇာတိ? န ဒိဋ္ဌော, တာတာတိ. ဝလဉ္ဇကဒဏ္ဍံ ဧတံ ရုက္ခံ နိဿာယ ဌပေထာတိ ဝတွာ အစ္ဆရံ ပဟရိ ‘‘ဝလဉ္ဇကဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဧဟီ’’တိ. အဿော ပက္ခန္ဒိတွာ မုခေန ဂဟေတွာ အာဂတော. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. Sau đó, qua vài ngày, vị ấy trở lại và nói: “Tâu Đại vương, ngài sẽ được xem oai lực của con ngựa”. (Vua đáp): “Lành thay, thưa thầy. Chúng ta nên đứng ở đâu để xem?”. (Vị sư trẻ nói): “Tâu Đại vương, xin hãy đi đến vườn thượng uyển”. Vua cho dắt ngựa theo và đi đến đó. Vị sư trẻ búng tay và ra hiệu cho con ngựa: “Hãy chạy vòng quanh cái cây này”. Con ngựa phi đi, chạy vòng quanh cái cây rồi trở về. Vua không thấy nó lúc đi cũng không thấy nó lúc về. (Vị sư trẻ hỏi): “Tâu Đại vương, ngài có thấy không?”. (Vua đáp): “Này con, ta không thấy”. (Vị sư trẻ nói): “Xin ngài hãy đặt cây gậy thường dùng của ngài dựa vào cái cây này”, rồi búng tay và nói: “Hãy lấy cây gậy và lại đây”. Con ngựa phi đi, ngậm lấy cây gậy bằng miệng rồi trở về. (Vị sư trẻ hỏi): “Tâu Đại vương, ngài có thấy không?”. (Vua đáp): “Này con, ta đã thấy”. ပုန အစ္ဆရံ ပဟရိ ‘‘ဥယျာနဿ ပါကာရမတ္ထကေန စရိတွာ ဧဟီ’’တိ. အဿော တထာ အကာသိ. ဒိဋ္ဌော, မဟာရာဇာတိ. န ဒိဋ္ဌော, တာတာတိ. ရတ္တကမ္ဗလံ အာဟရာပေတွာ အဿဿ ပါဒေ ဗန္ဓာပေတွာ တထေဝ သညံ အဒါသိ. အဿော ဥလ္လင်္ဃိတွာ ပါကာရမတ္ထကေန အနုပရိယာယိ. ဗလဝတာ ပုရိသေန အာဝိဉ္ဆနအလာတဂ္ဂိသိခါ ဝိယ ဥယျာနပါကာရမတ္ထကေ ပညာယိတ္ထ. အဿော ဂန္တွာ သမီပေ ဌိတော. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. မင်္ဂလပေါက္ခရဏိပါကာရမတ္ထကေ အနုပရိယာဟီတိ သညံ အဒါသိ. Lại nữa, vị ấy búng ngón tay (ra hiệu): “Hãy đi vòng trên bờ tường của khu vườn rồi đến đây.” Con ngựa đã làm như vậy. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta chưa thấy.” Vị ấy cho người đem tấm thảm len màu đỏ đến, cho buộc vào các chân của con ngựa, rồi ra hiệu giống như thế. Con ngựa nhảy lên, đi vòng trên bờ tường. Con ngựa đã được nhận thấy ở trên bờ tường của khu vườn giống như ngọn đuốc được người đàn ông có sức mạnh quay tròn. Con ngựa đi đến, đứng ở gần bên. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Vị ấy ra hiệu: “Hãy đi vòng trên bờ tường của hồ sen báu.” ပုန ‘‘ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ ပဒုမပတ္တေသု စာရိကံ စရာဟီ’’တိ သညံ အဒါသိ. ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ သဗ္ဗပဒုမပတ္တေ စရိတွာ အဂမာသိ, ဧကံ ပတ္တမ္ပိ [Pg.114] အနက္ကန္တံ ဝါ ဖာလိတံ ဝါ ဆိန္ဒိတံ ဝါ ခဏ္ဍိတံ ဝါ နာဟောသိ. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ. ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ တံ ဟတ္ထတလံ ဥပနာမေသိ. ဓာတူပတ္ထဒ္ဓေါ လင်္ဃိတွာ ဟတ္ထတလေ အဋ္ဌာသိ. ဒိဋ္ဌံ, မဟာရာဇာတိ? ဒိဋ္ဌံ, တာတာတိ. ဧဝံ ဥတ္တမဟယော ဧဝ ဥတ္တမကာရဏာယ ဥတ္တမဇဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ. Lại nữa, vị ấy ra hiệu: “Hãy đi xuống hồ nước rồi đi dạo trên các lá sen.” Con ngựa đi xuống hồ nước, đi trên tất cả các lá sen rồi trở lại; không có một lá sen nào không được bước lên, hoặc bị rách, hoặc bị cắt, hoặc bị bể vụn. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Vị ấy búng ngón tay, đưa nó đến lòng bàn tay. Do thân thể cứng chắc, nó nhảy lên và đứng ở trên lòng bàn tay. (Vị ấy hỏi:) “Tâu đại vương, ngài đã thấy chưa?” (Vua đáp:) “Này con, ta đã thấy.” Như thế, chỉ có con ngựa cao quý mới thực hiện được tốc độ cao quý vì lý do cao quý. ဥတ္တမေ သာခလျေတိ မုဒုဝါစာယ. မုဒုဝါစာယ ဟိ, ‘‘တာတ, တွံ မာ စိန္တယိ, ရညော မင်္ဂလဿော ဘဝိဿသိ, ရာဇဘောဇနာဒီနိ လဘိဿသီ’’တိ ဥတ္တမဟယကာရဏံ ကာရေတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တမေ သာခလျေ’’တိ. ရာဇဘောဂ္ဂေါတိ ရညော ဥပဘောဂေါ. ရညော အင်္ဂန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တေန ဟတ္ထံ ဝိယ ပါဒံ ဝိယ အနောဟာယေဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ အင်္ဂန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, စတူသု ဝါ သေနင်္ဂေသု ဧကံ အင်္ဂံ ဟောတိ. (Cụm từ) uttame sākhalye có nghĩa là bằng lời nói mềm mỏng. Thật vậy, việc huấn luyện con ngựa cao quý cần được thực hiện bằng lời nói mềm mỏng rằng: “Này con, ngươi chớ lo lắng, ngươi sẽ là con ngựa báu của đức vua, ngươi sẽ nhận được các món ăn của hoàng gia, v.v…” Do đó, được nói là “uttame sākhalye.” (Cụm từ) rājabhoggo có nghĩa là vật hưởng dụng của đức vua. (Cụm từ) rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati có nghĩa là khi đi đến bất cứ nơi đâu, cần phải đi cùng chứ không bỏ lại, giống như tay và giống như chân. Do đó, nó được kể là “chi phần.” Hoặc là, nó là một chi phần trong bốn binh chủng. အသေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာတိ အရဟတ္တဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယောပိ တံသမ္ပယုတ္တာဝ. သမ္မာဉာဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ. ဌပေတွာ ပန အဋ္ဌ ဖလင်္ဂါနိ သေသာ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဟေတွာ နိဋ္ဌာပိတာတိ. (Cụm từ) asekhāya sammādiṭṭhiyā có nghĩa là với chánh kiến của quả vị A-la-hán. Các chi phần như là chánh tư duy, v.v… cũng tương ứng với quả vị ấy. Chánh trí chính là chánh kiến đã được nói ở trước. Lại nữa, ngoại trừ tám chi phần của quả vị, các pháp còn lại cần được biết là “sự giải thoát.” Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng. Hơn nữa, bài thuyết giảng này được kết thúc bằng cách lấy quả vị A-la-hán làm đỉnh cao, tùy theo căn cơ của hạng người ugghaṭitaññū (người lãnh hội nhanh). ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) từ bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဘဒ္ဒါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Bhaddāli đã chấm dứt. ၆. လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Ví Dụ Chim Cút ၁၄၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ လဋုကိကောပမသုတ္တံ. တတ္ထ ယေန သော ဝနသဏ္ဍောတိ အယမ္ပိ မဟာဥဒါယိတ္ထေရော ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ သဒ္ဓိံ ပဋိက္ကမိ. တသ္မာ ယေန သော ဘဂဝတာ ဥပသင်္ကမန္တော ဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပဟတ္တာတိ အပဟာရကော. ဥပဟတ္တာတိ ဥပဟာရကော. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. 148. Kinh Laṭukikopama (bắt đầu bằng) evaṃ me sutaṃ. Ở đây, (cụm từ) yena so vanasaṇḍo có nghĩa là: Vị Đại Trưởng lão Udāyī này cũng đã đi vào làng để khất thực cùng với đức Thế Tôn và đã trở về cùng với ngài. Do đó, cần được hiểu là: “Vị ấy đã đi đến khu rừng mà đức Thế Tôn đang đi đến.” (Từ) apahatta có nghĩa là người loại bỏ. (Từ) upahatta có nghĩa là người mang đến. (Cụm từ) paṭisallānā vuṭṭhito có nghĩa là đã xuất khỏi thiền quả. ၁၄၉. ယံ [Pg.115] ဘဂဝါတိ ယသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ. ဣင်္ဃာတိ အာဏတ္တိယံ နိပါတော. အညထတ္တန္တိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ. တဉ္စ ခေါ န ဘဂဝန္တံ ပဋိစ္စ, ဧဝရူပံ ပန ပဏီတဘောဇနံ အလဘန္တာ ကထံ ယာပေဿာမာတိ ဧဝံ ပဏီတဘောဇနံ ပဋိစ္စ အဟောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ရတ္တိဘောဇနဿ ပဏီတဘာဝံ ဒဿေတိ. သူပေယျန္တိ သူပေန ဥပနေတဗ္ဗံ မစ္ဆမံသကဠီရာဒိ. သမဂ္ဂါ ဘုဉ္ဇိဿာမာတိ ဧကတော ဘုဉ္ဇိဿာမ. သင်္ခတိယောတိ အဘိသင်္ခါရိကခါဒနီယာနိ. သဗ္ဗာ တာ ရတ္တိန္တိ သဗ္ဗာ တာ သင်္ခတိယော ရတ္တိံယေဝ ဟောန္တိ, ဒိဝါ ပန အပ္ပာ ပရိတ္တာ ထောကိကာ ဟောန္တီတိ. မနုဿာ ဟိ ဒိဝါ ယာဂုကဉ္ဇိယာဒီဟိ ယာပေတွာပိ ရတ္တိံ ယထာသတ္တိ ယထာပဏီတမေဝ ဘုဉ္ဇန္တိ. 149. (Cụm từ) yaṃ bhagavā có nghĩa là vào lúc mà đức Thế Tôn. (Từ) iṅgha là một bất biến từ có nghĩa là mệnh lệnh. (Từ) aññathattaṃ có nghĩa là sự thay đổi của tâm. Và cần được hiểu rằng sự thay đổi ấy không phải vì nương vào đức Thế Tôn, mà là đã có vì nương vào các món ăn thượng vị (với suy nghĩ) rằng: “Những vị không nhận được các món ăn thượng vị như thế này làm sao có thể sống được?” Bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy cho thấy tính chất thượng vị của bữa ăn ban đêm. (Từ) sūpeyyaṃ có nghĩa là món cần được dùng với canh, gồm có cá, thịt, măng, v.v… (Cụm từ) samaggā bhuñjissāma có nghĩa là chúng ta sẽ ăn chung với nhau. (Từ) saṅkhatiyo có nghĩa là các món ăn được chế biến đặc biệt. (Cụm từ) sabbā tā rattiṃ có nghĩa là tất cả các món ăn được chế biến đặc biệt ấy chỉ có vào ban đêm; còn vào ban ngày thì có ít, không đáng kể, và nhỏ mọn. Thật vậy, loài người dù sống qua ngày bằng cháo, nước cơm, v.v… vào ban ngày, nhưng vào ban đêm họ ăn các món ăn thượng vị nhất có thể tùy theo khả năng. ပုန ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ရတ္တိ ဝိကာလဘောဇနေ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ဗဟလန္ဓကာရေ. မာဏဝေဟီတိ စောရေဟိ. ကတကမ္မေဟီတိ ကတစောရကမ္မေဟိ. စောရာ ကိရ ကတကမ္မာ ယံ နေသံ ဒေဝတံ အာယာစိတွာ ကမ္မံ နိပ္ဖန္နံ, တဿ ဥပဟာရတ္ထာယ မနုဿေ မာရေတွာ ဂလလောဟိတာဒီနိ ဂဏှန္တိ. တေ အညေသု မနုဿေသု မာရိယမာနေသု ကောလာဟလာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, ပဗ္ဗဇိတံ ပရိယေသန္တော နာမ နတ္ထီတိ မညမာနာ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ မာရေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အကတကမ္မေဟီတိ အဋဝိတော ဂါမံ အာဂမနကာလေ ကမ္မနိပ္ဖန္နတ္ထံ ပုရေတရံ ဗလိကမ္မံ ကာတုကာမေဟိ. အသဒ္ဓမ္မေန နိမန္တေတီတိ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု အဇ္ဇေကရတ္တိံ ဣဓေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ဣဓ ဝသိတွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ သွေ ဂမိဿသီ’’တိ မေထုနဓမ္မေန နိမန္တေတိ. Lại nữa, bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy cho thấy sự nguy hại trong việc ăn vào ban đêm, vào giờ phi thời. Ở đây, (cụm từ) andhakāratimisāyaṃ có nghĩa là trong bóng tối dày đặc. (Từ) māṇavehi có nghĩa là bởi những tên trộm. (Từ) katakammehi có nghĩa là bởi những kẻ đã thực hiện hành vi trộm cắp. Tương truyền, những tên trộm đã thực hiện hành vi, sau khi việc làm được thành tựu do đã khấn vái vị trời của chúng, để cúng dường cho vị ấy, chúng giết người rồi lấy máu ở cổ, v.v… Chúng nghĩ rằng: “Khi những người khác bị giết, sự náo động sẽ phát sanh, nhưng chắc chắn không có ai tìm kiếm người xuất gia,” rồi bắt lấy vị tỳ khưu và giết đi. Điều này được nói ra là nhắm đến trường hợp ấy. (Từ) akatakammehi có nghĩa là bởi những kẻ muốn thực hiện việc cúng tế trước tiên để cho việc làm được thành tựu, vào lúc đi từ khu rừng đến ngôi làng. (Cụm từ) asaddhammena nimanteti có nghĩa là mời mọc bằng hành vi dâm dục rằng: “Này tỳ khưu, hãy đến, hôm nay hãy ở lại đây một đêm, sau khi ăn, hãy sống tại đây, hưởng thụ sự sung túc, rồi ngày mai sẽ ra đi.” ပုန ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ကထေတိ. ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုဝိဇ္ဇောတနက္ခဏေ. ဝိဿရမကာသီတိ မဟာသဒ္ဒမကာသိ. အဘုမ္မေတိ ဘူ’တိ ဝဍ္ဎိ, အဘူ’တိ အဝဍ္ဎိ, ဝိနာသော မယှန္တိ အတ္ထော. ပိသာစော ဝတ မန္တိ ပိသာစော မံ ခါဒိတုံ အာဂတော ဝတ. အာတုမာရီ မာတုမာရီတိ ဧတ္ထ အာတူတိ ပိတာ, မာတူတိ မာတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဿ ပိတာ ဝါ မာတာ ဝါ အတ္ထိ, တံ မာတာပိတရော အမှာကံ ပုတ္တကောတိ ယထာ တထာ ဝါ ဥပ္ပာဒေတွာ ယံကိဉ္စိ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဒတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သယာပေန္တိ. သော ဧဝံ ရတ္တိံ ပိဏ္ဍာယ န စရတိ. တုယှံ ပန မာတာပိတရော မတာ မညေ, တေန ဧဝံ စရသီတိ. Lại nữa, bằng (cụm từ) bhūtapubbaṃ, vị ấy kể lại sự việc đã được chính mình nhìn thấy. (Cụm từ) vijjantarikāya có nghĩa là trong khoảnh khắc của tia chớp lóe sáng. (Cụm từ) vissaramakāsi có nghĩa là đã tạo ra tiếng động lớn. Ở (từ) abhumme, bhū có nghĩa là sự thịnh vượng, abhū có nghĩa là sự không thịnh vượng, sự hủy hoại của ta. (Cụm từ) pisāco vata maṃ có nghĩa là: “Than ôi, con quỷ pisāca đã đến để ăn thịt ta.” Ở đây, trong (cụm từ) ātumārī mātumārī, ātu là cha, mātu là mẹ. Điều này được nói là có ý nghĩa rằng: “Người nào có cha hoặc có mẹ, cha mẹ của người ấy nói rằng: ‘Đứa con trai nhỏ của chúng ta,’ rồi bằng cách này hay cách khác, tạo ra các món ăn vật thực nào đó, sau khi cho, họ cho ngủ ở một nơi. Người ấy không đi khất thực vào ban đêm như thế này. Còn ngươi, ta cho rằng cha mẹ của ngươi đã chết, vì thế ngươi mới đi như thế này.” ၁၅၀. ဧဝမေဝါတိ [Pg.116] ဧဝမေဝ ကိဉ္စိ အာနိသံသံ အပဿန္တာ နိက္ကာရဏေနေဝ. ဧဝမာဟံသူတိ ဂရဟန္တော အာဟ. တတ္ထ အာဟံသူတိ ဝဒန္တိ. ကိံ ပနိမဿာတိ ဣမဿ အပ္ပမတ္တကဿ ဟေတု ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ နာမ, နနု အပဿန္တေန ဝိယ အသုဏန္တေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဩရမတ္တကဿာတိ ပရိတ္တမတ္တကဿ. အဓိသလ္လိခတေဝါယန္တိ အယံ သမဏော နဝနီတံ ပိသန္တော ဝိယ ပဒုမနာဠသုတ္တံ ကကစေန ဩက္ကန္တန္တော ဝိယ အတိသလ္လေခတိ, အတိဝါယာမံ ကရောတိ. သိက္ခာကာမာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော ဝိယ သိက္ခာကာမာ, တေသု စ အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တေသဉှိ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သစေ ဧတေ ‘အပ္ပမတ္တကမေတံ, ဟရထ ဘဂဝါ’တိ ဝဒေယျုံ, ကိံ သတ္ထာ န ဟရေယျ. ဧဝံ ပန အဝတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ‘ဧဝံ ဘဂဝါ, သာဓု ဘဂဝါ, ပညပေထ ဘဂဝါ’တိ အတိရေကတရံ ဥဿာဟံ ပဋိလဘန္တီ’’တိ. တသ္မာ တေသု အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. 150. Evamevāti có nghĩa là: evameva (cũng như thế), không thấy được kiñci ānisaṃsaṃ (bất cứ lợi ích nào), (họ đã nói) nikkāraṇeneva (không có lý do). Evamāhaṃsūti có nghĩa là: Đức Phật đã nói (āha) với ý quở trách (garahanto). Ở đây, āhaṃsūti có nghĩa là: họ nói (vadanti). Kiṃ panimassāti có nghĩa là: vì lý do (hetu) của lỗi nhỏ nhặt này (imassa appamattakassa), có điều gì đáng nói (kiṃ vattabbaṃ nāma) chăng? Chẳng phải nên hành xử như người không thấy (nanu apassantena viya), như người không nghe (asuṇantena viya) hay sao (bhavitabban)? Oramattakassāti có nghĩa là: của lỗi nhỏ nhặt (parittamattakassa). Adhisallikhatevāyanti có nghĩa là: vị Sa-môn này (ayaṃ samaṇo) đã gọt giũa quá mức (atisallekhati), đã cố gắng quá mức (ativāyāmaṃ karoti), giống như người đang nghiền bơ (navanītaṃ pisanto viya), giống như người đang dùng cưa cắt sợi trong cọng sen (padumanāḷasuttaṃ kakacena okkantanto viya). Sikkhākāmāti có nghĩa là: có những vị ham học (sikkhākāmā) như các ngài Sāriputta, Moggallāna, v.v., và họ đã gây ra sự bất bình (appaccayaṃ upaṭṭhapenti) đối với các vị ấy (tesu ca). Vì rằng (hi) họ (tesaṃ) có suy nghĩ như thế này (evaṃ hoti): “Nếu như (sace) những vị này (ete) nói rằng (vadeyyuṃ): ‘Thưa Thế Tôn (bhagavā), đây là việc nhỏ nhặt (appamattakametaṃ), xin Ngài hãy bỏ qua (haratha),’ thì có lẽ nào (kiṃ) bậc Đạo Sư (satthā) lại không bỏ qua (na hareyya)? Nhưng (pana) họ đã không nói như vậy (evaṃ avatvā), mà lại ngồi (nisinnā) vây quanh (parivāretvā) Đức Thế Tôn (bhagavantaṃ) và thỉnh cầu: ‘Như vậy, thưa Thế Tôn (evaṃ bhagavā), tốt lành thay, thưa Thế Tôn (sādhu bhagavā), xin Thế Tôn hãy chế định (paññapetha bhagavā),’ họ đã đạt được (paṭilabhanti) sự nỗ lực vượt bậc hơn (atirekataraṃ ussāhaṃ).” Do đó (tasmā), họ đã gây ra sự bất bình (appaccayaṃ upaṭṭhapenti) đối với các vị ấy (tesu). တေသန္တိ တေသံ ဧကစ္စာနံ မောဃပုရိသာနံ. တန္တိ တံ အပ္ပမတ္တကံ ပဟာတဗ္ဗံ. ထူလော ကလိင်္ဂရောတိ ဂလေ ဗဒ္ဓံ မဟာကဋ္ဌံ ဝိယ ဟောတိ. လဋုကိကာ သကုဏိကာတိ စာတကသကုဏိကာ. သာ ကိရ ရဝသတံ ရဝိတွာ နစ္စသတံ နစ္စိတွာ သကိံ ဂေါစရံ ဂဏှာတိ. အာကာသတော ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတံ ပန နံ ဒိသွာ ဝစ္ဆပါလကာဒယော ကီဠနတ္ထံ ပူတိလတာယ ဗန္ဓန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အာဂမေတီတိ ဥပေတိ. တဉှိ တဿာတိ တံ ပူတိလတာဗန္ဓနံ တဿာ အပ္ပသရီရတာယ စေဝ အပ္ပထာမတာယ စ ဗလဝဗန္ဓနံ နာမ, မဟန္တံ နာဠိကေရရဇ္ဇု ဝိယ ဒုစ္ဆိဇ္ဇံ ဟောတိ. တေသန္တိ တေသံ မောဃပုရိသာနံ သဒ္ဓါမန္ဒတာယ စ ပညာမန္ဒတာယ စ ဗလဝံ ဗန္ဓနံ နာမ, ဒုက္ကဋဝတ္ထုမတ္တကမ္ပိ မဟန္တံ ပါရာဇိကဝတ္ထု ဝိယ ဒုပ္ပဇဟံ ဟောတိ. Tesanti có nghĩa là: đối với một số kẻ ngu phu đó (tesaṃ ekaccānaṃ moghapurisānaṃ). Tanti có nghĩa là: lỗi nhỏ nhặt cần phải từ bỏ ấy (taṃ appamattakaṃ pahātabbaṃ). Thūlo kaliṅgaroti có nghĩa là: nó trở thành (hoti) giống như một khúc gỗ lớn (mahākaṭṭhaṃ viya) buộc vào cổ (gale baddhaṃ). Laṭukikā sakuṇikāti có nghĩa là: chim cút (cātakasakuṇikā). Nghe nói rằng (kira) con chim ấy (sā) sau khi hót hàng trăm tiếng (ravasataṃ ravitvā) và múa hàng trăm điệu (naccasataṃ naccitvā), nó chỉ bắt mồi một lần (sakiṃ gocaraṃ gaṇhāti). Nhưng (pana) khi thấy nó (naṃ disvā) đậu trên mặt đất (bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ) từ trên không trung (ākāsato), những đứa trẻ chăn bò (vacchapālakādayo) và những người khác đã dùng dây leo pūtila (pūtilatāya) để buộc nó lại (bandhanti) nhằm mục đích vui đùa (kīḷanatthaṃ). Lời này (etaṃ) được nói ra (vuttaṃ) là nhắm đến điều đó (taṃ sandhāya). Āgametīti có nghĩa là: nó đến gần (upeti). Tañhi tassāti có nghĩa là: sự trói buộc bằng dây leo pūtila ấy (taṃ pūtilatābandhanaṃ) đối với con chim đó (tassā), do thân hình nhỏ bé (appasarīratāya ceva) và sức lực yếu ớt (appathāmatāya ca), được gọi là sự trói buộc mạnh mẽ (balavabandhanaṃ nāma), nó khó bị cắt đứt (ducchijjaṃ hoti) giống như một sợi dây xơ dừa lớn (mahantaṃ nāḷikerarajju viya). Tesanti có nghĩa là: đối với những kẻ ngu phu đó (tesaṃ moghapurisānaṃ), do đức tin yếu kém (saddhāmandatāya ca) và trí tuệ yếu kém (paññāmandatāya ca), được gọi là sự trói buộc mạnh mẽ (balavaṃ bandhanaṃ nāma), ngay cả một lỗi dukkaṭa nhỏ (dukkaṭavatthumattakampi) cũng khó từ bỏ (duppajahaṃ hoti) giống như một lỗi pārājika lớn (mahantaṃ pārājikavatthu viya). ၁၅၁. သုက္ကပက္ခေ ပဟာတဗ္ဗဿာတိ ကိံ ဣမဿ အပ္ပမတ္တကဿ ပဟာတဗ္ဗဿ ဟေတု ဘဂဝတာ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယဿ နော ဘဂဝါ ပဟာနမာဟ. နနု ဧဝံ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဉတွာပိ ပဟာတဗ္ဗမေဝါတိ အတ္ထော. အပ္ပောဿုက္ကာတိ အနုဿုက္ကာ. ပန္နလောမာတိ ပတိတလောမာ, န တဿ ပဟာတဗ္ဗဘယေန ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမာ. ပရဒတ္တဝုတ္တာတိ ပရေဟိ ဒိန္နဝုတ္တိနော, ပရတော လဒ္ဓေန ယာပေန္တာတိ အတ္ထော. မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီတိ အပစ္စာသီသနပက္ခေ [Pg.117] ဌိတာ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. မိဂေါ ဟိ ပဟာရံ လဘိတွာ မနုဿာဝါသံ ဂန္တွာ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ ဝဏတေလံ ဝါ လဘိဿာမီတိ အဇ္ဈာသယံ အကတွာ ပဟာရံ လဘိတွာဝ အဂါမကံ အရညံ ပဝိသိတွာ ပဟဋဋ္ဌာနံ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ နိပတိတွာ ဖာသုဘူတကာလေ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ မိဂါ အပစ္စာသီသနပက္ခေ ဌိတာ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မိဂဘူတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီ’’တိ. တဉှိ တဿာတိ တံ ဝရတ္တဗန္ဓနံ တဿ ဟတ္ထိနာဂဿ မဟာသရီရတာယ စေဝ မဟာထာမတာယ စ ဒုဗ္ဗလဗန္ဓနံ နာမ. ပူတိလတာ ဝိယ သုဆိဇ္ဇံ ဟောတိ. တေသံ တန္တိ တေသံ တံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါမဟန္တတာယ စ ပညာမဟန္တတာယ စ မဟန္တံ ပါရာဇိကဝတ္ထုပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမတ္တကံ ဝိယ သုပ္ပဇဟံ ဟောတိ. 151. Trong phe thiện (sukkapakkhe), pahātabbassāti có nghĩa là: có điều gì (kiṃ) mà Đức Thế Tôn (bhagavatā) cần phải nói (vattabbaṃ atthi) vì lý do (hetu) của lỗi nhỏ nhặt cần phải từ bỏ này (imassa appamattakassa pahātabbassa), mà Đức Thế Tôn của chúng ta (no bhagavā) đã dạy về sự từ bỏ (pahānamāha)? Chẳng phải (nanu) ngay cả khi đã biết (ñatvāpi) ý định của Đức Thế Tôn (bhagavato adhippāyaṃ) như vậy (evaṃ), thì vẫn phải từ bỏ (pahātabbameva) hay sao? Đó là ý nghĩa (iti attho). Appossukkāti có nghĩa là: không nỗ lực (anussukkā). Pannalomāti có nghĩa là: lông rũ xuống (patitalomā), chứ không phải lông dựng đứng (na uddhaggalomā) vì sợ hãi điều cần phải từ bỏ (tassa pahātabbabhayena). Paradattavuttāti có nghĩa là: sống bằng những gì người khác cho (parehi dinnavuttino), nghĩa là duy trì mạng sống (yāpentā) bằng những gì nhận được từ người khác (parato laddhena). Migabhūtena cetasā viharantīti có nghĩa là: họ sống (viharanti) với tâm đã trở thành như con nai, tức là họ đã an trú (ṭhitā hutvā) trong trạng thái không mong cầu (apaccāsīsanapakkhe). Vì rằng (hi) con nai (migo), khi bị thương (pahāraṃ labhitvā), nó không có ý định (ajjhāsayaṃ akatvā) đi vào nơi ở của con người (manussāvāsaṃ gantvā) để nghĩ rằng: “Ta sẽ nhận được thuốc (bhesajjaṃ vā) hoặc dầu trị vết thương (vaṇatelaṃ vā),” mà ngay khi bị thương (pahāraṃ labhitvāva), nó đi vào khu rừng không có làng mạc (agāmakaṃ araññaṃ pavisitvā), nằm xuống (nipatitvā) với vết thương ở bên dưới (pahaṭaṭṭhānaṃ heṭṭhā katvā), và khi cảm thấy dễ chịu (phāsubhūtakāle), nó đứng dậy (uṭṭhāya) và đi (gacchati). Như vậy (evaṃ), loài nai (migā) an trú (ṭhitā) trong trạng thái không mong cầu (apaccāsīsanapakkhe). Lời nói “họ sống với tâm đã trở thành như con nai” (migabhūtena cetasā viharantīti) được nói ra (vuttaṃ) là nhắm đến điều này (idaṃ sandhāya). Tañhi tassāti có nghĩa là: sự trói buộc bằng dây da ấy (taṃ varattabandhanaṃ) đối với con voi chúa đó (tassa hatthināgassa), do thân hình to lớn (mahāsarīratāya ceva) và sức lực vĩ đại (mahāthāmatāya ca), được gọi là sự trói buộc yếu ớt (dubbalabandhanaṃ nāma). Nó dễ bị cắt đứt (suchijjaṃ hoti) giống như dây leo pūtila (pūtilatā viya). Tesaṃ tanti có nghĩa là: đối với các thiện gia nam tử ấy (tesaṃ kulaputtānaṃ), do đức tin vĩ đại (saddhāmahantatāya ca) và trí tuệ vĩ đại (paññāmahantatāya ca), ngay cả một lỗi pārājika lớn (mahantaṃ pārājikavatthupi) cũng dễ từ bỏ (suppajahaṃ hoti) giống như một lỗi dukkaṭa nhỏ (dukkaṭavatthumattakaṃ viya). ၁၅၂. ဒလိဒ္ဒေါတိ ဒါလိဒ္ဒိယေန သမန္နာဂတော. အဿကောတိ နိဿကော. အနာဠှိယောတိ အနဍ္ဎော. အဂါရကန္တိ ခုဒ္ဒကဂေဟံ. ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂန္တိ ယဿ ဂေဟယဋ္ဌိယော ပိဋ္ဌိဝံသတော မုစ္စိတွာ မဏ္ဍလေ လဂ္ဂါ, မဏ္ဍလတော မုစ္စိတွာ ဘူမိယံ လဂ္ဂါ. ကာကာတိဒါယိန္တိ ယတ္ထ ကိဉ္စိဒေဝ ဘုဉ္ဇိဿာမာတိ အန္တော နိသိန္နကာလေ ဝိသုံ ဒွါရကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ, တတော တတော ကာကာ ပဝိသိတွာ ပရိဝါရေန္တိ. သူရကာကာ ဟိ ပလာယနကာလေ စ ယထာသမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ နိက္ခမိတွာ ပလာယန္တိ. နပရမရူပန္တိ န ပုညဝန္တာနံ ဂေဟံ ဝိယ ဥတ္တမရူပံ. ခဋောပိကာတိ ဝိလီဝမဉ္စကော. ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂါတိ ဩဏတုဏ္ဏတာ. ဓညသမဝါပကန္တိ ဓညဉ္စ သမဝါပကဉ္စ. တတ္ထ ဓညံ နာမ ကုဒြူသကော. သမဝါပကန္တိ လာဗုဗီဇကုမ္ဘဏ္ဍဗီဇကာဒိ ဗီဇဇာတံ. နပရမရူပန္တိ ယထာ ပုညဝန္တာနံ ဂန္ဓသာလိဗီဇာဒိ ပရိသုဒ္ဓံ ဗီဇံ, န ဧဝရူပံ. ဇာယိကာတိ ကပဏဇာယာ. နပရမရူပါတိ ပစ္ဆိသီသာ လမ္ဗတ္ထနီ မဟောဒရာ ပိသာစာ ဝိယ ဗီဘစ္ဆာ. သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ. သော ဝတဿံ, ယောဟန္တိ သော ဝတာဟံ ပုရိသော နာမ အဿံ, ယော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ. 152. Daliddoti có nghĩa là: người có sự nghèo khó (dāliddiyena samannāgato). Assakoti có nghĩa là: không có tài sản (nissako). Anāḷhiyoti có nghĩa là: không giàu có (anaḍḍho). Agārakanti có nghĩa là: ngôi nhà nhỏ (khuddakagehaṃ). Oluggavilugganti có nghĩa là: ngôi nhà (yassa) có các thanh kèo (gehayaṭṭhiyo) bị tuột khỏi cây đòn nóc (piṭṭhivaṃsato muccitvā) và mắc vào cây xà ngang (maṇḍale laggā), rồi lại tuột khỏi cây xà ngang (maṇḍalato muccitvā) và rơi xuống đất (bhūmiyaṃ laggā). Kākātidāyinti có nghĩa là: nơi mà (yattha) khi (kāle) quạ đậu bên trong (anto nisinna) với ý nghĩ “chúng ta sẽ ăn một thứ gì đó” (kiñcideva bhuñjissāmāti), không cần phải tìm cửa riêng (visuṃ dvārakiccaṃ nāma natthi), quạ từ khắp nơi (tato tato kākā) bay vào (pavisitvā) và vây quanh (parivārenti). Vì rằng (hi) những con quạ dạn dĩ (sūrakākā), ngay cả khi chạy trốn (palāyanakāle ca), chúng cũng bay ra (nikkhamitvā) và tẩu thoát (palāyanti) theo bất kỳ hướng nào đối diện chúng (yathāsammukhaṭṭhāneneva). Naparamarūpanti có nghĩa là: không phải là loại tốt nhất (na uttamarūpaṃ) giống như nhà của những người có phước (puññavantānaṃ gehaṃ viya). Khaṭopikāti có nghĩa là: cái giường đan bằng tre (vilīvamañcako). Oluggaviluggāti có nghĩa là: sự lồi lõm (oṇatuṇṇatā). Dhaññasamavāpakanti có nghĩa là: cả lúa (dhaññañca) và hạt giống gieo xen (samavāpakañca). Ở đây, dhaññaṃ được gọi là lúa hoang (kudrūsako). Samavāpakanti có nghĩa là: các loại hạt giống như hạt bầu (lābubīja), hạt bí (kumbhaṇḍabīja), v.v. Naparamarūpanti có nghĩa là: không phải là loại hạt giống (na evarūpaṃ) thanh tịnh (parisuddhaṃ bījaṃ) như hạt gạo thơm (gandhasālibījādi) của những người có phước (yathā puññavantānaṃ). Jāyikāti có nghĩa là: người vợ nghèo khổ (kapaṇajāyā). Naparamarūpāti có nghĩa là: đầu như cái giỏ (pacchisīsā), vú chảy xệ (lambatthanī), bụng to (mahodarā), xấu xí (bībhacchā) như quỷ pīśāca (pisācā viya). Sāmaññanti có nghĩa là: trạng thái Sa-môn (samaṇabhāvo). So vatassaṃ, yohanti có nghĩa là: ta (so ahaṃ), người (yo) đã cạo bỏ râu tóc (kesamassuṃ ohāretvā) và xuất gia (pabbajeyyaṃ), thật sự (vata) sẽ là (assaṃ) một người đàn ông chân chính (puriso nāma). သော န သက္ကုဏေယျာတိ သော ဧဝံ စိန္တေတွာပိ ဂေဟံ ဂန္တွာ – ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ လာဘဂရုကာ ဒုက္ကရာ ဒုရာသဒါ, သတ္တပိ အဋ္ဌပိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယထာဓောတေနေဝ ပတ္တေန အာဂန္တဗ္ဗမ္ပိ ဟောတိ, ဧဝံ ယာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ [Pg.118] မေ ပုန အာဂတဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တိဏဝလ္လိဒဗ္ဗသမ္ဘာရာ နာမ ဒုဿမောဓာနိယာ, ကိန္တိ ကရောမီ’’တိ ဝီမံသတိ. အထဿ တံ အဂါရကံ ဝေဇယန္တပါသာဒေါ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. အထဿ ခဋောပိကံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဣမံ ဝိသင်္ခရိတွာ ဥဒ္ဓနာလာတံ ကရိဿန္တိ, ပုန အဋ္ဋနိပါဒဝိလီဝါဒီနိ လဒ္ဓဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ သိရိသယနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. တတော ဓညကုမ္ဘိံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ အယံ ဃရဏီ ဣမံ ဓညံ တေန တေန သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇိဿတိ. ပုန အာဂတေန ဇီဝိတဝုတ္တိ နာမ လဒ္ဓဗ္ဗာ ဟောတိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ အဍ္ဎတေဠသာနိ ကောဋ္ဌာဂါရသတာနိ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. တတော မာတုဂါမံ ဩလောကေတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဣမံ ဟတ္ထိဂေါပကော ဝါ အဿဂေါပကော ဝါ ယော ကောစိ ပလောဘေဿတိ, ပုန အာဂတေန ဘတ္တပါစိကာ နာမ လဒ္ဓဗ္ဗာ ဟောတိ, ကိန္တိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတိ. အထဿ သာ ရူပိနီ ဒေဝီ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘သော န သက္ကုဏေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Về câu "người ấy không thể": Người ấy, sau khi suy nghĩ như vậy, đi về nhà – "Việc xuất gia quả thật nặng về lợi lộc, khó làm, khó tiếp cận, sau khi đi khất thực ở bảy hay tám làng, cũng có khi phải trở về với cái bát sạch như đã rửa. Đối với ta, người không thể sống như vậy, khi trở về lại, phải mong muốn có một nơi ở, các vật liệu như cỏ, dây leo, gỗ quả thật khó thu thập, ta sẽ làm gì đây?" – người ấy suy xét. Bấy giờ, ngôi nhà nhỏ ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như cung điện Vejayanta. Bấy giờ, sau khi nhìn cái giường nhỏ, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, họ sẽ tháo dỡ cái này ra và làm củi đun, lại phải tìm lại những thứ như chân giường, dây đan, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, cái giường ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một chiếc giường sang trọng. Sau đó, sau khi nhìn cái hũ đựng lúa, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, người vợ này sẽ ăn số lúa này cùng với người đàn ông này, người đàn ông nọ. Khi trở về lại, ta phải tìm kế sinh nhai, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, cái hũ lúa ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một ngàn hai trăm năm mươi kho lúa. Sau đó, sau khi nhìn người phụ nữ, người ấy suy nghĩ – "Khi ta đi rồi, người nài voi hay người giữ ngựa hay bất cứ ai sẽ dụ dỗ người phụ nữ này, khi trở về lại, ta phải tìm một người nấu cơm, ta sẽ làm gì đây?". Bấy giờ, người phụ nữ ấy hiện ra trong tâm trí người ấy như một vị thiên nữ xinh đẹp. Nhắm đến điều này mà câu "người ấy không thể" v.v... đã được nói. ၁၅၃. နိက္ခဂဏာနန္တိ သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနံ. စယောတိ သန္တာနတော ကတသန္နိစယော. ဓညဂဏာနန္တိ ဓညသကဋသတာနံ. 153. Về câu `Nikkhagaṇānaṃ`: (Nghĩa là) hàng trăm nिक्ख vàng. Về câu `Cayo`: (Nghĩa là) sự tích lũy được thực hiện một cách liên tục. Về câu `Dhaññagaṇānaṃ`: (Nghĩa là) hàng trăm xe lúa. ၁၅၄. စတ္တာရောမေ, ဥဒါယိ, ပုဂ္ဂလာတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဟေဋ္ဌာ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တိ, တေ တဉ္စေဝ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ပဇဟနကာ စ အပ္ပဇဟနကာ စ ရာသိဝသေန ဒဿိတာ, န ပါဋိယေက္ကံ ဝိဘတ္တာ. ဣဒါနိ ယထာ နာမ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရတ္ထံ ဂတော ပုရိသော ပဋိပါဋိယာ ရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာ ဝင်္ကဉ္စ ပဟာယ ကမ္မေ ဥပနေတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝ အပ္ပဇဟနကေ ဆဍ္ဍေတွာ အဗ္ဗောဟာရိကေ ကတွာ ပဇဟနကပုဂ္ဂလာ စတ္တာရော ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. 154. Ở đây, câu "Này Udāyi, có bốn hạng người này" chỉ ra điều gì? Ở phần trước, qua câu "họ từ bỏ chính điều đó, họ không từ bỏ chính điều đó", những người từ bỏ và những người không từ bỏ đã được chỉ ra theo nhóm, chứ không được phân chia riêng lẻ. Bây giờ, ví như một người đàn ông đi vào rừng để lấy vật liệu, sau khi lần lượt đốn cây, rồi quay lại, bỏ đi những cây cong queo và chỉ lấy những cây phù hợp để đưa vào công việc; cũng vậy, (Đức Phật) đã bắt đầu bài pháp này để chỉ ra rằng, sau khi loại bỏ những người không từ bỏ, xem như không đáng kể, "có bốn hạng người từ bỏ". ဥပဓိပဟာနာယာတိ ခန္ဓုပဓိကိလေသုပဓိအဘိသင်္ခါရုပဓိကာမဂုဏူပဓီတိ ဣမေသံ ဥပဓီနံ ပဟာနာယ. ဥပဓိပဋိသံယုတ္တာတိ ဥပဓိအနုဓာဝနကာ. သရသင်္ကပ္ပာတိ ဧတ္ထ သရန္တိ ဓာဝန္တီတိ သရာ. သင်္ကပ္ပေန္တီတိ သင်္ကပ္ပာ. ပဒဒွယေနပိ ဝိတက္ကာယေဝ ဝုတ္တာ. သမုဒါစရန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဝတ္တန္တိ. သံယုတ္တောတိ ကိလေသေဟိ သံယုတ္တော. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာ[Pg.119]. ကဒါစိ ကရဟစီတိ ဗဟုကာလံ ဝီတိဝတ္တေတွာ. သတိသမ္မောသာတိ သတိသမ္မောသေန. နိပါတောတိ အယောကဋာဟမှိ ပတနံ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘နပ္ပဇဟတိ, ပဇဟတိ, ခိပ္ပံ ပဇဟတီ’’တိ တယော ရာသယော ဒဿိတာ. တေသု စတ္တာရော ဇနာ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ, စတ္တာရော ပဇဟန္တိ နာမ, စတ္တာရော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ. Về câu `Upadhipahānāya`: (Nghĩa là) để từ bỏ các chấp thủ này, tức là: chấp thủ uẩn, chấp thủ phiền não, chấp thủ hành, chấp thủ dục. Về câu `Upadhipaṭisaṃyuttā`: (Nghĩa là) những tầm chạy theo các chấp thủ. Ở đây, trong câu `Sarasaṅkappā`: Chúng chạy, chúng phóng đi, nên gọi là `sarā`. Chúng suy tư, nên gọi là `saṅkappā`. Qua cả hai từ này, chính các tầm đã được nói đến. Về câu `Samudācaranti`: (Nghĩa là) chúng chế ngự, chúng bao trùm và khởi lên. Về câu `Saṃyutto`: (Nghĩa là) bị trói buộc bởi các phiền não. Về câu `Indriyavemattatā`: (Nghĩa là) sự khác biệt của các căn. Về câu `Kadāci karahaci`: (Nghĩa là) sau khi trải qua một thời gian dài. Về câu `Satisammosā`: (Nghĩa là) do thất niệm. Về câu `Nipāto`: (Nghĩa là) sự rơi xuống trên chảo sắt. Bằng chừng ấy lời, ba nhóm "không từ bỏ, từ bỏ, từ bỏ nhanh chóng" đã được chỉ ra. Trong số đó, bốn hạng người được gọi là không từ bỏ, bốn hạng được gọi là từ bỏ, bốn hạng được gọi là từ bỏ nhanh chóng. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ အနာဂါမီတိ ဣမေ စတ္တာရော ဇနာ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ. ပုထုဇ္ဇနာဒယော တာဝ မာ ပဇဟန္တု, အနာဂါမီ ကထံ န ပဇဟတီတိ? သောပိ ဟိ ယာဝဒေဝဿ ဘဝလောဘော အတ္ထိ, တာဝ အဟောသုခံ အဟောသုခန္တိ အဘိနန္ဒတိ. တသ္မာ နပ္ပဇဟတိ နာမ. ဧတေယေဝ ပန စတ္တာရော ဇနာ ပဇဟန္တိ နာမ. သောတာပန္နာဒယော တာဝ ပဇဟန္တု, ပုထုဇ္ဇနော ကထံ ပဇဟတီတိ? အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဟိ သတိသမ္မောသေန သဟသာ ကိလေသေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘မာဒိသဿ နာမ ဘိက္ခုနော ကိလေသော ဥပ္ပန္နော’’တိ သံဝေဂံ ကတွာ ဝီရိယံ ပဂ္ဂယှ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂေန ကိလေသေ သမုဂ္ဃာတေတိ. ဣတိ သော ပဇဟတိ နာမ. တေယေဝ စတ္တာရော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေ (မ. နိ. ၁.၂၈၈ အာဒယော), ဣန္ဒြိယဘာဝနေတိ (မ. နိ. ၃.၄၅၃ အာဒယော) ဣမေသု သုတ္တေသု ကိဉ္စာပိ တတိယဝါရော ဂဟိတော, ပဉှော ပန ဒုတိယဝါရေနေဝ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Trong đó, bốn hạng người này: phàm phu, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, được gọi là không từ bỏ. Cứ cho là các vị từ phàm phu trở đi không từ bỏ, nhưng tại sao vị A-na-hàm lại không từ bỏ? Vì rằng, vị ấy chừng nào còn có tham ái đối với hữu, chừng đó vẫn còn vui thích "Ôi, hạnh phúc! Ôi, hạnh phúc!". Do đó, được gọi là không từ bỏ. Lại nữa, chính bốn hạng người này được gọi là từ bỏ. Cứ cho là các vị từ Tu-đà-hoàn trở đi từ bỏ, nhưng tại sao phàm phu lại từ bỏ? Vì rằng, người đã bắt đầu tu tập minh sát, khi phiền não đột ngột khởi lên do thất niệm, liền khởi tâm hổ thẹn "Đối với một vị tỳ-khưu như ta mà phiền não lại khởi lên", rồi nỗ lực tinh tấn, phát triển minh sát, và nhổ bật các phiền não bằng đạo quả. Như vậy, người ấy được gọi là từ bỏ. Chính bốn hạng người ấy được gọi là từ bỏ nhanh chóng. Trong đó, trong kinh này, trong kinh Đại Dụ Dấu Chân Voi (M. i. 288 ff), trong kinh Tu Tập Các Căn (M. iii. 453 ff), trong các kinh này, mặc dù trường hợp thứ ba được đề cập, nhưng cần phải hiểu rằng vấn đề đã được giải thích chỉ bằng trường hợp thứ hai. ဥပဓိ ဒုက္ခဿ မူလန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စ ခန္ဓာ ဥပဓိ နာမ. တံ ဒုက္ခဿ မူလန္တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ ကိလေသုပဓိနာ နိရုပဓိ ဟောတိ, နိဂ္ဂဟဏော နိတဏှောတိ အတ္ထော. ဥပဓိသင်္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. Ở đây, trong câu "Chấp thủ là gốc rễ của khổ", năm uẩn được gọi là chấp thủ. Biết rằng "Điều đó là gốc rễ của khổ", (vị ấy) trở nên không còn chấp thủ bởi chấp thủ phiền não, nghĩa là không còn nắm giữ, không còn ái dục. Về câu "được giải thoát trong sự đoạn tận chấp thủ": (Nghĩa là) được giải thoát khỏi các phiền não bằng cách lấy Niết-bàn, nơi đoạn tận ái dục, làm đối tượng. ၁၅၅. ဧဝံ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ ယေ ပဇဟန္တိ, တေ ‘‘ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တိ’’. ယေ နပ္ပဇဟန္တိ, တေပိ ‘‘ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ ပဉ္စ ခေါ ဣမေ ဥဒါယိ ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိဠှသုခန္တိ အသုစိသုခံ. အနရိယသုခန္တိ အနရိယေဟိ သေဝိတသုခံ. ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဧတဿ သုခဿ ပဋိလာဘတောပိ ဝိပါကတောပိ ဘာယိတဗ္ဗံ. နေက္ခမ္မသုခန္တိ ကာမတော နိက္ခန္တသုခံ. ပဝိဝေကသုခန္တိ ဂဏတောပိ ကိလေသတောပိ ပဝိဝိတ္တသုခံ. ဥပသမသုခန္တိ ရာဂါဒိဝူပသမတ္ထာယ သုခံ. သမ္ဗောဓသုခန္တိ မဂ္ဂသင်္ခါတဿ သမ္ဗောဓဿ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ [Pg.120] သုခံ. န ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဧတဿ သုခဿ ပဋိလာဘတောပိ ဝိပါကတောပိ န ဘာယိတဗ္ဗံ, ဘာဝေတဗ္ဗမေဝေတံ. 155. Sau khi đã giải thích rộng về bốn hạng người như vậy, bây giờ để chỉ ra rằng "những người từ bỏ, họ từ bỏ chừng này phiền não có tên như thế này", và "những người không từ bỏ, họ cũng không từ bỏ chừng này phiền não có tên như thế này", (Đức Phật) đã nói câu bắt đầu bằng "Này Udāyi, có năm dục trưởng dưỡng này". Trong đó, `miḷhasukhaṃ` là lạc thú bất tịnh. `Anariyasukhaṃ` là lạc thú được các vị không phải Thánh nhân thực hành. Về câu `bhāyitabbaṃ`: Cần phải sợ hãi cả việc đạt được lạc thú này lẫn quả báo của nó. `Nekkhammasukhaṃ` là lạc thú thoát ly khỏi các dục. `Pavivekasukhaṃ` là lạc thú viễn ly khỏi cả đoàn thể lẫn phiền não. `Upasamasukhaṃ` là lạc thú dẫn đến sự an tịnh tham ái v.v... `Sambodhasukhaṃ` là lạc thú dẫn đến sự phát sinh của giác ngộ, tức là đạo. Về câu `na bhāyitabbaṃ`: Không cần phải sợ hãi cả việc đạt được lạc thú này lẫn quả báo của nó, mà chính là cần phải tu tập nó. ၁၅၆. ဣဉ္ဇိတသ္မိံ ဝဒါမီတိ ဣဉ္ဇနံ စလနံ ဖန္ဒနန္တိ ဝဒါမိ. ကိဉ္စ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ကိဉ္စ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတံ. ဣဒံ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ယေ ဧတေ အနိရုဒ္ဓါ ဝိတက္ကဝိစာရာ, ဣဒံ တတ္ထ ဣဉ္ဇိတံ. ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနိဉ္ဇိတသ္မိံ ဝဒါမီတိ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အနိဉ္ဇနံ အစလနံ နိပ္ဖန္ဒနန္တိ ဝဒါမိ. 156. Ta nói trong sự rung động nghĩa là: Ta nói (sơ thiền) là sự rung động, là sự dao động, là sự chấn động. Và cái gì ở đây là sự rung động nghĩa là: Ở trong sơ thiền ấy, pháp nào là nhân của sự rung động? Đây là sự rung động ở đây nghĩa là: những tầm và tứ nào chưa được đoạn diệt, đây chính là nhân của sự rung động trong sơ thiền ấy. Trong nhị thiền và tam thiền cũng nên hiểu theo phương pháp này. Ta nói trong sự không rung động nghĩa là: Ta nói rằng tứ thiền này là không rung động, không dao động, không chấn động. အနလန္တိ ဝဒါမီတိ အကတ္တဗ္ဗအာလယန္တိ ဝဒါမိ, တဏှာလယော ဧတ္ထ န ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ အနလံ အပရိယတ္တံ, န ဧတ္တာဝတာ အလမေတန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမိ. နေဝသညာနာသညာယတနဿာပီတိ ဧဝရူပါယပိ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပဟာနမေဝ ဝဒါမိ. အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါတိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒေသနာ ပန နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ နိဋ္ဌာပိတာတိ. Ta nói là không đủ nghĩa là: Ta nói rằng không nên làm nơi nương tựa, chỉ ra rằng không nên khởi lên ái luyến ở đây. Hoặc là, Ta nói rằng không đủ, không trọn vẹn, không nên đi đến kết luận rằng 'chừng ấy là đủ rồi'. Đối với cả Phi tưởng phi phi tưởng xứ cũng vậy nghĩa là: Ta nói rằng ngay cả đối với một sự chứng đắc tịch tịnh như vậy cũng chỉ nên đoạn trừ. Dù vi tế hay thô nghĩa là: dù là kiết sử nhỏ hay lớn, dù ít tội lỗi hay nhiều tội lỗi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Và bài pháp này được kết thúc với đỉnh cao là quả A-la-hán, tùy theo căn cơ của người có thể được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Ví Dụ Chim Cút đã chấm dứt. ၇. စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải thích kinh Cātuma ၁၅၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စာတုမသုတ္တံ. တတ္ထ စာတုမာယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. ပဉ္စမတ္တာနိ ဘိက္ခုသတာနီတိ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ သတာနိ. ထေရာ ကိရ စိန္တေသုံ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ ပဗ္ဗဇိတာ, ဧတေသံ ဘဂဝန္တံ ဒဿေဿာမ, ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အတ္တနော အတ္တနော ယထာဥပနိဿယေန ပတိဋ္ဌဟိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂတာ. ပဋိသမ္မောဒမာနာတိ ‘‘ကစ္စာဝုသော, ခမနီယ’’န္တိအာဒိံ ပဋိသန္ထာရကထံ ကုရုမာနာ. သေနာသနာနိ ပညာပယမာနာတိ အတ္တနော အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပုစ္ဆိတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ဝိဝရိတွာ မဉ္စပီဌကဋသာရကာဒီနိ နီဟရိတွာ ပပ္ဖောဋေတွာ ယထာဋ္ဌာနေ သဏ္ဌာပယမာနာ. ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမယမာနာတိ, ဘန္တေ, ဣဒံ [Pg.121] မေ ပတ္တံ ဌပေထ, ဣဒံ စီဝရံ, ဣဒံ ထာလကံ, ဣဒံ ဥဒကတုမ္ဗံ, ဣမံ ကတ္တရယဋ္ဌိန္တိ ဧဝံ သမဏပရိက္ခာရေ သင်္ဂေါပယမာနာ. 157. Kinh Cātuma bắt đầu bằng 'Evaṃ me sutaṃ'. Trong đó, tại Cātuma nghĩa là tại ngôi làng có tên như vậy. Năm trăm vị tỳ khưu nghĩa là năm trăm vị tỳ khưu vừa mới xuất gia. Các vị trưởng lão được cho là đã suy nghĩ: 'Những thiện gia nam tử này đã xuất gia mà chưa từng thấy bậc Thập Lực, chúng ta sẽ cho họ thấy Đức Thế Tôn, sau khi nghe pháp gần Đức Thế Tôn, họ sẽ an trú tùy theo duyên lành của mỗi người'. Vì vậy, các ngài đã dẫn các vị tỳ khưu ấy đến. Hỏi thăm nhau nghĩa là nói những lời thăm hỏi như 'Này chư hiền, có kham nhẫn được không?'. Sửa soạn chỗ ở nghĩa là hỏi chỗ ở của thầy tế độ và thầy y chỉ của mình, mở cửa ra vào và cửa sổ, lấy giường, ghế, chiếu, v.v. ra, phủi bụi rồi sắp đặt vào đúng chỗ. Cất giữ y bát nghĩa là cất giữ các vật dụng của sa-môn như: 'Bạch ngài, xin hãy cất bát này của con, y này, cái bát nhỏ này, bình nước này, cây gậy này'. ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါတိ ဥဒ္ဓံ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဥစ္စံ, ပတ္ထဋတ္တာ မဟန္တံ အဝိနိဗ္ဘောဂသဒ္ဒံ ကရောန္တာ. ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေတိ ကေဝဋ္ဋာနံ မစ္ဆပစ္ဆိဌပိတဋ္ဌာနေ မဟာဇနော သန္နိပတိတွာ – ‘‘ဣဓ အညံ ဧကံ မစ္ဆံ ဒေဟိ, ဧကံ မစ္ဆဖာလံ ဒေဟိ, ဧတဿ တေ မဟာ ဒိန္နော, မယှံ ခုဒ္ဒကော’’တိ ဧဝံ ဥစ္စာသဒ္ဒံ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မစ္ဆဂဟဏတ္ထံ ဇာလေ ပက္ခိတ္တေပိ တသ္မိံ ဌာနေ ကေဝဋ္ဋာ စေဝ အညေ စ ‘‘ပဝိဋ္ဌော န ပဝိဋ္ဌော, ဂဟိတော န ဂဟိတော’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. တမ္ပိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပဏာမေမီတိ နီဟရာမိ. န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ တုမှေ မာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဧဝံ မဟာသဒ္ဒံ ကရောထ, အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝသန္တာ ကိံ နာမ သာရုပ္ပံ ကရိဿထ, တုမှာဒိသာနံ မမ သန္တိကေ ဝသနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. တေသု ဧကဘိက္ခုပိ ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ မဟာသဒ္ဒမတ္တကေန အမှေ ပဏာမေထာ’’တိ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ, သဗ္ဗေ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တာ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ,’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိံသု. ဧဝံ ပန တေသံ အဟောသိ ‘‘မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမ, ဓမ္မကထံ သောဿာမ, သတ္ထု သန္တိကေ ဝသိဿာမာတိ အာဂတာ. ဧဝရူပဿ ပန ဂရုနော သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရိမှာ, အမှာကမေဝ ဒေါသောယံ, ပဏာမိတမှာ, န နော လဒ္ဓံ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဝတ္ထုံ, န သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသရီရံ ဩလောကေတုံ, န မဓုရဿရေန ဓမ္မံ သောတု’’န္တိ. တေ ဗလဝဒေါမနဿဇာတာ ဟုတွာ ပက္ကမိံသု. Tiếng động lớn, tiếng ồn ào nghĩa là làm ra tiếng động không thể phân biệt được, lớn vì vang lên cao, ồn ào vì lan rộng ra. Như những người đánh cá tranh cướp cá nghĩa là: tại nơi người đánh cá đặt giỏ cá, đám đông tụ tập lại và làm ra tiếng động lớn, tiếng ồn ào như: 'Cho tôi một con cá khác ở đây, cho tôi một khúc cá, ông đã cho người kia con cá lớn, còn tôi thì con cá nhỏ'. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ngay cả khi lưới được quăng để bắt cá, tại nơi đó, những người đánh cá và những người khác cũng làm ra tiếng ồn ào: 'Vào rồi, chưa vào, bắt được rồi, chưa bắt được'. Điều này cũng được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ta cho đi ra nghĩa là Ta đuổi đi. Các ngươi không nên ở gần Ta nghĩa là: các ngươi đến nơi ở của một vị Phật như Ta mà lại làm ra tiếng ồn ào như vậy, khi sống theo bản tính của mình thì các ngươi sẽ làm điều gì thích hợp đây? Những người như các ngươi không có phận sự ở gần Ta, điều này được chỉ ra. Trong số họ, không một tỳ khưu nào có thể nói rằng: 'Thưa Đức Thế Tôn, chỉ vì một tiếng ồn ào mà Ngài đuổi chúng con đi' hay bất cứ điều gì khác. Tất cả đều chấp nhận lời của Đức Thế Tôn, nói 'Vâng, thưa ngài' rồi ra đi. Và họ đã nghĩ như sau: 'Chúng ta đến để được thấy bậc Đạo sư, để nghe pháp thoại, để được ở gần bậc Đạo sư. Nhưng khi đến gần một bậc Đạo sư đáng kính như vậy, chúng ta lại làm ra tiếng ồn ào. Đây là lỗi của chính chúng ta, chúng ta đã bị đuổi đi. Chúng ta đã không được ở gần Đức Thế Tôn, không được chiêm ngưỡng thân sắc vàng, không được nghe pháp thoại với giọng nói ngọt ngào'. Họ ra đi, lòng đầy ưu phiền mãnh liệt. ၁၅၈. တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တေ ကိရ သကျာ အာဂမနသမယေပိ တေ ဘိက္ခူ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ပဿိံသု. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ ဘိက္ခူ ပဝိသိတွာဝ ပဋိနိဝတ္တာ, ဇာနိဿာမ တံ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေတွာ ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိံသု. ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. ကဟံ ပန တုမှေတိ တုမှေ ဣဒါနေဝ အာဂန္တွာ ကဟံ ဂစ္ဆထ, ကိံ တုမှာကံ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ, ဥဒါဟု ဒသဗလဿာတိ? တေသံ ပန ဘိက္ခူနံ, – ‘‘အာဝုသော, မယံ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂတာ, ဒိဋ္ဌော နော ဘဂဝါ, ဣဒါနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝစနပရိဟာရော အတ္ထိ, ဧဝရူပံ ပန လေသကပ္ပံ [Pg.122] အကတွာ ယထာဘူတမေဝ အာရောစေတွာ ဘဂဝတာ ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခုသံဃော ပဏာမိတောတိ အာဟံသု. တေ ပန ရာဇာနော သာသနေ ဓုရဝဟာ, တသ္မာ စိန္တေသုံ – ‘‘ဒွီဟိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စသု ဘိက္ခုသတေသု ဂစ္ဆန္တေသု ဘဂဝတော ပါဒမူလံ ဝိဂစ္ဆိဿတိ, ဣမေသံ နိဝတ္တနာကာရံ ကရိဿာမာ’’တိ. ဧဝံ စိန္တေတွာ တေန ဟာယသ္မန္တောတိအာဒိမာဟံသု. တေသုပိ ဘိက္ခူသု ‘‘မယံ မဟာသဒ္ဒမတ္တကေန ပဏာမိတာ, န မယံ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဧကဘိက္ခုပိ ပဋိပ္ဖရိတော နာမ နာဟောသိ, သဗ္ဗေ ပန သမကံယေဝ, ‘‘ဧဝမာဝုသော,’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. 158. Họ đã đến gần nghĩa là: những người dòng Thích Ca ấy, ngay cả lúc đến, được cho là đã thấy các vị tỳ khưu ấy đang ngồi ở đó. Rồi họ nghĩ rằng: 'Tại sao các vị tỳ khưu này vừa vào đã quay trở ra? Chúng ta hãy tìm hiểu nguyên nhân'. Suy nghĩ vậy, họ đã đến gần nơi các vị tỳ khưu ấy. Handa là một tiểu từ có nghĩa là quyết định. Nhưng các ngài đi đâu vậy nghĩa là: các ngài vừa mới đến, bây giờ lại đi đâu? Có phải các ngài gặp tai họa gì không, hay là bậc Thập Lực gặp tai họa? Và các vị tỳ khưu ấy, mặc dù có thể trả lời lảng tránh rằng: 'Này chư hiền, chúng tôi đến để yết kiến Đức Thế Tôn, chúng tôi đã yết kiến Ngài rồi, bây giờ chúng tôi trở về trú xứ của mình', nhưng các ngài đã không dùng cách nói lảng tránh như vậy mà đã kể lại đúng sự thật và nói: 'Này chư hiền, Tăng chúng đã bị Đức Thế Tôn đuổi đi'. Và những vị vua ấy là những người gánh vác trọng trách trong giáo pháp, vì vậy họ đã suy nghĩ: 'Nếu năm trăm vị tỳ khưu cùng với hai vị Thượng thủ Thinh văn ra đi, thì dưới chân Đức Thế Tôn sẽ trống vắng. Chúng ta sẽ tìm cách để họ quay trở lại'. Suy nghĩ như vậy, họ đã nói những lời bắt đầu bằng 'Vậy thì, thưa các ngài'. Trong số các vị tỳ khưu ấy, không một vị nào tỏ ra bực bội, nghĩ rằng: 'Chúng ta bị đuổi đi chỉ vì một tiếng ồn ào, chúng ta xuất gia không phải vì không thể kiếm sống'. Trái lại, tất cả đều đồng thanh chấp nhận: 'Vâng, thưa chư hiền'. ၁၅၉. အဘိနန္ဒတူတိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာဂမနံ ဣစ္ဆန္တော အဘိနန္ဒတု. အဘိဝဒတူတိ ဧတု ဘိက္ခုသံဃောတိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေန္တော အဘိဝဒတု. အနုဂ္ဂဟိတောတိ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန စ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန စ အနုဂ္ဂဟိတော. အညထတ္တန္တိ ဒသဗလဿ ဒဿနံ န လဘာမာတိ ပသာဒညထတ္တံ ဘဝေယျ. ဝိပရိဏာမောတိ ပသာဒညထတ္တေန ဝိဗ္ဘမန္တာနံ ဝိပရိဏာမညထတ္တံ ဘဝေယျ. ဗီဇာနံ တရုဏာနန္တိ တရုဏသဿာနံ. သိယာ အညထတ္တန္တိ ဥဒကဝါရကာလေ ဥဒကံ အလဘန္တာနံ မိလာတဘာဝေန အညထတ္တံ ဘဝေယျ, သုဿိတွာ မိလာတဘာဝံ အာပဇ္ဇနေန ဝိပရိဏာမော ဘဝေယျ. ဝစ္ဆကဿ ပန ခီရပိပါသာယ သုဿနံ အညထတ္တံ နာမ, သုဿိတွာ ကာလကိရိယာ ဝိပရိဏာမော နာမ. 159. Abhinandatūti (hãy hoan hỷ) có nghĩa là: mong muốn sự quang lâm của chư Tăng, hãy hoan hỷ. Abhivadatūti (hãy nói lên) có nghĩa là: mong chư Tăng hãy đến, với tâm khởi lên như vậy, hãy nói lên. Anuggahito (được hỗ trợ) có nghĩa là: được hỗ trợ bởi sự hỗ trợ về vật chất và sự hỗ trợ về Pháp. Aññathattaṃ (sự khác đi) có nghĩa là: có thể có sự khác đi về niềm tin, như (nghĩ rằng): ‘chúng ta không được thấy bậc Thập Lực’. Vipariṇāmo (sự biến đổi) có nghĩa là: đối với những người hoàn tục do sự khác đi về niềm tin, có thể có sự biến đổi khác đi. Bījānaṃ taruṇānaṃ (của những hạt giống non) có nghĩa là: của những cây lúa non. Siyā aññathattaṃ (có thể có sự khác đi) có nghĩa là: vào lúc cần nước, (những cây lúa) không được nước, có thể có sự khác đi do tình trạng héo úa; sự biến đổi có thể xảy ra do việc trở nên héo úa sau khi đã khô héo. Còn đối với con bê, sự khô héo do khát sữa được gọi là sự khác đi; sau khi khô héo mà chết đi thì được gọi là sự biến đổi. ၁၆၀. ပသာဒိတော ဘဂဝါတိ ထေရော ကိရ တတ္ထ နိသိန္နောဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဗြဟ္မာနံ အာဂတံ အဒ္ဒသ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ စ အာယာစနသဒ္ဒံ သုဏိ, စေတောပရိယဉာဏေန ဘဂဝတော ပသန္နဘာဝံ အညာသိ. တသ္မာ – ‘‘ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ ပက္ကောသိယမာနာနံ ဂမနံ နာမ န ဖာသုကံ, ယာဝ သတ္ထာ န ပေသေတိ, တာဝဒေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ. အပ္ပောဿုက္ကောတိ အညေသု ကိစ္စေသု အနုဿုက္ကော ဟုတွာ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရန္တိ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရံ အနုယုတ္တော မညေ ဘဂဝါ ဝိဟရိတုကာမော, သော ဣဒါနိ ယထာရုစိယာ ဝိဟရိဿတီတိ ဧဝံ မေ အဟောသီတိ ဝဒတိ. မယမ္ပိ ဒါနီတိ မယံ ပရံ ဩဝဒမာနာ ဝိဟာရတော နိက္ကဍ္ဎိတာ, ကိံ အမှာကံ ပရောဝါဒေန. ဣဒါနိ မယမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရိဿာမာတိ ဒီပေတိ. ထေရော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိရဒ္ဓေါ အတ္တနော ဘာရဘာဝံ န အညာသိ. အယဉှိ ဘိက္ခုသံဃော ဒွိန္နမ္ပိ မဟာထေရာနံ ဘာရော, တေန [Pg.123] နံ ပဋိသေဓေန္တော ဘဂဝါ အာဂမေဟီတိအာဒိမာဟ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပန အတ္တနော ဘာရဘာဝံ အညာသိ. တေနဿ ဘဂဝါ သာဓုကာရံ အဒါသိ. 160. Pasādito bhagavā (Đức Thế Tôn đã hoan hỷ) có nghĩa là: nghe nói, vị Trưởng lão (Moggallāna) đang ngồi tại đó đã thấy Phạm thiên đến bằng thiên nhãn, đã nghe tiếng thỉnh cầu bằng thiên nhĩ giới, và đã biết được tâm trạng hoan hỷ của Đức Thế Tôn bằng tha tâm thông. Do đó, nghĩ rằng: ‘Việc đi lại của những người được gọi đến sau khi đã phái một vị tỳ-khưu nào đó đi quả là không thoải mái, chừng nào Bậc Đạo Sư chưa phái đi, chừng đó chúng ta sẽ đi’, ngài đã nói như vậy. Appossukko (không bận tâm) có nghĩa là: không bận tâm đến các công việc khác. Diṭṭhadhammasukhavihāraṃ (hiện tại lạc trú) có nghĩa là: (ngài Sāriputta nói) ‘Tôi nghĩ rằng Đức Thế Tôn muốn an trú, chuyên tâm vào việc an trú trong quả thiền định; bây giờ Ngài sẽ an trú theo ý thích. Đối với tôi đã có ý nghĩ như vậy’. Mayampi dāni (cả chúng con bây giờ) có nghĩa là: (ngài Sāriputta) trình bày rằng: ‘Chúng con, trong khi giáo huấn người khác, đã bị đuổi ra khỏi tu viện, việc giáo huấn người khác có ích gì cho chúng con. Bây giờ chúng con cũng sẽ an trú bằng hiện tại lạc trú’. Vị Trưởng lão (Sāriputta) ở đây đã sai lầm, không biết được trách nhiệm của mình. Vì Tăng chúng này là gánh nặng của cả hai vị Đại Trưởng lão. Do đó, Đức Thế Tôn, khi ngăn cản ngài, đã nói những lời bắt đầu bằng ‘Āgamehi’ (Hãy chờ đã). Còn Đại Trưởng lão Moggallāna thì đã biết trách nhiệm của mình. Do đó, Đức Thế Tôn đã tán thán ngài. ၁၆၁. စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဣမသ္မိံ သာသနေ စတ္တာရိ ဘယာနိ. ယော တာနိ အဘီတော ဟောတိ, သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာတုံ သက္ကောတိ. ဣတရော ပန န သက္ကောတီတိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဥဒကောရောဟန္တေတိ ဥဒကံ ဩရောဟန္တေ ပုဂ္ဂလေ. ကုမ္ဘီလဘယန္တိ သုံသုမာရဘယံ. သုသုကာဘယန္တိ စဏ္ဍမစ္ဆဘယံ. 161. Tại sao (Đức Phật) lại bắt đầu (bài kinh) bằng câu ‘Cattārimāni, bhikkhave’ (Này các Tỳ-khưu, có bốn điều này)? Trong giáo pháp này có bốn nỗi sợ hãi. Vị nào không sợ hãi những điều đó, vị ấy có thể đứng vững trong giáo pháp này. Còn người khác thì không thể. Để chỉ rõ điều này, Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Ở đây, udakorohante (người xuống nước) có nghĩa là đối với người đang xuống nước. Kumbhīlabhayaṃ (nỗi sợ cá sấu) là nỗi sợ cá sấu (suṃsumārabhayaṃ). Susukābhayaṃ (nỗi sợ cá dữ) là nỗi sợ cá hung dữ (caṇḍamacchabhayaṃ). ၁၆၂. ကောဓုပါယာသဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော ဦမီသု ဩသီဒိတွာ မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ကောဓုပါယာသေ ဩသီဒိတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ကောဓုပါယာသော ‘‘ဦမိဘယ’’န္တိ ဝုတ္တော. 162. Đây là tên gọi của sự phẫn nộ và oán hận, có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị chìm trong sóng mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, (người xuất gia) bị chìm trong phẫn nộ và oán hận rồi hoàn tục. Do đó, phẫn nộ và oán hận được gọi là ‘nỗi sợ sóng dữ’ (ūmibhayaṃ). ၁၆၃. ဩဒရိကတ္တဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော ကုမ္ဘီလေန ခါဒိတော မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဩဒရိကတ္တေန ခါဒိတော ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ဩဒရိကတ္တံ ‘‘ကုမ္ဘီလဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. 163. Đây là tên gọi của tính tham ăn, có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị cá sấu ăn thịt mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, (người xuất gia) bị tính tham ăn ‘ăn thịt’ rồi hoàn tục. Do đó, tính tham ăn được gọi là ‘nỗi sợ cá sấu’ (kumbhīlabhayaṃ). ၁၆၄. အရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိ သီသပ္ပစာလကာဒိကရဏေန အရက္ခိတကာယော ဟုတွာ. အရက္ခိတာယ ဝါစာယာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာသနာဒိဝသေန အရက္ခိတဝါစော ဟုတွာ. အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာတိ ကာယဂတာသတိံ အနုပဋ္ဌာပေတွာ. အသံဝုတေဟီတိ အပိဟိတေဟိ. ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော အာဝဋ္ဋေ နိမုဇ္ဇိတွာ မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ နိမုဇ္ဇိတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ‘‘အာဝဋ္ဋဘယ’’န္တိ ဝုတ္တာ. 164. Arakkhiteneva kāyena (với thân không được phòng hộ) có nghĩa là: có thân không được phòng hộ do làm những việc như lắc đầu, v.v. Arakkhitāya vācāya (với lời nói không được phòng hộ) có nghĩa là: có lời nói không được phòng hộ do nói những lời thô tục, v.v. Anupaṭṭhitāya satiyā (với niệm không được an trú) có nghĩa là: không làm cho niệm thân hành phát sinh. Asaṃvutehi (không được thu thúc) có nghĩa là: không được che đậy. Pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ (đây là tên gọi của năm dục trưởng dưỡng) có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, bị chìm trong xoáy nước mà chết, cũng vậy, người xuất gia trong giáo pháp này, bị chìm trong xoáy nước của năm dục trưởng dưỡng rồi hoàn tục. Do đó, năm dục trưởng dưỡng được gọi là ‘nỗi sợ xoáy nước’ (āvaṭṭabhayaṃ). ၁၆၅. အနုဒ္ဓံသေတီတိ ကိလမေတိ မိလာပေတိ. ရာဂါနုဒ္ဓံသေနာတိ ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန. မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ဗာဟိရံ ဥဒကံ ဩတိဏ္ဏော စဏ္ဍမစ္ဆံ အာဂမ္မ လဒ္ဓပ္ပဟာရော မရတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မာတုဂါမံ အာဂမ္မ ဥပ္ပန္နကာမရာဂေါ ဝိဗ္ဘမတိ. တသ္မာ မာတုဂါမော ‘‘သုသုကာဘယ’’န္တိ ဝုတ္တော. 165. Anuddhaṃseti có nghĩa là: làm cho mệt mỏi, làm cho héo úa. Rāgānuddhaṃsena có nghĩa là: bị tham ái quấy nhiễu. Mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ (đây là tên gọi của người nữ) có nghĩa là: ví như người xuống nước ở bên ngoài, do gặp phải cá dữ, bị nó tấn công mà chết, cũng vậy, trong giáo pháp này, do tiếp xúc với người nữ, dục tham khởi lên rồi hoàn tục. Do đó, người nữ được gọi là ‘nỗi sợ cá dữ’ (susukābhayaṃ). ဣမာနိ [Pg.124] ပန စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ယထာ ဥဒကံ အနောရောဟန္တဿ ဥဒကံ နိဿာယ အာနိသံသော နတ္ထိ, ဥဒကပိပါသာယ ပိပါသိတော စ ဟောတိ ရဇောဇလ္လေန ကိလိဋ္ဌသရီရော စ, ဧဝမေဝံ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ သာသနေ အပဗ္ဗဇန္တဿာပိ ဣမံ သာသနံ နိဿာယ အာနိသံသော နတ္ထိ, တဏှာပိပါသာယ ပိပါသိတော စ ဟောတိ ကိလေသရဇေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော စ. ယထာ ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘယာနိ အဘာယိတွာ ဥဒကံ ဩရောဟန္တဿ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာနိသံသော ဟောတိ, ဧဝံ ဣမာနိ အဘာယိတွာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာနိသံသော ဟောတိ. ထေရော ပနာဟ – ‘‘စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ဥဒကံ အနောတရန္တော သောတံ ဆိန္ဒိတွာ ပရတီရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, အဘာယိတွာ ဩတရန္တော သက္ကောတိ, ဧဝမေဝံ ဘာယိတွာ သာသနေ အပဗ္ဗဇန္တောပိ တဏှာသောတံ ဆိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကောတိ, အဘာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တော ပန သက္ကောတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန နိဋ္ဌာပိတာတိ. Lại nữa, ví như người sợ bốn nỗi sợ này mà không xuống nước thì không có lợi ích gì từ nước, lại bị khát nước và thân thể lấm lem bụi bẩn; cũng vậy, người sợ bốn nỗi sợ này mà không xuất gia trong giáo pháp thì cũng không có lợi ích gì từ giáo pháp này, lại bị khát ái và tâm bị ô nhiễm bởi bụi phiền não. Lại nữa, ví như người không sợ bốn nỗi sợ này mà xuống nước thì có được lợi ích như đã nói, cũng vậy, người không sợ những điều này mà xuất gia trong giáo pháp cũng có được lợi ích như đã nói. Vị Trưởng lão lại nói: ‘Người sợ bốn nỗi sợ mà không xuống nước thì không thể cắt đứt dòng chảy để đến bờ bên kia; người không sợ mà xuống nước thì có thể. Cũng vậy, người sợ mà không xuất gia trong giáo pháp cũng không thể cắt đứt dòng ái để thấy được bờ bên kia là Niết-bàn; còn người không sợ mà xuất gia thì có thể’. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Bài pháp này được kết thúc theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh စာတုမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Cātuma đã kết thúc. ၈. နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Phần giải thích kinh Naḷakapāna ၁၆၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ နဠကပါနသုတ္တံ. တတ္ထ နဠကပါနေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. ပုဗ္ဗေ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဝါနရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော, မဟာကာယော ကပိရာဇာ အနေကဝါနရသဟဿပရိဝုတော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိစရတိ. ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ မဟာပုညော. သော ပရိသံ ဧဝံ ဩဝဒတိ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ တာတာ, ဝိသဖလာနိ နာမ ဟောန္တိ, အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ ပေါက္ခရဏိယော နာမ ဟောန္တိ, တုမှေ ပုဗ္ဗေ ခါဒိတပုဗ္ဗာနေဝ ဖလာနိ ခါဒထ, ပီတပုဗ္ဗာနေဝ ပါနီယာနိ စ ပိဝထ, ဧတ္ထ ဝေါ မံ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ, အခါဒိတပုဗ္ဗာနိ ပန ဖလာနိ အပီတပုဗ္ဗာနိ စ ပါနီယာနိ မံ အပုစ္ဆိတွာ မာ ခါဒိတ္ထ မာ ပိဝိတ္ထာ’’တိ. 166. Kinh Naḷakapāna bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong kinh ấy, ‘tại Naḷakapāna’ nghĩa là tại một ngôi làng có tên như vậy. Tương truyền, thuở xưa Bồ-tát của chúng ta sanh vào loài khỉ, là một vua khỉ thân hình to lớn, có hằng ngàn con khỉ vây quanh, đi lại dưới chân núi. Vị ấy thật có trí tuệ, có đại phước. Vị ấy giáo huấn bầy đàn như vầy: ‘Này các con, dưới chân núi này có những thứ gọi là trái cây độc, có những thứ gọi là hồ nước bị phi nhân chiếm giữ. Các con chỉ nên ăn những loại trái cây đã từng ăn trước đây, và chỉ nên uống những loại nước đã từng uống trước đây. Về những thứ này, các con không cần phải hỏi lại ta. Nhưng đối với những loại trái cây chưa từng ăn và những loại nước chưa từng uống, chớ ăn, chớ uống mà không hỏi ta trước’. တေ [Pg.125] ဧကဒိဝသံ စရမာနာ အညံ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ပါနီယံ ဩလောကေန္တာ ဧကံ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတံ ပေါက္ခရဏိံ ဒိသွာ သဟသာ အပိဝိတွာ သမန္တာ ပရိဝါရေတွာ မဟာသတ္တဿ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု. မဟာသတ္တော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ တာတာ ပါနီယံ န ပိဝထာ’’တိ အာဟ. တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကေမာတိ. သာဓု တာတာတိ သမန္တာ ပဒံ ပရိယေသမာနော ဩတိဏ္ဏပဒံယေဝ အဒ္ဒသ, န ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ, ဒိသွာ သပရိဿယာတိ အညာသိ. တာဝဒေဝ စ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တအမနုဿော ဥဒကံ ဒွေဓာ ကတွာ ဥဋ္ဌာသိ သေတမုခေါ နီလကုစ္ဆိ ရတ္တဟတ္ထပါဒေါ မဟာဒါဌိကော ဝင်္ကဒါဌော ဝိရူပေါ ဗီဘစ္ဆော ဥဒကရက္ခသော. သော ဧဝမာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပါနီယံ န ပိဝထ, မဓုရံ ဥဒကံ ပိဝထ, ကိံ တုမှေ ဧတဿ ဝစနံ သုဏာထာ’’တိ? မဟာသတ္တော အာဟ – ‘‘တွံ ဣဓ အဓိဝတ္ထော အမနုဿော’’တိ? အာမာဟန္တိ. တွံ ဣဓ ဩတိဏ္ဏေ လဘသီတိ? အာမ လဘာမိ, တုမှေ ပန သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီတိ. န သက္ခိဿသိ, ယက္ခာတိ. ပါနီယံ ပန ပိဝိဿထာတိ? အာမ ပိဝိဿာမာတိ. ဧဝံ သန္တေ ဧကောပိ ဝေါ န မုစ္စိဿတီတိ. ပါနီယဉ္စ ပိဝိဿာမ, န စ တေ ဝသံ ဂမိဿာမာတိ ဧကနဠံ အာဟရာပေတွာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ဓမိ, သဗ္ဗော ဧကစ္ဆိဒ္ဒေါ အဟောသိ, တီရေ နိသီဒိတွာဝ ပါနီယံ ပိဝိ, သေသဝါနရာနံ ပါဋိယေက္ကေ နဠေ အာဟရာပေတွာ ဓမိတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗေ ယက္ခဿ ပဿန္တဿေဝ ပါနီယံ ပိဝိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Một hôm, trong khi đi kiếm ăn, chúng đi đến một chân núi khác, sau khi tìm được chỗ kiếm ăn, trong khi tìm nước uống, chúng thấy một hồ nước bị phi nhân chiếm giữ, chúng không vội uống mà vây quanh, ngồi chờ đợi Đại-tát đến. Đại-tát đến và hỏi: ‘Này các con, sao không uống nước?’ (Chúng đáp:) ‘Chúng con chờ ngài đến.’ (Ngài nói:) ‘Tốt lắm, các con.’ rồi đi xung quanh tìm dấu chân, chỉ thấy dấu chân đi xuống, không thấy dấu chân đi lên. Thấy vậy, ngài biết là có hiểm nguy. Ngay lúc đó, một quỷ dạ-xoa sống trong hồ nước ấy rẽ nước làm hai và hiện lên, mặt trắng, bụng xanh, tay chân đỏ, nanh lớn, nanh cong, hình thù dị dạng, gớm ghiếc. Dạ-xoa ấy nói như vầy: ‘Tại sao các ngươi không uống nước? Nước ngọt lắm, hãy uống đi. Sao các ngươi lại nghe lời của kẻ kia?’ Đại-tát hỏi: ‘Ngươi là phi nhân sống ở đây phải không?’ (Dạ-xoa đáp:) ‘Phải.’ ‘Ngươi bắt được những kẻ xuống đây à?’ ‘Phải, ta bắt được. Và ta sẽ ăn thịt tất cả các ngươi.’ ‘Ngươi không thể làm được đâu, hỡi dạ-xoa.’ ‘Vậy các ngươi sẽ uống nước chứ?’ ‘Phải, chúng ta sẽ uống.’ ‘Nếu vậy, không một kẻ nào trong các ngươi sẽ thoát được.’ (Đại-tát nói:) ‘Chúng ta sẽ uống nước, nhưng sẽ không rơi vào quyền lực của ngươi.’ Nói rồi, ngài cho mang đến một ống sậy, cầm ở đầu rồi thổi, toàn bộ ống trở nên rỗng ruột. Ngài ngồi ngay trên bờ và uống nước. Ngài cho mang những ống sậy riêng cho những con khỉ còn lại, thổi thông chúng rồi đưa cho. Tất cả đều uống nước ngay trước mắt của dạ-xoa. Và điều này cũng đã được nói đến: ‘‘ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏံ, ဒိသွာနော’ တရိတံ ပဒံ; နဠေန ဝါရိံ ပိဿာမ, နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၀); ‘Thấy dấu chân không đi lên, thấy dấu chân đã đi xuống; Ta sẽ uống nước bằng ống sậy, ngươi sẽ không thể giết được ta.’ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဇ္ဇဒိဝသာ တသ္မိံ ဌာနေ နဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါဝ ဟောန္တိ. ဣမိနာ ဟိ သဒ္ဓိံ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ စတ္တာရိ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ – စန္ဒေ သသဗိမ္ဗံ, ဝဋ္ဋကဇာတကမှိ သစ္စကိရိယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိဿ ဂမနုပစ္ဆေဒေါ, ဃဋိကာရကုမ္ဘကာရဿ မာတာပိတူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒေဝဿ အဝဿနံ, တဿာ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ နဠာနံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒဘာဝေါတိ. ဣတိ သာ ပေါက္ခရဏီ နဠေန ပါနီယဿ ပီတတ္တာ နဠကပါနာတိ နာမံ လဘိ. အပရဘာဂေ တံ ပေါက္ခရဏိံ နိဿာယ ဂါမော ပတိဋ္ဌာသိ, တဿာပိ နဠကပါနန္တေဝ နာမံ ဇာတံ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နဠကပါနေ’’တိ. ပလာသဝနေတိ ကိံသုကဝနေ. Kể từ đó cho đến ngày nay, các ống sậy ở nơi đó đều chỉ có một lỗ (rỗng ruột). Thật vậy, cùng với điều này, trong kiếp này có bốn điều kỳ diệu tồn tại suốt kiếp, đó là: hình con thỏ trên mặt trăng; sự tắt của ngọn lửa tại nơi phát nguyện sự thật trong Bổn sanh Vaṭṭaka; trời không mưa tại nơi ở của cha mẹ người thợ gốm Ghaṭikāra; và việc các ống sậy bên bờ hồ ấy chỉ có một lỗ. Do đó, vì nước được uống bằng ống sậy (naḷa), hồ nước ấy có tên là Naḷakapāna. Về sau, một ngôi làng được thành lập gần hồ nước ấy, và làng ấy cũng có tên là Naḷakapāna. Do đó, đã được nói là ‘tại Naḷakapāna’. ‘Trong rừng Palāsa’ nghĩa là trong rừng cây kiṃsuka. ၁၆၇. တဂ္ဃ [Pg.126] မယံ, ဘန္တေတိ ဧကံသေနေဝ မယံ, ဘန္တေ, အဘိရတာ. အညေပိ ယေ တုမှာကံ သာသနေ အဘိရမန္တိ, တေ အမှေဟိ သဒိသာဝ ဟုတွာ အဘိရမန္တီတိ ဒီပေန္တိ. 167. ‘Bạch ngài, chắc chắn chúng con’ có nghĩa là: ‘Bạch ngài, chắc chắn chúng con rất hoan hỷ’. Các ngài giải thích rằng: ‘Những vị khác mà hoan hỷ trong giáo pháp của ngài, các vị ấy cũng hoan hỷ giống như chúng con vậy’. နေဝ ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ဧကော ရညော အပရာဓံ ကတွာ ပလာယတိ. ရာဇာ ကုဟိံ, ဘော, အသုကောတိ? ပလာတော ဒေဝါတိ. ပလာတဋ္ဌာနေပိ မေ န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာတိ ဝဒတိ. တဿ ကောစိဒေဝ သုဟဒေါ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ တွံ သစေ ဇီဝိတုမိစ္ဆသိ, ပဗ္ဗဇာဟီတိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဇီဝိတံ ရက္ခမာနော စရတိ. အယံ ရာဇာဘိနီတော နာမ. Trong các câu bắt đầu bằng ‘Không phải bị vua truy bức’, có trường hợp một người phạm tội với vua rồi bỏ trốn. Vua hỏi: ‘Này, kẻ kia ở đâu?’ (Họ thưa:) ‘Tâu bệ hạ, hắn đã trốn rồi.’ (Vua) nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Một người bạn thân của kẻ ấy đến báo tin đó và nói: ‘Nếu ngươi muốn sống, hãy xuất gia đi.’ Người ấy bèn xuất gia và sống để bảo toàn mạng sống. Vị này được gọi là người xuất gia vì bị vua truy bức. ဧကော ပန စောရာနံ မူလံ ဆိန္ဒန္တော စရတိ. စောရာ သုတွာ ‘‘ပုရိသာနံ အတ္ထိကဘာဝံ န ဇာနာတိ, ဇာနာပေဿာမ န’’န္တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပလာယတိ. စောရာ ပလာတောတိ သုတွာ ‘‘ပလာတဋ္ဌာနေပိ နော န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပဗ္ဗဇတိ. အယံ စောရာဘိနီတော နာမ. Lại có một người đi tiêu diệt tận gốc bọn trộm cướp. Bọn trộm cướp nghe tin và nói: ‘Hắn không biết sự tồn tại của những người đàn ông (dũng cảm), chúng ta sẽ cho hắn biết.’ Người ấy nghe tin đó liền bỏ trốn. Bọn trộm cướp nghe tin hắn đã trốn và nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay chúng ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Người ấy nghe tin đó liền xuất gia. Vị này được gọi là người xuất gia vì bị trộm cướp truy bức. ဧကော ပန ဗဟုံ ဣဏံ ခါဒိတွာ တေန ဣဏေန အဋ္ဋော ပီဠိတော တမှာ ဂါမာ ပလာယတိ. ဣဏသာမိကာ သုတွာ ‘‘ပလာတဋ္ဌာနေပိ နော န မုစ္စိဿတိ, သစေ ပန ပဗ္ဗဇေယျ, မုစ္စေယျာ’’တိ ဝဒန္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပဗ္ဗဇတိ. အယံ ဣဏဋ္ဋော နာမ. Lại có một người vay nhiều nợ, bị nợ nần làm cho khổ sở, bức bách, liền bỏ làng trốn đi. Các chủ nợ nghe tin và nói: ‘Dù trốn ở đâu cũng không thoát khỏi tay chúng ta, nhưng nếu hắn xuất gia thì có thể thoát.’ Người ấy nghe tin đó liền xuất gia. Vị này được gọi là người xuất gia vì nợ nần. ရာဇဘယာဒီနံ ပန အညတရေန ဘယေန ဘီတော အဋ္ဋော အာတုရော ဟုတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတော ဘယဋ္ဋော နာမ. ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီသု ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော ပဗ္ဗဇိတော အာဇီဝိကာပကတော နာမ, အာဇီဝိကာယ ပကတော အဘိဘူတောတိ အတ္ထော. ဣမေသု ပန ဧကောပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘နေဝ ရာဇာဘိနီတော’’တိအာဒိမာဟ. Lại nữa, người xuất gia do sợ hãi, khổ sở, phiền não bởi một trong các nỗi sợ như sợ vua... được gọi là người xuất gia vì sợ hãi. Người xuất gia do không thể sinh sống trong nạn đói kém... được gọi là người xuất gia vì sinh kế; nghĩa là bị sinh kế thúc đẩy, chi phối. Nhưng trong số các vị này, không có một ai xuất gia vì những lý do này, do đó, (Đức Phật) đã nói câu bắt đầu bằng ‘Không phải bị vua truy bức’. ဝိဝေကန္တိ ဝိဝိစ္စ ဝိဝိတ္တော ဟုတွာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ ကာမေဟိ စ အကုသလဓမ္မေဟိ စ ဝိဝိတ္တေန ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနသင်္ခါတံ ပီတိသုခံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, သစေ တံ ဝိဝိစ္စ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပီတိသုခံ နာဓိဂစ္ဆတိ, အညံ ဝါ ဥပရိ ဒွိန္နံ ဈာနာနံ စတုန္နဉ္စ မဂ္ဂါနံ ဝသေန သန္တတရံ သုခံ နာဓိဂစ္ဆတိ, တဿ ဣမေ အဘိဇ္ဈာဒယော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ. တတ္ထ အရတီတိ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ဥက္ကဏ္ဌိတတာ. တန္ဒီတိ အာလသိယဘာဝေါ. ဧဝံ ယော ပဗ္ဗဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တဿ ဣမေ သတ္တ ပါပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ [Pg.127] စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တီတိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿ တေ ဓမ္မာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, သောယေဝ သမဏကိစ္စမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ ပုန ဝိဝေကံ အနုရုဒ္ဓါ…ပေ… အညံ ဝါ တတော သန္တတရန္တိ အာဟ. Vivekaṃ (viễn ly) có nghĩa là đã trở nên vắng lặng (vivitto hutvā) do đã ly (vivicca). Điều này được nói là: Hỷ lạc được gọi là sơ thiền và nhị thiền nào cần được chứng đắc do ly dục và ly các pháp bất thiện, nếu vị ấy sau khi ly dục, ly các pháp bất thiện mà không chứng đắc được hỷ lạc ấy, hoặc không chứng đắc được lạc khác thanh tịnh hơn bằng năng lực của hai thiền trên và bốn đạo, thì đối với vị ấy, các pháp tham ái v.v... này chiếm đoạt tâm rồi tồn tại. Trong ấy, arati (bất mãn) là sự bất mãn trong các pháp thiện cao thượng. Tandī (dã dượi) là trạng thái lười biếng. Như vậy, sau khi chỉ ra rằng: “Người nào sau khi xuất gia không thể làm phận sự của người xuất gia, đối với người ấy, bảy ác pháp này sanh khởi rồi chiếm đoạt tâm”, bây giờ, vì rằng: “Đối với người nào mà các pháp ấy chiếm đoạt tâm rồi tồn tại, chính người ấy cũng không thể làm phận sự của sa-môn”, nên ngài lại nói: vivekaṃ anuruddhā…pe… aññaṃ vā tato santataraṃ (không theo đuổi sự viễn ly... cho đến... hoặc (lạc) khác thanh tịnh hơn thế). ဧဝံ ကဏှပက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေနေဝ နယေန သုက္ကပက္ခံ ဒဿေတုံ ပုန ဝိဝေကန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. Sau khi chỉ ra hắc phần như vậy, bây giờ để chỉ ra bạch phần cũng bằng phương pháp ấy, ngài lại nói (câu) bắt đầu bằng vivekaṃ. Ý nghĩa của câu ấy nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. ၁၆၈. သင်္ခါယာတိ ဇာနိတွာ. ဧကန္တိ ဧကစ္စံ. ပဋိသေဝတီတိ သေဝိတဗ္ဗယုတ္တကံ သေဝတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပပတ္တီသု ဗျာကရောတီတိ သပ္ပဋိသန္ဓိကေ တာဝ ဗျာကရောတု, အပ္ပဋိသန္ဓိကေ ကထံ ဗျာကရောတီတိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပုန ဘဝေ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထီတိ ဝဒန္တော ဥပပတ္တီသု ဗျာကရောတိ နာမ. 168. Saṅkhāya có nghĩa là sau khi biết. Ekaṃ có nghĩa là một số. Paṭisevati có nghĩa là thực hành điều thích hợp nên thực hành. Trong các câu còn lại cũng có cùng phương pháp này. Về câu upapattīsu byākaroti (thọ ký về các cảnh sanh): Cứ cho là ngài thọ ký về những người có tái sanh, nhưng ngài thọ ký về những người không có tái sanh như thế nào? Người nói rằng: “Đối với người không có tái sanh, không có sự tái sanh trong kiếp sống một lần nữa” thì được gọi là upapattīsu byākaroti. ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ဇနဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ မဟာဇနဿ ဥပလာပနတ္ထံ. န ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဧဝံ မံ မဟာဇနော ဇာနိဿတိ, ဧဝံ မေ မဟာဇနဿ အန္တရေ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတီတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန န ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော. ဥဠာရဝေဒါတိ မဟန္တတုဋ္ဌိနော. Janakuhanatthaṃ có nghĩa là vì mục đích làm cho dân chúng kinh ngạc. Janalapanatthaṃ có nghĩa là vì mục đích thuyết phục đại chúng. Về câu na iti maṃ jano jānātu (không phải để dân chúng biết ta như vầy), ý nghĩa là: (Ngài) không thọ ký cũng vì lý do này, (nghĩ rằng): “Như vầy, đại chúng sẽ biết ta”, “Như vầy, tiếng tăm của ta sẽ vang dội giữa đại chúng”. Uḷāravedā có nghĩa là những người có sự hoan hỷ lớn lao. ၁၆၉. သော ခေါ ပနဿ အာယသ္မာတိ သော ပရိနိဗ္ဗုတော အာယသ္မာ ဣမဿ ဌိတဿ အာယသ္မတော. ဧဝံသီလောတိအာဒီသု လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ သီလာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ပန သမာဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ ဓမ္မာတိ အဓိပ္ပေတာ. ဖာသုဝိဟာရော ဟောတီတိ တေန ဘိက္ခုနာ ပူရိတပဋိပတ္တိံ ပူရေန္တဿ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကတွာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသုဝိဟာရော ဟောတိ, အရဟတ္တံ ပတ္တုမသက္ကောန္တဿ ပဋိပတ္တိံ ပူရယမာနဿ စရတောပိ ဖာသုဝိဟာရောယေဝ နာမ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. 169. Về câu so kho panassa āyasmā: Vị trưởng lão ấy, người đã viên tịch, (được biết) bởi vị trưởng lão này, người đang còn sống. Trong các câu bắt đầu bằng evaṃsīlo, giới v.v... nên được hiểu là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Còn ở đây, trong câu evaṃdhammo, các pháp thuộc phe định được hiểu là dhammā. Về câu phāsuvihāro hoti (có sự an trú thoải mái): Đối với người đang thực hành trọn vẹn pháp hành đã được vị tỳ-khưu ấy (người đã viên tịch) thực hành trọn vẹn, sau khi chứng ngộ A-la-hán quả, có sự an trú thoải mái bằng cách an trú trong quả định. Đối với người không thể đạt đến A-la-hán quả, đang thực hành trọn vẹn pháp hành, cả khi đang đi (hành thiền), cũng được gọi là có sự an trú thoải mái. Theo phương pháp này, ý nghĩa nên được biết trong tất cả các trường hợp. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh နဠကပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Naḷakapāna đã kết thúc. ၉. ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Phần giải về kinh Goliyāni ၁၇၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဂေါလိယာနိသုတ္တံ. တတ္ထ ပဒသမာစာရောတိ ဒုဗ္ဗလသမာစာရော ဩဠာရိကာစာရော, ပစ္စယေသု သာပေက္ခော မဟာရက္ခိတတ္ထေရော [Pg.128] ဝိယ. တံ ကိရ ဥပဋ္ဌာကကုလေ နိသိန္နံ ဥပဋ္ဌာကော အာဟ ‘‘အသုကတ္ထေရဿ မေ, ဘန္တေ, စီဝရံ ဒိန္န’’န္တိ. သာဓု တေ ကတံ တံယေဝ တက္ကေတွာ ဝိဟရန္တဿ စီဝရံ ဒေန္တေနာတိ. တုမှာကမ္ပိ, ဘန္တေ, ဒဿာမီတိ. သာဓု ကရိဿသိ တံယေဝ တက္ကေန္တဿာတိ အာဟ. အယမ္ပိ ဧဝရူပေါ ဩဠာရိကာစာရော အဟောသိ. သပ္ပတိဿေနာတိ သဇေဋ္ဌကေန, န အတ္တာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝိဟရိတဗ္ဗံ. သေရိဝိဟာရေနာတိ သစ္ဆန္ဒဝိဟာရေန နိရင်္ကုသဝိဟာရေန. 173. Kinh bắt đầu bằng evaṃ me sutaṃ là kinh Goḷiyāni. Trong đó, padasamācāra (hành vi yếu kém) là hành vi yếu kém, hành vi thô thiển, giống như trưởng lão Mahārakkhita, người có sự quyến luyến đối với các vật dụng. Nghe nói, khi ngài đang ngồi trong nhà của người hộ độ, người hộ độ nói: “Bạch ngài, con đã dâng y cho trưởng lão tên là...”. (Trưởng lão nói): “Lành thay, ông đã làm việc tốt khi dâng y cho vị đang sống mà chỉ suy tư về chính điều ấy (vật dụng)”. (Người hộ độ nói): “Bạch ngài, con cũng sẽ dâng lên ngài”. (Trưởng lão) nói: “Ông sẽ làm việc tốt (khi dâng) cho người chỉ suy tư về chính điều ấy”. Vị này (Goḷiyāni) cũng có hành vi thô thiển như vậy. Sappatissena (có sự kính trọng) có nghĩa là có người lớn hơn, có người lãnh đạo; không nên sống bằng cách tự cho mình là người lãnh đạo. Serivihārena (sống tự do) có nghĩa là sống theo ý muốn, sống không bị kiềm chế. နာနူပခဇ္ဇာတိ န အနုပခဇ္ဇ န အနုပဝိသိတွာ. တတ္ထ ယော ဒွီသု မဟာထေရေသု ဥဘတော နိသိန္နေသု တေ အနာပုစ္ဆိတွာဝ စီဝရေန ဝါ ဇာဏုနာ ဝါ ဃဋ္ဋေန္တော နိသီဒတိ, အယံ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ပန အတ္တနော ပတ္တအာသနသန္တိကေ ဌတွာ နိသီဒါဝုသောတိ ဝုတ္တေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ န ဝဒန္တိ, နိသီဒါမိ, ဘန္တေတိ အာပုစ္ဆိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ အာပုစ္ဆိတကာလတော ပဋ္ဌာယ နိသီဒါတိ ဝုတ္တေပိ အဝုတ္တေပိ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. န ပဋိဗာဟိဿာမီတိ ဧတ္ထ ယော အတ္တနော ပတ္တာသနံ အတိက္ကမိတွာ နဝကာနံ ပါပုဏနဋ္ဌာနေ နိသီဒတိ, အယံ နဝေ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတိ နာမ. တသ္မိဉှိ တထာ နိသိန္နေ နဝါ ဘိက္ခူ ‘‘အမှာကံ နိသီဒိတုံ န ဒေတီ’’တိ ဥဇ္ဈာယန္တာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ အာသနံ ဝါ ပရိယေသန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တိ. တသ္မာ အတ္တနော ပတ္တာသနေယေဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ န ပဋိဗာဟတိ နာမ. Nānūpakhajja có nghĩa là không chen lấn, không đi vào. Trong đó, vị nào ngồi xuống trong khi chạm phải y hoặc đầu gối của hai vị đại trưởng lão đang ngồi ở hai bên mà không xin phép các vị ấy, vị này được gọi là ngồi chen lấn. Tuy nhiên, không làm như vậy, nên đứng gần chỗ ngồi đã đến lượt mình, và nên ngồi xuống khi được nói: “Này hiền giả, hãy ngồi xuống”. Nếu các vị ấy không nói, nên ngồi xuống sau khi xin phép: “Bạch ngài, con xin ngồi”. Kể từ lúc xin phép, việc ngồi xuống là thích hợp dù được nói “hãy ngồi” hay không được nói. Ở đây, trong câu na paṭibāhissāmi (sẽ không cản trở): Vị nào sau khi đi quá chỗ ngồi đến lượt của mình mà ngồi ở nơi đến lượt của các vị tân tỳ-khưu, vị này được gọi là cản trở các vị tân tỳ-khưu bằng chỗ ngồi. Vì khi vị ấy ngồi như vậy, các vị tân tỳ-khưu phàn nàn rằng: “Vị ấy không cho chúng ta ngồi”, rồi phải đứng hoặc đi lang thang tìm kiếm chỗ ngồi. Do đó, nên ngồi đúng vào chỗ đã đến lượt của mình. Như vậy được gọi là không cản trở. အာဘိသမာစာရိကမ္ပိ ဓမ္မန္တိ အဘိသမာစာရိကံ ဝတ္တပဋိပတ္တိမတ္တမ္ပိ. နာတိကာလေနာတိ န အတိပါတော ပဝိသိတဗ္ဗံ, န အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗံ, ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံယေဝ ပဝိသိတဗ္ဗဉ္စ နိက္ခမိတဗ္ဗဉ္စ. အတိပါတော ပဝိသိတွာ အတိဒိဝါ နိက္ခမန္တဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ ပရိဟာယန္တိ. ကာလဿေဝ မုခံ ဓောဝိတွာ မက္ကဋကသုတ္တာနိ ဆိန္ဒန္တေန ဥဿာဝဗိန္ဒူ နိပါတေန္တေန ဂါမံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပရိယေသိတွာ ယာဝ ဘိက္ခာကာလာ အန္တောဂါမေယေဝ နာနပ္ပကာရံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တေန နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါ နိက္ခမ္မ ဘိက္ခူနံ ပါဒဓောဝနဝေလာယ ဝိဟာရံ ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. န ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ ပုရေဘတ္တံ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ, အညတြ သမယာ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၉၉) ဣမံ သိက္ခာပဒံ ရက္ခန္တေန တဿ [Pg.129] ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ ပုရေဘတ္တဉ္စ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ စာရိတ္တံ န အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓတော ဟောတိ စပလောတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကော စေဝ ဟောတိ စီဝရမဏ္ဍန-ပတ္တမဏ္ဍန-သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ ကေလာယနာ မဏ္ဍနာတိ ဧဝံ ဝုတ္တေန စ တရုဏဒါရကာဝစာပလျေန သမန္နာဂတော. Ābhisamācārikampi dhammanti có nghĩa là pháp hành cao thượng, chỉ là việc thực hành các phận sự. Nātikālenāti có nghĩa là không nên vào (làng) quá sớm, không nên rời khỏi (làng) quá muộn, nên vào và ra cùng với chư tăng. Vì rằng đối với vị tỳ khưu vào quá sớm và ra quá muộn, các phận sự như ở sân tháp, sân bồ đề bị suy giảm. Chỉ vào buổi sáng sớm, sau khi rửa mặt, phá mạng nhện, làm rơi giọt sương, vào làng tìm cháo, cho đến giờ khất thực, chỉ ở trong làng nói các loại chuyện thế gian, ngồi xuống, làm xong việc ăn uống, ban ngày ra khỏi làng, vào lúc chư tỳ khưu rửa chân mới phải trở về tu viện. Na purebhattaṃ pacchābhattaṃ kulesu cārittaṃ āpajjituttabbanti có nghĩa là vị tỳ khưu giữ gìn học giới này: “Vị tỳ khưu nào, được mời và đã thọ thực, không xin phép vị tỳ khưu có mặt mà đi lại trong các gia đình trước bữa ăn hoặc sau bữa ăn, trừ phi có thời duyên, phạm tội pācittiya” (pāci. 299), thì không nên đi lại vào buổi sáng và buổi chiều như đã được nói trong phần phân tích của học giới ấy. Uddhato hoti capaloti có nghĩa là có bản tánh trạo cử, và có sự trang điểm y, trang điểm bát, trang điểm chỗ ở, hoặc yêu thích trang điểm thân xác hôi thối này, và có sự lăng xăng như trẻ nhỏ. ပညဝတာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စီဝရကမ္မာဒီသု ဣတိကတ္တဗ္ဗေသု ဥပါယပညာယ သမန္နာဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေတိ အဘိဓမ္မပိဋကေ စေဝ ဝိနယပိဋကေ စ ပါဠိဝသေန စေဝ အဋ္ဌကထာဝသေန စ ယောဂေါ ကရဏီယော. သဗ္ဗန္တိမေန ဟိ ပရိစ္ဆေဒေန အဘိဓမ္မေ ဒုကတိကမာတိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ. ဝိနယေ ပန ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယေန သဒ္ဓိံ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ ဒွေ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ. Paññavatā bhavitabbanti có nghĩa là phải có trí tuệ về phương tiện trong các việc phải làm như may y, v.v. Abhidhamme abhivinayeti có nghĩa là phải nỗ lực trong tạng Abhidhamma và tạng Vinaya theo cả Pāli và Chú giải. Vì rằng, ở mức độ tối thiểu, trong Abhidhamma, không được phép (sống trong rừng) nếu không (biết) Dhammahadayavibhaṅga cùng với các mẫu đề đôi và ba. Còn trong Vinaya, không được phép nếu không (biết) hai bộ Pātimokkha đã được phân định rõ ràng cùng với sự phân xử về kamma và akamma. အာရုပ္ပာတိ ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌပိ သမာပတ္တိယော ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. တာ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အသက္ကောန္တေန သတ္တသုပိ ယောဂေါ ကရဏီယော, ဆသုပိ…ပေ… ပဉ္စသုပိ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဧကံ ကသိဏေ ပရိကမ္မကမ္မဋ္ဌာနံ ပဂုဏံ ကတွာ အာဒါယ ဝိစရိတဗ္ဗံ, ဧတ္တကံ ဝိနာ န ဝဋ္ဋတိ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေတိ ဣမိနာ သဗ္ဗေပိ လောကုတ္တရဓမ္မေ ဒဿေတိ. တသ္မာ အရဟန္တေန ဟုတွာ ဝိဟာတဗ္ဗံ, အရဟတ္တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တေန အနာဂါမိဖလေ သကဒါဂါမိဖလေ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဧကံ ဝိပဿနာမုခံ ယာဝ အရဟတ္တာ ပဂုဏံ ကတွာ အာဒါယ ဝိစရိတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမံ ပန ဒေသနံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အာဘိသမာစာရိကဝတ္တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပေတွာ နိဋ္ဌာပေသီတိ. Āruppāti: Bằng chừng ấy, tám thiền chứng cũng đã được nói đến. Nhưng vị nào không thể (đạt được) tất cả, phải nỗ lực trong bảy, sáu... năm thiền chứng. Ở mức độ tối thiểu, phải thực hành thuần thục một đề mục thiền kasiṇa chuẩn bị rồi duy trì; không được phép (sống trong rừng) nếu không có chừng ấy. Uttarimanussadhammeti: Bằng câu này, ngài chỉ ra tất cả các pháp siêu thế. Do đó, nên sống sau khi đã trở thành bậc A-la-hán; vị nào không thể đạt được A-la-hán quả, nên an trú trong Bất lai quả, Nhất lai quả, hoặc Dự lưu quả. Theo phương diện tối thiểu, phải thực hành thuần thục một pháp môn minh sát cho đến A-la-hán quả rồi duy trì. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Còn bài pháp này, Tôn giả Sāriputta, tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt, đã bắt đầu từ phận sự thực hành cao thượng, tuần tự đưa đến A-la-hán quả và kết thúc. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Chú giải Trung Bộ Kinh Papañcasūdanī ဂေါလိယာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Goliyāni đã hoàn tất. ၁၀. ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Phần giải về kinh Kīṭāgiri ၁၇၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကီဋာဂိရိသုတ္တံ. တတ္ထ ကာသီသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဧထ တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေတိ ဧထ တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ ပဉ္စ အာနိသံသေ [Pg.130] သမ္ပဿမာနာ အညတြေဝ ရတ္တိဘောဇနာ ဘုဉ္ဇထ. ဣတိ ဘဂဝါ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ, ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဣမာနိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဧကပ္ပဟာရေန အဇဟာပေတွာ ဧကသ္မိံ သမယေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနမေဝ ဇဟာပေသိ, ပုန ကာလံ အတိနာမေတွာ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ ဇဟာပေန္တော ဧဝမာဟ. ကသ္မာ? ဣမာနိ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဝတ္တမာနာနိ ဝဋ္ဋေ အာစိဏ္ဏာနိ သမာစိဏ္ဏာနိ နဒိံ ဩတိဏ္ဏဥဒကံ ဝိယ အနုပက္ခန္ဒာနိ, နိဝါတေသု စ ဃရေသု သုဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎိတာ သုခုမာလာ ကုလပုတ္တာ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဧကပ္ပဟာရေန ပဇဟန္တာ ကိလမန္တိ. တသ္မာ ဧကပ္ပဟာရေန အဇဟာပေတွာ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ဇဟာပေသိ, ဣဓ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ. ဇဟာပေန္တော ပန န တဇ္ဇိတွာ ဝါ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝါ, တေသံ ပဟာနပစ္စယာ ပန အပ္ပာဗာဓတဉ္စ သဉ္ဇာနိဿထာတိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာဝ ဇဟာပေသိ. ကီဋာဂိရီတိ တဿ နိဂမဿ နာမံ. 174. Evaṃ me sutanti là kinh Kīṭāgiri. Trong đó, kāsīsūti là trong xứ có tên như vậy. Etha tumhepi, bhikkhaveti có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, các ông hãy đến đây. Các ông, sau khi thấy rõ năm lợi ích này, hãy ăn ngoài bữa ăn đêm. Như vậy, Đức Thế Tôn đã không khiến (họ) từ bỏ cùng một lúc hai bữa ăn là bữa ăn phi thời vào ban đêm và bữa ăn phi thời vào ban ngày, mà vào một thời điểm, Ngài chỉ khiến từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban ngày. Sau đó, khi thời gian trôi qua, Ngài muốn khiến họ từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban đêm, nên đã nói như vậy. Tại sao? Vì hai bữa ăn này, khi đang diễn ra, đã được thực hành, đã được thực hành nhiều lần trong vòng luân hồi, chúng xâm nhập (vào chúng sanh) như nước chảy xuống sông. Và các thiện gia nam tử tinh tế, lớn lên nhờ ăn những món ngon trong những ngôi nhà kín gió, sẽ mệt mỏi nếu từ bỏ hai bữa ăn cùng một lúc. Do đó, Ngài không khiến họ từ bỏ cùng một lúc, trong kinh Bhaddāli, Ngài đã khiến họ từ bỏ bữa ăn phi thời vào ban ngày, ở đây (trong kinh này) là bữa ăn phi thời vào ban đêm. Hơn nữa, khi khiến họ từ bỏ, Ngài không dọa nạt hay khiển trách, mà chỉ sau khi chỉ ra lợi ích rằng: “Do nhân duyên từ bỏ chúng, các ông sẽ biết được sự ít bệnh tật”, Ngài mới khiến họ từ bỏ. Kīṭāgirīti là tên của thị trấn đó. ၁၇၅. အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာတိ အဿဇိ စ ပုနဗ္ဗသုကော စ ဆသု ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသု ဒွေ ဂဏာစရိယာ. ပဏ္ဍုကော လောဟိတကော မေတ္တိယော ဘုမ္မဇကော အဿဇိ ပုနဗ္ဗသုကောတိ ဣမေ ဆ ဇနာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ နာမ. တေသု ပဏ္ဍုကလောဟိတကာ အတ္တနော ပရိသံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိယံ ဝသန္တိ, မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ ရာဇဂဟေ, ဣမေ ဒွေ ဇနာ ကီဋာဂိရိသ္မိံ အာဝါသိကာ ဟောန္တိ. အာဝါသိကာတိ နိဗဒ္ဓဝါသိနော, တံနိဗန္ဓာ အကတံ သေနာသနံ ကရောန္တိ, ဇိဏ္ဏံ ပဋိသင်္ခရောန္တိ, ကတေ ဣဿရာ ဟောန္တိ. ကာလိကန္တိ အနာဂတေ ကာလေ ပတ္တဗ္ဗံ အာနိသံသံ. 175. Assajipunabbasukāti có nghĩa là Assaji và Punabbasu là hai vị thầy đứng đầu nhóm trong sáu vị thuộc nhóm Lục quần. Sáu người này: Paṇḍuka, Lohitaka, Mettiya, Bhummajaka, Assaji, và Punabbasu được gọi là nhóm Lục quần. Trong số họ, Paṇḍuka và Lohitaka dẫn theo đồ chúng của mình và sống ở Sāvatthī, Mettiya và Bhummajaka sống ở Rājagaha, còn hai vị này là những người thường trú tại Kīṭāgiri. Āvāsikāti có nghĩa là những người ở thường xuyên; do sự gắn bó đó, họ xây dựng chỗ ở chưa được làm, sửa chữa chỗ ở đã cũ, và khi đã làm xong, họ trở thành người chủ. Kālikanti là lợi ích sẽ đạt được trong tương lai. ၁၇၈. မယာ စေတံ, ဘိက္ခဝေတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသဿ တယော ဝါရေ ဘုဉ္ဇိတွာ သုခဝေဒနံယေဝ ဥပ္ပာဒေန္တော န ဣမသ္မိံ သာသနေ ကိစ္စကာရီ နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကာ ပန ဝေဒနာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဧတ္တကာ န သေဝိတဗ္ဗာတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဧဝရူပံ သုခဝေဒနံ ပဇဟထာတိ ဣဒဉ္စ ဂေဟဿိတသောမနဿဝသေန ဝုတ္တံ, ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာတိ ဣဒဉ္စ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿဝသေန. ဣတော ပရေသုပိ ဒွီသု ဝါရေသု ဂေဟဿိတနေက္ခမ္မသိတာနံယေဝ ဒေါမနဿာနဉ္စ ဥပေက္ခာနဉ္စ ဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 178. “Mayā cetaṃ, bhikkhave” (Này các tỳ khưu, điều này đã được ta...): Ở đây, điều gì được chỉ dạy? Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu ăn ba lần trong ngày và chỉ làm phát sanh lạc thọ thì không được gọi là người làm phận sự trong giáo pháp này. Trái lại, để chỉ dạy ý nghĩa rằng: “Chừng ấy cảm thọ nên được thực hành, chừng ấy không nên được thực hành,” ngài đã bắt đầu bài pháp này. “Hãy từ bỏ loại lạc thọ như vậy”: Điều này được nói theo phương diện hỷ liên hệ đến gia đình. “Hãy thành tựu và an trú”: Điều này được nói theo phương diện hỷ liên hệ đến xuất ly. Trong hai trường hợp sau đó, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo phương diện ưu và xả liên hệ đến gia đình và liên hệ đến xuất ly. ၁၈၁. ဧဝံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗဝေဒနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေသံ အပ္ပမာဒေန ကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ, ယေသဉ္စ န ကတ္တဗ္ဗံ, တေ ဒဿေတုံ နာဟံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.131], သဗ္ဗေသံယေဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကတံ တေသံ အပ္ပမာဒေနာတိ တေသံ ယံ အပ္ပမာဒေန ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ကတံ. အနုလောမိကာနီတိ ပဋိပတ္တိအနုလောမာနိ ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယာနိ, ယတ္ထ ဝသန္တေန သက္ကာ ဟောန္တိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏိတုံ. ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနာတိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ သမာနံ ကုရုမာနာ. 181. Sau khi đã chỉ dạy về các cảm thọ nên và không nên thực hành như vậy, bây giờ để chỉ dạy về những vị có phận sự phải làm với sự không dể duôi và những vị không có phận sự phải làm, ngài đã nói: “Này các tỳ khưu, ta không...” và v.v. Trong ấy, “việc cần làm với sự không dể duôi của họ đã được làm xong” có nghĩa là: việc gì cần phải làm với sự không dể duôi của họ, việc ấy đã được làm xong. “Thích hợp” (anulomikāni) là thuận theo sự thực hành, thích hợp với đề mục thiền định, nơi mà khi trú ngụ ở đó, vị ấy có thể chứng đạt các đạo và quả. “Trong khi làm cho các quyền được quân bình” (indriyāni samannānayamānā) là làm cho các quyền như tín, v.v., được đồng đều. ၁၈၂. သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ယေသံ အပ္ပမာဒေန ကရဏီယံ နတ္ထိ, တေ ဒွေ ဟောန္တိ. ယေသံ အတ္ထိ, တေ ပဉ္စာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဣမေ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. 182. “Này các tỳ khưu, có bảy hạng người này”: Ở đây, điều gì được chỉ dạy? Những vị không có việc cần làm với sự không dể duôi, có hai vị ấy. Những vị có (việc cần làm), có năm vị ấy. Như vậy, tất cả những hạng người này là bảy vị. Ngài chỉ dạy ý nghĩa này. တတ္ထ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော. အရူပသမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တော, မဂ္ဂေန နာမကာယတော. သော စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ဧကေကတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ စတုန္နံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တအနာဂါမိနော စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. ပါဠိ ပနေတ္ထ – ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈) ဧဝံ အဘိဓမ္မေ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘိနော ဝသေန အာဂတာ. Trong ấy, “vị câu phần giải thoát” (ubhatobhāgavimutta) là vị giải thoát bằng hai phần. Vị ấy giải thoát khỏi sắc thân nhờ thiền chứng vô sắc, và giải thoát khỏi danh thân nhờ đạo. Vị ấy có năm loại: theo phương diện bốn vị đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi mỗi trong bốn thiền chứng vô sắc và quán xét các hành, và theo phương diện vị Bất Lai đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi Diệt thọ tưởng định. Đoạn Pāḷi ở đây là: “Và thế nào là hạng người câu phần giải thoát? Ở đây, có hạng người sống, thân chứng tám bậc giải thoát, và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận.” Như vậy, trong tạng Vô Tỷ Pháp (Abhidhamma), điều này được trình bày theo phương diện của vị đã đắc tám bậc giải thoát. ပညာဝိမုတ္တောတိ ပညာယ ဝိမုတ္တော. သော သုက္ခဝိပဿကော, စတူဟိ ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တာ စတ္တာရော စာတိ ဣမေသံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓောဝ ဟောတိ. ပါဠိ ပနေတ္ထ အဋ္ဌဝိမောက္ခပဋိက္ခေပဝသေနေဝ အာဂတာ. ယထာဟ – ‘‘န ဟေဝ ခေါ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပညာဝိမုတ္တော’’တိ. “Vị tuệ giải thoát” (paññāvimutta) là vị giải thoát bằng trí tuệ. Vị ấy có năm loại: vị thuần quán (sukkhavipassaka), và bốn vị đã chứng đắc A-la-hán sau khi xuất khỏi bốn tầng thiền. Đoạn Pāḷi ở đây được trình bày theo phương diện phủ định tám bậc giải thoát. Như có lời dạy rằng: “Vị ấy không sống, thân chứng tám bậc giải thoát, nhưng sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là vị tuệ giải thoát.” ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခီ. ယော ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ, ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, သော သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆဗ္ဗိဓော ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ’’တိ. “Vị thân chứng” (kāyasakkhī) là vị chứng ngộ điều đã được xúc chạm. Vị nào xúc chạm thiền xúc trước, sau đó chứng ngộ sự diệt, tức là Niết-bàn, vị ấy cần được hiểu là có sáu loại, bắt đầu từ vị trú ở quả Dự Lưu cho đến vị trú ở đạo A-la-hán. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người sống, thân chứng tám bậc giải thoát, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là vị thân chứng.” ဒိဋ္ဌန္တံ [Pg.132] ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. တတြိဒံ သင်္ခေပလက္ခဏံ – ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, သုခေါ နိရောဓောတိ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖုသိတံ ပညာယာတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. ဝိတ္ထာရတော ပနေသောပိ ကာယသက္ခိ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဝေါစရိတာ…ပေ… အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈). “Vị kiến chí” (diṭṭhippatta) là vị đã đạt đến cái thấy. Ở đây, đây là đặc điểm tóm tắt: “Các hành là khổ, sự diệt là lạc” – điều này đã được biết, được thấy, được hiểu, được chứng ngộ, được xúc chạm bằng trí tuệ, do đó gọi là vị kiến chí. Tuy nhiên, về chi tiết, vị này cũng có sáu loại giống như vị thân chứng. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, quán xét kỹ bằng trí tuệ... Hạng người này được gọi là vị kiến chí.” သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တော. သောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ – ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဝေါစရိတာ…ပေ… နော စ ခေါ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈). ဧတေသု ဟိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝိယ ဩကပ္ပေန္တဿ ဝိယ အဓိမုစ္စန္တဿ ဝိယ စ ကိလေသက္ခယော ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ အဒန္ဓံ တိခိဏံ သူရံ ဟုတွာ ဝဟတိ. တသ္မာ ယထာ နာမ နာတိတိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ န မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ န သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ဗလဝတရော ဝါယာမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, ဧဝရူပါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ. ယထာ ပန နိသိတအသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ န သုယျတိ, ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ န ဟောတိ, ဧဝရူပါ ပညာဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. “Vị tín giải thoát” (saddhāvimutta) là vị giải thoát bằng đức tin. Vị này cũng có sáu loại theo cách đã nói. Do đó, có lời dạy rằng: “Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, quán xét kỹ bằng trí tuệ... nhưng không giống như vị kiến chí. Hạng người này được gọi là vị tín giải thoát.” Trong các vị này, đối với vị tín giải thoát, vào sát-na của đạo trong giai đoạn đầu, sự đoạn trừ phiền não xảy ra giống như đang tin, như đang chấp nhận, như đang quyết tâm. Đối với vị kiến chí, vào sát-na của đạo trong giai đoạn đầu, trí tuệ đoạn trừ phiền não tiến hành không chậm chạp, sắc bén, và dũng mãnh. Do đó, ví như khi một người chặt cây chuối bằng thanh gươm không quá bén, chỗ chặt không được nhẵn, thanh gươm không đi nhanh, có tiếng động được nghe, và cần phải nỗ lực mạnh hơn; việc tu tập đạo trong giai đoạn đầu của vị tín giải thoát cũng có dạng như vậy. Còn ví như khi một người chặt cây chuối bằng thanh gươm đã được mài sắc, chỗ chặt được nhẵn, thanh gươm đi nhanh, không nghe thấy tiếng động, và không cần nỗ lực mạnh; việc tu tập đạo trong giai đoạn đầu của vị tuệ giải thoát cần được hiểu là có dạng như vậy. ဓမ္မံ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. ဓမ္မောတိ ပညာ, ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါနုသာရိမှိ စ ဧသေဝ နယော. ဥဘော ပနေတေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, ပညာဝါဟိံ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၈). တထာ – ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, သဒ္ဓါဝါဟိံ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ’’တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော [Pg.133] ပနေသာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒိကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပညာဘာဝနာဓိကာရေ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာ ပနေသာ ဧတေသံ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ဣဓ ပါဠိ အာဂတာ, တတ္ထ ယသ္မာ ရူပသမာပတ္တိယာ ဝိနာ အရူပသမာပတ္တိယော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အာရုပ္ပာတိ ဝုတ္တေပိ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ဝုတ္တာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Vị Tùy Pháp hành (dhammānusārī) là vị tùy niệm Pháp. Pháp ở đây là trí tuệ, nghĩa là vị ấy tu tập đạo với trí tuệ dẫn đầu. Đối với vị Tùy Tín hành (saddhānusārī) cũng theo phương pháp này. Cả hai vị này đều là bậc trú trong Tu-đà-hoàn đạo. Điều này cũng đã được nói: "Vị hành giả nào thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn có trí tuệ quyền vượt trội, vị ấy tu tập Thánh đạo do trí tuệ dẫn dắt, với trí tuệ đi trước. Vị này được gọi là Tùy Pháp hành". Tương tự: "Vị hành giả nào thực hành để chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn có tín quyền vượt trội, vị ấy tu tập Thánh đạo do tín dẫn dắt, với tín đi trước. Vị này được gọi là Tùy Tín hành". Đây là phần tóm tắt ở đây. Về phần chi tiết, câu chuyện về bậc Câu Phần Giải Thoát v.v... đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo, chương Tu Tập Trí Tuệ. Do đó, nên hiểu theo phương pháp đã được nói ở đó. Còn đoạn Pāli được đưa ra ở đây để chỉ rõ sự phân chia các vị này, trong đó, vì không có các thiền chứng vô sắc nếu không có thiền chứng sắc giới, do đó, nên hiểu rằng ngay cả khi nói 'vô sắc', thì tám giải thoát cũng đã được đề cập đến. ကာယေန ဖုသိတွာတိ သဟဇာတနာမကာယေန ဖုသိတွာ. ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ပညာယ စ ဧတဿ အရိယသစ္စဓမ္မေ ဒိသွာ. ဧကစ္စေ အာသဝါတိ ပဌမမဂ္ဂါဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗာ ဧကဒေသအာသဝါ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိ တထာဂတေန ပဝေဒိတာ စတုသစ္စဓမ္မာ. ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလန္တိ ဧဝံ အတ္ထေန အတ္ထေ ကာရဏေန ကာရဏေ စိဏ္ဏစရိတတ္တာ မဂ္ဂပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဝေါစရိတာတိ ဝိစရိတာ. သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ ဟောတီတိ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ ပတိဋ္ဌိတာ ဟောတိ. မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ မတ္တာယ ဩလောကနံ ခမန္တိ. သဒ္ဓါမတ္တန္တိ သဒ္ဓါယေဝ, ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ “Chạm đến bằng thân” nghĩa là chạm đến bằng danh thân đồng sanh. “Và thấy bằng trí tuệ” nghĩa là thấy các pháp Thánh đế của vị ấy bằng trí tuệ. “Một số lậu hoặc” là một phần lậu hoặc cần được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên v.v... “Được Như Lai tuyên thuyết” là bốn pháp Thánh đế được Như Lai tuyên thuyết. “Được thấy rõ bằng trí tuệ” có nghĩa là: “Ở đây giới được nói, ở đây định được nói, ở đây tuệ được nói, ở đây đạo được nói, ở đây quả được nói”, như vậy, do đã thực hành thuần thục trong ý nghĩa và trong nguyên nhân, nên chúng được thấy rõ bằng trí tuệ của đạo. “Đã thực hành” nghĩa là đã thực hành thuần thục. “Niềm tin được an trú” có nghĩa là niềm tin quyết định được thiết lập. “Chịu đựng sự quán xét có chừng mực” có nghĩa là chịu đựng sự quán sát có chừng mực. “Chỉ có niềm tin” chính là niềm tin, từ còn lại là đồng nghĩa của từ ấy. ဣတိ ဣမေသု အပ္ပမာဒေန ကရဏီယေသု ပုဂ္ဂလေသု တယော ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂဖလာ သေခါ. တေသု အနုလောမသေနာသနံ သေဝမာနာ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနာ ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနာ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ တေသံ ယထာဌိတောဝ ပါဠိအတ္ထော. အဝသာနေ ပန ဒွေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. တေဟိ တဿ မဂ္ဂဿ အနုလောမသေနာသနံ သေဝိတံ, ကလျာဏမိတ္တာ ဘဇိတာ, ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနီတာနိ. ဥပရိ ပန တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ သေဝမာနာ ဘဇမာနာ သမန္နာနယမာနာ အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီတိ အယမေတ္ထ ပါဠိအတ္ထော. Như vậy, trong số những hạng người cần phải thực hành với sự không dể duôi này, có ba vị hữu học đã chứng ngộ đạo và quả. Trong số họ, những vị sống ở trú xứ thích hợp, thân cận bạn lành, điều phục các quyền, tuần tự đạt đến A-la-hán. Do đó, ý nghĩa Pāli của họ nên được hiểu như đã trình bày. Còn hai vị cuối cùng là những vị đã thành tựu Tu-đà-hoàn đạo. Đối với đạo ấy, họ đã sống ở trú xứ thích hợp, đã thân cận bạn lành, đã điều phục các quyền. Hơn nữa, vì lợi ích của ba đạo cao hơn, khi sống (ở trú xứ thích hợp), thân cận (bạn lành), điều phục (các quyền), họ sẽ tuần tự đạt đến A-la-hán. Đây là ý nghĩa Pāli ở đây. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန ဣမမေဝ ပါဠိံ ဂဟေတွာ – ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ န ဧကစိတ္တက္ခဏိကော, ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’’တိ ဝဒတိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ယဒိ အညေန စိတ္တေန သေနာသနံ ပဋိသေဝတိ, အညေန ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇတိ, အညေန ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနေတိ, အညံ မဂ္ဂစိတ္တန္တိ သန္ဓာယ တွံ ‘န ဧကစိတ္တက္ခဏိကော မဂ္ဂေါ, ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော’တိ ဝဒသိ, ဧဝံ သန္တေ သေနာသနံ သေဝမာနော နီလောဘာသံ ပဗ္ဗတံ ပဿတိ, ဝနံ ပဿတိ, မိဂပက္ခီနံ [Pg.134] သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ပုပ္ဖဖလာနံ ဂန္ဓံ ဃာယတိ, ပါနီယံ ပိဝန္တော ရသံ သာယတိ, နိသီဒန္တော နိပဇ္ဇန္တော ဖဿံ ဖုသတိ. ဧဝံ တေ ပဉ္စဝိညာဏသမင်္ဂီပိ လောကုတ္တရဓမ္မသမင်္ဂီယေဝ ဘဝိဿတိ. သစေ ပနေတံ သမ္ပဋိစ္ဆသိ, သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈသိ. သတ္ထာရာ ဟိ ပဉ္စဝိညာဏကာယာ ဧကန္တံ အဗျာကတာဝ ဝုတ္တာ, တံသမင်္ဂိဿ ကုသလာကုသလံ ပဋိက္ခိတ္တံ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ စ ဧကန္တကုသလော. တသ္မာ ပဇဟေတံ ဝါဒ’’န္တိ ပညပေတဗ္ဗော. သစေ ပညတ္တိံ န ဥပဂစ္ဆတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. Còn người theo thuyết ngụy biện, lấy chính đoạn Pāli này mà nói rằng: “Đạo siêu thế không phải chỉ có một sát-na tâm, mà có nhiều sát-na tâm”. Vị ấy nên được trả lời rằng: “Nếu ông nói ‘đạo không phải một sát-na tâm, mà nhiều sát-na tâm’ với ý rằng: với một tâm khác, vị ấy sống ở trú xứ; với một tâm khác, vị ấy thân cận bạn lành; với một tâm khác, vị ấy điều phục các quyền; và tâm đạo là một tâm khác, thì trong trường hợp đó, khi đang sống ở trú xứ, vị ấy thấy ngọn núi màu xanh, thấy khu rừng, nghe tiếng thú và chim, ngửi mùi hoa và quả, khi uống nước thì nếm vị, khi ngồi, khi nằm thì cảm nhận sự xúc chạm. Như vậy, người thành tựu năm thức ấy cũng sẽ là người thành tựu pháp siêu thế. Nếu ông chấp nhận điều này, ông sẽ mâu thuẫn với Bậc Đạo Sư. Vì Bậc Đạo Sư đã dạy rằng năm thân thức hoàn toàn là vô ký, đối với người thành tựu chúng, thiện và bất thiện bị loại trừ, còn đạo siêu thế thì hoàn toàn là thiện. Do đó, hãy từ bỏ quan điểm này”. Vị ấy nên được làm cho hiểu như vậy. Nếu vị ấy không hiểu, nên đuổi đi và nói: “Hãy đi, vào chùa sớm mà uống cháo đi”. ၁၈၃. နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိကေနေဝါတိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမမေဝ မဏ္ဍူကဿ ဥပ္ပတိတွာ ဂမနံ ဝိယ အညာရာဓနံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာနံ န ဝဒါမိ. အနုပုဗ္ဗသိက္ခာတိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဒ္ဓါဇာတောတိ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါယ ဇာတသဒ္ဓေါ. ဥပသင်္ကမတီတိ ဂရူနံ သမီပံ ဂစ္ဆတိ. ပယိရုပါသတီတိ သန္တိကေ နိသီဒတိ. ဓာရေတီတိ သာဓုကံ ကတွာ ဓာရေတိ. ဆန္ဒော ဇာယတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဥဿဟတီတိ ဝီရိယံ ကရောတိ. တုလေတီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တုလယတိ. တုလယိတွာ ပဒဟတီတိ ဧဝံ တီရဏဝိပဿနာယ တုလယန္တော မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတိ. ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတစိတ္တော. ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စန္တိ နာမကာယေန နိဗ္ဗာနသစ္စံ သစ္ဆိကရောတိ. ပညာယ စာတိ နာမကာယသမ္ပယုတ္တာယ မဂ္ဂပညာယ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ပဿတိ. 183. “Này các Tỳ khưu, Ta không nói ngay từ đầu...” có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta không nói rằng sự thành tựu trí tuệ, sự an trú trong quả A-la-hán, lại xảy ra ngay từ đầu như con ếch nhảy đi. “Tuần tự học” là một danh từ ở chủ cách trong ý nghĩa công cụ. Đối với hai từ tiếp theo cũng theo phương pháp này. “Có niềm tin sanh khởi” là người có niềm tin sanh khởi do niềm tin quyết định. “Đến gần” là đi đến gần các bậc thầy. “Thân cận” là ngồi gần. “Ghi nhớ” là ghi nhớ sau khi đã làm cho tốt đẹp. “Dục sanh khởi” là thiện dục muốn làm sanh khởi. “Cố gắng” là tạo ra tinh tấn. “Suy xét” là suy xét rằng: vô thường, khổ, vô ngã. “Sau khi suy xét, nỗ lực” có nghĩa là, trong khi suy xét bằng tuệ thẩm sát như vậy, vị ấy nỗ lực với sự tinh cần của đạo. “Có tâm hướng đến” là có tâm được gởi đến (Niết-bàn). “Bằng thân và chân lý tối thượng” có nghĩa là chứng ngộ chân lý Niết-bàn bằng danh thân. “Và bằng trí tuệ” có nghĩa là thâm nhập, thấy bằng trí tuệ của đạo tương ưng với danh thân. ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ သတ္ထု အာဂမနံ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနမတ္တမ္ပိ န အကံသု, တသ္မာ တေသံ စရိယံ ဂရဟန္တော သာပိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါ နာဟောသီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကီဝဒူရေဝိမေတိ ကိတ္တကံ ဒူရေ ဌာနေ. ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ အပက္ကန္တာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, န ပန ကိဉ္စိ အာဟ. စတုပ္ပဒံ ဝေယျာကရဏန္တိ စတုသစ္စဗျာကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. Bây giờ, vì những vị ấy sau khi nghe tin Bậc Đạo Sư đến, đã không làm dù chỉ là việc ra đón, do đó, khi khiển trách hạnh kiểm của họ, Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, ngay cả niềm tin ấy cũng không có...” v.v... Trong đó, “họ đã đi xa bao nhiêu” có nghĩa là ở một nơi xa đến mức nào. Có thể nói rằng họ đã đi xa một trăm do-tuần hay một ngàn do-tuần (khỏi Kinh, Luận, và Luật), nhưng Ngài đã không nói gì. “Bài kệ bốn câu” được nói với ý chỉ sự giải thích về Tứ đế. ၁၈၄. ယဿုဒ္ဒိဋ္ဌဿာတိ ယဿ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ. ယောပိ သော, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာတိ ဗာဟိရကသတ္ထာရံ ဒဿေတိ. ဧဝရူပီတိ ဧဝံဇာတိကာ. ပဏောပဏဝိယာတိ ပဏဝိယာ စ ဩပဏဝိယာ စ. န ဥပေတီတိ န ဟောတိ. ကယဝိက္ကယကာလေ ဝိယ အဂ္ဃဝဍ္ဎနဟာပနံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အယံ ဂေါဏော [Pg.135] ကိံ အဂ္ဃတိ, ဝီသတိ အဂ္ဃတီတိ ဘဏန္တော ပဏတိ နာမ. န ဝီသတိ အဂ္ဃတိ, ဒသ အဂ္ဃတီတိ ဘဏန္တော ဩပဏတိ နာမ. ဣဒံ ပဋိသေဓေန္တော အာဟ ‘‘ပဏောပဏဝိယာ န ဥပေတီ’’တိ. ဣဒါနိ တံ ပဏောပဏဝိယံ ဒဿေတုံ ဧဝဉ္စ နော အဿ, အထ နံ ကရေယျာမ, န စ နော ဧဝမဿ, န နံ ကရေယျာမာတိ အာဟ. 184. Yassuddiṭṭhassāti có nghĩa là yassa uddiṭṭhassa (của vị nào đã được chỉ dạy). Yopi so, bhikkhave, satthā (này các Tỳ khưu, vị đạo sư nào) là chỉ cho vị đạo sư ngoại đạo. Evarūpīti có nghĩa là evaṃjātikā (loại như thế này). Paṇopaṇaviyāti có nghĩa là paṇaviyā ca opaṇaviyā ca (việc mua và việc bán). Na upetīti có nghĩa là na hoti (không có). Ý nghĩa là: Giống như trong lúc mua bán, không có việc tăng giá hay giảm giá. Người nói rằng: “Con bò này giá bao nhiêu? Giá hai mươi” thì được gọi là paṇati (trả giá). Người nói rằng: “Không giá hai mươi, giá mười” thì được gọi là opaṇati (hạ giá). Vị ấy đã nói: “Paṇopaṇaviyā na upeti (việc mua bán không xảy ra)” là để phủ nhận điều này. Bây giờ, để trình bày về việc mua bán ấy, vị ấy đã nói: “Eναñca no assa, atha naṃ kareyyāma, na ca no evamassa, na naṃ kareyyāmāti (Và nếu là của chúng tôi, chúng tôi sẽ làm điều ấy; và nếu không phải là của chúng tôi, chúng tôi sẽ không làm điều ấy).” ကိံ ပန, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ တထာဂတော သဗ္ဗသော အာမိသေဟိ ဝိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ, ဧဝံ ဝိသံသဋ္ဌဿ သတ္ထုနော ဧဝရူပါ ပဏောပဏဝိယာ ကိံ ယုဇ္ဇိဿတိ? ပရိယောဂါဟိယ ဝတ္တတောတိ ပရိယောဂါဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂဟေတွာ ဝတ္တန္တဿ. အယမနုဓမ္မောတိ အယံ သဘာဝေါ. ဇာနာတိ ဘဂဝါ, နာဟံ ဇာနာမီတိ ဘဂဝါ ဧကာသနဘောဇနေ အာနိသံသံ ဇာနာတိ, အဟံ န ဇာနာမီတိ မယိ သဒ္ဓါယ ဒိဝသဿ တယော ဝါရေ ဘောဇနံ ပဟာယ ဧကာသနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ. ရုဠဟနီယန္တိ ရောဟနီယံ. ဩဇဝန္တန္တိ သိနေဟဝန္တံ. ကာမံ တစော စာတိ ဣမိနာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဟိ တစော ဧကံ အင်္ဂံ, နှာရု ဧကံ, အဋ္ဌိ ဧကံ, မံသလောဟိတံ ဧကန္တိ ဧဝံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဒေသနံ ပန ဘဂဝါ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌာပေသီတိ. Kiṃ pana, bhikkhave có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, do vì Như Lai sống hoàn toàn không dính líu với các vật chất thế gian, đối với vị Đạo Sư không dính líu như vậy, việc mua bán loại này làm sao có thể thích hợp được? Pariyogāhiya vattatoti có nghĩa là của người thực hành sau khi đã thâm nhập, đã đội lên, đã nắm giữ. Ayamanudhammoti có nghĩa là ayaṃ sabhāvo (đây là bản chất). Jānāti bhagavā, nāhaṃ jānāmīti có nghĩa là: “Đức Thế Tôn biết, tôi không biết.” Do có đức tin nơi ta rằng: “Đức Thế Tôn biết được lợi ích trong việc ăn một bữa, tôi không biết,” nên vị ấy từ bỏ việc ăn ba lần trong ngày và thực hành việc ăn một bữa. Ruḷahanīyanti có nghĩa là rohanīyaṃ (có thể phát triển). Ojavantanti có nghĩa là sinehavantaṃ (có chất bổ dưỡng). Bằng câu Kāmaṃ taco ca, vị ấy trình bày về tinh tấn bốn chi. Ở đây, vị ấy trình bày rằng: “Da là một chi, gân là một chi, xương là một chi, thịt và máu là một chi.” Vị ấy thực hành như vầy: “Sau khi đã quyết tâm với tinh tấn gồm bốn chi như vậy, nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không đứng dậy.” Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Và Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp với quả vị A-la-hán là đỉnh cao, tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú Giải Trung Bộ Kinh ကီဋာဂိရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Kinh Kīṭāgiri đã chấm dứt. ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Phẩm Thứ Nhì đã chấm dứt. ၃. ပရိဗ္ဗာဇကဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Du Sĩ ၁. တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú Giải Kinh Tevijjavacchasutta ၁၈၅. ဧဝံ [Pg.136] မေ သုတန္တိ တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကပုဏ္ဍရီကေတိ ပုဏ္ဍရီကော ဝုစ္စတိ သေတမ္ဗရုက္ခော, သော တသ္မိံ အာရာမေ ဧကော ပုဏ္ဍရီကော အတ္ထီတိ ဧကပုဏ္ဍရီကော. ဧတဒဟောသီတိ တတ္ထ ပဝိသိတုကာမတာယ အဟောသိ. စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေတိ ပကတိယာ အာဂတပုဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ. ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မန္တိ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဓမ္မော နာမ, မဟာဇနဿ ဗျာကရဏံ အနုဓမ္မော နာမ. သေသံ ဇီဝကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၁ အာဒယော) ဝုတ္တနယမေဝ. န မေ တေတိ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘သဗ္ဗညူ သဗ္ဗဒဿာဝီ အပရိသေသံ ဉာဏဒဿနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ ဟိ ဣဒံ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ, – ‘‘စရတော စ မေ…ပေ… ပစ္စုပဋ္ဌိတ’’န္တိ ဣဒံ ပန နာနုဇာနိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗညုတညာဏေန ဟိ အာဝဇ္ဇိတွာ ပဇာနာတိ. တသ္မာ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပန္တော ဧဝမာဟ. 185. Evaṃ me sutanti là kinh Tevijjavacchasutta. Ở đây, ekapuṇḍarīketi: Puṇḍarīko được gọi là cây xoài trắng; do vì trong tu viện ấy có một cây puṇḍarīka nên được gọi là Ekapuṇḍarīka. Etadahosīti có nghĩa là ahosi (đã có) do vì có ý muốn đi vào nơi ấy. Cirassaṃ kho, bhante được nói như vậy là dựa vào việc trước đây ngài vẫn thường đến. Dhammassa cānudhammanti: Ở đây, toàn giác trí được gọi là pháp, lời giải đáp cho đại chúng được gọi là tùy pháp. Phần còn lại theo phương pháp đã được nói trong kinh Jīvaka (ma. ni. 2.51). Na me te: Vị ấy đứng trên lập trường không chấp thuận và cũng bác bỏ cả điều đáng được chấp thuận. Quả vậy, lời này: “Tự nhận là bậc Toàn Tri, Toàn Kiến, có tri kiến không còn dư sót” đáng lẽ nên được chấp thuận. Nhưng lời này: “Dù đi... tri kiến luôn có mặt” thì không nên được chấp thuận. Vì rằng, vị ấy biết được sau khi hướng tâm với toàn giác trí. Do đó, vị ấy đã nói như vậy trong khi đứng trên lập trường không chấp thuận và cũng bác bỏ cả điều đáng được chấp thuận. ၁၈၆. အာသဝါနံ ခယာတိ ဧတ္ထ သကိံ ခီဏာနံ အာသဝါနံ ပုန ခေပေတဗ္ဗာဘာဝါ ယာဝဒေဝါတိ န ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန စေတ္ထ ဘဂဝါ အတီတဇာနနဂုဏံ ဒဿေတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ပစ္စုပ္ပန္နဇာနနဂုဏံ, အာသဝက္ခယဉာဏေန လောကုတ္တရဂုဏန္တိ. ဣတိ ဣမာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ သံခိပိတွာ ကထေသိ. 186. Āsavānaṃ khayā: Ở đây, do vì các lậu hoặc đã được đoạn tận một lần thì không có việc phải đoạn tận lại lần nữa, nên đã không được nói là yāvadeva. Và ở đây, bằng Túc Mạng Minh, Đức Thế Tôn trình bày về đức tính biết được quá khứ; bằng Thiên Nhãn Minh, (trình bày về) đức tính biết được hiện tại; bằng Lậu Tận Minh, (trình bày về) đức tính siêu thế. Như vậy, bằng ba minh này, vị ấy đã nói tóm tắt toàn bộ các đức tính của một vị Phật. ဂိဟိသံယောဇနန္တိ ဂိဟိဗန္ဓနံ ဂိဟိပရိက္ခာရေသု နိကန္တိံ. နတ္ထိ ခေါ ဝစ္ဆာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ အပ္ပဟာယ ဒုက္ခဿန္တကရော နာမ နတ္ထိ. ယေပိ ဟိ သန္တတိမဟာမတ္တော ဥဂ္ဂသေနော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဝီတသောကဒါရကောတိ ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတာဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တေပိ မဂ္ဂေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိကန္တိံ သုက္ခာပေတွာ ပတ္တာ. တံ ပတွာ ပန န တေန လိင်္ဂေန အဋ္ဌံသု, ဂိဟိလိင်္ဂံ နာမေတံ ဟီနံ, ဥတ္တမဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တတ္ထ ဌိတော အရဟတ္တံ ပတွာ တံဒိဝသမေဝ ပဗ္ဗဇတိ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာတိ ဝါ. ဘူမဒေဝတာ ပန တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? နိလီယနောကာသဿ အတ္ထိတာယ. သေသကာမဘဝေ မနုဿေသု သောတာပန္နာဒယော တယော တိဋ္ဌန္တိ, ကာမာဝစရဒေဝေသု [Pg.137] သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနော စ, အနာဂါမိခီဏာသဝါ ပနေတ္ထ န တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? တဉှိ ဌာနံ လဠိတဇနဿ အာဝါသော, နတ္ထိ တတ္ထ တေသံ ပဝိဝေကာရဟံ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနဉ္စ. ဣတိ တတ္ထ ခီဏာသဝေါ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အနာဂါမီ စဝိတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တတိ. ကာမာဝစရဒေဝတော ဥပရိ ပန စတ္တာရောပိ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ. Gihisaṃyojananti có nghĩa là gihibandhanaṃ (sự trói buộc của người tại gia), là sự tham ái trong các vật dụng của người tại gia. Natthi kho vacchā có nghĩa là: Này Vaccha, không có người nào được gọi là người chấm dứt khổ đau mà không từ bỏ kiết sử tại gia. Quả vậy, những vị như là đại thần Santati, trưởng giả tử Uggasena, và cậu bé Vītasoka đã chứng đắc A-la-hán ngay khi còn trong thân tướng tại gia, các vị ấy cũng đã chứng đắc sau khi làm khô cạn sự tham ái trong tất cả các pháp hữu vi bằng đạo. Nhưng sau khi chứng đắc, các vị ấy đã không an trú trong thân tướng ấy. Thân tướng tại gia này là thấp kém, không thể chứa đựng được đức tính cao thượng. Do đó, người an trú trong đó sau khi chứng đắc A-la-hán, ngay trong ngày đó phải xuất gia hoặc nhập Niết-bàn. Nhưng các vị Địa thiên thì có thể an trú. Tại sao? Vì có nơi ẩn náu. Trong các cõi Dục còn lại, ở cõi người, ba bậc (thánh) từ Tu-đà-hoàn trở lên có thể an trú. Ở các cõi trời Dục giới, các bậc Tu-đà-hoàn và Tư-đà-hàm (có thể an trú). Các bậc A-na-hàm và lậu tận không an trú ở đây. Tại sao? Vì nơi ấy là trú xứ của chúng sanh vui đùa, ở đó không có nơi kín đáo thích hợp cho sự độc cư của các vị ấy. Do đó, ở đó bậc lậu tận sẽ nhập Niết-bàn, bậc A-na-hàm sau khi mệnh chung sẽ tái sanh vào cõi Tịnh Cư. Nhưng ở trên các cõi trời Dục giới, cả bốn bậc Thánh đều có thể an trú. သောပါသိ ကမ္မဝါဒီတိ သောပိ ကမ္မဝါဒီ အဟောသိ, ကိရိယမ္ပိ န ပဋိဗာဟိတ္ထ. တဉှိ ဧကနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ အတ္တာနံယေဝ ဂဟေတွာ ကထေတိ. တဒါ ကိရ မဟာသတ္တော ပါသဏ္ဍပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတော တဿပိ ပါသဏ္ဍဿ နိပ္ဖလဘာဝံ ဇာနိတွာ ဝီရိယံ န ဟာပေသိ, ကိရိယဝါဒီ ဟုတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Sopāsi kammavādīti có nghĩa là: Ta cũng đã là người chủ trương về nghiệp, cũng không bác bỏ chủ trương về hành động. Quả vậy, vị ấy nói điều đó là đề cập đến chính mình vào chín mươi mốt kiếp trước. Tương truyền, khi ấy vị Đại Bồ-tát đã xuất gia để thâu nhiếp các tà kiến. Sau khi biết được sự vô ích của tà kiến ấy, ngài đã không từ bỏ tinh tấn, đã trở thành người chủ trương về hành động, và đã tái sanh ở cõi trời. Do đó, vị ấy đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú Giải Trung Bộ Kinh တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Kinh Tevijjavacchasutta đã chấm dứt. ၂. အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú Giải Kinh Aggivacchasutta ၁၈၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ န ခေါ အဟန္တိ ပဌမဝါရေ နာဟံ သဿတဒိဋ္ဌိကောတိ ဝဒတိ, ဒုတိယေ နာဟံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကောတိ. ဧဝံ အန္တာနန္တိကာဒိဝသေန သဗ္ဗဝါရေသု ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟောတိ စ န စ ဟောတီတိ အယံ ပနေတ္ထ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ. နေဝ ဟောတိ န န ဟောတီတိ အယံ အမရာဝိက္ခေပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. 187. Evaṃ me sutaṃ: là kinh Aggivacchasutta. Ở đó, (câu) ‘na kho ahaṃ’: trong quan điểm thứ nhất, Ngài nói rằng: ‘Ta không phải là người có thường kiến’; trong quan điểm thứ hai, (Ngài nói rằng): ‘Ta không phải là người có đoạn kiến’. Tương tự như vậy, sự bác bỏ nên được hiểu trong tất cả các trường hợp theo cách thức (các quan điểm) về hữu biên và vô biên, v.v. Ở đây, quan điểm ‘vừa có vừa không có’ này là nhất hướng thường kiến. Quan điểm ‘không phải có cũng không phải không có’ này nên được hiểu là ngụy biện trườn uốn như lươn. ၁၈၉. သဒုက္ခန္တိ ကိလေသဒုက္ခေန စေဝ ဝိပါကဒုက္ခေန စ သဒုက္ခံ. သဝိဃာတန္တိ တေသံယေဝ ဒွိန္နံ ဝသေန သဥပဃာတကံ. သဥပါယာသန္တိ တေသံယေဝ ဝသေန သဥပါယာသံ. သပရိဠာဟန္တိ တေသံယေဝ ဝသေန သပရိဠာဟံ. 189. ‘Có khổ’ nghĩa là có khổ cùng với phiền não khổ và dị thục khổ. ‘Có phiền muộn’ nghĩa là có sự tổn hại do chính hai loại (khổ) ấy. ‘Có mệt nhọc’ nghĩa là có sự mệt nhọc do chính (hai loại khổ) ấy. ‘Có nhiệt não’ nghĩa là có sự nhiệt não do chính (hai loại khổ) ấy. ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ကာစိ ဧကာ ဒိဋ္ဌိပိ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟိတာ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ. အပနီတန္တိ နီဟဋံ အပဝိဒ္ဓံ. ဒိဋ္ဌန္တိ ပညာယ ဒိဋ္ဌံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဝယံ အဒ္ဒသ, တသ္မာ. သဗ္ဗမညိတာနန္တိ သဗ္ဗေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနမညိတာနံ. မထိတာနန္တိ တေသံယေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒါနိ တာနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော သဗ္ဗအဟံကာရ-မမံကာရ-မာနာနုသယာနန္တိ အာဟ. ဧတ္ထ [Pg.138] ဟိ အဟံကာရော ဒိဋ္ဌိ, မမံကာရော တဏှာ, မာနာနုသယော မာနော. အနုပါဒါ ဝိမုတ္တောတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယိတွာ ဝိမုတ္တော. ‘Bất cứ kiến chấp nào’ nghĩa là (Vacchagotta) hỏi rằng: ‘Có bất cứ một tà kiến nào được chấp nhận, được kham nhẫn, được nắm giữ không?’ ‘Đã được loại bỏ’ nghĩa là đã được dẹp bỏ, đã được vứt bỏ. ‘Đã được thấy’ nghĩa là đã được thấy bằng trí tuệ. ‘Do đó’ nghĩa là bởi vì đã thấy sự sanh diệt của năm uẩn, do đó. ‘Tất cả các tưởng’ nghĩa là của tất cả ba loại tưởng: tham tưởng, kiến tưởng, và mạn tưởng. ‘Mathitānaṃ’ là từ đồng nghĩa của chính chúng. Bây giờ, khi phân tích và chỉ ra chúng, Ngài nói ‘tất cả ngã chấp, ngã sở chấp, và mạn tùy miên’. Ở đây, ngã chấp là tà kiến, ngã sở chấp là tham ái, mạn tùy miên là ngã mạn. ‘Giải thoát không do chấp thủ’ nghĩa là đã giải thoát do không chấp thủ bất cứ pháp nào bởi bốn loại thủ. ၁၉၀. န ဥပေတီတိ န ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘န ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ဝုတ္တေ သော ပရိဗ္ဗာဇကော ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှေယျ, ဥပပဇ္ဇတီတိ ပန သဿတမေဝ, ဥပပဇ္ဇတိ စ န စ ဥပပဇ္ဇတီတိ ဧကစ္စသဿတံ, နေဝ ဥပပဇ္ဇတိ န န ဥပပဇ္ဇတီတိ အမရာဝိက္ခေပံ, တသ္မာ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ အပ္ပတိဋ္ဌော အနာလမ္ဗော ဟောတု, သုခပဝေသနဋ္ဌာနံ မာ လဘတူ’’တိ အနနုညာယ ဌတွာ အနုညမ္ပိ ပဋိက္ခိပိ. အလန္တိ သမတ္ထံ ပရိယတ္တံ. ဓမ္မောတိ ပစ္စယာကာရဓမ္မော. အညတြယောဂေနာတိ အညတ္ထ ပယောဂေန. အညတြာစရိယကေနာတိ ပစ္စယာကာရံ အဇာနန္တာနံ အညေသံ အာစရိယာနံ သန္တိကေ ဝသန္တေန. 190. ‘Không thích hợp’ nghĩa là không đúng. Và ở đây, câu ‘không sanh khởi’ này đáng lẽ nên được chấp thuận. Tuy nhiên, bởi vì khi nói như vậy, vị du sĩ ấy sẽ chấp thủ đoạn kiến; còn (khi nói) ‘sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) thường kiến; (khi nói) ‘vừa sanh khởi vừa không sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) nhất hướng thường kiến; (khi nói) ‘không phải sanh khởi cũng không phải không sanh khởi’ thì (sẽ chấp thủ) ngụy biện trườn uốn như lươn. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi đứng trên lập trường không chấp thuận với (suy nghĩ) rằng: ‘Mong rằng người này không có chỗ đứng, không có nơi nương tựa, mong rằng y không tìm được nơi vào an ổn’, đã bác bỏ cả điều đáng lẽ nên chấp thuận. ‘Đủ rồi’ nghĩa là có khả năng, đầy đủ. ‘Pháp’ nghĩa là pháp duyên khởi. ‘Trừ phi có sự nỗ lực’ nghĩa là với sự nỗ lực khác. ‘Trừ phi có vị thầy’ nghĩa là bởi người sống gần các vị thầy khác, những người không biết về duyên khởi. ၁၉၁. တေန ဟိ ဝစ္ဆာတိ ယသ္မာ တွံ သမ္မောဟမာပါဒိန္တိ ဝဒသိ, တသ္မာ တံယေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ. အနာဟာရော နိဗ္ဗုတောတိ အပ္ပစ္စယော နိဗ္ဗုတော. 191. ‘Này Vaccha, vậy thì’ nghĩa là bởi vì ngươi nói rằng: ‘Tôi đã rơi vào si mê’, do đó, ở đây Ta sẽ hỏi lại chính ngươi. ‘Dập tắt do không có vật thực’ nghĩa là dập tắt do không có nhân duyên. ၁၉၂. ယေန ရူပေနာတိ ယေန ရူပေန သတ္တသင်္ခါတံ တထာဂတံ ရူပီတိ ပညာပေယျ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂုဏဂမ္ဘီရော. အပ္ပမေယျောတိ ပမာဏံ ဂဏှိတုံ န သက္ကုဏေယျော. ဒုပ္ပရိယောဂါဠှောတိ ဒုဩဂါဟော ဒုဇ္ဇာနော. သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော ဒုဇ္ဇာနော, ဧဝမေဝ ခီဏာသဝေါပိ. တံ အာရဗ္ဘ ဥပပဇ္ဇတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ န ယုဇ္ဇတိ. ကထံ? ယထာ ပရိနိဗ္ဗုတံ အဂ္ဂိံ အာရဗ္ဘ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဂတောတိအာဒိ သဗ္ဗံ န ယုဇ္ဇတိ, ဧဝံ. 192. ‘Bởi sắc nào’ nghĩa là bởi sắc nào mà người ta có thể mô tả Như Lai, được gọi là chúng sanh, là ‘có sắc’. ‘Sâu thẳm’ nghĩa là sâu thẳm về phẩm hạnh. ‘Không thể đo lường’ nghĩa là không thể nắm bắt được sự đo lường. ‘Khó dò đến đáy’ nghĩa là khó thâm nhập, khó biết. ‘Ví như đại dương’ nghĩa là giống như đại dương sâu thẳm, không thể đo lường, khó biết, vị lậu tận cũng như vậy. Tất cả (các câu nói) như ‘liên quan đến điều đó, (Như Lai) sanh khởi’ v.v. đều không đúng. Tại sao? Giống như tất cả (các câu nói) như ‘liên quan đến ngọn lửa đã tắt, (nó) đã đi về phương đông’ v.v. đều không đúng, cũng vậy. အနိစ္စတာတိ အနိစ္စတာယ. သာရေ ပတိဋ္ဌိတန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မသာရေ ပတိဋ္ဌိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ‘Vô thường’ nghĩa là do tính chất vô thường. ‘An trú trong cốt lõi’ nghĩa là an trú trong cốt lõi của pháp siêu thế. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ အဂ္ဂိဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Aggivacchasutta đã hoàn tất. ၃. မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ Phần giải thích kinh Mahāvacchasutta ၁၉၃. ဧဝံ [Pg.139] မေ သုတန္တိ မဟာဝစ္ဆသုတ္တံ. တတ္ထ သဟကထီတိ သဒ္ဓိံဝါဒေါ, ဗဟုံ မယာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထိတပုဗ္ဗန္တိ ကထံ သာရေတိ မေတ္တိံ ဃဋေတိ. ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သုတ္တာနိ ဧတဿေဝ ကထိတာနိ, သံယုတ္တကေ အဗျာကတသံယုတ္တံ (သံ. နိ. ၄.၄၁၆ အာဒယော) နာမ ဧတဿေဝ ကထိတံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, သဿတော လောကော ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ အဗျာကတမေတ’’န္တိ ဧဝံ ဧကုတ္တရနိကာယေပိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ကထိတံ အတ္ထိယေဝ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တဿ အာဂတာဂတဿ သင်္ဂဟံ ကတွာ ဩကာသမကာသိယေဝ. ကသ္မာ? အယဉှိ သဿတဒိဋ္ဌိကော, သဿတဒိဋ္ဌိကာ စ သီဃံ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, ဝသာတေလမက္ခိတပိလောတိကာ ဝိယ စိရေန သုဇ္ဈန္တိ. ပဿတိ စ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆ အဘိညာယော သစ္ဆိကတွာ အဘိညာတသာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ တဿ အာဂတာဂတဿ သင်္ဂဟံ ကတွာ ဩကာသမကာသိယေဝ. ဣဒံ ပနဿ ပစ္ဆိမဂမနံ. သော ဟိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တရဏံ ဝါ ဟောတု အတရဏံ ဝါ, ယဋ္ဌိံ ဩတရိတွာ ဥဒကေ ပတမာနော ဝိယ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ အာဂတော. တသ္မာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တော သာဓု မေ ဘဝံ ဂေါတမောတိအာဒိမာဟ. တဿ ဘဂဝါ မူလဝသေန သံခိတ္တဒေသနံ, ကမ္မပထဝသေန ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဒေသေသိ. မူလဝသေန စေတ္ထ အတိသံခိတ္တာ ဒေသနာ, ကမ္မပထဝသေန သံခိတ္တာ ဝိတ္ထာရသဒိသာ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန နိပ္ပရိယာယေန ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထိ. စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ သတ္တပကရဏေ အဘိဓမ္မပိဋကေ စ သဗ္ဗံ သံခိတ္တမေဝ. တသ္မာ မူလဝသေနာပိ ကမ္မပထဝသေနာပိ သံခိတ္တမေဝ ဒေသေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. 3. ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Mahāvacchasutta. Ở đó, ‘đã cùng đàm luận’ nghĩa là cuộc nói chuyện cùng nhau; (Vacchagotta) nhắc lại cuộc nói chuyện rằng: ‘Tôi đã từng nói chuyện nhiều với các ngài’, và tạo ra sự thân thiện. Thật vậy, hai kinh trước đã được thuyết cho chính vị này; trong Tương Ưng Bộ, phẩm Vô Ký Thuyết Tương Ưng cũng được thuyết cho chính vị này – ‘Thưa Tôn giả Gotama, thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là sự thật, điều khác là sai lầm, điều này không được Ngài trả lời’. Tương tự, trong Tăng Nhất Bộ cũng có cuộc nói chuyện với vị này. Do đó, ông ấy đã nói như vậy. Bậc Chánh Đẳng Giác cũng đã tạo cơ hội cho vị ấy mỗi khi vị ấy đến, bằng cách đối xử tốt. Tại sao? Vì vị này là người có thường kiến, và những người có thường kiến không nhanh chóng từ bỏ tà kiến của họ; họ được thanh lọc sau một thời gian dài, giống như một miếng vải dính dầu mỡ. Và Đức Thế Tôn thấy rằng: ‘Vị du sĩ này, theo thời gian, sẽ từ bỏ tà kiến, xuất gia nơi Ta, chứng đắc sáu thắng trí, và trở thành một vị thinh văn nổi tiếng’. Do đó, Ngài đã tạo cơ hội cho vị ấy mỗi khi vị ấy đến, bằng cách đối xử tốt. Tuy nhiên, đây là lần đến cuối cùng của vị ấy. Thật vậy, trong kinh này, vị ấy đã đến sau khi quyết định rằng: ‘Dù có thể vượt qua hay không, ta sẽ đến nơi Sa-môn Gotama và xuất gia, giống như người nhảy xuống nước sau khi ném cây gậy xuống’. Do đó, khi thỉnh cầu một bài pháp, ông đã nói ‘Lành thay, thưa Tôn giả Gotama’ v.v. Đức Thế Tôn đã thuyết cho vị ấy một bài pháp ngắn gọn dựa trên các căn (thiện và bất thiện), và một bài pháp chi tiết dựa trên các nghiệp đạo. Ở đây, bài pháp dựa trên các căn là rất ngắn gọn; bài pháp dựa trên các nghiệp đạo thì ngắn gọn nhưng tương tự như chi tiết. Tuy nhiên, đối với các vị Phật, không có cái gọi là bài pháp chi tiết theo nghĩa tuyệt đối. Thật vậy, ngay cả hai mươi bốn tập Vô Tỷ Hạnh và toàn bộ A-tỳ-đàm Tạng trong bảy bộ cũng đều là ngắn gọn. Do đó, nên hiểu rằng Ngài đã thuyết một cách ngắn gọn cả dựa trên các căn và dựa trên các nghiệp đạo. ၁၉၄. တတ္ထ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ကုသလန္တိအာဒီသု ပဋိပါဋိယာ သတ္တဓမ္မာ ကာမာဝစရာ, အနဘိဇ္ဈာဒယော တယော စတုဘူမိကာပိ ဝဋ္ဋန္တိ. 193. Ở đó, trong các câu như ‘sự từ bỏ sát sanh là thiện’ v.v., theo thứ tự, bảy pháp thuộc về cõi Dục; ba pháp bắt đầu bằng vô tham cũng thuộc về bốn cõi. ယတော ခေါ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခုနောတိ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တံ, ယထာ ပန ဇီဝကသုတ္တေ စ စင်္ကီသုတ္တေ စ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စ အတ္တာနမေဝ သန္ဓာယေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Mặc dù câu ‘Này Vaccha, khi vị tỳ khưu’ được nói ra không có chỉ định cụ thể, nhưng cũng giống như trong kinh Jīvaka và kinh Caṅkī, trong kinh này cũng vậy, cần phải hiểu rằng Đức Thế Tôn đã nói lời ấy để ám chỉ chính Ngài. ၁၉၅. အတ္ထိ [Pg.140] ပနာတိ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? အယံ ကိရဿ လဒ္ဓိ – ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ သာသနေ သတ္ထာဝ အရဟာ ဟောတိ, သာဝကော ပန အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထော နတ္ထိ. သမဏော စ ဂေါတမော ‘ယတော ခေါ, ဝစ္ဆ, ဘိက္ခုနော’တိ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကထေန္တော ဝိယ ကထေတိ, အတ္ထိ နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကော အရဟတ္တပ္ပတ္တော’’တိ. ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ တိဋ္ဌတူတိ ဘဝံ တာဝ ဂေါတမော တိဋ္ဌတု, ဘဝဉှိ လောကေ ပါကဋော အရဟာတိ အတ္ထော. တသ္မိံ ဗျာကတေ ဥတ္တရိ ဘိက္ခုနီအာဒီနံ ဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိ, ဘဂဝါပိဿ ဗျာကာသိ. 195. Với câu ‘Còn có hay không,’ vị ấy hỏi với ý định gì? Tương truyền, đây là tà kiến của vị ấy: ‘Trong giáo pháp ấy, chỉ có bậc Đạo Sư là A-la-hán, còn đệ tử thì không có khả năng chứng đắc quả A-la-hán. Và Sa-môn Gotama lại nói như thể đề cập đến một vị tỳ khưu duy nhất rằng: ‘Này Vaccha, khi vị tỳ khưu.’ Vậy Sa-môn Gotama có vị đệ tử nào đã chứng đắc A-la-hán quả chăng?’ Nghĩ rằng: ‘Ta sẽ hỏi về vấn đề này,’ nên vị ấy đã hỏi. Trong đó, ‘hãy khoan đã’ có nghĩa là ‘xin Tôn giả Gotama hãy khoan đã, vì Tôn giả vốn đã nổi danh trong thế gian là bậc A-la-hán.’ Sau khi được giải đáp điều ấy, vị ấy lại hỏi thêm các câu hỏi liên quan đến tỳ khưu ni, v.v., và Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy. ၁၉၆. အာရာဓကောတိ သမ္ပာဒကော ပရိပူရကော. 196. ‘Người thành tựu’ có nghĩa là người hoàn thành, người làm cho viên mãn. ၁၉၇. သေခါယ ဝိဇ္ဇာယ ပတ္တဗ္ဗန္တိ ဟေဋ္ဌိမဖလတ္တယံ ပတ္တဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တန္တိ ဝဒတိ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ သေက္ခာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ ဟေဋ္ဌိမာနိ စ တီဏိ သာမညဖလာနီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၂၃) ဝစနတော အရဟတ္တမဂ္ဂေါပိ အနေန ပတ္တောယေဝ. ဖလံ ပန အပတ္တံ, တဿ ပတ္တိယာ ဥတ္တရိ ယောဂံ ကထာပေတီတိ. သော ဧဝံ သညာပေတဗ္ဗော – 197. ‘Những gì cần đạt đến bằng trí tuệ của bậc hữu học’ có nghĩa là ba Thánh quả bậc dưới cần phải được chứng đắc. Vị ấy nói: ‘Tất cả những điều ấy con đã tuần tự chứng đắc.’ Tuy nhiên, người theo phái ngụy biện (vitaṇḍavādī) lại nói rằng: ‘Căn cứ theo câu ‘Thế nào là các pháp hữu học? Bốn đạo, (pháp) siêu thế, và ba sa-môn quả bậc dưới’ (Pháp Tụ 1023), vị này cũng đã đắc A-la-hán đạo rồi. Nhưng quả vị thì chưa đắc, và để chứng đắc quả vị ấy, vị ấy đã thỉnh cầu nói thêm về sự nỗ lực cao hơn.’ Vị ấy cần được làm cho hiểu như sau: ‘‘ယော ဝေ ကိလေသာနိ ပဟာယ ပဉ္စ,ပရိပုဏ္ဏသေခေါ အပရိဟာနဓမ္မော; စေတောဝသိပ္ပတ္တော သမာဟိတိန္ဒြိယော,သ ဝေ ဌိတတ္တောတိ နရော ပဝုစ္စတီ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၅); ‘Người nào đoạn trừ năm kiết sử, là bậc hữu học viên mãn, không có pháp thối chuyển, đạt đến tâm tự tại, các căn được định tĩnh, người ấy thật được gọi là bậc có tự ngã an trú.’ အနာဂါမိပုဂ္ဂလော ဟိ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏသေခေါ. တံ သန္ဓာယ ‘‘သေခါယ ဝိဇ္ဇာယ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. မဂ္ဂဿ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ တတ္ထ ဌိတဿ ပုစ္ဆာ နာမ နတ္ထိ. ဣမိနာ သုတ္တေန မဂ္ဂေါပိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော ဟောတူတိ စေ. ဧတံ န ဗုဒ္ဓဝစနံ, ဝုတ္တဂါထာယ စ အတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ အနာဂါမိဖလေ ဌတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပနဿ န ကေဝလံ သုဒ္ဓအရဟတ္တဿေဝ ဥပနိဿယော, ဆန္နမ္ပိ အဘိညာနံ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တသ္မာ ဘဂဝါ – ‘‘ဧဝမယံ သမထေ ကမ္မံ ကတွာ ပဉ္စ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ, ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. ဧဝံ ဆဠဘိညော မဟာသာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝိပဿနာမတ္တံ အကထေတွာ သမထဝိပဿနာ အာစိက္ခိ. Thật vậy, bậc Bất Lai (Anāgāmī) là bậc hữu học hoàn toàn viên mãn. Ám chỉ vị ấy, Ngài đã nói: ‘những gì cần đạt đến bằng trí tuệ của bậc hữu học.’ Hơn nữa, vì đạo tâm chỉ có một sát-na tâm, nên không thể có việc hỏi đạo đối với người đang an trú trong đó. Nếu có người nói rằng: ‘Dựa vào kinh này, đạo tâm cũng có thể có nhiều sát-na tâm,’ thì đó không phải là lời Phật dạy, và ý nghĩa cũng mâu thuẫn với bài kệ đã dẫn. Do đó, cần phải hiểu rằng vị ấy, đang an trú trong quả Bất Lai, đã thỉnh cầu thuyết giảng về tuệ quán cho A-la-hán đạo. Hơn nữa, vì vị ấy không chỉ có duyên lành để chứng đắc A-la-hán quả thuần túy, mà còn có duyên lành cho cả sáu loại thắng trí, nên Đức Thế Tôn đã không chỉ thuyết về tuệ quán mà đã chỉ dạy cả thiền chỉ và thiền quán, với suy nghĩ rằng: ‘Như vậy, vị này sau khi thực hành thiền chỉ sẽ phát sinh năm loại thắng trí, sau khi thực hành thiền quán sẽ chứng đắc A-la-hán quả. Như vậy, vị ấy sẽ trở thành một vị đại thinh văn Lục thông.’ ၁၉၈. သတိ [Pg.141] သတိအာယတနေတိ သတိ သတိကာရဏေ. ကိဉ္စေတ္ထ ကာရဏံ? အဘိညာ ဝါ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ ဝါ အဝသာနေ ပန အရဟတ္တံ ဝါ ကာရဏံ အရဟတ္တဿ ဝိပဿနာ ဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 198. ‘Khi có cơ sở’ có nghĩa là khi có nhân duyên. Và nhân duyên ở đây là gì? Cần phải hiểu rằng nhân duyên đó hoặc là thắng trí, hoặc là thiền định làm nền tảng cho thắng trí, hoặc cuối cùng là A-la-hán quả, hoặc là tuệ quán dẫn đến A-la-hán quả. ၂၀၀. ပရိစိဏ္ဏော မေ ဘဂဝါတိ သတ္တ ဟိ သေခါ ဘဂဝန္တံ ပရိစရန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေန ဘဂဝါ ပရိစိဏ္ဏော ဟောတိ. ဣတိ သင်္ခေပေန အရဟတ္တံ ဗျာကရောန္တော ထေရော ဧဝမာဟ. တေ ပန ဘိက္ခူ တမတ္ထံ န ဇာနိံသု, အဇာနန္တာဝ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ. ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဒေဝတာတိ တေသံ ဂုဏာနံ လာဘီ ဒေဝတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 200. ‘Con đã hầu hạ trọn vẹn Đức Thế Tôn.’ Thật vậy, bảy hạng hữu học được gọi là đang hầu hạ Đức Thế Tôn, nhưng chính bậc Lậu Tận mới là người đã hầu hạ trọn vẹn Đức Thế Tôn. Như vậy, vị trưởng lão đã nói lời này để tuyên bố một cách ngắn gọn về quả vị A-la-hán. Tuy nhiên, các vị tỳ khưu kia đã không hiểu ý nghĩa đó, và vì không hiểu, họ đã chấp nhận lời nói của vị ấy và trình báo lên Đức Thế Tôn. ‘Chư thiên’ ở đây là vị trời đã chứng đắc các đức tính ấy (của bậc Vô học). Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ မဟာဝစ္ဆသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Đại Vaccha đến đây là kết thúc. ၄. ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ Giải về kinh Dīghanakha ၂၀၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဒီဃနခသုတ္တံ. တတ္ထ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတာတိ ဧဝံနာမကေ လေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဋေ ပံသုဓောတော ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တလေဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋ္ဋပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတ-သုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလုကာယ သန္ထတပရိဝေဏံ လေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ. လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အဘိရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. 4. ‘Như vầy tôi nghe’ là kinh Dīghanakha. Trong đó, ‘tại Sūkarakhatā’ có nghĩa là tại hang động có tên là Sūkarakhatā. Tương truyền, vào thời Đức Phật Kassapa, hang động ấy trong một thời kỳ giữa hai vị Phật, do mặt đất dâng lên, đã bị vùi sâu dưới lòng đất. Rồi một hôm, một con heo rừng đã đào đất gần mép mái của hang. Khi trời mưa, đất bị cuốn trôi đi và mép mái của hang lộ ra. Một người đi rừng trông thấy và nghĩ rằng: ‘Đây hẳn là hang động đã được các bậc giới đức sử dụng trong quá khứ, ta sẽ tu sửa lại nó.’ Sau khi dọn sạch đất xung quanh, quét dọn hang động, xây vách ngăn, lắp cửa chính và cửa sổ, trang trí hang động với vữa trát và tranh vẽ hoàn hảo, và rải cát trong khuôn viên trông như tấm bạc, vị ấy đã sắp đặt giường ghế và dâng cúng cho Đức Thế Tôn ngự. Hang động ấy rất sâu, phải đi xuống rồi mới đi lên. Ám chỉ điều đó mà câu này được nói đến. ဒီဃနခေါတိ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? သော ကိရ ထေရေ အဍ္ဎမာသပဗ္ဗဇိတေ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ မာတုလော အညံ ပါသဏ္ဍံ ဂန္တွာ န စိရံ တိဋ္ဌတိ, ဣဒါနိ ပနဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂတဿ အဍ္ဎမာသော ဇာတော. ပဝတ္တိမ္ပိဿ န သုဏာမိ, ဩဇဝန္တံ [Pg.142] နု ခေါ သာသနံ, ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ ဂန္တုကာမော ဇာတော. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဧကမန္တံ ဌိတောတိ တသ္မိံ ကိရ သမယေ ထေရော ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော ဌိတော ဟောတိ, ပရိဗ္ဗာဇကော မာတုလေ ဟိရောတ္တပ္ပေန ဌိတကောဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ ဌိတော’’တိ. 201. ‘Dīghanakha’ là tên của vị du sĩ ngoại đạo ấy. ‘Đã đến gần’ – tại sao vị ấy lại đến gần? Tương truyền, khi vị trưởng lão (Sāriputta) đã xuất gia được nửa tháng, vị ấy (Dīghanakha) đã suy nghĩ rằng: ‘Cậu của ta khi theo một giáo phái khác thường không ở lại lâu. Nhưng nay đã nửa tháng kể từ khi cậu đến với Sa-môn Gotama. Ta cũng không nghe tin tức gì về cậu. Giáo pháp này có thực sự hiệu nghiệm chăng? Ta sẽ đi tìm hiểu.’ Vì muốn đi nên vị ấy đã đến gần. ‘Đứng một bên’ – tương truyền, vào lúc ấy, vị trưởng lão đang đứng hầu quạt Đức Thế Tôn. Vị du sĩ ngoại đạo vì hổ thẹn và e sợ trước người cậu của mình nên đã đứng mà hỏi đạo. Do đó, có câu nói ‘đứng một bên.’ သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ သဗ္ဗာ မေ ဥပပတ္တိယော နက္ခမန္တိ, ပဋိသန္ဓိယော နက္ခမန္တီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ. ဧတ္တာဝတာနေန ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒေါဟမသ္မီ’’တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပနဿ အဓိပ္ပာယံ မုဉ္စိတွာ အက္ခရေ တာဝ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ယာပိ ခေါ တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧသာပိ တေ ဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ ဧသာပိ တေ ပဌမံ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိ နက္ခမတီတိ. ဧသာ စေ မေ, ဘော ဂေါတမ, ဒိဋ္ဌိ ခမေယျာတိ မယှဉှိ သဗ္ဗံ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ, တဿ မယှံ ယာ ဧသာ သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ, ဧသာ မေ ခမေယျ. ယံ တံ ‘‘သဗ္ဗံ မေ နက္ခမတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိဿ တာဒိသမေဝ. ယထာ သဗ္ဗဂဟဏေန ဂဟိတာပိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ခမတိ, ဧဝမေဝံ တမ္ပိ ခမေယျ. ဧဝံ အတ္တနော ဝါဒေ အာရောပိတံ ဒေါသံ ဉတွာ တံ ပရိဟရာမီတိ သညာယ ဝဒတိ, အတ္ထတော ပနဿ ‘‘ဧသာ ဒိဋ္ဌိ န မေ ခမတီ’’တိ အာပဇ္ဇတိ. ယဿ ပနေသာ န ခမတိ န ရုစ္စတိ, တဿာယံ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗံ မေ န ခမတီတိ ဒိဋ္ဌိ ရုစိတံ. တေန ဟိ ဒိဋ္ဌိအက္ခမေန အရုစိတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ခမတီတိ ရုစ္စတီတိ အာပဇ္ဇတိ. န ပနေသ တံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ကေဝလံ တဿာပိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ ဥစ္ဆေဒမေဝ ဂဏှာတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ အတော ခေါ တေ, အဂ္ဂိဝေဿန,…ပေ… အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ. တတ္ထ အတောတိ ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ, ယေ ပဇဟန္တိ, တေဟိ ယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ, တေဝ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ဗဟူ ဟိ ဗဟုတရာတိ ဧတ္ထ ဟိကာရော နိပါတမတ္တံ, ဗဟူ ဗဟုတရာတိ အတ္ထော. ပရတော တနူ ဟိ တနုတရာတိ ပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ယေ ဧဝမာဟံသူတိ ယေ ဧဝံ ဝဒန္တိ. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီတိ မူလဒဿနံ နပ္ပဇဟန္တိ, အပရဒဿနံ ဥပါဒိယန္တိ. Sabbaṃ me nakkhamatīti (tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Tất cả các sự sanh khởi đối với tôi đều không kham nhẫn, các sự tái sanh đều không kham nhẫn,’ y nói với ý định như vậy. Bằng chừng ấy, y đã chỉ rõ rằng: ‘Ta là người theo đoạn kiến.’ Nhưng Đức Thế Tôn, bỏ qua ý định của y, trước hết chỉ ra lỗi lầm trong câu chữ, đã nói câu bắt đầu bằng yāpi kho te. Trong đó, esāpi te diṭṭhi nakkhamatīti (cả tà kiến này của ngươi cũng không kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Cả tà kiến này mà ngươi đã chấp nhận, sau khi đã thích ý và làm cho kham nhẫn lúc ban đầu, cũng không kham nhẫn.’ Esā ce me, bho gotama, diṭṭhi khameyyāti (Thưa ngài Gotama, nếu tà kiến này của tôi có thể kham nhẫn) có nghĩa là: ‘Đối với tôi, tà kiến là ‘tất cả đều không kham nhẫn.’ Đối với tôi là người như vậy, tà kiến nào là ‘tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn,’ tà kiến ấy đối với tôi có thể kham nhẫn.’ Điều đã được nói là ‘sabbaṃ me nakkhamatīti,’ điều đó đối với y cũng giống như vậy. Giống như tà kiến này, dù được chấp thủ bằng cách chấp thủ tất cả, vẫn được kham nhẫn, cũng vậy, tà kiến kia cũng nên được kham nhẫn. Như vậy, biết được lỗi lầm đã bị gán cho luận thuyết của mình, y nói với ý nghĩ rằng: ‘Ta sẽ tránh lỗi đó.’ Nhưng về mặt ý nghĩa, đối với y, điều đó dẫn đến kết luận: ‘Tà kiến này không được tôi kham nhẫn.’ Nhưng đối với người nào mà tà kiến này không được kham nhẫn, không được thích ý, thì đối với người đó, tà kiến ‘tất cả đối với tôi đều không kham nhẫn’ lại được thích ý bởi tà kiến kia. Do đó, vì sự không kham nhẫn tà kiến, nó phải là không được thích ý, nên dẫn đến kết luận rằng ‘tất cả đều được kham nhẫn,’ ‘được thích ý.’ Nhưng y không chấp nhận điều đó; y chỉ chấp thủ sự đoạn diệt ngay cả với đoạn kiến của mình. Vì vậy, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Aggivessana, do đó, một số... chấp thủ một tà kiến khác.’ Trong đó, atoti có nghĩa là sự tách rời khỏi những người từ bỏ. Những người được gọi là ‘không từ bỏ’ thì nhiều hơn những người ‘từ bỏ.’ Đó là ý nghĩa. Trong câu bahū hi bahutarāti, chữ hi chỉ là một tiểu từ, ý nghĩa là ‘nhiều, rất nhiều.’ Về sau, trong cụm từ tanū hi tanutarāti, phương pháp cũng tương tự. Ye evamāhaṃsūti có nghĩa là ‘những người nói như vậy.’ Tañceva diṭṭhiṃ nappajahanti, aññañca diṭṭhiṃ upādiyantīti có nghĩa là ‘họ không từ bỏ quan điểm gốc, họ chấp thủ một quan điểm khác.’ ဧတ္ထ စ သဿတံ ဂဟေတွာ တမ္ပိ အပ္ပဟာယ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, ဥစ္ဆေဒမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဧကစ္စသဿတံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ, ဧကစ္စသဿတမ္ပိ ဂဟေတွာ တံ အပ္ပဟာယ သဿတံ ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ န သက္ကာ ဂဟေတုံ. မူလသဿတံ ပန အပ္ပဟာယ [Pg.143] အညံ သဿတမေဝ သက္ကာ ဂဟေတုံ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ ‘‘န သုဒ္ဓရူပမေဝ သဿတံ, ဝေဒနာပိ သဿတာ, ဝိညာဏမ္ပိ သဿတ’’န္တိ ဂဏှာတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု, ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယန္တီ’’တိ. Ở đây, sau khi chấp thủ thường kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ đoạn kiến hoặc nhất phần thường kiến. Sau khi chấp thủ đoạn kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ thường kiến hoặc nhất phần thường kiến. Sau khi chấp thủ nhất phần thường kiến, không từ bỏ nó, thì không thể chấp thủ thường kiến hoặc đoạn kiến. Nhưng, không từ bỏ thường kiến gốc, có thể chấp thủ một thường kiến khác. Như thế nào? Vào một lúc, sau khi chấp thủ rằng ‘sắc là thường hằng,’ vào lúc khác, y chấp thủ rằng ‘không chỉ sắc là thường hằng, mà thọ cũng thường hằng, ... thức cũng thường hằng.’ Đối với đoạn kiến và nhất phần thường kiến, phương pháp cũng tương tự. Và như thế nào đối với các uẩn, cũng nên áp dụng như vậy đối với các xứ. Nhắm đến điều này mà nói rằng: ‘Họ không từ bỏ tà kiến ấy, và họ chấp thủ một tà kiến khác.’ ဒုတိယဝါရေ အတောတိ အပ္ပဇဟနကေသု နိဿက္ကံ, ယေ နပ္ပဇဟန္တိ, တေဟိ, ယေ ပဇဟန္တီတိ ဝုစ္စိယန္တိ, တေဝ တနုတရာ အပ္ပတရာတိ အတ္ထော. တဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ န ဥပါဒိယန္တီတိ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ. ကထံ? ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ‘‘ရူပံ သဿတ’’န္တိ ဂဟေတွာ အပရသ္မိံ သမယေ တတ္ထ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ‘‘ဩဠာရိကမေတံ မယှံ ဒဿန’’န္တိ ပဇဟတိ ‘‘န ကေဝလဉ္စ ရူပံ သဿတန္တိ ဒဿနမေဝ ဩဠာရိကံ, ဝေဒနာပိ သဿတာ…ပေ… ဝိညာဏမ္ပိ သဿတန္တိ ဒဿနံ ဩဠာရိကမေဝါ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဥစ္ဆေဒေပိ ဧကစ္စသဿတေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ စ ခန္ဓေသု, ဧဝံ အာယတနေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တဉ္စ မူလဒဿနံ ပဇဟန္တိ, အညဉ္စ ဒဿနံ န ဂဏှန္တိ. Trong lần thứ hai, atoti có nghĩa là sự tách rời khỏi những người không từ bỏ. Những người được gọi là ‘từ bỏ’ thì ít hơn, hiếm hơn những người ‘không từ bỏ.’ Đó là ý nghĩa. Tañceva diṭṭhiṃ pajahanti, aññañca diṭṭhiṃ na upādiyantīti có nghĩa là ‘họ từ bỏ quan điểm gốc đó, và họ không chấp thủ một quan điểm khác.’ Như thế nào? Vào một lúc, sau khi chấp thủ rằng ‘sắc là thường hằng,’ vào lúc khác, thấy sự nguy hại trong đó, y từ bỏ với ý nghĩ ‘quan điểm này của ta thật thô thiển,’ và y từ bỏ với ý nghĩ ‘không chỉ quan điểm ‘sắc là thường hằng’ là thô thiển, mà cả quan điểm ‘thọ cũng thường hằng... thức cũng thường hằng’ cũng là thô thiển.’ Đối với đoạn kiến và nhất phần thường kiến, phương pháp cũng tương tự. Và như thế nào đối với các uẩn, cũng nên áp dụng như vậy đối với các xứ. Như vậy, họ từ bỏ quan điểm gốc đó, và họ không chấp thủ một quan điểm khác. သန္တဂ္ဂိဝေဿနာတိ ကသ္မာ အာရဘိ? အယံ ဥစ္ဆေဒလဒ္ဓိကော အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဂူဟတိ, တဿာ ပန လဒ္ဓိယာ ဝဏ္ဏေ ဝုစ္စမာနေ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပါတုကရိဿတီတိ တိဿော လဒ္ဓိယော ဧကတော ဒဿေတွာ ဝိဘဇိတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. Tại sao (Đức Thế Tôn) bắt đầu bài thuyết pháp Santaggivessanāti? Người theo đoạn kiến này che giấu học thuyết của mình. Nhưng khi những đặc tính của học thuyết đó được nói đến, y sẽ bộc lộ học thuyết của mình. (Nghĩ như vậy), Ngài đã bắt đầu bài thuyết pháp này để trình bày và phân tích ba học thuyết cùng một lúc. သာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ရာဂဝသေန ဝဋ္ဋေ ရဇ္ဇနဿ အာသန္နာ တဏှာဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဝဋ္ဋသံယောဇနဿ သန္တိကေ. အဘိနန္ဒနာယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဂိလိတွာ ပရိယာဒိယနဿ ဂဟဏဿ စ အာသန္နာတိ အတ္ထော. အသာရာဂါယ သန္တိကေတိအာဒီသု ဝဋ္ဋေ အရဇ္ဇနဿ အာသန္နာတိအာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Trong các câu bắt đầu bằng Sārāgāya santiketi, (ý nghĩa là) gần với sự nhiễm trước trong vòng luân hồi (vaṭṭa) do năng lực của tham ái, gần với sự trói buộc vào vòng luân hồi bởi kiết sử ái và kiết sử kiến. Abhinandanāyāti có nghĩa là gần với sự nuốt chửng, chiếm đoạt và chấp thủ do năng lực của ái và kiến. Trong các câu bắt đầu bằng Asārāgāya santiketi, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp ‘gần với sự không nhiễm trước trong vòng luân hồi,’ v.v. ဧတ္ထ စ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂံ, ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂံ. ကထံ? သဿတဝါဒီ ဟိ ဣဓလောကံ ပရလောကဉ္စ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ကုသလံ ကရောတိ, အကုသလံ ကရောန္တော ဘာယတိ, ဝဋ္ဋံ အဿာဒေတိ, အဘိနန္ဒတိ. ဗုဒ္ဓါနံ [Pg.144] ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘူတော သီဃံ လဒ္ဓိံ ဇဟိတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ သဿတဒဿနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဒန္ဓဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ပန ဣဓလောကပရလောကံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, သုကတဒုက္ကဋာနံ ဖလံ အတ္ထီတိ ဇာနာတိ, ကုသလံ န ကရောတိ, အကုသလံ ကရောန္တော န ဘာယတိ, ဝဋ္ဋံ န အဿာဒေတိ, နာဘိနန္ဒတိ, ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သမ္မုခီဘာဝေ သီဃံ ဒဿနံ ပဇဟတိ. ပါရမိယော ပူရေတုံ သက္ကောန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, အသက္ကောန္တော အဘိနီဟာရံ ကတွာ သာဝကော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. တသ္မာ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ခိပ္ပဝိရာဂန္တိ ဝုစ္စတိ. Và ở đây, thường kiến có ít tội lỗi, khó từ bỏ; đoạn kiến có nhiều tội lỗi, dễ từ bỏ. Như thế nào? Vị thường kiến luận biết rằng: ‘Có đời này và đời sau,’ biết rằng: ‘Có quả của các nghiệp thiện và ác,’ làm điều thiện, khi làm điều ác thì sợ hãi, thưởng thức, vui thích trong vòng luân hồi. Khi đối diện với chư Phật hoặc các vị Thinh văn của Phật, vị ấy không thể nhanh chóng từ bỏ tà kiến. Vì thế, thường kiến ấy được gọi là có ít tội lỗi, khó từ bỏ. Còn vị đoạn kiến luận biết rằng: ‘Có đời này và đời sau,’ biết rằng: ‘Có quả của các nghiệp thiện và ác,’ không làm điều thiện, khi làm điều ác thì không sợ hãi, không thưởng thức, không vui thích trong vòng luân hồi, khi đối diện với chư Phật hoặc các vị Thinh văn của Phật, vị ấy nhanh chóng từ bỏ tà kiến. Người có khả năng viên mãn các pháp ba-la-mật, sau khi trở thành Phật; người không có khả năng, sau khi lập nguyện, trở thành Thinh văn rồi nhập Niết-bàn. Vì thế, đoạn kiến được gọi là có nhiều tội lỗi, dễ từ bỏ. ၂၀၂. သော ပန ပရိဗ္ဗာဇကော ဧတမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ – ‘‘မယှံ ဒဿနံ သံဝဏ္ဏေတိ ပသံသတိ, အဒ္ဓါ မေ သုန္ဒရံ ဒဿန’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဥက္ကံသေတိ မေ ဘဝန္တိအာဒိမာဟ. 202. Còn du sĩ ấy, không nhận ra ý nghĩa này, đã nhận thấy rằng: ‘(Đức Thế Tôn) tán dương, ca ngợi tà kiến của ta, chắc chắn tà kiến của ta là tốt đẹp,’ nên đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘ukkaṃseti me bhavaṃ’. ဣဒါနိ ယသ္မာ အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကဉ္ဇိယေနေဝ တိတ္တကာလာဗု, ဥစ္ဆေဒဒဿနေနေဝ ပူရိတော, သော ယထာ ကဉ္ဇိယံ အပ္ပဟာယ န သက္ကာ လာဗုမှိ တေလဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပိတုံ, ပက္ခိတ္တာနိပိ န ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝံ တံ လဒ္ဓိံ အပ္ပဟာယ အဘဗ္ဗော မဂ္ဂဖလာနံ လာဘာယ, တသ္မာ လဒ္ဓိံ ဇဟာပနတ္ထံ တတြဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝိဂ္ဂဟောတိ ကလဟော. ဧဝမေတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟာဒိအာဒီနဝံ ဒိသွာ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတိ. သော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ဝိဂ္ဂဟာဒိနာ’’တိ တံ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ ပဇဟတိ. Bây giờ, vì du sĩ này giống như quả bầu đắng chứa đầy nước chua, được tràn đầy bởi đoạn kiến; cũng như không thể đổ dầu, mật đường, v.v... vào quả bầu nếu không đổ bỏ nước chua, và dù có đổ vào, chúng cũng không được tiếp nhận (bị hỏng), cũng vậy, nếu không từ bỏ tà kiến ấy, vị ấy không xứng đáng để đắc được Đạo và Quả. Vì thế, để khiến vị ấy từ bỏ tà kiến, (Đức Thế Tôn) đã bắt đầu (bài pháp) bằng ‘tatraggivessana’ v.v... ‘Viggaho’ là sự tranh cãi. ‘Như vậy có sự đoạn trừ các tà kiến này’ có nghĩa là: sau khi thấy sự nguy hại của tranh cãi v.v..., sự đoạn trừ các tà kiến ấy xảy ra. Vì du sĩ ấy, (suy nghĩ rằng): ‘Ta được lợi ích gì với sự tranh cãi này v.v...?’, đã từ bỏ đoạn kiến ấy. ၂၀၅. အထဿ ဘဂဝါ ဝမိတကဉ္ဇိယေ လာဗုမှိ သပ္ပိဖာဏိတာဒီနိ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဟဒယေ အမတောသဓံ ပူရေဿာမီတိ ဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော အယံ ခေါ ပန, အဂ္ဂိဝေဿန, ကာယောတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝမ္မိကသုတ္တေ ဝုတ္တော. အနိစ္စတောတိအာဒီနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ယော ကာယသ္မိံ ကာယဆန္ဒောတိ ယာ ကာယသ္မိံ တဏှာ. သ္နေဟောတိ တဏှာသ္နေဟောဝ. ကာယနွယတာတိ ကာယာနုဂမနဘာဝေါ, ကာယံ အနုဂစ္ဆနကကိလေသောတိ အတ္ထော. 205. Khi ấy, Đức Thế Tôn, giống như người đổ bơ lỏng, mật đường, v.v... vào quả bầu đã được đổ bỏ nước chua, (nghĩ rằng): ‘Ta sẽ làm cho trái tim (của du sĩ) tràn đầy thuốc bất tử,’ trong khi giảng về thiền minh sát, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Này Aggivessana, còn thân này...’. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói trong kinh Vammika. Các (thuật ngữ) bắt đầu bằng ‘anicca’ cũng đã được giải thích chi tiết ở phần trước. ‘Dục về thân ở trong thân’ là lòng tham ái ở trong thân. ‘Sneho’ chính là sự dính mắc của tham ái. ‘Kāyanvayatā’ là trạng thái đi theo thân, có nghĩa là phiền não đi theo thân. ဧဝံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော တိဿော ခေါတိအာဒိမာဟ. ပုန တာသံယေဝ ဝေဒနာနံ အသမ္မိဿဘာဝံ ဒဿေန္တော ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော [Pg.145] – ယသ္မိံ သမယေ သုခါဒီသု ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, တသ္မိံ သမယေ အညာ ဝေဒနာ အတ္တနော ဝါရံ ဝါ ဩကာသံ ဝါ ဩလောကယမာနာ နိသိန္နာ နာမ နတ္ထိ, အထ ခေါ အနုပ္ပန္နာဝ ဟောန္တိ ဘိန္နဥဒကပုပ္ဖုဠာ ဝိယ စ အန္တရဟိတာ ဝါ. သုခါပိ ခေါတိအာဒိ တာသံ ဝေဒနာနံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. Sau khi đã chỉ dạy đề mục thiền về sắc như vậy, bây giờ, trong khi chỉ dạy đề mục thiền về vô sắc, Ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘tisso kho’. Lại nữa, trong khi chỉ dạy về trạng thái không pha trộn của chính các thọ ấy, Ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Này Aggivessana, vào lúc nào...’. Ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: vào lúc nào vị ấy cảm nhận một thọ trong số các thọ như lạc thọ v.v..., vào lúc ấy, các thọ khác không có cái gọi là đang ngồi chờ đợi đến lượt mình hay cơ hội của mình; mà đúng hơn, chúng hoặc là chưa sanh khởi, hoặc đã biến mất như những bong bóng nước đã vỡ. (Câu) bắt đầu bằng ‘Sukhāpi kho’ được nói để chỉ ra trạng thái tan thành từng mảnh của các thọ ấy. န ကေနစိ သံဝဒတီတိ တဿတံ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနာပိ သဒ္ဓိံ န သံဝဒတိ, တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘သဿတဝါဒီ အဟ’’န္တိ ဧကစ္စသဿတဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ န ဝိဝဒတိ. ဧဝံ တယောပိ ဝါဒါ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ယဉ္စ လောကေ ဝုတ္တန္တိ ယံ လောကေ ကထိတံ ဝေါဟရိတံ, တေန ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တော ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပရာမာသဂ္ဂါဟေန အဂ္ဂဏှန္တော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘Không tranh luận với bất kỳ ai’ có nghĩa là: sau khi chấp thủ thường kiến (và nói rằng): ‘Ta là người theo thường kiến luận,’ vị ấy không tranh luận với cả người theo đoạn kiến luận; sau khi chấp thủ chính kiến ấy (và nói rằng): ‘Ta là người theo thường kiến luận,’ vị ấy không tranh cãi với người theo nhất phần thường kiến luận. Như vậy, cả ba luận thuyết nên được hoán đổi và áp dụng. ‘Và điều được nói trong thế gian’ có nghĩa là: điều gì được nói, được sử dụng trong thế gian, vị ấy sử dụng (ngôn ngữ) đó mà không chấp thủ sai lầm, không nắm giữ bất kỳ pháp nào với sự chấp thủ sai lầm. Và điều này cũng đã được nói: ‘‘ယော ဟောတိ ဘိက္ခု အရဟံ ကတာဝီ,ခီဏာသဝေါ အန္တိမဒေဟဓာရီ; အဟံ ဝဒါမီတိပိ သော ဝဒေယျ,မမံ ဝဒန္တီတိပိ သော ဝဒေယျ; လောကေ သမညံ ကုသလော ဝိဒိတွာ,ဝေါဟာရမတ္တေန သော ဝေါဟရေယျာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅); “Vị Tỳ-khưu nào là bậc A-la-hán, đã làm xong việc cần làm, đã đoạn tận các lậu hoặc, đang mang thân cuối cùng; vị ấy có thể nói: ‘Tôi nói,’ vị ấy cũng có thể nói: ‘Họ nói với tôi.’ Sau khi biết rõ, thiện xảo về danh xưng trong thế gian, vị ấy có thể sử dụng chúng chỉ bằng cách nói thông thường.” (saṃ. ni. 1.25); အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာ ခေါ စိတ္တ လောကသမညာ လောကနိရုတ္တိယော လောကဝေါဟာရာ လောကပညတ္တိယော, ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမသ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၀). Lại nữa, cũng đã được nói: “Này Citta, đây quả thật là những danh xưng của thế gian, những ngôn ngữ của thế gian, những cách nói thông thường của thế gian, những chế định của thế gian, mà Như Lai sử dụng không chấp thủ.” (dī. ni. 1.440). ၂၀၆. အဘိညာပဟာနမာဟာတိ သဿတာဒီသု တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဿတံ အဘိညာယ ဇာနိတွာ သဿတဿ ပဟာနမာဟ, ဥစ္ဆေဒံ, ဧကစ္စသဿတံ အဘိညာယ ဧကစ္စသဿတဿ ပဟာနံ ဝဒတိ. ရူပံ အဘိညာယ ရူပဿ ပဟာနံ ဝဒတီတိအာဒိနာ နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 206. ‘Ngài nói về sự đoạn trừ bằng thắng trí’ có nghĩa là: trong các pháp tà kiến ấy, như thường kiến v.v..., sau khi biết rõ, liễu tri thường kiến, Ngài nói về sự đoạn trừ thường kiến; sau khi liễu tri đoạn kiến, nhất phần thường kiến, Ngài nói về sự đoạn trừ nhất phần thường kiến. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘sau khi liễu tri sắc, Ngài nói về sự đoạn trừ sắc’. ပဋိသဉ္စိက္ခတောတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီတိ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂ္ဂဟေတွာဝ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ. ဧတ္တာဝတာ စေသ ပရဿ ဝဍ္ဎိတံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ခုဒံ ဝိနောဒေန္တော ဝိယ ပရဿ [Pg.146] အာရဒ္ဓါယ ဓမ္မဒေသနာယ ဉာဏံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တဉ္စေဝ ပတ္တော, သာဝကပါရမီဉာဏဿ စ မတ္ထကံ, သောဠသ စ ပညာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော. ဒီဃနခေါ ပန သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော. ‘Paṭisañcikkhato’ là của người đang quán xét. ‘Tâm được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ’ có nghĩa là: do các lậu hoặc đã được diệt tận bằng sự diệt không còn sanh khởi, tâm đã được giải thoát mà không còn nắm giữ. Và với chừng ấy (lời pháp), vị này (Sāriputta), giống như người xua tan cơn đói bằng cách ăn cơm do người khác dọn sẵn, với bài pháp được bắt đầu vì người khác, đã hướng trí tuệ vào, đã phát triển thiền minh sát, đã đắc quả A-la-hán và đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của bậc Thinh văn, và đã an trú sau khi thấu triệt mười sáu loại trí tuệ. Còn Dīghanakha, sau khi đắc quả Dự lưu, đã an trú trong các nơi quy y. ဘဂဝါ ပန ဣမံ ဒေသနံ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂိဇ္ဈကူဋာ ဩရုယှ ဝေဠုဝနံ ဂန္တွာ သာဝကသန္နိပါတမကာသိ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတော သန္နိပါတော အဟောသိ. တတြိမာနိ အင်္ဂါနိ – မာဃနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏမဥပေါသထဒိဝသော, ကေနစိ အနာမန္တိတာနိ ဟုတွာ အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ သန္နိပတိတာနိ အဍ္ဎတေလသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ, တေသု ဧကောပိ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ သောတာပန္န-သကဒါဂါမိ-အနာဂါမိ-သုက္ခဝိပဿက-အရဟန္တေသု ဝါ အညတရော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဆဠဘိညာဝ, ဧကောပိ စေတ္ထ သတ္ထကေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုနောယေဝါတိ. Lại nữa, Đức Thế Tôn sau khi kết thúc bài pháp này khi mặt trời vẫn còn hiện hữu, từ núi Gijjhakūṭa đi xuống, đi đến Veḷuvana và đã thực hiện cuộc hội họp các vị Thinh văn. Đã có cuộc hội họp thành tựu bốn chi phần. Ở đây, đây là các chi phần: là ngày uposatha trăng tròn tương ứng với sao Māgha, có một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ khưu đã hội họp lại theo lẽ tự nhiên của chính mình mà không được ai mời gọi, trong số ấy, không có một vị nào là phàm nhân, hoặc là một trong các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, hay A-la-hán thuần quán, tất cả đều là bậc Lục thông, và ở đây, không có một vị nào được gọi là xuất gia bằng cách cạo tóc bằng dao cạo, tất cả đều là những vị Ehi-bhikkhu. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဒီဃနခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Dīghanakha đã kết thúc. ၅. မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Phần giải thích kinh Māgaṇḍiya ၂၀၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တံ. တတ္ထ အဂျာဂါရေတိ အဂ္ဂိဟောမသာလယံ. တိဏသန္ထာရကေတိ ဒွေ မာဂဏ္ဍိယာ မာတုလော စ ဘာဂိနေယျော စ. တေသု မာတုလော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, ဘာဂိနေယျောပိ သဥပနိဿယော နစိရဿေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. အထဿ ဘဂဝါ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ရမဏီယံ ဒေဝဂဗ္ဘသဒိသံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဟာယ တတ္ထ ဆာရိကတိဏကစဝရာဒီဟိ ဥက္လာပေ အဂျာဂါရေ တိဏသန္ထာရကံ ပညာပေတွာ ပရသင်္ဂဟကရဏတ္ထံ ကတိပါဟံ ဝသိတ္ထ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနုပသင်္ကမီတိ န ကေဝလံ တံဒိဝသမေဝ, ယသ္မာ ပန တံ အဂျာဂါရံ ဂါမူပစာရေ ဒါရကဒါရိကာဟိ ဩကိဏ္ဏံ အဝိဝိတ္တံ, တသ္မာ ဘဂဝါ နိစ္စကာလမ္ပိ ဒိဝသဘာဂံ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ သာယံ ဝါသတ္ထာယ တတ္ထ ဥပဂစ္ဆတိ. 207. Kinh Māgaṇḍiya là kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong ấy, ‘agyāgāre’ là trong nhà lều cúng dường lửa. Về ‘tiṇasanthārake’, có hai người tên Māgaṇḍiya: người cậu và người cháu. Trong hai người ấy, người cậu đã xuất gia và đắc quả A-la-hán, người cháu cũng có sẵn duyên lành, không bao lâu sẽ xuất gia và đắc quả A-la-hán. Khi ấy, Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của vị ấy, đã rời bỏ hương thất thơm ngát, đẹp đẽ như cung điện của chư thiên, và đã ngự trong vài ngày tại nhà lều cúng dường lửa bừa bộn với tro, cỏ, rác rưởi v.v..., sau khi đã cho trải một tấm lót bằng cỏ để nhiếp độ người khác. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. ‘Tenupasaṅkami’ không chỉ có nghĩa là (Ngài) đã đi đến đó chỉ trong ngày hôm ấy; lại nữa, vì rằng nhà lều cúng dường lửa ấy ở trong vùng ngoại ô của làng, đông đúc và không yên tĩnh bởi các bé trai bé gái, do đó Đức Thế Tôn luôn luôn sau khi trải qua phần ban ngày ở trong khu rừng nhỏ ấy, vào buổi chiều, Ngài đi đến đó để nghỉ ngơi. အဒ္ဒသာ [Pg.147] ခေါ…ပေ… တိဏသန္ထာရကံ ပညတ္တန္တိ ဘဂဝါ အညေသု ဒိဝသေသု တိဏသန္ထာရကံ သံဃရိတွာ သညာဏံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ, တံဒိဝသံ ပန ပညပေတွာဝ အဂမာသိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဩလောကေတွာဝ အဒ္ဒသ – ‘‘အဇ္ဇ မာဂဏ္ဍိယော ဣဓာဂန္တွာ ဣမံ တိဏသန္ထာရကံ ဒိသွာ ဘာရဒွါဇေန သဒ္ဓိံ တိဏသန္ထာရကံ အာရဗ္ဘ ကထာသလ္လာပံ ကရိဿတိ, အထာဟံ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, သော ဓမ္မံ သုတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. ပရေသံ သင်္ဂဟကရဏတ္ထမေဝ ဟိ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ’’တိ တိဏသန္ထာရကံ ပညပေတွာဝ အဂမာသိ. Về câu ‘Addasā kho…pe… tiṇasanthārakaṃ paññattaṃ’, vào những ngày khác, Đức Thế Tôn sau khi cuốn tấm lót bằng cỏ lại và làm dấu thì ra đi, nhưng vào ngày hôm ấy, Ngài đã ra đi sau khi trải sẵn nó ra. Tại sao? Vì khi ấy, vào lúc rạng đông, sau khi quan sát thế gian, Ngài đã thấy: ‘Hôm nay, Māgaṇḍiya sẽ đến đây, thấy tấm lót bằng cỏ này, và sẽ có cuộc đối thoại với Bhāradvāja về tấm lót bằng cỏ. Khi ấy, Ta sẽ đến và thuyết pháp. Vị ấy sau khi nghe pháp sẽ xuất gia nơi Ta và đắc quả A-la-hán. Quả thật, các pháp ba-la-mật đã được Ta thực hành trọn vẹn chính là vì mục đích nhiếp độ những người khác.’ (Vì vậy) Ngài đã ra đi sau khi trải sẵn tấm lót bằng cỏ. သမဏသေယျာနုရူပံ မညေတိ ဣမံ တိဏသန္ထာရကံ ‘‘သမဏဿ အနုစ္ဆဝိကာ သေယျာ’’တိ မညာမိ. န စ အသညတသမဏဿ နိဝုတ္ထဋ္ဌာနမေတံ. တထာဟေတ္ထ ဟတ္ထေန အာကဍ္ဎိတဋ္ဌာနံ ဝါ ပါဒေန အာကဍ္ဎိတဋ္ဌာနံ ဝါ သီသေန ပဟဋဋ္ဌာနံ ဝါ န ပညာယတိ, အနာကုလော အနာကိဏ္ဏော အဘိန္နော ဆေကေန စိတ္တကာရေန တူလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပညတ္တော ဝိယ. သညတသမဏဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ, ကဿ ဘော ဝသိတဋ္ဌာနန္တိ ပုစ္ဆတိ. ဘူနဟုနောတိ ဟတဝဍ္ဎိနော မရိယာဒကာရကဿ. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဆသု ဒွါရေသု ဝဍ္ဎိပညာပနလဒ္ဓိကတ္တာ. အယဉှိ တဿ လဒ္ဓိ – စက္ခု ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. သောတံ ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အသုတံ သောတဗ္ဗံ, သုတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဃာနံ ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, အဃာယိတံ ဃာယိတဗ္ဗံ, ဃာယိတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဇိဝှာ ဗြူဟေတဗ္ဗာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ, အဿာယိတံ သာယိတဗ္ဗံ, သာယိတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ကာယော ဗြူဟေတဗ္ဗော ဝဍ္ဎေတဗ္ဗော, အဖုဋ္ဌံ ဖုသိတဗ္ဗံ, ဖုဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. မနော ဗြူဟေတဗ္ဗော ဝဍ္ဎေတဗ္ဗော, အဝိညာတံ ဝိဇာနိတဗ္ဗံ, ဝိညာတံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သော ဆသု ဒွါရေသု ဝဍ္ဎိံ ပညပေတိ. ဘဂဝါ ပန – ‘Samaṇaseyyānurūpaṃ maññe’ có nghĩa là tôi cho rằng tấm lót bằng cỏ này là ‘chỗ nằm thích hợp cho một vị sa-môn’. Và đây không phải là nơi ở của một vị sa-môn không có sự tự chế. Thật vậy, ở đây không thấy rõ dấu vết bị kéo bởi tay, hoặc dấu vết bị kéo bởi chân, hoặc dấu vết bị va chạm bởi đầu; nó không lộn xộn, không bừa bộn, không hư hỏng, giống như được một họa sĩ tài ba dùng cọ vẽ phân định và trải ra. (Đây là) nơi ở của một vị sa-môn có sự tự chế. Này ông, đây là nơi ở của ai vậy? – ông ta hỏi. ‘Bhūnahuno’ có nghĩa là của người hủy hoại sự tăng trưởng, của người tạo ra giới hạn. Tại sao ông ta nói như vậy? Vì ông ta có chủ thuyết chủ trương sự tăng trưởng ở sáu căn môn. Quả thật, đây là chủ thuyết của ông ta: mắt cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa thấy cần phải được thấy, cái đã thấy cần phải được vượt qua. Tai cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa nghe cần phải được nghe, cái đã nghe cần phải được vượt qua. Mũi cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa ngửi cần phải được ngửi, cái đã ngửi cần phải được vượt qua. Lưỡi cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa nếm cần phải được nếm, cái đã nếm cần phải được vượt qua. Thân cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa chạm cần phải được chạm, cái đã chạm cần phải được vượt qua. Ý cần được làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển; cái chưa biết cần phải được biết, cái đã biết cần phải được vượt qua. Như vậy, ông ta chủ trương sự tăng trưởng ở sáu căn môn. Còn Đức Thế Tôn thì – ‘‘စက္ခုနာ သံဝရော သာဓု, သာဓု သောတေန သံဝရော; ဃာနေန သံဝရော သာဓု, သာဓု ဇိဝှာယ သံဝရော. “Lành thay, phòng hộ trong con mắt, lành thay, phòng hộ trong lỗ tai; lành thay, phòng hộ trong lỗ mũi, lành thay, phòng hộ trong cái lưỡi. ကာယေန သံဝရော သာဓု, သာဓု ဝါစာယ သံဝရော; မနသာ သံဝရော သာဓု, သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝရော; သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော ဘိက္ခု, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၆၀-၃၆၁) – Lành thay, phòng hộ trong thân, lành thay, phòng hộ trong lời nói; lành thay, phòng hộ trong ý, lành thay, phòng hộ trong tất cả. Vị tỳ khưu phòng hộ trong tất cả, được giải thoát khỏi mọi khổ đau.” (Pháp Cú 360-361) – ဆသု [Pg.148] ဒွါရေသု သံဝရံ ပညပေတိ. တသ္မာ သော ‘‘ဝဍ္ဎိဟတော သမဏော ဂေါတမော မရိယာဒကာရကော’’တိ မညမာနော ‘‘ဘူနဟုနော’’တိ အာဟ. (Ngài) chủ trương sự phòng hộ ở sáu căn môn. Do đó, ông ta, trong khi cho rằng: ‘Sa-môn Gotama là người hủy hoại sự tăng trưởng, là người tạo ra giới hạn,’ đã nói là ‘bhūnahuno’. အရိယေ ဉာယေ ဓမ္မေ ကုသလေတိ ပရိသုဒ္ဓေ ကာရဏဓမ္မေ အနဝဇ္ဇေ. ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? ဧဝရူပဿ နာမ ဥဂ္ဂတဿ ပညာတဿ ယသဿိနော ဥပရိ ဝါစံ ဘာသမာနေန ဝီမံသိတွာ ဥပဓာရေတွာ မုခေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ဘာသိတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မာ မာ သဟသာ အဘာသိ, မုခေ အာရက္ခံ ဌပေဟီတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှိ နော သုတ္တေ ဩစရတီတိ ယသ္မာ အမှာကံ သုတ္တေ ဧဝံ အာဂစ္ဆတိ, န မယံ မုခါရုဠှိစ္ဆာမတ္တံ ဝဒါမ, သုတ္တေ စ နာမ အာဂတံ ဝဒမာနာ ကဿ ဘာယေယျာမ, တသ္မာ သမ္မုခါပိ နံ ဝဒေယျာမာတိ အတ္ထော. အပ္ပောဿုက္ကောတိ မမ ရက္ခနတ္ထာယ အနုဿုက္ကော အဝါဝဋော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တောဝ နံ ဝဒေယျာတိ မယာ ဝုတ္တောဝ ဟုတွာ အပုစ္ဆိတောဝ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အမ္ဗဇမ္ဗူအာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိယ အပူရယမာနော မယာ ကထိတနိယာမေန ဘဝံ ဘာရဒွါဇော ဝဒေယျ, ဝဒဿူတိ အတ္ထော. ‘Ariye ñāye dhamme kusale’ có nghĩa là trong pháp thanh tịnh, pháp có lý do, không có lỗi lầm. Bằng câu này, (ông ta) trình bày điều gì? Người nói lời chống lại một người nổi tiếng, trứ danh, có danh tiếng như vậy cần phải nói sau khi đã xem xét, suy xét, và đặt sự phòng hộ ở miệng. Do đó, (ông ta) trình bày rằng: ‘Đừng nói năng vội vàng, hãy đặt sự phòng hộ ở miệng.’ ‘Evañhi no sutte ocarati’ có nghĩa là: ‘Bởi vì trong kinh điển của chúng tôi có nói đến như vậy, chúng tôi không nói những gì chỉ vừa ý thích nơi cửa miệng, và khi nói điều đã được đề cập trong kinh điển thì chúng tôi sợ ai chứ, do đó chúng tôi cũng sẽ nói điều ấy ngay trước mặt vị ấy.’ ‘Appossukko’ có nghĩa là: ‘Hãy trở nên không bận tâm, không lo lắng cho việc bảo vệ tôi.’ ‘Vuttova naṃ vadeyyā’ có nghĩa là: ‘Sau khi đã được tôi nói, không cần được hỏi, ngài Bhāradvāja hãy nêu lên vấn đề và nói theo phương cách đã được tôi trình bày, giống như người ta lấy xoài, trám v.v... và làm cho đầy. Hãy nói đi.’ ၂၀၈. အဿောသိ ခေါတိ သတ္ထာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ မာဂဏ္ဍိယံ တတ္ထ အာဂတံ အဒ္ဒသ, ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဘာသမာနာနံ ဒိဗ္ဗသောတေန သဒ္ဒမ္ပိ အဿောသိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတော. သံဝိဂ္ဂေါတိ ပီတိသံဝေဂေန သံဝိဂ္ဂေါ စလိတော ကမ္ပိတော. တဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နေဝ မာဂဏ္ဍိယေန သမဏဿ ဂေါတမဿ အာရောစိတံ, န မယာ. အမှေ မုဉ္စိတွာ အညော ဧတ္ထ တတိယောပိ နတ္ထိ, သုတော ဘဝိဿတိ အမှာကံ သဒ္ဒေါ တိခိဏသောတေန ပုရိသေနာ’’တိ. အထဿ အဗ္ဘန္တရေ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နဝနဝုတိလောမကူပသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သံဝိဂ္ဂေါ လောမဟဋ္ဌဇာတော’’တိ. အထ ခေါ မာဂဏ္ဍိယော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပဘိန္နမုခံ ဝိယ ဗီဇံ ပရိပါကဂတံ ဉာဏံ, တသ္မာ သန္နိသီဒိတုံ အသက္ကောန္တော အာဟိဏ္ဍမာနော ပုန သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ မာဂဏ္ဍိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. 208. Assosi kho có nghĩa là: đức Thế Tôn, sau khi khuếch trương ánh sáng, đã nhìn thấy Māgaṇḍiya đến nơi ấy bằng thiên nhãn, và cũng đã nghe được tiếng nói chuyện của hai người bằng thiên nhĩ. Paṭisallānā vuṭṭhito có nghĩa là: đã xuất khỏi quả thiền định. Saṃviggo có nghĩa là: xúc động, dao động, rung động với sự chấn động của hỷ lạc. Vị ấy quả thật đã nghĩ như vầy: “Chẳng phải Māgaṇḍiya đã báo cho sa-môn Gotama, cũng chẳng phải do ta. Ngoài chúng ta ra, ở đây không có người thứ ba nào khác. Âm thanh của chúng ta hẳn đã được vị nhân sĩ có thính giác bén nhạy nghe thấy.” Bấy giờ, hỷ sanh khởi bên trong vị ấy và làm cho chín mươi chín ngàn lỗ chân lông của ông dựng đứng lên. Do đó, có lời nói rằng: “xúc động, lông tóc dựng đứng.” Atha kho māgaṇḍiyo paribbājako có nghĩa là: trí tuệ của du sĩ đã chín muồi như hạt giống đã nứt mầm, vì thế, không thể ngồi yên một chỗ, ông đi tới đi lui rồi lại đến gần đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Để chỉ rõ điều ấy, câu bắt đầu bằng “Atha kho māgaṇḍiyo” đã được nói đến. ၂၀၉. သတ္ထာ – ‘‘ဧဝံ ကိရ တွံ, မာဂဏ္ဍိယ, မံ အဝစာ’’တိ အဝတွာဝ စက္ခုံ ခေါ, မာဂဏ္ဍိယာတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန [Pg.149] ရူပံ စက္ခုဿ အာရာမောတိ စက္ခု ရူပါရာမံ. ရူပေ ရတန္တိ ရူပရတံ. ရူပေန စက္ခု အာမောဒိတံ ပမောဒိတန္တိ ရူပသမုဒိတံ. ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ. ဂုတ္တန္တိ ဂေါပိတံ. ရက္ခိတန္တိ ဌပိတရက္ခံ. သံဝုတန္တိ ပိဟိတံ. သံဝရာယာတိ ပိဓာနတ္ထာယ. 209. Đức Thế Tôn, không nói rằng: “Này Māgaṇḍiya, có phải ông đã nói với ta như vậy không?”, mà đã bắt đầu bài pháp thoại cho du sĩ bằng câu: “Này Māgaṇḍiya, con mắt...”. Trong đó, theo nghĩa là nơi trú ngụ, sắc là khu vườn của mắt, do đó mắt là rūpārāma (vui thích trong sắc). Thích thú trong sắc, do đó là rūparata (ham mê sắc). Mắt được sắc làm cho hoan hỷ, vui mừng, do đó là rūpasamudita (vui mừng trong sắc). Dantaṃ có nghĩa là không có gai nhọn. Guttaṃ có nghĩa là được canh giữ. Rakkhitaṃ có nghĩa là có người canh gác. Saṃvutaṃ có nghĩa là được đóng lại. Saṃvarāya có nghĩa là để đóng lại. ၂၁၀. ပရိစာရိတပုဗ္ဗောတိ အဘိရမိတပုဗ္ဗော. ရူပပရိဠာဟန္တိ ရူပံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနပရိဠာဟံ. ဣမဿ ပန တေ, မာဂဏ္ဍိယ, ကိမဿ ဝစနီယန္တိ ဣမဿ ရူပံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ တယာ ကိံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ အဿ, ဝုဍ္ဎိဟတော မရိယာဒကာရကောတိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆတိ. န ကိဉ္စိ, ဘော ဂေါတမာတိ, ဘော ဂေါတမ, ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. 210. Paricāritapubbo có nghĩa là đã từng vui thích. Rūpapariḷāhaṃ có nghĩa là sự phiền não phát sanh do duyên vào sắc. Imassa pana te, māgaṇḍiya, kimassa vacanīyaṃ có nghĩa là: đối với vị lậu tận đã đạt đến A-la-hán quả sau khi liễu tri sắc pháp này, này Māgaṇḍiya, ông có lời gì để nói chăng? Có nên nói lời này: ‘là người hủy hoại sự tăng trưởng, là người tạo ra giới hạn,’ hay không nên nói? – Ngài hỏi như vậy. Na kiñci, bho gotama có nghĩa là: thưa tôn giả Gotama, không có gì để nói cả. Đối với các căn còn lại, phương pháp cũng tương tự. ၂၁၁. ဣဒါနိ ယသ္မာ တယာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, အဟဉ္စ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, တသ္မာ အဟမ္ပိ တေ န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ အဟံ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. တဿ မယှံ မာဂဏ္ဍိယာတိ ဂိဟိကာလေ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ. တတ္ထ ဝဿိကောတိအာဒီသု ယတ္ထ သုခံ ဟောတိ ဝဿကာလေ ဝသိတုံ, အယံ ဝဿိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဝဿံ ဝါသော ဝဿံ, ဝဿံ အရဟတီတိ ဝဿိကော. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. 211. Bây giờ, vì ông không có gì để nói về một vị lậu tận đã đạt đến A-la-hán quả sau khi liễu tri năm uẩn, và ta cũng đã liễu tri năm uẩn mà đạt đến bậc Nhất thiết trí, do đó, để chỉ ra rằng ông cũng không có gì để nói về ta, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ahaṃ kho pana. Tassa mayhaṃ māgaṇḍiya có nghĩa là: Ngài nói, chỉ ra sự sung túc của mình vào thời còn tại gia. Trong đó, ở các từ vassiko v.v., nơi nào sống thoải mái trong mùa mưa, nơi đó là vassiko (dành cho mùa mưa). Đối với các từ khác cũng theo phương pháp tương tự. Đây là ngữ nghĩa của từ: vassaṃ là trú trong mùa mưa; arahati là thích hợp, do đó vassiko là thích hợp cho mùa mưa. Đối với các từ khác cũng theo phương pháp tương tự. တတ္ထ ဝဿိကော ပါသာဒေါ နာတိဥစ္စော ဟောတိ နာတိနီစော, ဒွါရဝါတပါနာနိပိဿ နာတိတနူနိ နာတိဗဟူနိ, ဘူမတ္ထရဏပစ္စတ္ထရဏခဇ္ဇဘောဇ္ဇာနိပေတ္ထ မိဿကာနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. ဟေမန္တိကေ ထမ္ဘာပိ ဘိတ္တိယောပိ နီစာ ဟောန္တိ, ဒွါရဝါတပါနာနိ တနုကာနိ သုခုမစ္ဆိဒ္ဒါနိ. ဥဏှပဝေသနတ္ထာယ ဘိတ္တိနိယူဟာနိ နီဟရီယန္တိ. ဘူမတ္ထရဏပစ္စတ္ထရဏနိဝါသနပါရုပနာနိ ပနေတ္ထ ဥဏှဝီရိယာနိ ကမ္ဗလာဒီနိ ဝဋ္ဋန္တိ. ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ သိနိဒ္ဓံ ကဋုကသန္နိဿိတဉ္စ. ဂိမှိကေ ထမ္ဘာပိ ဘိတ္တိယောပိ ဥစ္စာ ဟောန္တိ. ဒွါရဝါတပါနာနိ ပနေတ္ထ ဗဟူနိ ဝိပုလဇာလာနိ ဘဝန္တိ. ဘူမတ္ထရဏာဒီနိ ဒုကူလမယာနိ ဝဋ္ဋန္တိ, ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာနိ မဓုရရသသီတဝီရိယာနိ. ဝါတပါနသမီပေသု စေတ္ထ နဝ စာဋိယော ဌပေတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလာဒီဟိ သဉ္ဆာဒေန္တိ. တေသု တေသု ပဒေသေသု ဥဒကယန္တာနိ [Pg.150] ကရောန္တိ, ယေဟိ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဝိယ ဥဒကဓာရာ နိက္ခမန္တိ. Trong đó, cung điện mùa mưa không quá cao, không quá thấp; cửa ra vào và cửa sổ cũng không quá ít, không quá nhiều; các vật trải sàn, tấm phủ, vật thực cứng và mềm ở đây chỉ thích hợp loại hỗn hợp (ấm). Trong cung điện mùa đông, các cột và tường đều thấp; cửa ra vào và cửa sổ thì ít và có khe hở nhỏ. Các phần nhô ra của tường được đưa ra ngoài để đón hơi ấm. Các vật trải sàn, tấm phủ, y phục và chăn mền ở đây thích hợp loại có tính ấm như len dạ v.v. Vật thực cứng và mềm thì béo và có vị cay. Trong cung điện mùa hạ, các cột và tường đều cao. Cửa ra vào và cửa sổ ở đây thì nhiều và có lưới mắt cáo lớn. Các vật trải sàn v.v. làm bằng vải lụa mịn thì thích hợp; vật thực cứng và mềm có vị ngọt và tính mát. Và ở đây, gần các cửa sổ, người ta đặt những chiếc vại mới, đổ đầy nước và phủ lên bằng hoa súng xanh v.v. Ở nhiều nơi khác nhau, họ làm các máy phun nước, từ đó các dòng nước tuôn ra như thể trời đang mưa. ဗောဓိသတ္တဿ ပန အဋ္ဌသတသုဝဏ္ဏဃဋေ စ ရဇတဃဋေ စ ဂန္ဓောဒကဿ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလဂစ္ဆကေ ကတွာ သယနံ ပရိဝါရေတွာ ဌပယိံသု. မဟန္တေသု လောဟကဋာဟေသု ဂန္ဓကလလံ ပူရေတွာ နီလုပ္ပလပဒုမပုဏ္ဍရီကာနိ ရောပေတွာ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ တတ္ထ တတ္ထ ဌပေသုံ. သူရိယရသ္မီဟိ ပုပ္ဖာနိ ပုပ္ဖန္တိ. နာနာဝိဓာ ဘမရဂဏာ ပါသာဒံ ပဝိသိတွာ ပုပ္ဖေသု ရသံ ဂဏှန္တာ ဝိစရန္တိ. ပါသာဒေါ အတိသုဂန္ဓော ဟောတိ. ယမကဘိတ္တိယာ အန္တရေ လောဟနာဠိံ ဌပေတွာ နဝဘူမိကပါသာဒဿ ဥပရိ အာကာသင်္ဂဏေ ရတနမဏ္ဍပမတ္ထကေ သုခုမစ္ဆိဒ္ဒကံ ဇာလံ ဗဒ္ဓံ အဟောသိ. ဧကသ္မိံ ဌာနေ သုက္ခမဟိံသစမ္မံ ပသာရေတိ. ဗောဓိသတ္တဿ ဥဒကကီဠနဝေလာယ မဟိံသစမ္မေ ပါသာဏဂုဠေ ခိပန္တိ, မေဃထနိတသဒ္ဒေါ ဝိယ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ယန္တံ ပရိဝတ္တေန္တိ, ဥဒကံ အဘိရုဟိတွာ ဇာလမတ္ထကေ ပတတိ, ဝဿပတနသလိလံ ဝိယ ဟောတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော နီလပဋံ နိဝါသေတိ, နီလပဋံ ပါရုပတိ, နီလပသာဓနံ ပသာဓေတိ. ပရိဝါရာပိဿ စတ္တာလီသနာဋကသဟဿာနိ နီလဝတ္ထာဘရဏာနေဝ နီလဝိလေပနာနိ ဟုတွာ မဟာပုရိသံ ပရိဝါရေတွာ ရတနမဏ္ဍပံ ဂစ္ဆန္တိ. ဒိဝသဘာဂံ ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တော သီတလံ ဥတုသုခံ အနုဘောတိ. Hơn nữa, đối với Bồ-tát, người ta đã đổ đầy nước thơm vào một trăm lẻ tám bình vàng và bình bạc, trồng thành các bụi hoa súng xanh, rồi đặt xung quanh giường ngủ. Trong những chảo đồng lớn, họ đổ đầy bột thơm, trồng các loại hoa súng xanh, hoa sen, hoa sen trắng, rồi đặt ở nhiều nơi để hút hơi nóng. Các loài hoa nở rộ dưới ánh nắng mặt trời. Nhiều đàn ong khác nhau bay vào cung điện, đi lại hút mật hoa. Cung điện trở nên vô cùng thơm ngát. Giữa hai lớp tường, người ta đặt một ống đồng, và trên đỉnh cung điện chín tầng, trên sân thượng, trên nóc của lương đình bằng ngọc, một tấm lưới có lỗ nhỏ được giăng ra. Ở một nơi, một tấm da trâu khô được trải ra. Vào lúc Bồ-tát vui đùa dưới nước, người ta ném những viên sỏi đá lên tấm da trâu, tạo ra âm thanh như tiếng sấm. Bên dưới, họ cho vận hành một cỗ máy, nước được bơm lên và rơi xuống trên tấm lưới, trông như nước mưa rơi. Khi ấy, Bồ-tát mặc y phục màu xanh, khoác y phục màu xanh, trang điểm bằng đồ trang sức màu xanh. Đoàn tùy tùng của ngài gồm bốn mươi ngàn vũ nữ, cũng mặc y phục, trang sức và thoa phấn sáp màu xanh, vây quanh bậc Đại nhân và đi đến lương đình bằng ngọc. Vui đùa dưới nước trong một phần của ngày, ngài tận hưởng sự thoải mái mát mẻ của thời tiết. ပါသာဒဿ စတူသု ဒိသာသု စတ္တာရော သရာ ဟောန္တိ. ဒိဝါကာလေ နာနာဝဏ္ဏသကုဏဂဏာ ပါစီနသရတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိရဝမာနာ ပါသာဒမတ္ထကေန ပစ္ဆိမသရံ ဂစ္ဆန္တိ. ပစ္ဆိမသရတော ဝုဋ္ဌာယ ပါစီနသရံ, ဥတ္တရသရတော ဒက္ခိဏသရံ, ဒက္ခိဏသရတော ဥတ္တရသရံ ဂစ္ဆန္တိ, အန္တရဝဿသမယော ဝိယ ဟောတိ. ဟေမန္တိကပါသာဒေါ ပန ပဉ္စဘူမိကော အဟောသိ, ဝဿိကပါသာဒေါ သတ္တဘူမိကော. Bốn phía của lâu đài có bốn hồ sen. Vào ban ngày, các đàn chim đủ màu sắc bay lên từ hồ phía đông, vừa bay vừa hót líu lo, bay qua nóc lâu đài đến hồ phía tây. (Chúng) bay lên từ hồ phía tây đến hồ phía đông, từ hồ phía bắc đến hồ phía nam, từ hồ phía nam đến hồ phía bắc, cảnh tượng giống như giữa mùa mưa. Vả lại, lâu đài mùa đông có năm tầng, lâu đài mùa mưa có bảy tầng. နိပ္ပုရိသေဟီတိ ပုရိသဝိရဟိတေဟိ. န ကေဝလဉ္စေတ္ထ တူရိယာနေဝ နိပ္ပုရိသာနိ, သဗ္ဗဋ္ဌာနာနိပိ နိပ္ပုရိသာနေဝ. ဒေါဝါရိကာပိ ဣတ္ထိယောဝ, နှာပနာဒိပရိကမ္မကရာပိ ဣတ္ထိယောဝ. ရာဇာ ကိရ – ‘‘တထာရူပံ ဣဿရိယသုခသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ ပုရိသံ ဒိသွာ ပရိသင်္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာ မေ ပုတ္တဿ [Pg.151] မာ အဟောသီ’’တိ သဗ္ဗကိစ္စေသု ဣတ္ထိယောဝ ဌပေသိ. တာယ ရတိယာ ရမမာနောတိ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. (Cụm từ) Nippurisehi có nghĩa là không có nam nhân. Và ở đây, không chỉ các nhạc công là không có nam nhân, mà tất cả các nơi cũng đều không có nam nhân. Người gác cổng cũng là nữ nhân, những người phục vụ tắm gội v.v... cũng là nữ nhân. Tương truyền, đức vua (nghĩ rằng): “Khi (con ta) đang hưởng thụ sự sung túc, an lạc, và quyền uy như thế, nếu thấy một người đàn ông, sự nghi ngại sẽ khởi lên. Mong rằng sự nghi ngại ấy đừng khởi lên cho con trai ta,” nên đã sắp đặt chỉ toàn nữ nhân trong mọi công việc. Câu nói tāya ratiyā ramamāno (vui thích với sự hoan lạc ấy) này được nói ra nhắm đến sự hoan lạc trong quả thiền chứng của thiền thứ tư. ၂၁၂. ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ခတ္တိယာနံ သေတစ္ဆတ္တသ္မိံယေဝ ပတ္ထနာ ဟောတိ, မဟာ စ နေသံ ပပဉ္စော, ဗြာဟ္မဏာ မန္တေဟိ အတိတ္တာ မန္တေ ဂဝေသန္တာ ဝိစရန္တိ, ဂဟပတိနော ပန မုဒ္ဒါဂဏနမတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သမ္ပတ္တိံယေဝ အနုဘဝန္တိ, တသ္မာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏေ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ’’တိ အာဟ. အာဝဋ္ဋေယျာတိ မာနုသကကာမဟေတု အာဝဋ္ဋော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အဘိက္ကန္တတရာတိ ဝိသိဋ္ဌတရာ. ပဏီတတရာတိ အတပ္ပကတရာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – 212. Về câu Gahapati vā gahapatiputto vā (hoặc là gia chủ, hoặc là con của gia chủ), vì rằng hàng Sát-đế-lỵ chỉ có ước nguyện về lọng trắng, và sự trì hoãn của họ thì lớn lao; hàng Bà-la-môn không thỏa mãn với các câu thần chú, họ đi lang thang tìm kiếm các câu thần chú; còn các gia chủ, kể từ khi học được phép tính nhẩm, họ chỉ hưởng thụ tài sản. Do đó, không đề cập đến hàng Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn, Ngài đã nói: “hoặc là gia chủ, hoặc là con của gia chủ”. Āvaṭṭeyyā có nghĩa là: liệu có sự quay trở lại vì nguyên nhân là dục lạc của cõi người chăng? Abhikkantatarā nghĩa là thù thắng hơn. Paṇītatarā nghĩa là càng khó làm cho thỏa mãn hơn. Và điều này cũng đã được nói: ‘‘ကုသဂ္ဂေနုဒကမာဒါယ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ မိနေ; ဧဝံ မာနုသကာ ကာမာ, ဒိဗ္ဗကာမာန သန္တိကေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၈၉) – “Lấy nước bằng ngọn cỏ kusa, rồi đo nước trong đại dương; cũng vậy, các dục lạc của cõi người so với các dục lạc của cõi trời.” သမဓိဂယှ တိဋ္ဌတီတိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဂဏှိတွာ တတော ဝိသိဋ္ဌတရာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. Samadhigayha tiṭṭhati có nghĩa là: sau khi nắm giữ được lạc thú cõi trời, (vị ấy) an trú, trở nên thù thắng hơn thế nữa. ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဂဟပတိဿ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမင်္ဂီဘူတကာလော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ တီသု ပါသာဒေသု စတ္တာလီသသဟဿဣတ္ထိမဇ္ဈေ မောဒနကာလော, တဿ သုစရိတံ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တကာလော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ အဘိနိက္ခမနံ ကတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလော, တဿ နန္ဒနဝနေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိဝတ္တနကာလော, တဿ မာနုသကာနံ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနံ အပတ္ထနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိနာမေန္တဿ ဟီနဇနသုခဿ အပတ္ထနကာလောတိ. Ở đây, sự so sánh ví dụ cần được hiểu như sau: Thời gian vị gia chủ đầy đủ năm dục trưởng dưỡng cũng giống như thời gian Bồ-tát hoan hỷ giữa bốn mươi ngàn nữ nhân trong ba lâu đài; thời gian vị ấy sau khi viên mãn thiện hạnh được tái sanh lên cõi trời cũng giống như thời gian Bồ-tát sau khi xuất gia đã chứng ngộ nhất thiết trí tại Bồ-đề đoàn; thời gian vị ấy hưởng thụ tài sản ở vườn Nandana cũng giống như thời gian đức Như Lai sống trong sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư; thời gian vị ấy không còn mong cầu năm dục trưởng dưỡng của cõi người cũng giống như thời gian đức Như Lai, trong khi sống với sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư, không còn mong cầu lạc thú thấp kém của con người. ၂၁၃. သုခီတိ ပဌမံ ဒုက္ခိတော ပစ္ဆာ သုခိတော အဿ. သေရီတိ ပဌမံ ဝေဇ္ဇဒုတိယကော ပစ္ဆာ သေရီ ဧကကော ဘဝေယျ. သယံဝသီတိ ပဌမံ ဝေဇ္ဇဿ ဝသေ ဝတ္တမာနော ဝေဇ္ဇေန နိသီဒါတိ ဝုတ္တေ နိသီဒိ, နိပဇ္ဇာတိ ဝုတ္တေ နိပဇ္ဇိ, ဘုဉ္ဇာတိ ဝုတ္တေ ဘုဉ္ဇိ, ပိဝါတိ ဝုတ္တေ ပိဝိ, ပစ္ဆာ သယံဝသီ ဇာတော. ယေန ကာမံ [Pg.152] ဂမောတိ ပဌမံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တုံ နာလတ္ထ, ပစ္ဆာ ရောဂေ ဝူပသန္တေ ဝနဒဿန-ဂိရိဒဿန-ပဗ္ဗတဒဿနာဒီသုပိ ယေနကာမံ ဂမော ဇာတော, ယတ္ထ ယတ္ထေဝ ဂန္တုံ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဂစ္ဆေယျ. 213. Sukhī (an lạc): trước kia đau khổ, sau này được an lạc. Serī (tự do): trước kia có thầy thuốc làm bạn đồng hành, sau này được tự do, đi một mình. Sayaṃvasī (tự chủ): trước kia sống dưới sự kiểm soát của thầy thuốc, khi thầy thuốc bảo “Hãy ngồi”, thì ngồi; bảo “Hãy nằm”, thì nằm; bảo “Hãy ăn”, thì ăn; bảo “Hãy uống”, thì uống; sau này trở nên tự chủ. Yenakāmaṃgamo (đi đâu tùy thích): trước kia không thể đi đến nơi mình mong muốn, sau này khi bệnh đã thuyên giảm, có thể đi tùy thích để ngắm rừng, ngắm đồi, ngắm núi, v.v... muốn đi đến nơi nào, liền có thể đi đến nơi đó. ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပုရိသဿ ကုဋ္ဌိကာလော ဝိယ ဟိ ဗောဓိသတ္တဿ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသနကာလော, အင်္ဂါရကပလ္လံ ဝိယ ဧကံ ကာမဝတ္ထု, ဒွေ ကပလ္လာနိ ဝိယ ဒွေ ဝတ္ထူနိ, သက္ကဿ ပန ဒေဝရညော အဍ္ဎတေယျကောဋိယာနိ အင်္ဂါရကပလ္လာနိ ဝိယ အဍ္ဎတိယနာဋကကောဋိယော, နခေဟိ ဝဏမုခါနိ တစ္ဆေတွာ အင်္ဂါရကပလ္လေ ပရိတာပနံ ဝိယ ဝတ္ထုပဋိသေဝနံ, ဘေသဇ္ဇံ အာဂမ္မ အရောဂကာလော ဝိယ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ နိက္ခမ္မ ဗုဒ္ဓဘူတကာလေ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိရတိယာ ဝီတိဝတ္တနကာလော, အညံ ကုဋ္ဌိပုရိသံ ဒိသွာ အပတ္ထနကာလော ဝိယ တာယ ရတိယာ ဝီတိနာမေန္တဿ ဟီနဇနရတိယာ အပတ္ထနကာလောတိ. Ở đây cũng vậy, đây là sự so sánh ví dụ: Thời gian người đàn ông bị bệnh phong cũng giống như thời gian Bồ-tát sống giữa gia đình; hố than hồng cũng giống như một đối tượng của dục lạc; hai hố (than) cũng giống như hai đối tượng; còn đối với Sakka, vua của các vị trời, hai mươi lăm triệu hố than hồng cũng giống như hai mươi lăm triệu vũ nữ; việc dùng móng tay cào rách miệng vết thương rồi hơ trên hố than hồng cũng giống như việc thụ hưởng các đối tượng dục lạc; thời gian không còn bệnh tật nhờ vào thuốc men cũng giống như thời gian, sau khi thấy được sự nguy hại trong các dục lạc và lợi ích của sự xuất ly, Ngài đã xuất gia và khi thành Phật, sống trong sự hoan lạc của quả thiền chứng của thiền thứ tư; thời gian không còn mong muốn khi thấy một người bệnh phong khác cũng giống như thời gian, trong khi sống với sự hoan lạc ấy, Ngài không còn mong muốn sự hoan lạc thấp kém của con người. ၂၁၄. ဥပဟတိန္ဒြိယောတိ ကိမိရကုဋ္ဌေန နာမ ဥပဟတကာယပ္ပသာဒေါ. ဥပဟတိန္ဒြိယာတိ ဥပဟတပညိန္ဒြိယာ. တေ ယထာ သော ဥပဟတကာယိန္ဒြိယော ကုဋ္ဌီ ဒုက္ခသမ္ဖဿသ္မိံယေဝ အဂ္ဂိသ္မိံ သုခမိတိ ဝိပရီတသညံ ပစ္စလတ္ထ, ဧဝံ ပညိန္ဒြိယဿ ဥပဟတတ္တာ ဒုက္ခသမ္ဖဿေသွေဝ ကာမေသု သုခမိတိ ဝိပရီတသညံ ပစ္စလတ္ထုံ. 214. Upahatindriyo (các căn bị tổn hại): do bệnh phong gọi là kimira, thân tịnh sắc bị tổn hại. Upahatindriyā (các căn bị tổn hại): (chúng sanh) có tuệ căn bị tổn hại. Giống như người bệnh phong có thân căn bị tổn hại đó đã có được tưởng điên đảo rằng “đây là lạc” đối với ngọn lửa vốn chỉ có khổ xúc, cũng vậy, do tuệ căn bị tổn hại, những chúng sanh ấy đã có được tưởng điên đảo rằng “đây là lạc” đối với các dục lạc vốn chỉ có khổ xúc. ၂၁၅. အသုစိတရာနိ စေဝါတိအာဒီသု ပကတိယာဝ တာနိ အသုစီနိ စ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ စ ပူတီနိ စ, ဣဒါနိ ပန အသုစိတရာနိ စေဝ ဒုဂ္ဂန္ဓတရာနိ စ ပူတိတရာနိ စ ဟောန္တိ. ကာစီတိ တဿ ဟိ ပရိတာပေန္တဿ စ ကဏ္ဍူဝန္တဿ စ ပါဏကာ အန္တော ပဝိသန္တိ, ဒုဋ္ဌလောဟိတဒုဋ္ဌပုဗ္ဗာ ပဂ္ဃရန္တိ. ဧဝမဿ ကာစိ အဿာဒမတ္တာ ဟောတိ. 215. Về câu Asucitarāni ceva (càng bất tịnh hơn) v.v... Vốn dĩ tự nhiên, chúng (các vết thương) đã bất tịnh, hôi thối, và mưng mủ; nhưng bây giờ, chúng lại càng trở nên bất tịnh hơn, hôi thối hơn, và mưng mủ hơn. Kāci (một chút): Đối với người đang hơ nóng và gãi ngứa ấy, các sinh vật nhỏ chui vào bên trong, máu mủ xấu chảy ra. Như vậy, đối với người ấy, có một chút gì đó gọi là vị ngọt. အာရောဂျပရမာတိ ဂါထာယ ယေ ကေစိ ဓနလာဘာ ဝါ ယသလာဘာ ဝါ ပုတ္တလာဘာ ဝါ အတ္ထိ, အာရောဂျံ တေသံ ပရမံ ဥတ္တမံ, နတ္ထိ တတော ဥတ္တရိတရော လာဘောတိ, အာရောဂျပရမာ လာဘာ. ယံကိဉ္စိ ဈာနသုခံ ဝါ မဂ္ဂသုခံ ဝါ ဖလသုခံ ဝါ အတ္ထိ, နိဗ္ဗာနံ တတ္ထ ပရမံ, နတ္ထိ တတော ဥတ္တရိတရံ သုခန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ. အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂါနန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂဂမနေနေဝ အမတဂါမီနံ အဋ္ဌင်္ဂိကော ခေမော, နတ္ထိ တတော ခေမတရော [Pg.153] အညော မဂ္ဂေါ. အထ ဝါ ခေမံ အမတဂါမိနန္တိ ဧတ္ထ ခေမန္တိပိ အမတန္တိပိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမံ. ယာဝတာ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာ ပရပ္ပဝါဒါ ခေမဂါမိနော စ အမတဂါမိနော စာတိ လဒ္ဓိဝသေန ဂဟိတာ, သဗ္ဗေသံ တေသံ ခေမအမတဂါမီနံ မဂ္ဂါနံ အဋ္ဌင်္ဂိကော ပရမော ဥတ္တမောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. Trong câu kệ bắt đầu bằng Ārogyaparamā: Bất cứ sự được của cải nào, được danh vọng nào, hay được con cái nào có mặt, trong số các sự được ấy, sự không bệnh tật là cao cả, là tối thượng. Không có sự được nào cao hơn thế, vì vậy (có câu) sức khỏe là lợi lộc tối thượng. Bất cứ lạc của thiền nào, lạc của đạo nào, hay lạc của quả nào có mặt, trong số các lạc ấy, Níp-bàn là tối thượng. Không có lạc nào cao hơn thế, vì vậy (có câu) Níp-bàn là lạc tối thượng. Về câu Aṭṭhaṅgiko maggānaṃ (Bát chi đạo trong các con đường): Đối với các con đường trong giai đoạn đầu đưa đến bất tử chỉ bằng cách đi trong giai đoạn đầu, Bát chi đạo là an ổn. Không có con đường nào khác an ổn hơn thế. Hoặc là, trong câu khemaṃ amatagāminaṃ (đưa đến an ổn, bất tử) này, cả 'khema' (an ổn) và 'amata' (bất tử) đều là tên gọi của Níp-bàn. Có nhiều chủ thuyết ngoại đạo của các Sa-môn, Bà-la-môn được chấp thủ theo sở kiến của họ rằng (chủ thuyết của họ) đưa đến an ổn và đưa đến bất tử. Trong tất cả các con đường đưa đến an ổn, bất tử ấy, Bát chi đạo là cao cả, là tối thượng. Đây là ý nghĩa ở đây. ၂၁၆. အာစရိယပါစရိယာနန္တိ အာစရိယာနဉ္စေဝ အာစရိယာစရိယာနဉ္စ. သမေတီတိ ဧကနာဠိယာ မိတံ ဝိယ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ သဒိသံ ဟောတိ နိန္နာနာကရဏံ. အနောမဇ္ဇတီတိ ပါဏိံ ဟေဋ္ဌာ ဩတာရေန္တော မဇ္ဇတိ – ‘‘ဣဒံ တံ, ဘော ဂေါတမ, အာရောဂျံ, ဣဒံ တံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ကာလေန သီသံ ကာလေန ဥရံ ပရိမဇ္ဇန္တော ဧဝမာဟ. 216. Ācariyapācariyānaṃ nghĩa là: của các vị thầy và của các vị thầy của thầy. Sameti nghĩa là: trở nên tương đồng, không có sự khác biệt, giống như được đong bằng một ống đong, giống như được cân bằng một cái cân. Anomajjati nghĩa là: vừa đưa tay xuống dưới vừa xoa bóp. Vừa lúc thì xoa đầu, lúc thì xoa ngực, ông ta đã nói như vầy: "Thưa ngài Gotama, đây là sự không bệnh tật, đây là Níp-bàn." ၂၁၇. ဆေကန္တိ သမ္ပန္နံ. သာဟုဠိစီရေနာတိ ကာဠကေဟိ ဧဠကလောမေဟိ ကတထူလစီရေန. သင်္ကာရစောဠကေနာတိပိ ဝဒန္တိ. ဝါစံ နိစ္ဆာရေယျာတိ ကာလေန ဒသာယ ကာလေန အန္တေ ကာလေန မဇ္ဈေ ပရိမဇ္ဇန္တော နိစ္ဆာရေယျ, ဝဒေယျာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗကေဟေသာတိ ပုဗ္ဗကေဟိ ဧသာ. ဝိပဿီပိ ဟိ ဘဂဝါ…ပေ… ကဿပေါပိ ဘဂဝါ စတုပရိသမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ, ‘‘အတ္ထနိဿိတဂါထာ’’တိ မဟာဇနော ဥဂ္ဂဏှိ. သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အပရဘာဂေ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အန္တရံ ပဝိဋ္ဌာ. တေ ပေါတ္ထကဂတံ ကတွာ ပဒဒွယမေဝ ရက္ခိတုံ သက္ခိံသု. တေနာဟ – သာ ဧတရဟိ အနုပုဗ္ဗေန ပုထုဇ္ဇနဂါထာတိ. 217. Chekaṃ nghĩa là: hoàn hảo. Sāhuḷicīrena nghĩa là: bằng tấm y thô được làm bằng lông cừu đen. Cũng có người nói là: bằng tấm vải rách nơi đống rác. Vācaṃ nicchāreyya nghĩa là: vừa lúc thì xoa bóp ở tua, lúc thì ở mép, lúc thì ở giữa, người ấy nên nói; nghĩa là nên nói ra. Pubbakehesā là pubbakehi esā. Quả vậy, đức Thế Tôn Vipassī... đức Thế Tôn Kassapa đã ngồi giữa bốn chúng và nói lên câu kệ này. Quần chúng đã học thuộc (câu kệ) với ý nghĩ "đây là câu kệ liên quan đến lợi ích". Về sau, khi đức Đạo Sư đã nhập Niết-bàn, (câu kệ) đã lọt vào trong giới du sĩ. Họ đã ghi chép vào sách nhưng chỉ có thể giữ lại được hai câu đầu. Vì thế, Ngài đã nói: "Câu kệ ấy nay đã tuần tự trở thành câu kệ của phàm nhân". ၂၁၈. ရောဂေါဝ ဘူတောတိ ရောဂဘူတော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အရိယံ စက္ခုန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စေဝ မဂ္ဂဉာဏဉ္စ. ပဟောတီတိ သမတ္ထော. ဘေသဇ္ဇံ ကရေယျာတိ ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ အဓောဝိရေစနံ အဉ္ဇနဉ္စာတိ ဘေသဇ္ဇံ ကရေယျ. 218. Rogova bhūto nên là rogabhūto (bệnh tật hiện thực). Trong các câu còn lại, phương pháp cũng tương tự. Ariyaṃ cakkhuṃ (mắt của bậc Thánh) nghĩa là: tuệ minh sát thanh tịnh và đạo tuệ. Pahoti nghĩa là: có khả năng. Bhesajjaṃ kareyya (nên làm thuốc) nghĩa là: nên làm thuốc như là gây nôn, xổ ruột, và nhỏ mắt. ၂၁၉. န စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေယျာတိ ယဿ ဟိ အန္တရာ ပိတ္တသေမှာဒိပလိဝေဌေန စက္ခုပသာဒေါ ဥပဟတော ဟောတိ, သော ဆေကံ ဝေဇ္ဇံ အာဂမ္မ သပ္ပာယဘေသဇ္ဇံ သေဝန္တော စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေတိ နာမ. ဇစ္စန္ဓဿ ပန [Pg.154] မာတုကုစ္ဆိယံယေဝ ဝိနဋ္ဌာနိ, တသ္မာ သော န လဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န စက္ခူနိ ဥပ္ပာဒေယျာ’’တိ. 219. Na cakkhūni uppādeyyā (không thể làm cho mắt phát sanh) nghĩa là: Quả vậy, người nào có thần kinh thị giác bị tổn hại do màng đờm, mật v.v... bao bọc ở giữa, người ấy, sau khi tìm đến một thầy thuốc giỏi và dùng loại thuốc thích hợp, được gọi là làm cho mắt phát sanh. Nhưng đối với người mù bẩm sinh, (mắt) đã bị hủy hoại ngay trong bụng mẹ, vì vậy người ấy không thể có được (mắt). Do đó, đã được nói là "không thể làm cho mắt phát sanh". ၂၂၀. ဒုတိယဝါရေ ဇစ္စန္ဓောတိ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပိတ္တာဒိပလိဝေဌေန အန္ဓော. အမုသ္မိန္တိ တသ္မိံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေ. အမိတ္တတောပိ ဒဟေယျာတိ အမိတ္တော မေ အယန္တိ ဧဝံ အမိတ္တတော ဌပေယျ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ စိတ္တေနာတိ ဝဋ္ဋေ အနုဂတစိတ္တေန. တဿ မေ ဥပါဒါနပစ္စယာတိ ဧကသန္ဓိ ဒွိသင်္ခေပေါ ပစ္စယာကာရော ကထိတော, ဝဋ္ဋံ ဝိဘာဝိတံ. 220. Trong lần thứ hai, jaccandho (mù bẩm sinh) nghĩa là: bị mù do màng đờm v.v... bao bọc kể từ lúc sanh. Amusmiṃ nghĩa là: trong cái đó đã được nói trước đây. Amittato daheyya (nên xem như từ kẻ thù) nghĩa là: nên xem như từ kẻ thù rằng "người này là kẻ thù của ta". Trong câu thứ hai, phương pháp cũng tương tự. Iminā cittena (với tâm này) nghĩa là: với tâm đi theo trong vòng luân hồi. (Qua câu) Tassa me upādānapaccayā (do duyên thủ ấy của ta), pháp duyên khởi với một mối nối và hai phần tóm lược đã được thuyết giảng, vòng luân hồi đã được làm cho rõ ràng. ၂၂၁. ဓမ္မာနုဓမ္မန္တိ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ. ဣမေ ရောဂါ ဂဏ္ဍာ သလ္လာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒဿေတိ. ဥပါဒါနနိရောဓာတိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော အာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 221. Dhammānudhammaṃ nghĩa là: pháp hành tùy thuận pháp, thích hợp với pháp, là con đường thực hành. Bằng câu "đây là bệnh, là ung nhọt, là mũi tên", (Ngài) chỉ ra năm uẩn. (Ngài) đã nói câu "do thủ diệt" để chỉ ra sự thoát khỏi vòng luân hồi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မာဂဏ္ဍိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Māgaṇḍiya đã kết thúc. ၆. သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Phần giải thích kinh Sandaka ၂၂၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သန္ဒကသုတ္တံ. တတ္ထ ပိလက္ခဂုဟာယန္တိ တဿာ ဂုဟာယ ဒွါရေ ပိလက္ခရုက္ခော အဟောသိ, တသ္မာ ပိလက္ခဂုဟာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဝိဝေကတော ဝုဋ္ဌိတော. ဒေဝကတသောဗ္ဘောတိ ဝဿောဒကေနေဝ တိန္နဋ္ဌာနေ ဇာတော မဟာဥဒကရဟဒေါ. ဂုဟာဒဿနာယာတိ ဧတ္ထ ဂုဟာတိ ပံသုဂုဟာ. သာ ဥန္နမေ ဥဒကမုတ္တဋ္ဌာနေ အဟောသိ, ဧကတော ဥမင်္ဂံ ကတွာ ခါဏုကေ စ ပံသုဉ္စ နီဟရိတွာ အန္တော ထမ္ဘေ ဥဿာပေတွာ မတ္ထကေ ပဒရစ္ဆန္နဂေဟသင်္ခေပေန ကတာ, တတ္ထ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဝသန္တိ. သာ ဝဿာနေ ဥဒကပုဏ္ဏာ တိဋ္ဌတိ, နိဒါဃေ တတ္ထ ဝသန္တိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဂုဟာဒဿနာယာ’’တိ အာဟ. ဝိဟာရဒဿနတ္ထဉှိ အနမတဂ္ဂိယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သမုဒ္ဒပဗ္ဗတဒဿနတ္ထံ ဝါပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ. 223. Kinh bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ là kinh Sandaka. Trong đó, pilakkhaguhāyaṃ (tại hang Pilakkha) là vì ở cửa hang ấy có một cây pilakkha, do đó nó được gọi là hang Pilakkha. Paṭisallānā vuṭṭhito (ra khỏi nơi độc cư) nghĩa là: ra khỏi nơi vắng vẻ. Devakatasobbho (hồ nước do trời tạo) nghĩa là: một hồ nước lớn được hình thành ở nơi bị vỡ chỉ do nước mưa. Trong câu guhādassanāya (để xem hang) này, guhā (hang) là hang đất. Hang ấy ở một nơi cao, là nơi thoát nước; người ta đã làm một đường hầm từ một phía, đem cọc và đất ra ngoài, dựng các cột trụ bên trong, và trên đỉnh được làm theo hình thức một ngôi nhà lợp ván. Các du sĩ ấy sống ở đó. Hang ấy vào mùa mưa thì đầy nước, vào mùa khô thì họ sống ở đó. Nhắm đến điều đó, (ngài Ānanda) đã nói guhādassanāya. Quả vậy, sau khi quán xét vòng luân hồi vô thủy, việc đi để xem tu viện, hoặc để xem biển, xem núi cũng là thích hợp. ဥန္နာဒိနိယာတိ [Pg.155] ဥစ္စံ နဒမာနာယ. ဧဝံ နဒမာနာယ စဿာ ဥဒ္ဓင်္ဂမနဝသေန ဥစ္စော, ဒိသာသု ပတ္ထဋဝသေန မဟာသဒ္ဒေါတိ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ, တာယ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယ. တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ကတ္တဗ္ဗံ နာမ စေတိယဝတ္တံ ဝါ ဗောဓိဝတ္တံ ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဝါ ယောနိသောမနသိကာရော ဝါ နတ္ထိ. တေန တေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဗာလာတပေ နိသိန္နာ, သာယံ ဝါ ကထာယ ဖာသုကတ္ထာယ သန္နိပတိတာ ‘‘ဣမဿ ဟတ္ထော သောဘဏော ဣမဿ ပါဒေါ’’တိ ဧဝံ အညမညဿ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ ဝါ အာရဗ္ဘ ဣတ္ထိပုရိသဒါရကဒါရိကာဝဏ္ဏေ ဝါ အညံ ဝါ ကာမဿာဒဘဝဿာဒါဒိဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ကထံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇကထာဒိအနေကဝိဓံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိ. သာ ဟိ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ ကထာတိ တိရစ္ဆာနကထာ. တတ္ထ ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာ ကထာ ရာဇကထာ. ဧသ နယော စောရကထာဒီသု. Unnādiniyā có nghĩa là với (hội chúng) có tiếng ồn ào vang dội. Đối với hội chúng có tiếng ồn ào như vậy, do âm thanh đi lên trên nên có tiếng động lớn (ucco saddo), do lan rộng ra các phương nên có tiếng động lớn (mahāsaddo), vì vậy gọi là uccāsaddamahāsaddā (có tiếng động lớn và vang dội). (Cùng với) hội chúng có tiếng động lớn và vang dội ấy. Đối với các du sĩ ấy, không có việc gì gọi là phải làm sau khi thức dậy vào buổi sáng sớm, hoặc là phận sự đối với bảo tháp, hoặc là phận sự đối với cội bồ-đề, hoặc là phận sự đối với thầy tế độ và thầy y chỉ, hoặc là sự tác ý như lý. Do đó, họ thức dậy vào buổi sáng sớm rồi ngồi dưới ánh nắng ban mai, hoặc vào buổi chiều, họ tụ tập lại để nói chuyện cho thoải mái, rồi đề cập đến tay chân v.v... của nhau rằng: "tay của người này đẹp, chân của người này (đẹp)", hoặc đề cập đến phẩm chất của đàn bà, đàn ông, bé trai, bé gái, hoặc đề cập đến các đề tài khác như sự khoái lạc trong dục lạc, sự khoái lạc trong hữu, sau khi khởi đầu câu chuyện, họ tuần tự nói nhiều loại bàng sanh thoại khác nhau như chuyện vua chúa. Vì câu chuyện ấy không đưa đến sự giải thoát, là câu chuyện đi ngược lại với con đường đến cõi trời và giải thoát, nên gọi là bàng sanh thoại. Trong đó, câu chuyện diễn ra theo phương cách đề cập đến vua chúa như: "vua Mahāsammata, vua Mandhātā, vua Dhammāsoka có đại oai lực như vậy" v.v... được gọi là chuyện vua chúa. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong chuyện kẻ trộm v.v... တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ. ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ. စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ, မေဃမာလော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ အဟော သူရာတိ ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ. ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ. ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကထာ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ. အပိစ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယေ ပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. Trong những chuyện ấy, chỉ có câu chuyện liên quan đến thế tục theo phương cách như: "vua kia có sắc đẹp, đáng nhìn" v.v... mới là bàng sanh thoại. Nhưng câu chuyện diễn ra như: "vị vua có đại oai lực như vậy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt" thì đứng vững trong bản chất của đề mục thiền. Trong chuyện kẻ trộm cũng vậy, câu chuyện liên quan đến thế tục dựa vào hành động của chúng mà nói: "tên trộm Mūladeva có đại oai lực như vậy, tên trộm Meghamāla có đại oai lực như vậy, ồ, thật dũng cảm!" mới là bàng sanh thoại. Trong chuyện chiến tranh cũng vậy, như trong trận chiến Bhārata v.v..., câu chuyện do sự khoái lạc trong dục lạc như: "người này đã giết người kia như thế, đã đâm người kia như thế" là bàng sanh thoại. Nhưng câu chuyện diễn ra như: "những người ấy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt", ở mọi nơi, câu chuyện ấy chính là đề mục thiền. Hơn nữa, trong chuyện đồ ăn v.v..., không được phép nói do sự khoái lạc trong dục lạc rằng: "chúng ta đã ăn, đã dùng, đã uống, đã thọ dụng (món ăn) có màu sắc, hương thơm, vị ngon, xúc chạm tốt như vậy"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, thì được phép nói rằng: "trước đây chúng ta đã cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục, chỗ ở, vòng hoa, hương thơm có màu sắc v.v... tốt đẹp như vậy đến những vị có giới hạnh, chúng ta đã cúng dường ở bảo tháp". ဉာတိကထာဒီသုပိ ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ စရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ဂါမကထာပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ဝါ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ သဒ္ဓါ ပသန္နာတိ [Pg.156] ဝါ ခယဝယံ ဂတာတိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတ္ထိကထာပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာတိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သူရကထာပိ နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီတိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ ခယံ ဂတောတိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဝိသိခါကထာပိ အသုကာ ဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ သူရာ သမတ္ထာတိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ ဣစ္စေဝံ ဝဋ္ဋတိ. Trong chuyện bà con v.v... cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc rằng: "bà con của chúng ta dũng cảm, có khả năng", hoặc: "trước đây chúng ta đã đi lại bằng những cỗ xe lộng lẫy như vậy"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, nên nói rằng: "những người bà con ấy của chúng ta cũng đã đi đến chỗ hoại diệt", hoặc: "trước đây chúng ta đã cúng dường những đôi giày như thế này đến Tăng chúng". Chuyện làng xóm cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc về sự an cư tốt, không tốt, sự sung túc, đói kém v.v..., hoặc: "dân làng kia dũng cảm, có khả năng"; nhưng sau khi làm cho có lợi ích, được phép nói rằng: (dân làng kia) có đức tin, có lòng trong sạch, hoặc đã đi đến chỗ hoại diệt. Trong chuyện thị trấn, thành phố, xứ sở cũng theo phương pháp này. Chuyện phụ nữ cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc, dựa vào màu da, hình dáng v.v...; chỉ được phép nói như: (người phụ nữ kia) có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt. Chuyện dũng sĩ cũng vậy, không được phép nói chỉ do sự khoái lạc rằng: "dũng sĩ tên Nandimitta đã từng dũng cảm"; chỉ được phép nói như: (dũng sĩ kia) đã có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt. Chuyện đường phố cũng vậy, không được phép nói chỉ do sự khoái lạc rằng: "con đường kia dễ đi, khó đi, (người ở đó) dũng cảm, có khả năng"; chỉ được phép nói như: (người ở đó) có đức tin, có lòng trong sạch, đã đi đến chỗ hoại diệt. ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ကုမ္ဘဋ္ဌာနဥဒကတိတ္ထကထာ ဝါ ဝုစ္စတိ ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ. သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, သဒ္ဓါ ပသန္နာတိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ. တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. Kumbhaṭṭhānakathā (chuyện về nơi đặt ghè nước) được gọi là chuyện về nơi làm gốm và bến nước, hoặc là chuyện về nữ tỳ của thợ gốm. Về người nữ tỳ ấy cũng vậy, không được phép nói do sự khoái lạc rằng: "(cô ấy) xinh đẹp, khéo léo trong việc múa hát"; chỉ được phép nói theo phương cách như: (cô ấy) có đức tin, có lòng trong sạch v.v... Pubbapetakathā (chuyện về người đã chết) là chuyện về những người bà con đã quá vãng. Trong đó, sự phân định cũng giống như chuyện về bà con hiện tại. နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ. လောကက္ခာယိကာတိ အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော, အသုကေန နာမ နိမ္မိတော, ကာကာ သေတာ အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာတိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ. Nānattakathā (chuyện tạp nhạp) là những câu chuyện vô ích, có nhiều bản chất khác nhau, còn lại, ngoài những câu chuyện trước và sau. Lokakkhāyikā (chuyện thế gian) là những cuộc luận bàn ngụy biện của phái Thuận thế như: "Thế giới này do ai tạo ra? Do người tên là... tạo ra. Quạ màu trắng vì xương của chúng màu trắng. Diệc màu đỏ vì máu của chúng màu đỏ" v.v... သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော, သာဂရဒေဝေန ခဏိတတ္တာ သာဂရော, ခတော မေတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါတိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကာ သမုဒ္ဒက္ခာယိကကထာ. ဣတိ ဘဝေါ, ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော. ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသတိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပိံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိယာ နိသိန္နော ဟောတိ. Samuddakkhāyikā (chuyện biển cả) là những câu chuyện vô ích như: "Tại sao biển (samudda) lại gọi là sāgara? Vì được các hoàng tử Sāgara đào nên gọi là sāgara. Vì được chỉ ra bằng dấu tay với ý nghĩa 'do ta đào' (khato me) nên gọi là samudda" v.v... Itibhavābhavakathā (chuyện thịnh suy) là câu chuyện diễn ra sau khi nói một nguyên nhân vô ích nào đó rằng: "như vậy là hữu, như vậy là phi hữu". Và ở đây, bhava (hữu) là thường kiến, abhava (phi hữu) là đoạn kiến. Bhava là sự tăng trưởng, abhava là sự suy giảm. Bhava là sự đam mê dục lạc, abhava là sự khổ hạnh ép xác. Cùng với itibhavābhavakathā có sáu loại này, được gọi là ba mươi hai loại bàng sanh thoại. (Vị ấy) ngồi trong (hội chúng) đang nói loại bàng sanh thoại như vậy. တတော သန္ဒကော ပရိဗ္ဗာဇကော တေ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဣမေ ပရိဗ္ဗာဇကာ အတိဝိယ အညမညံ အဂါရဝါ အပ္ပတိဿာ, မယဉ္စ သမဏဿ [Pg.157] ဂေါတမဿ ပါတုဘာဝတော ပဋ္ဌာယ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကူပမာ ဇာတာ, လာဘသက္ကာရောပိ နော ပရိဟီနော. သစေ ပန ဣမံ ဌာနံ သမဏော ဂေါတမော ဂေါတမသာဝကော ဝါ ဂိဟိဥပဋ္ဌာကောပိ ဝါဿ အာဂစ္ဆေယျ, အတိဝိယ လဇ္ဇနီယံ ဘဝိဿတိ. ပရိသဒေါသော ခေါ ပန ပရိသဇေဋ္ဌကဿေဝ ဥပရိ အာရောဟတီ’’တိ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေန္တော ထေရံ အဒ္ဒသ. တေန ဝုတ္တံ အဒ္ဒသာ ခေါ သန္ဒကော ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… တုဏှီ အဟေသုန္တိ. Khi ấy, du sĩ Sandaka nhìn các du sĩ ấy (và nghĩ): ‘Các du sĩ này quá đỗi không tôn trọng, không kính nể lẫn nhau, còn chúng ta, kể từ khi sa-môn Gotama xuất hiện, đã trở nên giống như con đom đóm lúc mặt trời mọc, lợi lộc và sự cung kính của chúng ta cũng bị suy giảm. Nếu như sa-môn Gotama, hoặc đệ tử của Gotama, hoặc thí chủ tại gia của vị ấy đến nơi này, sẽ là điều rất đáng xấu hổ. Vả lại, lỗi lầm của hội chúng đổ lên đầu người đứng đầu hội chúng.’ Trong khi nhìn qua nhìn lại, vị ấy đã thấy vị trưởng lão. Do đó, được nói rằng: ‘Du sĩ Sandaka đã thấy... (cho đến)... đã trở nên im lặng.’ တတ္ထ သဏ္ဌပေသီတိ သိက္ခာပေသိ, ဝဇ္ဇမဿာ ပဋိစ္ဆာဒေသိ. ယထာ သုဋ္ဌပိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသိ. ယထာ နာမ ပရိသမဇ္ဈံ ပဝိသန္တော ပုရိသော ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ နိဝါသနံ သဏ္ဌပေတိ, ပါရုပနံ သဏ္ဌပေတိ, ရဇောကိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ပုဉ္ဆတိ, ဧဝမဿာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော’’တိ သိက္ခာပေန္တော ယထာ သုဋ္ဌပိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသီတိ အတ္ထော. အပ္ပသဒ္ဒကာမာတိ အပ္ပသဒ္ဒံ ဣစ္ဆန္တိ, ဧကကာ နိသီဒန္တိ, ဧကကာ တိဋ္ဌန္တိ, န ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ယာပေန္တိ. အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတာတိ အပ္ပသဒ္ဒေန နိရဝေန ဗုဒ္ဓေန ဝိနီတာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနောတိ ယံ ဌာနံ အပ္ပသဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒံ. တဿ ဝဏ္ဏဝါဒိနော. ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ဣဓာဂန္တဗ္ဗံ မညေယျ. Ở đây, (từ) saṇṭhapesi có nghĩa là đã huấn luyện, đã che đậy lỗi lầm của hội chúng ấy. Vị ấy đã sắp đặt hội chúng ấy theo cách mà nó được sắp đặt tốt đẹp. Ví như một người đi vào giữa hội chúng, để che đậy khuyết điểm, sửa soạn y phục (phần dưới), sửa soạn y phục (phần trên), phủi chỗ dính bụi; cũng vậy, để che đậy lỗi lầm của hội chúng ấy, trong khi huấn luyện rằng: ‘Chư vị hãy giữ im lặng,’ vị ấy đã sắp đặt hội chúng ấy theo cách mà nó được sắp đặt tốt đẹp, đó là ý nghĩa. (Từ) Appasaddakāmā có nghĩa là họ ưa thích sự ít tiếng động, ngồi một mình, đứng một mình, không sống bằng việc hội họp bè bạn. (Từ) Appasaddavinītā có nghĩa là được đức Phật huấn luyện bằng sự ít tiếng động, không ồn ào. (Từ) Appalaya vaṇṇavādino có nghĩa là nơi nào ít tiếng động, không ồn ào, họ là những người tán thán nơi ấy. (Từ) Upasaṅkamitabbaṃ maññeyya có nghĩa là vị ấy có thể nghĩ rằng nên đến đây. ကသ္မာ ပနေသ ထေရဿ ဥပသင်္ကမနံ ပစ္စာသီသတီတိ. အတ္တနော ဝုဒ္ဓိံ ပတ္ထယမာနော. ပရိဗ္ဗာဇကာ ကိရ ဗုဒ္ဓေသု ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကေသု ဝါ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေသု – ‘‘အဇ္ဇ အမှာကံ သန္တိကံ သမဏော ဂေါတမော အာဂတော, သာရိပုတ္တော အာဂတော, န ခေါ ပနေတေ ယဿ ဝါ တဿ ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဿထ အမှာကံ ဥတ္တမဘာဝ’’န္တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာနံ သန္တိကေ အတ္တာနံ ဥက္ခိပန္တိ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ. ဘဂဝတောပိ ဥပဋ္ဌာကေ ဂဏှိတုံ ဝါယမန္တိ. တေ ကိရ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကေ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှာကံ သတ္ထာ ဘဝံ ဂေါတမောပိ ဂေါတမဿ သာဝကာပိ အမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ, မယံ အညမညံ သမဂ္ဂါ. တုမှေ ပန အမှေ အက္ခီဟိ ပဿိတုံ န ဣစ္ဆထ, သာမီစိကမ္မံ န ကရောထ, ကိံ ဝေါ အမှေဟိ အပရဒ္ဓ’’န္တိ. အပ္ပေကစ္စေ မနုဿာ – ‘‘ဗုဒ္ဓါပိ ဧတေသံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ကိံ အမှာက’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဒိသွာ နပ္ပမဇ္ဇန္တိ. တုဏှီ အဟေသုန္တိ သန္ဒကံ ပရိဝါရေတွာ နိဿဒ္ဒါ နိသီဒိံသု. Tại sao vị du sĩ này lại mong đợi sự viếng thăm của vị trưởng lão? Vì mong muốn sự phát triển cho bản thân. Nghe nói rằng, khi các đức Phật hoặc các đệ tử của Phật đến chỗ của họ, các du sĩ tự đề cao mình, đặt mình ở vị trí cao trước mặt các thí chủ của mình (bằng cách nói rằng): ‘Hôm nay sa-môn Gotama đã đến chỗ chúng tôi, Sāriputta đã đến. Vả lại, các vị này không đến chỗ của bất cứ ai. Hãy xem sự cao thượng của chúng tôi.’ Họ cũng cố gắng lôi kéo các thí chủ của Đức Thế Tôn. Nghe nói rằng, khi thấy các thí chủ của Đức Thế Tôn, họ nói như vầy: ‘Bậc đạo sư của quý vị, tôn giả Gotama, và các đệ tử của Gotama cũng đến chỗ chúng tôi. Chúng tôi hòa hợp với nhau. Nhưng quý vị lại không muốn nhìn chúng tôi, không làm phận sự tôn kính. Chúng tôi đã có lỗi gì với quý vị chăng?’ Một số người (nghĩ rằng): ‘Ngay cả các đức Phật cũng đến chỗ của họ, huống chi chúng ta,’ kể từ đó, khi thấy họ, họ không còn lơ là (trong việc cúng dường, tôn kính). (Câu) Tuṇhī ahesuṃ có nghĩa là họ ngồi xuống im lặng, vây quanh Sandaka. ၂၂၄. သွာဂတံ ဘောတော အာနန္ဒဿာတိ သုအာဂမနံ ဘောတော အာနန္ဒဿ. ဘဝန္တေ ဟိ နော အာဂတေ အာနန္ဒော ဟောတိ, ဂတေ သောကောတိ [Pg.158] ဒီပေတိ. စိရဿံ ခေါတိ ပိယသမုဒါစာရဝစနမေတံ. ထေရော ပန ကာလေန ကာလံ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမံ စာရိကတ္ထာယ ဂစ္ဆတီတိ ပုရိမဂမနံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ န မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိသီဒိ, အတ္တနော ပန အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ တံ အာသနံ ပပ္ဖောဋေတွာ ထေရံ အာသနေန နိမန္တေန္တော နိသီဒတု ဘဝံ အာနန္ဒော, ဣဒမာသနံ ပညတ္တန္တိ အာဟ. 224. (Câu) Svāgataṃ bhoto ānandassa có nghĩa là sự đến của tôn giả Ānanda là một sự đến tốt đẹp. Nó cho thấy rằng: ‘Khi ngài đến, chúng tôi vui mừng; khi ngài đi, chúng tôi buồn rầu.’ (Câu) Cirassaṃ kho là lời nói giao tế thân mật. Vả lại, vì vị trưởng lão thỉnh thoảng đi đến trú xứ của các du sĩ để du hành, nên (vị du sĩ) đã nói như vậy dựa vào lần đến trước đây. Và sau khi nói như vậy, vị ấy đã không ngồi yên với lòng kiêu mạn cứng nhắc, mà đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi của mình, phủi chỗ ngồi ấy, và trong khi mời vị trưởng lão ngồi, đã nói: ‘Xin tôn giả Ānanda hãy ngồi. Chỗ ngồi này đã được dọn sẵn.’ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာတိ နိသိန္နာနံ ဝေါ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မမာဂမနံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ကာ နာမ ကထာ ဝိပ္ပကတာ, မမာဂမနပစ္စယာ ကတမာ ကထာ ပရိယန္တံ န ဂတာတိ ပုစ္ဆတိ. (Câu) Antarākathā vippakatā có nghĩa là vị ấy hỏi: ‘Kể từ lúc quý vị bắt đầu ngồi cho đến khi tôi đến, trong khoảng thời gian này, câu chuyện gì đã bị bỏ dở? Do sự đến của tôi, câu chuyện nào đã không đi đến hồi kết?’ အထ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘နိရတ္ထကကထာဝ ဧသာ နိဿာရာ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတာ, န တုမှာကံ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီ’’တိ ဒီပေန္တော တိဋ္ဌတေသာ, ဘောတိအာဒိမာဟ. နေသာ ဘောတောတိ သစေ ဘဝံ သောတုကာမော ဘဝိဿတိ, ပစ္ဆာပေသာ ကထာ န ဒုလ္လဘာ ဘဝိဿတိ, အမှာကံ ပနိမာယ အတ္ထော နတ္ထိ. ဘောတော ပန အာဂမနံ လဘိတွာ အညဒေဝ သုကာရဏံ ကထံ သောတုကာမမှာတိ ဒီပေတိ. တတော ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တော သာဓု ဝတ ဘဝန္တံ ယေ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာစရိယကေတိ အာစရိယသမယေ. အနဿာသိကာနီတိ အဿာသဝိရဟိတာနိ. သသက္ကန္တိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော, ဝိညူ ပုရိသော ဧကံသေနေဝ န ဝသေယျာတိ အတ္ထော. ဝသန္တော စ နာရာဓေယျာတိ န သမ္ပာဒေယျ, န ပရိပူရေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလန္တိ ကာရဏဘူတံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ ဓမ္မံ. Khi ấy, vị du sĩ, muốn chỉ rõ rằng: ‘Câu chuyện này thật vô ích, không có cốt lõi, liên quan đến vòng luân hồi, không đáng để nói trước mặt ngài,’ đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Thôi, cứ để đó, thưa ngài.’ (Câu) Nesā bhoto cho thấy rằng: ‘Nếu ngài muốn nghe, thì sau này câu chuyện ấy cũng không khó (để nghe lại); nhưng chúng tôi không có lợi ích gì với câu chuyện này. Vả lại, được dịp ngài đến, chúng tôi muốn nghe một câu chuyện khác có lý do tốt đẹp.’ Sau đó, trong khi thỉnh cầu một bài pháp, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Lành thay, chính tôn giả...’ Ở đây, (từ) ācariyake có nghĩa là trong học thuyết của vị thầy. (Từ) Anassāsikāni có nghĩa là không có sự an ủi. (Từ) Sasakkaṃ là một bất biến từ có nghĩa là ‘chắc chắn,’ ý nghĩa là người có trí không nên sống (theo đó) một cách chắc chắn. (Câu) Vasanto ca nārādheyya có nghĩa là không nên thành tựu, không nên viên mãn, điều đó được nói đến. (Câu) Ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ có nghĩa là pháp thiện lành vì là nguyên nhân và vì có ý nghĩa không bị chê trách. ၂၂၅. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီနိ သာလေယျကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၄၀) ဝုတ္တာနိ. စာတုမဟာဘူတိကောတိ စတုမဟာဘူတမယော. ပထဝီ ပထဝီကာယန္တိ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု ဗာဟိရပထဝီဓာတုံ. အနုပေတီတိ အနုယာတိ. အနုပဂစ္ဆတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, အနုဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော, ဥဘယေနာပိ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တိ. အာသန္ဒိပဉ္စမာတိ နိပန္နမဉ္စေန ပဉ္စမာ, မဉ္စော စေဝ, စတ္တာရော မဉ္စပါဒေ ဂဟေတွာ ဌိတာ စတ္တာရော ပုရိသာ စာတိ အတ္ထော. ယာဝါဠာဟနာတိ ယာဝ သုသာနာ. ပဒါနီတိ အယံ ဧဝံ သီလဝါ အဟောသိ, ဧဝံ ဒုဿီလောတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာနိ [Pg.159] ဂုဏပဒါနိ. သရီရမေဝ ဝါ ဧတ္ထ ပဒါနီတိ အဓိပ္ပေတံ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတကဝဏ္ဏာနိ, ပါရာဝတပက္ခဝဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော. 225. (Từ) Idha có nghĩa là trong thế gian này. Các (quan điểm) bắt đầu bằng ‘Không có (kết quả của) sự bố thí’ đã được nói trong kinh Sāleyyaka. (Từ) Cātumahābhūtiko có nghĩa là được làm từ bốn đại hiển. (Câu) Pathavī pathavīkāyaṃ có nghĩa là địa đại bên trong (nhập vào) địa đại bên ngoài. (Từ) Anupeti có nghĩa là đi theo sau. (Từ) Anupagacchati là từ đồng nghĩa của nó, cũng có nghĩa là đi theo sau; cả hai từ đều cho thấy ý nghĩa là ‘đi đến, đạt đến.’ Đối với thủy đại v.v... cũng theo phương pháp này. (Từ) Indriyāni có nghĩa là các căn, với ý căn là thứ sáu, đi vào hư không. (Từ) Āsandipañcamā có nghĩa là là năm cùng với chiếc giường (người chết) nằm; ý nghĩa là chiếc giường và bốn người đàn ông đứng nắm bốn chân giường. (Từ) Yāvāḷāhanā có nghĩa là cho đến nghĩa địa. (Từ) Padāni có nghĩa là những lời tán thán phẩm hạnh được nói ra theo cách như: ‘Người này đã có giới hạnh như thế này, đã không có giới hạnh như thế kia.’ Hoặc ở đây, chính thân xác được hiểu là padāni. (Từ) Kāpotakāni có nghĩa là có màu sắc của chim bồ câu, có màu sắc của cánh chim bồ câu, đó là ý nghĩa. ဘဿန္တာတိ ဘသ္မန္တာ, အယမေဝ ဝါ ပါဠိ. အာဟုတိယောတိ ယံ ပဟေဏကသက္ကာရာဒိဘေဒံ ဒိန္နဒါနံ, သဗ္ဗံ တံ ဆာရိကာဝသာနမေဝ ဟောတိ, န တတော ပရံ ဖလဒါယကံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဒတ္တုပညတ္တန္တိ ဒတ္တူဟိ ဗာလမနုဿေဟိ ပညတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗာလေဟိ အဗုဒ္ဓီဟိ ပညတ္တမိဒံ ဒါနံ, န ပဏ္ဍိတေဟိ. ဗာလာ ဒေန္တိ, ပဏ္ဍိတာ ဂဏှန္တီတိ ဒဿေတိ. အတ္ထိကဝါဒန္တိ အတ္ထိ ဒိန္နံ ဒိန္နဖလန္တိ ဣမံ အတ္ထိကဝါဒံယေဝ ဝဒန္တိ တေသံ တုစ္ဆံ ဝစနံ မုသာဝိလာပေါ. ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စာတိ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ. Bhassantāti là bhasmantā (có tro làm cùng tận), hoặc đây chính là một dị bản (pāḷi). Āhutiyoti là sự bố thí đã được cho đi, có sự khác biệt như là sự cúng dường dành cho khách, tất cả sự bố thí ấy chỉ có tro làm cùng tận, không đi đến (tương lai) sau khi trở thành vật cho quả, đó là ý nghĩa. Dattupaññattanti là được quy định bởi những người ngu si. Điều này được nói là: sự bố thí này được quy định bởi những người ngu si, không có trí tuệ, chứ không phải bởi những người có trí. (Kinh) chỉ ra rằng: người ngu thì cho, người trí thì nhận. Atthikavādanti là (những người nói rằng) có sự cho, có quả của sự cho; những người nói lên chủ thuyết hiện hữu này, lời nói của họ là trống rỗng, sai lầm, lảm nhảm. Bāle ca paṇḍite cāti là cả người ngu và người trí. အကတေန မေ ဧတ္ထ ကတန္တိ မယှံ အကတေနေဝ သမဏကမ္မေန ဧတ္ထ ဧတဿ သမယေ ကမ္မံ ကတံ နာမ ဟောတိ, အဝုသိတေနေဝ ဗြဟ္မစရိယေန ဝုသိတံ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သမဏဓမ္မေ. သမသမာတိ အတိဝိယ သမာ, သမေန ဝါ ဂုဏေန သမာ. သာမညံ ပတ္တာတိ သမာနဘာဝံ ပတ္တာ. Akatena me ettha katanti là: đối với tôi, chính bằng phận sự Sa-môn chưa được làm mà ở đây, trong chủ thuyết của vị này, được gọi là phận sự đã được làm; chính bằng phạm hạnh chưa được sống mà được gọi là đã sống (phạm hạnh). Etthāti là trong pháp của Sa-môn này. Samasamāti là rất tương đương, hoặc tương đương về phẩm chất. Sāmaññaṃ pattāti là đã đạt đến trạng thái tương đương. ၂၂၆. ကရတောတိအာဒီနိ အပဏ္ဏကသုတ္တေ ဝုတ္တာနိ. တထာ နတ္ထိ ဟေတူတိအာဒီနိ. 226. Những (câu) bắt đầu bằng Karoto đã được (tôi) nói đến trong kinh Apaṇṇaka. Tương tự, những (câu) bắt đầu bằng natthi hetu (cũng đã được nói đến). ၂၂၈. စတုတ္ထဗြဟ္မစရိယဝါသေ အကဋာတိ အကတာ. အကဋဝိဓာတိ အကတဝိဓာနာ, ဧဝံ ကရောဟီတိ ကေနစိ ကာရာပိတာ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အနိမ္မိတာတိ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မာတာတိ အနိမ္မာပိတာ. ကေစိ အနိမ္မိတဗ္ဗာတိ ပဒံ ဝဒန္တိ, တံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ သန္ဒိဿတိ. ဝဉ္ဈာတိ ဝဉ္ဈပသုဝဉ္ဈတာလာဒယော ဝိယ အဖလာ, ကဿစိ အဇနကာတိ အတ္ထော. ဧတေန ပထဝီကာယာဒီနံ ရူပါဒိဇနကဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ပဗ္ဗတကူဋာ ဝိယ ဌိတာတိ ကူဋဋ္ဌာ. ဤသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာတိ မုဉ္ဇေ ဤသိကာ ဝိယ ဌိတာ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယမိဒံ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ, တံ မုဉ္ဇတော ဤသိကာ ဝိယ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ နိက္ခမတီတိ. ‘‘ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတာ’’တိပိ ပါဌော, သုနိခါတော ဧသိကတ္ထမ္ဘော နိစ္စလော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဌိတာတိ အတ္ထော. ဥဘယေနပိ တေသံ ဝိနာသာဘာဝံ ဒီပေတိ. န ဣဉ္ဇန္တီတိ ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ဌိတတ္တာ န စလန္တိ. န ဝိပရိဏာမေန္တီတိ ပကတိံ န ဇဟန္တိ. န အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ အညမညံ န ဥပဟနန္တိ. နာလန္တိ န သမတ္ထာ. 228. Trong đời sống phạm hạnh thứ tư, akaṭāti là không được tạo tác. Akaṭavidhāti là có sự sắp đặt không được tạo tác, nghĩa là không phải do ai đó khiến làm rằng 'hãy làm như thế này'. Animmitāti là không được hóa hiện bởi thần thông. Animmātāti là không được khiến hóa hiện. Một số vị nói từ animmitabbā, nhưng từ đó không thấy trong Pāli, cũng không thấy trong chú giải. Vañjhāti là không có kết quả, giống như bò cái son sẻ, cây thốt nốt không ra quả, v.v...; nghĩa là không sinh ra bất cứ (sự tồn tại) nào. Bằng từ này, (kinh) bác bỏ trạng thái sinh ra sắc, v.v... của địa đại thân, v.v... Kūṭaṭṭhā là đứng yên như đỉnh núi. Īsikaṭṭhāyiṭṭhitāti là đứng yên như lõi cỏ muñja. Ở đây, ý muốn (của họ) là: cái được gọi là sinh ra, nó vốn đã hiện hữu, chỉ xuất hiện ra ngoài, giống như lõi cỏ muñja (vốn đã hiện hữu) được rút ra khỏi thân cỏ. Cũng có dị bản là Esikaṭṭhāyiṭṭhitā, nghĩa là đứng yên như cột trụ cổng được chôn kỹ, không lay động. Bằng cả hai (nghĩa), (kinh) chỉ ra trạng thái không bị hủy diệt của chúng. Na iñjantīti là không lay động, vì đứng yên như cột trụ cổng. Na vipariṇāmentīti là không từ bỏ bản chất. Na aññamaññaṃ byābādhentīti là không làm hại lẫn nhau. Nālanti là không có khả năng. ပထဝီကာယောတိအာဒီသု [Pg.160] ပထဝီယေဝ ပထဝီကာယော, ပထဝီသမူဟော ဝါ. တတ္ထာတိ တေသု ဇီဝသတ္တမေသု ကာယေသု. နတ္ထိ ဟန္တာ ဝါတိ ဟန္တုံ ဝါ ဃာတေတုံ ဝါ သောတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ ဇာနိတုံ ဝါ ဇာနာပေတုံ ဝါ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. သတ္တန္နံတွေဝ ကာယာနန္တိ ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသု ပဟဋံ သတ္ထံ မုဂ္ဂရာသိအာဒီနံ အန္တရေန ပဝိသတိ, ဧဝံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ အန္တရေန ဆိဒ္ဒေန ဝိဝရေန သတ္ထံ ပဝိသတိ. တတ္ထ ‘‘အဟံ ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေမီ’’တိ ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ယောနိပမုခသတသဟဿာနီတိ ပမုခယောနီနံ ဥတ္တမယောနီနံ စုဒ္ဒသသတသဟဿာနိ အညာနိ စ သဋ္ဌိသတာနိ အညာနိ စ ဆသတာနိ. ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနီတိ ပဉ္စ ကမ္မသတာနိ စ, ကေဝလံ တက္ကမတ္တကေန နိရတ္ထကံ ဒိဋ္ဌိံ ဒီပေတိ. ပဉ္စ စ ကမ္မာနိ တီဏိ စ ကမ္မာနီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေစိ ပနာဟု ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ ပဉ္စိန္ဒြိယဝသေန ဘဏတိ. တီဏီတိ ကာယကမ္မာဒိဝသေနာတိ. ကမ္မေ စ အဍ္ဎကမ္မေ စာတိ ဧတ္ထ ပနဿ ကာယကမ္မဉ္စ ဝစီကမ္မဉ္စ ကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ, မနောကမ္မံ ဥပဍ္ဎကမ္မန္တိ. ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါတိ ဒွါသဋ္ဌိ ပဋိပဒါတိ ဝဒတိ. ဒွဋ္ဌန္တရကပ္ပာတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ စတုသဋ္ဌိ အန္တရကပ္ပာ နာမ ဟောန္တိ, အယံ ပန အညေ ဒွေ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ. ဆဠာဘိဇာတိယော အပဏ္ဏကသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာ. Trong các (câu) bắt đầu bằng Pathavīkāyo, chính địa đại là địa đại thân, hoặc tập hợp địa đại (là địa đại thân). Tatthāti là trong các uẩn thân ấy, với mạng sống là thứ bảy. Natthi hantā vāti chỉ ra rằng không có ai có khả năng giết, khiến giết, nghe, khiến nghe, biết, hoặc khiến biết. Sattannaṃtveva kāyānanti là giống như vũ khí được đâm vào đống đậu, v.v... đi vào khoảng giữa của đống đậu, v.v..., cũng vậy, vũ khí đi vào khoảng trống, khe hở giữa bảy uẩn thân. (Kinh) chỉ ra rằng ở đó, (ý nghĩ) 'ta tước đoạt mạng sống của người này' chỉ đơn thuần là một tưởng tri. Yonipamukhasatasahassānīti là có một triệu bốn trăm ngàn loài chính, loài tối thượng, và sáu ngàn loài khác, và sáu trăm loài khác. Pañca ca kammuno satānīti là có năm trăm nghiệp; (kinh) chỉ ra tà kiến vô ích chỉ bằng sự suy luận. Trong các (câu) như pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni, v.v... cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, một số vị nói: pañca kammāni là nói theo phương diện năm căn; tīṇi là theo phương diện thân nghiệp, v.v... Kamme ca aḍḍhakamme cāti: ở đây, chủ thuyết của vị này là thân nghiệp và khẩu nghiệp là 'nghiệp', ý nghiệp là 'nửa nghiệp'. Dvaṭṭhipaṭipadāti là nói có sáu mươi hai con đường thực hành. Dvaṭṭhantarakappāti là trong một kiếp có sáu mươi bốn trung kiếp, nhưng vị này, vì không biết hai (trung kiếp) kia, nên đã nói như vậy. Sáu thắng sanh đã được (tôi) giải rộng trong kinh Apaṇṇaka. အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ မန္ဒဘူမိ ခိဍ္ဍာဘူမိ ဝီမံသကဘူမိ ဥဇုဂတဘူမိ သေက္ခဘူမိ သမဏဘူမိ ဇိနဘူမိ ပန္နဘူမီတိ ဣမာ အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဒိဝသေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနတော နိက္ခန္တတ္တာ သတ္တာ မန္ဒာ ဟောန္တိ မောမူဟာ. အယံ မန္ဒဘူမီတိ ဝဒတိ. ယေ ပန ဒုဂ္ဂတိတော အာဂတာ ဟောန္တိ, တေ အဘိဏှံ ရောဒန္တိ စေဝ ဝိရဝန္တိ စ. သုဂတိတော အာဂတာ တံ အနုဿရိတွာ အနုဿရိတွာ ဟသန္တိ. အယံ ခိဍ္ဍာဘူမိ နာမ. မာတာပိတူနံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပဒနိက္ခိပနံ ဝီမံသကဘူမိ နာမ. ပဒသာဝ ဂန္တုံ သမတ္ထကာလော ဥဇုဂတဘူမိ နာမ. သိပ္ပာနံ သိက္ခနကာလော သေက္ခဘူမိ နာမ. ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇနကာလော သမဏဘူမိ နာမ. အာစရိယံ သေဝိတွာ ဇာနနကာလော ဇိနဘူမိ နာမ. ဘိက္ခု စ ပန္နကော ဇိနော န ကိဉ္စိ အာဟာတိ ဧဝံ အလာဘိံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒတိ. Aṭṭha purisabhūmiyoti là (các ngoại đạo) nói có tám nhân địa này: Manda-bhūmi (giai đoạn chậm lụt), Khiḍḍā-bhūmi (giai đoạn vui chơi), Vīmaṃsaka-bhūmi (giai đoạn tìm tòi), Ujugata-bhūmi (giai đoạn đi thẳng), Sekkha-bhūmi (giai đoạn học tập), Samaṇa-bhūmi (giai đoạn Sa-môn), Jina-bhūmi (giai đoạn chiến thắng), và Panna-bhūmi (giai đoạn sa sút). Trong số đó, trong bảy ngày kể từ ngày sinh, do đã ra khỏi nơi chật hẹp, chúng sinh trở nên chậm lụt, si mê. (Họ) nói đây là Manda-bhūmi. Còn những chúng sinh nào đến từ cõi khổ thì thường xuyên khóc lóc và la hét. Những chúng sinh đến từ cõi vui, do tưởng nhớ lại cõi ấy, nên mỉm cười. Giai đoạn này được gọi là Khiḍḍā-bhūmi. Việc vịn vào tay hay chân, giường hay ghế của cha mẹ để đặt chân xuống đất được gọi là Vīmaṃsaka-bhūmi. Thời kỳ có thể tự đi bằng chân được gọi là Ujugata-bhūmi. Thời kỳ học các nghề được gọi là Sekkha-bhūmi. Thời kỳ rời nhà xuất gia được gọi là Samaṇa-bhūmi. Thời kỳ hầu cận thầy để học hỏi được gọi là Jina-bhūmi. (Họ) nói rằng vị Sa-môn không nhận được (vật thực), như trong câu: "Vị Tỳ-khưu sa sút, bị chinh phục, không ăn gì", là Panna-bhūmi. ဧကူနပညာသ [Pg.161] အာဇီဝသတေတိ ဧကူနပညာသ အာဇီဝဝုတ္တိသတာနိ. ပရိဗ္ဗာဇကသတေတိ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇသတာနိ. နာဂါဝါသသတေတိ နာဂမဏ္ဍလသတာနိ. ဝီသေ ဣန္ဒြိယသတေတိ ဝီသ ဣန္ဒြိယသတာနိ. တိံသေ နိရယသတေတိ တိံသ နိရယသတာနိ. ရဇောဓာတုယောတိ ရဇဩကိရဏဋ္ဌာနာနိ. ဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒပိဋ္ဌာဒီနိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ သညီဂဗ္ဘာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘအဇပသုမိဂမဟိံသေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အသညီဂဗ္ဘာတိ သာလိယဝဂေါဓုမမုဂ္ဂကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိဂဏ္ဌိဂဗ္ဘာတိ နိဂဏ္ဌိမှိ ဇာတဂဗ္ဘာ, ဥစ္ဆုဝေဠုနဠာဒယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ ဒေဝါတိ ဗဟူ ဒေဝါ, သော ပန သတ္တာတိ ဝဒတိ. မာနုသာပိ အနန္တာ, သော သတ္တာတိ ဝဒတိ. သတ္တ ပိသာစာတိ ပိသာစာ မဟန္တာ, သတ္တာတိ ဝဒတိ. Ekūnapaññāsa ājīvasateti (một trăm bốn mươi chín cách sinh nhai) là một trăm bốn mươi chín phương tiện sinh sống. Paribbājakasateti (một trăm du sĩ) là một trăm hạng du sĩ xuất gia. Nāgāvāsasateti (một trăm trú xứ của rồng/voi) là một trăm bầy rồng/voi. Vīse indriyasateti (một trăm hai mươi căn) là một trăm hai mươi căn. Tiṃse nirayasateti (một trăm ba mươi địa ngục) là một trăm ba mươi địa ngục. Rajodhātuyoti (các giới bụi) là những nơi rắc bụi. Vị ấy nói nhắm đến mu bàn tay, mu bàn chân, v.v. Satta saññīgabbhāti (bảy thai hữu tưởng), vị ấy nói nhắm đến lạc đà, bò, lừa, dê, cừu, nai, trâu. Asaññīgabbhāti (thai vô tưởng), vị ấy nói nhắm đến lúa, đại mạch, tiểu mạch, đậu xanh, kê, lúa hoang, lúa cộc. Nigaṇṭhigabbhāti (thai có đốt) là mầm mống sinh ra ở đốt; vị ấy nói nhắm đến mía, tre, sậy, v.v. Satta devāti (bảy chư thiên), có nhiều chư thiên, nhưng vị ấy lại nói là bảy. Loài người cũng vô số, nhưng vị ấy nói là bảy. Satta pisācāti (bảy quỷ pīsāca), quỷ pīsāca có nhiều, nhưng vị ấy nói là bảy. သရာတိ မဟာသရာ. ကဏ္ဏမုဏ္ဍ-ရထကာရ-အနောတတ္တ-သီဟပပါတကုဠိရ-မုစလိန္ဒ-ကုဏာလဒဟေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. ပဝုဋာတိ ဂဏ္ဌိကာ. ပပါတာတိ မဟာပပါတာ. ပပါတသတာနီတိ ခုဒ္ဒကပပါတသတာနိ. သုပိနာတိ မဟာသုပိနာ. သုပိနသတာနီတိ ခုဒ္ဒကသုပိနသတာနိ. မဟာကပ္ပိနောတိ မဟာကပ္ပာနံ. ဧတ္ထ ဧကမှာ သရာ ဝဿသတေ ဝဿသတေ ကုသဂ္ဂေန ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုံ နီဟရိတွာ နီဟရိတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ တမှိ သရေ နိရုဒကေ ကတေ ဧကော မဟာကပ္ပောတိ ဝဒတိ. ဧဝရူပါနံ မဟာကပ္ပာနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ ခေပေတွာ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောန္တီတိ အယမဿ လဒ္ဓိ. ပဏ္ဍိတောပိ ကိရ အန္တရာ သုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ, ဗာလောပိ တတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ. Sarāti (hồ) là những hồ lớn. Vị ấy nói bằng cách lấy (bảy) hồ Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhapapāta, Kuḷira, Mucalinda, Kuṇāla. Pavuṭāti (đồi) là những mấu núi. Papātāti (vực) là những vực thẳm lớn. Papātasatānīti (một trăm vực) là một trăm vực thẳm nhỏ. Supināti (giấc mộng) là những giấc mộng lớn. Supinasatānīti (một trăm giấc mộng) là một trăm giấc mộng nhỏ. Mahākappinoti (những đại kiếp) là của các đại kiếp. Ở đây, vị ấy nói rằng: "Từ một hồ, cứ mỗi một trăm năm lại lấy ra một giọt nước bằng đầu ngọn cỏ kusa, lấy ra mãi, sau bảy lần làm cho hồ ấy cạn khô nước thì đó là một đại kiếp." Tà kiến của vị ấy là: "Sau khi trải qua tám triệu bốn trăm ngàn đại kiếp như vậy, cả kẻ ngu lẫn người trí đều chấm dứt khổ đau." Nghe nói, người trí cũng không thể thanh tịnh được ở trong khoảng thời gian ấy, và kẻ ngu cũng không đi vượt qua khỏi thời gian ấy. သီလေနာတိ အစေလကသီလေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ. ဝတေနာတိ တာဒိသေန ဝတေန. တပေနာတိ တပေါကမ္မေန. အပရိပက္ကံ ပရိပါစေတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ အန္တရာ ဝိသုဇ္ဈတိ. ပရိပက္ကံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တိံ ကရောတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ ဝုတ္တပရိမာဏံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ယာတိ. ဟေဝံ နတ္ထီတိ ဧဝံ နတ္ထိ. တဉှိ ဥဘယမ္ပိ န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒီပေတိ. ဒေါဏမိတေတိ ဒေါဏေန မိတံ ဝိယ. သုခဒုက္ခေတိ သုခဒုက္ခံ. ပရိယန္တကတေတိ ဝုတ္တပရိမာဏေန ကာလေန ကတပရိယန္တော. နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနေတိ နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနာနိ. န သံသာရော ပဏ္ဍိတဿ ဟာယတိ, န ဗာလဿ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. ဥက္ကံသာဝကံသေတိ ဥက္ကံသာဝကံသာ, ဟာပနဝဍ္ဎနာနမေဝေတံ ဝေဝစနံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော [Pg.162] သေယျထာပိ နာမာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုတ္တဂုဠေတိ ဝေဌေတွာ ကတသုတ္တဂုဠံ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ပဗ္ဗတေ ဝါ ရုက္ခဂ္ဂေ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တံ သုတ္တပမာဏေန နိဗ္ဗေဌိယမာနံ ဂစ္ဆတိ, သုတ္တေ ခီဏေ တတ္ထ တိဋ္ဌတိ န ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ဝုတ္တကာလတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. Sīlenāti (bởi giới) là bởi giới của phái lõa thể hoặc bởi bất kỳ giới nào khác. Vatenāti (bởi hạnh) là bởi hạnh tương tự như vậy. Tapenāti (bởi khổ hạnh) là bởi việc thực hành khổ hạnh. "Làm cho cái chưa chín được chín muồi" có nghĩa là người nào thanh tịnh được ở trong khoảng thời gian (đã định) vì nghĩ rằng "ta là người trí". "Chạm đến cái đã chín muồi rồi làm cho nó kết thúc" có nghĩa là người nào đi vượt qua khỏi khoảng thời gian đã được nói đến vì nghĩ rằng "ta là kẻ ngu". Hevaṃ natthīti (không phải như vậy) nghĩa là không phải như vậy. Điều này chỉ ra rằng cả hai việc ấy đều không thể làm được. Doṇamiteti (được đong bằng đấu) là giống như được đong bằng đấu. Sukhadukkheti (lạc và khổ) là lạc và khổ. Pariyantakateti (được làm cho có giới hạn) là có giới hạn được tạo ra bởi khoảng thời gian đã được nói đến. Natthi hāyanavaḍḍhaneti (không có giảm và tăng) là không có sự giảm và sự tăng. Nghĩa là: Vòng luân hồi không giảm đối với người trí, không tăng đối với kẻ ngu. Ukkaṃsāvakaṃseti (sự cao và thấp) là sự cao và thấp, đây chính là từ đồng nghĩa của sự giảm và sự tăng. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa đó bằng ví dụ, vị ấy nói: seyyathāpi nāma, v.v. Trong đó, suttaguḷeti (cuộn chỉ) là cuộn chỉ được làm bằng cách quấn lại. Nibbeṭhiyamānameva paletīti (nó chỉ đi xa khi được tháo ra) cho thấy rằng: (cuộn chỉ) được ném đi khi đứng trên núi hoặc trên ngọn cây, nó đi xa theo độ dài của sợi chỉ khi được tháo ra; khi chỉ hết, nó dừng lại ở đó, không đi nữa. Tương tự như vậy, điều này cho thấy rằng (chúng sinh) không đi vượt qua khỏi khoảng thời gian đã được nói đến. ၂၂၉. ကိမိဒန္တိ ကိမိဒံ တဝ အညာဏံ, ကိံ သဗ္ဗညု နာမ တွန္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌော သမာနော နိယတိဝါဒေ ပက္ခိပန္တော သုညံ မေ အဂါရန္တိအာဒိမာဟ. 229. Kimidanti (cái gì đây?), khi được hỏi rằng: "Sự không biết này của ông là gì? Ông có phải là bậc Toàn Tri không?", vị ấy, muốn gán vào thuyết định mệnh, đã nói: suññaṃ me agāranti (ngôi nhà của tôi trống không), v.v. ၂၃၀. အနုဿဝိကော ဟောတီတိ အနုဿဝနိဿိတော ဟောတိ. အနုဿဝသစ္စောတိ သဝနံ သစ္စတော ဂဟေတွာ ဌိတော. ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ ဝဂ္ဂပဏ္ဏာသကာယ ပိဋကဂန္ထသမ္ပတ္တိယာ. 230. Anussaviko hotīti (là người theo truyền thống) là người nương tựa vào sự truyền tụng. Anussavasaccoti (sự thật theo truyền thống) là người đứng vững sau khi chấp nhận điều được nghe là sự thật. Piṭakasampadāyāti (bởi sự truyền thừa Tam Tạng) là bởi sự thành tựu của các bộ kinh sách Tam Tạng có năm mươi phẩm. ၂၃၂. မန္ဒောတိ မန္ဒပညော. မောမူဟောတိ အတိမူဠှော. ဝါစာဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝါစာယ ဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတိ. ကီဒိသံ? အမရာဝိက္ခေပံ, အပရိယန္တဝိက္ခေပန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ အမရာ နာမ မစ္ဆဇာတိ. သာ ဥမ္မုဇ္ဇနနိမ္မုဇ္ဇနာဒိဝသေန ဥဒကေ သန္ဓာဝမာနာ ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ ဧဝမေဝ အယမ္ပိ ဝါဒေါ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ, ဂါဟံ န ဥပဂစ္ဆတီတိ အမရာဝိက္ခေပေါတိ ဝုစ္စတိ. တံ အမရာဝိက္ခေပံ. 232. Mandoti (ngu đần) là người có trí tuệ chậm lụt. Momūhoti (si mê) là rất si mê. Vācāvikkhepaṃ āpajjatīti (rơi vào sự ngụy biện) là rơi vào sự lảng tránh bằng lời nói. Như thế nào? Amarāvikkhepaṃ (ngụy biện như con lươn), nghĩa là sự lảng tránh không có giới hạn. Hoặc là, có một loài cá tên là amarā. Loài cá đó, do lặn lên lặn xuống trong nước, không thể bắt được. Tương tự như vậy, chủ thuyết này cũng chạy qua chạy lại, không thể nắm bắt được, nên được gọi là amarāvikkhepa. (Rơi vào) sự ngụy biện như con lươn đó. ဧဝန္တိပိ မေ နောတိအာဒီသု ဣဒံ ကုသလန္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော ကိံ အကုသလန္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တထာတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, ကိံ ဥဘယတော အညထာတိ ဝုတ္တေ ‘‘အညထာတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော တိဝိဓေနာပိ န ဟောတီတိ တေ လဒ္ဓီတိ ဝုတ္တေ ‘‘နောတိပိ မေ နော’’တိ ဝဒတိ, တတော ကိံ နော နောတိ တေ လဒ္ဓီတိ ဝုတ္တေ ‘‘နော နောတိပိ မေ နော’’တိ ဝိက္ခေပမာပဇ္ဇတိ, ဧကသ္မိမ္ပိ ပက္ခေ န တိဋ္ဌတိ. နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမတီတိ အတ္တနောပိ ဧသ သတ္ထာ အဝဿယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, မယှံ ကိံ သက္ခိဿတီတိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ပက္ကမတိ. ပုရိမေသုပိ အနဿာသိကေသု ဧသေဝ နယော. Trong các câu như Evantipi me no (Đối với tôi, không phải như vậy), v.v., khi được hỏi "Điều này có phải là thiện không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, không phải như vậy". Sau đó, khi được nói "Vậy có phải là bất thiện không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải như thế". Khi được nói "Vậy có phải là một cái khác ngoài cả hai không?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là khác". Sau đó, khi được nói "Vậy chủ thuyết của ông là không phải theo cả ba cách đó sao?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là không phải". Sau đó, khi được nói "Vậy chủ thuyết của ông là không phải không phải sao?", vị ấy nói: "Đối với tôi, cũng không phải là không phải không phải", rồi rơi vào sự ngụy biện, không đứng vững trên bất kỳ lập trường nào. Nibbijja pakkamatīti (chán nản rồi bỏ đi) có nghĩa là: "Vị đạo sư này ngay cả đối với bản thân cũng không thể là nơi nương tựa, làm sao có thể (là nơi nương tựa) cho ta được?". (Nghĩ) như vậy, người ấy chán nản rồi bỏ đi. Trong những trường hợp không đáng tin cậy trước đây, phương pháp cũng tương tự như vậy. ၂၃၄. သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဂိဟိဘူတော သန္နိဓိံ ကတွာ ဝတ္ထုကာမေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံ တိလတဏ္ဍုလသပ္ပိနဝနီတာဒီနိ သန္နိဓိံ ကတွာ ဣဒါနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အဘဗ္ဗောတိ အတ္ထော. နနု စ ခီဏာသဝဿ ဝသနဋ္ဌာနေ [Pg.163] တိလတဏ္ဍုလာဒယော ပညာယန္တီတိ. နော န ပညာယန္တိ, န ပနေသ တေ အတ္တနော အတ္ထာယ ဌပေတိ, အဖာသုကပဗ္ဗဇိတာဒီနံ အတ္ထာယ ဌပေတိ. အနာဂါမိဿ ကထန္တိ. တဿာပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သဗ္ဗသောဝ ပဟီနာ, ဓမ္မေန ပန လဒ္ဓံ ဝိစာရေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ. 234. Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitunti (thọ dụng các dục lạc bằng cách tích trữ) có nghĩa là: giống như trước đây khi còn là người tại gia, sau khi tích trữ rồi thọ dụng các vật dục, nay (vị ấy) không còn thích hợp để thọ dụng mè, gạo, bơ sữa, bơ tươi, v.v. sau khi đã tích trữ chúng. Chẳng phải mè, gạo, v.v. được thấy ở nơi ở của vị lậu tận sao? Không phải là không được thấy. Nhưng vị ấy không cất giữ chúng vì lợi ích của bản thân, mà cất giữ vì lợi ích của các vị xuất gia bị bệnh, v.v. Đối với vị Bất Lai thì thế nào? Đối với vị ấy, năm dục trưởng dưỡng cũng đã được đoạn trừ hoàn toàn, nhưng vị ấy xem xét rồi thọ dụng những vật phẩm nhận được một cách hợp pháp và đúng đắn. ၂၃၆. ပုတ္တမတာယ ပုတ္တာတိ သော ကိရ ဣမံ ဓမ္မံ သုတွာ အာဇီဝကာ မတာ နာမာတိ သညီ ဟုတွာ ဧဝမာဟ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အာဇီဝကာ မတာ နာမ, တေသံ မာတာ ပုတ္တမတာ ဟောတိ, ဣတိ အာဇီဝကာ ပုတ္တမတာယ ပုတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. သမဏေ ဂေါတမေတိ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယဝါသော အတ္ထိ, အညတ္ထ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 236. (Câu) "con của người mẹ có con đã chết" (puttamatāya puttā’ti): nghe nói rằng vị ấy, sau khi nghe pháp này, đã có suy nghĩ rằng: "Các Ājīvaka được gọi là đã chết," rồi đã nói như vậy. Đây là ý nghĩa ở đây: các Ājīvaka được gọi là đã chết, mẹ của họ là người mẹ có con đã chết, do đó các Ājīvaka được gọi là những người con của người mẹ có con đã chết. (Câu) "ở Sa-môn Gotama" (Samaṇe gotame’ti) chỉ rõ rằng: "Đời sống phạm hạnh có ở Sa-môn Gotama, không có ở nơi khác." Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh သန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Sandaka đã kết thúc. ၇. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải thích kinh Đại Sakuludāyi ၂၃၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တံ. တတ္ထ မောရနိဝါပေတိ တသ္မိံ ဌာနေ မောရာနံ အဘယံ ဃောသေတွာ ဘောဇနံ အဒံသု. တသ္မာ တံ ဌာနံ မောရနိဝါပေါတိ သင်္ခံ ဂတံ. အန္နဘာရောတိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. တထာ ဝရဓရောတိ. အညေ စာတိ န ကေဝလံ ဣမေ တယော, အညေပိ အဘိညာတာ ဗဟူ ပရိဗ္ဗာဇကာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဣဓ အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတောတိ အဝတွာဝ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? န ဟိ ဘဂဝါ အညေန ဝိနီတောတိ. 237. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Đại Sakuludāyi. Trong đó, (cụm từ) "Moranivāpa" (Nơi nuôi công): tại nơi ấy, người ta công bố sự an toàn cho các con công rồi cho chúng thức ăn. Do đó, nơi ấy được gọi là Moranivāpa. "Annabhāra" là tên của một du sĩ. Tương tự là "Varadhara". (Cụm từ) "Và những người khác" (aññe ca’ti) có nghĩa là không chỉ ba vị này, mà còn nhiều du sĩ nổi tiếng khác. (Cụm từ) "người tán thán sự ít tiếng động" (appasaddassa vaṇṇavādī’ti): ở đây, điều này được nói mà không nói là "được huấn luyện trong sự ít tiếng động". Tại sao? Vì quả thực, Đức Thế Tôn không được ai khác huấn luyện. ၂၃၈. ပုရိမာနီတိ ဟိယျောဒိဝသံ ဥပါဒါယ ပုရိမာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော ပရံ ပုရိမတရာနိ. ကုတူဟလသာလာယန္တိ ကုတူဟလသာလာ နာမ ပစ္စေကသာလာ နတ္ထိ, ယတ္ထ ပန နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝိဓံ ကထံ ပဝတ္တေန္တိ, သာ ဗဟူနံ – ‘‘အယံ ကိံ ဝဒတိ, အယံ ကိံ ဝဒတီ’’တိ ကုတူဟလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော ‘‘ကုတူဟလသာလာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ကောတူဟလသာလာ’’တိပိ ပါဌော. လာဘာတိ ယေ ဧဝရူပေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဒဋ္ဌုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ [Pg.164] ဓမ္မကထံ ဝါ နေသံ သောတုံ လဘန္တိ, တေသံ အင်္ဂမဂဓာနံ ဣမေ လာဘာတိ အတ္ထော. 238. (Những ngày) "trước đây" (purimāni’ti): kể từ ngày hôm qua, được gọi là "trước đây"; sau đó là "trước hơn nữa". (Tại) "Kutūhalasālā" (Hội trường Hiếu kỳ): không có một hội trường riêng biệt nào tên là Kutūhalasālā, nhưng nơi nào mà các Sa-môn, Bà-la-môn thuộc nhiều ngoại đạo khác nhau tiến hành các cuộc thảo luận đa dạng, nơi ấy được gọi là "Kutūhalasālā" vì là nơi phát sinh sự hiếu kỳ của nhiều người: "Vị này nói gì? Vị kia nói gì?". Cũng có cách đọc là "Kotūhalasālā". "Lợi lộc thay" (lābhā’ti): ý nghĩa là "đây là lợi lộc cho những người dân xứ Aṅga và Magadha", những người có được cơ hội để thấy các Sa-môn, Bà-la-môn như vậy, để hỏi câu hỏi, hoặc để nghe pháp thoại của họ. သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော. သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ. ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ. ယထာဘုစ္စဂုဏေဟိ စေဝ အယထာဘူတဂုဏေဟိ စ သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော. ပူရဏာဒီနဉှိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော, အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယသော သမုဂ္ဂတော, တထာဂတဿ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒီဟိ ယထာဘူတဂုဏေဟိ. တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ. သာဓုသမ္မတာတိ ဣမေ သာဓူ သုန္ဒရာ သပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ သမ္မတာ. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော စေဝ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ဝိဘာဝိနော စ ပဏ္ဍိတဇနဿ. တတ္ထ တိတ္ထိယာ ဗာလဇနဿ ဧဝံ သမ္မတာ, တထာဂတော ပဏ္ဍိတဇနဿ. ဣမိနာ နယေန ပူရဏော ကဿပေါ သံဃီတိအာဒီသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏာနိ ဝိဘဇန္တော ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနဩတရဏတိတ္ထာနိ အကာသိ, တသ္မာ ‘‘တိတ္ထကရော’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. Trong các từ "saṅghino" (có đoàn thể) v.v.: họ có đoàn thể được gọi là tập hợp các vị xuất gia, nên họ là "saṅghino". Chính đoàn thể ấy là giáo phái của họ, nên họ là "gaṇino" (có giáo phái). Do việc dạy dỗ hạnh kiểm, họ là thầy của giáo phái ấy, nên họ là "gaṇācariyā" (giáo phái sư). "Ñātā" nghĩa là được biết đến, nổi tiếng. Họ có danh tiếng nổi lên từ cả những phẩm chất có thật lẫn những phẩm chất không có thật, nên họ là "yasassino" (có danh tiếng). Quả vậy, danh tiếng của Pūraṇa v.v. nổi lên theo cách: "vị ấy thiểu dục, biết đủ, do thiểu dục mà ngay cả y phục cũng không mặc", v.v.; (còn danh tiếng) của Như Lai (nổi lên) từ những phẩm chất có thật như "Đức Thế Tôn là bậc..." v.v. "Titthakarā" (người tạo bến đò) nghĩa là người tạo ra học thuyết. "Sādhusammatā" (được xem là tốt lành) nghĩa là được xem rằng: "những vị này là tốt lành, là đẹp đẽ, là bậc chân nhân". (Của) "số đông" (bahujanassa’ti): của cả kẻ phàm phu vô văn, mù quáng, ngu dốt lẫn người trí có khả năng phân biệt. Trong đó, các ngoại đạo được kẻ ngu dốt xem như vậy, còn Như Lai (được xem như vậy) bởi người trí. Theo cách này, ý nghĩa trong các câu "Pūraṇa Kassapa là người có đoàn thể" v.v. cần được hiểu. Còn Đức Thế Tôn, vì Ngài, khi phân tích ba mươi tám đề mục, đã tạo ra nhiều bến đò để đi vào Niết-bàn, do đó, thật thích hợp để gọi Ngài là "titthakaro". ကသ္မာ ပနေတေ သဗ္ဗေပိ တတ္ထ ဩသဋာတိ? ဥပဋ္ဌာကရက္ခဏတ္ထဉ္စေဝ လာဘသက္ကာရတ္ထဉ္စ. တေသဉှိ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အမှာကံ ဥပဋ္ဌာကာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆေယျုံ, တေ စ ရက္ခိဿာမ. သမဏဿ စ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာကေ သက္ကာရံ ကရောန္တေ ဒိသွာ အမှာကမ္ပိ ဥပဋ္ဌာကာ အမှာကံ သက္ကာရံ ကရိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဂဝါ ဩသရတိ, တတ္ထ တတ္ထ သဗ္ဗေ ဩသရန္တိ. Nhưng tại sao tất cả những vị này đều tụ tập ở đó? Để giữ gìn các thí chủ và vì lợi lộc, cung kính. Quả vậy, họ có suy nghĩ như sau: "Các thí chủ của chúng ta có thể đi quy y Sa-môn Gotama, và chúng ta sẽ giữ họ lại. Và khi thấy các thí chủ của Sa-môn Gotama thực hiện sự cung kính, các thí chủ của chúng ta cũng sẽ thực hiện sự cung kính đối với chúng ta." Do đó, bất cứ nơi nào Đức Thế Tôn đến, tất cả họ đều đến đó. ၂၃၉. ဝါဒံ အာရောပေတွာတိ ဝါဒေ ဒေါသံ အာရောပေတွာ. အပက္ကန္တာတိ, အပဂတာ, ကေစိ ဒိသံ ပက္ကန္တာ, ကေစိ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တာ, ကေစိ ဣမံ သာသနံ အာဂတာ. သဟိတံ မေတိ မယှံ ဝစနံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ, အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃရတ္တာစိဏ္ဏဝသေန သုပ္ပဂုဏံ, တံ မယှံ ဧကဝစနေနေဝ ဝိပရာဝတ္တံ ဝိပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ, န ကိဉ္စိ ဇာတန္တိ အတ္ထော. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ မယာ တဝ ဝါဒေ ဒေါသော [Pg.165] အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဒေါသမောစနတ္ထံ စရ ဝိစရ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ သိက္ခာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယံ ပဟောသိ, ဣဒါနေဝ နိဗ္ဗေဌေဟိ. ဓမ္မက္ကောသေနာတိ သဘာဝက္ကောသေန. 239. (Câu) "đã áp đặt luận điểm" (vādaṃ āropetvā’ti) nghĩa là đã chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm. "Đã bỏ đi" (apakkantā’ti) nghĩa là đã ra đi; một số đã đi đến phương khác, một số đã trở về đời sống tại gia, một số đã đến với giáo pháp này. (Câu) "Lời của ta là hữu ích" (sahitaṃ me’ti) có nghĩa là: lời của ta hữu ích, trôi chảy, hợp với lợi ích, hợp với lý lẽ. (Câu) "Lời của ngươi là vô ích" (asahitaṃ te’ti) nghĩa là lời của ngươi vô ích. (Câu) "Điều ngươi đã thực hành lâu dài đã bị đảo ngược" (adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ’ti) có nghĩa là: điều mà ngươi đã thực hành thuần thục do đã quen thuộc trong thời gian dài, điều đó chỉ bằng một lời nói của ta đã bị đảo ngược, đã bị lật lại, không còn là gì cả. (Câu) "Luận điểm của ngươi đã bị áp đặt" (āropito te vādo’ti) nghĩa là lỗi lầm trong luận điểm của ngươi đã được ta chỉ ra. (Câu) "Hãy đi để giải thoát luận điểm" (cara vādappamokkhāyā’ti) có nghĩa là: để thoát khỏi lỗi lầm, hãy đi, hãy lang thang, hãy đến nơi này nơi kia mà học hỏi. (Câu) "Hoặc hãy gỡ rối nếu ngươi có thể" (nibbeṭhehi vā sace pahosi’ti) nghĩa là: nếu tự mình có thể, thì hãy gỡ rối ngay bây giờ. (Bằng) "sự khiển trách về pháp" (dhammakkosena’ti) nghĩa là bằng sự khiển trách về bản chất. ၂၄၀. တံ နော သောဿာမာတိ တံ အမှာကံ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမ. ခုဒ္ဒမဓုန္တိ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာဟိ ကတံ ဒဏ္ဍကမဓုံ. အနေလကန္တိ နိဒ္ဒေါသံ အပဂတမစ္ဆိကဏ္ဍကံ. ပီဠေယျာတိ ဒဒေယျ. ပစ္စာသီသမာနရူပေါတိ ပူရေတွာ နု ခေါ နော ဘောဇနံ ဒဿတီတိ ဘာဇနဟတ္ထော ပစ္စာသီသမာနော ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဿ. သမ္ပယောဇေတွာတိ အပ္ပမတ္တကံ ဝိဝါဒံ ကတွာ. 240. (Câu) "Chúng tôi sẽ nghe điều đó" (taṃ no sossāmā’ti) nghĩa là: chúng tôi sẽ nghe pháp ấy được thuyết cho chúng tôi. "Mật ong nhỏ" (khuddamadhu’nti) là mật ong trên cành cây do loài ong nhỏ làm ra. "Không tì vết" (anelakaṃ’ti) nghĩa là không có lỗi, không có trứng ong. (Nên) "vắt" (pīḷeyyā’ti) nghĩa là nên cho. (Có vẻ) "đang mong đợi" (paccāsīsamānarūpo’ti) nghĩa là: tay cầm bát, có mặt ở đó, đang mong đợi rằng: "Liệu người ấy có cho chúng ta thức ăn đầy bát không nhỉ?". (Sau khi) "gây ra" (sampayojetvā’ti) nghĩa là sau khi gây ra một cuộc tranh cãi nhỏ. ၂၄၁. ဣတရီတရေနာတိ လာမကလာမကေန. ပဝိဝိတ္တောတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ကာယဝိဝေကမတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ဘဂဝါ ပန တီဟိ ဝိဝေကေဟိ ဝိဝိတ္တောဝ. 241. (Bằng cái này hay) "cái kia" (itarītarena’ti) nghĩa là bằng (y phục) tầm thường. (Câu) "đã sống viễn ly" (pavivitto’ti): điều này vị du sĩ nói chỉ nhắm đến thân viễn ly, còn Đức Thế Tôn thì quả thực đã viễn ly bằng ba loại viễn ly. ၂၄၂. ကောသကာဟာရာပီတိ ဒါနပတီနံ ဃရေ အဂ္ဂဘိက္ခာဌပနတ္ထံ ခုဒ္ဒကသရာဝါ ဟောန္တိ, ဒါနပတိနော အဂ္ဂဘတ္တံ ဝါ တတ္ထ ဌပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ပဗ္ဗဇိတေ သမ္ပတ္တေ တံ ဘတ္တံ တဿ ဒေန္တိ. တံ သရာဝကံ ကောသကောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ယေ စ ဧကေနေဝ ဘတ္တကောသကေန ယာပေန္တိ, တေ ကောသကာဟာရာတိ. ဗေလုဝါဟာရာတိ ဗေလုဝမတ္တဘတ္တာဟာရာ. သမတိတ္တိကန္တိ ဩဋ္ဌဝဋ္ဋိယာ ဟေဋ္ဌိမလေခါသမံ. ဣမိနာ ဓမ္မေနာတိ ဣမိနာ အပ္ပာဟာရတာဓမ္မေန. ဧတ္ထ ပန သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဘဂဝါ အနပ္ပာဟာရောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ပဓာနဘူမိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အပ္ပာဟာရောဝ အဟောသိ, ဝေရဉ္ဇာယံ တယော မာသေ ပတ္ထောဒနေနေဝ ယာပေသိ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ တယော မာသေ ဘိသမုဠာလေဟေဝ ယာပေသိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံ ကာလေ အပ္ပာဟာရော အဟောသိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. တသ္မာ ယဒိ တေ ဣမိနာ ဓမ္မေန သက္ကရေယျုံ, မယာ ဟိ တေ ဝိသေသတရာ. အညော စေဝ ပန ဓမ္မော အတ္ထိ, ယေန မံ တေ သက္ကရောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 242. Kosakāhārā: Trong nhà của các thí chủ, có những chiếc chén nhỏ để đặt phần vật thực đầu tiên. Các thí chủ đặt phần cơm đầu tiên vào đó rồi ăn; khi có vị xuất gia đến, họ dâng phần vật thực đó cho vị ấy. Chiếc chén nhỏ đó được gọi là kosaka. Do đó, những vị nào sống chỉ bằng một chén cơm như vậy được gọi là kosakāhārā. Beluvāhārā là những vị có vật thực chỉ bằng quả bilva. Samatittika là bằng với vành dưới của miệng bát. Iminā dhammena là do pháp ít ăn này. Tuy nhiên, ở đây không nên nói rằng Đức Thế Tôn không phải là người ít ăn về mọi phương diện. Trong sáu năm ở nơi tinh cần, Ngài đã là người rất ít ăn; ở Verañjā, trong ba tháng, Ngài đã sống chỉ bằng lúa mạch cho ngựa; trong khu rừng Pālileyyaka, trong ba tháng, Ngài đã sống chỉ bằng củ và rễ sen. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta đã ít ăn trong một thời gian, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ Do đó, nếu họ tôn kính Ta vì pháp này, thì họ còn đặc biệt hơn Ta. Và Ngài chỉ ra rằng: ‘Có một pháp khác mà do đó họ tôn kính Ta.’ Nên hiểu cách áp dụng theo phương pháp này trong tất cả các trường hợp. ပံသုကူလိကာတိ [Pg.166] သမာဒိန္နပံသုကူလိကင်္ဂါ. လူခစီဝရဓရာတိ သတ္ထသုတ္တလူခါနိ စီဝရာနိ ဓာရယမာနာ. နန္တကာနီတိ အန္တဝိရဟိတာနိ ဝတ္ထခဏ္ဍာနိ, ယဒိ ဟိ နေသံ အန္တော ဘဝေယျ, ပိလောတိကာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆေယျုံ. ဥစ္စိနိတွာတိ ဖာလေတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနံ ပဟာယ ထိရဋ္ဌာနမေဝ ဂဟေတွာ. အလာဗုလောမသာနီတိ အလာဗုလောမသဒိသသုတ္တာနိ သုခုမာနီတိ ဒီပေတိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ စီဝရသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. အတိမုတ္တကသုသာနတော ဟိဿ ပုဏ္ဏဒါသိယာ ပါရုပိတွာ ပါတိတသာဏပံသုကူလံ ဂဟဏဒိဝသေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ အကမ္ပိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ပံသုကူလံ ဂဏှိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. Paṃsukūlika là những vị đã thọ trì hạnh phấn tảo y. Lūkhacīvaradharā là những vị mang y phục thô sơ, được cắt bằng dao và may bằng chỉ. Nantakāni là những mảnh vải không có biên; vì nếu chúng có biên, chúng sẽ được gọi là vải cũ (pilotikā). Uccinitvā là xé ra, bỏ phần yếu, chỉ lấy phần chắc chắn. Alābulomasāni chỉ ra rằng (y phục) mềm mại, có những sợi chỉ giống như lông tơ của quả bầu. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với y phục. Quả vậy, vào ngày Ngài nhặt tấm y phấn tảo bằng vải gai bị vứt bỏ sau khi nữ tỳ Puṇṇā đã đắp nó, từ nghĩa địa Atimuttaka, đại địa đã rung chuyển đến tận mép nước. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ nhặt y phấn tảo trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ ပိဏ္ဍပါတိကာတိ အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂါ. သပဒါနစာရိနောတိ လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နသပဒါနစာရာ. ဥဉ္ဆာသကေ ဝတေ ရတာတိ ဥဉ္ဆာစရိယသင်္ခါတေ ဘိက္ခူနံ ပကတိဝတေ ရတာ, ဥစ္စနီစဃရဒွါရဋ္ဌာယိနော ဟုတွာ ကဗရမိဿကံ ဘတ္တံ သံဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. အန္တရဃရန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ ဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ, ဣဓ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အဓိပ္ပေတံ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, အပ္ပာဟာရတာယ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပန သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ နိမန္တနံ န သာဒယိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. Piṇḍapātika là những vị đã thọ trì hạnh khất thực, từ chối lợi lộc dư thừa. Sapadānacārino là những vị đã thọ trì hạnh khất thực tuần tự, từ bỏ việc đi lại tham lam. Uñchāsake vate ratā là những vị ưa thích hạnh thông thường của các tỳ-khưu, được gọi là hạnh mót lượm (khất thực); nghĩa là, sau khi đứng ở cửa các nhà cao thấp, họ thu thập vật thực lẫn lộn rồi thọ dụng. Antaraghara, trong kinh Brahmāyu, (được tính) từ ngưỡng cửa trở vào là bên trong nhà; ở đây, nó được hiểu là (tính) từ cột cổng làng trở vào. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với vật thực khất thực; tuy nhiên, tất cả nên được giải thích rộng ra theo quy tắc đã được nói về việc ít ăn. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ không chấp nhận lời mời trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ ရုက္ခမူလိကာတိ ဆန္နံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နရုက္ခမူလိကင်္ဂါ. အဗ္ဘောကာသိကာတိ ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအဗ္ဘောကာသိကင်္ဂါ. အဋ္ဌမာသေတိ ဟေမန္တဂိမှိကေ မာသေ. အန္တောဝဿေ ပန စီဝရာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဆန္နံ ပဝိသန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ သေနာသနသန္တောသေန အသန္တုဋ္ဌောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, သေနာသနသန္တောသော ပနဿ ဆဗ္ဗဿိကမဟာပဓာနေန စ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေန စ ဒီပေတဗ္ဗော. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ ကာလေ ဆန္နံ န ပါဝိသိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. Rukkhamūlika là những vị đã thọ trì hạnh ở gốc cây, từ chối mái che. Abbhokāsika là những vị đã thọ trì hạnh ở ngoài trời, từ chối cả mái che và gốc cây. Aṭṭhamāse là trong tám tháng mùa đông và mùa hè. Tuy nhiên, trong mùa mưa, họ vào nơi có mái che để bảo quản y phục. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không tri túc với chỗ ở; tuy nhiên, sự tri túc về chỗ ở của Ngài nên được chỉ ra qua sáu năm đại tinh cần và qua (thời gian ở) khu rừng Pālileyyaka. Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ không vào nơi có mái che trong một thời điểm duy nhất, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ အာရညိကာတိ [Pg.167] ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ သမာဒိန္နအာရညိကင်္ဂါ. သံဃမဇ္ဈေ ဩသရန္တီတိ အဗဒ္ဓသီမာယ ကထိတံ, ဗဒ္ဓသီမာယံ ပန ဝသန္တာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ သတ္ထာ နော ပဝိဝိတ္တောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော, ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လိယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၁၆၂; ၅၆၅) ဧဝဉှိဿ ပဝိဝေကော ပညာယတိ. ဣဓ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အဟံ ဧကသ္မိံယေဝ တထာရူပေ ကာလေ ပဋိသလ္လိယိံ, မယှံ ပန သာဝကာ ဓုတင်္ဂသမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ ဓုတင်္ဂံ န ဘိန္ဒန္တီ’’တိ. မမံ သာဝကာတိ မံ သာဝကာ. Āraññika là những vị đã thọ trì hạnh ở rừng, từ chối chỗ ở gần làng. Saṅghamajjhe osaranti (đi đến giữa Tăng chúng) được nói về (trường hợp) trong một ranh giới không được thiết lập; tuy nhiên, những vị sống trong một ranh giới đã được thiết lập thì làm lễ uposatha ngay tại nơi ở của mình. Và chỉ vì chừng ấy, không nên nói rằng Bậc Đạo Sư không sống độc cư; quả vậy, sự độc cư của Ngài được biết đến qua câu: ‘Này các tỳ-khưu, Ta muốn nhập thất độc cư trong nửa tháng.’ Tuy nhiên, ở đây Ngài chỉ ra ý nghĩa này: ‘Ta chỉ độc cư trong một thời điểm như vậy, còn các đệ tử của Ta, từ khi thọ trì đầu-đà cho đến trọn đời, họ không phá vỡ hạnh đầu-đà.’ Mamaṃ sāvakā là maṃ sāvakā (các đệ tử của Ta). ၂၄၄. သနိဒါနန္တိ သပ္ပစ္စယံ. ကိံ ပန အပ္ပစ္စယံ နိဗ္ဗာနံ န ဒေသေတီတိ. နော န ဒေသေတိ, သဟေတုကံ ပန တံ ဒေသနံ ကတွာ ဒေသေတိ, နော အဟေတုကန္တိ. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ပုရိမဿေဝေတံ ဝေဝစနံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ဝတာတိ ဧတ္ထ ဝတာတိ နိပါတမတ္တံ. 244. Sanidānaṃ là có nguyên nhân. Phải chăng Ngài không thuyết giảng về Nibbāna, pháp vô duyên? Không phải là không thuyết giảng. Tuy nhiên, Ngài thuyết giảng bài pháp đó sau khi đã làm cho nó có nhân duyên, chứ không phải không có nhân duyên. Sappāṭihāriyaṃ là một từ đồng nghĩa của từ trước đó, nghĩa là có lý do. Trong câu taṃ vata, từ vata chỉ là một tiểu từ. ၂၄၅. အနာဂတံ ဝါဒပထန္တိ အဇ္ဇ ဌပေတွာ သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ အဍ္ဎမာသေ ဝါ မာသေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ တဿ တဿ ပဉှဿ ဥပရိ အာဂမနဝါဒပထံ. န ဒက္ခတီတိ ယထာ သစ္စကော နိဂဏ္ဌော အတ္တနော နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ အာဂတကာရဏံ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တော န အဒ္ဒသ, ဧဝံ န ဒက္ခတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန. အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေယျုန္တိ မမ ကထာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အန္တရန္တရေ အတ္တနော ကထံ ပဝေသေယျုန္တိ အတ္ထော. န ခေါ ပနာဟံ, ဥဒါယီတိ, ဥဒါယိ, အဟံ အမ္ဗဋ္ဌသောဏဒဏ္ဍကူဋဒန္တသစ္စကနိဂဏ္ဌာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မဟာဝါဒေ ဝတ္တမာနေပိ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧကသာဝကောပိ ဥပမံ ဝါ ကာရဏံ ဝါ အာဟရိတွာ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ သာဝကေသု အနုသာသနိံ န ပစ္စာသီသာမိ. မမယေဝါတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု သာဝကာ မမယေဝ အနုသာသနိံ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ. 245. Anāgataṃ vādapathanti (Con đường tranh luận chưa đến) có nghĩa là: Ngoại trừ hôm nay, vào ngày mai, hoặc ngày kia, hoặc nửa tháng, hoặc một tháng, hoặc một năm, con đường tranh luận sẽ đến trên vấn đề này, vấn đề nọ. Na dakkhati (không thấy) có nghĩa là: Giống như Saccaka Nigaṇṭha đã không thấy được lý do đến để khuất phục mình trong khi đang nói một cách đặc biệt, cũng vậy (Sa-môn Gotama) không thấy. Trường hợp này không có. Sahadhammenāti (với chánh pháp) có nghĩa là: với lý do. Antarantarā kathaṃ opāteyyunti (xen vào câu chuyện ở giữa chừng) có nghĩa là: cắt ngang dòng câu chuyện của ta, họ có thể xen vào câu chuyện của mình ở giữa chừng. Na kho panāhaṃ, udāyīti (Này Udāyi, quả thật ta không) có nghĩa là: Này Udāyi, trong khi ta đang có cuộc tranh luận lớn với Ambaṭṭha, Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Saccaka Nigaṇṭha, v.v..., ta không mong đợi sự chỉ dạy nơi các vị đệ tử rằng: “Ôi, mong sao có một vị đệ tử nào của ta mang đến một ví dụ hay một lý do!”. Mamayevāti (chính ta) có nghĩa là: Trong những trường hợp như vậy, các vị đệ tử chỉ mong đợi sự chỉ dạy, lời khuyên dạy của chính ta. ၂၄၆. တေသာဟံ စိတ္တံ အာရာဓေမီတိ တေသံ အဟံ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ ဂဏှာမိ သမ္ပာဒေမိ ပရိပူရေမိ, အညံ ပုဋ္ဌော အညံ န ဗျာကရောမိ, အမ္ဗံ ပုဋ္ဌော လဗုဇံ ဝိယ လဗုဇံ ဝါ ပုဋ္ဌော အမ္ဗံ ဝိယ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဓိသီလေ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓသီလံ နာမ ကထိတံ, ‘‘အဘိက္ကန္တေ ဉာဏဒဿနေ [Pg.168] သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ‘‘အဓိပညာယ သမ္ဘာဝေန္တီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာ, ‘‘ယေန ဒုက္ခေနာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သစ္စဗျာကရဏပညာ. တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ သစ္စဗျာကရဏပညဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ ပညာ အဓိပညံ ဘဇတိ. 246. Tesāhaṃ cittaṃ ārādhemīti (Ta làm cho tâm của họ được hài lòng) có nghĩa là: Ta, bằng cách giải thích vấn đề ấy, đã chiếm được tâm của các vị đệ tử ấy, làm cho thành tựu, làm cho viên mãn. Ta không giải thích điều khác khi được hỏi điều khác, giống như được hỏi về xoài lại trả lời về mít, hoặc được hỏi về mít lại trả lời về xoài. Và ở đây, ở chỗ được nói: adhisīle sambhāventīti (họ tu tập trong giới siêu việt), được nói đến là Phật giới. Ở chỗ được nói: abhikkante ñāṇadassane sambhāventīti (họ tu tập trong tri kiến thù thắng), được nói đến là Nhất thiết trí. Ở chỗ được nói: adhipaññāya sambhāventīti (họ tu tập trong tuệ siêu việt), được nói đến là trí tuệ ứng đối nhanh nhạy. Ở chỗ được nói: yena dukkhenāti (bằng khổ nào), được nói đến là trí tuệ giải thích các sự thật. Trong số đó, ngoại trừ Nhất thiết trí và trí tuệ giải thích các sự thật, trí tuệ còn lại thuộc về tuệ siêu việt. ၂၄၇. ဣဒါနိ တေသံ တေသံ ဝိသေသာဓိဂမာနံ ပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တော ပုန စပရံ ဥဒါယီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ အဘိညာဝေါသာနသင်္ခါတဉ္စေဝ အဘိညာပါရမီသင်္ခါတဉ္စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. 247. Bây giờ, trong khi giải thích về con đường thực hành để chứng đắc các pháp đặc biệt này khác, ngài đã nói: puna caparaṃ udāyīti (này Udāyi, lại nữa), v.v... Ở đây, abhiññāvosānapāramippattāti (đã đạt đến sự kết thúc và bờ kia của các thắng trí) có nghĩa là: đã đạt đến A-la-hán quả, được gọi là sự kết thúc của các thắng trí và cũng được gọi là sự toàn hảo của các thắng trí. သမ္မပ္ပဓာနေတိ ဥပါယပဓာနေ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ ဥပါယပဓာနံ ကရောတိ. ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာတိ ဝဍ္ဎိယာ ပရိပူရဏတ္ထံ. အပိစေတ္ထ – ‘‘ယာ ဌိတိ, သော အသမ္မောသော…ပေ… ယံ ဝေပုလ္လံ, သာ ဘာဝနာပါရိပူရီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၀၆) ဧဝံ ပုရိမံ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမဿ အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Sammappadhāneti (trong chánh cần) có nghĩa là: trong sự tinh tấn là phương tiện. Chandaṃ janetīti (sanh khởi ý muốn) có nghĩa là: sanh khởi thiện dục là sự muốn làm. Vāyamatīti (cố gắng) có nghĩa là: thực hiện sự nỗ lực. Vīriyaṃ ārabhatīti (khởi sự tinh tấn) có nghĩa là: làm cho tinh tấn phát sanh. Cittaṃ paggaṇhātīti (nâng đỡ tâm) có nghĩa là: nâng tâm lên. Padahatīti (tinh cần) có nghĩa là: thực hiện sự tinh tấn là phương tiện. Bhāvanāya pāripūriyāti (để viên mãn sự tu tập) có nghĩa là: để viên mãn sự tăng trưởng. Hơn nữa, ở đây, nên hiểu rằng: “Sự an trú nào, đó là sự không quên lãng... sự rộng lớn nào, đó là sự viên mãn của tu tập,” theo cách này, từ trước là nghĩa của từ trước, từ sau là nghĩa của từ sau. ဣမေဟိ ပန သမ္မပ္ပဓာနေဟိ ကိံ ကထိတံ? ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန သာဝကဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ တတ္ထ – Nhưng điều gì đã được nói đến bởi những chánh cần này? Theo bài kinh trong Tương Ưng Kassapa, con đường thực hành giai đoạn đầu của vị đệ tử đã được nói đến. Và điều này đã được nói ở đó: ‘‘စတ္တာရောမေ, အာဝုသော, သမ္မပ္ပဓာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု, အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ. ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျုန္တိ အာတပ္ပံ ကရောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၅). “Này chư hiền, có bốn chánh cần này. Bốn là gì? Này chư hiền, ở đây vị Tỳ khưu nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp ác bất thiện chưa sanh khởi nơi ta, nếu chúng sanh khởi, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp ác bất thiện đã sanh khởi nơi ta, nếu không được đoạn trừ, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp thiện chưa sanh khởi nơi ta, nếu không sanh khởi, sẽ dẫn đến bất lợi.’ Vị ấy nỗ lực nhiệt tâm với ý nghĩ: ‘Các pháp thiện đã sanh khởi nơi ta, nếu bị diệt đi, sẽ dẫn đến bất lợi.’” ဧတ္ထ စ ပါပကာ အကုသလာတိ လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ စေဝ မဂ္ဂေါ စ, ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ နာမ သမထဝိပဿနာဝ. မဂ္ဂေါ ပန သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈမာနော အနတ္ထာယ သံဝတ္တနကော [Pg.169] နာမ နတ္ထိ. သော ဟိ ဖလဿ ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ. ပုရိမသ္မိမ္ပိ ဝါ သမထဝိပဿနာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တံ ပန န ယုတ္တံ. Và ở đây, pāpakā akusalā (ác bất thiện) nên được hiểu là tham, v.v... Anuppannā kusalā dhammā (các pháp thiện chưa sanh) là chỉ tịnh và minh sát, và cả đạo. Uppannā kusalā (các pháp thiện đã sanh) chỉ là chỉ tịnh và minh sát. Còn đạo, sau khi sanh khởi một lần rồi diệt, không có cái gọi là dẫn đến bất lợi. Vì rằng đạo ấy, sau khi đã cho duyên đến quả, mới diệt. Hoặc có người nói rằng, ngay cả trong trường hợp trước đó, tức là các pháp thiện chưa sanh, chỉ nên lấy chỉ tịnh và minh sát, nhưng điều đó không hợp lý. တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ‘‘မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ သမာပတ္တိလာဘိနာ ဘဏ္ဍဂါဟကသာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဇနပဒတော မဟာဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရပရိဝေဏံ ပါဝိသိ. သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃေ စေတိယံ ဝန္ဒမာနေ စေတိယံ ဝန္ဒနတ္ထာယ န နိက္ခမိ. ကသ္မာ? ခီဏာသဝါနဉှိ တီသု ရတနေသု မဟန္တံ ဂါရဝံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃေ ဝန္ဒိတွာ ပဋိက္ကမန္တေ မနုဿာနံ သာယမာသဘုတ္တဝေလာယံ သာမဏေရမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ. သာမဏေရော – ‘‘ကိံ နု ခေါ ထေရော အဝေလာယ ဧကကောဝ ဂစ္ဆတိ, ဇာနိဿာမီ’’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော နိက္ခမိ. ထေရော အနာဝဇ္ဇနေန တဿ အာဂမနံ အဇာနန္တော ဒက္ခိဏဒွါရေန စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဟိ. သာမဏေရောပိ အနုပဒံယေဝ အာရုဠှော. Ở đây, để làm rõ ý nghĩa: “Chỉ tịnh và minh sát đã sanh khởi, khi bị diệt đi, sẽ dẫn đến bất lợi,” có câu chuyện này: Tương truyền, một vị trưởng lão lậu tận, với ý nghĩ: “Ta sẽ đảnh lễ Đại Tháp và Đại Bồ Đề,” cùng với một vị sa-di giữ kho, người đã chứng đắc thiền định, từ một miền quê đến Đại Tự và vào ở trong một khu tịnh xá. Vào buổi chiều, khi đại chúng Tỳ khưu đang đảnh lễ bảo tháp, vị ấy đã không đi ra để đảnh lễ. Tại sao? Vì các vị lậu tận có lòng kính trọng lớn đối với Tam Bảo. Do đó, khi chúng Tỳ khưu đã đảnh lễ và quay về, vào lúc mọi người ăn bữa tối, vị ấy không cho sa-di biết, với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đảnh lễ bảo tháp,” và đi ra một mình. Vị sa-di nghĩ: “Tại sao trưởng lão lại đi một mình vào lúc không thích hợp? Ta sẽ tìm hiểu,” và đi ra theo sau dấu chân của thầy tế độ. Vị trưởng lão, do không chú ý, không biết sự có mặt của vị sa-di, đã đi lên sân bảo tháp qua cổng phía nam. Vị sa-di cũng đi lên ngay sau đó. မဟာထေရော မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော စေတိယံ ဝန္ဒတိ. သာမဏေရော ထေရဿ ဝန္ဒနာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ဝန္ဒတိ, ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ပူဇံ ကရေယျာ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရော ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဌိတော. သာမဏေရော ဥက္ကာသိတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ. ထေရော ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တုမှာကံ စေတိယံ ဝန္ဒနကာလေ, ဘန္တေ. အတိဝိယ ပသန္နာ စေတိယံ ဝန္ဒိတ္ထ ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ပူဇေယျာထာတိ? အာမ သာမဏေရ ဣမသ္မိံ စေတိယေ ဝိယ အညတြ ဧတ္တကံ ဓာတူနံ နိဓာနံ နာမ နတ္ထိ, ဧဝရူပံ အသဒိသံ မဟာထူပံ ပုပ္ဖာနိ လဘိတွာ ကော န ပူဇေယျာတိ. တေန ဟိ, ဘန္တေ, အဓိဝါသေထ, အာဟရိဿာမီတိ တာဝဒေဝ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နပုပ္ဖာနိ ပရိဿာဝနံ ပူရေတွာ မဟာထေရေ ဒက္ခိဏမုခတော ပစ္ဆိမံ မုခံ အသမ္ပတ္တေယေဝ အာဂန္တွာ ပုပ္ဖပရိဿာဝနံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ပူဇေထ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘အတိမန္ဒာနိ နော သာမဏေရ ပုပ္ဖာနီ’’တိ အာဟ. ဂစ္ဆထ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇိတွာ ပူဇေထာတိ. Vị Đại Trưởng lão nhìn lên Đại Bảo tháp, khởi lên niềm hỷ lạc với đối tượng là ân đức Phật, tác ý tất cả trong tâm, vô cùng hoan hỷ đảnh lễ bảo tháp. Vị Sa-di thấy dáng vẻ đảnh lễ của vị Trưởng lão, bèn suy nghĩ: “Bổn sư của ta đảnh lễ với tâm vô cùng trong sạch, biết đâu nếu có được hoa, ngài sẽ cúng dường?”. Vị Trưởng lão đảnh lễ xong, đứng dậy, chắp tay trên đầu, nhìn lên Đại Bảo tháp rồi đứng lại. Vị Sa-di hắng giọng cho biết sự có mặt của mình. Vị Trưởng lão quay lại nhìn và hỏi: “Con đến khi nào vậy?”. “Bạch ngài, con đến lúc ngài đang đảnh lễ bảo tháp. Ngài đảnh lễ bảo tháp với tâm vô cùng trong sạch, biết đâu nếu có được hoa, ngài sẽ cúng dường?”. “Đúng vậy, Sa-di. Ngoài bảo tháp này, không có nơi nào khác tôn trí nhiều xá-lợi như vậy. Có được hoa rồi, ai lại không cúng dường một đại tháp vô song như thế này?”. “Vậy thì, bạch ngài, xin ngài kham nhẫn chờ, con sẽ mang đến.” Nói rồi, ngay lúc ấy, vị ấy nhập thiền, dùng thần thông đi đến Hy-mã-lạp sơn, hái đầy cái lọc nước những loài hoa có sắc và hương thơm, rồi trở về trước khi vị Đại Trưởng lão đi từ hướng nam đến hướng tây, đặt cái lọc nước đầy hoa vào tay ngài và nói: “Bạch ngài, xin hãy cúng dường.” Vị Trưởng lão nói: “Này Sa-di, hoa của chúng ta ít quá.” “Bạch ngài, xin ngài cứ đi, hãy tưởng niệm đến ân đức của Thế Tôn mà cúng dường.” ထေရော [Pg.170] ပစ္ဆိမမုခနိဿိတေန သောပါဏေန အာရုယှ ကုစ္ဆိဝေဒိကာဘူမိယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဝေဒိကာဘူမိယံ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖာနိ ပတိတွာ ဒုတိယဘူမိယံ ဇဏ္ဏုပမာဏေန ဩဓိနာ ပူရယိံသု. တတော ဩတရိတွာ ပါဒပိဋ္ဌိကပန္တိံ ပူဇေသိ. သာပိ ပရိပူရိ. ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဝိကိရန္တော အဂမာသိ. သဗ္ဗံ စေတိယင်္ဂဏံ ပရိပူရိ. တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ ‘‘သာမဏေရ ပုပ္ဖာနိ န ခီယန္တီ’’တိ အာဟ. ပရိဿာဝနံ, ဘန္တေ, အဓောမုခံ ကရောထာတိ. အဓောမုခံ ကတွာ စာလေသိ, တဒါ ပုပ္ဖာနိ ခီဏာနိ. ပရိဿာဝနံ သာမဏေရဿ ဒတွာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိပါကာရေန စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သာမဏေရော, သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဣမံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ရက္ခိတု’’န္တိ. တတော ‘‘န သက္ခိဿတီ’’တိ ဒိသွာ သာမဏေရမာဟ – ‘‘သာမဏေရ တွံ ဣဒါနိ မဟိဒ္ဓိကော, ဧဝရူပံ ပန ဣဒ္ဓိံ နာသေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေန မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’’တိ. ဒဟရကဘာဝဿ နာမေသ ဒေါသောယံ, သော ဥပဇ္ဈာယဿ ကထာယံ သံဝိဇ္ဇိတွာ – ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မေ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာ’’တိ န ယာစိ, အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကိံ ဝဒတီတိ တံ ပန အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ. Vị Trưởng lão đi lên bằng cầu thang ở phía tây, bắt đầu cúng dường hoa ở tầng lan can trong. Hoa đầy ở tầng lan can rơi xuống, làm đầy tầng thứ hai thành một đống hoa cao đến đầu gối. Từ đó đi xuống, ngài cúng dường hàng bệ chân tháp. Hàng bệ ấy cũng đầy hoa. Biết rằng đã đầy, ngài vừa đi vừa rải ở tầng dưới. Toàn bộ sân tháp đều đầy hoa. Khi sân đã đầy, ngài nói: “Này Sa-di, hoa không hết.” “Bạch ngài, xin hãy úp cái lọc nước xuống.” Ngài làm cho nó úp xuống rồi lắc, lúc đó hoa mới hết. Ngài đưa cái lọc nước cho vị Sa-di, rồi đi nhiễu phải bảo tháp cùng với tường voi ba lần, đảnh lễ ở bốn nơi. Trong khi đi về tịnh xá, ngài suy nghĩ: “Sa-di này thật có thần thông lớn, liệu nó có thể giữ gìn được oai lực thần thông này không?”. Rồi thấy rằng “nó sẽ không thể”, ngài bèn nói với vị Sa-di: “Này Sa-di, bây giờ con có thần thông lớn, nhưng sau này, khi đã làm mất thần thông như vậy, con sẽ phải uống nước cháo do tay một nữ thí chủ thợ dệt bị mù nhào nặn.” Đây quả là lỗi của tuổi trẻ, vị ấy, dù kinh động trước lời của Bổn sư, đã không thỉnh cầu: “Bạch ngài, xin hãy chỉ dạy đề mục thiền cho con,” mà lại đi như không nghe thấy, (nghĩ rằng) “Bổn sư của chúng ta đang nói gì vậy?”. ထေရော မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ သာမဏေရံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကုဋေဠိတိဿမဟာဝိဟာရံ အဂမာသိ. သာမဏေရော ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆတိ, ‘‘ကတရံ ဂါမံ ပဝိသထ, ဘန္တေ,’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပန ‘‘ဣဒါနိ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမဒွါရံ ပတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော စ ဥပဇ္ဈာယဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. ထေရော သဗ္ဗကာလံ ဩဝဒတိ – ‘‘သာမဏေရ မာ ဧဝမကာသိ, ပုထုဇ္ဇနိဒ္ဓိ နာမ စလာ အနိဗဒ္ဓါ, အသပ္ပာယံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ လဘိတွာ အပ္ပမတ္တကေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ, သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပရိဟီနာယ ဗြဟ္မစရိယဝါသော သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. သာမဏေရော ‘‘ကိံ ကထေတိ မယှံ ဥပဇ္ဈာယော’’တိ သောတုံ န ဣစ္ဆတိ, တထေဝ ကရောတိ. ထေရော အနုပုဗ္ဗေန စေတိယဝန္ဒနံ ကရောန္တော ကမ္မုဗိန္ဒုဝိဟာရံ နာမ ဂတော. တတ္ထ ဝသန္တေပိ ထေရေ သာမဏေရော တထေဝ ကရောတိ. Vị Trưởng lão đảnh lễ Đại Bảo tháp và cây Bồ-đề lớn, rồi bảo vị Sa-di mang y bát, tuần tự đi đến đại tịnh xá Kuṭeḷitissa. Vị Sa-di không đi khất thực theo sau gót Bổn sư, mà chỉ hỏi: “Bạch ngài, ngài sẽ vào làng nào?”, rồi biết rằng “bây giờ Bổn sư của ta chắc đã đến cổng làng”, vị ấy lấy y bát của mình và của Bổn sư, đi bằng đường không, dâng y bát cho vị Trưởng lão rồi vào làng để khất thực. Vị Trưởng lão luôn luôn khuyên răn: “Này Sa-di, đừng làm như vậy. Thần thông của phàm phu vốn hay thay đổi, không bền vững; khi gặp đối tượng không thích hợp như sắc... nó có thể bị phá vỡ chỉ vì một chút duyên cớ nhỏ. Khi thiền chứng hiện có bị suy thoái, đời sống phạm hạnh không thể đứng vững được.” Vị Sa-di không muốn nghe, (nghĩ rằng) “Bổn sư của ta nói gì vậy?”, và vẫn cứ làm như trước. Vị Trưởng lão tuần tự đi đảnh lễ các bảo tháp, đến một tịnh xá tên là Kammubindu. Dù vị Trưởng lão ở đó, vị Sa-di vẫn cứ làm như vậy. အထေကဒိဝသံ [Pg.171] ဧကာ ပေသကာရဓီတာ အဘိရူပါ ပဌမဝယေ ဌိတာ ကမ္မဗိန္ဒုဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပဒုမဿရံ ဩရုယှ ဂါယမာနာ ပုပ္ဖာနိ ဘဉ္ဇတိ. တသ္မိံ သမယေ သာမဏေရော ပဒုမဿရမတ္ထကေန ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တော ပန သိလေသိကာယ ကာဏမစ္ဆိကာ ဝိယ တဿာ ဂီတသဒ္ဒေ ဗဇ္ဈိ. တာဝဒေဝဿ ဣဒ္ဓိ အန္တရဟိတာ, ဆိန္နပက္ခကာကော ဝိယ အဟောသိ. သန္တသမာပတ္တိဗလေန ပန တတ္ထေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ အပတိတွာ သိမ္ဗလိတူလံ ဝိယ ပတမာနံ အနုပုဗ္ဗေန ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ. သော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ နိဝတ္တိ. မဟာထေရော ‘‘ပဂေဝေတံ မယာ ဒိဋ္ဌံ, နိဝါရိယမာနောပိ န နိဝတ္တိဿတီ’’တိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. Rồi một hôm, một người con gái của thợ dệt, rất xinh đẹp, đang ở tuổi thanh xuân, đi ra từ làng Kammabindu, xuống hồ sen, vừa hát vừa hái hoa. Lúc đó, vị Sa-di đang đi ngang trên hồ sen, và như con cá mù bị dính vào nhựa cây, vị ấy bị trói buộc bởi tiếng hát của cô gái. Ngay lúc đó, thần thông của vị ấy biến mất, trở nên như con quạ bị gãy cánh. Tuy nhiên, nhờ sức mạnh của thiền chứng đã có, vị ấy không rơi xuống mặt hồ, mà rơi xuống như một cụm bông gòn, tuần tự đáp xuống bên bờ hồ sen. Vị ấy đi nhanh, dâng y bát cho Bổn sư rồi quay về. Vị Đại Trưởng lão (nghĩ): “Ta đã thấy trước việc này rồi, dù có ngăn cản nó cũng sẽ không dừng lại,” tác ý như vậy, ngài không nói gì mà vào làng để khất thực. သာမဏေရော ဂန္တွာ ပဒုမသရတီရေ အဋ္ဌာသိ တဿာ ပစ္စုတ္တရဏံ အာဂမယမာနော. သာပိ သာမဏေရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဉ္စ ပုန အာဂန္တွာ ဌိတဉ္စ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧသ မံ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘ပဋိက္ကမ သာမဏေရာ’’တိ အာဟ. သော ပဋိက္ကမိ. ဣတရာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ,’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သာ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ အာနိသံသဉ္စ ဒဿေတွာ ဩဝဒမာနာပိ တဿ ဥက္ကဏ္ဌံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ – ‘‘အယံ မမ ကာရဏာ ဧဝရူပါယ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော, န ဒါနိ ယုတ္တံ ပရိစ္စဇိတု’’န္တိ ဣဓေဝ တိဋ္ဌာတိ ဝတွာ ဃရံ ဂန္တွာ မာတာပိတူနံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. တေပိ အာဂန္တွာ နာနပ္ပကာရံ ဩဝဒမာနာ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တံ အာဟံသု – ‘‘တွံ အမှေ ဥစ္စကုလာတိ သလ္လက္ခေသိ, မယံ ပေသကာရာ. သက္ခိဿသိ ပေသကာရကမ္မံ ကာတု’’န္တိ သာမဏေရော အာဟ – ‘‘ဥပါသက ဂိဟိဘူတော နာမ ပေသကာရကမ္မံ ဝါ ကရေယျ နဠကာရကမ္မံ ဝါ, ကိံ ဣမိနာ သာဋကမတ္တေန လောဘံ ကရောထာ’’တိ. ပေသကာရော ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ နေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ. Vị sa-di đi đến, đứng ở bờ hồ sen chờ đợi cô gái ấy lên khỏi hồ. Cô gái ấy cũng thấy vị sa-di bay trên hư không, rồi lại quay về đứng đó, biết rằng: "Chắc chắn vị sa-di này vì ta mà sanh tâm bất mãn," nên nói: "Này sa-di, hãy lui ra." Vị ấy lui ra. Cô gái kia lên khỏi nước, mặc y phục, rồi đến gần vị ấy và hỏi: "Thưa ngài, có việc gì?" Vị ấy trình bày sự việc. Cô gái ấy, dù đã chỉ ra sự nguy hại trong đời sống tại gia và lợi ích trong đời sống phạm hạnh bằng nhiều lý do và khuyên bảo, nhưng không thể làm tiêu tan sự bất mãn của vị sa-di ấy, (cô nghĩ): "Vị này vì ta mà đã tổn giảm thần thông như vậy, bây giờ không nên từ bỏ," rồi nói: "Hãy ở lại đây," rồi về nhà trình bày sự việc ấy cho cha mẹ. Họ cũng đến, khuyên bảo bằng nhiều cách, nhưng thấy vị sa-di không nghe lời, họ nói: "Ngươi cho rằng chúng ta thuộc dòng dõi cao quý sao? Chúng ta là thợ dệt. Ngươi có thể làm nghề thợ dệt được không?" Vị sa-di nói: "Thưa cư sĩ, người đã là người tại gia thì có thể làm nghề thợ dệt hoặc nghề đan lát. Tại sao quý vị lại tham luyến chỉ vì tấm y này?" Người thợ dệt đưa cho tấm y quấn bụng, dẫn về nhà và gả con gái cho. သော ပေသကာရကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပေသကာရေဟိ သဒ္ဓိံ သာလာယ ကမ္မံ ကရောတိ. အညေသံ ဣတ္ထိယော ပါတောဝ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိံသု, တဿ ဘရိယာ န တာဝ အာဂစ္ဆတိ. သော ဣတရေသု ကမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇမာနေသု တသရံ ဝဋ္ဋေန္တော နိသီဒိ. သာ ပစ္ဆာ အဂမာသိ. အထ နံ သော ‘‘အတိစိရေန [Pg.172] အာဂတာသီ’’တိ တဇ္ဇေသိ. မာတုဂါမော စ နာမ အပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာနံ အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ ဉတွာ ဒါသံ ဝိယ သလ္လက္ခေတိ. တသ္မာ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘အညေသံ ဃရေ ဒါရုပဏ္ဏလောဏာဒီနိ သန္နိဟိတာနိ, ဗာဟိရတော အာဟရိတွာ ဒါယကာ ပေသနတကာရကာပိ အတ္ထိ, အဟံ ပန ဧကိကာဝ, တွမ္ပိ မယှံ ဃရေ ဣဒံ အတ္ထိ ဣဒံ နတ္ထီတိ န ဇာနာသိ. သစေ ဣစ္ဆသိ, ဘုဉ္ဇ, နော စေ ဣစ္ဆသိ, မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ. သော ‘‘န ကေဝလဉ္စ ဥဿူရေ ဘတ္တံ အာဟရသိ, ဝါစာယပိ မံ ဃဋ္ဋေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ အညံ ပဟရဏံ အပဿန္တော တမေဝ တသရဒဏ္ဍကံ တသရတော လုဉ္စိတွာ ခိပိ. သာ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဤသကံ ပရိဝတ္တိ. တသရဒဏ္ဍကဿ စ ကောဋိ နာမ တိခိဏာ ဟောတိ, သာ တဿာ ပရိဝတ္တမာနာယ အက္ခိကောဋိယံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဝေဂေန အက္ခိံ အဂ္ဂဟေသိ, ဘိန္နဋ္ဌာနတော လောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ. သော တသ္မိံ ကာလေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနံ အနုဿရိ – ‘‘ဣဒံ သန္ဓာယ မံ ဥပဇ္ဈာယော ‘အနာဂတေ ကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’တိ အာဟ, ဣဒံ ထေရေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ, အဟော ဒီဃဒဿီ အယျော’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ရောဒိတုံ အာရဘိ. တမေနံ အညေ – ‘‘အလံ, အာဝုသော, မာ ရောဒိ, အက္ခိ နာမ ဘိန္နံ န သက္ကာ ရောဒနေန ပဋိပါကတိကံ ကာတု’’န္တိ အာဟံသု. သော ‘‘နာဟမေတမတ္ထံ ရောဒါမိ, အပိစ ခေါ ဣမံ သန္ဓာယ ရောဒါမီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဋိပါဋိယာ ကထေသိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. Vị ấy học nghề dệt và làm việc trong xưởng cùng với các thợ dệt khác. Vợ của những người khác chuẩn bị cơm và mang đến từ sớm, còn vợ của vị ấy thì vẫn chưa đến. Khi những người khác ngưng việc để ăn, vị ấy ngồi quay con thoi. Cô ấy đến sau. Bấy giờ, vị ấy mắng nhiếc cô: "Nàng đến quá trễ." Vả lại, người phụ nữ, khi biết (ai đó) có tâm quyến luyến mình, thì xem người ấy, dù là một vị chuyển luân vương, cũng như một người nô lệ. Vì thế, cô ấy nói như vầy: "Nhà của những người khác thì củi, rau, muối... đều có sẵn, cũng có người mang từ bên ngoài về và người sai bảo. Còn tôi thì chỉ có một mình, chàng cũng không biết trong nhà tôi có cái này, không có cái kia. Nếu muốn ăn thì ăn, không muốn thì đừng ăn." Vị ấy nổi giận: "Nàng không chỉ mang cơm đến trễ, mà còn xúc phạm ta bằng lời nói," rồi không thấy vật gì khác để đánh, vị ấy rút thanh gỗ của con thoi ra và ném đi. Cô ấy thấy thanh gỗ bay tới, liền hơi xoay người. Đầu của thanh gỗ con thoi thì nhọn, nó đâm vào khóe mắt của cô khi cô xoay người và ghim lại đó. Cô ấy vội lấy hai tay ôm lấy mắt, máu chảy ra từ chỗ bị thương. Lúc ấy, vị ấy nhớ lại lời của thầy tế độ: "Chính vì điều này mà thầy tế độ đã nói với ta: 'Trong tương lai, con sẽ phải uống nước cơm do tay người vợ thợ dệt bị chột mắt vò cho.' Vị trưởng lão chắc đã thấy điều này. Ôi, bậc thánh nhân thật có tuệ nhãn thấy xa!" rồi bắt đầu khóc lớn tiếng. Những người khác nói với vị ấy: "Thôi, hiền hữu, đừng khóc. Mắt đã bị thương thì không thể làm cho lành lại bằng cách khóc lóc được." Vị ấy nói: "Tôi không khóc vì chuyện này, mà tôi khóc là vì điều này," rồi kể lại toàn bộ câu chuyện theo thứ tự. Như vậy, chỉ và quán đã sanh khởi, khi bị diệt đi, sẽ dẫn đến sự bất lợi. အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – တိံသမတ္တာ ဘိက္ခူ ကလျာဏိမဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိမဂ္ဂေန မဟာမဂ္ဂံ ဩတရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဈာမခေတ္တေ ကမ္မံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ဧကံ မနုဿံ အဒ္ဒသံသု. တဿ သရီရံ မသိမက္ခိတံ ဝိယ အဟောသိ. မသိမက္ခိတံယေဝ ဧကံ ကာသာဝံ ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထံ, ဩလောကိယမာနော ဈာမခါဏုကော ဝိယ ခါယတိ. သော ဒိဝသဘာဂေ ကမ္မံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဇ္ဈာယမာနာနံ ဒါရူနံ ကလာပံ ဥက္ခိပိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဟိ ကေသေဟိ ကုမ္မဂ္ဂေန အာဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ. သာမဏေရာ ဒိသွာ အညမညံ ဩလောကယမာနာ, – ‘‘အာဝုသော, တုယှံ ပိတာ တုယှံ မဟာပိတာ တုယှံ မာတုလော’’တိ ဟသမာနာ ဂန္တွာ ‘‘ကောနာမော တွံ ဥပါသကာ’’တိ နာမံ ပုစ္ဆိံသု. သော နာမံ ပုစ္ဆိတော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဒါရုကလာပံ ဆဍ္ဍေတွာ [Pg.173] ဝတ္ထံ သံဝိဓာယ နိဝါသေတွာ မဟာထေရေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ တာဝ, ဘန္တေ,’’တိ အာဟ. မဟာထေရာ အဋ္ဌံသု. Một câu chuyện khác – Khoảng ba mươi vị tỳ-khưu sau khi đảnh lễ đại bảo tháp Kalyāṇi, đang đi từ con đường trong rừng xuống con đường lớn, đã thấy một người đàn ông đang đi đến sau khi làm việc trong một cánh đồng bị cháy ở giữa đường. Thân thể của người ấy như thể bị bôi bồ hóng. Người ấy mặc một tấm y cà-sa cũng bị dính bồ hóng, quấn chặt ở hông. Khi nhìn, trông giống như một khúc cây bị cháy. Người ấy sau khi làm việc ban ngày, vác lên một bó củi đang cháy dở, với mái tóc rối bù trên lưng, đi đến bằng một con đường nhỏ, đứng trước mặt các vị tỳ-khưu. Các vị sa-di thấy vậy, nhìn nhau, vừa cười vừa đi đến nói: "Này hiền hữu, cha của bạn, ông của bạn, cậu của bạn kìa," rồi hỏi tên: "Thưa cư sĩ, ông tên gì?" Người ấy khi được hỏi tên, cảm thấy hối hận, quăng bó củi xuống, sửa lại y phục và mặc cho ngay ngắn, đảnh lễ các vị đại trưởng lão, và nói: "Xin quý ngài hãy dừng lại một chút." Các vị đại trưởng lão dừng lại. ဒဟရသာမဏေရာ အာဂန္တွာ မဟာထေရာနံ သမ္မုခါပိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ဥပါသကော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ မံ ပဿိတွာ ပရိဟသထ, ဧတ္တကေနေဝ မတ္ထကံ ပတ္တမှာတိ မာ သလ္လက္ခေထ. အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ တုမှာဒိသောဝ သမဏော အဟောသိံ. တုမှာကံ ပန စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ, အဟံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသိံ, အာကာသံ ဂဟေတွာ ပထဝိံ ကရောမိ, ပထဝိံ အာကာသံ. ဒူရံ ဂဏှိတွာ သန္တိကံ ကရောမိ, သန္တိကံ ဒူရံ. စက္ကဝါဠသတသဟဿံ ခဏေန ဝိနိဝိဇ္ဈာမိ. ဟတ္ထေ မေ ပဿထ, ဣဒါနိ မက္ကဋဟတ္ထသဒိသာ, အဟံ ဣမေဟေဝ ဟတ္ထေဟိ ဣဓ နိသိန္နောဝ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသိံ. ဣမေသံယေဝ ပါဒါနံ စန္ဒိမသူရိယေ ပါဒကထလိကံ ကတွာ နိသီဒိံ. ဧဝရူပါ မေ ဣဒ္ဓိ ပမာဒေန အန္တရဟိတာ, တုမှေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ. ပမာဒေန ဟိ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ. အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တာ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရောန္တိ. တသ္မာ တုမှေ မညေဝ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထ, ဘန္တေ,’’တိ တဇ္ဇေတွာ ဩဝါဒမဒါသိ. တေ တဿ ကထေန္တဿေဝ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿမာနာ တိံသဇနာ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ. ဧဝမ္ပိ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Các vị sa-di trẻ tuổi đến và chế giễu ngay cả trước mặt các vị đại trưởng lão. Vị cận sự nam nói: “Bạch các ngài, các ngài thấy tôi mà chế giễu, xin đừng cho rằng chỉ với bấy nhiêu mà đã đạt đến đỉnh cao. Trước đây, tôi cũng đã là một sa-môn giống như các ngài. Nhưng các ngài thậm chí không có được một chút định tâm nào. Trong giáo pháp này, tôi đã là người có đại thần lực, có đại oai lực. Tôi lấy hư không làm đất, lấy đất làm hư không. Tôi lấy cái xa làm cái gần, cái gần làm cái xa. Tôi xuyên thấu một trăm ngàn thế giới trong khoảnh khắc. Hãy nhìn đôi tay của tôi, bây giờ chúng giống như tay khỉ, nhưng chính với đôi tay này, khi ngồi ngay tại đây, tôi đã chạm đến mặt trăng và mặt trời. Tôi đã ngồi xuống, lấy mặt trăng và mặt trời làm ghế đẩu cho chính đôi chân này. Thần lực như vậy của tôi đã biến mất vì sự phóng dật. Các ngài chớ nên phóng dật. Vì rằng do phóng dật mà người ta gặp phải tai họa như vậy. Những người sống không phóng dật sẽ chấm dứt sanh, già, và chết. Vì vậy, bạch các ngài, hãy lấy chính tôi làm đối tượng mà trở nên không phóng dật,” ông đã răn đe và ban lời giáo huấn như vậy. Ngay khi ông đang nói, ba mươi vị ấy đã khởi lên lòng chấn động, thực hành minh sát và ngay tại đó đã chứng đắc A-la-hán quả. Cần phải hiểu rằng, ngay cả như vậy, pháp chỉ và quán đã sanh khởi rồi bị diệt đi cũng dẫn đến sự bất lợi. အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ စေတ္ထ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ ယေ ကိလေသာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပာဒါဒိသမင်္ဂိနော, ဣဒံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ. ကမ္မေ ပန ဇဝိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကော ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ. ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘဝိတွာ ဝိဂတံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အညဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမ. တေ အတီတာဒိဘေဒါ ဟောန္တိ. တေသု အနုသယိတကိလေသာ ပန အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အတီတခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ ဟိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, အနာဂတခန္ဓေသု, ပစ္စုပ္ပန္နခန္ဓေသု [Pg.174] အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ. တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘တာသု တာသု ဘူမီသု အသမုဂ္ဃာတိတကိလေသာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. Ở đây, trong câu ‘đối với các pháp ác chưa sanh’, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đã được nói đến trong các kinh như: ‘Dục lậu chưa sanh thì không sanh khởi’. Còn ở đây, trong câu ‘đối với các pháp ác đã sanh’, pháp đã sanh có bốn loại: đã sanh trong hiện tại, đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt, đã sanh do đã tạo cơ hội, và đã sanh do đã có được nền tảng. Trong đó, những phiền não nào đang hiện hữu, có đầy đủ (ba tướng) sanh, v.v., thì đây được gọi là ‘đã sanh trong hiện tại’. Còn khi nghiệp đã chạy qua (bảy sát-na tốc hành tâm), quả đã diệt sau khi kinh nghiệm vị của đối tượng, thì được gọi là ‘đã kinh nghiệm rồi diệt’. Nghiệp sanh lên rồi diệt, trở thành đã qua, được gọi là ‘đã trở thành rồi diệt’. Cả hai trường hợp đó đều được kể là ‘đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt’. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó. Khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả đang sanh khởi được kể là ‘đã sanh’ kể từ lúc tạo cơ hội. Đây được gọi là ‘đã sanh do đã tạo cơ hội’. Còn năm uẩn được gọi là nền tảng của minh sát. Chúng có các loại khác nhau như quá khứ, v.v. Nhưng các phiền não tùy miên trong chúng thì không thể nói là quá khứ, vị lai, hay hiện tại. Vì rằng, ngay cả các phiền não tùy miên trong các uẩn quá khứ cũng chưa được đoạn trừ, và các phiền não tùy miên trong các uẩn vị lai, trong các uẩn hiện tại cũng chưa được đoạn trừ. Đây được gọi là ‘đã sanh do đã có được nền tảng’. Do đó, các vị cổ sư đã nói: ‘Các phiền não chưa được nhổ bật trong các nền tảng này hay nền tảng khác được kể là ‘đã sanh do đã có được nền tảng’. အပရမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နန္တိ. တတ္ထ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ နာမ. သကိံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတွာ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တေ ဂဟိတေ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ အဓိဂဟိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရရုက္ခဿ ကုဌာရိယာ အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ နာမ. သမာပတ္တိယာ အဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ ပန ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခေ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ. ဣဒံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ နာမ. မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃာတိတကိလေသာ ပန ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣဒံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နံ နာမ. Lại nữa, pháp đã sanh có bốn loại khác: đã sanh do biểu hiện, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do chưa được chế ngự, và đã sanh do chưa được nhổ bật. Trong đó, phiền não đang hiện hành ngay bây giờ được gọi là ‘đã sanh do biểu hiện’. Khi đã mở mắt một lần và nắm bắt tướng của đối tượng, không thể nói rằng các phiền não sẽ không sanh khởi trong từng khoảnh khắc nhớ lại. Tại sao? Vì đối tượng đã được nắm bắt. Giống như gì? Giống như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở mỗi chỗ bị rìu chặt vào cây có mủ, cũng vậy. Đây được gọi là ‘đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt’. Còn các phiền não chưa được chế ngự bởi thiền chứng thì không thể nói rằng chúng sẽ không sanh khởi ở nơi này hay nơi khác. Tại sao? Vì chưa được chế ngự. Giống như gì? Giống như nếu người ta chặt vào cây có mủ bằng rìu, không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở nơi này hay nơi khác, cũng vậy. Đây được gọi là ‘đã sanh do chưa được chế ngự’. Còn các phiền não chưa được nhổ bật bởi đạo thì chúng sanh khởi ngay cả đối với người đã tái sanh ở cõi Hữu Đảnh, điều này cần được giải thích rộng ra theo phương pháp trước. Đây được gọi là ‘đã sanh do chưa được nhổ bật’. ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသု ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ အသမုဂ္ဃာတိတုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ. မဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ. သော ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – Trong số các pháp đã sanh này, bốn loại pháp đã sanh là: đã sanh trong hiện tại, đã sanh do đã kinh nghiệm rồi diệt, đã sanh do đã tạo cơ hội, và đã sanh do biểu hiện, thì không phải là đối tượng bị đạo diệt trừ. Bốn loại phiền não là: đã sanh do đã có được nền tảng, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do chưa được chế ngự, và đã sanh do chưa được nhổ bật, thì là đối tượng bị đạo diệt trừ. Vì rằng, khi sanh khởi, đạo đoạn trừ các phiền não này. Những phiền não nào mà đạo ấy đoạn trừ, chúng không thể được nói là quá khứ, vị lai, hay hiện tại. Điều này cũng đã được nói rằng – ‘‘ဟဉ္စိ အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ခီဏံ ခေပေတိ, နိရုဒ္ဓံ နိရောဓေတိ, ဝိဂတံ ဝိဂမေတိ အတ္ထင်္ဂတံ အတ္ထင်္ဂမေတိ. အတီတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ. ဟဉ္စိ အနာဂတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ အဇာတံ ပဇဟတိ, အနိဗ္ဗတ္တံ, အနုပ္ပန္နံ, အပါတုဘူတံ ပဇဟတိ. အနာဂတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ, ဟဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ရတ္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသံ, မူဠှော မောဟံ, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနံ, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိံ, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စံ, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆံ, ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတိ. ကဏှသုက္ကဓမ္မာ ယုဂနဒ္ဓါ သမမေဝ ဝတ္တန္တိ. သံကိလေသိကာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ…ပေ… တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ, နတ္ထိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ, နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာနံ, နတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. အတ္ထိ [Pg.175] မဂ္ဂဘာဝနာ…ပေ… အတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ. ယထာ ကထံ ဝိယ, သေယျထာပိ တရုဏော ရုက္ခော အဇာတဖလော…ပေ… အပါတုဘူတာယေဝ န ပါတုဘဝန္တီ’’တိ. ‘Nếu đoạn trừ các phiền não trong quá khứ, thì khi ấy làm cho cái đã tận diệt bị tận diệt, làm cho cái đã bị diệt trừ bị diệt trừ, làm cho cái đã biến mất bị biến mất, làm cho cái đã lặn mất bị lặn mất. Cái gì trong quá khứ không có, vị ấy đoạn trừ cái đó. Nếu đoạn trừ các phiền não trong tương lai, thì khi ấy đoạn trừ cái chưa sanh, cái chưa hiện hữu, cái chưa phát sanh, cái chưa xuất hiện. Cái gì trong tương lai không có, vị ấy đoạn trừ cái đó. Nếu đoạn trừ các phiền não trong hiện tại, thì khi ấy người tham ái đoạn trừ tham ái, người sân hận đoạn trừ sân hận, người si mê đoạn trừ si mê, người bị trói buộc đoạn trừ ngã mạn, người chấp thủ đoạn trừ tà kiến, người bị tán loạn đoạn trừ trạo cử, người chưa đi đến quyết định đoạn trừ hoài nghi, người đã đi đến sức mạnh đoạn trừ tùy miên. Các pháp đen và trắng đi đôi với nhau, cùng hiện hành. Sự tu tập đạo lộ trở thành có ô nhiễm… cho đến… Như vậy thì không có sự tu tập đạo lộ, không có sự chứng ngộ quả, không có sự đoạn trừ phiền não, không có sự liễu tri các pháp. Có sự tu tập đạo lộ… cho đến… có sự liễu tri các pháp. Giống như thế nào? Ví như cây non chưa có quả… cho đến… những cái chưa xuất hiện thì không xuất hiện.’ ဣတိ ပါဠိယံ အဇာတဖလရုက္ခော အာဂတော, ဇာတဖလရုက္ခေန ပန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သဖလော တရုဏမ္ဗရုက္ခော, တဿ ဖလာနိ မနုဿာ ပရိဘုဉ္ဇေယျုံ, သေသာနိ ပါတေတွာ ပစ္ဆိယော ပူရေယျုံ. အထညော ပုရိသော တံ ဖရသုနာ ဆိန္ဒေယျ, တေနဿ နေဝ အတီတာနိ ဖလာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ, န အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ နာသိတာနိ. အတီတာနိ ဟိ မနုဿေဟိ ပရိဘုတ္တာနိ, အနာဂတာနိ အနိဗ္ဗတ္တာနိ, န သက္ကာ နာသေတုံ. ယသ္မိံ ပန သမယေ သော ဆိန္နော, တဒါ ဖလာနိယေဝ နတ္ထီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ အနာသိတာနိ. သစေ ပန ရုက္ခော အစ္ဆိန္နော, အထဿ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ, တာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဟိ အဇာတာနေဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာနေဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂေါ နာပိ အတီတာဒိဘေဒေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, နာပိ န ပဇဟတိ. ယေသဉှိ ကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ခန္ဓေသု အပရိညာတေသု ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, မဂ္ဂေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခန္ဓာနံ ပရိညာတတ္တာ တေ ကိလေသာ အဇာတာဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာဝ န ပါတုဘဝန္တိ, တရုဏပုတ္တာယ ဣတ္ထိယာ ပုန အဝိဇာယနတ္ထံ, ဗျာဓိတာနံ ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ပီတဘေသဇ္ဇေဟိ စာပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဧဝံ မဂ္ဂေါ ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, န စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေ န ပဇဟတိ. ယေ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Như vậy, trong Pāli, ví dụ về cây chưa có quả đã được nêu ra, nhưng nên được làm sáng tỏ bằng ví dụ về cây đã có quả. Ví như có một cây xoài non có quả, người ta có thể ăn quả của nó, và những quả còn lại thì hái xuống đổ đầy vào giỏ. Rồi một người khác dùng rìu chặt cây ấy đi. Do người ấy, những quả trong quá khứ của cây không bị hủy diệt, cũng không phải những quả trong tương lai và hiện tại bị hủy diệt. Vì những quả trong quá khứ đã được người ta ăn rồi, những quả trong tương lai thì chưa hiện hữu, không thể bị hủy diệt. Còn vào lúc cây bị chặt, lúc ấy không có quả nào cả, nên những quả trong hiện tại cũng không bị hủy diệt. Nhưng nếu cây không bị chặt, thì nhờ vào vị của đất và vị của nước, những quả nào có thể sanh ra, những quả ấy đã bị hủy diệt. Vì những quả ấy, dù chưa sanh, sẽ không sanh ra; dù chưa hiện hữu, sẽ không hiện hữu; dù chưa xuất hiện, sẽ không xuất hiện. Cũng vậy, đạo lộ không đoạn trừ các phiền não thuộc các loại quá khứ v.v..., mà cũng không phải là không đoạn trừ. Vì những phiền não nào có thể khởi sanh khi các uẩn chưa được liễu tri bởi đạo lộ, thì do đạo lộ đã khởi sanh và các uẩn đã được liễu tri, nên các phiền não ấy, dù chưa sanh, sẽ không sanh ra; dù chưa hiện hữu, sẽ không hiện hữu; dù chưa xuất hiện, sẽ không xuất hiện. Ý nghĩa này cũng nên được làm sáng tỏ qua ví dụ về người phụ nữ có con nhỏ để không sanh thêm nữa, và qua việc uống thuốc để làm dịu bệnh cho người bệnh. Như vậy, những phiền não mà đạo lộ đoạn trừ, không thể nói chúng là quá khứ, tương lai, hay hiện tại, nhưng không phải là đạo lộ không đoạn trừ phiền não. Chính là nhắm đến những phiền não mà đạo lộ đoạn trừ mà câu ‘đối với các pháp ác đã sanh khởi’ v.v... đã được nói đến. န ကေဝလဉ္စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေယေဝ ပဇဟတိ, ကိလေသာနံ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ယေ စ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ (စူဠနိ. ၆) ဝိတ္ထာရော. ဣတိ မဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နအနုပါဒိန္နတော ဝုဋ္ဌာတိ. ဘဝဝသေန ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိဘဝေကဒေသတော, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝတော, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ [Pg.176] ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ. သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တိ. Và đạo lộ không chỉ đoạn trừ các phiền não, mà do các phiền não chưa được đoạn trừ, những chấp thủ uẩn nào có thể sanh khởi, đạo lộ cũng đoạn trừ cả những uẩn ấy. Điều này cũng đã được nói: ‘Do sự diệt tận của hành thức bởi trí tuệ đạo Tu-đà-hoàn, sau khi trừ ra bảy kiếp sống, danh và sắc nào có thể sanh khởi trong vòng luân hồi vô thủy, chúng đều bị diệt tận tại đây.’ (Cūḷaniddesa 6) (Xem chi tiết). Như vậy, đạo lộ vượt thoát khỏi (trạng thái) có chấp thủ và không có chấp thủ. Hơn nữa, xét về phương diện cõi sống, đạo Tu-đà-hoàn vượt thoát khỏi cõi khổ, đạo Tư-đà-hàm vượt thoát khỏi một phần cõi vui, đạo A-na-hàm vượt thoát khỏi cõi vui dục giới, đạo A-la-hán vượt thoát khỏi cõi sắc và vô sắc. Cũng có người nói rằng (đạo) vượt thoát khỏi tất cả các cõi sống. အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဘာဝနာ ဟောတိ, ကထံ ဝါ ဥပ္ပန္နာနံ ဌိတိယာတိ. မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝ. မဂ္ဂေါ ဟိ ပဝတ္တမာနော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ. အနာဂတပုဗ္ဗဉှိ ဌာနံ အာဂန္တွာ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ ‘‘အနာဂတဋ္ဌာနံ အာဂတမှာ, အနနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝါမာ’’တိ. ယာ စဿ ပဝတ္တိ, အယမေဝ ဌိတိ နာမာတိ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. Vậy, trong khoảnh khắc của đạo lộ, làm thế nào có sự tu tập để các (pháp thiện) chưa sanh được sanh khởi, và làm thế nào để các (pháp thiện) đã sanh được an trú? Chính do sự vận hành của đạo lộ. Vì đạo lộ, khi đang vận hành, được gọi là ‘chưa sanh’ vì trước đó nó chưa từng sanh khởi. Ví như những người sau khi đến một nơi chưa từng đến hoặc sau khi kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm, họ thường nói: ‘Chúng ta đã đến một nơi chưa từng đến, chúng ta đang kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm.’ Và sự vận hành của nó, chính điều này được gọi là ‘sự an trú,’ do đó cũng có thể nói rằng ‘tu tập để được an trú.’ ဣဒ္ဓိပါဒေသု သင်္ခေပကထာ စေတောခိလသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၈၅ အာဒယော) ဝုတ္တာ. ဥပသမမာနံ ဂစ္ဆတိ, ကိလေသူပသမတ္ထံ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ ဥပသမဂါမီ. သမ္ဗုဇ္ဈမာနာ ဂစ္ဆတိ, မဂ္ဂသမ္ဗောဓတ္ထာယ ဝါ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗောဓဂါမီ. Lời giải thích vắn tắt về các thần túc đã được nói trong kinh Cetokhila (Trung Bộ Kinh 1.185 tt). (Quyền) đi đến sự an tịnh, hoặc đi đến vì mục đích an tịnh các phiền não, nên gọi là (quyền) hướng đến an tịnh. (Quyền) đi đến sự giác ngộ, hoặc đi đến vì mục đích giác ngộ đạo lộ, nên gọi là (quyền) hướng đến giác ngộ. ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ သဗ္ဗာသဝသံဝရေ ဝုတ္တာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနာယံ ဗောဓိပက္ခိယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ. Các (pháp) như ‘y cứ vào viễn ly’ v.v... đã được nói trong (kinh) Sabbāsava (Sabbāsavasaṃvara). Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết về các pháp trợ Bồ-đề này đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo. ၂၄၈. ဝိမောက္ခကထာယံ ဝိမောက္ခေတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိမောက္ခာ, အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန. ကော ပနာယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌော နာမ? ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော, အာရမ္မဏေ စ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော, ပိတုအင်္ကေ ဝိဿဋ္ဌင်္ဂပစ္စင်္ဂဿ ဒါရကဿ သယနံ ဝိယ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပနတ္ထော ပစ္ဆိမဝိမောက္ခေ နတ္ထိ, ပုရိမေသု သဗ္ဗေသု အတ္ထိ. ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တကေသာဒီသု နီလကသိဏာဒိဝသေန ဥပ္ပာဒိတံ ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ, တဒဿ အတ္ထီတိ ရူပီ. ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိ နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနိ ဈာနစက္ခုနာ ပဿတိ. ဣမိနာ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကေသု ကသိဏေသု ဥပ္ပာဒိတဇ္ဈာနဿ ပုဂ္ဂလဿ စတ္တာရိပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. 248. Trong luận về giải thoát, (câu hỏi:) các pháp giải thoát (vimokkha) được gọi là giải thoát do ý nghĩa nào? (Trả lời:) Do ý nghĩa hướng đến (adhimuccana). Lại nữa, ý nghĩa hướng đến này là gì? Đó là ý nghĩa giải thoát hoàn toàn khỏi các pháp đối nghịch, và là ý nghĩa hướng tâm hoàn toàn vào đối tượng do sự ưa thích; được nói rằng đó là sự diễn tiến trên đối tượng một cách không bị đè nén, không do dự, giống như đứa trẻ nằm trong lòng cha, buông lỏng chân tay. Tuy nhiên, ý nghĩa này không có trong pháp giải thoát cuối cùng, nhưng có trong tất cả các pháp giải thoát trước đó. Ở đây, trong câu "Người có sắc thấy các sắc", thiền sắc giới được phát sinh do biến xứ xanh v.v... trong nội phần như tóc v.v... là sắc; vị ấy có sắc đó, nên gọi là người có sắc (rūpī). "Thấy các sắc bên ngoài" có nghĩa là vị ấy thấy các sắc biến xứ xanh v.v... ở bên ngoài bằng thiền nhãn. Bằng câu này, cả bốn thiền sắc giới của người có thiền được phát sinh trong các biến xứ có vật ở trong và ngoài đều được chỉ ra. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အဇ္ဈတ္တံ န ရူပသညီ, အတ္တနော ကေသာဒီသု အနုပ္ပာဒိတရူပါဝစရဇ္ဈာနောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပာဒိတဇ္ဈာနဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဣမိနာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ [Pg.177] အာဘောဂေါ နတ္ထိ, ယော ပန သုဝိသုဒ္ဓံ သုဘကသိဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိဟရတိ, သော ယသ္မာ သုဘန္တိ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာ. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပန ‘‘ကထံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော. ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… မေတ္တာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ကရုဏာသဟဂတေန, မုဒိတာသဟဂတေန, ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… ဥပေက္ခာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂) ဝုတ္တံ. "Nội phần không có tưởng về sắc" có nghĩa là nội phần không có tưởng về sắc (biến xứ), ý nghĩa là người không phát sinh thiền sắc giới trong tóc v.v... của mình. Bằng câu này, các thiền sắc giới của người, sau khi thực hành chuẩn bị ở bên ngoài, có thiền được phát sinh chỉ ở bên ngoài, được chỉ ra. Bằng câu "chỉ hướng đến tịnh tướng", các thiền trong các biến xứ màu sắc như xanh v.v... rất trong sạch được chỉ ra. Ở đó, mặc dù bên trong định an chỉ không có sự tác ý "tịnh", nhưng người nào an trú, lấy biến xứ tịnh rất trong sạch làm đối tượng, vị ấy vì hướng đến "tịnh" nên đạt đến trạng thái được gọi là như vậy, do đó bài pháp được thuyết như vậy. Còn trong Paṭisambhidāmagga, đã được nói rằng: "Thế nào là giải thoát do chỉ hướng đến tịnh tướng? Ở đây, vị Tỳ khưu an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ... (v.v.)... Do từ được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. (Vị ấy an trú biến mãn một phương) với tâm câu hữu với bi, với tâm câu hữu với hỷ, với tâm câu hữu với xả... (v.v.)... Do xả được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Như vậy, đó là giải thoát do chỉ hướng đến tịnh tướng." (Paṭi. Ma. 1.212). သဗ္ဗသော ရူပသညာနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. အယံ အဋ္ဌမော ဝိမောက္ခောတိ အယံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ သဗ္ဗသော ဝိဿဋ္ဌတ္တာ ဝိမုတ္တတ္တာ အဋ္ဌမော ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ. Trong các câu bắt đầu bằng "do vượt qua hoàn toàn các tưởng về sắc", điều gì cần phải nói, tất cả điều đó đã được nói trong Visuddhimagga. "Đây là pháp giải thoát thứ tám" có nghĩa là: pháp giải thoát này, do đã từ bỏ hoàn toàn, đã giải thoát khỏi bốn uẩn, nên được gọi là pháp giải thoát thứ tám, pháp giải thoát tối thượng. ၂၄၉. အဘိဘာယတနကထာယံ အဘိဘာယတနာနီတိ အဘိဘဝနကာရဏာနိ. ကိံ အဘိဘဝန္တိ? ပစ္စနီကဓမ္မေပိ အာရမ္မဏာနိပိ. တာနိ ဟိ ပဋိပက္ခဘာဝေန ပစ္စနီကဓမ္မေ အဘိဘဝန္တိ, ပုဂ္ဂလဿ ဉာဏုတ္တရိတာယ အာရမ္မဏာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိအာဒီသု ပန အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ နာမ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ နီလပရိကမ္မံ ကရောန္တော ကေသေ ဝါ ပိတ္တေ ဝါ အက္ခိတာရကာယ ဝါ ကရောတိ, ပီတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မေဒေ ဝါ ဆဝိယာ ဝါ ဟတ္ထတလပါဒတလေသု ဝါ အက္ခီနံ ပီတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, လောဟိတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မံသေ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ဇိဝှာယ ဝါ အက္ခီနံ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, ဩဒါတပရိကမ္မံ ကရောန္တော အဋ္ဌိမှိ ဝါ ဒန္တေ ဝါ နခေ ဝါ အက္ခီနံ သေတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ. တံ ပန သုနီလံ သုပီတကံ သုလောဟိတကံ သုဩဒါတံ န ဟောတိ, အသုဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. 249. Trong luận về thắng xứ, thắng xứ (abhibhāyatanāni) là các nguyên nhân của sự chế ngự. (Chúng) chế ngự cái gì? Cả các pháp đối nghịch và các đối tượng. Quả vậy, chúng chế ngự các pháp đối nghịch do là pháp đối trị, và (chế ngự) các đối tượng do trí tuệ siêu việt của hành giả. Còn trong các câu bắt đầu bằng "nội phần có tưởng về sắc", do sự thực hành chuẩn bị trên sắc nội phần, vị ấy được gọi là người có tưởng về sắc ở nội phần. Và khi thực hành chuẩn bị biến xứ xanh ở nội phần, vị ấy thực hành trên tóc, hoặc mật, hoặc con ngươi mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ vàng, vị ấy thực hành trên mỡ, hoặc da, hoặc lòng bàn tay, lòng bàn chân, hoặc phần màu vàng của mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ đỏ, vị ấy thực hành trên thịt, hoặc máu, hoặc lưỡi, hoặc phần màu đỏ của mắt; khi thực hành chuẩn bị biến xứ trắng, vị ấy thực hành trên xương, hoặc răng, hoặc móng, hoặc phần màu trắng của mắt. Nhưng (sắc) đó không hoàn toàn xanh, không hoàn toàn vàng, không hoàn toàn đỏ, không hoàn toàn trắng; nó chỉ là không trong sạch. ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿေတံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါ, သော ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဿ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပ္ပနာယ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရိတ္တာနီတိ အဝဍ္ဎိတာနိ. သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ သုဝဏ္ဏာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဝါ, ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒမဘိဘာယတနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တာနိ [Pg.178] အဘိဘုယျာတိ ယထာ နာမ သမ္ပန္နဂဟဏိကော ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ ‘‘ကိမေတ္ထ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဧကကဗဠမေဝ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော – ‘‘ကိမေတ္ထ ပရိတ္တကေ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, နာယံ မမ ဘာရော’’တိ တာနိ ရူပါနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. ဇာနာမိ ပဿာမီတိ ဣမိနာ ပနဿ အာဘောဂေါ ကထိတော, သော စ ခေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ, န အန္တောသမာပတ္တိယံ. ဧဝံသညီ ဟောတီတိ အာဘောဂသညာယပိ ဈာနသညာယပိ ဧဝံသညီ ဟောတိ. အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယံ အတ္ထိ, အာဘောဂသညာ ပန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿေဝ. "Một người thấy các sắc bên ngoài" có nghĩa là: người nào có sự thực hành chuẩn bị này phát sinh ở nội phần, nhưng tướng lại phát sinh ở ngoại phần, vị ấy, do sự thực hành chuẩn bị ở nội phần và định an chỉ ở ngoại phần, được gọi là "nội phần có tưởng về sắc, một người thấy các sắc bên ngoài". "Giới hạn" (parittāni) nghĩa là không được khuếch đại. "Tốt màu và xấu màu" (suvaṇṇadubbaṇṇāni) có nghĩa là dù chúng tốt màu hay xấu màu, cần phải hiểu rằng thắng xứ này được nói đến chỉ do tính giới hạn (của đối tượng). "Sau khi chế ngự chúng" (tāni abhibhuyya) có nghĩa là: giống như một người có kho lớn, khi nhận được một muỗng cơm, nói rằng "Có gì để ăn ở đây đâu?", rồi gom lại thành một miếng; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, trí tuệ trong sáng, (nghĩ rằng) "Có gì để nhập định trong đối tượng nhỏ bé này, đây không phải là gánh nặng cho ta", rồi chế ngự các sắc ấy và nhập định; ý nghĩa là vị ấy đạt đến định an chỉ ở đây cùng với sự phát sinh của tướng. Bằng câu "tôi biết, tôi thấy", sự tác ý của vị ấy được nói đến; và sự tác ý đó là của người đã xuất định, không phải ở trong định. "Vị ấy có tưởng như vậy" (evaṃsaññī hoti) có nghĩa là vị ấy có tưởng như vậy cả bằng tưởng tác ý và tưởng thiền. Quả vậy, tưởng về sự chế ngự của vị ấy có ở trong định, nhưng tưởng tác ý chỉ có ở người đã xuất định. အပ္ပမာဏာနီတိ ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနိ, မဟန္တာနီတိ အတ္ထော. အဘိဘုယျာတိ ဧတ္ထ ပန ယထာ မဟဂ္ဃသော ပုရိသော ဧကံ ဘတ္တဝဍ္ဎိတကံ လဘိတွာ ‘‘အညာပိ ဟောတု, အညာပိ ဟောတု, ကိမေသာ မယှံ ကရိဿတီ’’တိ တံ န မဟန္တတော ပဿတိ, ဧဝမေဝ ဉာဏုတ္တရော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိမေတ္ထ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, နယိဒံ အပ္ပမာဏံ, န မယှံ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီ’’တိ တာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပာဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော. "Vô lượng" (appamāṇāni) có nghĩa là có kích thước được khuếch đại, nghĩa là to lớn. Còn ở đây, trong từ "sau khi chế ngự" (abhibhuyya), giống như một người ăn khỏe, khi nhận được một phần cơm, nói rằng "Cứ thêm nữa, thêm nữa đi, phần này thì làm được gì cho tôi?", và không xem nó là lớn; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, trí tuệ trong sáng, (nghĩ rằng) "Có gì để nhập định ở đây, cái này không phải là vô lượng, không có gánh nặng nào cho ta trong việc làm cho tâm nhất điểm", rồi chế ngự chúng và nhập định; ý nghĩa là vị ấy đạt đến định an chỉ ở đây cùng với sự phát sinh của tướng. အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အလာဘိတာယ ဝါ အနတ္ထိကတာယ ဝါ အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မသညာဝိရဟိတော. ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿ ပရိကမ္မမ္ပိ နိမိတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နံ, သော ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဿ စေဝ အပ္ပနာယ စ ဝသေန – ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ စတုတ္ထာဘိဘာယတနေ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣမေသု ပန စတူသု ပရိတ္တံ ဝိတက္ကစရိတဝသေန အာဂတံ, အပ္ပမာဏံ မောဟစရိတဝသေန, သုဝဏ္ဏံ ဒေါသစရိတဝသေန, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ရာဂစရိတဝသေန. ဧတေသဉှိ ဧတာနိ သပ္ပာယာနိ. သာ စ နေသံ သပ္ပာယတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေစရိယနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ. "Ajjhattaṃ arūpasaññīti" (Bên trong có tưởng về vô sắc) là không có tưởng về sự chuẩn bị (parikammasaññāvirahito) ở sắc bên trong (ajjhattarūpe) do không đạt được (alābhitāya vā) hoặc do không muốn có (anatthikatāya vā). "Eko bahiddhā rūpāni passatīti" (Có người thấy các sắc bên ngoài) là người mà đối với vị ấy, cả sự chuẩn bị (parikamma) lẫn tướng (nimitta) đều sanh khởi ở bên ngoài (bahiddhāva uppannaṃ). Vị ấy, do năng lực của sự chuẩn bị và của an chỉ ở bên ngoài như vậy, được gọi là: "Bên trong có tưởng về vô sắc, có người thấy các sắc bên ngoài". Phần còn lại ở thắng xứ thứ tư này cũng theo phương pháp đã được nói. Hơn nữa, trong bốn (thắng xứ) này, (đối tượng) nhỏ (parittaṃ) được đề cập đến do năng lực của người có tầm hành (vitakkacaritavasena); (đối tượng) vô lượng (appamāṇaṃ) do năng lực của người có si hành (mohacaritavasena); (đối tượng) có màu tốt (suvaṇṇaṃ) do năng lực của người có sân hành (dosacaritavasena); (đối tượng) có màu xấu (dubbaṇṇaṃ) do năng lực của người có tham hành (rāgacaritavasena). Quả vậy, những đối tượng này là thích hợp với những người ấy. Và sự thích hợp ấy của họ đã được nói một cách chi tiết trong chương nói về các hạnh ở bộ Visuddhimagga. ပဉ္စမအဘိဘာယတနာဒီသု နီလာနီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဝုတ္တံ. နီလဝဏ္ဏာနီတိ ဝဏ္ဏဝသေန. နီလနိဒဿနာနီတိ နိဒဿနဝသေန. အပညာယမာနဝိဝရာနိ အသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာနိ ဧကနီလာနေဝ ဟုတွာ ဒိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ [Pg.179] ဟောတိ. နီလနိဘာသာနီတိ ဣဒံ ပန ဩဘာသဝသေန ဝုတ္တံ, နီလောဘာသာနိ နီလပဘာယုတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧတေန နေသံ သုဝိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ. ဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏဝသေနေဝ ဟိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ. ဥမာပုပ္ဖန္တိ ဧတဉှိ ပုပ္ဖံ သိနိဒ္ဓံ မုဒုံ ဒိဿမာနမ္ပိ နီလမေဝ ဟောတိ. ဂိရိကဏ္ဏိကပုပ္ဖာဒီနိ ပန ဒိဿမာနာနိ သေတဓာတုကာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဣဒမေဝ ဂဟိတံ, န တာနိ. ဗာရာဏသေယျကန္တိ ဗာရာဏသိယံ ဘဝံ. တတ္ထ ကိရ ကပ္ပာသောပိ မုဒု, သုတ္တကန္တိကာယောပိ တန္တဝါယာပိ ဆေကာ, ဥဒကမ္ပိ သုစိ သိနိဒ္ဓံ, တသ္မာ ဝတ္ထံ ဥဘတောဘာဂဝိမဋ္ဌံ ဟောတိ, ဒွီသု ပဿေသု မဋ္ဌံ မုဒု သိနိဒ္ဓံ ခါယတိ. ပီတာနီတိအာဒီသု ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘နီလကသိဏံ ဥဂ္ဂဏှန္တော နီလသ္မိံ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ ပုပ္ဖသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထသ္မိံ ဝါ ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါ’’တိအာဒိကံ ပနေတ္ထ ကသိဏကရဏဉ္စေဝ ပရိကမ္မဉ္စ အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ. Trong thắng xứ thứ năm v.v..., từ "nīlāni" (màu xanh) được nói theo nghĩa bao quát tất cả. "Nīlavaṇṇāni" (có màu xanh) được nói theo nghĩa về màu sắc. "Nīlanidassanāni" (có biểu hiện xanh) được nói theo nghĩa về sự biểu hiện. Có nghĩa là được nói rằng chúng được thấy không có khe hở, có màu sắc không pha trộn, trở thành thuần một màu xanh. Còn từ "nīlanibhāsāni" (có ánh sáng xanh) này được nói theo nghĩa về ánh sáng, có nghĩa là có ánh sáng xanh, hợp với quang sắc xanh. Qua đó, cho thấy sự rất trong sạch của chúng. Quả vậy, bốn thắng xứ này đã được nói đến chính do năng lực của màu sắc trong sạch. Về hoa lanh (umāpupphaṃ), vì hoa này dù được thấy là mịn màng, mềm mại, vẫn chỉ có màu xanh. Còn hoa đậu biếc (girikaṇṇikā) v.v... dù được thấy (là màu xanh) vẫn có yếu tố màu trắng. Do đó, chỉ lấy hoa này, không lấy các hoa kia. Về từ "bārāṇaseyyakaṃ" (thuộc về Bārāṇasī), là vật được làm ở Bārāṇasī. Nghe nói ở đó, bông gòn cũng mềm mại, người kéo sợi và người dệt vải cũng khéo léo, nước cũng trong sạch, mịn màng, do đó, tấm vải được đánh bóng cả hai mặt, được cảm nhận là bóng, mềm, mịn ở cả hai bên. Trong các từ "pītāni" (màu vàng) v.v..., ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp này. Tất cả những điều như "người nắm giữ kasina xanh, nắm giữ tướng ở vật màu xanh, hoặc ở hoa, hoặc ở vải, hoặc ở nguyên tố màu" v.v... và việc làm kasina, sự chuẩn bị, và phương pháp an chỉ ở đây đều đã được nói chi tiết trong bộ Visuddhimagga. အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေသု သတိပဋ္ဌာနာဒီသု တေ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တာဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ ဟောန္တိ, ဣမေသု ပန အဋ္ဌသု အဘိဘာယတနေသု စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ နာမ. Về câu "đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí" (abhiññāvosānapāramippattāti), trong các pháp niệm xứ v.v... trước đây, những vị đã tu tiến các pháp ấy và đắc quả A-la-hán mới được gọi là những vị đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí. Tuy nhiên, trong tám thắng xứ này, chỉ những vị đã thuần thục các quyền làm chủ mới được gọi là những vị đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí. ၂၅၀. ကသိဏကထာယံ သကလဋ္ဌေန ကသိဏာနိ, တဒါရမ္မဏာနံ ဓမ္မာနံ ခေတ္တဋ္ဌေန အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝါ အာယတနာနိ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ ဂဂနတလာဘိမုခံ. အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိတလာဘိမုခံ. တိရိယန္တိ ခေတ္တမဏ္ဍလမိဝ သမန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဧကစ္စော ဟိ ဥဒ္ဓမေဝ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတိ, ဧကစ္စော အဓော, ဧကစ္စော သမန္တတော. တေန တေန ကာရဏေန ဧဝံ ပသာရေတိ အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယ’’န္တိ. အဒွယန္တိ ဒိသာအနုဒိသာသု အဒွယံ. ဣဒံ ပန ဧကဿ အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌဿ သဗ္ဗဒိသာသု ဥဒကမေဝ ဟောတိ အနညံ, ဧဝမေဝံ ပထဝီကသိဏံ ပထဝီကသိဏမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ တဿ အညော ကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အပ္ပမာဏန္တိ ဣဒံ တဿ တဿ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ဝုတ္တံ. တဉှိ စေတသာ ဖရန္တော သကလမေဝ ဖရတိ, အယမဿ အာဒိ, ဣဒံ မဇ္ဈန္တိ ပမာဏံ ဂဏှာတီတိ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ စေတ္ထ [Pg.180] ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ. တတ္ထ ကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ, ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနယေန ပနေတာနိ ပထဝီကသိဏာဒီနိ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာနေဝ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိဘာဝေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော အနန္တရေသု စတူသု ဈာနေသု. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ မဟာအဿပုရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ. 250. Trong phần nói về kasina, do nghĩa là toàn thể nên gọi là kasina; do nghĩa là nơi sanh hoặc nền tảng của các pháp có đối tượng là kasina ấy nên gọi là xứ. "Trên" (uddhaṃ) là ở trên, hướng về bầu trời. "Dưới" (adho) là ở dưới, hướng về mặt đất. "Ngang" (tiriyaṃ) là sau khi phân định xung quanh như một vòng tròn trên cánh đồng. Quả vậy, có người chỉ phát triển kasina lên trên, có người xuống dưới, có người xung quanh. Do lý do này hay lý do khác, vị ấy mở rộng ra như vậy, giống như người muốn thấy sắc mở rộng ánh sáng. Do đó được nói: "Có người nhận thức kasina đất trên, dưới, ngang". "Không hai" (advayaṃ) là không có hai ở các phương và phương phụ. Điều này được nói để chỉ rằng một (kasina) không trở thành cái khác. Quả vậy, giống như đối với người đi vào nước, ở mọi phương chỉ có nước, không có gì khác; cũng vậy, kasina đất chỉ là kasina đất, không có sự pha trộn với kasina khác đối với nó. Phương pháp này áp dụng cho tất cả. Từ "vô lượng" (appamāṇaṃ) này được nói theo nghĩa sự biến mãn vô lượng của từng kasina ấy. Quả vậy, khi biến mãn kasina ấy bằng tâm, vị ấy biến mãn toàn bộ, không nắm lấy sự đo lường rằng "đây là khởi đầu, đây là khoảng giữa". Ở đây, về "thức kasina" (viññāṇakasiṇaṃ), đó là thức sanh khởi trong không gian đã được loại bỏ kasina. Ở đó, cần hiểu tính chất trên, dưới, ngang do năng lực của kasina trong không gian đã được loại bỏ kasina, và do năng lực của không gian đã được loại bỏ kasina trong thức sanh khởi ở đó. Đây là phần tóm tắt ở đây. Tuy nhiên, các kasina đất v.v... này đã được nói chi tiết trong bộ Visuddhimagga theo phương pháp tu tiến đề mục thiền. Ở đây cũng cần hiểu rằng các vị được gọi là đã đạt đến sự toàn hảo tột cùng của thắng trí chính là do đã thuần thục các quyền làm chủ. Cũng vậy trong bốn thiền kế tiếp. Điều gì cần nói ở đây, điều đó đã được nói trong kinh Mahāassapura. ၂၅၂. ဝိပဿနာဉာဏေ ပန ရူပီတိအာဒီနမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဧတ္ထ သိတမေတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယေ နိဿိတဉ္စ ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ. သုဘောတိ သုန္ဒရော. ဇာတိမာတိ သုပရိသုဒ္ဓအာကရသမုဋ္ဌိတော. သုပရိကမ္မကတောတိ သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မော အပနီတပါသာဏသက္ခရော. အစ္ဆောတိ တနုစ္ဆဝိ. ဝိပ္ပသန္နောတိ သုဋ္ဌု ဝိပ္ပသန္နော. သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နောတိ ဓောဝန ဝေဓနာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရေဟိ သမ္ပန္နော. နီလန္တိအာဒီဟိ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. တာဒိသဉှိ အာဝုတံ ပါကဋံ ဟောတိ. 252. Tuy nhiên, trong tuệ quán, ý nghĩa của các từ "rūpī" (có sắc) v.v... đã được nói. "Nương tựa nơi đây, ràng buộc nơi đây" (ettha sitamettha paṭibaddhaṃ) là vừa nương tựa, vừa ràng buộc trong thân này được tạo thành từ bốn đại. "Tốt đẹp" (subho) là đẹp. "Thuần chủng" (jātimā) là sanh khởi từ hình tướng rất trong sạch. "Được gia công kỹ lưỡng" (suparikammakato) là được chuẩn bị rất tốt, đã được loại bỏ đá và sỏi. "Trong suốt" (accho) là có lớp da mỏng. "Sáng sủa" (vippasanno) là rất sáng sủa. "Đầy đủ mọi phương diện" (sabbākārasampanno) là đầy đủ mọi phương diện như rửa, khoan v.v... Bằng các từ "xanh" (nīlaṃ) v.v..., cho thấy sự hoàn hảo về màu sắc của sợi chỉ. Quả vậy, sợi chỉ được xâu như vậy trở nên rõ ràng. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – မဏိ ဝိယ ဟိ ကရဇကာယော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု. ဟတ္ထေ ကရိတွာ ပစ္စဝေက္ခတော ‘‘အယံ ခေါ မဏီ’’တိ မဏိနော အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော စာတုမဟာဘူတိကကာယဿ အာဝိဘူတကာလော. ‘‘တတြိဒံ သုတ္တံ အာဝုတ’’န္တိ သုတ္တဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော တဒါရမ္မဏာနံ ဖဿပဉ္စမကာနံ ဝါ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကာနံ ဝါ ဝိပဿနာဉာဏဿေဝ ဝါ အာဝိဘူတကာလောတိ. Ở đây, sự đối chiếu ví dụ nên được hiểu như sau: Thân sinh bởi nghiệp (karajakāyo) ví như viên ngọc. Tuệ minh sát ví như sợi chỉ được xỏ qua. Vị tỳ khưu chứng đắc minh sát ví như người đàn ông có mắt. Giống như khoảnh khắc viên ngọc hiện rõ đối với người đặt nó vào lòng bàn tay và quán xét: "Đây là viên ngọc", (cũng vậy) là khoảnh khắc thân tứ đại hiện rõ đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến tuệ minh sát. Giống như khoảnh khắc sợi chỉ được xỏ qua hiện rõ (với câu "sợi chỉ này được xỏ qua đó"), (cũng vậy) là khoảnh khắc các pháp lấy đó làm đối tượng, với xúc là thứ năm, hoặc tất cả tâm và tâm sở, hoặc chính tuệ minh sát, hiện rõ đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến tuệ minh sát. ကိံ ပနေတံ ဉာဏဿ အာဝိဘူတံ, ပုဂ္ဂလဿာတိ. ဉာဏဿ, တဿ ပန အာဝိဘာဝတ္တာ ပုဂ္ဂလဿ အာဝိဘူတာဝ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂဿ အနန္တရံ, ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ အဘိညာဝါရေ အာရဒ္ဓေ ဧတဿ အန္တရာဝါရော နတ္ထိ, တသ္မာ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ယသ္မာ စ အနိစ္စာဒိဝသေန အကတသမ္မသနဿ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဘေရဝသဒ္ဒံ သုဏန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ ဘေရဝေ ခန္ဓေ အနုဿရတော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝရူပံ [Pg.181] ပဿတော ဘယသန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အနိစ္စာဒိဝသေန ကတသမ္မသနဿ, တသ္မာ အဘိညာပတ္တဿ ဘယဝိနောဒကဟေတုသမ္ပာဒနတ္ထမ္ပိ ဣဒံ ဣဓေဝ ဒဿိတံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Nhưng điều này hiện rõ đối với trí tuệ hay đối với cá nhân? (Câu trả lời là:) Đối với trí tuệ, nhưng do sự hiện rõ của nó (đối với trí tuệ) nên chúng cũng trở nên hiện rõ đối với cá nhân. Và tuệ minh sát này (xuất hiện) ngay sau đạo. Mặc dù vậy, vì khi chương về thắng trí được bắt đầu, không có phần xen kẽ cho tuệ này, do đó nó được trình bày ngay tại đây. Và vì đối với người chưa quán xét theo phương diện vô thường v.v..., khi nghe âm thanh đáng sợ bằng thiên nhĩ giới, khi nhớ lại các uẩn đáng sợ bằng túc mạng minh, khi thấy sắc đáng sợ bằng thiên nhãn, sự sợ hãi kinh hoàng khởi lên, (nhưng) không (khởi lên) đối với người đã quán xét theo phương diện vô thường v.v...; do đó, điều này được trình bày ngay tại đây cũng nhằm mục đích tạo ra nguyên nhân để xua tan sợ hãi cho người đã chứng đắc thắng trí. Ở đây cũng vậy, sự đạt đến ba-la-mật về sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu là theo phương diện A-la-hán quả. ၂၅၃. မနောမယိဒ္ဓိယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ. တတ္ထ မနောမယန္တိ မနေန နိဗ္ဗတ္တံ. သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂိန္တိ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ စ ပစ္စင်္ဂေဟိ စ သမန္နာဂတံ. အဟီနိန္ဒြိယန္တိ သဏ္ဌာနဝသေန အဝိကလိန္ဒြိယံ. ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတရူပဉှိ သစေ ဣဒ္ဓိမာ ဩဒါတော, တမ္ပိ ဩဒါတံ. သစေ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏော, တမ္ပိ အဝိဒ္ဓကဏ္ဏန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေဟိ တေန သဒိသမေဝ ဟောတိ. မုဉ္ဇမှာ ဤသိကန္တိအာဒိ ဥပမတ္တယမ္ပိ တံ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ. မုဉ္ဇသဒိသာ ဧဝ ဟိ တဿ အန္တော ဤသိကာ ဟောတိ. ကောသသဒိသောယေဝ အသိ, ဝဋ္ဋာယ ကောသိယာ ဝဋ္ဋံ အသိမေဝ ပက္ခိပန္တိ, ပတ္ထဋာယ ပတ္ထဋံ. 253. Trong (phần về) Hóa thân thông (Manomayiddhi), (sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu) do sự thuần thục đã được thực hành. Ở đây, "do ý tạo ra" (manomayaṃ) có nghĩa là được tạo ra bởi ý. "Đầy đủ các chi phần lớn nhỏ" (sabbaṅgapaccaṅgiṃ) có nghĩa là có đủ tất cả các chi phần lớn và các chi phần nhỏ. "Không thiếu sót các căn" (ahīnindriyaṃ) có nghĩa là các căn không bị khiếm khuyết về mặt hình dáng. Thật vậy, đối với sắc được hóa hiện bởi người có thần thông, nếu người có thần thông có nước da trắng, thì sắc ấy cũng có nước da trắng. Nếu vị ấy có tai không xỏ lỗ, thì sắc ấy cũng có tai không xỏ lỗ. Như vậy, về mọi phương diện, nó hoàn toàn giống với vị ấy. Ba ví dụ bắt đầu bằng "lõi sậy từ cỏ muñja" v.v... cũng được nói ra chỉ nhằm mục đích cho thấy trạng thái tương tự ấy. Thật vậy, lõi sậy bên trong nó cũng giống như cỏ muñja. Thanh gươm cũng giống như vỏ bao; người ta tra thanh gươm tròn vào vỏ bao tròn, tra thanh gươm dẹt vào (vỏ bao) dẹt. ကရဏ္ဍာတိ ဣဒမ္ပိ အဟိကဉ္စုကဿ နာမံ, န ဝိလီဝကရဏ္ဍကဿ. အဟိကဉ္စုကော ဟိ အဟိနာ သဒိသောဝ ဟောတိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ပုရိသော အဟိံ ကရဏ္ဍာ ဥဒ္ဓရေယျာ’’တိ ဟတ္ထေန ဥဒ္ဓရမာနော ဝိယ ဒဿိတော, အထ ခေါ စိတ္တေနေဝဿ ဥဒ္ဓရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ အဟိ နာမ သဇာတိယံ ဌိတော, ကဋ္ဌန္တရံ ဝါ ရုက္ခန္တရံ ဝါ နိဿာယ, တစတော သရီရနိက္ကဍ္ဎနပယောဂသင်္ခါတေန ထာမေန, သရီရံ ခါဒမာနံ ဝိယ ပုရာဏတစံ ဇိဂုစ္ဆန္တောတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သယမေဝ ကဉ္စုကံ ဇဟာတိ, န သက္ကာ တတော အညေန ဥဒ္ဓရိတုံ. တသ္မာ စိတ္တေန ဥဒ္ဓရဏံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ မုဉ္ဇာဒိသဒိသံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သရီရံ, ဤသိကာဒိသဒိသံ နိမ္မိတရူပန္တိ ဣဒမေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ. နိမ္မာနဝိဓာနံ ပနေတ္ထ ပရတော စ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိပဉ္စအဘိညာကထာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပမာမတ္တမေဝ ဟိ ဣဓ အဓိကံ. Từ "karaṇḍa" này cũng là tên gọi của da rắn lột, không phải của cái giỏ tre. Thật vậy, da rắn lột cũng giống như con rắn. Ở đó, mặc dù được trình bày như thể "một người có thể rút con rắn ra khỏi da lột của nó" bằng tay, nhưng nên hiểu rằng việc rút ra này là do ý. Thật vậy, con rắn này, khi đến lúc, tựa vào một khúc cây rỗng hoặc một hốc cây, dùng sức mạnh được gọi là sự nỗ lực kéo thân mình ra khỏi da, như thể cắn vào thân mình, ghê tởm lớp da cũ—do bốn nguyên nhân này, nó tự mình từ bỏ lớp da lột, không thể bị rút ra bởi một phương tiện nào khác ngoài những cách đó. Do đó, nên hiểu rằng điều này được nói với ý nghĩa là rút ra bằng ý. Như vậy, "thân của vị tỳ khưu này giống như cỏ muñja v.v..., sắc được hóa hiện giống như lõi sậy v.v..." — đây là sự đối chiếu ví dụ ở đây. Phương pháp hóa hiện ở đây và sau nữa, và luận về năm thắng trí bắt đầu bằng Thần túc thông, đã được giải thích chi tiết về mọi phương diện trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo), vì vậy nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày ở đó. Thật vậy, ở đây chỉ có phần ví dụ là thêm vào. တတ္ထ ဆေကကုမ္ဘကာရာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဘာဇနဝိကတိအာဒိကရဏံ ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော ဝိကုဗ္ဗနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓာပိ စိဏ္ဏဝသိတာဝသေနေဝ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဣတော ပရာသု စတူသု အဘိညာသု. Ở đó, vị tỳ khưu chứng đắc trí về các loại thần thông nên được xem như người thợ gốm khéo léo v.v... Trí về các loại thần thông nên được xem như đất sét đã được chuẩn bị kỹ lưỡng v.v... Sự biến hóa của vị tỳ khưu ấy nên được xem như việc làm ra các loại đồ dùng khác nhau v.v... theo ý muốn. Ở đây cũng vậy, sự đạt đến ba-la-mật về sự viên mãn của thắng trí nên được hiểu là theo phương diện thuần thục đã được thực hành. Tương tự như vậy đối với bốn thắng trí sau đây. ၂၅၅. တတ္ထ [Pg.182] ဒိဗ္ဗသောတဓာတုဥပမာယံ သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ နိဒ္ဒုက္ခေနေဝ. ဝိညာပေယျာတိ ဇာနာပေယျ. တတ္ထ ဧဝံ စာတုဒ္ဒိသာ ဝိညာပေန္တေ သင်္ခဓမကေ ‘‘သင်္ခသဒ္ဒေါ အယ’’န္တိ ဝဝတ္ထာပေန္တာနံ သတ္တာနံ တဿ သင်္ခသဒ္ဒဿ အာဝိဘူတကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဒူရသန္တိကဘေဒါနံ ဒိဗ္ဗာနဉ္စေဝ မာနုသကာနဉ္စ သဒ္ဒါနံ အာဝိဘူတကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 255. Ở đó, trong ví dụ về thiên nhĩ giới, "saṅkhadhamo" có nghĩa là người thổi tù và. "Appakasireneva" có nghĩa là không khó khăn. "Viññāpeyya" có nghĩa là có thể làm cho biết. Ở đó, giống như khoảnh khắc tiếng tù và ấy hiện rõ đối với chúng sanh, những người xác định "đây là tiếng tù và" khi người thổi tù và làm cho (âm thanh) được biết đến ở bốn phương như vậy, (cũng vậy) là khoảnh khắc các âm thanh, cả chư thiên và loài người, với sự phân biệt xa và gần, hiện rõ đối với hành giả, cần phải được hiểu. ၂၅၆. စေတောပရိယဉာဏ-ဥပမာယံ ဒဟရောတိ တရုဏော. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော. မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ ယုဝါပိ သမာနော န အလသိယော ကိလိဋ္ဌဝတ္ထသရီရော, အထ ခေါ မဏ္ဍနကပကတိကော, ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နှာယိတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထ-ပရိဒဟန-အလင်္ကာရကရဏသီလောတိ အတ္ထော. သကဏိကန္တိ ကာဠတိလကဝင်္က-မုခဒူသိပီဠကာဒီနံ အညတရေန သဒေါသံ. တတ္ထ ယထာ တဿ မုခနိမိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတော မုခဒေါသော ပါကဋော ဟောတိ, ဧဝံ စေတောပရိယဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဥပမာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ မဟာအဿပုရေ ဝုတ္တမေဝ. 256. Trong ví dụ về Tha tâm thông, "daharo" có nghĩa là trẻ. "Yuvā" có nghĩa là có được tuổi thanh xuân. "Maṇḍanakajātiko" có nghĩa là: dù còn trẻ nhưng không phải là người lười biếng, thân mặc y phục dơ bẩn, mà trái lại có bản chất thích trang điểm; nghĩa là có thói quen tắm hai hoặc ba lần một ngày, mặc y phục sạch sẽ và trang điểm. "Sakaṇikaṃ" có nghĩa là có tỳ vết, do một trong những thứ như nốt ruồi đen, tàn nhang, vết nám, mụn nhọt v.v... Ở đó, cũng như tỳ vết trên mặt trở nên rõ ràng đối với người ấy khi xem xét hình ảnh khuôn mặt của mình, cũng vậy, nên hiểu rằng mười sáu loại tâm của người khác trở nên rõ ràng đối với vị tỳ khưu đang ngồi hướng tâm đến Tha tâm thông. Những gì cần nói trong các ví dụ về Túc mạng minh v.v..., tất cả những điều đó đã được nói đến trong kinh Mahā-assapura. ၂၅၉. အယံ ခေါ ဥဒါယိ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကံ ဓမ္မံ ကတွာ ပဉ္စမော ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော. ယထာ ဟိ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၇ အာဒယော) ဧကာဒသ ပဗ္ဗာနိ ပုစ္ဆာဝသေန ဧကဓမ္မော ကတော, ဧဝမိဓ ဧကူနဝီသတိ ပဗ္ဗာနိ ပဋိပဒါဝသေန ဧကော ဓမ္မော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣမေသု စ ပန ဧကူနဝီသတိယာ ပဗ္ဗေသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိပဿနာဉာဏေ စ အာသဝက္ခယဉာဏေ စ အရဟတ္တဝသေန အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သေသေသု စိဏ္ဏဝသိဘာဝဝသေန. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 259. “Này Udāyi, đây là pháp thứ năm” có nghĩa là: Mười chín tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của pháp hành nên được gọi là pháp thứ năm. Ví như trong kinh Aṭṭhakanāgara, mười một tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của câu hỏi; cũng vậy, ở đây nên được hiểu là mười chín tiết mục đã được làm thành một pháp do năng lực của pháp hành. Và trong mười chín tiết mục này, theo thứ tự, trong tám phần, sự thành tựu viên mãn kết thúc bằng thắng trí nên được hiểu là do năng lực của quả A-la-hán trong tuệ quán và trong lậu tận trí; trong các phần còn lại, (sự thành tựu viên mãn kết thúc bằng thắng trí nên được hiểu là) do năng lực của sự thuần thục đã được thực hành. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Dứt phần giải về kinh Đại Sakuludāyi. ၈. သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Phần giải về kinh Samaṇamuṇḍika ၂၆၀. ဧဝံ [Pg.183] မေ သုတန္တိ သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တံ. တတ္ထ ဥဂ္ဂါဟမာနောတိ တဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နာမံ. သုမနောတိ ပကတိနာမံ. ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ပန ဥဂ္ဂဟိတုံ ဥဂ္ဂါဟေတုံ သမတ္ထတာယ ဥဂ္ဂါဟမာနောတိ နံ သဉ္ဇာနန္တိ. သမယံ ပဝဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သမယပ္ပဝါဒကံ. တသ္မိံ ကိရ ဌာနေ စင်္ကီတာရုက္ခပေါက္ခရသာတိပ္ပဘုတယော ဗြာဟ္မဏာ နိဂဏ္ဌာစေလကပရိဗ္ဗာဇကာဒယော စ ပဗ္ဗဇိတာ သန္နိပတိတွာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ပဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ, တသ္မာ သော အာရာမော သမယပ္ပဝါဒကောတိ ဝုစ္စတိ. သွေဝ တိန္ဒုကာစီရသင်္ခါတာယ တိမ္ဗရူသကရုက္ခပန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ တိန္ဒုကာစီရံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဌမံ ဧကာ သာလာ အဟောသိ, ပစ္ဆာ မဟာပုညံ ပေါဋ္ဌပါဒပရိဗ္ဗာဇကံ နိဿာယ ဗဟူ သာလာ ကတာ, တသ္မာ တမေဝ ဧကံ သာလံ ဥပါဒါယ လဒ္ဓနာမဝသေန ဧကသာလကောတိ ဝုစ္စတိ. မလ္လိကာယ ပန ပသေနဒိရညော ဒေဝိယာ ဥယျာနဘူတော သော ပုပ္ဖဖလသဉ္ဆန္နော အာရာမောတိ ကတွာ မလ္လိကာယ အာရာမောတိ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ. ပဋိဝသတီတိ ဝါသဖာသုတာယ ဝသတိ. ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ နာမ မဇ္ဈနှာတိက္ကမော, တသ္မိံ ဒိဝသဿပိ ဒိဝါဘူတေ အတိက္ကန္တမတ္တေ မဇ္ဈနှိကေ နိက္ခမီတိ အတ္ထော. ပဋိသလ္လီနောတိ တတော တတော ရူပါဒိဂေါစရတော စိတ္တံ ပဋိသံဟရိတွာ လီနော, ဈာနရတိသေဝနဝသေန ဧကီဘာဝံ ဂတော. မနောဘာဝနီယာနန္တိ မနဝဍ္ဎနကာနံ, ယေ အာဝဇ္ဇတော မနသိကရောတော စိတ္တံ ဝိနီဝရဏံ ဟောတိ ဥန္နမတိ ဝဍ္ဎတိ. ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. အယံ တေသံ အညတရောတိ အယံ တေသံ အဗ္ဘန္တရော ဧကော သာဝကော. အပ္ပေဝ နာမာတိ တဿ ဥပသင်္ကမနံ ပတ္ထယမာနော အာဟ. ပတ္ထနာကာရဏံ ပန သန္ဒကသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ. 260. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Samaṇamuṇḍika. Ở đây, Uggāhamāna là tên của vị du sĩ ấy. Sumana là tên thường gọi. Do có khả năng học hỏi và dạy lại đôi chút điều gì nên người ta biết đến ông với tên gọi Uggāhamāna. Nơi người ta tuyên thuyết các học thuyết, nên gọi là Samayappavādaka (Nơi Tranh Luận). Nghe nói, tại nơi ấy, các vị Bà-la-môn như Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, và các vị xuất gia như Nigaṇṭha, Ācelaka, Paribbājaka tụ hội lại rồi tuyên thuyết, trình bày, xiển dương học thuyết của riêng mình; do đó, khu vườn ấy được gọi là Samayappavādaka. Chính khu vườn ấy, do được bao bọc bởi hàng cây tindukācīra, tức cây hồng bì, nên (cũng được gọi là) Tindukācīra. Bởi vì ở đây, lúc đầu chỉ có một ngôi nhà nghỉ, sau này nhờ du sĩ Poṭṭhapāda có phước lớn mà nhiều ngôi nhà nghỉ được xây dựng, do đó, dựa vào chính một ngôi nhà nghỉ ấy mà có tên gọi là Ekasālaka (Một Nhà Nghỉ). Còn (khu vườn ấy) là khu vườn của hoàng hậu Mallikā, vợ vua Pasenadi, là một khu vườn đầy hoa trái, nên đã có tên gọi là vườn của Mallikā. Tại khu vườn của Mallikā, (tên là) Ekasālaka, (tên là) Tindukācīra, (tên là) Samayappavādaka. ‘Trú ngụ’ nghĩa là sống một cách an ổn. ‘Vào ban ngày của ngày’ có nghĩa là: Ban ngày của ngày được gọi là lúc quá trưa; vào lúc quá trưa ấy, khi ban ngày đã trôi qua một chút, ngài đi ra. ‘Độc cư’ nghĩa là đã rút tâm lại khỏi các đối tượng như sắc... ở nơi này nơi kia rồi ẩn mình, đã đạt đến trạng thái đơn độc do năng lực thực hành sự vui thích trong thiền. ‘Những pháp làm cho tâm phát triển’ nghĩa là những pháp làm cho tâm tăng trưởng; những pháp mà khi hướng tâm, tác ý đến, tâm trở nên không có triền cái, vươn lên, tăng trưởng. ‘Bao nhiêu’ nghĩa là chừng nào. ‘Vị này là một trong số họ’ nghĩa là vị này là một vị đệ tử trong số các vị đệ tử của họ. ‘Biết đâu chừng’ nghĩa là do mong muốn sự viếng thăm của người ấy nên đã nói. Còn lý do của sự mong muốn đã được nói đến trong kinh Sandaka. ၂၆၁. ဧတဒဝေါစာတိ ဒန္ဒပညော အယံ ဂဟပတိ, ဓမ္မကထာယ နံ သင်္ဂဏှိတွာ အတ္တနော သာဝကံ ကရိဿာမီတိ မညမာနော ဧတံ ‘‘စတူဟိ ခေါ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ပညပေမီတိ ဒဿေမိ ဌပေမိ. သမ္ပန္နကုသလန္တိ ပရိပုဏ္ဏကုသလံ. ပရမကုသလန္တိ ဥတ္တမကုသလံ. အယောဇ္ဈန္တိ ဝါဒယုဒ္ဓေန ယုဇ္ဈိတွာ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျံ အစလံ နိက္ကမ္ပံ ထိရံ. န [Pg.184] ကရောတီတိ အကရဏမတ္တမေဝ ဝဒတိ, ဧတ္ထ ပန သံဝရပ္ပဟာနံ ဝါ ပဋိသေဝနပ္ပဟာနံ ဝါ န ဝဒတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. 261. ‘Đã nói lời này’ nghĩa là: Vị gia chủ này có trí tuệ chậm lụt, nghĩ rằng: “Ta sẽ nhiếp phục ông ta bằng pháp thoại và biến ông ta thành đệ tử của mình,” nên đã nói lời bắt đầu bằng ‘catūhi kho’. Ở đây, ‘ta tuyên bố’ nghĩa là ta chỉ ra, ta thiết lập. ‘Người thành tựu thiện’ nghĩa là người có thiện pháp viên mãn. ‘Người tối thượng thiện’ nghĩa là người có thiện pháp cao tột. ‘Người không thể bị tranh luận đánh bại’ nghĩa là người không thể bị làm cho lay chuyển sau khi tranh luận bằng cuộc chiến luận thuyết, là người không lay động, không rung chuyển, vững chắc. ‘Không làm’ chỉ nói đến việc không làm đơn thuần, nhưng ở đây không nói đến sự đoạn trừ bằng cách phòng hộ hay sự đoạn trừ bằng cách thọ dụng. Trong các đoạn còn lại, cũng nên hiểu theo phương pháp này. နေဝ အဘိနန္ဒီတိ တိတ္ထိယာ နာမ ဇာနိတွာပိ အဇာနိတွာပိ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒန္တီတိ မညမာနော နာဘိနန္ဒိ. န ပဋိက္ကောသီတိ သာသနဿ အနုလောမံ ဝိယ ပသန္နာကာရံ ဝိယ ဝဒတီတိ မညမာနော န ပဋိသေဓေတိ. ‘Không hoan hỷ’ nghĩa là: Nghĩ rằng: “Các ngoại đạo, dù biết hay không biết, cũng nói điều này điều kia,” nên không hoan hỷ. ‘Không phản đối’ nghĩa là: Nghĩ rằng: “Ông ta nói dường như thuận theo giáo pháp, dường như có vẻ tịnh tín trong giáo pháp,” nên không ngăn cản. ၂၆၂. ယထာ ဥဂ္ဂါဟမာနဿာတိ ယထာ တဿ ဝစနံ, ဧဝံ သန္တေ ဥတ္တာနသေယျကော ကုမာရော အယောဇ္ဈသမဏော ထိရသမဏော ဘဝိဿတိ, မယံ ပန ဧဝံ န ဝဒါမာတိ ဒီပေတိ. ကာယောတိပိ န ဟောတီတိ သကကာယော ပရကာယောတိပိ ဝိသေသဉာဏံ န ဟောတိ. အညတြ ဖန္ဒိတမတ္တာတိ ပစ္စတ္ထရဏေ ဝလိသမ္ဖဿေန ဝါ မင်္ဂုလဒဋ္ဌေန ဝါ ကာယဖန္ဒနမတ္တံ နာမ ဟောတိ. တံ ဌပေတွာ အညံ ကာယေန ကရဏကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. တမ္ပိ စ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတိ. ဝါစာတိပိ န ဟောတီတိ မိစ္ဆာဝါစာ သမ္မာဝါစာတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. ရောဒိတမတ္တာတိ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာပရေတဿ ပန ရောဒိတမတ္တံ ဟောတိ. တမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ. သင်္ကပ္ပောတိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော သမ္မာသင်္ကပ္ပောတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. ဝိကူဇိတမတ္တာတိ ဝိကူဇိတမတ္တံ ရောဒနဟသိတမတ္တံ ဟောတိ. ဒဟရကုမာရကာနဉှိ စိတ္တံ အတီတာရမ္မဏံ ပဝတ္တတိ, နိရယတော အာဂတာ နိရယဒုက္ခံ သရိတွာ ရောဒန္တိ, ဒေဝလောကတော အာဂတာ ဟသန္တိ, တမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတိ. အာဇီဝေါတိ မိစ္ဆာဇီဝေါ သမ္မာဇီဝေါတိပိ နာနတ္တံ န ဟောတိ. အညတြ မာတုထညာတိ ထညစောရဒါရကာ နာမ ဟောန္တိ, မာတရိ ခီရံ ပါယန္တိယာ အပိဝိတွာ အညဝိဟိတကာလေ ပိဋ္ဌိပဿေန အာဂန္တွာ ထညံ ပိဝန္တိ. ဧတ္တကံ မုဉ္စိတွာ အညော မိစ္ဆာဇီဝေါ နတ္ထိ. အယမ္ပိ ကိလေသသဟဂတစိတ္တေနေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. 262. ‘Theo như (lời của) Uggāhamāna’ có nghĩa là: (Đức Phật) chỉ ra rằng: “Theo như lời của ông ta, nếu vậy thì đứa trẻ còn nằm ngửa sẽ là vị sa-môn không thể bị tranh luận đánh bại, là vị sa-môn kiên cố. Còn chúng ta thì không nói như vậy.” ‘Thân cũng không có’ nghĩa là không có trí tuệ đặc biệt về thân của mình hay thân của người khác. ‘Ngoại trừ sự cựa quậy đơn thuần’ nghĩa là có sự cựa quậy của thân do sự va chạm của nếp gấp trên tấm trải giường hoặc do bị rệp cắn. Ngoài việc đó ra, không có hành động nào được thực hiện bằng thân. Và điều đó cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não. ‘Lời nói cũng không có’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà ngữ và chánh ngữ. ‘Chỉ là tiếng khóc’ nghĩa là đối với đứa trẻ bị đói khát hành hạ thì chỉ có tiếng khóc. Điều đó cũng (xảy ra) với tâm đi kèm phiền não. ‘Tư duy’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà tư duy và chánh tư duy. ‘Chỉ là tiếng rên rỉ’ nghĩa là chỉ là tiếng rên rỉ, chỉ là tiếng khóc, tiếng cười. Thật vậy, tâm của trẻ nhỏ vận hành với đối tượng quá khứ; những đứa trẻ đến từ địa ngục, nhớ lại nỗi khổ ở địa ngục mà khóc; những đứa trẻ đến từ cõi trời, nhớ lại niềm vui ở cõi trời mà cười. Điều đó cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não. ‘Mạng sống’ nghĩa là không có sự khác biệt giữa tà mạng và chánh mạng. ‘Ngoại trừ sữa mẹ’ nghĩa là có những đứa trẻ được gọi là kẻ trộm sữa; khi mẹ cho bú, chúng không bú, nhưng khi mẹ đang bận việc khác, chúng đến từ phía sau lưng và bú sữa. Ngoài tà mạng chừng ấy ra, không có tà mạng nào khác. (Đức Phật) chỉ ra rằng điều này cũng xảy ra với tâm đi kèm phiền não. ၂၆၃. ဧဝံ ပရိဗ္ဗာဇကဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ သယံ သေက္ခဘူမိယံ မာတိကံ ဌပေန္တော စတူဟိ ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမဓိဂယှ တိဋ္ဌတီတိ ဝိသေသေတွာ တိဋ္ဌတိ. န ကာယေန ပါပ ကမ္မန္တိအာဒီသု န ကေဝလံ အကရဏမတ္တမေဝ, ဘဂဝါ ပန ဧတ္ထ သံဝရပ္ပဟာနပဋိသင်္ခါ ပညပေတိ. တံ [Pg.185] သန္ဓာယေဝမာဟ. န စေဝ သမ္ပန္နကုသလန္တိအာဒိ ပန ခီဏာသဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. 263. Như vầy, sau khi bác bỏ quan điểm của người du sĩ, bây giờ chính ngài muốn thiết lập mẫu đề ở địa vị hữu học nên đã nói câu bắt đầu là ‘catūhi kho ahaṃ’. Ở đây, câu ‘samadhigayha tiṭṭhati’ có nghĩa là đứng vững một cách đặc biệt. Trong các câu bắt đầu là ‘na kāyena pāpaṃ kammaṃ’, không chỉ đơn thuần là không làm, mà đức Thế Tôn còn chế định sự phòng hộ, sự đoạn trừ, sự thẩm sát ở đây. Ngài nói như vậy là nhắm đến điều đó. Còn câu bắt đầu là ‘na ceva sampannakusalaṃ’ thì được nói nhắm đến bậc lậu tận. ဣဒါနိ အသေက္ခဘူမိယံ မာတိကံ ဌပေန္တော ဒသဟိ ခေါ အဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တီဏိ ပဒါနိ နိဿာယ ဒွေ ပဌမစတုက္ကာ ဌပိတာ, ဧကံ ပဒံ နိဿာယ ဒွေ ပစ္ဆိမစတုက္ကာ. အယံ သေက္ခဘူမိယံ မာတိကာ. Bây giờ, muốn thiết lập mẫu đề ở địa vị vô học, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘dasahi kho ahaṃ’. Ở đây, y cứ vào ba câu, hai nhóm bốn đầu tiên được thiết lập; y cứ vào một câu, hai nhóm bốn cuối cùng được thiết lập. Đây là mẫu đề ở địa vị hữu học. ၂၆၄. ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇန္တော ကတမေ စ ထပတိ အကုသလသီလာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတစိတ္တံ. သဒေါသန္တိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တဒွယံ. သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တဒွယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗာကုသလစိတ္တာနိပိ. မောဟော သဗ္ဗာကုသလေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဣတောသမုဋ္ဌာနာတိ ဣတော သရာဂါဒိစိတ္တတော သမုဋ္ဌာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဧတေသန္တိ ဣတောသမုဋ္ဌာနာ. 264. Bây giờ, khi phân tích mẫu đề ấy, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘katame ca thapati akusalasīlā’. Ở đây, ‘sarāgaṃ’ là tám loại tâm câu hành với tham. ‘Sadosaṃ’ là hai tâm tương ưng với sân. ‘Samohaṃ’ cũng hợp với hai tâm câu hành với hoài nghi và trạo cử, và cũng (hợp với) tất cả các tâm bất thiện. Vì đã được nói rằng: ‘Si phát sanh trong tất cả các (tâm) bất thiện’. ‘Itosamuṭṭhānā’ có nghĩa là: sự phát sanh, sự khởi lên của những (bất thiện giới) này là từ tâm có tham v.v... này, do đó chúng là ‘itosamuṭṭhānā’ (những thứ có nguồn sanh từ đây). ကုဟိန္တိ ကတရံ ဌာနံ ပါပုဏိတွာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧတ္ထေတေတိ သောတာပတ္တိဖလေ ဘုမ္မံ. ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဉှိ သောတာပတ္တိဖလေ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, တံ ဌာနံ ပတွာ အကုသလသီလံ အသေသံ နိရုဇ္ဈတိ. အကုသလသီလန္တိ စ ဒုဿီလဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘Kuhiṃ’ có nghĩa là, sau khi đạt đến nơi nào thì chúng diệt tận không còn dư sót? ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả Dự lưu’. Vì giới phòng hộ Pātimokkha được viên mãn ở quả Dự lưu, nên sau khi đạt đến nơi ấy, giới bất thiện diệt tận không còn dư sót. Và nên biết rằng ‘giới bất thiện’ là tên gọi khác của người ác giới. အကုသလာနံ သီလာနံ နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ các giới bất thiện’, cho đến khi đạt đạo Dự lưu thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. ၂၆၅. ဝီတရာဂန္တိအာဒီဟိ အဋ္ဌဝိဓံ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ ကုသလသီလံ သမုဋ္ဌာတိ. 265. Bằng các câu bắt đầu là ‘vītarāgaṃ’, chỉ có tám loại tâm thiện Dục giới được nói đến. Vì giới thiện khởi sanh từ tâm này. သီလဝါ ဟောတီတိ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ ဂုဏသမ္ပန္နော စ. နော စ သီလမယောတိ အလမေတ္တာဝတာ, နတ္ထိ ဣတော ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ ဧဝံ သီလမယော န ဟောတိ. ယတ္ထဿ တေတိ အရဟတ္တဖလေ ဘုမ္မံ. အရဟတ္တဖလဉှိ ပတွာ အကုသလသီလံ အသေသံ နိရုဇ္ဈတိ. ‘Sīlavā hoti’ có nghĩa là vị ấy có giới, có đức hạnh. ‘No ca sīlamayo’ có nghĩa là: vị ấy không phải là ‘sīlamayo’ (chỉ có giới là đủ) theo nghĩa là ‘chừng ấy là đủ, không có gì cao hơn cần phải làm nữa’. ‘Yatthassa te’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả A-la-hán’. Vì sau khi đạt đến quả A-la-hán, giới bất thiện diệt tận không còn dư sót. နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo A-la-hán thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. ၂၆၆. ကာမသညာဒီသု ကာမသညာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသဟဇာတာ, ဣတရာ ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တဒွယေန သဟဇာတာ. 266. Trong các tưởng như dục tưởng v.v..., dục tưởng đồng sanh với tám tâm câu hành với tham, hai tưởng còn lại đồng sanh với hai tâm câu hành với ưu. ပဌမံ [Pg.186] ဈာနန္တိ အနာဂါမိဖလပဌမဇ္ဈာနံ. ဧတ္ထေတေတိ အနာဂါမိဖလေ ဘုမ္မံ. အနာဂါမိဖလဉှိ ပတွာ အကုသလသင်္ကပ္ပာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ‘Sơ thiền’ là sơ thiền của quả Bất lai. ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả Bất lai’. Vì sau khi đạt đến quả Bất lai, các tầm bất thiện diệt tận không còn dư sót. နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အနာဂါမိမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. နေက္ခမ္မသညာဒယော ဟိ တိဿောပိ အဋ္ဌကာမာဝစရကုသလသဟဇာတသညာဝ. Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo Bất lai thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. Vì ba tưởng như xuất ly tưởng v.v... cũng chính là các tưởng đồng sanh với tám tâm thiện Dục giới. ၂၆၇. ဧတ္ထေတေတိ အရဟတ္တဖလေ ဘုမ္မံ. ဒုတိယဇ္ဈာနိကံ အရဟတ္တဖလဉှိ ပါပုဏိတွာ ကုသလသင်္ကပ္ပာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. နိရောဓာယ ပဋိပန္နောတိ ဧတ္ထ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ, ဖလပတ္တေ ပန တေ နိရောဓိတာ နာမ ဟောန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 267. ‘Ettha ete’ là cách dùng ở vị trí cách trong ý nghĩa ‘ở quả A-la-hán’. Vì sau khi đạt đến quả A-la-hán (thuộc) nhị thiền, các tầm thiện diệt tận không còn dư sót. Ở đây, trong câu ‘người thực hành để diệt trừ’, cho đến khi đạt đạo A-la-hán thì được gọi là ‘người đang thực hành để diệt trừ’, còn khi đã đạt quả thì chúng được gọi là ‘đã được diệt trừ’. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh. သမဏမုဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Samaṇamuṇḍika đã hoàn tất. ၉. စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Phần giải thích kinh Cūḷasakuludāyi. ၂၇၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တံ. တတ္ထ ယဒါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ဓမ္မကထံ သောတုကာမော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ သာလယဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ. 270. Kinh bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’ là kinh Cūḷasakuludāyi. Ở đây, câu ‘yadā pana, bhante, bhagavā’ được người du sĩ nói ra, vì muốn nghe pháp thoại, để cho thấy sự ưa thích của mình đối với pháp thoại của đức Thế Tôn. ၂၇၁. တံယေဝေတ္ထ ပဋိဘာတူတိ သစေ ဓမ္မံ သောတုကာမော, တုယှေဝေတ္ထ ဧကော ပဉှော ဧကံ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတု. ယထာ မံ ပဋိဘာသေယျာတိ ယေန ကာရဏေန မမ ဓမ္မဒေသနာ ဥပဋ္ဌဟေယျ, ဧတေန ဟိ ကာရဏေန ကထာယ သမုဋ္ဌိတာယ သုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတုန္တိ ဒီပေတိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေတိ သော ကိရ တံ ဒိသွာ – ‘‘သစေ ဘဂဝါ ဣဓ အဘဝိဿာ, အယမေတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထောတိ ဒီပသဟဿံ ဝိယ ဥဇ္ဇလာပေတွာ အဇ္ဇ မေ ပါကဋံ အကရိဿာ’’တိ ဒသဗလံယေဝ အနုဿရိ. တသ္မာ တဿ မယှံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဟော နူနာတိ အနုဿရဏတ္ထေ နိပါတဒွယံ. တေန တဿ ဘဂဝန္တံ အနုဿရန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဟော နူန ဘဂဝါ အဟော နူန သုဂတော’’တိ. ယော ဣမေသန္တိ ယော ဣမေသံ ဓမ္မာနံ. သုကုသလောတိ သုဋ္ဌု [Pg.187] ကုသလော နိပုဏော ဆေကော. သော ဘဂဝါ အဟော နူန ကထေယျ, သော သုဂတော အဟော နူန ကထေယျ, တဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ အနေကာနိ ကပ္ပကောဋိသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ ပါကဋာနီတိ, အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. 271. Câu ‘taṃyevettha paṭibhātu’ có nghĩa là: nếu muốn nghe pháp, thì mong rằng một câu hỏi, một duyên cớ hãy hiện khởi nơi chính ông. Câu ‘yathā maṃ paṭibhāseyya’ làm sáng tỏ ý nghĩa: ‘mong rằng pháp thoại của ta sẽ hiện khởi do duyên cớ nào, vì khi cuộc nói chuyện đã khởi lên do duyên cớ ấy, ta sẽ dễ dàng thuyết pháp’. Câu ‘tassa mayhaṃ, bhante’ (có nghĩa là): nghe nói, sau khi thấy ngài, vị ấy đã tưởng nhớ đến bậc Thập Lực rằng: “Nếu đức Thế Tôn có ở đây, ngài sẽ làm cho điều này trở nên rõ ràng với tôi hôm nay, bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa của lời nói này như thắp lên một ngàn ngọn đèn”. Do đó, vị ấy đã nói câu bắt đầu là ‘tassa mayhaṃ, bhante’. Ở đây, ‘aho nūna’ là hai tiểu từ có ý nghĩa tưởng nhớ. Do đó, khi vị ấy tưởng nhớ đến đức Thế Tôn, ý nghĩ này đã khởi lên: “Ôi, mong rằng đức Thế Tôn (sẽ nói)! Ôi, mong rằng đức Thiện Thệ (sẽ nói)!”. ‘Yo imesaṃ’ có nghĩa là vị nào đối với các pháp này. ‘Sukusalo’ có nghĩa là rất thiện xảo, tinh tế, khéo léo. “Ôi, mong rằng đức Thế Tôn ấy sẽ nói! Ôi, mong rằng đức Thiện Thệ ấy sẽ nói! Vì đối với túc mạng minh của đức Thế Tôn ấy, vô số triệu kiếp hiện rõ như một sân nhà”. Đây là chủ ý ở đây. တဿ ဝါဟံ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘာတိ ယော ဟိ လာဘီ ဟောတိ, သော ‘‘ပုဗ္ဗေ တွံ ခတ္တိယော အဟောသိ, ဗြာဟ္မဏော အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ဇာနန္တော သက္ကစ္စံ သုဿူသတိ. အလာဘီ ပန – ‘‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ သီသကမ္ပမေတ္တမေဝ ဒဿေတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘တဿ ဝါဟံ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တံ အာရာဓေယျ’’န္တိ. Câu ‘tassa vāhaṃ pubbantaṃ ārabbha’ (có nghĩa là): vì người nào có được (thắng trí), khi được nói: “Trước đây ông là Sát-đế-lỵ, là Bà-la-môn”, do biết được nên lắng nghe một cách cung kính. Còn người không có được (thắng trí) thì chỉ thể hiện bằng cách lắc đầu (và nói): “Sẽ là như vậy, sẽ là như vậy”. Do đó, ngài đã nói như vầy: “Ta sẽ làm cho tâm của vị ấy hoan hỷ bằng cách trả lời câu hỏi liên quan đến quá khứ”. သော ဝါ မံ အပရန္တန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော ဟိ အနာဂတံသဉာဏံ ဣဇ္ဈတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣတရံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝ. Câu ‘so vā maṃ aparantaṃ’ (có nghĩa là): vì người có được thiên nhãn thì thành tựu được vị lai trí, do đó ngài đã nói như vậy. Phần còn lại thì theo phương pháp đã nói ở trước. ဓမ္မံ တေ ဒေသေဿာမီတိ အယံ ကိရ အတီတေ ဒေသိယမာနေပိ န ဗုဇ္ဈိဿတိ, အနာဂတေ ဒေသိယမာနေပိ န ဗုဇ္ဈိဿတိ. အထဿ ဘဂဝါ သဏှသုခုမံ ပစ္စယာကာရံ ဒေသေတုကာမော ဧဝမာဟ. ကိံ ပန တံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ? ဧတံ ပဂေဝ န ဗုဇ္ဈိဿတိ, အနာဂတေ ပနဿ ဝါသနာယ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ. (Câu) "Ta sẽ thuyết Pháp cho ngươi": Vị này (Sakuludāyī) quả thật, dù (Pháp) quá khứ được thuyết giảng cũng sẽ không hiểu, dù (Pháp) vị lai được thuyết giảng cũng sẽ không hiểu. Khi ấy, Đức Thế Tôn có ý muốn thuyết giảng pháp Duyên khởi tế nhị, vi tế cho vị ấy nên đã nói như vậy. Nhưng liệu vị ấy có hiểu được điều đó không? Điều này lại càng không hiểu được, tuy nhiên trong tương lai, (điều này) sẽ là duyên cho tập quán (vāsanā) của vị ấy, thấy vậy nên Đức Thế Tôn đã nói như vậy. ပံသုပိသာစကန္တိ အသုစိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တပိသာစံ. သော ဟိ ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာ အဒိဿမာနကာယော ဟောတိ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကာ ကိရ ယက္ခိနီ ဒွေ ဒါရကေ ထူပါရာမဒွါရေ နိသီဒါပေတွာ အာဟာရပရိယေသနတ္ထံ နဂရံ ဂတာ. ဒါရကာ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရံ ဒိသွာ အာဟံသု, – ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ မာတာ အန္တော နဂရံ ပဝိဋ္ဌာ, တဿာ ဝဒေယျာထ ‘ယံ ဝါ တံ ဝါ လဒ္ဓကံ, ဂဟေတွာ သီဃံ ဂစ္ဆ, ဒါရကာ တေ ဇိဃစ္ဆိတံ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တီ’’’တိ. တမဟံ ကထံ ပဿိဿာမီတိ? ဣဒံ, ဘန္တေ, ဂဏှထာတိ ဧကံ မူလခဏ္ဍံ အဒံသု. ထေရဿ အနေကာနိ ယက္ခသဟဿာနိ ပညာယိံသု, သော ဒါရကေဟိ ဒိန္နသညာဏေန တံ ယက္ခိနိံ အဒ္ဒသ ဝိရူပံ ဗီဘစ္ဆံ ကေဝလံ ဝီထိယံ ဂဗ္ဘမလံ ပစ္စာသီသမာနံ. ဒိသွာ တမတ္ထံ ကထေသိ. ကထံ မံ တွံ ပဿသီတိ ဝုတ္တေ မူလခဏ္ဍံ ဒဿေသိ, သာ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှိ. ဧဝံ ပံသုပိသာစကာ ဧကံ မူလံ ဂဟေတွာ အဒိဿမာနကာယာ ဟောန္တိ. တံ သန္ဓာယေသ ‘‘ပံသုပိသာစကမ္ပိ [Pg.188] န ပဿာမီ’’တိ အာဟ. န ပက္ခာယတီတိ န ဒိဿတိ န ဥပဋ္ဌာတိ. Paṃsupisācaka là loài quỷ sinh ra ở nơi không sạch sẽ. Nó cầm một loại rễ cây và trở nên tàng hình. Về việc này có câu chuyện như sau: Nghe nói có một nữ dạ-xoa để hai đứa con ngồi ở cổng chùa Thūpārāma rồi vào thành để tìm thức ăn. Hai đứa trẻ thấy một vị trưởng lão đi khất thực liền nói: "Bạch ngài, mẹ của chúng con đã vào trong thành, xin ngài nói với mẹ con rằng: 'Dù được thứ gì đi nữa, hãy cầm lấy rồi mau về, các con của bà đói không chịu nổi nữa rồi'". (Vị trưởng lão hỏi): "Làm sao ta thấy được mẹ các con?". (Chúng đáp): "Bạch ngài, xin ngài hãy cầm lấy cái này", rồi đưa một khúc rễ cây. Nhiều ngàn dạ-xoa hiện ra trước mắt vị trưởng lão, và nhờ dấu hiệu do hai đứa trẻ đưa, vị ấy đã thấy nữ dạ-xoa kia với hình thù dị dạng, ghê tởm, đang mong mỏi chất dơ của bào thai ngay trên đường. Thấy vậy, ngài kể lại sự việc. Khi được hỏi: "Làm sao ngài thấy được tôi?", ngài đưa ra khúc rễ cây, bà ta liền giật lấy. Như vậy, loài quỷ pamsupisācaka cầm một loại rễ cây liền trở nên tàng hình. Dựa vào điều đó, vị ấy (Udāyī) đã nói: "Tôi cũng không thấy quỷ pamsupisācaka". (Từ) "Na pakkhāyati" có nghĩa là không được thấy, không hiện ra. ၂၇၂. ဒီဃာပိ ခေါ တေ ဧသာတိ ဥဒါယိ ဧသာ တဝ ဝါစာ ဒီဃာပိ ဘဝေယျ, ဧဝံ ဝဒန္တဿ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပဝတ္တေယျ, န စ အတ္ထံ ဒီပေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. အပ္ပာဋိဟီရကတန္တိ အနိယျာနိကံ အမူလကံ နိရတ္ထကံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. 272. (Câu) "Này Udāyi, lời nói này của ngươi quả thật dài dòng" có chủ ý là: Này Udāyī, lời nói này của ngươi có thể dài dòng, người nói như vậy có thể kéo dài cả trăm năm, cả trăm ngàn năm mà không làm sáng tỏ ý nghĩa. (Từ) "Appāṭihīrakataṃ" có nghĩa là trở nên không thể thoát khỏi (sự chất vấn), không có căn cứ, không có lợi ích. ဣဒါနိ တံ ဝဏ္ဏံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တောတိ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတော. ဧဝံဝဏ္ဏော အတ္တာ ဟောတီတိ ဣဒံ သော သုဘကိဏှဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေ သန္ဓာယ – ‘‘အမှာကံ မတကာလေ အတ္တာ သုဘကိဏှဒေဝလောကေ ခန္ဓာ ဝိယ ဇောတေတီ’’တိ ဝဒတိ. Bây giờ, muốn trình bày về sắc tướng ấy, (Udāyī) đã nói câu bắt đầu bằng "Ví như, bạch ngài...". Trong đó, (cụm từ) "đặt trên tấm thảm len màu vàng nhạt" (có nghĩa là) được đặt trên tấm thảm len màu đỏ có màu sắc khác biệt. Vị ấy nói câu "ngã có sắc tướng như vậy" là dựa vào các uẩn đã sinh ở cõi trời Subhakiṇha (Biến Tịnh Thiên) mà nói rằng: "Khi chúng tôi chết, ngã tỏa sáng như các uẩn ở cõi trời Subhakiṇha". ၂၇၃. အယံ ဣမေသံ ဥဘိန္နန္တိ သော ကိရ ယသ္မာ မဏိဿ ဗဟိ အာဘာ န နိစ္ဆရတိ, ခဇ္ဇောပနကဿ အင်္ဂုလဒွင်္ဂုလစတုရင်္ဂုလမတ္တံ နိစ္ဆရတိ, မဟာခဇ္ဇောပနကဿ ပန ခဠမဏ္ဍလမတ္တမ္ပိ နိစ္ဆရတိယေဝ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. 273. (Về câu) "Đây là (sự khác biệt) của cả hai", nghe nói vị ấy đã nói như vậy vì rằng ánh sáng của ngọc không tỏa ra ngoài, (trong khi) ánh sáng của con đom đóm tỏa ra khoảng một, hai, hay bốn lóng tay, còn của con đom đóm lớn thì quả thật tỏa ra đến khoảng một sân đập lúa. ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ, မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေတိ အတ္ထော. ဝိဂတဝလာဟကေတိ အပဂတမေဃေ. ဒေဝေတိ အာကာသေ. ဩသဓိတာရကာတိ သုက္ကတာရကာ. သာ ဟိ ယသ္မာ တဿာ ဥဒယတော ပဋ္ဌာယ တေန သညာဏေန ဩသဓာနိ ဂဏှန္တိပိ ပိဝန္တိပိ, တသ္မာ ‘‘ဩသဓိတာရကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အဘိဒေါ အဍ္ဎရတ္တသမယန္တိ အဘိန္နေ အဍ္ဎရတ္တသမယေ. ဣမိနာ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတစန္ဒံ ဒဿေတိ. အဘိဒေါ မဇ္ဈနှိကေပိ ဧသေဝ နယော. (Từ) "Viddhe" có nghĩa là trong sáng, trở nên xa (trong) do mây tan. (Từ) "Vigatavalāhake" là không có mây. (Từ) "Deve" là trên bầu trời. (Từ) "Osadhitārakā" là sao Kim. Quả thật, vì rằng kể từ khi ngôi sao ấy mọc lên, với dấu hiệu đó người ta vừa hái thuốc vừa uống thuốc, vì thế nó được gọi là "osadhitārakā" (sao thuốc). (Cụm từ) "Abhido aḍḍharattasamayaṃ" là vào đúng lúc nửa đêm. Bằng cụm từ này, (kinh) chỉ mặt trăng ở giữa bầu trời. Trong (cụm từ) "abhido majjhanhike" cũng theo phương pháp tương tự. အတော ခေါတိ ယေ အနုဘောန္တိ, တေဟိ ဗဟုတရာ, ဗဟူ စေဝ ဗဟုတရာ စာတိ အတ္ထော. အာဘာ နာနုဘောန္တီတိ ဩဘာသံ န ဝဠဉ္ဇန္တိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ အာလောကံ ဖရိတွာ ဝိဟရန္တိ. (Cụm từ) "Ato kho" có nghĩa là: nhiều hơn những vị nào hưởng thụ (ánh sáng mặt trời, mặt trăng); vừa nhiều, vừa nhiều hơn. (Cụm từ) "Ābhā nānubhonti" có nghĩa là: không dùng ánh sáng (của mặt trời, mặt trăng), họ trú bằng cách biến mãn ánh sáng chỉ bằng ánh sáng thân của mình. ၂၇၄. ဣဒါနိ ယသ္မာ သော ‘‘ဧကန္တသုခံ လောကံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ နိသိန္နော, ပုစ္ဆာမူဠှော ပန ဇာတော, တသ္မာ နံ ဘဂဝါ တံ ပုစ္ဆံ သရာပေန္တော ကိံ ပန, ဥဒါယိ, အတ္ထိ ဧကန္တသုခေါ လောကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ [Pg.189] အာကာရဝတီတိ ကာရဏဝတီ. အညတရံ ဝါ ပန တပေါဂုဏန္တိ အစေလကပါဠိံ သန္ဓာယာဟ, သုရာပါနဝိရတီတိ အတ္ထော. 274. Bây giờ, vì rằng vị ấy (Udāyī) đã ngồi với ý nghĩ "Ta sẽ hỏi về thế giới nhất hướng lạc", nhưng lại trở nên lúng túng trong câu hỏi, vì thế Đức Thế Tôn muốn nhắc lại câu hỏi đó cho vị ấy nên đã nói câu bắt đầu bằng "Này Udāyi, có thế giới nhất hướng lạc không?". Trong đó, (từ) "ākāravatī" là có lý do. (Cụm từ) "aññataraṃ vā pana tapoguṇaṃ" nói đến đoạn kinh về lõa thể, có nghĩa là sự từ bỏ việc uống rượu. ၂၇၅. ကတမာ ပန သာ, ဘန္တေ, အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ ဧကန္တသုခဿာတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယံ သတ္တာနံ ဧကန္တသုခံ ဝဒါမ, ပဋိပဒံ ပန ကာလေန သုခံ ကာလေန ဒုက္ခံ ဝဒါမ. ဧကန္တသုခဿ ခေါ ပန အတ္တနော ပဋိပဒါယပိ ဧကန္တသုခါယ ဘဝိတဗ္ဗံ. အမှာကံ ကထာ အနိယျာနိကာ, သတ္ထု ကထာဝ နိယျာနိကာ’’တိ. ဣဒါနိ သတ္ထာရံယေဝ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီတိ တသ္မာ ပုစ္ဆတိ. 275. Tại sao (Udāyī) lại hỏi: "Bạch ngài, con đường thực hành có lý do để đạt đến (thế giới) nhất hướng lạc ấy là gì?". Nghe nói vị ấy đã có suy nghĩ như vầy: "Chúng ta nói về sự nhất hướng lạc của chúng sinh, nhưng về con đường thực hành, chúng ta lại nói lúc thì lạc, lúc thì khổ. Nhưng đối với sự nhất hướng lạc, thì con đường thực hành của nó cũng phải là nhất hướng lạc. Lời nói của chúng ta không đưa đến sự giải thoát (khỏi chất vấn), chỉ có lời của Bậc Đạo Sư mới đưa đến sự giải thoát". (Nghĩ rằng): "Bây giờ, ta sẽ hỏi chính Bậc Đạo Sư để biết rõ", vì thế đã hỏi. ဧတ္ထ မယံ အနဿာမာတိ ဧတသ္မိံ ကာရဏေ မယံ အနဿာမ. ကသ္မာ ပန ဧဝမာဟံသု? တေ ကိရ ပုဗ္ဗေ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ တတိယဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလံ ကတွာ သုဘကိဏှေသု နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဇာနန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ပန ကာလေ ကသိဏပရိကမ္မမ္ပိ န ဇာနိံသု, တတိယဇ္ဈာနမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိံသု. ပဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂဓမ္မေ ပန ‘‘အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ’’တိ ဥဂ္ဂဟေတွာ တတိယဇ္ဈာနံ ‘‘ဧကန္တသုခေါ လောကော’’တိ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. ဥတ္တရိတရန္တိ ဣတော ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ ဥတ္တရိတရံ ပဋိပဒံ ဝါ တတိယဇ္ဈာနတော ဥတ္တရိတရံ ဧကန္တသုခံ လောကံ ဝါ န ဇာနာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အပ္ပသဒ္ဒေ ကတွာတိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာသဒ္ဒံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေ နိဿဒ္ဒေ ကတွာ. (Câu) "Ettha mayaṃ anassāma" có nghĩa là: trong lý do này, chúng tôi không hài lòng. Nhưng tại sao họ lại nói như vậy? Nghe nói, trước kia họ biết rằng: (những người) an trú trong năm pháp, thực hành chuẩn bị kasina, làm phát sinh thiền thứ ba, không bị thối thất thiền, sau khi chết sẽ sinh vào cõi Subhakiṇha. Nhưng theo thời gian trôi qua, họ cũng không biết việc chuẩn bị kasina, cũng không thể làm phát sinh thiền thứ ba. Tuy nhiên, họ đã học thuộc năm pháp phần đầu là "con đường thực hành có lý do" và đã học thuộc rằng thiền thứ ba là "thế giới nhất hướng lạc". Vì thế họ đã nói như vậy. (Từ) "Uttaritaram" có nghĩa là: "chúng tôi không biết" hoặc con đường thực hành cao thượng hơn năm pháp này, hoặc thế giới nhất hướng lạc cao thượng hơn thiền thứ ba. (Cụm từ) "Appasadde katvā" có nghĩa là làm cho (đám đông) đã bắt đầu đồng thanh gây ra tiếng ồn lớn phải im lặng. ၂၇၆. သစ္ဆိကိရိယာဟေတူတိ ဧတ္ထ ဒွေ သစ္ဆိကိရိယာ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ စ ပစ္စက္ခသစ္ဆိကိရိယာ စ. တတ္ထ တတိယဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ သုဘကိဏှလောကေ တေသံ ဒေဝါနံ သမာနာယုဝဏ္ဏော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာ နာမ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေန သုဘကိဏှလောကံ ဂန္တွာ တေဟိ ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ သန္တိဋ္ဌတိ သလ္လပတိ သာကစ္ဆံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ပစ္စက္ခသစ္ဆိကိရိယာ နာမ. တာသံ ဒွိန္နမ္ပိ တတိယဇ္ဈာနံ အာကာရဝတီ ပဋိပဒါ နာမ. တဉှိ အနုပ္ပာဒေတွာ နေဝ သက္ကာ သုဘကိဏှလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ, န စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတုံ. ဣတိ ဒုဝိဓမ္ပေတံ သစ္ဆိကိရိယံ သန္ဓာယ – ‘‘ဧတဿ နူန, ဘန္တေ, ဧကန္တသုခဿ လောကဿ သစ္ဆိကိရိယာဟေတူ’’တိ အာဟ. 276. Ở đây, trong câu ‘Sacchikiriyāhetūti’, có hai sự chứng ngộ: sự chứng ngộ do thành tựu (paṭilābhasacchikiriyā) và sự chứng ngộ do trực kiến (paccakkhasacchikiriyā). Trong đó, người đã làm cho phát sanh thiền thứ ba, không bị thối thất thiền, sau khi mệnh chung, sanh vào cõi trời Biến Tịnh (Subhakiṇha), có tuổi thọ và sắc đẹp tương đồng với các vị trời ấy, đây được gọi là sự chứng ngộ do thành tựu. Người đã làm cho phát sanh thiền thứ tư, bằng thần thông biến hóa, đi đến thế giới Biến Tịnh, cùng đứng, cùng nói chuyện, cùng đàm luận với các vị trời ấy, đây được gọi là sự chứng ngộ do trực kiến. Trong cả hai sự chứng ngộ ấy, thiền thứ ba được gọi là pháp hành có phương pháp (ākāravatī paṭipadā). Thật vậy, nếu không làm cho nó phát sanh thì không thể sanh vào cõi trời Biến Tịnh, và cũng không thể làm cho phát sanh thiền thứ tư. Do đó, nhắm đến hai loại chứng ngộ này mà ngài đã nói: ‘Bạch ngài, chắc chắn là vì nhân chứng ngộ thế giới hoàn toàn an lạc này’. ၂၇၇. ဥဒဉ္စနိကောတိ [Pg.190] ဥဒကဝါရကော. အန္တရာယမကာသီတိ ယထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ဥပဒ္ဒုတမကာသိ ယထာ တံ ဥပနိဿယဝိပန္နံ. အယံ ကိရ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မမကာသိ. အထဿ ဧကော သဟာယကော ဘိက္ခု သာသနေ အနဘိရတော, ‘‘အာဝုသော, ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ အာရောစေသိ. သော တဿ ပတ္တစီဝရေ လောဘံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂိဟိဘာဝါယ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ. ဣတရော တဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ဝိဗ္ဘမိ. တေနဿ ကမ္မုနာ ဣဒါနိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အန္တရာယော ဇာတော. ဘဂဝတာ ပနဿ ပုရိမသုတ္တံ အတိရေကဘာဏဝါရမတ္တံ, ဣဒံ ဘာဏဝါရမတ္တန္တိ ဧတ္တကာယ တန္တိယာ ဓမ္မော ကထိတော, ဧကဒေသနာယပိ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓော န ဇာတော, အနာဂတေ ပနဿ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အနာဂတေ ပစ္စယဘာဝဉ္စဿ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဓရမာနော ဧကံ ဘိက္ခုမ္ပိ မေတ္တာဝိဟာရိမှိ ဧတဒဂ္ဂေ န ဌပေသိ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ အယံ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. 277. Udañcanikoti nghĩa là cái gàu múc nước. Antarāyamakāsīti nghĩa là đã gây ra tai họa khiến cho không thể xuất gia, đã gây ra tai ương làm cho duyên lành bị hư hoại. Tương truyền, vị này đã xuất gia và thực hành sa-môn pháp vào thời đức Phật Kassapa. Khi ấy, một vị tỳ-khưu bạn của ông không hoan hỷ trong giáo pháp, đã báo rằng: ‘Thưa hiền hữu, tôi sẽ hoàn tục.’ Vị ấy (Sakuludāyī) đã làm cho vị kia khởi lòng tham đối với y bát của mình, rồi tán thán đời sống tại gia. Vị kia đã trao y bát cho ông rồi hoàn tục. Do nghiệp ấy, nay trước mặt Đức Thế Tôn, chướng ngại đối với việc xuất gia của ông đã phát sanh. Tuy nhiên, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp cho ông bằng một đoạn kinh văn dài như vậy: bài kinh trước dài hơn một phẩm, bài kinh này dài một phẩm, nhưng dù chỉ một bài pháp, sự chứng ngộ đạo quả cũng không phát sanh. Đức Thế Tôn thuyết pháp với ý nghĩ rằng: ‘Nhưng trong tương lai, điều này sẽ là duyên cho ông ấy.’ Và thấy được rằng trong tương lai sẽ là duyên cho ông, Đức Thế Tôn khi còn tại thế đã không đặt một vị tỳ-khưu nào vào địa vị tối thắng về tâm từ. Thật vậy, Đức Thế Tôn thấy rằng: ‘Trong tương lai, vị này sẽ xuất gia trong giáo pháp của ta và sẽ trở thành người tối thắng trong số những vị an trú tâm từ.’ သော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓမ္မာသောကရာဇကာလေ ပါဋလိပုတ္တေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တော အဿဂုတ္တတ္ထေရော နာမ ဟုတွာ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ အဟောသိ. ထေရဿ မေတ္တာနုဘာဝေန တိရစ္ဆာနဂတာပိ မေတ္တစိတ္တံ ပဋိလဘိံသု, ထေရော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒါစရိယော ဟုတွာ ဝတ္တနိသေနာသနေ အာဝသိ, တိံသယောဇနမတ္တာ အဋဝီ ဧကံ ပဓာနဃရံ အဟောသိ. ထေရော အာကာသေ စမ္မခဏ္ဍံ ပတ္ထရိတွာ တတ္ထ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဘိက္ခာစာရမ္ပိ အဂန္တွာ ဝိဟာရေ နိသိန္နော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ, မနုဿာ ဝိဟာရမေဝ ဂန္တွာ ဒါနမဒံသု. ဓမ္မာသောကရာဇာ ထေရဿ ဂုဏံ သုတွာ ဒဋ္ဌုကာမော တိက္ခတ္တုံ ပဟိဏိ. ထေရော ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒမ္မီတိ ဧကဝါရမ္ပိ န ဂတောတိ. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, vào thời vua Dhammāsoka, vị ấy sanh tại thành Pāṭaliputta, xuất gia, chứng quả A-la-hán, có tên là trưởng lão Assagutta, và đã trở thành vị tối thắng trong số những người an trú tâm từ. Nhờ oai lực tâm từ của trưởng lão, ngay cả các loài bàng sanh cũng có được tâm từ. Trưởng lão trở thành vị thầy giáo huấn cho Tăng chúng khắp cõi Jambudīpa và cư ngụ tại tu viện Vattani. Khu rừng rộng khoảng ba mươi do-tuần đã trở thành một thiền đường duy nhất. Trưởng lão trải một miếng da trên không trung, ngồi trên đó và thuyết về đề mục thiền. Thời gian trôi qua, ngài không đi khất thực mà ngồi tại tu viện thuyết về đề mục thiền, và dân chúng đã đến tận tu viện để cúng dường. Vua Dhammāsoka nghe về đức hạnh của trưởng lão, muốn được yết kiến nên đã sai sứ giả đến ba lần. Trưởng lão nói rằng: ‘Tôi đang giáo huấn Tăng chúng,’ và không đi dù chỉ một lần. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh စူဠသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Tiểu Sakuludāyī đã kết thúc. ၁၀. ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Giải thích kinh Vekhanasa ၂၇၈. ဧဝံ [Pg.191] မေ သုတန္တိ ဝေခနသသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေခနသောတိ အယံ ကိရ သကုလုဒါယိဿ အာစရိယော, သော ‘‘သကုလုဒါယီ ပရိဗ္ဗာဇကော ပရမဝဏ္ဏပဉှေ ပရာဇိတော’’တိ သုတွာ ‘‘မယာ သော သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟာပိတော, တေနာပိ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟိတံ, ကထံ နု ခေါ ပရာဇိတော, ဟန္ဒာဟံ သယံ ဂန္တွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပရမဝဏ္ဏပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ယေန ဘဂဝါ, တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ပန ဌိတကောဝ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တတ္ထ ပုရိမသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 278. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là kinh Vekhanasa. Trong đó, ‘Vekhanasoti’ (Vekhanasa): Tương truyền, vị này là thầy của Sakuludāyī. Vị ấy nghe rằng: ‘Du sĩ Sakuludāyī đã bị thua trong vấn đề về sắc tướng tối thượng,’ liền nghĩ rằng: ‘Ta đã dạy cho nó kỹ lưỡng, và nó cũng đã học kỹ lưỡng, tại sao lại bị thua? Thôi, ta sẽ tự mình đến hỏi Sa-môn Gotama về vấn đề sắc tướng tối thượng để tìm hiểu.’ Nghĩ vậy, ông từ thành Rājagaha đi đến Sāvatthī, cách bốn mươi lăm do-tuần, rồi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở. Sau khi đến, ông chỉ đứng và thốt lên lời cảm hứng trước mặt Đức Thế Tôn. Ở đây, những gì tương tự như kinh trước nên được hiểu theo cách đã được giải thích. ၂၈၀. ပဉ္စ ခေါ ဣမေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? အဂါရိယောပိ ဧကစ္စော ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ဧကစ္စော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ စ ဧကစ္စော ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ, ဧကစ္စော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော ဟောတိ. အယံ ပန ကာမဂရုကော ကာမာဓိမုတ္တော ဟောတိ. သော ဣမာယ ကထာယ ကထိယမာနာယ အတ္တနော ကာမာဓိမုတ္တတ္တံ သလ္လက္ခေဿတိ, ဧဝမဿာယံ ဒေသနာ သပ္ပာယာ ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ကာမဂ္ဂသုခန္တိ နိဗ္ဗာနံ အဓိပ္ပေတံ. 280. Tại sao lại bắt đầu bằng câu ‘Pañca kho ime’? Có người tại gia xem trọng dục, hướng tâm đến dục; có người lại xem trọng xuất ly, hướng tâm đến xuất ly. Cũng vậy, có người xuất gia xem trọng dục, hướng tâm đến dục; có người lại xem trọng xuất ly, hướng tâm đến xuất ly. Vị này (Vekhanasa) là người xem trọng dục, hướng tâm đến dục. Khi bài pháp này được thuyết giảng, ông ta sẽ nhận ra được sự hướng tâm đến dục của mình, và như vậy bài pháp này sẽ thích hợp với ông. Nghĩ vậy, Ngài đã bắt đầu bài pháp này. ‘Kāmaggasukhaṃ’ (an lạc tối thượng của dục) ở đây có nghĩa là Niết-bàn. ၂၈၁. ပါပိတော ဘဝိဿတီတိ အဇာနနဘာဝံ ပါပိတော ဘဝိဿတိ. နာမကံယေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ နိရတ္ထကဝစနမတ္တမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ. တိဋ္ဌတု ပုဗ္ဗန္တော တိဋ္ဌတု အပရန္တောတိ ယသ္မာ တုယှံ အတီတကထာယ အနုစ္ဆဝိကံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နတ္ထိ, အနာဂတကထာယ အနုစ္ဆဝိကံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ တိဋ္ဌတူတိ အာဟ. သုတ္တဗန္ဓနေဟီတိ သုတ္တမယဗန္ဓနေဟိ. တဿ ဟိ အာရက္ခတ္ထာယ ဟတ္ထပါဒေသု စေဝ ဂီဝါယ စ သုတ္တကာနိ ဗန္ဓန္တိ. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မဟလ္လကကာလေ ပနဿ တာနိ သယံ ဝါ ပူတီနိ ဟုတွာ မုဉ္စန္တိ, ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ဟရန္တိ. 281. Pāpito bhavissatīti nghĩa là sẽ bị đưa đến tình trạng không biết. Nāmakaṃyeva sampajjatīti nghĩa là chỉ trở thành lời nói suông vô ích. Tiṭṭhatu pubbanto tiṭṭhatu aparantoti: Bởi vì ông không có túc mạng minh tương ứng với việc nói về quá khứ, cũng không có thiên nhãn minh tương ứng với việc nói về tương lai, nên Ngài nói: ‘Hãy để cả hai điều đó qua một bên.’ Suttabandhanehīti nghĩa là bằng những sợi dây chỉ. Thật vậy, để bảo vệ đứa trẻ, người ta buộc những sợi chỉ nhỏ vào tay, chân và cổ của nó. Lời này được nói ra là nhắm đến những sợi chỉ ấy. Nhưng khi đứa trẻ lớn lên, những sợi chỉ ấy hoặc tự mục nát rồi tuột ra, hoặc người ta cắt bỏ chúng đi. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ဒဟရဿ ကုမာရဿ သုတ္တဗန္ဓနာနံ အဇာနနကာလော ဝိယ အဝိဇ္ဇာယ ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဇာနနံ, န ဟိ သက္ကာ အဝိဇ္ဇာယ ပုရိမကောဋိ ဉာတုံ, မောစနကာလေ ဇာနနသဒိသံ ပန [Pg.192] အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာဗန္ဓနဿ ပမောက္ခော ဇာတောတိ ဇာနနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Bằng câu "Cũng vậy, này chư Tỳ khưu" này, Ngài chỉ ra điều này: Giống như thời điểm đứa bé trai còn nhỏ không biết đến những sợi chỉ buộc, (nên hiểu là) sự không biết đến điểm khởi đầu của vô minh. Thật vậy, không thể biết được điểm khởi đầu của vô minh, tuy nhiên vào lúc giải thoát, sự biết tương tự như sự biết rằng: "Sự giải thoát khỏi sự trói buộc của vô minh đã sanh khởi bằng A-la-hán đạo". Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဝေခနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Vekhanasa đã kết thúc. တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về phẩm thứ ba đã kết thúc. ၄. ရာဇဝဂ္ဂေါ 4. Phẩm Vua ၁. ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Phần giải về kinh Ghaṭikāra ၂၈၂. ဧဝံ [Pg.193] မေ သုတန္တိ ဃဋိကာရသုတ္တံ. တတ္ထ သိတံ ပါတွာကာသီတိ မဟာမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော အညတရံ ဘူမိပ္ပဒေသံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မယာ စရိယံ စရမာနေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝုတ္ထပုဗ္ဗ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝေဂဠိင်္ဂံ နာမ ဂါမနိဂမော အဟောသိ, အဟံ တဒါ ဇောတိပါလော နာမ မာဏဝေါ အဟောသိံ, မယှံ သဟာယော ဃဋိကာရော နာမ ကုမ္ဘကာရော အဟောသိ, တေန သဒ္ဓိံ မယာ ဣဓ ဧကံ သုကာရဏံ ကတံ, တံ ဘိက္ခုသံဃဿ အပါကဋံ ပဋိစ္ဆန္နံ, ဟန္ဒ နံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါကဋံ ကရောမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတကောဝ သိတပါတုကမ္မမကာသိ, အဂ္ဂဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေတွာ မန္ဒဟသိတံ ဟသိ. ယထာ ဟိ လောကိယမနုဿာ ဥရံ ပဟရန္တာ – ‘‘ကုဟံ ကုဟ’’န္တိ ဟသန္တိ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဟသိတံ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရမတ္တမေဝ ဟောတိ. 282. Kinh bắt đầu bằng "Như vầy tôi nghe" là kinh Ghaṭikāra. Trong đó, câu "Ngài đã mỉm cười" có nghĩa là: Khi đang đi trên đại lộ, Ngài nhìn vào một vùng đất nào đó và suy xét rằng: "Khi ta đang thực hành hạnh nguyện, có từng sống ở nơi này chăng?" và đã thấy: "Vào thời đức Phật Kassapa, ở nơi này có một thị trấn tên là Vegaḷiṅga. Khi ấy, ta là một thanh niên tên là Jotipāla. Bạn của ta là một người thợ gốm tên là Ghaṭikāra. Cùng với người ấy, ta đã làm một việc tốt ở đây. Việc ấy không được Tăng chúng biết đến, bị che giấu. Này, ta sẽ làm cho việc ấy được Tăng chúng biết đến." (Nghĩ vậy rồi) Ngài đi xuống khỏi con đường, đứng tại một nơi nào đó và đã thực hiện hành động mỉm cười. Ngài mỉm cười nhẹ nhàng, để lộ những chiếc răng cửa. Giống như những người thế gian vỗ ngực cười "ha hả", chư Phật không cười như vậy. Nụ cười của chư Phật chỉ đơn thuần là một biểu hiện của sự hoan hỷ. ဟသိတဉ္စ နာမေတံ တေရသဟိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တေဟိ ဟောတိ. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနော အကုသလတော စတူဟိ, ကာမာဝစရကုသလတော စတူဟီတိ အဋ္ဌဟိ စိတ္တေဟိ ဟသတိ, သေက္ခာ အကုသလတော ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာနိ ဒွေ အပနေတွာ ဆဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ, ခီဏာသဝါ စတူဟိ သဟေတုကကိရိယစိတ္တေဟိ ဧကေန အဟေတုကကိရိယစိတ္တေနာတိ ပဉ္စဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ. တေသုပိ ဗလဝါရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဒွီဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေဟိ ဟသန္တိ, ဒုဗ္ဗလာရမ္မဏေ ဒုဟေတုကစိတ္တဒွယေန စ အဟေတုကစိတ္တေန စာတိ တီဟိ စိတ္တေဟိ ဟသန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုသောမနဿသဟဂတစိတ္တံ ဘဂဝတော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရမတ္တံ ဟသိတံ ဥပ္ပာဒေသိ. Nụ cười này sanh khởi bởi mười ba tâm câu hữu với thọ hỷ. Trong đó, phần đông người thế gian cười với tám tâm: bốn tâm từ (phía) bất thiện, và bốn tâm từ (phía) thiện Dục giới. Các bậc Hữu học, sau khi loại bỏ hai tâm tương ưng tà kiến từ (phía) bất thiện, cười với sáu tâm. Các bậc Lậu tận cười với năm tâm: bốn tâm Duy tác có nhân và một tâm Duy tác vô nhân. Trong số đó, khi đối tượng mạnh mẽ xuất hiện, các Ngài cười với hai tâm tương ưng trí tuệ; khi đối tượng yếu ớt xuất hiện, các Ngài cười với ba tâm: hai tâm nhị nhân và tâm vô nhân. Tuy nhiên, ở đây, tâm Duy tác vô nhân, Mạt-na thức giới, câu hữu với thọ hỷ đã làm sanh khởi nụ cười của Đức Thế Tôn, vốn chỉ là một biểu hiện của sự hoan hỷ. တံ ပနေတံ ဟသိတံ ဧဝံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ထေရဿ ပါကဋံ အဟောသိ. ကထံ? တထာရူပေ ဟိ ကာလေ တထာဂတဿ စတူဟိ ဒါဌာဟိ စတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃမုခတော သတေရတာဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဝိရောစမာနာ မဟာတာလက္ခန္ဓပမာဏာ ရသ္မိဝဋ္ဋိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီသဝရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ [Pg.194] ဒါဌဂ္ဂေသုယေဝ အန္တရဓာယန္တိ. တေန သညာဏေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆမာနောပိ သိတပါတုဘာဝံ ဇာနာတိ. Tuy nhiên, nụ cười này, dù nhỏ bé như vậy, cũng đã trở nên rõ ràng đối với Trưởng lão. Như thế nào? Thật vậy, vào lúc như thế, từ bốn chiếc răng nanh của Như Lai, những luồng hào quang có kích thước bằng thân cây cọ lớn, chiếu sáng rực rỡ như những tia chớp sateratā từ miệng đám mây lớn bao trùm bốn châu, phát khởi lên, đi nhiễu quanh đầu quý báu của Ngài ba lần, rồi biến mất ngay tại đầu những chiếc răng nanh. Nhờ dấu hiệu đó, Tôn giả Ānanda, dù đang đi sau lưng Đức Thế Tôn, cũng biết được sự xuất hiện của nụ cười. ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ – ‘‘ဧတ္ထ ကိရ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃံ ဩဝဒိ, စတုသစ္စပ္ပကာသနံ အကာသိ, ဘဂဝတောပိ ဧတ္ထ နိသီဒိတုံ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေဿာမိ, ဧဝမယံ ဘူမိဘာဂေါ ဒွီဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဘုတ္တော ဘဝိဿတိ, မဟာဇနော ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ စေတိယဋ္ဌာနံ ကတွာ ပရိစရန္တော သဂ္ဂမဂ္ဂပရာယဏော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. Câu "đã bạch với Đức Thế Tôn điều này" có nghĩa là: (Tôn giả Ānanda) đã suy nghĩ rằng: "Nghe nói, tại nơi này, Đức Thế Tôn Kassapa đã giáo huấn Tăng chúng, đã tuyên thuyết Tứ Diệu Đế. Ta sẽ làm phát sanh ý muốn ngồi tại nơi này cho cả Đức Thế Tôn (của chúng ta). Như vậy, vùng đất này sẽ được hai vị Phật sử dụng. Đại chúng, sau khi cúng dường bằng hương hoa v.v., lập thành một nơi thờ tự, và phụng sự, sẽ có cõi trời và con đường (giải thoát) làm nơi nương tựa," rồi đã nói lời bắt đầu bằng "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì...". ၂၈၃. မုဏ္ဍကေန သမဏကေနာတိ မုဏ္ဍံ မုဏ္ဍောတိ, သမဏံ ဝါ သမဏောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, အယံ ပန အပရိပက္ကဉာဏတ္တာ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥဂ္ဂဟိတဝေါဟာရဝသေနေဝ ဟီဠေန္တော ဧဝမာဟ. သောတ္တိသိနာနိန္တိ သိနာနတ္ထာယ ကတသောတ္တိံ. သောတ္တိ နာမ ကုရုဝိန္ဒပါသာဏစုဏ္ဏာနိ လာခါယ ဗန္ဓိတွာ ကတဂုဠိကကလာပကာ ဝုစ္စတိ, ယံ သန္ဓာယ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာ နဟာယန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၄၃) ဝုတ္တံ. တံ ဥဘောသု အန္တေသု ဂဟေတွာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ဧဝံ သမ္မာတိ ယထာ ဧတရဟိပိ မနုဿာ ‘‘စေတိယဝန္ဒနာယ ဂစ္ဆာမ, ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ဥဿာဟံ န ကရောန္တိ, ‘‘နဋသမဇ္ဇာဒိဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တာ ပန ဧကဝစနေနေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, တထေဝ သိနှာယိတုန္တိ ဝုတ္တေ ဧကဝစနေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. 283. Câu "với tên sa-môn trọc đầu kia": Nói "người trọc là trọc" hoặc "sa-môn là sa-môn" thì được. Nhưng người này (Jotipāla) do trí tuệ chưa chín muồi, chỉ nói như vậy với ý khinh miệt theo cách nói đã học được trong gia đình Bà-la-môn. Câu "tắm với xà bông bột" có nghĩa là "xà bông bột được làm để tắm". "Sotti" được gọi là những viên, những bó được làm bằng cách trộn bột đá kuruvinda với cánh kiến đỏ. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: "Vào lúc bấy giờ, nhóm sáu Tỳ khưu tắm bằng xà bông bột kuruvinda" (Tcv. 243). Người ta cầm nó ở hai đầu rồi chà xát cơ thể. Câu "Được lắm, bạn hiền": Giống như ngày nay, khi được nói "Chúng ta hãy đi đảnh lễ bảo tháp", "Chúng ta hãy đi nghe pháp", người ta không nỗ lực. Nhưng khi được nói "Chúng ta hãy đi xem kịch, lễ hội v.v.", họ chấp nhận ngay bằng một lời. Cũng vậy, khi được nói "chúng ta hãy đi tắm", (Jotipāla) chấp nhận ngay bằng một lời và nói như vậy. ၂၈၄. ဇောတိပါလံ မာဏဝံ အာမန္တေသီတိ ဧကပဿေ အရိယပရိဟာရေန ပဌမတရံ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဌိတော တဿ မဟန္တေန ဣဿရိယပရိဟာရေန နှာယန္တဿ နှာနပရိယောသာနံ အာဂမေတွာ တံ နိဝတ္ထနိဝါသနံ ကေသေ ဝေါဒကေ ကုရုမာနံ အာမန္တေသိ. အယန္တိ အာသန္နတ္တာ ဒဿေန္တော အာဟ. ဩဝဋ္ဋိကံ ဝိနိဝဋ္ဌေတွာတိ နာဂဗလော ဗောဓိသတ္တော ‘‘အပေဟိ သမ္မာ’’တိ ဤသကံ ပရိဝတ္တမာနောဝ တေန ဂဟိတဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာတိ အတ္ထော. ကေသေသု ပရာမသိတွာ ဧတဒဝေါစာတိ သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဇောတိပါလော ပညဝါ, သကိံ ဒဿနံ လဘမာနော တထာဂတဿ ဒဿနေပိ ပသီဒိဿတိ, ဓမ္မကထာယပိ ပသီဒိဿတိ, ပသန္နော စ ပသန္နာကာရံ ကာတုံ သက္ခိဿတိ, မိတ္တာ နာမ ဧတဒတ္ထံ ဟောန္တိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ မမ သဟာယံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ နံ ကေသေသု ပရာမသိတွာ ဧတဒဝေါစ. 284. Câu "đã gọi thanh niên Jotipāla" có nghĩa là: (Ghaṭikāra) đứng ở một bên, đã tắm xong trước theo cách của bậc Thánh, và đã lên bờ. Chờ cho người kia (Jotipāla), đang tắm với sự phục vụ vương giả to lớn, tắm xong, đã gọi người ấy khi đang mặc y phục và làm khô tóc. (Ghaṭikāra) nói "Này" để chỉ (Đức Phật) vì Ngài ở gần. Câu "sau khi giằng tay ra" có nghĩa là: Vị Bồ-tát, người có sức mạnh như voi chúa, nói "Tránh ra, bạn hiền", và chỉ hơi xoay người một chút đã làm cho người kia phải buông tay ra. Câu "nắm lấy tóc và nói điều này" có nghĩa là: Nghe nói, người ấy (Ghaṭikāra) đã suy nghĩ: "Jotipāla này là người có trí tuệ. Nếu có cơ hội gặp một lần, anh ta sẽ có đức tin khi gặp Như Lai, và cũng sẽ có đức tin vào pháp thoại. Và khi đã có đức tin, anh ta sẽ có thể thể hiện thái độ của người có đức tin. Bạn bè là để làm việc này. Bằng cách nào đó, ta sẽ dẫn bạn ta đến với Đấng Thập Lực." Vì vậy, (Ghaṭikāra) đã nắm lấy tóc người ấy và nói lời này. ဣတ္တရဇစ္စောတိ [Pg.195] အညဇာတိကော, မယာ သဒ္ဓိံ အသမာနဇာတိကော, လာမကဇာတိကောတိ အတ္ထော. န ဝတိဒန္တိ ဣဒံ အမှာကံ ဂမနံ န ဝတ ဩရကံ ဘဝိဿတိ န ခုဒ္ဒကံ, မဟန္တံ ဘဝိဿတိ. အယဉှိ န အတ္တနော ထာမေန ဂဏှိ, သတ္ထု ထာမေန ဂဏှီတိ ဂဟဏသ္မိံယေဝ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ. ယာဝတာဒေါဟိပီတိ ဧတ္ထ ဒေါကာရဟိကာရပိကာရာ နိပါတာ, ယာဝတုပရိမန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဝါစာယ အာလပနံ ဩဝဋ္ဋိကာယ ဂဟဏဉ္စ အတိက္ကမိတွာ ယာဝ ကေသဂ္ဂဟဏမ္ပိ တတ္ထ ဂမနတ္ထံ ပယောဂေါ ကတ္တဗ္ဗော’’တိ. Ittarajacco có nghĩa là người thuộc dòng dõi khác, không cùng dòng dõi với ta, thuộc dòng dõi thấp kém. Na vatidaṃ có nghĩa là: Chuyến đi này của chúng ta chắc chắn sẽ không phải là thấp kém, không phải là nhỏ nhoi, mà sẽ là vĩ đại. Vị này đã không nắm lấy bằng sức của mình, mà nắm lấy bằng sức của bậc Đạo Sư, do đó, ngay khi nắm lấy, đã đi đến quyết định. Trong câu Yāvatādohipi, các từ do, hi, pi là các bất biến từ, có nghĩa là cho đến mức độ cao hơn. Điều này được nói ra có nghĩa là: "Vượt qua việc gọi bằng lời nói và nắm lấy vạt áo, cho đến cả việc nắm tóc, cũng cần phải nỗ lực để đi đến nơi ấy." ၂၈၅. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဣဓ သတိပဋိလာဘတ္ထာယ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဋိသံယုတ္တာ ဓမ္မီ ကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဿ ဟိ ဘဂဝါ, – ‘‘ဇောတိပါလ, တွံ န လာမကဋ္ဌာနံ ဩတိဏ္ဏသတ္တော, မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ပန သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္ထေတွာ ဩတိဏ္ဏောသိ, တာဒိသဿ နာမ ပမာဒဝိဟာရော န ယုတ္တော’’တိအာဒိနာ နယေန သတိပဋိလာဘာယ ဓမ္မံ ကထေသိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသီထေရာ ပန ဝဒန္တိ – ‘‘ဇောတိပါလ, ယထာ အဟံ ဒသပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော လောကေ ဝိစရာမိ, ဧဝမေဝံ တွမ္ပိ ဒသပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သမဏဂဏပရိဝါရော လောကေ ဝိစရိဿသိ. ဧဝရူပေန နာမ တယာ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ, ဧဝံ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ကထေသီတိ. 285. Dhammiyā kathāya: Ở đây, nên hiểu là pháp thoại liên quan đến tiền kiếp để giúp phục hồi chánh niệm. Bởi vì, đức Thế Tôn đã thuyết pháp để giúp vị ấy phục hồi chánh niệm bằng cách như sau: "Này Jotipāla, con không phải là chúng sanh đã rơi vào chốn thấp hèn, mà con đã phát nguyện Nhất thiết trí trên Bồ-đề tòa và đã hạ sanh. Đối với một người như vậy, việc sống buông lung là không thích hợp." Các vị trưởng lão ở hải ngoại thì nói rằng: "Này Jotipāla, cũng như ta đã viên mãn mười ba-la-mật, chứng ngộ Nhất thiết trí, đi khắp thế gian với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu làm thị giả, cũng vậy, con cũng sẽ viên mãn mười ba-la-mật, chứng ngộ Nhất thiết trí, đi khắp thế gian với đoàn thể sa-môn làm thị giả. Đối với một người như vậy, việc rơi vào buông lung là không thích hợp." Ngài đã thuyết giảng về sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, để tâm của vị ấy hướng về việc xuất gia. ၂၈၆. အလတ္ထ ခေါ, အာနန္ဒ,…ပေ… ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒန္တိ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိမကာသိ? ယံ ဗောဓိသတ္တေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခေ ပဗ္ဗဇန္တိ. ပဗ္ဗဇိတွာ စ ပန ဣတ္တရသတ္တာ ဝိယ ပတိတသိင်္ဂါ န ဟောန္တိ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပန သုပတိဋ္ဌာယ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒါယ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရယမာနာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝ အနုလောမဉာဏံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ, မဂ္ဂဖလတ္ထံ ဝါယာမံ န ကရောန္တိ. ဇောတိပါလောပိ တထေဝ အကာသိ. 286. Alattha kho, ānanda,... pe... pabbajjaṃ alattha upasampadaṃ: Sau khi xuất gia, vị ấy đã làm gì? Vị ấy đã làm những gì mà các vị Bồ-tát phải làm. Các vị Bồ-tát xuất gia trước sự hiện diện của các đức Phật. Và sau khi xuất gia, các vị ấy không giống như những chúng sanh thấp kém có sừng bị gãy, mà an trú vững chắc trong Tứ Thanh Tịnh Giới, học thuộc lòng Tam Tạng kinh điển, lời dạy của đức Phật, thọ trì mười ba pháp đầu-đà, đi vào rừng, thực hành đầy đủ các phận sự đi và về, thực hành pháp của sa-môn, phát triển tuệ quán, và dừng lại khi đạt đến Anulomañāṇa (Thuận thứ trí), không nỗ lực để đạt được đạo và quả. Jotipāla cũng đã làm như vậy. ၂၈၇. အဍ္ဎမာသုပသမ္ပန္နေတိ ကုလဒါရကဉှိ ပဗ္ဗာဇေတွာ အဍ္ဎမာသမ္ပိ အဝသိတွာ ဂတေ မာတာပိတူနံ သောကော န ဝူပသမ္မတိ, သောပိ ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏံ [Pg.196] န ဇာနာတိ, ဒဟရဘိက္ခုသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သိနေဟော န ပတိဋ္ဌာတိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္တကံ ပန ကာလံ နိဝါသေ သတိ မာတာပိတရော ပဿိတုံ လဘန္တိ. တေန တေသံ သောကော တနုဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏံ ဇာနာတိ, သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော ဇာယတိ, ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ သိနေဟော ပတိဋ္ဌာတိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ အဘိရမတိ, န ဥက္ကဏ္ဌတိ. တသ္မာ ဧတ္တကံ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဍ္ဎမာသံ ဝသိတွာ ပက္ကာမိ. 287. Aḍḍhamāsupasampanne: Bởi vì, nếu cho một thiện nam tử xuất gia rồi ra đi mà chưa ở lại được nửa tháng, thì nỗi sầu muộn của cha mẹ không nguôi ngoai, và vị ấy cũng không biết cách cầm y bát, không có sự thân thiết với các vị tỳ-khưu trẻ và sa-di, tình cảm với các vị trưởng lão không được thiết lập, và sự không hoan hỷ phát sinh ở những nơi đã đến. Nhưng khi ở lại trong một khoảng thời gian như vậy, cha mẹ có cơ hội được gặp. Do đó, nỗi sầu muộn của họ giảm bớt, vị ấy biết cách cầm y bát, sự thân thiết với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ được phát sinh, tình cảm với các vị trưởng lão được thiết lập, vị ấy hoan hỷ ở những nơi đã đến, không chán nản. Vì vậy, nghĩ rằng nên ở lại chừng ấy thời gian, Ngài đã ở lại nửa tháng rồi ra đi. ပဏ္ဍုပုဋကဿ သာလိနောတိ ပုဋကေ ကတွာ သုက္ခာပိတဿ ရတ္တသာလိနော. တဿ ကိရ သာလိနော ဝပ္ပကာလတော ပဋ္ဌာယ အယံ ပရိဟာရော – ကေဒါရာ သုပရိကမ္မကတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဂန္ဓောဒကေန သိဉ္စိံသု, ဝပ္ပကာလေ ဝိတာနံ ဝိယ ဥပရိ ဝတ္ထကိလဉ္ဇံ ဗန္ဓိတွာ ပရိပက္ကကာလေ ဝီဟိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ မုဋ္ဌိမတ္တေ ပုဋကေ ကတွာ ယောတ္တဗဒ္ဓေ ဝေဟာသံယေဝ သုက္ခာပေတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ အတ္ထရိတွာ ကောဋ္ဌကေသု ပူရေတွာ တတိယေ ဝဿေ ဝိဝရိံသု. ဧဝံ တိဝဿံ ပရိဝုတ္ထဿ သုဂန္ဓရတ္တသာလိနော အပဂတကာဠကေ သုပရိသုဒ္ဓေ တဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ ခဇ္ဇကဝိကတိမ္ပိ ဘတ္တမ္ပိ ပဋိယာဒိယိံသု. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ…ပေ… ကာလံ အာရောစာပေသီတိ. Paṇḍupuṭakassa sālino: Của loại gạo sāli đỏ được làm thành bó và phơi khô. Việc chăm sóc loại gạo sāli này được cho là bắt đầu từ mùa gieo trồng như sau: các thửa ruộng được chuẩn bị kỹ lưỡng, sau khi gieo hạt, họ tưới bằng nước thơm. Vào mùa gieo trồng, họ căng một tấm vải phía trên như một tấm màn che. Khi lúa chín, họ cắt các bông lúa, bó thành từng bó nhỏ bằng nắm tay, buộc dây rồi phơi khô ngay trên không trung. Sau đó, họ rắc bột thơm, đổ đầy vào các kho chứa và mở ra vào năm thứ ba. Như vậy, họ lấy những hạt gạo rất tinh khiết, không có vết đen của loại gạo sāli đỏ thơm ngon đã được cất giữ trong ba năm, rồi chuẩn bị các loại vật thực cứng và cơm. Liên quan đến điều này, đã được nói rằng: paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ... pe... kālaṃ ārocāpesi. ၂၈၈. အဓိဝုဋ္ဌော မေတိ ကိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ဝေဂဠိင်္ဂတော နိက္ခမနကာလေ ဃဋိကာရော အတ္တနော သန္တိကေ ဝဿာဝါသံ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေသိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အဟုဒေဝ အညထတ္တံ အဟု ဒေါမနဿန္တိ တေမာသံ ဒါနံ ဒါတုံ, ဓမ္မဉ္စ သောတုံ, ဣမိနာ စ နိယာမေန ဝီသတိ ဘိက္ခုသဟဿာနိ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ နာလတ္ထန္တိ အလာဘံ အာရဗ္ဘ စိတ္တညထတ္တံ စိတ္တဒေါမနဿံ အဟောသိ, န တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ကသ္မာ? သောတာပန္နတ္တာ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ. အထေကသ္မိံ သမယေ ပစ္စန္တေ ကုပိတေ ဝူပသမနတ္ထံ ဂစ္ဆန္တော ဥရစ္ဆဒံ နာမ ဓီတရမာဟ – ‘‘အမ္မ အမှာကံ ဒေဝေ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏာ တံ ရာဇဓီတရံ ဒိသွာ ဝိသညိနော အဟေသုံ. ကေ ဣမေ စာတိ ဝုတ္တေ တုမှာကံ ဘူမိဒေဝါတိ. ဘူမိဒေဝါ နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တီ ဌိတာ ကဿပဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကံ ဒိသွာ ပက္ကောသာပေတွာ [Pg.197] ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ အနုမောဒနံ သုဏမာနာယေဝ သောတာပန္နာ ဟုတွာ ‘‘အညေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သတ္ထာ ဝီသတိယာ ဘိက္ခုသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဣသိပတနေ ဝသတီ’’တိ စ သုတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ အဒါသိ. 288. Adhivuṭṭho me: Ngài nói điều này liên quan đến điều gì? Khi rời khỏi Vegaḷiṅga, Ghaṭikāra đã nhận lời hứa sẽ an cư mùa mưa tại chỗ của mình; Ngài nói điều này liên quan đến lời hứa đó. Ahudeva aññathattaṃ ahu domanassaṃ: Đã có sự thay đổi trong tâm và sự buồn rầu phát sinh do không có được cơ hội cúng dường, nghe pháp trong ba tháng, và theo cách này, chăm sóc hai mươi ngàn vị tỳ-khưu; chứ không phải liên quan đến đức Như Lai. Tại sao? Vì vị ấy là bậc Tu-đà-hoàn. Vị vua ấy trước đây là người cúng dường cho các vị Bà-la-môn. Sau đó, vào một thời điểm, khi biên giới nổi loạn, trong khi đi dẹp loạn, vua đã nói với con gái tên là Uracchadā: "Này con, đừng lơ là với các vị trời của chúng ta." Các vị Bà-la-môn khi thấy công chúa đã trở nên mê mẩn. Khi được hỏi: "Những người này là ai?", câu trả lời là: "Là các vị địa thần của bà." (Công chúa nói:) "Các vị địa thần mà lại như thế này sao?", rồi nhổ nước bọt và đi lên lầu. Một ngày nọ, khi đang đứng nhìn ra đường, công chúa thấy vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Kassapa, liền cho mời vào, cúng dường vật thực, và ngay khi đang nghe lời tùy hỷ, đã trở thành bậc Tu-đà-hoàn. Sau đó, công chúa hỏi: "Còn có các vị tỳ-khưu nào khác không?", và khi nghe rằng: "Bậc Đạo Sư đang ở tại Isipatana cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu," liền thỉnh mời và cúng dường. ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော. အထ နံ ပဌမတရမေဝ ဗြာဟ္မဏာ အာဂန္တွာ ဓီတု အဝဏ္ဏံ ဝတွာ ပရိဘိန္ဒိံသု. ရာဇာ ပန ဓီတု ဇာတကာလေယေဝ ဝရံ အဒါသိ. တဿာ ‘‘သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝရံ ဂဏှိံသု. အထဿာ ရာဇာ သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ နိယျာတေသိ. သာ သတ္ထာရံ ဘောဇယမာနာ ရာဇာနံ ပက္ကောသာပေတွာ ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒါပေသိ. ရာဇာ သတ္ထု အနုမောဒနံ သုတွာဝ သောတာပန္နော ဇာတော. သောတာပန္နဿ စ နာမ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ အာဃာတော နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘န တထာဂတံ အာရဗ္ဘာ’’တိ. Đức vua dẹp yên biên địa rồi trở về. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn đã đến trước và nói xấu về công chúa, gây chia rẽ với ngài. Vả lại, đức vua đã ban một điều ước cho công chúa ngay từ lúc mới sinh. (Bà con) đã nhận lấy điều ước rằng: ‘Xin hãy trao vương quyền trong bảy ngày’. Khi ấy, đức vua đã trao vương quyền trong bảy ngày cho nàng. Nàng trong khi cúng dường bữa ăn đến bậc Đạo Sư, đã cho mời đức vua đến và cho ngồi ở bên ngoài bức màn. Đức vua vừa nghe xong lời tùy hỷ của bậc Đạo Sư, đã trở thành bậc Dự Lưu. Và đối với một bậc Dự Lưu, không có sự oán hận liên quan đến đức Như Lai. Do đó, đã được nói rằng: ‘Không liên quan đến đức Như Lai’. ယံ ဣစ္ဆတိ တံ ဟရတူတိ သော ကိရ ဘာဇနာနိ ပစိတွာ ကယဝိက္ကယံ န ကရောတိ, ဧဝံ ပန ဝတွာ ဒါရုတ္ထာယ ဝါ မတ္တိကတ္ထာယ ဝါ ပလာလတ္ထာယ ဝါ အရညံ ဂစ္ဆတိ. မဟာဇနာ ‘‘ဃဋိကာရေန ဘာဇနာနိ ပက္ကာနီ’’တိ သုတွာ ပရိသုဒ္ဓတဏ္ဍုလလောဏဒဓိတေလဖာဏိတာဒီနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တိ. သစေ ဘာဇနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, မူလံ အပ္ပံ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒတွာ ဂဏှာမာတိ တံ န ဂဏှန္တိ. ဓမ္မိကော ဝါဏိဇော မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂတိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟတိ, ဗဟု နော အကုသလံ ဘဝိဿတီတိ ပုန ဂန္တွာ မူလံ အာဟရန္တိ. သစေ ပန ဘာဇနံ အပ္ပဂ္ဃံ ဟောတိ, အာဘတံ မူလံ ဗဟု, ဓမ္မိကော ဝါဏိဇော, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီတိ ယထာဘတံ ဃရသာမိကာ ဝိယ သာဓုကံ ပဋိသာမေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံဂုဏော ပန ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇတီတိ. ရညော ဝစနပထံ ပစ္ဆိန္ဒန္တော အန္ဓေ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ပေါသေတီတိ အာဟ. Về câu ‘Ai muốn gì thì cứ lấy cái đó’, nghe nói người thợ gốm ấy sau khi nung đồ gốm xong thì không làm việc mua bán, nhưng sau khi nói như vậy, anh ta đi vào rừng để lấy củi, hoặc lấy đất sét, hoặc lấy rơm. Dân chúng nghe rằng ‘Đồ gốm đã được Ghaṭikāra nung xong’ liền lấy gạo, muối, sữa chua, dầu, đường phèn... tinh sạch rồi đến. Nếu món đồ gốm có giá trị cao, mà giá tiền (mang theo) thì ít, họ không lấy món đồ đó với ý nghĩ ‘chúng ta cứ trả đại một giá nào đó rồi lấy đi’. (Họ nghĩ rằng): ‘Anh ta là người buôn bán đúng pháp, chăm sóc cha mẹ, hầu hạ bậc Chánh Đẳng Giác, bất thiện nhiều sẽ đến với chúng ta’, rồi họ lại đi về và mang tiền đến. Nhưng nếu món đồ gốm có giá trị thấp, mà giá tiền mang đến thì nhiều, (họ nghĩ rằng): ‘Anh ta là người buôn bán đúng pháp, phước báu sẽ đến với chúng ta’, rồi họ cất giữ (tiền) cẩn thận đúng với số đã mang đến như thể là chủ nhà rồi ra về. (Đức Phật) muốn cắt ngang lời nói của đức vua: ‘Nhưng người có đức hạnh như vậy tại sao không xuất gia?’, nên đã nói rằng: ‘Anh ta nuôi dưỡng cha mẹ già, mù lòa’. ၂၈၉. ကော နု ခေါတိ ကုဟိံ နု ခေါ. ကုမ္ဘိယာတိ ဥက္ခလိတော. ပရိယောဂါတိ သူပဘာဇနတော. ပရိဘုဉ္ဇာတိ ဘုဉ္ဇ. ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝံ ဝဒန္တိ? ဃဋိကာရော ကိရ ဘတ္တံ ပစိတွာ သူပံ သမ္ပာဒေတွာ မာတာပိတရော ဘောဇေတွာ သယမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘဂဝတော ဝဍ္ဎမာနကံ ဘတ္တသူပံ ပဋ္ဌပေတွာ အာသနံ ပညပေတွာ အာဓာရကံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥဒကံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ မာတာပိတူနံ သညံ ဒတွာ အရညံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝံ ဝဒန္တိ. အဘိဝိဿတ္ထောတိ [Pg.198] အတိဝိဿတ္ထော. ပီတိသုခံ န ဝိဇဟတီတိ န နိရန္တရံ ဝိဇဟတိ, အထ ခေါ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ – ‘‘သဒေဝကေ နာမ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော မယှံ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ သဟတ္ထေန အာမိသံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, လာဘာ ဝတ မေ’’တိ အနုဿရတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. 289. Câu ‘Ko nu kho’ có nghĩa là ‘đã đi đâu nhỉ?’. ‘Kumbhiyā’ là từ nồi cơm. ‘Pariyogā’ là từ nồi canh. ‘Paribhuñjā’ là ‘xin hãy dùng’. Tại sao họ lại nói như vậy? Nghe nói, Ghaṭikāra sau khi nấu cơm, chuẩn bị canh, cho cha mẹ ăn, và chính mình cũng ăn xong, đã dọn sẵn mâm cơm và canh cho Đức Thế Tôn, trải chỗ ngồi, đặt sẵn cái kê bát, dọn sẵn nước, rồi ra dấu cho cha mẹ và đi vào rừng. Vì vậy họ nói như vậy. ‘Abhivissattho’ có nghĩa là rất thân thiết. Câu ‘Hỷ lạc không rời bỏ’ không có nghĩa là nó không rời bỏ một cách liên tục, mà là, hoặc ban đêm hoặc ban ngày, hoặc trong làng hoặc trong rừng, vào bất cứ khoảnh khắc nào anh ta tùy niệm rằng: ‘Bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên đã vào nhà của ta, tự tay lấy vật thực và dùng, thật là lợi ích cho ta thay!’, vào mỗi khoảnh khắc ấy, năm loại hỷ khởi lên. Nhắm đến điều đó mà nói như vậy. ၂၉၀. ကဠောပိယာတိ ပစ္ဆိတော. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသီတိ. ပစ္စယော ဓမ္မိကော, ဘိက္ခူနံ ပတ္တေ ဘတ္တသဒိသော, တသ္မာ ဧဝမကာသိ. သိက္ခာပဒပညတ္တိပိ စ သာဝကာနံယေဝ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓါနံ သိက္ခာပဒဝေလာ နာမ နတ္ထိ. ယထာ ဟိ ရညော ဥယျာနေ ပုပ္ဖဖလာနိ ဟောန္တိ, အညေသံ တာနိ ဂဏှန္တာနံ နိဂ္ဂဟံ ကရောန္တိ, ရာဇာ ယထာရုစိယာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဧဝံသမ္ပဒမေတံ. ပရသမုဒ္ဒဝါသီထေရာ ပန ‘‘ဒေဝတာ ကိရ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဒံသူ’’တိ ဝဒန္တိ. 290. ‘Kaḷopiyā’ là từ cái giỏ. Tại sao Đức Thế Tôn lại làm như vậy? Có lý do hợp pháp: nó giống như cơm trong bát của các Tỳ-khưu, vì vậy Ngài đã làm như vậy. Hơn nữa, việc chế định học giới chỉ dành cho các vị Thanh văn, đối với các vị Phật, không có cái gọi là giới hạn của học giới. Ví như trong vườn của vua có hoa và quả, những người khác hái chúng thì bị trừng phạt, còn vua thì dùng tùy theo ý thích; sự thành tựu này cũng giống như vậy. Tuy nhiên, các vị trưởng lão ở hải ngoại nói rằng: ‘Nghe nói chư thiên đã nhận lấy rồi dâng cúng’. ၂၉၁. ဟရထ, ဘန္တေ, ဟရထ ဘဒြမုခါတိ အမှာကံ ပုတ္တော ‘‘ကုဟိံ ဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိက’’န္တိ ဝဒတိ, ကုဟိံ နု ခေါ ဂစ္ဆတိ, သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနဿ ဩဝဿကဘာဝမ္ပိ န ဇာနာတီတိ ပုတ္တေ အပရာဓသညိနော ဂဟဏေ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဧဝမာဟံသု. 291. Về câu ‘Thưa ngài, xin hãy lấy đi, thưa hiền giả, xin hãy lấy đi’, (cha mẹ đã nói như vậy vì) khi con trai của chúng tôi được hỏi ‘Con đã đi đâu?’, nó nói ‘Đến chỗ của bậc Thập Lực’. (Họ nghĩ): ‘Nó đi đâu nhỉ? Nó cũng không biết rằng nơi ở của bậc Đạo Sư bị dột sao?’. Mặc dù có ý nghĩ rằng con trai mình có lỗi, nhưng với tâm hoan hỷ trong việc lấy (cỏ), họ đã nói như vậy. တေမာသံ အာကာသစ္ဆဒနံ အဋ္ဌာသီတိ ဘဂဝါ ကိရ စတုန္နံ ဝဿိကာနံ မာသာနံ ဧကံ မာသံ အတိက္ကမိတွာ တိဏံ အာဟရာပေသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – အာကာသံ ဆဒနမဿာတိ အာကာသစ္ဆဒနံ. န ဒေဝေါတိဝဿီတိ ကေဝလံ နာတိဝဿိ, ယထာ ပနေတ္ထ ပကတိယာ စ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနဗ္ဘန္တရေ ဧကမ္ပိ ဥဒကဗိန္ဒု နာတိဝဿိ, ဧဝံ ဃနဆဒနဂေဟဗ္ဘန္တရေ ဝိယ န ဝါတာတပါပိ အာဗာဓံ အကံသု, ပကတိယာ ဥတုဖရဏမေဝ အဟောသိ. အပရဘာဂေ တသ္မိံ နိဂမေ ဆဍ္ဍိတေပိ တံ ဌာနံ အနောဝဿကမေဝ အဟောသိ. မနုဿာ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ တတ္ထ သာဋကေ ဌပေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ. ယာဝ ကပ္ပုဋ္ဌာနာ တံ ဌာနံ တာဒိသမေဝ ဘဝိဿတိ. တဉ္စ ခေါ ပန န တထာဂတဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန, တေသံယေဝ ပန ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ. တေသဉှိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကတ္ထ န လဘေယျ, အမှာကံ နာမ ဒွိန္နံ အန္ဓကာနံ နိဝေသနံ ဥတ္တိဏံ ကာရေသီ’’တိ န တပ္ပစ္စယာ ဒေါမနဿံ ဥဒပါဒိ – ‘‘သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော အမှာကံ [Pg.199] နိဝေသနာ တိဏံ အာဟရာပေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ဆာဒါပေသီ’’တိ ပန တေသံ အနပ္ပကံ ဗလဝသောမနဿံ ဥဒပါဒိ. ဣတိ တေသံယေဝ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဣဒံ ပါဋိဟာရိယံ ဇာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Về câu ‘Mái nhà bằng hư không đã tồn tại trong ba tháng’, nghe nói Đức Thế Tôn đã cho mang cỏ đến sau khi một tháng trong bốn tháng mùa mưa đã trôi qua, vì vậy Ngài đã nói như vậy. Đây là ý nghĩa của từ ở đây: ‘Hư không là mái che của nó’, do đó gọi là ‘mái che bằng hư không’. Về câu ‘Trời đã không mưa vào’, không chỉ đơn thuần là không mưa vào, mà giống như bên trong nơi nước từ giọt gianh thường rơi xuống, một giọt nước cũng không rơi vào, cũng vậy, gió và nắng cũng không gây phiền nhiễu như thể đang ở bên trong một ngôi nhà có mái che dày đặc; chỉ có sự lan tỏa của thời tiết tự nhiên. Về sau, ngay cả khi thị trấn đó bị bỏ hoang, nơi đó vẫn không bị mưa ướt. Những người làm việc, khi trời mưa, đã để y phục ở đó rồi làm việc. Cho đến cuối kiếp, nơi đó sẽ vẫn như vậy. Và điều đó không phải do thần lực của Như Lai, mà là do sự thành tựu đức hạnh của chính họ (cha mẹ). Vì đối với họ, ưu phiền đã không khởi lên do nguyên nhân đó (nghĩ rằng): ‘Bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài có thể tìm thấy (cỏ) ở đâu chứ, lại làm cho ngôi nhà của hai người mù lòa chúng ta không còn cỏ lợp’. Trái lại, một hỷ lạc mạnh mẽ, không nhỏ đã khởi lên cho họ (khi nghĩ rằng): ‘Bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên đã cho lấy cỏ từ nhà chúng ta để lợp hương thất’. Như vậy, cần phải hiểu rằng phép lạ này xảy ra là do sự thành tựu đức hạnh của chính họ. ၂၉၂. တဏ္ဍုလဝါဟသတာနီတိ ဧတ္ထ ဒွေ သကဋာနိ ဧကော ဝါဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒုပိယဉ္စ သူပေယျန္တိ သူပတ္ထာယ တဒနုရူပံ တေလဖာဏိတာဒိံ. ဝီသတိဘိက္ခုသဟဿဿ တေမာသတ္ထာယ ဘတ္တံ ဘဝိဿတီတိ ကိရ သညာယ ရာဇာ ဧတ္တကံ ပေသေသိ. အလံ မေ ရညောဝ ဟောတူတိ ကသ္မာ ပဋိက္ခိပိ? အဓိဂတအပ္ပိစ္ဆတာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘နာဟံ ရညာ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ကထံ နု ခေါ ပေသေသီ’’တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ ဗာရာဏသိံ ဂတော, အဒ္ဓါ သော ရညော ဝဿာဝါသံ ယာစိယမာနော မယှံ ပဋိညာတဘာဝံ အာရောစေတွာ မမ ဂုဏကထံ ကထေသိ, ဂုဏကထာယ လဒ္ဓလာဘော ပန နဋေန နစ္စိတွာ လဒ္ဓံ ဝိယ ဂါယကေန ဂါယိတွာ လဒ္ဓံ ဝိယ စ ဟောတိ. ကိံ မယှံ ဣမိနာ, ကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပန္နေန မာတာပိတူနမ္ပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿပိ ဥပဋ္ဌာနံ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 292. Ở đây, trong câu `Taṇḍulavāhasatāni`, nên hiểu rằng hai xe bò chở là một `vāha`. Trong câu `Tadupiyañca sūpeyyaṃ` có nghĩa là các món ăn kèm thích hợp như dầu, mật mía v.v... để dùng làm canh. Tương truyền, nhà vua đã gửi đi ngần ấy vật phẩm với ý nghĩ rằng: "Sẽ có đủ vật thực cho hai mươi ngàn vị tỳ-khưu trong suốt ba tháng". Tại sao (Ghaṭikāra) lại từ chối, nói rằng: "Thôi đủ rồi, tôi không cần của vua"? Do đã chứng đắc đức tính thiểu dục. Tương truyền, ông đã suy nghĩ như sau: "Ta chưa từng được nhà vua trông thấy, vậy tại sao ngài lại gửi (vật phẩm) đến?". Sau đó, ông suy nghĩ: "Bậc Đạo Sư đã đi đến Bārāṇasī. Chắc chắn khi được nhà vua thỉnh cầu an cư mùa mưa, Ngài đã cho biết về lời hứa của ta và đã nói lên những lời tán thán đức hạnh của ta. Nhưng lợi lộc có được do lời tán thán đức hạnh thì cũng giống như (lợi lộc) mà người vũ công có được sau khi múa, hay như (lợi lộc) mà người ca sĩ có được sau khi hát. Ta có ích gì với thứ này? Với những gì kiếm được từ việc làm lụng, ta có thể phụng dưỡng cả cha mẹ lẫn bậc Chánh Đẳng Chánh Giác". Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဃဋိကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Ghaṭikāra đã kết thúc. ၂. ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Phần giải thích kinh Raṭṭhapāla ၂၉၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ရဋ္ဌပါလသုတ္တံ. တတ္ထ ထုလ္လကောဋ္ဌိကန္တိ ထုလ္လကောဋ္ဌံ ပရိပုဏ္ဏကောဋ္ဌာဂါရံ. သော ကိရ ဇနပဒေါ နိစ္စသဿော သဒါ ဗီဇဘဏ္ဍံ နိက္ခမတိ, ခလဘဏ္ဍံ ပဝိသတိ. တေန တသ္မိံ နိဂမေ ကောဋ္ဌာ နိစ္စပူရာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ သော ထုလ္လကောဋ္ဌိကန္တေဝ သင်္ခံ ဂတော. 293. Kinh bắt đầu bằng `Evaṃ me sutaṃ` là kinh Raṭṭhapāla. Trong đó, `thullakoṭṭhikaṃ` có nghĩa là kho lẫm đầy ắp. Tương truyền, xứ đó luôn được mùa, hạt giống luôn được đem ra, và lúa trên sân đập lúa luôn được đưa vào (kho). Do đó, trong thị trấn ấy, các kho lẫm luôn luôn đầy ắp. Vì vậy, nó được gọi là Thullakoṭṭhika. ၂၉၄. ရဋ္ဌပါလောတိ ကသ္မာ ရဋ္ဌပါလော? ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထောတိ ရဋ္ဌပါလော. ကဒါ ပနဿေတံ နာမံ ဥပ္ပန္နန္တိ. ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ. ဣတော ဟိ ပုဗ္ဗေ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော [Pg.200] လောကဟိတာယ စာရိကံ စရိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – 294. Tại sao lại có tên là Raṭṭhapāla? Vì có khả năng hàn gắn và bảo hộ quốc gia đã bị chia rẽ, nên gọi là Raṭṭhapāla. Vậy cái tên này đã xuất hiện khi nào? Vào thời của đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara. Thật vậy, một trăm ngàn kiếp trước đây, tính từ kiếp này, khi loài người có tuổi thọ một trăm ngàn năm, bậc Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện, và cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng, Ngài đã du hành vì lợi ích của thế gian. Liên quan đến Ngài, có lời được nói rằng – ‘‘နဂရံ ဟံသဝတီ နာမ, အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော; သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁၂.၁၉); “Thành phố tên là Haṃsavatī, vị vua (cha) tên là Ānanda; vị mẫu hậu tên là Sujātā, (cha mẹ) của bậc Đạo Sư Padumuttara”. ပဒုမုတ္တရေ ပန အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဟံသဝတိယာ ဒွေ ကုဋုမ္ဗိကာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ကပဏဒ္ဓိကယာစကာဒီနံ ဒါနံ ပဋ္ဌပယိံသု. တဒါ ပဗ္ဗတဝါသိနော ပဉ္စသတာ တာပသာ ဟံသဝတိံ အနုပ္ပတ္တာ. တေ ဒွေပိ ဇနာ တာပသဂဏံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. တာပသာ ကိဉ္စိကာလံ ဝသိတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ ဂတာ. ဒွေ သံဃတ္ထေရာ ဩဟီယိံသု. တဒါ တေသံ တေ ယာဝဇီဝံ ဥပဋ္ဌာနံ အကံသု. တာပသေသု ဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ကရောန္တေသု ဧကော သက္ကဘဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, ဧကော ဘူမိန္ဓရနာဂရာဇဘဝနဿ. Nhưng trước khi đức Padumuttara xuất hiện, tại Haṃsavatī có hai vị gia chủ có tín tâm, có lòng trong sạch, đã thiết lập việc bố thí cho những người cô độc, khách lữ hành, người ăn xin v.v... Khi ấy, năm trăm vị đạo sĩ sống trên núi đã đến Haṃsavatī. Cả hai vị gia chủ ấy đã chia nhóm đạo sĩ ra làm hai và phụng sự họ. Các vị đạo sĩ sau khi ở lại một thời gian ngắn đã trở về chân núi. Hai vị trưởng lão của nhóm đã ở lại. Khi ấy, hai vị gia chủ đã phụng sự hai vị trưởng lão ấy cho đến trọn đời. Khi các vị đạo sĩ sau khi dùng bữa xong và nói lời tùy hỷ, một vị đã tán thán cảnh giới của Sakka (vua trời Đế Thích), một vị đã tán thán cảnh giới của long vương Bhūmindhara. ကုဋုမ္ဗိကေသု ဧကော သက္ကဘဝနံ ပတ္ထနံ ကတွာ သက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ဧကော နာဂဘဝနေ ပါလိတနာဂရာဇာ နာမ. တံ သက္ကော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတံ ဒိသွာ နာဂယောနိယံ အဘိရမသီတိ ပုစ္ဆိ. သော နာဘိရမာမီတိ အာဟ. တေန ဟိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဒါနံ ဒတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပတ္ထနံ ကရောဟိ, ဥဘော သုခံ ဝသိဿာမာတိ. နာဂရာဇာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရဿ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒဒမာနော ပဒုမုတ္တရဿ ဒသဗလဿ ပုတ္တံ ဥပရေဝတံ နာမ သာမဏေရံ ဒိသွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒိဗ္ဗဝတ္ထာနိ ဒတွာ သာမဏေရဿ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. ဘဂဝါ အနာဂတံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တော ရာဟုလကုမာရော ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘သမိဇ္ဈိဿတိ တေ ပတ္ထနာ’’တိ ကထေသိ. နာဂရာဇာ တမတ္ထံ သက္ကဿ ကထေသိ. သက္ကော တဿ ဝစနံ သုတွာ တထေဝ သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတံ ရဋ္ဌပါလံ နာမ ကုလပုတ္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဟမ္ပိ အနာဂတေ လောကသ္မိံ တုမှာဒိသေ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ ပါလေတုံ သမတ္ထကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အယံ ကုလပုတ္တော ဝိယ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ရဋ္ဌပါလော နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ. သတ္ထာ သမိဇ္ဈနကဘာဝံ ဉတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ – Trong hai vị gia chủ, một vị đã phát nguyện về cảnh giới của Sakka và đã tái sanh làm Sakka; một vị đã tái sanh trong cảnh giới loài rồng, trở thành long vương tên là Pālita. Sakka thấy vị long vương ấy đến hầu mình, liền hỏi: "Ngươi có hoan hỷ trong loài rồng không?". Vị ấy đáp: "Tôi không hoan hỷ". "Nếu vậy, hãy cúng dường đến đức Thế Tôn Padumuttara và phát nguyện tại nơi này, chúng ta sẽ cùng nhau sống an lạc". Long vương đã thỉnh mời bậc Đạo Sư và trong khi cúng dường đại thí trong bảy ngày đến đức Thế Tôn cùng một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng, đã thấy vị sa-di tên là Uparevata, con trai của đức Padumuttara, bậc Thập Lực. Vào ngày thứ bảy, sau khi cúng dường thiên y đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, (long vương) đã phát nguyện đạt được địa vị tương đương với vị sa-di ấy. Đức Thế Tôn nhìn vào tương lai và thấy rằng: "Trong tương lai, sẽ có hoàng tử Rāhula, con trai của đức Phật tên là Gotama", rồi nói: "Nguyện vọng của ngươi sẽ được thành tựu". Long vương đã kể lại việc ấy cho Sakka. Sakka sau khi nghe lời của vị ấy, cũng đã cúng dường trong bảy ngày như vậy và phát nguyện rằng: "Con cũng vậy, trong tương lai, khi một vị Phật như Ngài xuất hiện trên thế gian, mong con sau khi sanh ra trong một gia tộc có khả năng hàn gắn và bảo hộ quốc gia đã bị chia rẽ, sẽ trở thành người tên là Raṭṭhapāla, xuất gia với đức tin, giống như vị thiện gia nam tử này". Bậc Đạo Sư, biết rằng nguyện vọng ấy sẽ được thành tựu, đã nói lên kệ này – ‘‘သရာဇိကံ [Pg.201] စာတုဝဏ္ဏံ, ပေါသေတုံ ယံ ပဟောဿတိ; ရဋ္ဌပါလကုလံ နာမ, တတ္ထ ဇာယိဿတေ အယ’’န္တိ. – “Gia tộc nào có khả năng nuôi dưỡng bốn giai cấp cùng với vua, gia tộc ấy tên là Raṭṭhapāla, vị này sẽ sanh ra ở đó”. ဧဝံ ပဒုမုတ္တရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ တဿေတံ နာမံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Như vậy, nên hiểu rằng cái tên này của vị ấy đã xuất hiện vào thời của đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara. ဧတဒဟောသီတိ ကိံ အဟောသိ? ယထာ ယထာ ခေါတိအာဒိ. တတြာယံ သင်္ခေပကထာ – အဟံ ခေါ ယေန ယေန ကာရဏေန ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမိ, တေန တေန မေ ဥပပရိက္ခတော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကဒိဝသမ္ပိ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ စရိတဗ္ဗံ, ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလီနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ ဝိလိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ ကတွာ စရိတဗ္ဗံ, နယိဒံ သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ, ယံနူနာဟံ ကေသဉ္စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. Etadahosīti có nghĩa là: Ý nghĩ này đã khởi lên. kiṃ ahosi?: Ý nghĩ gì đã khởi lên? Yathā yathā khotiādi: Bắt đầu bằng câu "Yathā yathā kho". Ở đây, đây là lời tóm tắt: "Ta, với bất cứ lý do nào mà ta hiểu được Pháp do đức Thế Tôn thuyết giảng, thì với những lý do ấy, khi ta suy xét kỹ lưỡng, điều này trở nên rõ ràng cho ta: 'Phạm hạnh tam học này phải được thực hành một cách hoàn toàn trọn vẹn, bằng cách giữ cho nó không bị sứt mẻ dù chỉ một ngày, cho đến khi đạt được tâm cuối cùng; và phải được thực hành một cách hoàn toàn thanh tịnh, bằng cách giữ cho nó không bị ô uế bởi cấu uế phiền não dù chỉ một ngày, cho đến khi đạt được tâm cuối cùng, làm cho nó giống như vỏ ốc xà cừ đã được cạo sạch, chà bóng, tương tự như vỏ ốc đã được rửa sạch. Điều này không dễ thực hành một cách hoàn toàn trọn vẹn đối với người sống tại gia, ở giữa gia đình. Vậy thì, ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, là những y phục thích hợp cho những người thực hành phạm hạnh do đã thấm vị thuốc nhuộm, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia'." အစိရပက္ကန္တေသု ထုလ္လကောဋ္ဌိကေသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ရဋ္ဌပါလော အနုဋ္ဌိတေသု တေသု န ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ကသ္မာ? တတ္ထဿ ဗဟူ ဉာတိသာလောဟိတာ မိတ္တာမစ္စာ သန္တိ, တေ – ‘‘တွံ မာတာပိတူနံ ဧကပုတ္တကော, န လဗ္ဘာ တယာ ပဗ္ဗဇိတု’’န္တိ ဗာဟာယမ္ပိ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎေယျုံ, တတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အန္တရာယော ဘဝိဿတီတိ သဟေဝ ပရိသာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ထောကံ ဂန္တွာ ပုန ကေနစိ သရီရကိစ္စလေသေန နိဝတ္တိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမ္မ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော အစိရပက္ကန္တေသု ထုလ္လကောဋ္ဌိကေသု…ပေ… ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ. ဘဂဝါ ပန ယသ္မာ ရာဟုလကုမာရဿ ပဗ္ဗဇိတတော ပဘုတိ မာတာပိတူဟိ အနနုညာတံ ပုတ္တံ န ပဗ္ဗာဇေတိ, တသ္မာ နံ ပုစ္ဆိ အနုညာတောသိ ပန တွံ, ရဋ္ဌပါလ, မာတာပိတူဟိ…ပေ… ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ. Acirapakkantesu thullakoṭṭhikesu brāhmaṇagahapatikesu yena bhagavā tenupasaṅkamīti có nghĩa là: Raṭṭhapāla đã không xin đức Thế Tôn xuất gia khi họ (các Bà-la-môn và gia chủ) chưa đứng dậy. Tại sao? Vì trong hội chúng đó có nhiều bà con, huyết thống, bạn bè, và người thân của vị ấy; họ có thể nói rằng: "Ngươi là con một của cha mẹ, ngươi không được phép xuất gia", rồi nắm lấy cánh tay mà kéo lại. (Nghĩ rằng) "Do đó, sẽ có chướng ngại cho việc xuất gia", (vị ấy) đã cùng với hội chúng đứng dậy, đi một đoạn ngắn, rồi quay trở lại với cớ có việc riêng cần làm, đến gần đức Thế Tôn và xin xuất gia. Do đó, đã được nói rằng: "Bấy giờ, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla, khi các Bà-la-môn và gia chủ ở Thullakoṭṭhika vừa mới ra về... (v.v)... 'Bạch Thế Tôn, xin hãy cho con xuất gia'." Về phần đức Thế Tôn, vì kể từ khi cho vương tử Rāhula xuất gia, Ngài không cho người con nào xuất gia mà không được cha mẹ cho phép, do đó, Ngài đã hỏi vị ấy: "Này Raṭṭhapāla, ngươi đã được cha mẹ cho phép... (v.v)... để xuất gia chưa?" ၂၉၅. အမ္မတာတာတိ ဧတ္ထ အမ္မာတိ မာတရံ အာလပတိ, တာတာတိ ပိတရံ. ဧကပုတ္တကောတိ ဧကောဝ ပုတ္တကော, အညော ကောစိ ဇေဋ္ဌော ဝါ ကနိဋ္ဌော ဝါ နတ္ထိ. ဧတ္ထ စ ဧကပုတ္တောတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုကမ္ပာဝသေန ဧကပုတ္တကောတိ ဝုတ္တံ. ပိယောတိ ပီတိဇနကော. မနာပေါတိ မနဝဍ္ဎနကော. သုခေဓိတောတိ [Pg.202] သုခေန ဧဓိတော, သုခသံဝဍ္ဎိတောတိ အတ္ထော. သုခပရိဘတောတိ သုခေန ပရိဘတော, ဇာတကာလတော ပဘုတိ ဓာတီဟိ အင်္ကတော အင်္ကံ အာဟရိတွာ ဓာရိယမာနော အဿကရထကာဒီဟိ ဗာလကီဠနကေဟိ ကီဠယမာနော သာဒုရသဘောဇနံ ဘောဇယမာနော သုခေန ပရိဟဋော. န တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ကဿစိ ဒုက္ခဿ ဇာနာသီတိ တွံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကလဘာဂံ ဒုက္ခဿ န ဇာနာသိ န သရသီတိ အတ္ထော. မရဏေနပိ တေ မယံ အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမာတိ သစေပိ တဝ အမှေသု ဇီဝမာနေသု မရဏံ ဘဝေယျ, တေန တေ မရဏေနပိ မယံ အကာမကာ အနိစ္ဆကာ န အတ္တနော ရုစိယာ ဝိနာ ဘဝိဿာမ, တယာ ဝိယောဂံ ပါပုဏိဿာမာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန မယံ တန္တိ ဧဝံ သန္တေ ကိံ ပန ကိံ နာမ တံ ကာရဏံ, ယေန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမ. အထ ဝါ ကိံ ပန မယံ တန္တိ ကေန ပန ကာရဏေန မယံ တံ ဇီဝန္တံ အနုဇာနိဿာမာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 295. Trong câu Ammatātāti, ammā là gọi mẹ, tāta là gọi cha. Ekaputtako có nghĩa là con trai duy nhất, không có anh hay em trai nào khác. Ở đây, đáng lẽ nói là ekaputto, nhưng do lòng thương mến nên nói là ekaputtako. Piyo là người tạo ra sự yêu mến. Manāpo là người làm cho tâm ý vui vẻ. Sukhedhito có nghĩa là được nuôi lớn trong sung sướng, được trưởng thành trong sung sướng. Sukhaparibhato là được chăm sóc trong sung sướng; kể từ khi sinh ra, được các vú nuôi bế ẵm từ tay người này sang tay người khác, cho chơi với các đồ chơi của trẻ con như ngựa gỗ, xe gỗ, cho ăn những thức ăn ngon, được chăm sóc trong sung sướng. Câu "Này con Raṭṭhapāla, con không biết đến bất cứ khổ đau nào" có nghĩa là: Này con Raṭṭhapāla, con không biết, không nhớ đến dù chỉ một phần nhỏ nào của khổ đau. Câu "Dù cho con có chết, chúng ta cũng sẽ phải chia lìa trái với ý muốn" có nghĩa là: Nếu con chết khi cha mẹ còn sống, thì do cái chết đó của con, chúng ta, trái với ý muốn, không theo ý thích của mình, sẽ phải chia lìa, sẽ phải chịu cảnh xa cách con. Câu "Huống nữa là chúng ta..." có nghĩa là: Khi sự việc là như vậy, thì có lý do gì, tên là gì, mà chúng ta lại cho phép con, khi con đang còn sống? Hoặc là, câu "Huống nữa là chúng ta..." nên được hiểu nghĩa ở đây như sau: Vì lý do gì mà chúng ta lại cho phép con, khi con đang còn sống, được xuất gia? ၂၉၆. တတ္ထေဝါတိ ယတ္ထ နံ ဌိတံ မာတာပိတရော နာနုဇာနိံသု, တတ္ထေဝ ဌာနေ. အနန္တရဟိတာယာတိ ကေနစိ အတ္ထရဏေန အနတ္ထတာယ. ပရိစာရေဟီတိ ဂန္ဓဗ္ဗနဋနာဋကာဒီနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ တတ္ထ သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ ယထာသုခံ ဣန္ဒြိယာနိ စာရေဟိ သဉ္စာရေဟိ, ဣတော စိတော စ ဥပနေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ပရိစာရေဟီတိ ဂန္ဓဗ္ဗနဋနာဋကာဒီနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သဟာယကေဟိ သဒ္ဓိံ လဠ ဥပလဠ ရမ, ကီဠဿူတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တောတိ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇန္တော. ပုညာနိ ကရောန္တောတိ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ အာရဗ္ဘ ဒါနပ္ပဒါနာဒီနိ သုဂတိမဂ္ဂသံသောဓကာနိ ကုသလကမ္မာနိ ကရောန္တော. တုဏှီ အဟောသီတိ ကထာနုပ္ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒနတ္ထံ နိရာလာပသလ္လာပေါ အဟောသိ. 296. Tatthevāti có nghĩa là: ngay tại nơi mà cha mẹ đã không cho phép vị ấy đang đứng. Anantarahitāyāti có nghĩa là: trên nền đất không được trải bằng bất cứ vật gì. Paricārehīti có nghĩa là: hãy cho chuẩn bị các nhạc công, vũ công, kịch sĩ, v.v., và ở đó, cùng với bạn bè, hãy tùy thích sử dụng các giác quan, hãy di chuyển chúng, hãy mang chúng từ nơi này đến nơi khác. Hoặc là, paricārehi cũng có nghĩa là: hãy cho chuẩn bị các nhạc công, vũ công, kịch sĩ, v.v., và cùng với bạn bè, hãy vui chơi, hãy tận hưởng, hãy hoan hỷ, hãy giải trí. Kāme paribhuñjantoti có nghĩa là: trong khi hưởng thụ tài sản cùng với vợ con của mình. Puññāni karontoti có nghĩa là: trong khi làm các thiện nghiệp như bố thí, v.v., hướng đến đức Phật, Pháp, và Tăng, là những việc thanh lọc con đường đến cõi lành. Tuṇhī ahosīti có nghĩa là: đã không nói năng, đối đáp, để cắt đứt dòng câu chuyện. အထဿ မာတာပိတရော တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ ပဋိဝစနမ္ပိ အလဘမာနာ သဟာယကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧသ ဝေါ သဟာယကော ပဗ္ဗဇိတုကာမော, နိဝါရေထ န’’န္တိ အာဟံသု. တေပိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တိက္ခတ္တုံ အဝေါစုံ, တေသမ္ပိ တုဏှီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ…ပေ… တုဏှီ အဟောသီတိ. အထဿ သဟာယကာနံ တိက္ခတ္တုံ ဝတွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ အယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနော မရိဿတိ, န ကောစိ ဂုဏော [Pg.203] လဗ္ဘတိ. ပဗ္ဗဇိတံ ပန နံ မာတာပိတရောပိ ကာလေန ကာလံ ပဿိဿန္တိ, မယမ္ပိ ပဿိဿာမ, ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ စ နာမေသာ ဘာရိယာ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ မတ္တိကာပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ, ဧကသေယျံ ဧကဘတ္တံ ဗြဟ္မစရိယံ အတိဒုက္ကရံ, အယဉ္စ သုခုမာလော နာဂရိကဇာတိယော, သော တံ စရိတုံ အသက္ကောန္တော ပုန ဣဓေဝ အာဂမိဿတိ, ဟန္ဒဿ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေဿာမာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. မာတာပိတရောပိ နံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန စ ပန တေ မာတာပိတရော ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ ဣမံ ကတိကံ ကတွာ အနုဇာနိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ သဟာယကာ ယေန ရဋ္ဌပါလဿ ကုလပုတ္တဿ မာတာပိတရော…ပေ… အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟိ…ပေ… ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာ’’တိ. တတ္ထ ဥဒ္ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဥဒ္ဓံ ဒဿေတဗ္ဗာ, ယထာ တံ ကာလေန ကာလံ ပဿန္တိ, ဧဝံ အာဂန္တွာ အတ္တာနံ ဒဿေတဗ္ဗာ. Bấy giờ, cha mẹ của thanh niên ấy, sau khi nói đến ba lần mà không nhận được lời hồi đáp, đã cho gọi các bạn bè đến và nói rằng: ‘Này các bạn, người bạn của các bạn đây muốn xuất gia, hãy ngăn cản anh ta lại.’ Các bạn ấy cũng đến gặp thanh niên ấy và nói đến ba lần, nhưng đối với họ, thanh niên ấy cũng vẫn im lặng. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Bấy giờ, các bạn bè của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla… (v.v.)… đã im lặng.’ Bấy giờ, sau khi nói đến ba lần, các bạn bè của thanh niên ấy đã suy nghĩ như sau: ‘Nếu người này không được xuất gia mà chết đi, thì sẽ không có lợi ích gì. Nhưng nếu đã xuất gia, thì cha mẹ cũng thỉnh thoảng sẽ được gặp anh ta, và chúng ta cũng sẽ được gặp. Hơn nữa, việc xuất gia này thật là nặng nề, mỗi ngày phải cầm bát đất đi khất thực, ngủ một mình, ăn một bữa, và phạm hạnh thì vô cùng khó thực hành. Người này lại là người tinh tế, thuộc dòng dõi thị thành, nếu không thể thực hành được điều đó, anh ta sẽ lại trở về đây thôi. Thôi, chúng ta hãy thuyết phục cha mẹ của anh ta cho phép.’ Họ đã làm như vậy. Cha mẹ cũng đã cho phép thanh niên ấy sau khi giao ước rằng: ‘Nhưng sau khi xuất gia, con phải trình diện cha mẹ.’ Do đó, có lời dạy rằng: ‘Bấy giờ, các bạn bè của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đi đến nơi cha mẹ của thiện gia nam tử Raṭṭhapāla… (v.v.)… con đã được cha mẹ cho phép… (v.v.)… phải trình diện.’ Ở đây, ‘phải trình diện’ có nghĩa là phải cho thấy, phải đến và cho thấy bản thân mình để họ thỉnh thoảng được gặp. ၂၉၉. ဗလံ ဂဟေတွာတိ သပ္ပာယဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ဥစ္ဆာဒနာဒီဟိ စ ကာယံ ပရိဟရန္တော ကာယဗလံ ဇနေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အဿုမုခံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ. ဘဂဝါ သမီပေ ဌိတံ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ ဘိက္ခု ရဋ္ဌပါလံ ပဗ္ဗာဇေဟိ စေဝ ဥပသမ္ပာဒေဟိ စာ’’တိ. သာဓု, ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ရဋ္ဌပါလံ ကုလပုတ္တံ ဇိနဒတ္တိယံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ လဒ္ဓါ ပဗ္ဗာဇေသိ စေဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ စ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလတ္ထ ခေါ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ. 299. Sau khi lấy lại sức: có nghĩa là, sau khi dùng các món ăn thích hợp và chăm sóc thân thể bằng cách tắm rửa v.v..., đã làm cho thân thể có sức lực, rồi đảnh lễ cha mẹ, từ bỏ quyến thuộc mặt đẫm lệ, đi đến nơi đức Thế Tôn… (v.v.)… ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn cho con xuất gia.’ Đức Thế Tôn gọi một vị tỳ khưu đang đứng gần đó: ‘Này tỳ khưu, vậy thì hãy cho Raṭṭhapāla xuất gia và cụ túc giới.’ ‘Xin vâng, bạch Thế Tôn.’ Vị tỳ khưu ấy vâng lời đức Thế Tôn, nhận thiện gia nam tử Raṭṭhapāla làm đệ tử đồng trú do đức Chánh Giác ban cho, đã cho xuất gia và cụ túc giới. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã được xuất gia, đã được cụ túc giới trong sự hiện diện của đức Thế Tôn.’ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တောတိ ဒွါဒသ သံဝစ္ဆရာနိ ဧဝံ ဝိဟရန္တော. နေယျပုဂ္ဂလော ဟိ အယမာယသ္မာ, တသ္မာ ပုညဝါ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နောပိ သမာနော ‘‘အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တ’’န္တိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ ဒွါဒသမေ ဝဿေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. Sống với tâm tinh cần: có nghĩa là sống như vậy trong mười hai năm. Vị tôn giả này quả là hạng người cần được dẫn dắt (neyyapuggala), do đó, dù là người có phước báu, đã thành tựu lời nguyện, và dù đã thực hành sa-môn pháp với tâm niệm ‘hôm nay, ngay hôm nay ta sẽ đắc quả A-la-hán,’ ngài đã chứng đắc quả A-la-hán vào năm thứ mười hai. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ မယှံ မာတာပိတရော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနမာနာ – ‘‘တယာ ကာလေန ကာလံ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဒဿနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ အနုဇာနိံသု, ဒုက္ကရကာရိကာ ခေါ ပန မာတာပိတရော, အဟဉ္စ ယေနဇ္ဈာသယေန ပဗ္ဗဇိတော, သော မေ မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣဒါနိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ အတ္တာနံ [Pg.204] မာတာပိတူနံ ဒဿေဿာမီတိ စိန္တေတွာ အာပုစ္ဆိတုကာမော ဥပသင်္ကမိ. မနသာကာသီတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ရဋ္ဌပါလေ ဂတေ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ မနသိ အကာသိ. တတော ‘‘ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘သက္ခိဿတိ နု ခေါ ရဋ္ဌပါလော တံ မဒ္ဒိတု’’န္တိ ဩလောကေန္တော တဿ အရဟတ္တသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သက္ခိဿတီ’’တိ အညာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ယထာ ဘဂဝါ အညာသိ…ပေ… ကာလံ မညသီတိ. Đi đến nơi đức Thế Tôn: có nghĩa là, vì nghĩ rằng: ‘Khi cha mẹ ta cho phép xuất gia, họ đã nói: ‘Con phải thỉnh thoảng đến cho chúng ta gặp mặt,’ rồi mới cho phép. Cha mẹ quả là những người làm việc khó làm. Và mục đích mà ta đã xuất gia, mục đích ấy ta đã đạt đến đỉnh cao. Bây giờ, ta sẽ xin phép đức Thế Tôn để về trình diện cha mẹ,’ nên đã đến gặp với ý muốn xin phép. Ngài đã tác ý: có nghĩa là, ngài đã suy nghĩ trong tâm rằng: ‘Khi Raṭṭhapāla đi, liệu có tai họa nào xảy ra không?’ Sau đó, khi biết rằng: ‘Sẽ có tai họa,’ ngài lại xem xét: ‘Liệu Raṭṭhapāla có thể chế ngự được nó không?’ và thấy được sự thành tựu quả A-la-hán của vị ấy, ngài biết rằng: ‘Sẽ có thể.’ Do đó, có lời dạy rằng: ‘Như đức Thế Tôn đã biết… (v.v.)… hãy xem là đúng thời.’ မိဂစီရေတိ ဧဝံနာမကေ ဥယျာနေ. တဉှိ ရညာ – ‘‘အကာလေ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ ဒိန္နမေဝ ဣဒံ, ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဧဝမနုညာတမေဝ အဟောသိ, တသ္မာ ထေရော – ‘‘မမ အာဂတဘာဝံ မာတာပိတူနံ အာရောစေဿာမိ, တေ မေ ပါဒဓောဝနဥဏှောဒကပါဒမက္ခနတေလာဒီနိ ပေသိဿန္တီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ဥယျာနမေဝ ပါဝိသိ. ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ဒုတိယဒိဝသေ ပါဝိသိ. Tại Migacīra: có nghĩa là, tại khu vườn có tên như vậy. Khu vườn ấy đã được nhà vua cho phép rằng: ‘Khu vườn này được dâng cúng cho các vị xuất gia đến vào lúc không phải thời, hãy tùy nghi sử dụng,’ do đó, vị trưởng lão đã đi vào khu vườn mà không khởi lên một ý nghĩ nào rằng: ‘Ta sẽ báo cho cha mẹ biết việc ta đã đến, và họ sẽ gửi nước rửa chân, nước nóng, dầu xoa chân v.v... đến cho ta.’ Đi vào để khất thực: có nghĩa là, vào ngày thứ hai, ngài đã đi vào (thị trấn Thullakoṭṭhika) để khất thực. မဇ္ဈိမာယာတိ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဃရဿ မဇ္ဈိမေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ. ဥလ္လိခါပေတီတိ ကပ္ပကေန ကေသေ ပဟရာပေတိ. ဧတဒဝေါစာတိ – ‘‘ဣမေ သမဏကာ အမှာကံ ပိယပုတ္တကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ စောရာနံ ဟတ္ထေ နိက္ခိပိတွာ ဝိယ ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဒဿာပေန္တိ, ဧဝံ ဖရုသကာရကာ ဧတေ ပုန ဣမံ ဌာနံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညန္တိ, ဧတ္တောဝ နိကဍ္ဎိတဗ္ဗာ ဧတေ’’တိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘ဣမေဟိ မုဏ္ဍကေဟီ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ဉာတိဒါသီတိ ဉာတကာနံ ဒါသီ. အာဘိဒေါသိကန္တိ ပါရိဝါသိကံ ဧကရတ္တာတိက္ကန္တံ ပူတိဘူတံ. တတ္ထာယံ ပဒတ္ထော – ပူတိဘာဝဒေါသေန အဘိဘူတောတိ အဘိဒေါသော, အဘိဒေါသောဝ အာဘိဒေါသိကော. ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿေဝ နာမသညာ ဧသာ ယဒိဒံ အာဘိဒေါသိကောတိ, တံ အာဘိဒေါသိကံ. ကုမ္မာသန္တိ ယဝကုမ္မာသံ. ဆဍ္ဍေတုကာမာ ဟောတီတိ ယသ္မာ အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရာနံ ဂေါရူပါနမ္ပိ အပရိဘောဂါရဟော, တသ္မာ နံ ကစဝရံ ဝိယ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုကာမာ ဟောတိ. သစေတန္တိ သစေ ဧတံ. ဘဂိနီတိ အရိယဝေါဟာရေန အတ္တနော ဓာတိံ ဉာတိဒါသိံ အာလပတိ. ဆဍ္ဍနီယဓမ္မန္တိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗသဘာဝံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘဂိနိ ဧတံ သစေ ဗဟိ ဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟံ, ဣဓ မေ ပတ္တေ အာကိရာဟီ’’တိ. ကိံ ပန ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ, ဝိညတ္တိ ဝါ ပယုတ္တဝါစာ ဝါ န ဟောတီတိ. န ဟောတိ. ကသ္မာ? နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟတ္တာ. ယဉှိ ဆဍ္ဍနီယဓမ္မံ နိဿဋ္ဌပရိဂ္ဂဟံ, ယတ္ထ သာမိကာ အနာလယာ ဟောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဒေထ အာဟရထ [Pg.205] အာကိရထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ဟိ အယမာယသ္မာ အဂ္ဂအရိယဝံသိကော သမာနောပိ ဧဝမာဟ. Majjhimāyāti (ở cổng giữa) là ở cổng giữa của ngôi nhà có bảy cổng. Ullikhāpetīti (cho cạo) là cho người thợ cạo cạo tóc. Etadavocāti (đã nói điều này) – (người cha) đã suy nghĩ rằng: “Những sa-môn này đã cho đứa con trai yêu quý của chúng ta xuất gia rồi giống như đặt vào tay của bọn trộm cướp, không cho gặp mặt dù chỉ một ngày. Những kẻ này là người có hành động thô lỗ như thế mà lại nghĩ rằng nên đi đến nơi này một lần nữa. Những kẻ này cần phải được đuổi ra khỏi nơi đây,” rồi đã nói lời này là: “imehi muṇḍakehīti” (bởi những người đầu trọc này), v.v… Ñātidāsīti (nữ tỳ của thân quyến) là nữ tỳ của các người thân quyến. Ābhidosikanti (món ăn ôi thiu) là món ăn đã để qua đêm, đã trải qua một đêm, đã bị hư thối. Ở đây, ý nghĩa của từ ngữ này là: Bị lấn át bởi khuyết điểm là tình trạng hư thối nên là abhidoso (bị hư thối), chính abhidoso là ābhidosiko. Đây là danh xưng của món ăn đã trải qua một đêm, đó là ābhidosiko, món ăn ôi thiu ấy. Kummāsanti (cháo lúa mạch) là cháo lúa mạch. Chaḍḍetukāmā hotīti (có ý muốn vứt bỏ) là vì không thích hợp cho việc tiêu dùng của hạng người thấp kém là các người nữ tỳ và người làm công, và của cả đàn bò, cho nên có ý muốn vứt bỏ nó ra bên ngoài giống như là rác rưởi. Sacetanti (nếu cái ấy) là sace etaṃ. Bhaginīti (này chị) là gọi người vú nuôi của mình, là nữ tỳ của thân quyến, bằng cách gọi của bậc Thánh. Chaḍḍanīyadhammanti (vật nên được vứt bỏ) là có bản chất nên được vứt bỏ. Điều này được nói là: “Này chị, nếu vật này là vật nên được vứt bỏ ra bên ngoài, là vật sở hữu đã được từ bỏ, thì hãy đổ vào trong bát của tôi ở đây.” Nhưng lại nữa, có được phép nói như vậy không? Đấy không phải là lời yêu cầu hay lời nói liên quan (đến sự yêu cầu) hay sao? Không phải. Vì sao? Vì là vật sở hữu đã được từ bỏ. Thật vậy, vật nào là vật nên được vứt bỏ, là vật sở hữu đã được từ bỏ, là vật mà các người chủ không còn luyến tiếc, thì tất cả những vật ấy được phép nói rằng: “Hãy cho, hãy mang lại, hãy đổ vào.” Thật vậy, chính vì thế mà vị Trưởng lão này, trong khi là bậc thuộc dòng dõi Thánh cao cả, lại nói như vậy. ဟတ္ထာနန္တိ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ပတ္တံ ဥပနာမယတော မဏိဗန္ဓတော ပဘုတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဟတ္ထာနံ. ပါဒါနန္တိ နိဝါသနန္တတော ပဋ္ဌာယ ဒွိန္နမ္ပိ ပါဒါနံ. သရဿာတိ သစေ တံ ဘဂိနီတိ ဝါစံ နိစ္ဆာရယတော သရဿ စ. နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဟတ္ထပိဋ္ဌိအာဒီနိ ဩလောကယမာနာ – ‘‘ပုတ္တဿ မေ ရဋ္ဌပါလဿ ဝိယ သုဝဏ္ဏကစ္ဆပပိဋ္ဌိသဒိသာ ဣမာ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိယော, ဟရိတာလဝဋ္ဋိယော ဝိယ သုဝဋ္ဋိတာ အင်္ဂုလိယော, မဓုရော သရော’’တိ ဂိဟိကာလေ သလ္လက္ခိတပုဗ္ဗံ အာကာရံ အဂ္ဂဟေသိ သဉ္ဇာနိ သလ္လက္ခေသိ. တဿ ဟာယသ္မတော ဒွါဒသဝဿာနိ အရညာဝါသဉ္စေဝ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အညာဒိသော သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ, တေန နံ သာ ဉာတိဒါသီ ဒိသွာဝ န သဉ္ဇာနိ, နိမိတ္တံ ပန အဂ္ဂဟေသီတိ. Hatthānanti (của hai tay) là của cả hai tay, kể từ cổ tay của vị đang đưa bát ra để nhận vật thực. Pādānanti (của hai chân) là của cả hai chân, bắt đầu từ mép dưới của y. Sarassāti (của giọng nói) là và của giọng nói của vị đang thốt ra lời nói: “sace taṃ bhaginīti.” Nimittaṃ aggahesīti (đã nắm bắt được tướng) là trong khi nhìn vào mu bàn tay, v.v... (cô ấy) đã nắm bắt, đã nhận biết, đã ghi nhận được tướng trạng đã từng ghi nhận trước đây vào lúc tại gia rằng: “Những mu bàn tay và mu bàn chân này giống như mu bàn tay và mu bàn chân của Raṭṭhapāla, con trai của ta, tương tự như mai của con rùa vàng; các ngón tay được tròn trịa giống như những thỏi hùng hoàng; giọng nói thì ngọt ngào.” Thật vậy, trong mười hai năm, do vị Trưởng lão ấy đã sống ở trong rừng và đã dùng các món vật thực nhận được do khất thực nên màu da của vị ấy đã trở nên khác lạ. Do đó, người nữ tỳ của thân quyến ấy vừa trông thấy đã không nhận ra vị ấy, tuy nhiên đã nắm bắt được tướng. ၃၀၀. ရဋ္ဌပါလဿ မာတရံ ဧတဒဝေါစာတိ ထေရဿ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ သဏ္ဌာပေတွာ ထညံ ပါယေတွာ သံဝဍ္ဎိတဓာတီပိ သမာနာ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟာခီဏာသဝဘာဝပ္ပတ္တေန သာမိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ – ‘‘တွံ နု ခေါ, မေ ဘန္တေ, ပုတ္တော ရဋ္ဌပါလော’’တိအာဒိဝစနံ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တီ ဝေဂေန ဃရံ ပဝိသိတွာ ရဋ္ဌပါလဿ မာတရံ ဧတဒဝေါစ. ယဂ္ဃေတိ အာရောစနတ္ထေ နိပါတော. သစေ ဇေ သစ္စန္တိ ဧတ္ထ ဇေတိ အာလပနေ နိပါတော. ဧဝဉှိ တသ္မိံ ဒေသေ ဒါသိဇနံ အာလပန္တိ, တသ္မာ ‘‘တွဉှိ, ဘောတိ ဒါသိ, သစေ သစ္စံ ဘဏသီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 300. Raṭṭhapālassa mātaraṃ etadavocāti (đã nói điều này với mẹ của Raṭṭhapāla) là mặc dù là người vú nuôi đã chăm sóc các bộ phận lớn nhỏ, đã cho uống sữa, và đã nuôi nấng vị Trưởng lão, (cô ấy) đã không dám nói lời nói, v.v... là: “Bạch ngài, ngài có phải là Raṭṭhapāla, con trai của tôi không?” với người con trai của chủ đã xuất gia và đã đạt đến trạng thái của bậc Đại lậu tận, nên đã nhanh chóng đi vào nhà và đã nói điều này với mẹ của Raṭṭhapāla. Yaggheti là tiểu từ có ý nghĩa thông báo. Sace je saccanti, ở đây je là tiểu từ ở trong cách hô gọi. Thật vậy, ở xứ ấy người ta gọi người nữ tỳ như vậy. Do đó, ở đây ý nghĩa nên được hiểu là: “Này cô nữ tỳ, nếu ngươi nói lời chân thật.” ဥပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? မဟာကုလေ ဣတ္ထိယော ဗဟိ နိက္ခမန္တာ ဂရဟံ ပါပုဏန္တိ, ဣဒဉ္စ အစ္စာယိကကိစ္စံ, သေဋ္ဌိဿ နံ အာရောစေဿာမီတိ စိန္တေတိ. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. အညတရံ ကုဋ္ဋမူလန္တိ တသ္မိံ ကိရ ဒေသေ ဒါနပတီနံ ဃရေသု သာလာ ဟောန္တိ, အာသနာနိ စေတ္ထ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ, ဥပဋ္ဌာပိတံ ဥဒကကဉ္ဇိယံ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. သစေ ဣစ္ဆန္တိ, ဒါနပတီနမ္ပိ သန္တကံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ တမ္ပိ အညတရဿ ကုလဿ ဤဒိသာယ သာလာယ အညတရံ ကုဋ္ဋမူလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဗ္ဗဇိတာ ကပဏမနုဿာ ဝိယ အသာရုပ္ပေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ. Upasaṅkamīti (đã đi đến), vì sao đã đi đến? (Cô ấy) đã suy nghĩ rằng: “Các người phụ nữ ở trong gia tộc lớn khi đi ra bên ngoài sẽ bị chê trách, và việc này là việc khẩn cấp, ta sẽ thông báo việc ấy cho ông trưởng giả.” Do đó, đã đi đến. Aññataraṃ kuṭṭamūlanti (dưới chân một bức tường nào đó) là nghe nói ở xứ ấy, trong các ngôi nhà của những người thí chủ có các nhà sālā, và ở đây các chỗ ngồi được sắp đặt sẵn, nước và cháo được chuẩn bị sẵn. Ở đấy, các vị xuất gia sau khi đi khất thực xong, ngồi xuống và dùng bữa. Nếu muốn, các vị ấy cũng lấy vật sở hữu của các người thí chủ. Do đó, nên hiểu rằng nơi ấy cũng là chân một bức tường nào đó của một nhà sālā như vậy của một gia tộc nào đó. Thật vậy, các vị xuất gia không ngồi xuống và dùng bữa ở nơi không thích hợp giống như những người nghèo khổ. အတ္ထိ [Pg.206] နာမ တာတာတိ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထေ, နာမာတိ ပုစ္ဆနတ္ထေ မညနတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတ္ထိ နု ခေါ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အမှာကံ ဓနံ, နနု မယံ နိဒ္ဓနာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယေသံ နော တွံ ဤဒိသေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ. တထာ အတ္ထိ နု ခေါ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အမှာကံ ဇီဝိတံ, နနု မယံ မတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ယေသံ နော တွံ ဤဒိသေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ. တထာ အတ္ထိ မညေ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, တဝ အဗ္ဘန္တရေ သာသနံ နိဿာယ ပဋိလဒ္ဓေါ သမဏဂုဏော, ယံ တွံ သုဘောဇနရသသံဝဍ္ဎိတောပိ ဣမံ ဇိဂုစ္ဆနေယျံ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ အမတမိဝ နိဗ္ဗိကာရော ပရိဘုဉ္ဇိဿသီတိ. သော ပန ဂဟပတိ ဒုက္ခာဘိတုန္နတာယ ဧတမတ္ထံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝတ္တုမသက္ကောန္တော – ‘‘အတ္ထိ နာမ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိဿသီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝစ. အက္ခရစိန္တကာ ပနေတ္ထ ဣဒံ လက္ခဏံ ဝဒန္တိ – အနောကပ္ပနာမရိသနတ္ထဝသေနေတံ အတ္ထိသဒ္ဒေ ဥပပဒေ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိဿသီ’’တိ အနာဂတဝစနံ ကတံ. တဿာယမတ္ထော – ‘‘အတ္ထိ နာမ…ပေ… ပရိဘုဉ္ဇိဿသိ, ဣဒံ ပစ္စက္ခမ္ပိ အဟံ န သဒ္ဒဟာမိ န မရိသယာမီ’’တိ. ဣဒံ ဧတ္တကံ ဝစနံ ဂဟပတိ ထေရဿ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ဌိတကောဝ ကထေသိ. ထေရောပိ ပိတရိ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ဌိတေယေဝ တံ ပူတိကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိ သုနခဝန္တသဒိသံ ပူတိကုက္ကုဋဏ္ဍမိဝ ဘိန္နဋ္ဌာနေ ပူတိကံ ဝါယန္တံ. ပုထုဇ္ဇနေန ကိရ တထာရူပံ ကုမ္မာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ကာ. ထေရော ပန အရိယိဒ္ဓိယံ ဌတွာ ဒိဗ္ဗောဇံ အမတရသံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဓမကရဏေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဟတ္ထပါဒေ စ ဓောဝိတွာ ကုတော နော ဂဟပတီတိအာဒိမာဟ. Ở đây, trong câu: ‘Atthi nāma tātāti,’ ‘atthi’ là một bất biến từ có nghĩa là hiện hữu, ‘nāma’ là một bất biến từ có nghĩa là câu hỏi hoặc là sự phỏng đoán. Điều này được nói đến là: ‘Này Raṭṭhapāla, chúng ta có tài sản không? Chẳng lẽ chúng ta đáng bị gọi là người nghèo khó, khi mà con của chúng ta lại ngồi ở nơi như thế này và sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Tương tự: ‘Này Raṭṭhapāla, chúng ta có mạng sống không? Chẳng lẽ chúng ta đáng bị gọi là người đã chết, khi mà con của chúng ta lại ngồi ở nơi như thế này và sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Tương tự: ‘Này Raṭṭhapāla, ta cho rằng ở bên trong con có phẩm chất của sa-môn đã được thành tựu nhờ vào giáo pháp, khi mà con, dù đã được nuôi dưỡng bằng các món ăn ngon, lại sẽ dùng món cháo lúa mạch đáng ghê tởm và ôi thiu này một cách không biến sắc như thể là món cam lồ vậy.’ Vị gia chủ ấy do bị nỗi khổ đau lấn át nên đã không thể nói ra đầy đủ ý nghĩa ấy, chỉ nói được bấy nhiêu: ‘Này Raṭṭhapāla, có thật là con sẽ dùng món cháo lúa mạch đã ôi thiu hay sao?’ Các nhà ngữ pháp nói về đặc điểm này ở đây là: ‘Do ý nghĩa không tin và không thể chịu đựng được, khi có từ ‘atthi’ đi kèm, động từ ở thì tương lai ‘paribhuñjissasi’ đã được sử dụng.’ Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Có thật là... sẽ dùng... Dù thấy tận mắt điều này, ta cũng không tin, không thể chịu đựng được.’ Vị gia chủ đã nói bấy nhiêu lời ấy trong khi đang đứng nắm lấy vành bát của vị trưởng lão. Vị trưởng lão cũng đã dùng món cháo lúa mạch thối ấy ngay trong khi người cha đang đứng nắm lấy vành bát, món cháo ấy giống như đồ chó mửa, bốc mùi hôi thối như trứng gà ung bị vỡ. Được biết, hạng phàm phu không thể dùng được món cháo lúa mạch như thế. Còn vị trưởng lão, do an trú trong thần lực của bậc Thánh, đã dùng nó như thể đang thưởng thức tinh chất của chư thiên, hương vị của cam lồ. Sau khi dùng xong, ngài đã lấy nước bằng đồ lọc nước, rửa bát, súc miệng, và rửa tay chân rồi nói: ‘Này gia chủ, từ đâu mà có...’ v.v... တတ္ထ ကုတော နောတိ ကုတော နု. နေဝ ဒါနန္တိ ဒေယျဓမ္မဝသေန နေဝ ဒါနံ အလတ္ထမှ. န ပစ္စက္ခာနန္တိ ‘‘ကိံ, တာတ ရဋ္ဌပါလ, ကစ္စိ တေ ခမနီယံ, ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေန အာဂတော, န တာဝ တာတ ဂေဟေ ဘတ္တံ သမ္ပာဒိယတီ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရဝသေန ပစ္စက္ခာနမ္ပိ န အလတ္ထမှ. ကသ္မာ ပန ထေရော ဧဝမာဟ? ပိတု အနုဂ္ဂဟေန. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ယထာ ဧသ မံ ဝဒတိ, အညေပိ ပဗ္ဗဇိတေ ဧဝံ ဝဒတိ မညေ. ဗုဒ္ဓသာသနေ စ ပတ္တန္တရေ ပဒုမံ ဝိယ ဘသ္မာဆန္နော အဂ္ဂိ ဝိယ ဖေဂ္ဂုပဋိစ္ဆန္နော စန္ဒနသာရော ဝိယ သုတ္တိကာပဋိစ္ဆန္နံ မုတ္တရတနံ ဝိယ ဝလာဟကပဋိစ္ဆန္နော စန္ဒိမာ ဝိယ မာဒိသာနံ [Pg.207] ပဋိစ္ဆန္နဂုဏာနံ ဘိက္ခူနံ အန္တော နတ္ထိ, တေသုပိ န ဧဝရူပံ ဝစနံ ပဝတ္တေဿတိ, သံဝရေ ဌဿတီ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန ဧဝမာဟ. Ở đó, ‘kuto no’ có nghĩa là ‘kuto nu’ (từ đâu vậy?). ‘Neva dānaṃ’ có nghĩa là: ‘Chúng tôi đã không nhận được sự cúng dường’ theo ý nghĩa là vật phẩm cúng dường. ‘Na paccakkhānaṃ’ có nghĩa là: ‘Chúng tôi cũng đã không nhận được lời từ chối’ theo ý nghĩa là lời thăm hỏi thân mật như: ‘Này Raṭṭhapāla, con có được khỏe không? Con đến đây có ít mệt nhọc không? Này con, ở nhà vật thực vẫn chưa được chuẩn bị xong.’ Tại sao vị trưởng lão lại nói như vậy? Do vì lòng bi mẫn đối với người cha. Được biết, ý nghĩ của ngài đã là như vầy: ‘Ta cho rằng, giống như ông ấy nói với ta, ông ấy cũng nói với các vị xuất gia khác như vậy. Và trong giáo pháp của Đức Phật, không có giới hạn nào đối với các vị tỳ-khưu có phẩm chất tiềm ẩn giống như ta, ví như hoa sen giữa đám lá, ví như ngọn lửa bị tro che lấp, ví như lõi cây chiên-đàn bị giác cây bao bọc, ví như ngọc trai bị vỏ sò che đậy, ví như mặt trăng bị mây che khuất. Đối với các vị ấy, ông ấy sẽ không thốt ra những lời như vậy, sẽ an trú trong sự thu thúc.’ Do vì lòng bi mẫn nên ngài đã nói như vậy. ဧဟိ တာတာတိ တာတ တုယှံ ဃရံ မာ ဟောတု, ဧဟိ ဃရံ ဂမိဿာမာတိ ဝဒတိ. အလန္တိ ထေရော ဥက္ကဋ္ဌဧကာသနိကတာယ ပဋိက္ခိပန္တော ဧဝမာဟ. အဓိဝါသေသီတိ ထေရော ပန ပကတိယာ ဥက္ကဋ္ဌသပဒါနစာရိကော သွာတနာယဘိက္ခံ နာမ နာဓိဝါသေတိ, မာတု အနုဂ္ဂဟေန ပန အဓိဝါသေသိ. မာတု ကိရဿ ထေရံ အနုဿရိတွာ မဟာသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ရောဒနေနေဝ ပက္ကက္ခိ ဝိယ ဇာတာ, တသ္မာ ထေရော ‘‘သစာဟံ တံ အပဿိတွာ ဂမိဿာမိ, ဟဒယမ္ပိဿာ ဖာလေယျာ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန အဓိဝါသေသိ. ကာရာပေတွာတိ ဧကံ ဟိရညဿ, ဧကံ သုဝဏ္ဏဿာတိ ဒွေ ပုဉ္ဇေ ကာရာပေတွာ. ကီဝမဟန္တာ ပန ပုဉ္ဇာ အဟေသုန္တိ. ယထာ ဩရတော ဌိတော ပုရိသော ပါရတော ဌိတံ မဇ္ဈိမပ္ပမာဏံ ပုရိသံ န ပဿတိ, ဧဝံမဟန္တာ. ‘Ehi tāta’ có nghĩa là: ‘Này con, nhà của con đừng là như thế này. Hãy đến, chúng ta sẽ về nhà,’ ông ấy nói. ‘Alaṃ’ (Đủ rồi): Vị trưởng lão đã nói như vậy để từ chối do hạnh đầu-đà nhất tọa thực. ‘Adhivāsesi’ (đã im lặng nhận lời): Vị trưởng lão, do bản chất là người thực hành hạnh đầu-đà khất thực từng nhà, thường không nhận lời mời cho ngày hôm sau, nhưng ngài đã nhận lời do vì lòng bi mẫn đối với người mẹ. Được biết, người mẹ của ngài, do tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã phát sinh nỗi sầu muộn lớn lao, do khóc lóc mà mắt của bà đã trở nên như bị nấu chín. Vì thế, vị trưởng lão đã nhận lời do vì lòng bi mẫn, suy nghĩ rằng: ‘Nếu ta ra đi mà không gặp bà ấy, trái tim của bà ấy có thể sẽ tan vỡ.’ ‘Kārāpetvā’ (cho làm ra): Cho làm ra hai đống, một đống bạc và một đống vàng. Các đống ấy lớn đến mức nào? Lớn đến mức một người có tầm vóc trung bình đứng ở phía bên này không thể nhìn thấy một người có tầm vóc trung bình đứng ở phía bên kia. ၃၀၁. ဣဒံ တေ တာတာတိ ကဟာပဏပုဉ္ဇဉ္စ သုဝဏ္ဏပုဉ္ဇဉ္စ ဒဿေန္တော အာဟ. မတ္တိကန္တိ မာတိတော အာဂတံ, ဣဒံ တေ မာတာမဟိယာ မာတု ဣမံ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တိယာ ဂန္ဓမာလာဒီနံ အတ္ထာယ ဒိန္နံ ဓနန္တိ အတ္ထော. အညံ ပေတ္တိကံ အညံ ပိတာမဟန္တိ ယံ ပန တေ ပိတု စ ပိတာမဟာနဉ္စ သန္တကံ, တံ အညံယေဝ, နိဟိတဉ္စ ပယုတ္တဉ္စ အတိဝိယ ဗဟု. ဧတ္ထ စ ‘‘ပိတာမဟ’’န္တိ တဒ္ဓိတလောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပေတာမဟ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. သက္ကာ တတောနိဒါနန္တိ ဓနဟေတု ဓနပစ္စယာ. တံ တံ ဓနံ ရက္ခန္တဿ စ ရာဇာဒီနံ ဝသေန ဓနပရိက္ခယံ ပါပုဏန္တဿ ကဿစိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသောကာဒယော သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ – ‘‘အဟံ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေဿာမီတိ အာနေသိံ, သော ဒါနိ မေ ဓမ္မကထံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, အယံ န မေ ဝစနံ ကရိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ အဿ ဩရောဓာနံ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ – ‘‘အယံ ဝေါ သာမိကော, ဂစ္ဆထ ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ နံ ဂဏှိတုံ ဝါယမထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ. သုဝယေ ဌိတာ နာဋကိတ္ထိယော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ပရိဝါရယိံသု[Pg.208], တာသု ဒွေ ဇေဋ္ဌကိတ္ထိယော သန္ဓာယ ပုရာဏဒုတိယိကာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပစ္စေကံ ပါဒေသု ဂဟေတွာတိ ဧကေကမှိ ပါဒေ နံ ဂဟေတွာ. 301. ‘Idaṃ te tāta’ (Này con, đây là của con): Ông ấy nói trong khi chỉ vào đống tiền và đống vàng. ‘Mattikaṃ’ (thuộc về bên mẹ): Có nghĩa là đến từ bên mẹ. Ý nghĩa là: ‘Đây là tài sản mà bà ngoại của con đã cho mẹ con để dùng vào việc hương hoa v.v... khi bà về nhà này.’ ‘Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahaṃ’ (tài sản bên cha là khác, tài sản của ông nội là khác): Còn tài sản nào thuộc về cha của con và các ông nội của con thì đó là phần khác nữa; tài sản được chôn giấu và tài sản được cho vay cũng vô cùng nhiều. Và ở đây, nên biết rằng ‘pitāmahaṃ’ được nói sau khi đã lược bỏ tiếp vị ngữ taddhita. Hoặc có bản đọc là ‘petāmahaṃ.’ ‘Sakkā tatonidānaṃ’ (có thể do nhân ấy): Do nhân là tài sản, do duyên là tài sản. Ngài đã nói như vậy khi đề cập đến những sầu muộn v.v... phát sinh cho một người nào đó trong khi đang gìn giữ tài sản ấy và khi đang gặp phải sự hao tổn tài sản do các vị vua v.v... Khi được nói như vậy, vị trưởng giả gia chủ (nghĩ rằng): ‘Ta đã đem nó về đây để cho nó hoàn tục, vậy mà bây giờ nó lại bắt đầu thuyết pháp cho ta, nó sẽ không làm theo lời của ta,’ rồi đứng dậy, đi đến cho mở cửa khuê phòng của ông ấy và sai bảo (các cô vợ cũ): ‘Đây là chồng của các cô, hãy đi và cố gắng chiếm lấy nó bằng bất cứ việc gì các cô làm.’ Các cô vũ nữ đang ở độ tuổi xuân thì đã đi ra và vây quanh vị trưởng lão. Đề cập đến hai người phụ nữ lớn tuổi nhất trong số họ mà câu ‘purāṇadutiyikā’ (những người vợ cũ) v.v... đã được nói đến. ‘Paccekaṃ pādesu gahetvā’ (nắm lấy mỗi người một chân): Có nghĩa là mỗi người nắm lấy một bên chân của ngài. ကီဒိသာ နာမ တာ အယျပုတ္တ အစ္ဆရာယောတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟံသု? တဒါ ကိရ သမ္ဗဟုလေ ခတ္တိယကုမာရေပိ ဗြာဟ္မဏကုမာရေပိ သေဋ္ဌိပုတ္တေပိ မဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တေ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏံ အဇာနန္တာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ ‘‘ကသ္မာ ဧတေ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ. အထညေ ဝဒန္တိ ‘‘ဒေဝစ္ဆရာဒေဝနာဋကာနံ ကာရဏာ’’တိ. သာ ကထာ ဝိတ္ထာရိကာ အဟောသိ. တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗာ ဧဝမာဟံသု. အထ ထေရော ပဋိက္ခိပန္တော န ခေါ မယံ ဘဂိနီတိအာဒိမာဟ. သမုဒါစရတီတိ ဝေါဟရတိ ဝဒတိ. တတ္ထေဝ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသူတိ တံ ဘဂိနိဝါဒေန သမုဒါစရန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယံ အဇ္ဇ အာဂမိဿတိ, အဇ္ဇ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဗဟိ န နိက္ခန္တာ, ဧတံ နိဿာယ နော ဒါရကာ န လဒ္ဓါ, ယေသံ အာနုဘာဝေန ဇီဝေယျာမ, ဣတော စမှာ ပရိဟီနာ အညတော စ. အယံ လောကော နာမ အတ္တနောဝ စိန္တေသိ, တသ္မာ တာပိ ‘‘ဣဒါနိ မယံ အနာထာ ဇာတာ’’တိ အတ္တနောဝ စိန္တယမာနာ – ‘‘အနတ္ထိကော ဒါနိ အမှေဟိ အယံ, သော အမှေ ပဇာပတိယော သမာနာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကမာတုကုစ္ဆိယာ သယိတဒါရိကာ ဝိယ မညတီ’’တိ သမုပ္ပန္နဗလဝသောကာ ဟုတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသု, ပတိတာတိ အတ္ထော. Cụm từ "Thưa công tử, các tiên nữ ấy là thế nào?" tại sao họ lại nói như vậy? Tương truyền, khi ấy, thấy nhiều vương tử, con trai Bà-la-môn, và con trai trưởng giả từ bỏ tài sản lớn lao để xuất gia, những người không biết công đức của việc xuất gia đã dấy lên câu chuyện: "Tại sao những người này lại xuất gia?". Bấy giờ, những người khác nói rằng: "Vì cớ các tiên nữ, các vũ nữ cõi trời". Câu chuyện ấy đã lan rộng ra. Nắm lấy câu chuyện đó, tất cả (các bà vợ cũ) đều nói như vậy. Bấy giờ, Trưởng lão, trong khi bác bỏ, đã nói câu bắt đầu bằng "Này các chị, chúng tôi không phải...". Cụm từ `samudācarati` có nghĩa là giao tiếp, nói năng. Cụm từ `tattheva mucchitā papatiṃsū` (họ ngất xỉu và ngã xuống ngay tại đó) có nghĩa là: khi thấy ngài gọi mình bằng tiếng "chị", (họ nghĩ): "Chúng ta đã không ra khỏi nhà suốt mười hai năm, (chỉ mong) 'hôm nay chàng sẽ về, hôm nay chàng sẽ về'; vì duyên cớ người này mà chúng ta không có được những đứa con, nhờ oai lực của chúng mà chúng ta có thể sống; chúng ta đã bị thiệt thòi ở đây và cả ở nơi khác nữa. Thế gian này chỉ nghĩ đến lợi ích của riêng mình". Do đó, họ cũng nghĩ cho riêng mình rằng: "Bây giờ chúng ta đã trở thành những người không nơi nương tựa". (Họ nghĩ): "Bây giờ người này không còn cần đến chúng ta nữa. Dù chúng ta là vợ, người ấy lại xem chúng ta như những đứa em gái cùng nằm trong một bụng mẹ với mình". Do vậy, với nỗi sầu muộn mãnh liệt khởi lên, họ đã ngất đi và ngã xuống ngay tại nơi đó. `Patitā` có nghĩa là đã ngã xuống. မာ နော ဝိဟေဌေထာတိ မာ အမှေ ဓနံ ဒဿေတွာ မာတုဂါမေ စ ဥယျောဇေတွာ ဝိဟေဌယိတ္ထ, ဝိဟေသာ ဟေသာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? မာတာပိတူနံ အနုဂ္ဂဟေန. သော ကိရ သေဋ္ဌိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂံ နာမ ကိလိဋ္ဌံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ ဟာရေတွာ နှာယိတွာ တယော ဇနာ ဧကတော ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ မညမာနော ထေရဿ ဘိက္ခံ န ဒေတိ. ထေရော – ‘‘မာဒိသဿ ခီဏာသဝဿ အာဟာရန္တရာယံ ကတွာ ဧတေ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝေယျု’’န္တိ တေသံ အနုဂ္ဂဟေန ဧဝမာဟ. Cụm từ "Xin đừng làm phiền chúng tôi" có nghĩa là: xin đừng làm phiền chúng tôi bằng cách trưng bày của cải và sai phái nữ nhân đến, vì đây là sự phiền nhiễu đối với người xuất gia. Tại sao ngài nói vậy? Vì lòng thương tưởng đến cha mẹ. Tương truyền, vị trưởng giả ấy, vì cho rằng "hình tướng xuất gia thật là ô uế, sau khi cởi bỏ y phục xuất gia và tắm rửa, ba chúng ta sẽ cùng nhau ăn uống", nên đã không dâng vật thực cho Trưởng lão. Trưởng lão, vì lòng thương tưởng đến họ, đã nói như vậy, (nghĩ rằng): "Khi gây chướng ngại vật thực cho một vị lậu tận như ta, những người này sẽ gieo nhiều điều bất thiện". ၃၀၂. ဂါထာ အဘာသီတိ ဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ ပဿာတိ သန္တိကေ ဌိတဇနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. စိတ္တန္တိ စိတ္တဝိစိတ္တံ. ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝံ. အရုကာယန္တိ နဝန္နံ ဝဏမုခါနံ ဝသေန ဝဏကာယံ. သမုဿိတန္တိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ နဝဟိ နှာရုသတေဟိ ဗန္ဓိတွာ နဝဟိ မံသပေသိသတေဟိ လိမ္ပိတွာ သမန္တတော ဥဿိတံ. အာတုရန္တိ ဇရာတုရတာယ ရောဂါတုရတာယ ကိလေသာတုရတာယ စ နိစ္စာတုရံ. ဗဟုသင်္ကပ္ပန္တိ ပရေသံ ဥပ္ပန္နပတ္ထနာသင်္ကပ္ပေဟိ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ[Pg.209]. ဣတ္ထီနဉှိ ကာယေ ပုရိသာနံ သင်္ကပ္ပာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ကာယေ ဣတ္ထီနံ. သုသာနေ ဆဍ္ဍိတကဠေဝရဘူတမ္ပိ စေတံ ကာကကုလလာဒယော ပတ္ထယန္တိယေဝါတိ ဗဟုသင်္ကပ္ပော နာမ ဟောတိ. ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတီတိ ယဿ ကာယဿ မာယာမရီစိဖေဏပိဏ္ဍ ဥဒကပုပ္ဖုဠာဒီနံ ဝိယ ဧကံသေနေဝ ဌိတိ နာမ နတ္ထိ, ဘိဇ္ဇနဓမ္မတာဝ နိယတာ. 302. Cụm từ `gāthā abhāsi` có nghĩa là đã nói lên các bài kệ. Trong đó, `passa` (hãy nhìn) là nói đến những người đang đứng gần. `Cittaṃ` (rực rỡ) có nghĩa là được trang điểm sặc sỡ, đa dạng. `Bimbaṃ` (hình tượng) có nghĩa là tự thể. `Arukāyaṃ` (thân lở loét) có nghĩa là thân thể đầy vết thương, do có chín cửa thương tích. `Samussitaṃ` (được dựng lên) có nghĩa là được dựng lên khắp nơi bằng cách kết nối ba trăm khúc xương với chín trăm sợi gân, rồi trát lên bằng chín trăm miếng thịt. `Āturaṃ` (bệnh hoạn) có nghĩa là luôn bệnh hoạn vì sự đau khổ của tuổi già, sự đau khổ của bệnh tật, và sự đau khổ của phiền não. `Bahusaṅkappaṃ` (nhiều người ao ước) có nghĩa là có nhiều sự ao ước do những mong muốn và suy tưởng khởi lên từ người khác. Thật vậy, trên thân của người nữ, các suy tưởng của người nam khởi lên; trên thân của họ (người nam), (các suy tưởng) của người nữ (khởi lên). Và ngay cả khi thân này trở thành một xác chết bị vứt bỏ trong nghĩa địa, các loài như quạ, diều hâu vẫn thèm muốn nó, do đó nó được gọi là `bahusaṅkappa`. Cụm từ `yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti` (nơi không có sự tồn tại vững bền) có nghĩa là thân này hoàn toàn không có sự tồn tại vững bền, giống như ảo ảnh, ảo giác, bọt nước, bong bóng nước, v.v.; nó nhất định có bản chất tan rã. တစေန ဩနဒ္ဓန္တိ အလ္လမနုဿစမ္မေန ဩနဒ္ဓံ. သဟ ဝတ္ထေဘိ သောဘတီတိ ဂန္ဓာဒီဟိ မဏိကုဏ္ဍလေဟိ စ စိတ္တကတမ္ပိ ရူပံ ဝတ္ထေဟိ သဟေဝ သောဘတိ, ဝိနာ ဝတ္ထေဟိ ဇေဂုစ္ဆံ ဟောတိ အနောလောကနက္ခမံ. Cụm từ `tacena onaddhaṃ` (được da bao bọc) có nghĩa là được bao bọc bởi lớp da người còn ẩm ướt. Cụm từ `saha vatthebhi sobhati` (đẹp đẽ cùng với y phục) có nghĩa là: thân hình, dù được trang điểm bằng hương liệu, hoa tai ngọc báu, v.v., cũng chỉ đẹp đẽ khi có y phục; không có y phục, nó trở nên đáng ghê tởm, không thể nhìn nổi. အလတ္တကကတာတိ အလတ္တကေန ရဉ္ဇိတာ. စုဏ္ဏကမက္ခိတန္တိ သာသပကက္ကေန မုခပီဠကာဒီနိ နီဟရိတွာ လောဏမတ္တိကာယ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ ဝိလိယာပေတွာ တိလပိဋ္ဌေန လောဟိတံ ပသာဒေတွာ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝဏ္ဏံ သမ္ပာဒေတွာ စုဏ္ဏကဂဏ္ဍိကာယ မုခံ ပဟရန္တိ, တေနေသ အတိဝိယ ဝိရောစတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. Cụm từ `alattakakatā` (chân tô cánh kiến) có nghĩa là được nhuộm bằng cánh kiến đỏ. Cụm từ `cuṇṇakamakkhitaṃ` (mặt thoa phấn) có nghĩa là: họ loại bỏ mụn nhọt trên mặt bằng bột hạt cải, làm tan máu xấu bằng đất sét mặn, làm sạch máu bằng bột mè, làm cho da đẹp bằng nghệ, rồi thoa mặt bằng phấn thơm; nhờ đó, nó trở nên vô cùng rạng rỡ. Điều này được nói ra với ý nghĩa đó. အဋ္ဌာပဒကတာတိ ရသောဒကေန မက္ခိတွာ နလာဋပရိယန္တေ အာဝတ္တနပရိဝတ္တေ ကတွာ အဋ္ဌပဒကရစနာယ ရစိတာ. အဉ္ဇနီတိ အဉ္ဇနနာဠိကာ. Cụm từ `aṭṭhāpadakatā` (tóc được chải chuốt) có nghĩa là: sau khi thoa tóc bằng nước nhựa cây, họ tạo những lọn tóc xoắn xuôi ngược ở mép trán, rồi sắp xếp chúng theo kiểu bàn cờ (`aṭṭhapada`). `Añjanī` có nghĩa là hộp đựng thuốc kẻ mắt. ဩဒဟီတိ ဌပေသိ. ပါသန္တိ ဝါကရာဇာလံ. နာသဒါတိ န ဃဋ္ဋယိ. နိဝါပန္တိ နိဝါပသုတ္တေ ဝုတ္တနိဝါပတိဏသဒိသဘောဇနံ. ကန္ဒန္တေတိ ဝိရဝမာနေ ပရိဒေဝမာနေ. ဣမာယ ဟိ ဂါထာယ ထေရော မာတာပိတရော မိဂလုဒ္ဒကေ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ, အဝသေသဉာတကေ မိဂလုဒ္ဒကပရိသံ ဝိယ, ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝါကရာဇာလံ ဝိယ, အတ္တနာ ဘုတ္တဘောဇနံ နိဝါပတိဏံ ဝိယ, အတ္တာနံ မဟာမိဂံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ. ယထာ ဟိ မဟာမိဂေါ ယာဝဒတ္ထံ နိဝါပတိဏံ ခါဒိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဒိသံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣမံ နာမ ဌာနံ ဂတဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတီ’’တိ မိဂလုဒ္ဒကာနံ ပရိဒေဝန္တာနံယေဝ ဝါကရံ အဃဋ္ဋယမာနောဝ ဥပ္ပတိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဃနစ္ဆာယဿ ဆတ္တဿ ဝိယ ဂုမ္ဗဿ ဟေဋ္ဌာ မန္ဒမန္ဒေန ဝါတေန ဗီဇယမာနော အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ ထေရော ဣမာ ဂါထာ ဘာသိတွာ အာကာသေနေဝ ဂန္တွာ မိဂစီရေ ပစ္စုပဋ္ဌာသိ. `Odahi` (đã đặt) có nghĩa là đã đặt. `Pāsaṃ` (bẫy) có nghĩa là lưới bẫy. `Nāsadā` (đã không chạm vào) có nghĩa là đã không vướng vào. `Nivāpaṃ` (mồi) có nghĩa là thức ăn giống như cỏ mồi được nói đến trong kinh Nivāpa. `Kandante` (trong khi than khóc) có nghĩa là trong khi đang rên rỉ, đang than van. Thật vậy, qua bài kệ này, Trưởng lão đã trình bày cha mẹ mình như những người thợ săn, những người bà con còn lại như đoàn tùy tùng của thợ săn, vàng bạc (và các bà vợ cũ) như lưới bẫy, thức ăn mình đã dùng như cỏ mồi, và bản thân mình như một con nai lớn. Giống như một con nai lớn, sau khi ăn cỏ mồi thỏa thích và uống nước, ngẩng cổ lên nhìn các phương hướng, rồi nghĩ rằng "đi đến nơi này sẽ được an toàn", nó liền nhảy lên, không vướng vào lưới bẫy, ngay cả khi những người thợ săn đang than khóc, rồi đi vào rừng, đứng dưới một bụi cây rậm rạp như một chiếc lọng, được làn gió nhẹ thoảng qua quạt mát, và nhìn lại con đường đã đi qua; cũng vậy, Trưởng lão, sau khi nói những bài kệ này, đã đi bằng đường không và hiện ra tại Migacīra. ကသ္မာ ပန ထေရော အာကာသေန ဂတောတိ. ပိတာ ကိရဿ သေဋ္ဌိ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု အဂ္ဂဠံ ဒါပေတွာ မလ္လေ အာဏာပေသိ – ‘‘သစေ နိက္ခမိတွာ [Pg.210] ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထပါဒေသု နံ ဂဟေတွာ ကာသာယာနိ ဟရိတွာ ဂိဟိဝေသံ ဂဏှာပေထာ’’တိ. တသ္မာ ထေရော – ‘‘ဧတေ မာဒိသံ မဟာခီဏာသဝံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဟေတွာ အပုညံ ပသဝေယျုံ, တံ နေသံ မာ အဟောသီ’’တိ စိန္တေတွာ အာကာသေန အဂမာသိ. ပရသမုဒ္ဒဝါသိတ္ထေရာနံ ပန – ‘‘ဌိတကောဝ ဣမာ ဂါထာ ဘာသိတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရညော ကောရဗျဿ မိဂစီရေ ပစ္စုပဋ္ဌာသီ’’တိ အယံ ဝါစနာမဂ္ဂေါယေဝ. Nhưng tại sao Trưởng lão lại đi bằng đường không? Tương truyền, người cha trưởng giả của ngài đã cho cài then ở bảy cổng thành và ra lệnh cho các đô vật: "Nếu nó đi ra, hãy nắm lấy tay chân nó, lột y ca-sa và bắt nó mặc lại y phục tại gia". Do đó, Trưởng lão, nghĩ rằng: "Những người này có thể nắm lấy tay hoặc chân của một vị đại lậu tận như ta và gieo điều bất thiện; mong rằng điều đó không xảy ra với họ", nên đã đi bằng đường không. Tuy nhiên, theo các Trưởng lão ở bên kia biển, (cách giải thích là): "Ngài đứng yên nói những bài kệ này, rồi bay lên không trung và hiện ra tại Migacīra của vua Korabya". Đây chỉ là một lối diễn giải truyền khẩu. ၃၀၃. မိဂဝေါတိ တဿ ဥယျာနပါလဿ နာမံ. သောဓေန္တောတိ ဥယျာနမဂ္ဂံ သမံ ကာရေတွာ အန္တောဥယျာနေ တစ္ဆိတဗ္ဗယုတ္တဋ္ဌာနာနိ တစ္ဆာပေန္တော သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တာနိ ဌာနာနိ သမ္မဇ္ဇာပေန္တော ဝါလုကာဩကိရဏ-ပုပ္ဖဝိကိရဏ-ပုဏ္ဏဃဋဋ္ဌပန-ကဒလိက္ခန္ဓဌပနာဒီနိ စ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ယေန ရာဇာ ကောရဗျော တေနုပသင်္ကမီတိ အမှာကံ ရာဇာ သဒါ ဣမဿ ကုလပုတ္တဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, ပဿိတုကာမော ဧတံ, အာဂတဘာဝံ ပနဿ န ဇာနာတိ, မဟာ ခေါ ပနာယံ ပဏ္ဏာကာရော, ဂန္တွာ ရညော အာရောစေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ယေန ရာဇာ ကောရဗျော တေနုပသင်္ကမိ. 303. Migavoti là tên của người giữ vườn ấy. Sodhentoti có nghĩa là đang làm cho con đường vào vườn được bằng phẳng, bên trong khu vườn thì cho đẽo gọt những chỗ cần được đẽo gọt, cho quét dọn những chỗ cần được quét dọn, và đang làm những việc như là rải cát, rải hoa, đặt những bình đầy nước, trồng những thân chuối. Yena rājā korabyo tenupasaṅkamīti (người giữ vườn) đã suy nghĩ rằng: 'Đức vua của chúng ta luôn luôn nói lên lời tán dương vị thiện gia nam tử này, (ngài) mong muốn được gặp vị này, nhưng lại không biết về sự đã đến của vị ấy. Vả lại, món quà này thật là lớn lao. (Ta) sẽ đi đến trình báo cho đức vua biết,' rồi đã đi đến nơi vua Korabya đang ở. ကိတ္တယမာနော အဟောသီတိ သော ကိရ ရာဇာ ထေရံ အနုဿရိတွာ ဗလမဇ္ဈေပိ နာဋကမဇ္ဈေပိ – ‘‘ဒုက္ကရံ ကတံ ကုလပုတ္တေန တာဝ မဟန္တံ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ပုနနိဝတ္တိတွာ အနပလောကေန္တေနာ’’တိ ဂုဏံ ကထေသိ, တံ ဂဟေတွာ အယံ ဧဝမာဟ. ဝိဿဇ္ဇေထာတိ ဝတွာတိ ဩရောဓမဟာမတ္တဗလကာယာဒီသု ယဿ ယံ အနုစ္ဆဝိကံ, တဿ တံ ဒါပေတွာတိ အတ္ထော. ဥဿဋာယ ဥဿဋာယာတိ ဥဿိတာယ ဥဿိတာယ, မဟာမတ္တမဟာရဋ္ဌိကာဒီနံ ဝသေန ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတမေဝ ပရိသံ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော. ဣဓ ဘဝံ ရဋ္ဌပါလော ဟတ္ထတ္ထရေ နိသီဒတူတိ ဟတ္ထတ္ထရော တနုကော ဗဟလပုပ္ဖာဒိဂုဏံ ကတွာ အတ္ထတော အဘိလက္ခိတော ဟောတိ, တာဒိသေ အနာပုစ္ဆိတွာ နိသီဒိတုံ န ယုတ္တန္တိ မညမာနော ဧဝမာဟ. Kittayamāno ahosīti nghe nói đức vua ấy, do tưởng nhớ đến vị trưởng lão, đã nói lên lời tán dương ở giữa các đạo quân và ở giữa các vũ nữ rằng: 'Việc khó làm đã được thực hiện bởi vị thiện gia nam tử, người đã từ bỏ tài sản to lớn dường ấy, đã xuất gia, không quay trở lại, không ngoái nhìn.' Nắm bắt lấy điều ấy, người này (người giữ vườn) đã nói như vậy. Vissajjethāti vatvāti có nghĩa là đã cho ban phát vật thích hợp cho người nào trong số các cung nữ, đại thần, đạo quân, v.v... Ussaṭāya ussaṭāyāti có nghĩa là đã đi đến sau khi đã tập hợp đoàn tùy tùng gồm những người nổi bật và danh tiếng do các đại thần, các quan chức địa phương, v.v... Idha bhavaṃ raṭṭhapālo hatthatthare nisīdatūti tấm lót trên lưng voi thì mỏng manh, nhưng sau khi được làm cho có những đặc tính như hoa dày, v.v... thì được xem là quý giá. Nghĩ rằng: 'Không thích hợp để ngồi trên một vật như thế mà không hỏi ý kiến,' (vua) đã nói như vậy. ၃၀၄. ပါရိဇုညာနီတိ ပါရိဇုညဘာဝါ ပရိက္ခယာ. ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏော. ဝုဍ္ဎောတိ ဝယောဝုဍ္ဎော. မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကော. အဒ္ဓဂတောတိ အဒ္ဓါနံ အတိက္ကန္တော. ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. ပဗ္ဗဇတီတိ ဓုရဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူ ဝန္ဒိတွာ, – ‘‘ဘန္တေ, မယာ ဒဟရကာလေ [Pg.211] ဗဟုံ ကုသလံ ကတံ, ဣဒါနိ မဟလ္လကောမှိ, မဟလ္လကဿ စေသာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ အပ္ပဟရိတံ ကတွာ ဇီဝိဿာမိ, ပဗ္ဗာဇေထ မံ, ဘန္တေ,’’တိ ကာရုညံ ဥပ္ပာဒေန္တော ယာစတိ, ထေရာ အနုကမ္ပာယ ပဗ္ဗာဇေန္တိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒုတိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော. 304. Pārijuññānīti những sự suy yếu, những sự hao mòn. Jiṇṇoti già yếu vì tuổi già. Vuḍḍhoti lớn tuổi. Mahallakoti lớn tuổi về mặt sinh trưởng. Addhagatoti đã đi hết quãng đường đời. Vayoanuppattoti đã đạt đến tuổi xế chiều. Pabbajatīti đi đến ngôi tự viện chính, đảnh lễ các vị tỳ khưu, rồi khẩn khoản, làm phát sinh lòng bi mẫn rằng: 'Bạch chư tôn đức, con đã làm nhiều điều thiện khi còn trẻ, nay con đã già. Việc xuất gia này là dành cho người già. Con sẽ sinh sống bằng cách quét dọn sân tháp và làm cho không còn cỏ xanh. Bạch chư tôn đức, xin hãy cho con được xuất gia.' Các vị trưởng lão cho xuất gia vì lòng thương xót. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. Ở lần thứ nhì, phương pháp cũng tương tự như vậy. အပ္ပာဗာဓောတိ အရောဂေါ. အပ္ပာတင်္ကောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. သမဝေပါကိနိယာတိ သမဝိပါစနိယာ. ဂဟဏိယာတိ ကမ္မဇတေဇောဓာတုယာ. တတ္ထ ယဿ ဘုတ္တဘုတ္တော အာဟာရော ဇီရတိ, ယဿ ဝါ ပန ပုဋဘတ္တံ ဝိယ တထေဝ တိဋ္ဌတိ, ဥဘောပေတေ န သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတာ. ယဿ ပန ဘုတ္တကာလေ ဘတ္တစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ, အယံ သမဝေပါကိနိယာ သမန္နာဂတော. နာတိသီတာယ နစ္စုဏှာယာတိ တေနေဝ ကာရဏေန နာတိသီတာယ နစ္စုဏှာယ. အနုပုဗ္ဗေနာတိ ရာဇာနော ဝါ ဟရန္တီတိအာဒိနာ အနုက္ကမေန. ဒုတိယဝါရေ ရာဇဘယစောရဘယဆာတကဘယာဒိနာ အနုက္ကမေန. Appābādhoti không bệnh. Appātaṅkoti không khổ. Samavepākiniyāti tiêu hóa tốt. Gahaṇiyāti do hỏa giới sanh từ nghiệp. Ở đây, người nào mà thức ăn đã ăn vào được tiêu hóa, hoặc người nào mà (thức ăn) vẫn còn y nguyên như cơm gói, cả hai người này đều không được xem là có hệ tiêu hóa tốt. Còn người nào mà vào giờ ăn, sự thèm ăn khởi lên, người này được xem là có hệ tiêu hóa tốt. Nātisītāya naccuṇhāyāti chính vì lý do đó, (hệ tiêu hóa) không quá lạnh, không quá nóng. Anupubbenāti theo thứ tự, bắt đầu bằng 'các vua chúa cướp đoạt.' Ở lần thứ nhì, theo thứ tự, bắt đầu bằng sự nguy hiểm từ vua, sự nguy hiểm từ trộm cướp, sự nguy hiểm từ đói khát. ၃၀၅. ဓမ္မုဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဓမ္မနိဒ္ဒေသာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဥပနိယျတီတိ ဇရာမရဏသန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, အာယုက္ခယေန ဝါ တတ္ထ နိယျတိ. အဒ္ဓုဝေါတိ ဓုဝဋ္ဌာနဝိရဟိတော. အတာဏောတိ တာယိတုံ သမတ္ထေန ဝိရဟိတော. အနဘိဿရောတိ အသရဏော အဘိသရိတွာ အဘိဂန္တွာ အဿာသေတုံ သမတ္ထေန ဝိရဟိတော. အဿကောတိ နိဿကော သကဘဏ္ဍဝိရဟိတော. သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယန္တိ သကဘဏ္ဍန္တိ သလ္လက္ခိတံ သဗ္ဗံ ပဟာယ လောကေန ဂန္တဗ္ဗံ. တဏှာဒါသောတိ တဏှာယ ဒါသော. 305. Dhammuddesā uddiṭṭhāti các pháp cú tóm tắt đã được trình bày. Upaniyyatīti đi đến gần sự già và sự chết, hoặc bị đưa đến đó do tuổi thọ cạn kiệt. Adhuvoti không có nơi chốn vững bền. Atāṇoti không có sự che chở có khả năng bảo vệ. Anabhissaroti không có nơi nương tựa, không có nơi có khả năng mang lại sự an ủi sau khi đã tìm đến. Assakoti không có sở hữu, không có tài sản riêng. Sabbaṃ pahāya gamanīyanti thế gian phải ra đi sau khi từ bỏ tất cả những gì được xem là tài sản của mình. Taṇhādāsoti nô lệ của ái dục. ၃၀၆. ဟတ္ထိသ္မိန္တိ ဟတ္ထိသိပ္ပေ. ကတာဝီတိ ကတကရဏီယော, သိက္ခိတသိက္ခော ပဂုဏသိပ္ပောတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဦရုဗလီတိ ဦရုဗလသမ္ပန္နော. ယဿ ဟိ ဖလကဉ္စ အာဝုဓဉ္စ ဂဟေတွာ ပရသေနံ ပဝိသိတွာ အဘိန္နံ ဘိန္ဒတော ဘိန္နံ သန္ဓာရယတော ပရဟတ္ထဂတံ ရဇ္ဇံ အာဟရိတုံ ဦရုဗလံ အတ္ထိ, အယံ ဦရုဗလီ နာမ. ဗာဟုဗလီတိ ဗာဟုဗလသမ္ပန္နော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. အလမတ္တောတိ သမတ္ထအတ္တဘာဝေါ. 306. Hatthisminti trong nghệ thuật về voi. Katāvīti có nghĩa là người đã hoàn thành việc cần làm, đã học những gì cần học, đã thành thạo kỹ năng. Phương pháp này áp dụng cho tất cả. Ūrubalīti người có sức mạnh ở đùi. Thật vậy, vị vua nào có sức mạnh ở đùi để cầm khiên và vũ khí, xông vào quân địch, phá tan hàng ngũ chưa bị phá vỡ, củng cố hàng ngũ đã bị phá vỡ, và giành lại vương quốc đã rơi vào tay kẻ khác, vị vua đó được gọi là ūrubalī. Bāhubalīti người có sức mạnh ở cánh tay. Phần còn lại tương tự như trước. Alamattoti có bản thể đủ năng lực. ပရိယောဓာယ ဝတ္တိဿန္တီတိ ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပဒ္ဒဝံ ဩဓာယ အဝတ္ထရိတွာ ဝတ္တိဿန္တီတိ သလ္လက္ခေတွာ ဂဟိတာ. Pariyodhāya vattissantīti (họ) được tuyển chọn với suy nghĩ rằng: 'Họ sẽ hành động bằng cách đặt ra giới hạn và chế ngự tai họa đã phát sinh.' သံဝိဇ္ဇတိ [Pg.212] ခေါ, ဘော ရဋ္ဌပါလ, ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏန္တိ ဣဒံ သော ရာဇာ ဥပရိ ဓမ္မုဒ္ဒေသဿ ကာရဏံ အာဟရန္တော အာဟ. Vị vua ấy đã nói câu này: 'Này Raṭṭhapāla, trong hoàng tộc này có rất nhiều vàng bạc,' để đưa ra lý do cho các pháp cú tóm tắt ở trên. အထာပရံ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ပဿာမိ လောကေ’’တိအာဒိနာ နယေန စတုန္နံ ဓမ္မုဒ္ဒေသာနံ အနုဂီတိံ အဝေါစ. Athāparaṃ etadavocāti đã nói lên những vần kệ tán thán bốn pháp cú tóm tắt theo phương pháp bắt đầu bằng 'passāmi loke (tôi thấy trong đời).' ၃၀၇. တတ္ထ ဘိယျောဝ ကာမေ အဘိပတ္ထယန္တီတိ ဧကံ လဘိတွာ ဒွေ ပတ္ထယန္တိ, ဒွေ လဘိတွာ စတ္တာရောတိ ဧဝံ ဥတ္တရုတ္တရိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ပတ္ထယန္တိယေဝ. 307. Trong đó, bhiyyova kāme abhipatthayantīti có nghĩa là: sau khi có được một, họ mong muốn hai; sau khi có được hai, họ mong muốn bốn. Cứ như thế, họ luôn mong muốn các dục trần và dục phiền não ngày càng nhiều hơn. ပသယှာတိ သပတ္တဂဏံ အဘိဘဝိတွာ. သသာဂရန္တန္တိ သဒ္ဓိံ သာဂရန္တေန. ဩရံ သမုဒ္ဒဿာတိ ယံ သမုဒ္ဒဿ ဩရတော သကရဋ္ဌံ, တေန အတိတ္တရူပေါတိ အတ္ထော. န ဟတ္ထီတိ န ဟိ အတ္ထိ. Pasayhāti sau khi chế ngự được nhóm kẻ thù. Sasāgarantanti cùng với bờ biển. Oraṃ samuddassāti có nghĩa là không hài lòng với vương quốc của mình ở bên này bờ đại dương. Na hatthīti là na hi atthi. အဟော ဝတာ နောတိ အဟော ဝတ နု, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အမရာတိ စာဟူတိ အမရံ ဣတိ စ အာဟု. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ မတံ ဉာတီ ပရိဝါရေတွာ ကန္ဒန္တိ, တံ – ‘‘အဟော ဝတ အမှာကံ ဘာတာ မတော, ပုတ္တော မတော’’တိအာဒီနိပိ ဝဒန္တိ. Aho vatā noti là aho vata nu, hoặc đây cũng là một cách đọc. Amarāti cāhūti là amaraṃ iti ca āhu. Điều này có nghĩa là: khi một người chết, bà con thân quyến vây quanh khóc than, họ cũng nói những lời như: 'Than ôi, anh của chúng ta đã chết, con của chúng ta đã chết.' ဖုသန္တိ ဖဿန္တိ မရဏဖဿံ ဖုသန္တိ. တထေဝ ဖုဋ္ဌောတိ ယထာ ဗာလော, ဓီရောပိ တထေဝ မရဏဖဿေန ဖုဋ္ဌော, အဖုဋ္ဌော နာမ နတ္ထိ, အယံ ပန ဝိသေသော. ဗာလော စ ဗာလျာ ဝဓိတောဝ သေတီတိ ဗာလော ဗာလဘာဝေန မရဏဖဿံ အာဂမ္မ ဝဓိတောဝ သေတိ အဘိဟတောဝ သယတိ. အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏန္တိအာဒိဝိပ္ပဋိသာရဝသေန စလတိ ဝေဓတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ဓီရော စ န ဝေဓတီတိ ဓီရော သုဂတိနိမိတ္တံ ပဿန္တော န ဝေဓတိ န စလတိ. Phusanti phassanti có nghĩa là họ xúc chạm sự xúc chạm của cái chết. Tatheva phuṭṭho có nghĩa là: Giống như kẻ ngu và bậc trí, cũng như thế, bị xúc chạm bởi sự xúc chạm của cái chết. Không có ai tên là không bị xúc chạm. Tuy nhiên, đây là sự khác biệt. Bālo ca bālyā vadhitova seti có nghĩa là: Kẻ ngu, do bản chất ngu si, dựa vào sự xúc chạm của cái chết, nằm xuống như bị hành hạ, ngủ như bị đánh gục. Do sự hối hận như là: 'Than ôi, ta đã không làm điều thiện!', nên dao động, run rẩy, rung động. Dhīro ca na vedhati có nghĩa là: Bậc trí, trong khi thấy tướng của thiện thú, không run rẩy, không dao động. ယာယ ဝေါသာနံ ဣဓာဓိဂစ္ဆတီတိ ယာယ ပညာယ ဣမသ္မိံ လောကေ သဗ္ဗကိစ္စဝေါသာနံ အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, သာဝ ဓနတော ဥတ္တမတရာ. အဗျောသိတတ္တာတိ အပရိယောသိတတ္တာ, အရဟတ္တပတ္တိယာ, အဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ဘဝါဘဝေသူတိ ဟီနပ္ပဏီတေသု ဘဝေသု. Yāya vosānaṃ idhādhigacchati có nghĩa là: Với trí tuệ nào, ở trong thế gian này, vị ấy chứng đắc quả A-la-hán, là sự kết thúc của tất cả phận sự, chính trí tuệ ấy là tài sản cao thượng hơn cả. Abyositattā có nghĩa là do chưa được hoàn tất, do sự không có việc chứng đắc quả A-la-hán. Bhavābhavesu có nghĩa là trong các cõi sống hạ liệt và cao thượng. ဥပေတိ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကန္တိ တေသု ပါပံ ကရောန္တေသု ယော ကောစိ သတ္တော ပရမ္ပရာယ သံသာရံ အာပဇ္ဇိတွာ ဂဗ္ဘဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ ဥပေတိ. တဿပ္ပပညောတိ တဿ တာဒိသဿ အပ္ပပညဿ အညော အပ္ပပညော အဘိသဒ္ဒဟန္တော. Upeti gabbhañca parañca lokaṃ có nghĩa là: Trong số những chúng sanh làm điều ác ấy, chúng sanh nào đó, sau khi rơi vào vòng luân hồi từ đời này sang đời khác, đi vào thai mẹ và thế giới khác. Tassappapañño có nghĩa là: một người ít trí tuệ khác, trong khi tin tưởng lời nói của người ít trí tuệ như vậy. သကမ္မုနာ [Pg.213] ဟညတီတိ အတ္တနာ ကတကမ္မဝသေန ‘‘ကသာဟိပိ တာလေတီ’’တိအာဒီဟိ ကမ္မကာရဏာဟိ ဟညတိ. ပေစ္စ ပရမှိ လောကေတိ ဣတော ဂန္တွာ ပရမှိ အပါယလောကေ. Sakammunā haññati có nghĩa là: Do năng lực của nghiệp do chính mình đã tạo, bị hành hạ bởi các hình phạt của nghiệp, vân vân, như là 'bị đánh đập bằng roi'. Pecca paramhi loke có nghĩa là: Sau khi đi từ đây, ở trong cõi khổ ở thế giới bên kia. ဝိရူပရူပေနာတိ ဝိဝိဓရူပေန, နာနာသဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ကာမဂုဏေသူတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေသု သဗ္ဗကာမဂုဏေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ. ဒဟရာတိ အန္တမသော ကလလမတ္တဘာဝံ ဥပါဒါယ တရုဏာ. ဝုဍ္ဎာတိ ဝဿသတာတိက္ကန္တာ. အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျောတိ အဝိရုဒ္ဓံ အဒွဇ္ဈဂါမိံ ဧကန္တနိယျာနိကံ သာမညမေဝ ‘‘သေယျော, ဥတ္တရိတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စာ’’တိ ဥပဓာရေတွာ ပဗ္ဗဇိတောသ္မိ မဟာရာဇာတိ. တသ္မာ ယံ တွံ ဝဒသိ – ‘‘ကိံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ’’တိ, ဣဒံ ဒိသွာ စ သုတွာ စ ပဗ္ဗဇိတောသ္မီတိ မံ ဓာရေဟီတိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ. Virūparūpena có nghĩa là bởi nhiều hình thức khác nhau, bởi nhiều bản chất khác nhau. Kāmaguṇesu có nghĩa là sau khi thấy sự nguy hại trong tất cả các dục lạc thuộc hiện tại và vị lai. Daharā có nghĩa là những người trẻ, kể cả cho đến mức thấp nhất là trạng thái phôi thai. Vuḍḍhā có nghĩa là những người đã quá trăm tuổi. Apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo có nghĩa là: Sau khi suy xét rằng: 'Chỉ có đời sống sa-môn không mâu thuẫn, không đi hai ngả, chắc chắn đưa đến giải thoát là tốt đẹp hơn, cao thượng hơn và vi diệu hơn', (Ngài nói): 'Thưa Đại vương, tôi đã xuất gia'. Do đó, điều mà ngài nói: 'Thấy gì hay nghe gì (mà ngài xuất gia)?', (câu trả lời là): 'Sau khi đã thấy và đã nghe điều này, tôi đã xuất gia'. Xin ngài hãy ghi nhớ về tôi như vậy. (Đức Phật) đã kết thúc bài pháp như thế. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ရဋ္ဌပါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Raṭṭhapāla đã kết thúc. ၃. မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Maghadeva ၃၀၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဃဒေဝသုတ္တံ. တတ္ထ မဃဒေဝအမ္ဗဝနေတိ ပုဗ္ဗေ မဃဒေဝေါ နာမ ရာဇာ တံ အမ္ဗဝနံ ရောပေသိ. တေသု ရုက္ခေသု ပလုဇ္ဇမာနေသု အပရဘာဂေ အညေပိ ရာဇာနော ရောပေသုံယေဝ. တံ ပန ပဌမဝေါဟာရဝသေန မဃဒေဝမ္ဗဝနန္တေဝ သင်္ခံ ဂတံ. သိတံ ပါတွာကာသီတိ သာယနှသမယေ ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနော ရမဏီယံ ဘူမိဘာဂံ ဒိသွာ – ‘‘ဝသိတပုဗ္ဗံ နု ခေါ မေ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘ပုဗ္ဗေ အဟံ မဃဒေဝေါ နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ရောပေသိံ, ဧတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံ. တံ ခေါ ပနေတံ ကာရဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ အပါကဋံ, ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ အဂ္ဂဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေန္တော သိတံ ပါတု အကာသိ. 308. Evaṃ me sutaṃ là kinh Maghadeva. Trong đó, maghadevaambavane có nghĩa là: Thuở xưa, một vị vua tên là Maghadeva đã cho trồng khu vườn xoài ấy. Khi những cây ấy bị hư hoại, về sau, các vị vua khác cũng đã cho trồng lại. Tuy nhiên, khu vườn xoài ấy do cách gọi ban đầu được biết đến chính là vườn xoài Maghadeva. Sitaṃ pātvākāsi có nghĩa là: Vào buổi chiều, trong khi đi kinh hành trong tu viện, khi thấy một khoảnh đất khả ái, Ngài suy tư rằng: 'Ta đã từng sống ở nơi này chăng?'. (Và Ngài biết rằng): 'Thuở xưa, ta là vị vua tên Maghadeva đã cho trồng vườn xoài này, đã xuất gia ngay tại đây, đã tu tập bốn phạm trú, và đã tái sanh ở cõi Phạm thiên'. (Nghĩ rằng): 'Lý do này chưa được tỏ rõ cho Tăng chúng, ta sẽ làm cho nó được tỏ rõ', Ngài để lộ những đầu răng, làm cho nụ cười xuất hiện. ဓမ္မော အဿ အတ္ထီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မေန ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ဓမ္မေ ဌိတောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ ဌိတော. ဓမ္မံ စရတီတိ သမံ စရတိ[Pg.214]. တတြ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသူတိ ယောပိ သော ပုဗ္ဗရာဇူဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိန္နပရိဟာရော, တံ အဟာပေတွာ ပကတိနိယာမေနေဝ အဒါသိ, တထာ ဂဟပတိကာနံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပက္ခဿာတိ ဣမိနာ ပါဋိဟာရိကပက္ခောပိ သင်္ဂဟိတော. အဋ္ဌမီဥပေါသထဿ ဟိ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂ္ဂမနဝသေန သတ္တမိယဉ္စ နဝမိယဉ္စ, စာတုဒ္ဒသပန္နရသာနံ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂ္ဂမနဝသေန တေရသိယဉ္စ ပါဋိပဒေ စာတိ ဣမေ ဒိဝသာ ပါဋိဟာရိကပက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသုပိ ဥပေါသထံ ဥပဝသိ. Dhammo assa atthīti dhammiko: Vị ấy có Pháp, nên gọi là người sống theo Pháp. Dhammena rājā jātoti dhammarājā: Vị ấy trở thành vua bằng Pháp, nên gọi là pháp vương. Dhamme ṭhito có nghĩa là an trú trong mười thiện nghiệp. Dhammaṃ carati có nghĩa là thực hành một cách công bằng. Trong đó, brāhmaṇagahapatikesu có nghĩa là: Bất cứ sự cúng dường nào đã được các vị vua trước dâng cho các vị Bà-la-môn, vua cũng dâng cúng mà không làm giảm sút, theo như thông lệ; đối với các gia chủ cũng như vậy. Điều này được nói ra là nhắm đến ý đó. Pakkhassa: Bằng từ này, kỳ đặc biệt (pāṭihārikapakkha) cũng được bao gồm. Cần phải hiểu rằng: do việc trước và sau ngày Bố-tát mùng tám, nên ngày mùng bảy và mùng chín; do việc trước và sau ngày mười bốn và rằm, nên ngày mười ba và ngày mùng một (của tháng sau), những ngày này được gọi là kỳ đặc biệt. Vua cũng đã thọ trì Bố-tát vào những ngày ấy. ၃၀၉. ဒေဝဒူတာတိ ဒေဝေါတိ မစ္စု, တဿ ဒူတာတိ ဒေဝဒူတာ. သိရသ္မိဉှိ ပလိတေသု ပါတုဘူတေသု မစ္စုရာဇဿ သန္တိကေ ဌိတော ဝိယ ဟောတိ, တသ္မာ ပလိတာနိ မစ္စုဒေဝဿ ဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဒေဝါ ဝိယ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. ယထာ ဟိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာယ ဒေဝတာယ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အသုကဒိဝသေ မရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ တံ တထေဝ ဟောတိ, ဧဝံ သိရသ္မိံ ပလိတေသု ပါတုဘူတေသု ဒေဝတာဗျာကရဏသဒိသမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ပလိတာနိ ဒေဝသဒိသာ ဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတာတိပိ ဒေဝဒူတာ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ ဇိဏ္ဏဗျာဓိတမတပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာဝ သံဝေဂမာပဇ္ဇိတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇန္တိ. ယထာဟ – 309. Devadūtā: devo là thần chết (maccu), sứ giả của vị ấy (tassa dūtā) là devadūtā. Thật vậy, khi tóc bạc xuất hiện trên đầu, giống như là đang đứng gần kề vua của sự chết. Do đó, tóc bạc được gọi là sứ giả của thần chết. Devadūtā cũng có nghĩa là sứ giả giống như chư thiên. Thật vậy, giống như khi một vị trời đã trang điểm, đứng trên hư không, nói rằng: 'Vào ngày kia, người ấy sẽ chết', và điều ấy xảy ra đúng như vậy; cũng thế, khi tóc bạc xuất hiện trên đầu, điều đó giống hệt như lời tiên tri của vị trời. Do đó, tóc bạc được gọi là sứ giả giống như chư thiên. Devadūtā cũng có nghĩa là sứ giả của các vị trời thanh tịnh (Visuddhideva). Thật vậy, tất cả các vị Bồ-tát, ngay khi thấy người già, người bệnh, người chết, và vị xuất gia, liền cảm thấy xúc động, rời bỏ và xuất gia. Như đã nói: ‘‘ဇိဏ္ဏဉ္စ ဒိသွာ ဒုခိတဉ္စ ဗျာဓိတံ,မတဉ္စ ဒိသွာ ဂတမာယုသင်္ခယံ; ကာသာယဝတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတဉ္စ ဒိသွာ,တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇာ’’တိ. Sau khi thấy người già, người bệnh khổ đau, / Sau khi thấy người chết, mạng sống đã tàn; / Sau khi thấy vị xuất gia, mặc áo cà-sa, / Vì thế, tâu đại vương, con đã xuất gia. ဣမိနာ ပရိယာယေန ပလိတာနိ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဒူတတ္တာ ဒေဝဒူတာတိ ဝုစ္စန္တိ. Bởi lý do này, tóc bạc, do là sứ giả của các vị trời thanh tịnh, nên được gọi là thiên sứ (devadūtā). ကပ္ပကဿ ဂါမဝရံ ဒတွာတိ သတသဟဿုဋ္ဌာနကံ ဇေဋ္ဌကဂါမံ ဒတွာ. ကသ္မာ အဒါသိ? သံဝိဂ္ဂမာနသတ္တာ. တဿ ဟိ အဉ္ဇလိသ္မိံ ဌပိတာနိ ပလိတာနိ ဒိသွာဝ သံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အညာနိ စတုရာသီတိဝဿသဟဿာနိ အာယု အတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ မစ္စုရာဇဿ သန္တိကေ ဌိတံ ဝိယ အတ္တာနံ မညမာနော သံဝိဂ္ဂေါ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေတိ. တေန ဝုတ္တံ – Kappakassa gāmavaraṃ datvā có nghĩa là sau khi ban cho một ngôi làng đứng đầu có lợi tức một trăm ngàn. Tại sao vua lại ban cho? Vì tâm bị xúc động. Thật vậy, đối với vua, sự xúc động khởi lên ngay khi thấy những sợi tóc bạc được đặt trong lòng bàn tay chắp lại. Vẫn còn tuổi thọ tám mươi bốn ngàn năm nữa, dù là như vậy, vua vẫn nghĩ rằng bản thân mình giống như đang đứng gần kề vua của sự chết. Bị xúc động, vua hoan hỷ với việc xuất gia. Do đó, đã được nói rằng: ‘‘သိရေ [Pg.215] ဒိသွာန ပလိတံ, မဃဒေဝေါ ဒိသမ္ပတိ; သံဝေဂံ အလဘီ ဓီရော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယီ’’တိ. Vua Maghadeva, chúa tể muôn phương, / Thấy tóc bạc trên đầu; / Bậc trí cảm thấy xúc động, / Và vô cùng hoan hỷ xuất gia. အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – Cũng đã được nói thêm rằng – ‘‘ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ မယှံ, ဣမေ ဇာတာ ဝယောဟရာ; ပါတုဘူတာ ဒေဝဒူတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာသမယော မမာ’’တိ. ‘Những sợi tóc trên đầu của ta đây, kẻ cướp đi tuổi tác, đã mọc lên; những sứ giả của chư thiên đã xuất hiện, đây là thời điểm xuất gia của ta’. ပုရိသယုဂေတိ ဝံသသမ္ဘဝေ ပုရိသေ. ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာတိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇန္တာပိ ဟိ ပဌမံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဝဍ္ဎိတေ ကေသေ ဗန္ဓိတွာ ဇဋာကလာပဓရာ ဟုတွာ ဝိစရန္တိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. ပဗ္ဗဇိတော ပန အနေသနံ အနနုယုဉ္ဇိတွာ ရာဇဂေဟတော အာဟဋဘိက္ခာယ ယာပေန္တော ဗြဟ္မဝိဟာရံ ဘာဝေသိ. တသ္မာ သော မေတ္တာသဟဂတေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. Trong thế hệ của người nam nghĩa là người nam được sanh ra trong dòng dõi. Cạo bỏ râu tóc nghĩa là: vì rằng ngay cả những người xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trước tiên họ cũng cạo bỏ râu tóc rồi mới xuất gia. Kể từ đó, sau khi cột lại mái tóc đã mọc dài, họ trở thành người mang bối tóc và đi du hành. Vị Bồ-tát cũng đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. Tuy nhiên, sau khi đã xuất gia, vị ấy không theo đuổi sự tìm kiếm không chơn chánh, sống bằng vật thực khất thực được mang đến từ hoàng cung, và đã tu tập các phạm trú. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vị ấy, với tâm từ…’ v.v. ကုမာရကီဠိတံ ကီဠီတိ အင်္ကေန အင်္ကံ ပရိဟရိယမာနော ကီဠိ. မာလာကလာပံ ဝိယ ဟိ နံ ဥက္ခိပိတွာဝ ဝိစရိံသု. ရညော မဃဒေဝဿ ပုတ္တော…ပေ… ပဗ္ဗဇီတိ ဣမဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသေ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ အဟေသုံ. မဃဒေဝရညော မတကဘတ္တံ, တဿ ရညော ပဗ္ဗဇိတမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ ဆတ္တုဿာပနမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ ဥပရဇ္ဇမင်္ဂလံ, တဿ ပုတ္တဿ နာမကရဏမင်္ဂလန္တိ ဧကသ္မိံယေဝ သမယေ ပဉ္စ မင်္ဂလာနိ အဟေသုံ, သကလဇမ္ဗုဒီပတလေ ဥန္နင်္ဂလမဟောသိ. Chơi trò chơi của trẻ con nghĩa là vị ấy chơi trò được chuyền từ lòng người này sang lòng người khác. Thật vậy, họ đã bế ngài đi khắp nơi, nâng niu như một tràng hoa. Con trai của đức vua Maghadeva... đã xuất gia... nghĩa là vào ngày xuất gia của vị này, đã có năm lễ hội tốt lành: lễ cúng dường cho đức vua Maghadeva đã băng hà, lễ xuất gia của vị vua ấy, lễ trương lọng cho con trai của vị ấy, lễ tấn phong phó vương cho con trai của vị ấy, và lễ đặt tên cho con trai của vị ấy. Vào cùng một thời điểm, đã có năm lễ hội tốt lành, và trên khắp cõi Diêm-phù-đề, đã có lễ hội ngưng việc cày bừa. ၃၁၁. ပုတ္တပပုတ္တကာတိ ပုတ္တာ စ ပုတ္တပုတ္တာ စာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ တဿ ပရမ္ပရာ. ပစ္ဆိမကော အဟောသီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပစ္ဆိမကော အဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော – ‘‘ပဝတ္တတိ နု ခေါ တံ မယာ မနုဿလောကေ နိဟတံ ကလျာဏဝတ္တ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တတိ, ဣဒါနိ န ပဝတ္တိဿတီ’’တိ. န ခေါ ပနာဟံ မယှံ ပဝေဏိယာ ဥစ္ဆိဇ္ဇိတုံ ဒဿာမီတိ အတ္တနော ဝံသေ ဇာတရညောယေဝ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝံသဿ နေမိံ ဃဋေန္တော ဝိယ နိဗ္ဗတ္တော, တေနေဝဿ နိမီတိ နာမံ အဟောသိ. ဣတိ သော ပဗ္ဗဇိတရာဇူနံ [Pg.216] သဗ္ဗပစ္ဆိမကော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပစ္ဆိမကော အဟောသိ. ဂုဏေဟိ ပန အတိရေကတရော. တဿ ဟိ သဗ္ဗရာဇူဟိ အတိရေကတရာ ဒွေ ဂုဏာ အဟေသုံ. စတူသု ဒွါရေသု သတသဟဿံ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒေဝသိကံ ဒါနံ အဒါသိ, အနုပေါသထိကဿ စ ဒဿနံ နိဝါရေသိ. အနုပေါသထိကေသု ဟိ ရာဇာနံ ပဿိဿာမာတိ ဂတေသု ဒေါဝါရိကော ပုစ္ဆတိ ‘‘တုမှေ ဥပေါသထိကာ နော ဝါ’’တိ. ယေ အနုပေါသထိကာ ဟောန္တိ, တေ နိဝါရေတိ ‘‘အနုပေါသထိကာနံ ရာဇာ ဒဿနံ န ဒေတီ’’တိ. ‘‘မယံ ဇနပဒဝါသိနော ကာလေ ဘောဇနံ ကုဟိံ လဘိဿာမာ’’တိပိ တတ္ထ ဝစနောကာသော နတ္ထိ. စတူသု ဟိ ဒွါရေသု ရာဇင်္ဂဏေ စ အနေကာနိ ဘတ္တစာဋိသဟဿာနိ ပဋိယတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ မဟာဇနော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနေ မဿုံ ကာရေတွာ နှာယိတွာ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ ယထာရုစိတံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ရညော ဂေဟဒွါရံ ဂစ္ဆတိ. ဒေါဝါရိကေန ‘‘ဥပေါသထိကာ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတာ ‘‘အာမ အာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. တေန ဟိ အာဂစ္ဆထာတိ ပဝေသေတွာ ရညော ဒဿေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဂုဏေဟိ အတိရေကတရော အဟောသိ. 311. Con cháu nghĩa là dòng dõi của vị ấy đã tiếp nối như vầy: các con trai và các con trai của các con trai. Là người cuối cùng nghĩa là vị ấy là người cuối cùng xuất gia. Tương truyền, vị Bồ-tát đã tái sanh ở cõi Phạm thiên. Khi suy xét rằng: ‘Truyền thống tốt đẹp do ta thiết lập ở cõi người có còn tiếp diễn hay không?’ vị ấy đã thấy rằng: ‘Nó đã tiếp diễn trong một thời gian dài như vậy, nhưng bây giờ nó sẽ không tiếp diễn nữa.’ ‘Tuy nhiên, ta sẽ không để cho truyền thống của ta bị đoạn tuyệt.’ Suy nghĩ như vậy, vị ấy đã nhập thai vào bụng của chánh cung hoàng hậu của chính vị vua sanh ra trong dòng dõi của mình, và đã tái sanh như thể đang gắn kết vành xe (nemi) cho dòng dõi của mình. Do đó, tên của vị ấy là Nimi. Như vậy, sau khi trở thành người cuối cùng trong số các vị vua xuất gia, vị ấy đã xuất gia. Do đó, vị ấy là người cuối cùng xuất gia. Tuy nhiên, về các phẩm hạnh thì vị ấy lại vượt trội hơn. Thật vậy, vị ấy có hai phẩm hạnh vượt trội hơn tất cả các vị vua khác. Tại bốn cổng thành, mỗi ngày vị ấy bố thí một trăm ngàn, và ngăn cản không cho những người không thọ trì Uposatha được yết kiến. Vì rằng, khi những người không thọ trì Uposatha đến, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ yết kiến đức vua,’ người gác cổng hỏi: ‘Quý vị có phải là người thọ trì Uposatha hay không?’ Những ai không phải là người thọ trì Uposatha, người ấy ngăn họ lại và nói: ‘Đức vua không cho phép những người không thọ trì Uposatha yết kiến.’ Cũng không có cơ hội để nói rằng: ‘Chúng tôi là dân ở thôn quê, làm sao chúng tôi có thể có được thức ăn đúng lúc?’ Vì rằng tại bốn cổng thành và trong sân vua, hàng ngàn nồi cơm đã được chuẩn bị sẵn. Do đó, dân chúng, ở bất cứ nơi nào họ muốn, sau khi đã cạo râu, tắm rửa, thay quần áo, ăn thức ăn theo ý thích, và thọ trì các giới Uposatha, liền đi đến cổng cung điện của nhà vua. Khi được người gác cổng hỏi đi hỏi lại: ‘Quý vị có phải là người thọ trì Uposatha không?’ họ trả lời: ‘Vâng, vâng.’ ‘Nếu vậy, mời vào,’ người ấy nói, và cho họ vào, rồi dẫn họ đến yết kiến đức vua. Như vậy, nhờ hai phẩm hạnh này mà vị ấy đã vượt trội hơn. ၃၁၂. ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနန္တိ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝါနံ. တေ ကိရ ဒေဝါ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလနဂရဝါသိနော ရညော ဩဝါဒေ ဌတွာ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ ရညော ဂုဏကထံ ကထေန္တိ. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝါနံ တာဝတိံသာန’’န္တိ. 312. Của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba nghĩa là của các vị trời đã tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Tương truyền rằng, các vị trời ấy, trước kia là cư dân của thành Mithilā ở xứ Videha, sau khi đã vâng theo lời giáo huấn của đức vua, giữ gìn năm giới, và thực hành phận sự Uposatha, đã tái sanh ở đó và tán thán các phẩm hạnh của đức vua. Nhắm đến họ, đã được nói rằng: ‘của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba.’ နိသိန္နော ဟောတီတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော ဒါနဉ္စ သီလဉ္စ ဥပပရိက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဒါနံ နု ခေါ မဟန္တံ ဥဒါဟု သီလံ, ယဒိ ဒါနံ မဟန္တံ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဒါနမေဝ ဒဿာမိ. အထ သီလံ, သီလမေဝ ပူရိဿာမီ’’တိ. တဿ ‘‘ဣဒံ မဟန္တံ ဣဒံ မဟန္တ’’န္တိ နိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တဿေဝ သက္ကော ဂန္တွာ ပုရတော ပါတုရဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ အထ ခေါ, အာနန္ဒ,…ပေ… သမ္မုခေ ပါတုရဟောသီတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ရညော ကင်္ခါ ဥပ္ပန္နာ, တဿ ကင်္ခစ္ဆေဒနတ္ထံ ပဉှဉ္စ ကထေဿာမိ, ဣဓာဂမနတ္ထာယ ပဋိညဉ္စ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဂန္တွာ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ. ရာဇာ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ရူပံ ဒိသွာ ဘီတော အဟောသိ လောမဟဋ္ဌဇာတော. အထ နံ သက္ကော – ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, ဝိဿတ္ထော ပဉှံ ပုစ္ဆ, ကင်္ခံ တေ ပဋိဝိနောဒေဿာမီ’’တိ အာဟ. Đang ngồi nghĩa là sau khi đã đi lên tầng trên của tòa lâu đài tráng lệ, vị ấy đang ngồi và xem xét về bố thí và giới hạnh. Tương truyền rằng, ý nghĩ này đã khởi lên trong tâm vị ấy: ‘Bố thí là vĩ đại, hay giới hạnh là vĩ đại? Nếu bố thí là vĩ đại, ta sẽ dốc toàn lực và chỉ thực hành bố thí. Còn nếu là giới hạnh, ta sẽ chỉ hoàn thiện giới hạnh.’ Trong khi vị ấy không thể quyết định được rằng: ‘Điều này là vĩ đại, điều này là vĩ đại,’ thì Đế Thích đã đến và hiện ra trước mặt vị ấy. Do đó, đã được nói rằng: ‘Khi ấy, này Ānanda,... đã hiện ra trước mặt.’ Tương truyền rằng, ý nghĩ này đã khởi lên trong tâm vị ấy (Đế Thích): ‘Sự nghi ngờ đã khởi lên trong tâm đức vua. Để đoạn trừ sự nghi ngờ của ngài, ta sẽ vừa trả lời câu hỏi, vừa nhận lấy lời hứa của ngài về việc đến đây.’ Do đó, vị ấy đã đến và hiện ra trước mặt. Đức vua, khi thấy một hình tướng chưa từng thấy trước đây, đã sợ hãi, và lông tóc của ngài dựng đứng. Khi ấy, Đế Thích nói với ngài: ‘Xin đừng sợ hãi, tâu đại vương. Hãy tự tin hỏi câu hỏi của ngài. Trẫm sẽ xua tan sự nghi ngờ của ngài.’ ရာဇာ [Pg.217] – Đức vua – ‘‘ပုစ္ဆာမိ တံ မဟာရာဇ, သဗ္ဗဘူတာနမိဿရ; ဒါနံ ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ ဝါ, ကတမံ သု မဟပ္ဖလ’’န္တိ. – ‘Tâu đại vương, bậc chúa tể của tất cả chúng sanh, con xin hỏi ngài; giữa bố thí và phạm hạnh, pháp nào có quả lớn hơn?’ – ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သက္ကော – ‘‘ဒါနံ နာမ ကိံ, သီလမေဝ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ မဟန္တံ. အဟဉှိ ပုဗ္ဗေ, မဟာရာဇ, ဒသဝဿသဟဿာနိ ဒသန္နံ ဇဋိလသဟဿာနံ ဒါနံ ဒတွာ ပေတ္တိဝိသယတော န မုတ္တော, သီလဝန္တာ ပန မယှံ ဒါနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဝေါစ – đã hỏi câu hỏi. Đế Thích – ‘Bố thí là gì chứ, chỉ có giới hạnh mới là vĩ đại do phẩm chất ưu việt của nó. Thật vậy, tâu đại vương, trong một kiếp trước, trong suốt mười ngàn năm, trẫm đã cúng dường cho mười ngàn vị đạo sĩ bện tóc, nhưng vẫn không thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ. Tuy nhiên, những vị có giới hạnh, sau khi đã thọ dụng vật thực cúng dường của trẫm, đã tái sanh ở cõi Phạm thiên.’ sau khi nói như vậy, vị ấy đã nói lên những câu kệ này – ‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန, ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ; မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ, ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတိ. ‘Với phạm hạnh hạ liệt, người ta tái sanh vào dòng Sát-đế-lỵ; với phạm hạnh trung bình, thì được sanh làm chư thiên; với phạm hạnh cao thượng, người ta được thanh tịnh. န ဟေတေ သုလဘာ ကာယာ, ယာစယောဂေန ကေနစိ; ယေ ကာယေ ဥပပဇ္ဇန္တိ, အနာဂါရာ တပဿိနော’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၂၉-၄၃၀); Thật vậy, những thân thể này không dễ gì đạt được bằng bất cứ sự thực hành bố thí nào; đó là những thân thể mà các vị tu sĩ không nhà, sống khổ hạnh, được tái sanh vào.’ ဧဝံ ရညော ကင်္ခံ ဝိနောဒေတွာ ဒေဝလောကဂမနာယ ပဋိညာဂဟဏတ္ထံ လာဘာ တေ မဟာရာဇာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိကမ္ပမာနောတိ အဘာယမာနော. အဓိဝါသေသီတိ အဟံ မဟာဇနံ ကုသလံ သမာဒပေမိ, ပုညဝန္တာနံ ပန ဝသနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ အာဂတေန မနုဿပထေ သုခံ ကထေတုံ ဟောတီတိ အဓိဝါသေသိ. Sau khi xua tan sự hoài nghi của đức vua như vậy, để nhận được lời hứa khả về việc đi đến cõi trời, (Ma-đali) đã nói những lời bắt đầu bằng: “Lābhā te mahārāja”. Trong ấy, avikampamāno có nghĩa là không sợ hãi. Adhivāsesi có nghĩa là: “Ta khuyến khích đại chúng làm điều thiện, hơn nữa, sau khi thấy được nơi ở của những người có phước báu rồi trở về, việc nói về quả phước ở cõi người sẽ được dễ dàng”, vì vậy ngài đã chấp thuận. ၃၁၃. ဧဝံ ဘဒ္ဒန္တဝါတိ ဧဝံ ဟောတု ဘဒ္ဒကံ တဝ ဝစနန္တိ ဝတွာ. ယောဇေတွာတိ ဧကသ္မိံယေဝ ယုဂေ သဟဿအဿာဇာနီယေ ယောဇေတွာ. တေသံ ပန ပါဋိယေက္ကံ ယောဇနကိစ္စံ နတ္ထိ, မနံ အာဂမ္မ ယုတ္တာယေဝ ဟောန္တိ. သော ပန ဒိဗ္ဗရထော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကော ဟောတိ, နဒ္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ရထသီသံ ပညာသယောဇနာနိ, အက္ခဗန္ဓော ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ, အက္ခဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆာဘာဂေါ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ, သဗ္ဗော သတ္တဝဏ္ဏရတနမယော. ဒေဝလောကော နာမ ဥဒ္ဓံ, မနုဿလောကော အဓော, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာမုခံ ရထံ ပေသေသီတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. ယထာ ပန ပကတိမဂ္ဂံ ပေသေတိ, ဧဝမေဝ မနုဿာနံ သာယမာသဘတ္တေ နိဋ္ဌိတေ စန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ပေသေသိ, ယမကစန္ဒာ ဥဋ္ဌိတာ ဝိယ အဟေသုံ. မဟာဇနော ဒိသွာ ‘‘ယမကစန္ဒာ ဥဂ္ဂတာ’’တိ အာဟ. အာဂစ္ဆန္တေ အာဂစ္ဆန္တေ န ယမကစန္ဒာ, ဧကံ ဝိမာနံ, န ဝိမာနံ, ဧကော ရထောတိ. ရထောပိ အာဂစ္ဆန္တော အာဂစ္ဆန္တော [Pg.218] ပကတိရထပ္ပမာဏောဝ, အဿာပိ ပကတိအဿပ္ပမာဏာဝ အဟေသုံ. ဧဝံ ရထံ အာဟရိတွာ ရညော ပါသာဒံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပါစီနသီဟပဉ္ဇရဋ္ဌာနေ ရထံ နိဝတ္တေတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခံ ကတွာ သီဟပဉ္ဇရေ ဌတွာဝ အာရောဟနသဇ္ဇံ ဌပေသိ. 313. Evaṃ bhaddantavā có nghĩa là: “Mong rằng lời nói tốt lành của ngài sẽ được như vậy”, sau khi nói thế. Yojetvā có nghĩa là sau khi thắng một ngàn con tuấn mã vào trong cùng một cái ách. Tuy nhiên, đối với chúng, không có việc thắng vào ách riêng lẻ; chúng được thắng vào ách chỉ do nương theo tâm ý (của Ma-đali). Hơn nữa, cỗ xe trời ấy dài một trăm năm mươi do-tuần: kể từ ách, phần đầu xe dài năm mươi do-tuần, phần trục xe dài năm mươi do-tuần, và kể từ trục xe, phần đuôi xe dài năm mươi do-tuần; toàn bộ cỗ xe được làm bằng bảy loại bảo vật có màu sắc khác nhau. Không nên hiểu rằng: “Cõi trời ở trên, cõi người ở dưới, vì vậy (Ma-đali) đã cho cỗ xe đi xuống”. Mà nên hiểu rằng, cũng giống như cho đi theo con đường bình thường, (Ma-đali) đã cho cỗ xe đi, được thắng đôi cùng với mặt trăng, sau khi bữa ăn tối của loài người đã kết thúc; dường như có hai mặt trăng cùng mọc lên. Đại chúng thấy vậy liền nói: “Hai mặt trăng đã mọc lên”. Khi (cỗ xe) đến gần hơn, (họ nói): “Không phải hai mặt trăng, mà là một thiên cung”, rồi “Không phải thiên cung, mà là một cỗ xe”. Cỗ xe khi đến gần hơn cũng có kích thước của một cỗ xe bình thường, và những con ngựa cũng có kích thước của những con ngựa bình thường. Sau khi mang cỗ xe đến như vậy, đi nhiễu quanh cung điện của đức vua, (Ma-đali) đã quay cỗ xe lại ở vị trí cửa sổ sư tử phía đông, hướng về con đường đã đến, và đứng ngay tại cửa sổ sư tử, chuẩn bị sẵn sàng để đức vua lên xe. အဘိရုဟ မဟာရာဇာတိ ရာဇာ – ‘‘ဒိဗ္ဗယာနံ မေ လဒ္ဓ’’န္တိ န တာဝဒေဝ အဘိရုဟိ, နာဂရာနံ ပန ဩဝါဒံ အဒါသိ ‘‘ပဿထ တာတာ, ယံ မေ သက္ကေန ဒေဝရညာ ဒိဗ္ဗရထော ပေသိတော, သော စ ခေါ န ဇာတိဂေါတ္တံ ဝါ ကုလပ္ပဒေသံ ဝါ ပဋိစ္စ ပေသိတော, မယှံ ပန သီလာစာရဂုဏေ ပသီဒိတွာ ပေသိတော. သစေ တုမှေပိ သီလံ ရက္ခိဿထ, တုမှာကမ္ပိ ပေသေဿတိ, ဧဝံ ရက္ခိတုံ ယုတ္တံ နာမေတံ သီလံ. နာဟံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ စိရာယိဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ရထံ အဘိရုဟိ. တတော မာတလိ သင်္ဂါဟကော ‘‘အဟမ္ပိ မဟာရာဇဿ မမာနုစ္ဆဝိကံ ကရိဿာမီ’’တိ အာကာသမှိ ဒွေ မဂ္ဂေ ဒဿေတွာ အပိစ မဟာရာဇာတိအာဒိမာဟ. (Ma-đali nói): “Tâu Đại vương, xin hãy lên xe”. Đức vua đã không lên xe ngay lập tức với ý nghĩ: “Ta đã nhận được cỗ xe trời”. Mà ngài đã ban lời giáo huấn cho dân chúng rằng: “Này các con, hãy xem đây, cỗ xe trời này đã được Thiên chủ Sakka gửi đến cho ta. Và cỗ xe này được gửi đến không phải vì dòng dõi, gia tộc hay địa vị gia đình, mà là vì ngài hoan hỷ với phẩm hạnh giới đức và tư cách của ta. Nếu các con cũng giữ gìn giới luật, ngài cũng sẽ gửi (xe) đến cho các con. Như vậy, giới luật này quả thật đáng được giữ gìn. Ta đi đến cõi trời sẽ không lâu đâu, các con hãy sống không buông lung”. Sau khi giáo huấn đại chúng và làm cho họ an trú trong năm giới, ngài đã lên xe. Sau đó, người đánh xe Ma-đali, với ý nghĩ: “Ta cũng sẽ làm việc thích hợp với mình cho Đại vương”, đã chỉ ra hai con đường trên không trung và nói những lời bắt đầu bằng: “Apica mahārāja”. တတ္ထ ကတမေနာတိ, မဟာရာဇ, ဣမေသု မဂ္ဂေသု ဧကော နိရယံ ဂစ္ဆတိ, ဧကော ဒေဝလောကံ, တေသု တံ ကတမေန နေမိ. ယေနာတိ ယေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ ယတ္ထ ပါပကမ္မန္တာ ပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒိယန္တိ, တံ ဌာနံ သက္ကာ ဟောတိ ပဿိတုန္တိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဇာတကေပိ – Trong ấy, katamena có nghĩa là: “Tâu Đại vương, trong hai con đường này, một con đường dẫn đến địa ngục, một con đường dẫn đến cõi trời. Trong hai con đường ấy, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào?”. Yena có nghĩa là: “Đi bằng con đường nào mà ở nơi đó những người làm điều ác phải gánh chịu quả báo của những nghiệp ác, thì có thể thấy được nơi ấy”. Ở câu thứ hai cũng theo phương pháp tương tự. Trong Túc Sanh Truyện cũng có nói: ‘‘ကေန တံ နေမိ မဂ္ဂေန, ရာဇသေဋ္ဌ ဒိသမ္ပတိ; ယေန ဝါ ပါပကမ္မန္တာ, ပုညကမ္မာ စ ယေ နရာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၀) – “Tâu bậc vua chúa cao quý, chủ tể của các phương, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào? Con đường của những người làm điều ác, hay của những người làm điều phước thiện?” ဂါထာယ အယမေဝတ္ထော. တေနေဝါဟ – Đây chính là ý nghĩa của câu kệ. Chính vì thế, ngài đã nói: ‘‘နိရယေ တာဝ ပဿာမိ, အာဝါသေ ပါပကမ္မိနံ; ဌာနာနိ လုဒ္ဒကမ္မာနံ, ဒုဿီလာနဉ္စ ယာ ဂတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၁); “Trước tiên, ta muốn xem địa ngục, nơi ở của những kẻ làm điều ác; những nơi dành cho kẻ làm việc tàn ác, và cảnh giới của những người không có giới đức.” ဥဘယေနေဝ မံ မာတလိ နေဟီတိ မာတလိ ဒွီဟိ မဂ္ဂေဟိ မံ နေဟိ, အဟံ နိရယံ ပဿိတုကာမော ဒေဝလောကမ္ပီတိ. ပဌမံ ကတမေန နေမီတိ. ပဌမံ နိရယမဂ္ဂေန နေဟီတိ. တတော မာတလိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ရာဇာနံ ပဉ္စဒသ မဟာနိရယေ ဒဿေသိ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ – Ubhayeneva maṃ mātali nehi có nghĩa là: “Này Ma-đali, hãy đưa ta đi bằng cả hai con đường. Ta muốn xem địa ngục và cũng muốn xem cõi trời”. Khi (Ma-đali) hỏi: “Trước tiên, tôi nên đưa ngài đi bằng con đường nào?”, (đức vua đáp): “Trước tiên, hãy đưa ta đi bằng con đường địa ngục”. Sau đó, Ma-đali bằng thần lực của mình đã chỉ cho đức vua thấy mười lăm đại địa ngục. Phần tường thuật chi tiết ở đây là: ‘‘ဒဿေသိ [Pg.219] မာတလိ ရညော, ဒုဂ္ဂံ ဝေတရဏိံ နဒိံ; ကုထိတံ ခါရသံယုတ္တံ, တတ္တံ အဂ္ဂိသိခူပမ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၅၂) – “Ma-đali đã chỉ cho đức vua thấy sông Vetaraṇī khó vượt qua, đang sôi sục, chứa đầy nước kiềm, nóng bỏng như ngọn lửa.” ဇာတကေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိရယံ ဒဿေတွာ ရထံ နိဝတ္တေတွာ ဒေဝလောကာဘိမုခံ ဂန္တွာ ဗီရဏီဒေဝဓီတာယ သောဏဒိန္နဒေဝပုတ္တဿ ဂဏဒေဝပုတ္တာနဉ္စ ဝိမာနာနိ ဒဿေန္တော ဒေဝလောကံ နေသိ. တတြာပိ ဝိတ္ထာရကထာ – Nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Túc Sanh Truyện. Sau khi chỉ cho thấy địa ngục, (Ma-đali) quay cỗ xe lại, đi về hướng cõi trời, và trong khi chỉ cho thấy các thiên cung của thiên nữ Bīraṇī, thiên tử Soṇadinna và các thiên tử Gaṇa, đã đưa (đức vua) đến cõi trời. Ở đó, phần tường thuật chi tiết cũng là: ‘‘ယဒိ တေ သုတာ ဗီရဏီ ဇီဝလောကေ,အာမာယဒါသီ အဟု ဗြာဟ္မဏဿ; သာ ပတ္တကာလေ အတိထိံ ဝိဒိတွာ,မာတာဝ ပုတ္တံ သကိမာဘိနန္ဒီ; သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ,သာ ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၅၀၇) – “Nếu ngài đã từng nghe về Bīraṇī, ở cõi người, nàng từng là nữ tỳ trong nhà của một vị Bà-la-môn. Khi đến giờ dâng vật thực, nàng biết có vị khách đến, liền hoan hỷ như người mẹ một lần hoan hỷ với đứa con trai. Nhờ sự tự chế và sự chia sẻ, nàng đang hoan hỷ trong thiên cung.” ဇာတကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Nên được hiểu theo đúng phương pháp đã được nói trong Túc Sanh Truyện. ဧဝံ ဂစ္ဆတော ပန တဿ ရထနေမိ ဝဋ္ဋိယာ စိတ္တကူဋဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဥမ္မာရေ ပဟတမတ္တေဝ ဒေဝနဂရေ ကောလာဟလံ အဟောသိ. သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဧကကံယေဝ ဩဟာယ ဒေဝသံဃော မဟာသတ္တံ ပစ္စုဂ္ဂမနမကာသိ, တံ ဒေဝတာနံ အာဒရံ ဒိသွာ သက္ကော စိတ္တံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော – ‘‘အဘိရမ, မဟာရာဇ, ဒေဝေသု ဒေဝါနုဘာဝေနာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ အဇ္ဇ အာဂန္တွာ ဧကဒိဝသေနေဝ ဒေဝဂဏံ အတ္တနော အဘိမုခမကာသိ. သစေ ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ ဝသိဿတိ, န မံ ဒေဝါ ဩလောကေဿန္တီ’’တိ. သော ဥသူယမာနော, ‘‘မဟာရာဇ, တုယှံ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဝသိတုံ ပုညံ နတ္ထိ, အညေသံ ပုညေန ဝသာဟီ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဧဝမာဟ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘နာသက္ခိ ဇရသက္ကော မနံ သန္ဓာရေတုံ, ပရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ခေါ ပန ယာစိတွာ လဒ္ဓဘဏ္ဍကံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ ပဋိက္ခိပန္တော အလံ မာရိသာတိအာဒိမာဟ. ဇာတကေပိ ဝုတ္တံ – Hơn nữa, khi ngài đang đi như vậy, ngay khi vành bánh xe của ngài vừa chạm vào ngưỡng cửa của cổng thành Cittakūṭa, một tiếng huyên náo đã nổi lên trong thành phố của chư thiên. Bỏ lại một mình Thiên chủ Sakka, hội chúng chư thiên đã ra đón vị Đại Sĩ. Thấy sự kính trọng của chư thiên, Sakka không thể kìm nén được tâm mình, đã nói: “Tâu Đại vương, hãy hoan hỷ giữa chư thiên bằng oai lực của chư thiên”. Tương truyền, ngài đã có ý nghĩ như sau: “Vị vua này hôm nay đến đây, chỉ trong một ngày đã khiến cho hội chúng chư thiên hướng về mình. Nếu ngài ở lại một hai ngày, chư thiên sẽ không thèm nhìn đến ta nữa”. Do ganh tỵ, với ý định rằng: “Tâu Đại vương, ngài không có phước báu để sống ở cõi trời này, hãy sống nhờ vào phước báu của người khác”, ngài đã nói như vậy. Vị Bồ-tát, với ý nghĩ: “Sakka già này đã không thể kìm nén được tâm mình. Hơn nữa, (sự hưởng thụ) có được nhờ nương tựa vào người khác thì giống như món đồ có được do vay mượn”, đã từ chối và nói những lời bắt đầu bằng: “Alaṃ mārisa”. Trong Túc Sanh Truyện cũng có nói: ‘‘ယထာ ယာစိတကံ ယာနံ, ယထာ ယာစိတကံ ဓနံ; ဧဝံသမ္ပဒမေဝေ တံ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ; န စာဟမေတမိစ္ဆာမိ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၅၈၅-၅၈၆) – “Giống như cỗ xe đi mượn, giống như của cải đi mượn; sự thành công ấy cũng giống như vậy, cái mà có được do duyên bố thí từ người khác. Và ta không mong muốn điều đó, cái mà có được do duyên bố thí từ người khác.” (jā. 2.22.585-586) – သဗ္ဗံ [Pg.220] ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တော ပန မနုဿတ္တဘာဝေန ကတိဝါရေ ဒေဝလောကံ ဂတောတိ. စတ္တာရော – မန္ဓာတုရာဇကာလေ သာဓိနရာဇကာလေ ဂုတ္တိလဝီဏာဝါဒကကာလေ နိမိမဟာရာဇကာလေတိ. သော မန္ဓာတုကာလေ ဒေဝလောကေ အသင်္ချေယျံ ကာလံ ဝသိ, တသ္မိဉှိ ဝသမာနေယေဝ ဆတ္တိံသ သက္ကာ စဝိံသု. သာဓိနရာဇကာလေ သတ္တာဟံ ဝသိ, မနုဿဂဏနာယ သတ္တ ဝဿသတာနိ ဟောန္တိ. ဂုတ္တိလဝီဏာဝါဒကကာလေ စ နိမိရာဇကာလေ စ မုဟုတ္တမတ္တံ ဝသိ, မနုဿဂဏနာယ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဟောန္တိ. Tất cả nên được nói đến. Còn Bồ-tát, với thân người, đã đi đến cõi trời bao nhiêu lần? Bốn lần – vào thời vua Mandhātu, thời vua Sādhina, thời người chơi đàn Guttila, và thời vua Nimi. Vị ấy vào thời Mandhātu đã sống ở cõi trời một khoảng thời gian không thể đếm được, thật vậy, trong khi vị ấy đang sống ở đó, ba mươi sáu vị Sakka đã mệnh chung. Vào thời vua Sādhina, vị ấy đã sống bảy ngày, theo cách tính của loài người là bảy trăm năm. Vào thời người chơi đàn Guttila và thời vua Nimi, vị ấy đã sống chỉ một khoảnh khắc, theo cách tính của loài người là bảy ngày. ၃၁၄. တတ္ထေဝ မိထိလံ ပဋိနေသီတိ ပဋိနေတွာ ပကတိသိရိဂဗ္ဘေယေဝ ပတိဋ္ဌာပေသိ. 314. (Câu) "tattheva mithilaṃ paṭinesīti" có nghĩa là: sau khi đưa về lại, đã an trí (vị ấy) ngay trong cung điện huy hoàng như thường lệ. ၃၁၅. ကဠာရဇနကောတိ တဿ နာမံ. ကဠာရဒန္တတာယ ပန ကဠာရဇနကောတိ ဝုတ္တော. န သော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇီတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ န အကာသိ, သေသံ သဗ္ဗံ ပါကတိကမေဝ အဟောသိ. 315. Kaḷārajanaka là tên của vị ấy. Còn, do có răng lốm đốm nên được gọi là Kaḷārajanaka. (Câu) "vị ấy đã không xuất gia từ đời sống gia đình vào đời sống không gia đình" có nghĩa là: vị ấy đã không làm chỉ chừng ấy việc, tất cả những việc còn lại đã diễn ra như thường lệ. ၃၁၆. သမုစ္ဆေဒေါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကလျာဏဝတ္တံ ကော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, ကေန သမုစ္ဆိန္နံ, ကော ပဝတ္တေတိ, ကေန ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သီလဝါ ဘိက္ခု ‘‘န သက္ကာ မယာ အရဟတ္တံ လဒ္ဓု’’န္တိ ဝီရိယံ အကရောန္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ. ဒုဿီလေန သမုစ္ဆိန္နံ နာမ ဟောတိ. သတ္တ သေခါ ပဝတ္တေန္တိ. ခီဏာသဝေန ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 316. Ở đây, trong câu "có sự đoạn tuyệt", sự phân tích này nên được hiểu: Ai đang đoạn tuyệt thiện hạnh? Thiện hạnh đã bị ai đoạn tuyệt? Ai làm cho (thiện hạnh) tiếp diễn? (Thiện hạnh) được gọi là đã được ai làm cho tiếp diễn? Trong đó, vị tỳ khưu có giới, do không nỗ lực với ý nghĩ "ta không thể đắc A-la-hán quả", đang đoạn tuyệt (thiện hạnh). (Thiện hạnh) được gọi là đã bị người ác giới đoạn tuyệt. Bảy bậc hữu học làm cho (thiện hạnh) tiếp diễn. (Thiện hạnh) được gọi là đã được bậc lậu tận làm cho tiếp diễn. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မဃဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Maghadeva đã kết thúc. ၄. မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Phần giải thích kinh Madhura ၃၁၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဓုရသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာကစ္စာနောတိ ဂိဟိကာလေ ဥဇ္ဇေနိကရညော ပုရောဟိတပုတ္တော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော စ. မဓုရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဂုန္ဒာဝနေတိ ကဏှကဂုန္ဒာဝနေ[Pg.221]. အဝန္တိပုတ္တောတိ အဝန္တိရဋ္ဌေ ရညော ဓီတာယ ပုတ္တော. ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အရဟာ စာတိ ဒဟရံ အရဟန္တမ္ပိ န တထာ သမ္ဘာဝေန္တိ ယထာ မဟလ္လကံ, ထေရော ပန ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အဟောသိ အရဟာ စ. ဗြာဟ္မဏာ, ဘော ကစ္စာနာတိ သော ကိရ ရာဇာ ဗြာဟ္မဏလဒ္ဓိကော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏောတိအာဒီသု ဇာတိဂေါတ္တာဒီနံ ပညာပနဋ္ဌာနေ ဗြာဟ္မဏာဝ သေဋ္ဌာတိ ဒဿေတိ. ဟီနော အညော ဝဏ္ဏောတိ ဣတရေ တယော ဝဏ္ဏာ ဟီနာ လာမကာတိ ဝဒတိ. သုက္ကောတိ ပဏ္ဍရော. ကဏှောတိ ကာဠကော. သုဇ္ဈန္တီတိ ဇာတိဂေါတ္တာဒိပညာပနဋ္ဌာနေသု သုဇ္ဈန္တိ. ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာတိ မဟာဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ. ဩရသာ မုခတော ဇာတာတိ ဥရေ ဝသိတွာ မုခတော နိက္ခန္တာ, ဥရေ ကတွာ သံဝဒ္ဓိတာတိ ဝါ ဩရသာ. ဗြဟ္မဇာတိ ဗြဟ္မတော နိဗ္ဗတ္တာ. ဗြဟ္မနိမ္မိတာတိ ဗြဟ္မုနာ နိမ္မိတာ. ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ ဗြဟ္မုနော ဒါယာဒါ. ဃောသောယေဝ ခေါ ဧသောတိ ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ. 317. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Madhura. Trong đó, Mahākaccāna, khi còn là người tại gia, là con trai của vị quốc sư của vua xứ Ujjeni, có dung sắc, đáng chiêm ngưỡng, khả ái, và có màu da vàng óng. (Câu) "ở Madhurā" có nghĩa là ở trong thành phố có tên như vậy. (Câu) "ở Gundāvana" có nghĩa là ở trong khu rừng gòn Kaṇhakagundā. (Câu) "Avantiputta" có nghĩa là con trai của công chúa của vua xứ Avanti. (Câu) "vừa là bậc trưởng thượng vừa là bậc A-la-hán" (được nói vì) người ta không tôn kính một vị A-la-hán trẻ tuổi như cách họ tôn kính một vị A-la-hán lớn tuổi, còn vị trưởng lão thì vừa là bậc trưởng thượng vừa là bậc A-la-hán. (Câu) "Thưa ngài Kaccāna, các Bà-la-môn..." (được nói) vì nghe nói vị vua ấy theo tín ngưỡng Bà-la-môn, do đó ông ta đã nói như vậy. Trong các câu như "Chỉ Bà-la-môn là giai cấp cao thượng", điều này cho thấy rằng trong việc quy định về dòng dõi, gia tộc, v.v., chỉ các Bà-la-môn là cao thượng. (Câu) "giai cấp khác là hạ tiện" có nghĩa là (ông ta) nói rằng ba giai cấp còn lại là hạ tiện, thấp kém. (Câu) "sukko" là trắng trẻo. (Câu) "kaṇho" là đen đúa. (Câu) "họ được thanh tịnh" có nghĩa là họ được thanh tịnh trong việc quy định về dòng dõi, gia tộc, v.v. (Câu) "con của Phạm thiên" là con của Đại Phạm thiên. (Câu) "sinh từ ngực, sinh từ miệng" có nghĩa là đã ở trong ngực rồi đi ra từ miệng, hoặc được nuôi dưỡng trong lòng ngực nên gọi là "orasā" (sinh từ ngực). (Câu) "sinh từ Phạm thiên" là được sinh ra từ Phạm thiên. (Câu) "do Phạm thiên tạo ra" là được Phạm thiên tạo ra. (Câu) "thừa tự của Phạm thiên" là những người thừa kế của Phạm thiên. (Câu) "đây chỉ là tiếng đồn" có nghĩa là đây chỉ là cách nói thông thường. ၃၁၈. ဣဇ္ဈေယျာတိ သမိဇ္ဈေယျ, ယတ္တကာနိ ဓနာဒီနိ ပတ္ထေယျ, တတ္တကေဟိဿ မနောရထော ပူရေယျာတိ အတ္ထော. ခတ္တိယောပိဿာဿာတိ ခတ္တိယောပိ အဿ ဣဿရိယသမ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ အဿ. နေသံ ဧတ္ထ ကိဉ္စီတိ န ဧတေသံ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ. 318. (Từ) "ijjheyya" có nghĩa là "samijjheyya" (thành tựu); ý nghĩa là: mong muốn của vị ấy sẽ được viên mãn với chừng ấy của cải v.v. mà (vị ấy) có thể mong ước. (Câu) "khattiyopissāssa" có nghĩa là: một vị Sát-đế-lợi khác cũng sẽ là người dậy sớm (phục vụ) cho vị (Sát-đế-lợi) có được sự giàu sang quyền thế ấy. (Câu) "nesaṃ ettha kiñci" có nghĩa là "na etesaṃ ettha kiñci" (không có gì của họ ở đây/không có sự khác biệt nào giữa họ ở đây). ၃၂၂. အာသနေန ဝါ နိမန္တေယျာမာတိ နိသိန္နာသနံ ပပ္ဖောဋေတွာ ဣဓ နိသီဒါတိ ဝဒေယျာမ. အဘိနိမန္တေယျာမပိ နန္တိ အဘိဟရိတွာ တံ နိမန္တေယျာမ. တတ္ထ ဒုဝိဓော အဘိဟာရော ဝါစာယ စေဝ ကာယေန စ. ‘‘တုမှာကံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ မမံ စီဝရာဒီဟိ ဝဒေယျာထ ယေနတ္ထော’’တိ ဝဒန္တော ဟိ ဝါစာယ အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. စီဝရာဒိဝေကလ္လံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ တာနိ ဒေန္တော ပန ကာယေန အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘အဘိနိမန္တေယျာမပိ န’’န္တိ အာဟ. ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိန္တိ ရက္ခာသင်္ခါတဉ္စေဝ အာဝရဏသင်္ခါတဉ္စ ဂုတ္တိံ. ယာ ပနေသာ အာဝုဓဟတ္ထေ ပုရိသေ ဌပေန္တေန ရက္ခာ, သာ ဓမ္မိကာ နာမ သံဝိဟိတာ န ဟောတိ. ယထာ ပန အဝေလာယ ကဋ္ဌဟာရိကာပဏ္ဏဟာရိကာဒယော ဝိဟာရံ န ပဝိသန္တိ, မိဂလုဒ္ဒကာဒယော ဝိဟာရသီမာယ မိဂေ ဝါ မစ္ဆေ ဝါ န ဂဏှန္တိ, ဧဝံ သံဝိဒဟန္တေန ဓမ္မိကာ နာမ သံဝိဟိတာ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဓမ္မိက’’န္တိ. 322. (Câu) "hoặc chúng tôi sẽ mời bằng chỗ ngồi" có nghĩa là chúng tôi sẽ phủi chỗ ngồi đã ngồi và nói: "Xin hãy ngồi đây". (Câu) "abhinimanteyyāmapi naṃ" có nghĩa là sau khi mang đến, chúng tôi sẽ mời vị ấy. Ở đây, có hai loại mang đến: bằng lời nói và bằng thân. Thật vậy, người nói: "Bất cứ khi nào quý ngài muốn, xin hãy nói với tôi về y phục v.v. mà quý ngài cần" được gọi là mời sau khi mang đến bằng lời nói. Còn người, sau khi nhận thấy sự thiếu thốn y phục v.v., nói: "Xin hãy nhận lấy cái này" và dâng cúng những vật ấy, được gọi là mời sau khi mang đến bằng thân. Nhắm đến cả hai điều này mà (vua) đã nói "abhinimanteyyāmapi naṃ". (Câu) "rakkhāvaraṇaguttiṃ" có nghĩa là sự bảo vệ được gọi là sự trông nom và sự che chở. Còn sự bảo vệ nào được thực hiện bằng cách bố trí những người đàn ông cầm vũ khí, sự bảo vệ đó không được gọi là sự sắp đặt hợp pháp. Còn như, khi được sắp đặt theo cách mà những người phụ nữ kiếm củi, hái rau v.v. không đi vào tu viện vào giờ không thích hợp, và những người thợ săn v.v. không bắt thú hay cá trong ranh giới tu viện, thì đó được gọi là sự sắp đặt hợp pháp. Nhắm đến điều đó mà (Đức Thế Tôn) đã nói "hợp pháp". ဧဝံ [Pg.222] သန္တေတိ ဧဝံ စတုန္နမ္ပိ ဝဏ္ဏာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဗ္ဗဇိတသက္ကာရေန သမေ သမာနေ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. (Câu) "evaṃ sante" có nghĩa là: khi những người xuất gia của cả bốn giai cấp là bình đẳng với nhau về sự tôn kính dành cho người xuất gia. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ (Trích) từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh မဓုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Madhura đã kết thúc. ၅. ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Phần giải thích kinh Bodhirājakumāra ၃၂၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တံ. တတ္ထ ကောကနဒေါတိ ကောကနဒံ ဝုစ္စတိ ပဒုမံ. သော စ မင်္ဂလပါသာဒေါ ဩလောကနကပဒုမံ ဒဿေတွာ ကတော, တသ္မာ ကောကနဒေါတိ သင်္ခံ လဘိ. 324. (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Bodhirājakumāra. Trong đó, (từ) "kokanada" có nghĩa là: hoa sen đỏ được gọi là "kokanada". Và cung điện tốt lành ấy được xây dựng bằng cách trình bày một bông sen để chiêm ngưỡng, do đó, nó đã nhận được tên gọi là Kokanada. ၃၂၅. ယာဝ ပစ္ဆိမသောပါနကဠေဝရာတိ ဧတ္ထ ပစ္ဆိမသောပါနကဠေဝရန္တိ ပဌမံ သောပါနဖလကံ ဝုတ္တံ. အဒ္ဒသာ ခေါတိ ဩလောကနတ္ထံယေဝ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတော အဒ္ဒသ. ဘဂဝါ တုဏှီ အဟောသီတိ ‘‘ကိဿ နု ခေါ အတ္ထာယ ရာဇကုမာရေန အယံ မဟာသက္ကာရော ကတော’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော ပုတ္တပတ္ထနာယ ကတဘာဝံ အညာသိ. သော ဟိ ရာဇကုမာရော အပုတ္တကော, သုတဉ္စာနေန အဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ကိရ အဓိကာရံ ကတွာ မနသာ ဣစ္ဆိတံ လဘန္တီ’’တိ. သော – ‘‘သစာဟံ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မမ စေလပ္ပဋိကံ အက္ကမိဿတိ. နော စေ လဘိဿာမိ, န အက္ကမိဿတီ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ သန္ထရာပေသိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိဿတိ နု ခေါ ဧတဿ ပုတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ‘‘န နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ. 325. Trong câu “Yāva pacchimasopānakaḷevarā”, từ “pacchimasopānakaḷevaraṃ” được nói đến là tấm ván đầu tiên của cầu thang. “Addasā kho” có nghĩa là (vương tử) đứng ở cổng vòm chỉ để nhìn và đã thấy. “Bhagavā tuṇhī ahosi” có nghĩa là khi Thế Tôn quán xét: “Vì mục đích gì mà vương tử đã thực hiện sự cúng dường trọng thể này?”, Ngài đã biết được rằng việc ấy được làm vì sự mong cầu có con trai. Vì vương tử ấy không có con, và ông đã nghe rằng: “Nghe nói rằng, sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với các vị Phật, người ta sẽ đạt được điều mong muốn trong tâm.” Ông đã phát nguyện và cho trải (tấm vải) rằng: “Nếu ta sẽ có được con trai, bậc Chánh Đẳng Giác sẽ dẫm lên tấm vải trắng của ta. Nếu không có được, Ngài sẽ không dẫm lên.” Khi ấy, Thế Tôn quán xét: “Liệu con trai có sanh ra cho vị này không?”, và Ngài đã thấy rằng: “Sẽ không sanh ra.” ပုဗ္ဗေ ကိရ သော ဧကသ္မိံ ဒီပေ ဝသမာနော သမစ္ဆန္ဒေန သကုဏပေါတကေ ခါဒိ. သစဿ မာတုဂါမော အညောဝ ဘဝေယျ, ပုတ္တံ လဘေယျ. ဥဘောဟိ ပန သမာနစ္ဆန္ဒေဟိ ဟုတွာ ပါပကမ္မံ ကတံ, တေနဿ ပုတ္တော န နိဗ္ဗတ္တိဿတီတိ အညာသိ. ဒုဿေ ပန အက္ကန္တေ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဓိကာရံ ကတွာ ပတ္ထိတပတ္ထိတံ လဘန္တီတိ လောကေ အနုဿဝေါ, မယာ စ မဟာအဘိနီဟာရော ကတော, န စ ပုတ္တံ လဘာမိ, တုစ္ဆံ ဣဒံ ဝစန’’န္တိ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဏှေယျ. တိတ္ထိယာပိ – ‘‘နတ္ထိ သမဏာနံ အကတ္တဗ္ဗံ နာမ, စေလပ္ပဋိကံ မဒ္ဒန္တာ အာဟိဏ္ဍန္တီ’’တိ ဥဇ္ဈာယေယျုံ[Pg.223]. ဧတရဟိ စ အက္ကမန္တေသု ဗဟူ ဘိက္ခူ ပရစိတ္တဝိဒုနော, တေ ဘဗ္ဗံ ဇာနိတွာ အက္ကမိဿန္တိ, အဘဗ္ဗံ ဇာနိတွာ န အက္ကမိဿန္တိ. အနာဂတေ ပန ဥပနိဿယော မန္ဒော ဘဝိဿတိ, အနာဂတံ န ဇာနိဿန္တိ. တေသု အက္ကမန္တေသု သစေ ပတ္ထိတံ ဣဇ္ဈိဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ ဣဇ္ဈိဿတိ, – ‘‘ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခုသံဃဿ အဘိနီဟာရံ ကတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ လဘန္တိ, တံ ဣဒါနိ န လဘန္တိ. တေယေဝ မညေ ဘိက္ခူ ပဋိပတ္တိပူရကာ အဟေသုံ, ဣမေ ပဋိပတ္တိံ ပူရေတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ အက္ကမိတုံ အနိစ္ဆန္တော တုဏှီ အဟောသိ. သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, စေလပ္ပဋိကာ အက္ကမိတဗ္ဗာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၆၈). မင်္ဂလတ္ထာယ ပညတ္တံ အနက္ကမန္တေသု ပန အက္ကမနတ္ထာယ အနုပညတ္တိံ ဌပေသိ – ‘‘ဂိဟီ, ဘိက္ခဝေ, မင်္ဂလိကာ, အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိဟီနံ မင်္ဂလတ္ထာယာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၆၈). Nghe nói, trong một tiền kiếp, khi đang sống trên một hòn đảo, ông cùng với một người nữ có cùng ý muốn đã ăn thịt chim non. Nếu người nữ của ông là một người khác, ông đã có thể có được con trai. Nhưng vì cả hai đã có cùng ý muốn và đã tạo ác nghiệp, do đó Ngài biết rằng con trai sẽ không sanh ra cho ông. Hơn nữa, nếu Ngài dẫm lên tấm vải, (vương tử) có thể khởi lên tà kiến rằng: “Ở đời có lời đồn rằng ‘sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với các vị Phật, người ta sẽ đạt được mọi điều mong muốn’, còn ta đã thực hiện đại nguyện mà vẫn không có được con trai, lời nói này thật là vô ích.” Các ngoại đạo cũng có thể khiển trách rằng: “Không có việc gì mà các Sa-môn không làm, họ đi lại dẫm đạp lên những tấm vải trắng.” Và hiện nay, trong số những vị dẫm lên (vải), có nhiều vị Tỳ-khưu biết được tâm của người khác; các vị ấy, khi biết người đó xứng đáng, sẽ dẫm lên; khi biết người đó không xứng đáng, sẽ không dẫm lên. Nhưng trong tương lai, duyên lành sẽ yếu kém, họ sẽ không biết được tương lai. Trong số những vị ấy, nếu khi dẫm lên mà điều mong muốn được thành tựu, thì điều đó là tốt. Nếu không thành tựu, thì mọi người sẽ hối hận rằng: “Trước đây, sau khi thực hiện sự phát nguyện đối với Tăng chúng, người ta đạt được mọi điều mong muốn, nhưng bây giờ lại không đạt được. Có lẽ chỉ có các vị Tỳ-khưu thời xưa mới là những người viên mãn phận sự thực hành, còn những vị này không thể viên mãn phận sự thực hành.” Vì những lý do này, Thế Tôn không muốn dẫm lên và đã giữ im lặng. Ngài đã chế định học giới: “Này các Tỳ-khưu, không được dẫm lên tấm vải trắng.” Tuy nhiên, khi các vị không dẫm lên tấm vải được trải ra vì mục đích cát tường, Ngài đã thiết lập một giới luật bổ sung để cho phép dẫm lên: “Này các Tỳ-khưu, hàng tại gia ưa thích điều cát tường. Này các Tỳ-khưu, Ta cho phép (dẫm lên) vì mục đích cát tường của hàng tại gia.” ၃၂၆. ပစ္ဆိမံ ဇနတံ တထာဂတော အနုကမ္ပတီတိ ဣဒံ ထေရော ဝုတ္တေသု ကာရဏေသု တတိယံ ကာရဏံ သန္ဓာယာဟ. န ခေါ သုခေန သုခန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသညီ ဟုတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ န အက္ကမိ, တသ္မာ အဟမ္ပိ သတ္ထာရာ သမာနစ္ဆန္ဒော ဘဝိဿာမီတိ မညမာနော ဧဝမာဟ. 326. “Đức Như Lai thương xót thế hệ sau” - câu này được vị Trưởng lão nói ra, nhắm đến lý do thứ ba trong số các lý do đã được nêu. Tại sao (vương tử) lại nói: “Bạch ngài, hạnh phúc không thể đạt được bằng hạnh phúc”? Vì nghĩ rằng bậc Chánh Đẳng Giác đã không dẫm lên do Ngài có tưởng về sự thực hành ép mình trong dục lạc, do đó, nghĩ rằng: “Ta cũng sẽ có cùng ý muốn với bậc Đạo Sư”, ông đã nói như vậy. ၃၂၇. သော ခေါ အဟန္တိအာဒိ ‘‘ယာဝ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ’’တိ တာဝ မဟာသစ္စကေ (မ. နိ. ၁.၃၆၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ပရံ ယာဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ အာသဝက္ခယာ ပါသရာသိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၇၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. 327. Đoạn bắt đầu bằng “So kho ahaṃ” cho đến “cho đến canh cuối của đêm” nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Đại Saccaka (M. i. 364 trở đi). Từ đó trở đi, cho đến khi các lậu hoặc của nhóm năm vị được đoạn tận, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kinh Bẫy Sập (M. i. 272 trở đi). ၃၄၃. အင်္ကုသဂယှေ သိပ္ပေတိ အင်္ကုသဂဟဏသိပ္ပေ. ကုသလော အဟန္တိ ဆေကော အဟံ. ကဿ ပနာယံ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှီတိ? ပိတု သန္တိကေ, ပိတာပိဿ ပိတု သန္တိကေဝ ဥဂ္ဂဏှိ. ကောသမ္ဗိယံ ကိရ ပရန္တပရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. ရာဇမဟေသီ ဂရုဘာရာ အာကာသတလေ ရညာ သဒ္ဓိံ ဗာလာတပံ တပ္ပမာနာ ရတ္တကမ္ဗလံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နာ ဟောတိ, ဧကော ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏော ‘‘မံသပေသီ’’တိ မညမာနော ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. သာ ‘‘ဆဍ္ဍေယျ မ’’န္တိ ဘယေန နိဿဒ္ဒါ အဟောသိ, သော တံ ပဗ္ဗတပါဒေ ရုက္ခဝိဋပေ ဌပေသိ. သာ ပါဏိဿရံ ကရောန္တီ မဟာသဒ္ဒမကာသိ. သကုဏော [Pg.224] ပလာယိ, တဿာ တတ္ထေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. တိယာမရတ္တိံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ကမ္ဗလံ ပါရုပိတွာ နိသီဒိ. တတော စ အဝိဒူရေ တာပသော ဝသတိ. သော တဿာ သဒ္ဒေန အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ရုက္ခမူလံ အာဂတော ဇာတိံ ပုစ္ဆိတွာ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ဩတာရေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ယာဂုံ ပါယေသိ. ဒါရကဿ မေဃဥတုဉ္စ ပဗ္ဗတဥတုဉ္စ ဂဟေတွာ ဇာတတ္တာ ဥဒေနောတိ နာမံ အကာသိ. တာပသော ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ ဒွေပိ ဇနေ ပေါသေသိ. 343. “Aṅkusagayhe sippe” nghĩa là trong nghệ thuật cầm móc câu. “Kusalo ahaṃ” nghĩa là “tôi thiện xảo”. Vị này đã học nghệ thuật này từ ai? Từ cha của mình, và cha của ông cũng đã học từ cha của mình. Nghe nói, ở Kosambī, một vị vua tên là Parantapa đã trị vì. Hoàng hậu đang mang thai nặng, đang ngồi sưởi nắng ban mai cùng với vua trên sân thượng, khoác một tấm chăn len màu đỏ. Một con chim hatthiliṅga, tưởng đó là một miếng thịt, đã quắp lấy bà và bay lên trời. Bà vì sợ rằng (con chim) có thể thả mình ra nên đã im lặng. Nó đã đặt bà trên một chạc cây ở chân núi. Bà vỗ tay và tạo ra tiếng động lớn. Con chim bay đi, và bà đã hạ sanh ngay tại đó. Suốt ba canh đêm, trong khi trời mưa, bà ngồi khoác tấm chăn len. Và không xa nơi đó, có một vị ẩn sĩ sống. Vị ấy, nghe tiếng động của bà, khi bình minh lên đã đến gốc cây, hỏi về dòng dõi của bà, rồi làm một cái thang, đưa bà xuống, dẫn về nơi ở của mình và cho bà uống cháo. Vì đứa bé được sinh ra trong tiết trời mưa (meghautu) và tiết trời núi (pabbatautu), ông đã đặt tên là Udena. Vị ẩn sĩ đã mang về các loại trái cây và nuôi dưỡng cả hai người. သာ ဧကဒိဝသံ တာပသဿ အာဂမနဝေလာယ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ဣတ္ထိကုတ္တံ ဒဿေတွာ တာပသံ သီလဘေဒံ အာပါဒေသိ. တေသံ ဧကတော ဝသန္တာနံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ပရန္တပရာဇာ ကာလံ အကာသိ. တာပသော ရတ္တိဘာဂေ နက္ခတ္တံ ဩလောကေတွာ ရညော မတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘တုယှံ ရာဇာ မတော, ပုတ္တော တေ ကိံ ဣဓ ဝသိတုံ ဣစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ပေတ္တိကေ ရဇ္ဇေ ဆတ္တံ ဥဿာပေတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သာ ပုတ္တဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတုကာမတဉ္စဿ ဉတွာ တာပသဿ အာရောစေသိ. တာပသော စ ဟတ္ထိဂန္ထသိပ္ပံ ဇာနာတိ, ကုတောနေန လဒ္ဓံ? သက္ကဿ သန္တိကာ. ပုဗ္ဗေ ကိရဿ သက္ကော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ‘‘ကေန ကိလမထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ဟတ္ထိပရိဿယော အတ္ထီ’’တိ အာရောစေသိ. တဿ သက္ကော ဟတ္ထိဂန္ထဉ္စေဝ ဝီဏကဉ္စ ဒတွာ ‘‘ပလာပေတုကာမတာယ သတိ ဣမံ တန္တိံ ဝါဒေတွာ ဣမံ သိလောကံ ဝဒေယျာထ, ပက္ကောသိတုကာမတာယ သတိ ဣမံ သိလောကံ ဝဒေယျာထာ’’တိ အာဟ. တာပသော တံ သိပ္ပံ ကုမာရဿ အဒါသိ. သော ဧကံ ဝဋရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ ဟတ္ထီသု အာဂတေသု တန္တိံ ဝါဒေတွာ သိလောကံ ဝဒတိ, ဟတ္ထီ ဘီတာ ပလာယိံသု. Vào một ngày nọ, bà ấy đã ra đón vị ẩn sĩ vào lúc vị ấy đến, đã biểu lộ cử chỉ của người nữ, và đã khiến vị ẩn sĩ bị phá giới. Trong khi hai người họ đang sống chung với nhau, thời gian trôi qua, vua Parantapa đã băng hà. Vị ẩn sĩ vào ban đêm đã quan sát các vì sao, biết được việc nhà vua đã băng hà, bèn hỏi: “Nhà vua của bà đã băng hà rồi. Con trai của bà muốn sống ở đây, hay là muốn dựng lọng báu ở vương quốc của thân phụ?” Bà ấy đã kể lại toàn bộ câu chuyện của người con trai từ lúc ban đầu, biết được rằng người con có ý muốn dựng lọng báu, rồi đã trình lại cho vị ẩn sĩ. Và vị ẩn sĩ biết được kỹ thuật về sách luận voi. Kỹ thuật này vị ấy đã nhận được từ đâu? Từ nơi của Sakka. Tương truyền, thuở trước, Sakka đã đến hầu hạ vị ấy và đã hỏi: “Ngài mệt nhọc vì điều gì?” Vị ấy đã trình lại rằng: “Có sự nguy hiểm về loài voi.” Sakka đã trao cho vị ấy sách luận về voi và cây đàn tỳ-bà rồi đã nói: “Khi có ý muốn xua đuổi, hãy gảy dây đàn này và đọc bài kệ này. Khi có ý muốn gọi đến, hãy đọc bài kệ này.” Vị ẩn sĩ đã truyền lại kỹ thuật ấy cho vị hoàng tử. Vị ấy đã trèo lên một cây đa, khi các con voi đã đến, vị ấy gảy dây đàn và đọc bài kệ. Các con voi đã hoảng sợ và đã bỏ chạy. သော သိပ္ပဿ အာနုဘာဝံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ ပက္ကောသနသိပ္ပံ ပယောဇေသိ. ဇေဋ္ဌကဟတ္ထီ အာဂန္တွာ ခန္ဓံ ဥပနာမေသိ. သော တဿ ခန္ဓဂတော ယုဒ္ဓသမတ္ထေ တရုဏဟတ္ထီ ဥစ္စိနိတွာ ကမ္ဗလဉ္စ မုဒ္ဒိကဉ္စ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ နိက္ခန္တော အနုပုဗ္ဗေန တံ တံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ – ‘‘အဟံ ရညော ပုတ္တော, သမ္ပတ္တိံ အတ္ထိကာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဇနသင်္ဂဟံ ကတွာ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ – ‘‘အဟံ ရညော ပုတ္တော, မယှံ ဆတ္တံ ဒေထာ’’တိ အသဒ္ဒဟန္တာနံ ကမ္ဗလဉ္စ မုဒ္ဒိကဉ္စ ဒဿေတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေသိ. သော ဟတ္ထိဝိတ္တကော ဟုတွာ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ သုန္ဒရော ဟတ္ထီ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ဂန္တွာ ဂဏှာတိ. စဏ္ဍပဇ္ဇောတော [Pg.225] ‘‘တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကဋ္ဌဟတ္ထိံ ပယောဇေတွာ တဿ အန္တော ယောဓေ နိသီဒါပေတွာ တံ ဟတ္ထိံ ဂဟဏတ္ထာယ အာဂတံ ဂဏှိတွာ တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဟဏတ္ထာယ ဓီတရံ ဥယျောဇေသိ. သော တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတွာ တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံယေဝ အဂမာသိ. တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပန္နော အယံ ဗောဓိရာဇကုမာရော အတ္တနော ပိတု သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိ. Vị ấy biết được năng lực của kỹ thuật ấy, vào ngày hôm sau đã sử dụng kỹ thuật gọi voi đến. Con voi đầu đàn đã đến và đã cúi cổ xuống. Vị ấy ngồi trên cổ của con voi ấy, đã tuyển chọn những con voi trẻ có khả năng chiến đấu, đã lấy tấm mền len và chiếc nhẫn, đã đảnh lễ cha mẹ rồi đã ra đi. Vị ấy đã tuần tự đi vào các làng mạc, đã tập hợp dân chúng bằng cách nói rằng: “Ta là con trai của nhà vua. Những ai muốn có tài sản hãy đến đây.” Vị ấy đã bao vây thành phố rồi tuyên bố: “Ta là con trai của nhà vua. Hãy trao lọng báu cho ta.” Vị ấy đã cho những người không tin tưởng xem tấm mền len và chiếc nhẫn, rồi đã dựng lọng báu. Vị ấy đã trở thành người thích thú về voi, khi được nói rằng: “Ở địa điểm kia có con voi tốt,” vị ấy đã đi đến và bắt lấy. Vua Caṇḍapajjota đã nghĩ rằng: “Ta sẽ chiếm lấy kỹ thuật ở nơi của vị ấy,” rồi đã cho làm một con voi bằng gỗ, đã cho các binh sĩ ngồi ở bên trong con voi ấy, đã bắt lấy vị vua (Utena) đến để bắt con voi ấy, rồi đã phái con gái đến để học lấy kỹ thuật ở nơi của vị ấy. Vị ấy đã chung sống với nàng, đã bắt lấy nàng rồi đã đi về chính thành phố của mình. Hoàng tử Bodhi này, người đã sanh ra trong bụng của nàng, đã học lấy kỹ thuật ở nơi của thân phụ mình. ၃၄၄. ပဓာနိယင်္ဂါနီတိ ပဓာနံ ဝုစ္စတိ ပဒဟနဘာဝေါ, ပဓာနမဿ အတ္ထီတိ ပဓာနိယော. ပဓာနိယဿ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါနီတိ ပဓာနိယင်္ဂါနိ. သဒ္ဓေါတိ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော. သာ ပနေသာ အာဂမနသဒ္ဓါ အဓိဂမသဒ္ဓါ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ ပသာဒသဒ္ဓါတိ စတုဗ္ဗိဓာ. တတ္ထ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ သဒ္ဓါ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ အာဂတတ္တာ အာဂမနသဒ္ဓါ နာမ. အရိယသာဝကာနံ ပဋိဝေဓေန အဓိဂတတ္တာ အဓိဂမသဒ္ဓါ နာမ. ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဝုတ္တေ အစလဘာဝေန ဩကပ္ပနံ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ နာမ. ပသာဒုပ္ပတ္တိ ပသာဒသဒ္ဓါ နာမ, ဣဓ ပန ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. ဗောဓိန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ. တံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ တထာဂတေနာတိ သဒ္ဒဟတိ, ဒေသနာသီသမေဝ စေတံ, ဣမိနာ ပန အင်္ဂေန တီသုပိ ရတနေသု သဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ. ယဿ ဟိ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒေါ ဗလဝါ, တဿ ပဓာနံ ဝီရိယံ ဣဇ္ဈတိ. 344. Về các chi phần của sự tinh cần: Sự tinh cần được gọi là trạng thái nỗ lực. Vị ấy có sự tinh cần nên là người tinh cần. Các chi phần của vị tỳ-khưu tinh cần là các chi phần của sự tinh cần. Về người có đức tin: Là người thành tựu đức tin. Và đức tin này có bốn loại là: āgamanasaddhā (đức tin do theo đến), adhigamasaddhā (đức tin do chứng đắc), okappanasaddhā (đức tin do xác tín), và pasādasaddhā (đức tin do trong sạch). Trong ấy, đức tin của các vị Toàn Giác Bồ-tát được gọi là āgamanasaddhā vì đã theo đến kể từ lúc phát nguyện. Đức tin của các vị Thánh đệ tử được gọi là adhigamasaddhā vì đã được chứng đắc bằng sự thấu triệt. Khi được nói đến Phật, Pháp, Tăng, sự xác tín với trạng thái không bị lay chuyển được gọi là okappanasaddhā. Sự phát sanh lòng trong sạch được gọi là pasādasaddhā. Và ở đây, okappanasaddhā được chủ trương. Về sự giác ngộ: Là trí tuệ của bốn đạo. Vị ấy tin rằng: “Điều ấy đã được đức Như Lai khéo thấu triệt.” Và điều này chỉ là phần đứng đầu của bài thuyết giảng. Hơn nữa, do chi phần này, đức tin ở nơi ba ngôi báu được chủ trương. Thật vậy, vị nào có lòng trong sạch mạnh mẽ ở nơi các bậc như đức Phật, sự tinh cần của vị ấy được thành tựu. အပ္ပာဗာဓောတိ အရောဂေါ. အပ္ပာတင်္ကောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. သမဝေပါကိနိယာတိ သမဝိပါစနိယာ. ဂဟဏိယာတိ ကမ္မဇတေဇောဓာတုယာ. နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယာတိ အတိသီတဂဟဏိကော ဟိ သီတဘီရူ ဟောတိ, အစ္စုဏှဂဟဏိကော ဥဏှဘီရူ, တေသံ ပဓာနံ န ဣဇ္ဈတိ. မဇ္ဈိမဂဟဏိကဿ ဣဇ္ဈတိ. တေနာဟ ‘‘မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယာ’’တိ. ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာတိ ယထာဘူတံ အတ္တနော အဂုဏံ ပကာသေတာ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂန္တုံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ သမတ္ထာယ, ဧတေန ပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဝုတ္တံ. အရိယာယာတိ ပရိသုဒ္ဓါယ. နိဗ္ဗေဓိကာယာတိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗေ လောဘက္ခန္ဓာဒယော နိဗ္ဗိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာယ. သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာတိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ယံ ဒုက္ခံ ခီယတိ, တဿ ဒုက္ခဿ ခယဂါမိနိယာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဝိပဿနာပညာဝ ကထိတာ. ဒုပ္ပညဿ ဟိ ပဓာနံ န ဣဇ္ဈတိ. ဣမာနိ စ ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကိယာနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. Về ít bệnh: Là không có bệnh. Về ít khổ: Là không có khổ. Về tiêu hóa đều: Là tiêu hóa đồng đều. Về cơ quan tiêu hóa: Là (thành tựu) với hỏa giới phát sanh từ nghiệp. Về không quá lạnh, không quá nóng: Thật vậy, người có sự tiêu hóa quá lạnh thì sợ lạnh, người có sự tiêu hóa quá nóng thì sợ nóng, sự tinh cần của những người ấy không được thành tựu. Sự tinh cần của người có sự tiêu hóa vừa phải thì được thành tựu. Do đó, ngài đã nói: “Vừa phải, thích hợp cho sự tinh cần.” Về người bộc lộ bản thân như thật: Là người trình bày khuyết điểm của mình như thật. Về trí tuệ đi đến sanh diệt: Là trí tuệ có khả năng đi đến và xác định sự sanh và sự diệt. Do điều này, trí tuệ sanh diệt, là trí tuệ nắm bắt năm mươi đặc điểm, đã được nói đến. Về Thánh: Là trong sạch. Về trí tuệ thể nhập: Là trí tuệ có khả năng thể nhập các uẩn tham v.v... vốn chưa được thể nhập trước đây. Về trí tuệ đi đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh: Do sự từ bỏ các phiền não bằng phương cách tương ứng, khổ nào được đoạn tận, trí tuệ đi đến sự đoạn tận của khổ ấy. Như vậy, do tất cả các từ này, chỉ có trí tuệ minh sát đã được nói đến. Thật vậy, sự tinh cần của người có trí tuệ thấp kém không được thành tựu. Và năm chi phần của sự tinh cần này chỉ nên được biết là thuộc về hiệp thế. ၃၄၅. သာယမနုသိဋ္ဌော [Pg.226] ပါတော ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတီတိ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ အနုသိဋ္ဌော အရုဏုဂ္ဂမနေ ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတိ. ပါတမနုသိဋ္ဌော သာယန္တိ အရုဏုဂ္ဂမနေ အနုသိဋ္ဌော သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယံ. အယဉ္စ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဝသေန ဝုတ္တာ. ဒန္ဓပညော ဟိ နေယျပုဂ္ဂလော သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တိက္ခပညော ဧကဒိဝသေန, သေသဒိဝသေ မဇ္ဈိမပညာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော အဟော ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာတိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနံ ဥဠာရတာယ ဓမ္မဿ စ သွာက္ခာတတာယ ပါတော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သာယံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တသ္မာ ပသံသန္တော ဧဝမာဟ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ဝိမှယတ္ထေ နိပါတော. 345. “Người được chỉ dạy vào buổi chiều, sẽ chứng đắc pháp đặc biệt vào buổi sáng” có nghĩa là: người được chỉ dạy khi mặt trời đã lặn, sẽ chứng đắc pháp đặc biệt vào lúc rạng đông. “Người được chỉ dạy vào buổi sáng, (sẽ chứng đắc) vào buổi chiều” có nghĩa là: người được chỉ dạy vào lúc rạng đông, sẽ chứng đắc vào lúc mặt trời lặn. Vả lại, bài pháp này được thuyết giảng tùy theo căn cơ của hạng người cần được dẫn dắt. Thật vậy, hạng người cần được dẫn dắt có trí tuệ chậm lụt, sau bảy ngày sẽ đắc quả A-la-hán; người có trí tuệ sắc bén, sau một ngày; vào những ngày còn lại, nên hiểu là tùy theo căn cơ của người có trí tuệ bậc trung. “Ôi, Đức Phật! Ôi, Giáo pháp! Ôi, sự khéo thuyết của Giáo pháp!” có nghĩa là: bởi vì sự cao cả của Đức Phật và Giáo pháp, và vì sự khéo thuyết của Giáo pháp, nên sau khi được giảng đề mục thiền vào buổi sáng, đến buổi chiều liền đắc quả A-la-hán. Do đó, (vương tử) tán thán và đã thốt lên như vậy. Yatra hi nāma là một bất biến từ (nipāta) có nghĩa là kinh ngạc. ၃၄၆. ကုစ္ဆိမတီတိ အာပန္နသတ္တာ. ယော မေ အယံ, ဘန္တေ, ကုစ္ဆိဂတောတိ ကိံ ပနေဝံ သရဏံ ဂဟိတံ ဟောတီတိ. န ဟောတိ. အစိတ္တကသရဏဂမနံ နာမ နတ္ထိ, အာရက္ခော ပနဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတောဝ ဟောတိ. အထ နံ ယဒါ မဟလ္လကကာလေ မာတာပိတရော, – ‘‘တာတ, ကုစ္ဆိဂတမေဝ တံ သရဏံ ဂဏှာပယိမှာ’’တိ သာရေန္တိ, သော စ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘အဟံ သရဏံ ဂတော ဥပါသကော’’တိ သတိံ ဥပ္ပာဒေတိ, တဒါ သရဏံ ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 346. Kucchimatī là người phụ nữ mang thai. “Bạch ngài, đứa con này của con đang ở trong bụng,” (vương tử hỏi) “như vậy có được xem là đã quy y Tam bảo không?” Không được. Không có cái gọi là quy y Tam bảo mà không có tâm, tuy nhiên sự bảo hộ vẫn có mặt cho đứa bé ấy. Về sau, khi đứa bé đã lớn, cha mẹ nhắc nhở rằng: “Này con, chúng ta đã cho con quy y Tam bảo ngay khi con còn trong bụng mẹ.” Và đứa con ấy, sau khi ghi nhận, đã khởi lên niệm rằng: “Ta là một cận sự nam đã quy y Tam bảo.” Khi ấy, việc quy y mới được xem là thành tựu. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Của Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Vương tử Bodhi đã kết thúc. ၆. အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Phần giải thích kinh Aṅgulimāla ၃၄၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အင်္ဂုလိမာလသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုလီနံ မာလံ ဓာရေတီတိ ကသ္မာ ဓာရေတိ? အာစရိယဝစနေန. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – 347. Kinh (bắt đầu bằng) Evaṃ me sutaṃ là kinh Aṅgulimāla. Trong đó, (Aṅgulimāla có nghĩa là) người đeo vòng hoa kết bằng những ngón tay. Tại sao lại đeo? (Vì) lời của thầy. Về việc ấy, đây là câu chuyện tuần tự – အယံ ကိရ ကောသလရညော ပုရောဟိတဿ မန္တာဏိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ဗြာဟ္မဏိယာ ရတ္တိဘာဂေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ. တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနကာလေ သကလနဂရေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု, ရညော မင်္ဂလသကုန္တောပိ သိရိသယနေ ဌပိတာ အသိလဋ္ဌိပိ [Pg.227] ပဇ္ဇလိ. ဗြာဟ္မဏော နိက္ခမိတွာ နက္ခတ္တံ ဩလောကေန္တော စောရနက္ခတ္တေန ဇာတောတိ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ သုခသေယျဘာဝံ ပုစ္ဆိ. Nghe nói, vị này đã tái sanh trong bụng của bà-la-môn nữ tên là Mantāṇī, vợ của vị quốc sư của vua xứ Kosala. Vào ban đêm, bà-la-môn nữ có dấu hiệu chuyển dạ. Vào lúc vị ấy ra khỏi bụng mẹ, tất cả vũ khí trong thành đều rực sáng, thanh gươm báu của vua được đặt trên giường báu cũng rực sáng. Vị bà-la-môn đi ra ngoài, nhìn các vì sao và biết rằng (con trai mình) sinh ra dưới chòm sao Kẻ Cướp, liền đến gặp vua và hỏi thăm vua có an giấc không. ရာဇာ ‘‘ကုတော, မေ အာစရိယ, သုခသေယျာ? မယှံ မင်္ဂလာဝုဓံ ပဇ္ဇလိ, ရဇ္ဇဿ ဝါ ဇီဝိတဿ ဝါ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ မညေ’’တိ. မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, မယှံ ဃရေ ကုမာရော ဇာတော, တဿာနုဘာဝေန န ကေဝလံ တုယှံ နိဝေသနေ, သကလနဂရေပိ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိတာနီတိ. ကိံ ဘဝိဿတိ အာစရိယာတိ? စောရော ဘဝိဿတိ မဟာရာဇာတိ. ကိံ ဧကစောရကော, ဥဒါဟု ရဇ္ဇဒူသကော စောရောတိ? ဧကစောရကော ဒေဝါတိ. ဧဝံ ဝတွာ စ ပန ရညော မနံ ဂဏှိတုကာမော အာဟ – ‘‘မာရေထ နံ ဒေဝါ’’တိ. ဧကစောရကော သမာနော ကိံ ကရိဿတိ? ကရီသသဟဿခေတ္တေ ဧကသာလိသီသံ ဝိယ ဟောတိ, ပဋိဇဂ္ဂထ နန္တိ. တဿ နာမဂ္ဂဟဏံ ဂဏှန္တာ သယနေ ဌပိတမင်္ဂလအသိလဋ္ဌိ, ဆဒနေ ဌပိတာ သရာ, ကပ္ပာသပိစုမှိ ဌပိတံ တာလဝဏ္ဋကရဏသတ္ထကန္တိ ဧတေ ပဇ္ဇလန္တာ ကိဉ္စိ န ဟိံသိံသု, တသ္မာ အဟိံသကောတိ နာမံ အကံသု. တံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏကာလေ တက္ကသီလံ ပေသယိံသု. Vua nói: “Thưa thầy, làm sao tôi có thể an giấc được? Vũ khí báu của tôi rực sáng, tôi nghĩ rằng sẽ có hiểm họa cho vương quốc hoặc cho mạng sống của tôi.” (Vị bà-la-môn nói:) “Tâu đại vương, xin đừng sợ hãi. Ở nhà tôi có một bé trai vừa chào đời, chính nhờ uy lực của đứa bé ấy mà vũ khí không chỉ trong cung điện của ngài, mà trong cả thành phố đều rực sáng.” “Thưa thầy, điều gì sẽ xảy ra?” “Tâu đại vương, nó sẽ trở thành một tên cướp.” “Là một tên cướp đơn độc, hay là một tên cướp phá hoại vương quốc?” “Tâu thiên tử, là một tên cướp đơn độc.” Vả lại, sau khi nói vậy, vì muốn lấy lòng vua, ông nói: “Tâu thiên tử, xin hãy giết nó đi.” (Vua nói:) “Là một tên cướp đơn độc thì làm được gì? Nó cũng giống như một bông lúa trên một cánh đồng một ngàn karīsa. Hãy nuôi nấng nó đi.” Khi đặt tên cho đứa bé, (họ thấy rằng) thanh gươm báu đặt trên giường, những mũi tên đặt trên mái nhà, con dao nhỏ dùng để làm quạt lá cọ đặt trong đống bông gòn, những thứ này dù rực sáng nhưng không làm hại ai cả, vì vậy, họ đặt tên cho cậu là Ahiṃsaka (Vô Hại). Khi đến tuổi học nghề, họ gửi cậu đến Takkasīla. သော ဓမ္မန္တေဝါသိကော ဟုတွာ သိပ္ပံ ပဋ္ဌပေသိ. ဝတ္တသမ္ပန္နော ကိံကာရပဋိဿာဝီ မနာပစာရီ ပိယဝါဒီ အဟောသိ. သေသအန္တေဝါသိကာ ဗာဟိရကာ အဟေသုံ. တေ – ‘‘အဟိံသကမာဏဝကဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ န ပညာယာမ, ကထံ နံ ဘိန္ဒေယျာမာ’’တိ? နိသီဒိတွာ မန္တယန္တာ – ‘‘သဗ္ဗေဟိ အတိရေကပညတ္တာ ဒုပ္ပညောတိ. န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဝတ္တသမ္ပန္နတ္တာ ဒုဗ္ဗတ္တောတိ. န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဇာတိသမ္ပန္နတ္တာ ဒုဇ္ဇာတောတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ကိန္တိ ကရိဿာမာ’’တိ? တတော ဧကံ ခရမန္တံ မန္တယိံသု ‘‘အာစရိယဿ အန္တရံ ကတွာ နံ ဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ တယော ရာသီ ဟုတွာ ပဌမံ ဧကစ္စေ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကိံ တာတာတိ? ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဧကာ ကထာ သုယျတီတိ. ကိံ တာတာတိ? အဟိံသကမာဏဝေါ တုမှာကံ အန္တရေ ဒုဗ္ဘတီတိ မညာမာတိ. အာစရိယော သန္တဇ္ဇေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ ဝသလာ, မာ မေ ပုတ္တံ မယှံ အန္တရေ ပရိဘိန္ဒထာ’’တိ နိဋ္ဌုဘိ. တတော ဣတရေ, အထ ဣတရေဟိ တယောပိ ကောဋ္ဌာသာ အာဂန္တွာ တထေဝ ဝတွာ – ‘‘အမှာကံ အသဒ္ဒဟန္တာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု. Cậu ấy trở thành một đệ tử nội trú và bắt đầu học nghề. Cậu ấy chu toàn bổn phận, luôn vâng lời, có hạnh kiểm tốt và lời nói dễ mến. Các đệ tử còn lại trở thành những người ngoài cuộc. Họ (bàn rằng): “Kể từ khi chàng thanh niên Ahiṃsaka đến, chúng ta không còn được chú ý nữa. Làm sao chúng ta có thể chia rẽ cậu ta (với thầy)?” Họ ngồi lại bàn bạc: “Vì cậu ta có trí tuệ vượt trội hơn tất cả, nên không thể nói cậu ta là người kém trí tuệ. Vì cậu ta chu toàn bổn phận, nên không thể nói cậu ta có hạnh kiểm xấu. Vì cậu ta xuất thân cao quý, nên không thể nói cậu ta có xuất thân thấp hèn. Chúng ta sẽ làm gì đây?” Sau đó, họ đã bàn một kế hoạch độc ác: “Chúng ta sẽ gây chia rẽ giữa cậu ta và thầy.” Họ chia thành ba nhóm. Đầu tiên, một nhóm đến gặp thầy, đảnh lễ và đứng một bên. Khi được hỏi: “Có chuyện gì vậy, các con?”, họ nói: “Chúng con nghe một tin đồn trong nhà này.” Khi được hỏi: “Các con nghe gì vậy?”, họ nói: “Chúng con nghĩ rằng chàng thanh niên Ahiṃsaka có hành vi xấu xa với (vợ) của thầy.” Vị thầy mắng nhiếc: “Đi đi, lũ tiện dân! Đừng chia rẽ đứa con của ta với ta,” nói rồi ông nhổ nước bọt. Sau đó, nhóm khác, rồi nhóm khác nữa, cả ba nhóm đều đến và nói y như vậy, (rồi nói thêm): “Nếu thầy không tin lời chúng con, xin hãy tự mình điều tra và tìm hiểu.” အာစရိယော [Pg.228] သိနေဟေန ဝဒန္တေ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိ မညေ သန္ထဝေါ’’တိ ပရိဘိဇ္ဇိတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဃာတေမိ န’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဃာတေဿာမိ ‘ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အတ္တနော သန္တိကံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ အာဂတေ မာဏဝကေ ဒေါသံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’တိ. ပုန ကောစိ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏတ္ထံ န အာဂမိဿတိ, ဧဝံ မေ လာဘော ပရိဟာယိဿတိ, အထ နံ သိပ္ပဿ ပရိယောသာနုပစာရောတိ ဝတွာ ဇင်္ဃသဟဿံ ဃာတေဟီတိ ဝက္ခာမိ. အဝဿံ ဧတ္ထ ဧကော ဥဋ္ဌာယ တံ ဃာတေဿတီ’’တိ. Vị thầy, thấy họ nói với vẻ tha thiết, đã bị chia rẽ và nghĩ rằng: “Có lẽ có sự thân mật (giữa Ahiṃsaka và vợ ta).” Ông nghĩ: “Ta sẽ giết nó.” Rồi ông lại nghĩ: “Nếu ta giết nó, người ta sẽ nghe rằng ‘Vị thầy Disāpāmokkha, sau khi nổi giận với những thanh niên đến học nghề, đã đoạt mạng sống của họ.’ Khi đó, sẽ không còn ai đến học nghề nữa, và như vậy, lợi lộc của ta sẽ bị tổn giảm. Vậy thì, ta sẽ nói với nó rằng đây là nghi thức cuối cùng của việc học nghề và bảo nó: ‘Hãy giết một ngàn người.’ Chắc chắn trong số đó, sẽ có một người nổi lên và giết nó.” အထ နံ အာဟ – ‘‘ဧဟိ တာတ ဇင်္ဃသဟဿံ ဃာတေဟိ, ဧဝံ တေ သိပ္ပဿ ဥပစာရော ကတော ဘဝိဿတီ’’တိ. မယံ အဟိံသကကုလေ ဇာတာ, န သက္ကာ အာစရိယာတိ. အလဒ္ဓုပစာရံ သိပ္ပံ ဖလံ န ဒေတိ တာတာတိ. သော ပဉ္စာဝုဓံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိံ ပဝိဋ္ဌော. အဋဝိံ ပဝိသနဋ္ဌာနေပိ အဋဝိမဇ္ဈေပိ အဋဝိတော နိက္ခမနဋ္ဌာနေပိ ဌတွာ မနုဿေ ဃာတေတိ. ဝတ္ထံ ဝါ ဝေဌနံ ဝါ န ဂဏှာတိ. ဧကော ဒွေတိ ဂဏိတမတ္တမေဝ ကရောန္တော ဂစ္ဆတိ, ဂဏနမ္ပိ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ပကတိယာပိ ပညဝါ ဧသ, ပါဏာတိပါတိနော ပန စိတ္တံ န ပတိဋ္ဌာတိ, တသ္မာ အနုက္ကမေန ဂဏနမ္ပိ န သလ္လက္ခေသိ, ဧကေကံ အင်္ဂုလိံ ဆိန္ဒိတွာ ဌပေတိ. ဌပိတဋ္ဌာနေ အင်္ဂုလိယော ဝိနဿန္တိ, တတော ဝိဇ္ဈိတွာ အင်္ဂုလီနံ မာလံ ကတွာ ဓာရေသိ, တေနေဝ စဿ အင်္ဂုလိမာလောတိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. သော သဗ္ဗံ အရညံ နိဿဉ္စာရမကာသိ, ဒါရုအာဒီနံ အတ္ထာယ အရညံ ဂန္တုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. Bấy giờ, vị ấy nói với chàng: 'Này con, hãy đến đây, hãy giết một ngàn người đi bộ, như vậy lễ nhập môn kỹ thuật của con sẽ được hoàn thành.' (Chàng thưa:) 'Thưa thầy, chúng con sanh ra trong dòng dõi Ahiṃsaka (bất hại), không thể làm được.' (Vị ấy nói:) 'Này con, kỹ thuật mà chưa được làm lễ nhập môn thì không cho kết quả.' Chàng bèn lấy năm thứ vũ khí, đảnh lễ thầy rồi đi vào rừng. Chàng đứng ở nơi đi vào rừng, ở giữa rừng, và ở nơi đi ra khỏi rừng để giết người. Chàng không lấy y phục hay khăn đội đầu. Chàng đi, chỉ làm việc đếm: 'một, hai,' chàng cũng không học cách đếm. Vốn dĩ chàng là người có trí tuệ, nhưng tâm của người sát sanh thì không an trú, vì thế dần dần chàng cũng không ghi nhận được số đếm, chàng chặt từng ngón tay một rồi cất giữ. Ở nơi cất giữ, các ngón tay bị hư hoại, do đó, chàng xâu các ngón tay thành một vòng hoa rồi đeo lấy, chính vì thế mà danh xưng Aṅgulimāla (Vòng Hoa Ngón Tay) đã khởi lên cho chàng. Chàng đã làm cho cả khu rừng không có người qua lại, không có ai có khả năng đi vào rừng vì mục đích lấy củi gỗ v.v... ရတ္တိဘာဂေ အန္တောဂါမမ္ပိ အာဂန္တွာ ပါဒေန ပဟရိတွာ ဒွါရံ ဥဂ္ဃာတေတိ. တတော သယိတေယေဝ မာရေတွာ ဧကော ဧကောတိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဂါမော ဩသရိတွာ နိဂမေ အဋ္ဌာသိ, နိဂမော နဂရေ. မနုဿာ တိယောဇနတော ပဋ္ဌာယ ဃရာနိ ပဟာယ ဒါရကေ ဟတ္ထေသု ဂဟေတွာ အာဂမ္မ သာဝတ္ထိံ ပရိဝါရေတွာ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ – ‘‘စောရော, တေ ဒေဝ, ဝိဇိတေ အင်္ဂုလိမာလော နာမာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ကန္ဒန္တိ. ဘဂ္ဂဝေါ ‘‘မယှံ ပုတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ – ဘောတိ အင်္ဂုလိမာလော နာမ စောရော ဥပ္ပန္နော, သော န အညော, တဝ ပုတ္တော အဟိံသကကုမာရော. ဣဒါနိ ရာဇာ တံ ဂဏှိတုံ နိက္ခမိဿတိ, ကိံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ? ဂစ္ဆ [Pg.229] သာမိ, ပုတ္တံ မေ ဂဟေတွာ ဧဟီတိ. နာဟံ ဘဒ္ဒေ ဥဿဟာမိ, စတူသု ဟိ ဇနေသု ဝိဿာသော နာမ နတ္ထိ, စောရော မေ ပုရာဏသဟာယောတိ အဝိဿာသနီယော, သာခါ မေ ပုရာဏသန္ထတာတိ အဝိဿာသနီယာ, ရာဇာ မံ ပူဇေတီတိ အဝိဿာသနီယော, ဣတ္ထီ မေ ဝသံ ဂတာတိ အဝိဿာသနီယာတိ. မာတု ဟဒယံ ပန မုဒုကံ ဟောတိ. တသ္မာ အဟံ ပန ဂန္တွာ မယှံ ပုတ္တံ အာနေဿာမီတိ နိက္ခန္တာ. Vào ban đêm, y cũng vào trong làng, dùng chân đá tung cửa ra. Sau đó, y giết những người đang ngủ, rồi lấy (ngón tay) từng người một mà đi. Dân làng bỏ đi, đến ở thị trấn; dân thị trấn (bỏ đi), đến ở thành phố. Dân chúng từ khoảng cách ba do-tuần, bỏ nhà cửa, tay dắt con nhỏ, đến vây quanh thành Sāvatthī, dựng trại, rồi tụ tập tại sân vua, vừa nói những lời như: 'Tâu Đại vương, trong xứ của ngài có tên cướp tên là Aṅgulimāla,' vừa khóc lóc. Vị Bà-la-môn Bhaggava, biết rằng: 'Đó hẳn là con trai của ta,' bèn nói với bà vợ: 'Này bà, tên cướp tên là Aṅgulimāla đã xuất hiện. Hắn không phải ai khác, chính là con trai bà, chàng trai Ahiṃsaka. Bây giờ đức vua sẽ ra đi để bắt nó. Phải làm sao đây?' (Bà vợ nói:) 'Thưa ông, ông hãy đi bắt con tôi về đây.' (Ông chồng đáp:) 'Này bà, tôi không dám. Vì rằng không có sự tin tưởng nơi bốn hạng người: không nên tin tưởng tên cướp vì nghĩ 'hắn là bạn cũ của ta'; không nên tin tưởng cành cây vì nghĩ 'đó là chỗ ta từng ngồi'; không nên tin tưởng nhà vua vì nghĩ 'vua kính trọng ta'; không nên tin tưởng người phụ nữ vì nghĩ 'nàng thuộc về ta.' Tuy nhiên, trái tim người mẹ thì mềm yếu. Vì thế, (bà nghĩ:) 'Ta sẽ đi và đưa con ta về,' rồi bà lên đường. တံဒိဝသဉ္စ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အင်္ဂုလိမာလံ ဒိသွာ – ‘‘မယိ ဂတေ ဧတဿ သောတ္ထိ ဘဝိဿတိ. အဂါမကေ အရညေ ဌိတော စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ သုတွာ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆ အဘိညာ သစ္ဆိကရိဿတိ. သစေ န ဂမိဿာမိ, မာတရိ အပရဇ္ဈိတွာ အနုဒ္ဓရဏီယော ဘဝိဿတိ, ကရိဿာမိဿ သင်္ဂဟ’’န္တိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော တံ သင်္ဂဏှိတုကာမော ဝိဟာရာ နိက္ခမိ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Và vào ngày hôm ấy, Đức Thế Tôn vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, đã nhìn thấy Aṅgulimāla và nghĩ rằng: 'Nếu ta đến, y sẽ được an lành. Khi đang ở trong khu rừng không có làng mạc, sau khi nghe một bài kệ bốn câu, y sẽ xuất gia nơi ta và chứng đắc sáu pháp thần thông. Nếu ta không đến, y sẽ phạm tội với mẹ và sẽ không thể được cứu vớt. Ta sẽ tế độ cho y.' Nghĩ vậy, vào buổi sáng, Ngài đắp y, vào thành khất thực, sau khi đã thọ thực xong, với ý muốn tế độ cho y, Ngài đã đi ra khỏi tu viện. Để trình bày ý nghĩa này, đoạn văn bắt đầu bằng 'Atha kho bhagavā...' đã được nói đến. ၃၄၈. သင်္ကရိတွာ သင်္ကရိတွာတိ သင်္ကေတံ ကတွာ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဟုတွာ. ဟတ္ထတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဟတ္ထေ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂစ္ဆန္တိ. ကိံ ပန တေ ဘဂဝန္တံ သဉ္ဇာနိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ အသဉ္ဇာနိတွာတိ? အသဉ္ဇာနိတွာ. အညာတကဝေသေန ဟိ ဘဂဝါ ဧကကောဝ အဂမာသိ. စောရောပိ တသ္မိံ သမယေ ဒီဃရတ္တံ ဒုဗ္ဘောဇနေန စ ဒုက္ခသေယျာယ စ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟောတိ. ကိတ္တကာ ပနာနေန မနုဿာ မာရိတာတိ? ဧကေနူနသဟဿံ. သော ပန ဣဒါနိ ဧကံ လဘိတွာ သဟဿံ ပူရေဿတီတိ သညီ ဟုတွာ ယမေဝ ပဌမံ ပဿာမိ, တံ ဃာတေတွာ ဂဏနံ ပူရေတွာ သိပ္ပဿ ဥပစာရံ ကတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ နှာယိတွာ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ မာတာပိတရော ပဿိဿာမီတိ အဋဝိမဇ္ဈတော အဋဝိမုခံ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ ဌိတောဝ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. 348. 'Saṅkaritvā saṅkaritvā' nghĩa là hẹn với nhau rồi đi thành từng nhóm. 'Hatthatthaṃ gacchanti' nghĩa là họ đi đến chỗ chết, đến chỗ hủy diệt trong tay của y. Vậy, họ nói như vậy là vì nhận ra Đức Thế Tôn hay không nhận ra? (Đáp:) Vì không nhận ra. Bởi vì Đức Thế Tôn đã đi một mình trong một dáng vẻ không ai biết. Vào lúc ấy, tên cướp cũng đang chán nản vì lâu ngày ăn uống thiếu thốn và ngủ nghỉ khổ sở. Vậy y đã giết bao nhiêu người? (Đáp:) Một ngàn người thiếu một. Lúc bấy giờ, y có ý nghĩ rằng: 'Bây giờ, nếu ta có được một người nữa thì sẽ đủ một ngàn.' Y nghĩ: 'Người nào ta thấy đầu tiên, ta sẽ giết người đó để cho đủ số một ngàn, làm lễ nhập môn cho kỹ thuật, rồi cạo râu tóc, tắm rửa, thay y phục mới, và sẽ đi thăm cha mẹ.' Nghĩ vậy, y đi từ giữa rừng ra đến bìa rừng, đứng ở một nơi, và đã nhìn thấy Đức Thế Tôn. Để trình bày ý nghĩa này, đoạn văn bắt đầu bằng 'Addasā kho...' đã được nói đến. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသီတိ မဟာပထဝိံ ဥမ္မိယော ဥဋ္ဌပေန္တော ဝိယ သံဟရိတွာ အပရဘာဂေ အက္ကမတိ, ဩရဘာဂေ ဝလိယော နိက္ခမန္တိ, အင်္ဂုလိမာလော သရက္ခေပမတ္တံ မုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ ပုရတော မဟန္တံ အင်္ဂဏံ ဒဿေတွာ သယံ မဇ္ဈေ ဟောတိ, စောရော အန္တေ. သော ‘‘ဣဒါနိ နံ ပါပုဏိတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗထာမေန ဓာဝတိ. ဘဂဝါ အင်္ဂဏဿ ပါရိမန္တေ [Pg.230] ဟောတိ, စောရော မဇ္ဈေ. သော ‘‘ဧတ္ထ နံ ပါပုဏိတွာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ဓာဝတိ. ဘဂဝါ တဿ ပုရတော မာတိကံ ဝါ ထလံ ဝါ ဒဿေတိ, ဧတေနုပါယေန တီဏိ ယောဇနာနိ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. စောရော ကိလမိ, မုခေ ခေဠော သုဿိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စိံသု. အထဿ ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော’’တိ ဧတဒဟောသိ. မိဂမ္ပီတိ မိဂံ ကသ္မာ ဂဏှာတိ? ဆာတသမယေ အာဟာရတ္ထံ. သော ကိရ ဧကံ ဂုမ္ဗံ ဃဋ္ဋေတွာ မိဂေ ဥဋ္ဌာပေတိ. တတော စိတ္တရုစိယံ မိဂံ အနုဗန္ဓန္တော ဂဏှိတွာ ပစိတွာ ခါဒတိ. ပုစ္ဆေယျန္တိ ယေန ကာရဏေနာယံ ဂစ္ဆန္တောဝ ဌိတော နာမ, အဟဉ္စ ဌိတောဝ အဋ္ဌိတော နာမ, ယံနူနာဟံ ဣမံ သမဏံ တံ ကာရဏံ ပုစ္ဆေယျန္တိ အတ္ထော. 'Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi' nghĩa là Ngài cuộn mặt đất lại như thể làm dấy lên những con sóng, rồi bước đi ở phần phía sau, còn những nếp gấp hiện ra ở phần phía trước, Aṅgulimāla đi mà không vượt qua được khoảng cách một tầm tên bắn. Đức Thế Tôn cho hiện ra một khoảng sân rộng lớn ở phía trước, Ngài ở giữa, còn tên cướp ở cuối. Y nghĩ: 'Bây giờ ta sẽ đuổi kịp và bắt lấy vị Sa-môn này,' rồi y chạy hết sức mình. Đức Thế Tôn ở bờ bên kia của khoảng sân, còn tên cướp ở giữa. Y nghĩ: 'Tại đây ta sẽ đuổi kịp và bắt lấy vị ấy,' rồi y chạy thật nhanh. Đức Thế Tôn cho hiện ra một con mương hoặc một gò đất ở phía trước y. Bằng phương tiện này, Ngài đã đi được ba do-tuần. Tên cướp trở nên mệt mỏi, nước bọt trong miệng khô lại, mồ hôi tuôn ra từ nách. Bấy giờ, y suy nghĩ: 'Thật là kỳ diệu thay!' 'Migampi' (ngay cả con nai): Tại sao y bắt nai? (Đáp:) Để làm thức ăn khi đói. Tương truyền rằng y đập vào một bụi cây để làm cho những con nai chạy ra. Sau đó, y đuổi theo con nai nào y thích, bắt lấy, nấu chín rồi ăn. 'Puccheyyaṃ' (ta sẽ hỏi): Ý nghĩa là: 'Vì lý do gì mà vị Sa-môn này đang đi mà lại được gọi là đứng lại, còn ta đang đứng mà lại được gọi là không đứng lại? Vậy thì, ta hãy hỏi vị Sa-môn này về lý do đó.' ၃၄၉. နိဓာယာတိ ယော ဝိဟိံသနတ္ထံ ဘူတေသု ဒဏ္ဍော ပဝတ္တယိတဗ္ဗော သိယာ, တံ နိဓာယ အပနေတွာ မေတ္တာယ ခန္တိယာ ပဋိသင်္ခါယ အဝိဟိံသာယ သာရဏီယဓမ္မေသု စ ဌိတော အဟန္တိ အတ္ထော. တုဝမဋ္ဌိတောသီတိ ပါဏေသု အသညတတ္တာ ဧတ္တကာနိ ပါဏသဟဿာနိ ဃာတေန္တဿ တဝ မေတ္တာ ဝါ ခန္တိ ဝါ ပဋိသင်္ခါ ဝါ အဝိဟိံသာ ဝါ သာရဏီယဓမ္မော ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ တုဝံ အဋ္ဌိတောသိ, ဣဒါနိ ဣရိယာပထေန ဌိတောပိ နိရယေ ဓာဝိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ပေတ္တိဝိသယေ အသုရကာယေ ဝါ ဓာဝိဿသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 349. Về câu "Nidhāya" (đã đặt xuống), ý nghĩa là: "Cây gậy nào đáng lẽ phải được sử dụng để hãm hại chúng sanh, ta đã đặt xuống, đã loại bỏ cây gậy ấy, và ta đang an trú trong tâm từ, trong sự nhẫn nại, trong sự thẩm sát, trong sự không hãm hại, và trong các pháp đáng ghi nhớ". Về câu "Tuvam aṭṭhito'si" (ngươi không an trú), ý nghĩa là: "Vì không có sự thu thúc đối với chúng sanh, ngươi, kẻ đã giết hằng ngàn sinh mạng như thế, không có tâm từ, hoặc nhẫn nại, hoặc thẩm sát, hoặc không hãm hại, hoặc pháp đáng ghi nhớ nào cả. Vì thế, ngươi không phải là người an trú. Bây giờ, dù ngươi đang đứng yên trong oai nghi, ngươi sẽ phải chạy đôn đáo trong địa ngục, sẽ phải chạy đôn đáo trong loài bàng sanh, trong cảnh giới ngạ quỷ, hoặc trong thân a-tu-la". တတော စောရော – ‘‘မဟာ အယံ သီဟနာဒေါ, မဟန္တံ ဂဇ္ဇိတံ, န ဣဒံ အညဿ ဘဝိဿတိ, မဟာမာယာယ ပုတ္တဿ သိဒ္ဓတ္ထဿ သမဏရညော ဧတံ ဂဇ္ဇိတံ, ဒိဋ္ဌော ဝတမှိ မညေ တိခိဏစက္ခုနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန, သင်္ဂဟကရဏတ္ထံ မေ ဘဂဝါ အာဂတော’’တိ စိန္တေတွာ စိရဿံ ဝတ မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မဟိတောတိ ဒေဝမနုဿာဒီဟိ စတုပစ္စယပူဇာယ ပူဇိတော. ပစ္စုပါဒီတိ စိရဿံ ကာလဿ အစ္စယေန မယှံ သင်္ဂဟတ္ထာယ ဣမံ မဟာဝနံ ပဋိပဇ္ဇိ. ပဟာယ ပါပန္တိ ပဇဟိတွာ ပါပံ. Sau đó, tên cướp suy nghĩ rằng: "Tiếng rống sư tử này thật vĩ đại, tiếng rống thật lớn lao! Tiếng rống này không thể là của người nào khác, đây là tiếng rống của vị vua Sa-môn tên là Siddhattha, con trai của hoàng hậu Mahāmāyā. Ta nghĩ rằng ta chắc chắn đã được thấy bởi bậc Chánh Đẳng Giác với cặp mắt sắc bén. Đức Thế Tôn đã đến đây để nhiếp độ ta". Suy nghĩ như vậy, y đã nói lên câu bắt đầu bằng "cirassaṃ vata me...". Trong đó, "mahito" có nghĩa là được chư thiên, loài người v.v... cúng dường bằng bốn món vật dụng. "Paṭipajji" có nghĩa là sau một thời gian dài, Ngài đã đi vào khu rừng lớn này vì mục đích nhiếp độ ta. "Pahāya pāpaṃ" có nghĩa là từ bỏ điều ác. ဣတွေဝါတိ ဧဝံ ဝတွာယေဝ. အာဝုဓန္တိ ပဉ္စာဝုဓံ. သောဗ္ဘေတိ သမန္တတော ဆိန္နေ. ပပါတေတိ ဧကတော ဆိန္နေ. နရကေတိ ဖလိတဋ္ဌာနေ. ဣဓ ပန တီဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ အရညမေဝ ဝုတ္တံ. အကိရီတိ ခိပိ ဆဍ္ဍေသိ. "Itveva" có nghĩa là chỉ sau khi nói như vậy. "Āvudhaṃ" có nghĩa là năm loại vũ khí. "Sobbhe" có nghĩa là trong hố sâu bị sụt lở bốn phía. "Papāte" có nghĩa là trong vực thẳm bị sụt lở một bên. "Narake" có nghĩa là ở nơi nứt nẻ. Nhưng ở đây, bằng cả ba từ này, chỉ có khu rừng được nói đến. "Akiri" có nghĩa là đã ném đi, đã vứt bỏ. တမေဟိ [Pg.231] ဘိက္ခူတိ တဒါ အဝေါစာတိ ဘဂဝတော ဣမံ ပဗ္ဗာဇေန္တော ကုဟိံ သတ္ထကံ လဘိဿာမိ, ကုဟိံ ပတ္တစီဝရန္တိ ပရိယေသနကိစ္စံ နတ္ထိ, ကမ္မံ ပန ဩလောကေသိ. အထဿ ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တာနံ အဋ္ဌပရိက္ခာရဘဏ္ဍကဿ ဒိန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ အာဟ. သော သဟ ဝစနေနေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ ပဋိလဘိ. တာဝဒေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, သမဏလိင်္ဂံ ပါတုရဟောသိ. Về câu "lúc ấy Ngài nói: 'hãy đến đây, Tỳ-khưu'", khi Đức Thế Tôn cho vị này xuất gia, Ngài không có phận sự phải tìm kiếm rằng: "Ta sẽ tìm được dao cạo ở đâu? Y bát ở đâu?". Nhưng Ngài đã nhìn vào nghiệp của y. Rồi, khi biết được trong quá khứ y đã từng cúng dường tám món vật dụng của vị Sa-môn cho những bậc có giới, Ngài đã duỗi cánh tay phải ra và nói rằng: "Hãy đến đây, Tỳ-khưu! Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau". Ngay cùng với lời nói ấy, vị ấy đã nhận được y bát do thần thông tạo thành. Ngay lúc đó, hình tướng tại gia của y biến mất, hình tướng Sa-môn hiện ra. ‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ; ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. – "Ba y và bình bát, dao nhỏ, kim và dây lưng; cùng với đồ lọc nước, tám món này là (vật dụng thích hợp) của vị Tỳ-khưu chuyên tâm hành thiền". ဧဝံ ဝုတ္တာ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ သရီရပဋိဗဒ္ဓါဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဧသေဝ တဿ အဟု ဘိက္ခုဘာဝေါတိ ဧသ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေါ တဿ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခုဘာဝေါ အဟောသိ, န ဟိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ဝိသုံ ဥပသမ္ပဒါ နာမ အတ္ထိ. Tám món vật dụng được nói đến như vậy đã phát sanh và trở thành vật gắn liền với thân. Về câu "đó chính là trạng thái Tỳ-khưu của vị ấy", trạng thái "Ehi-bhikkhu" (Tỳ-khưu Thiện Lai) này đã trở thành trạng thái Tỳ-khưu cụ túc của vị ấy, vì đối với các vị Tỳ-khưu Thiện Lai, không có lễ thọ cụ túc giới riêng biệt nào. ၃၅၀. ပစ္ဆာသမဏေနာတိ ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကေန ပစ္ဆာသမဏေန, တေနေဝ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ တံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ ဂတောတိ အတ္ထော. မာတာပိဿ အဋ္ဌဥသဘမတ္တေန ဌာနေန အန္တရိတာ, – ‘‘တာတ, အဟိံသက ကတ္ထ ဌိတောသိ, ကတ္ထ နိသိန္နောသိ, ကုဟိံ ဂတောသိ? မယာ သဒ္ဓိံ န ကထေသိ တာတာ’’တိ ဝဒန္တီ အာဟိဏ္ဍိတွာ အပဿမာနာ ဧတ္တောဝ ဂတာ. 350. "Pacchāsamaṇena" có nghĩa là với vị Sa-môn đi sau mang vật dụng; ý nghĩa là Ngài đã để chính vị ấy mang y bát của mình, xem vị ấy như là vị Sa-môn đi sau, rồi đã ra đi. Mẹ của vị ấy cũng bị cách một khoảng bằng tám usabha, vừa đi lang thang vừa than rằng: "Này con Ahiṃsaka, con đang đứng ở đâu, đang ngồi ở đâu, đã đi đâu rồi? Con không nói chuyện với mẹ sao, con ơi?", và vì không nhìn thấy con nên bà đã đi khỏi nơi đó. ပဉ္စမတ္တေဟိ အဿသတေဟီတိ သစေ စောရဿ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ, အနုဗန္ဓိတွာ နံ ဂဏှိဿာမိ. သစေ မယှံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ, ဝေဂေန ပလာယိဿာမီတိ သလ္လဟုကေန ဗလေန နိက္ခမိ. ယေန အာရာမောတိ ကသ္မာ အာရာမံ အဂမာသိ? သော ကိရ စောရဿ ဘာယတိ, စိတ္တေန ဂန္တုကာမော န ဂစ္ဆတိ, ဂရဟာဘယေန နိက္ခမိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိဿာမိ, သော ပုစ္ဆိဿတိ ‘ကသ္မာ ဗလံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တောသီ’တိ. အထာဟံ အာရောစေဿာမိ, ဘဂဝါ ဟိ မံ န ကေဝလံ သမ္ပရာယိကေနေဝ အတ္ထေန သင်္ဂဏှာတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေနပိ သင်္ဂဏှာတိယေဝ. သော သစေ မယှံ ဇယော ဘဝိဿတိ, အဓိဝါသေဿတိ. သစေ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ ‘ကိံ တေ, မဟာရာဇ, ဧကံ စောရံ အာရဗ္ဘ ဂမနေနာ’တိ ဝက္ခတိ. တတော [Pg.232] မံ ဇနော ဧဝံ သဉ္ဇာနိဿတိ – ‘ရာဇာ စောရံ ဂဟေတုံ နိက္ခန္တော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန နိဝတ္တိတော’တိ’’ ဂရဟမောက္ခံ သမ္ပဿမာနော အဂမာသိ. Về câu "với khoảng năm trăm kỵ binh", (nhà vua nghĩ rằng): "Nếu tên cướp bị thất bại, ta sẽ truy đuổi và bắt hắn. Nếu ta bị thất bại, ta sẽ nhanh chóng tẩu thoát", nên đã ra đi với một đội quân tinh nhuệ. Về câu "đến nơi có tu viện", tại sao lại đi đến tu viện? Nghe nói, vị vua ấy sợ tên cướp; trong tâm không muốn đi, nhưng đã ra đi vì sợ bị chê trách. Do đó, ông đã có suy nghĩ này: "Ta sẽ đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác rồi ngồi xuống. Ngài sẽ hỏi: 'Tại sao đại vương lại mang quân ra đi?'. Khi ấy ta sẽ trình bày. Vì Đức Thế Tôn nhiếp độ ta không chỉ vì lợi ích đời sau, mà còn nhiếp độ cả vì lợi ích trong hiện tại. Nếu ta chiến thắng, Ngài sẽ im lặng chấp nhận. Nếu ta thất bại, Ngài sẽ nói: 'Này đại vương, có ích gì khi ngài phải ra đi vì một tên cướp?'. Khi đó, dân chúng sẽ biết về ta như vầy: 'Nhà vua ra đi để bắt tên cướp, nhưng đã được bậc Chánh Đẳng Giác can ngăn'". Thấy được cách thoát khỏi sự chê trách, ông đã đi đến tu viện. ကုတော ပနဿာတိ ကသ္မာ အာဟ? အပိ နာမ ဘဂဝါ တဿ ဥပနိဿယံ ဩလောကေတွာ တံ အာနေတွာ ပဗ္ဗာဇေယျာတိ ဘဂဝတော ပရိဂဏှနတ္ထံ အာဟ. ရညောတိ န ကေဝလံ ရညောယေဝ ဘယံ အဟောသိ, အဝသေသောပိ မဟာဇနော ဘီတော ဖလကာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေဝ ပလာယိတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ အဋ္ဋာလကေ အာရုယှ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. ဧဝဉ္စ အဝေါစ – ‘‘အင်္ဂုလိမာလော ‘ရာဇာ မယှံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆတီ’တိ ဉတွာ ပဌမတရံ အာဂန္တွာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော, ရာဇာ တေန ဂဟိတော, မယံ ပန ပလာယိတွာ မုတ္တာ’’တိ. နတ္ထိ တေ ဣတော ဘယန္တိ အယဉှိ ဣဒါနိ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေတိ, နတ္ထိ တေ ဣမဿ သန္တိကာ ဘယန္တိ အတ္ထော. Tại sao (nhà vua) lại nói "làm sao có thể có được"? Ông nói vậy để dò xét ý của Đức Thế Tôn, (nghĩ rằng) "biết đâu Đức Thế Tôn, sau khi thấy được duyên lành của y, đã đưa y về và cho xuất gia". Về (nỗi sợ của) nhà vua, không chỉ riêng nhà vua sợ hãi, mà cả đám đông dân chúng còn lại cũng hoảng sợ, vứt bỏ vũ khí và khiên mộc, chạy tán loạn khắp nơi, vào trong thành, đóng cổng lại, rồi leo lên chòi canh và đứng nhìn. Và họ đã nói như vầy: "Aṅgulimāla, biết rằng 'nhà vua đang đến chỗ ta', đã đến trước và ngồi trong tu viện Jetavana. Nhà vua đã bị hắn bắt, còn chúng ta thì đã chạy thoát". Về câu "đại vương không có gì phải sợ hãi từ nơi này", ý nghĩa là: "Vì vị này bây giờ ngay cả một con kiến, con mối cũng không làm hại đến mạng sống, nên đại vương không có gì phải sợ hãi từ nơi vị này". ကထံ ဂေါတ္တောတိ? ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ပဗ္ဗဇိတံ ဒါရုဏကမ္မေန ဥပ္ပန္နနာမံ ဂဟေတွာ ဝေါဟရိတုံ န ယုတ္တံ, မာတာပိတူနံ ဂေါတ္တဝသေန နံ သမုဒါစရိဿာမီတိ မညမာနော ပုစ္ဆိ. ပရိက္ခာရာနန္တိ ဧတေသံ အတ္ထာယ အဟံ ဥဿုက္ကံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. ကထေန္တောယေဝ စ ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ မုဉ္စိတွာ ထေရဿ ပါဒမူလေ ဌပေသိ. "Thuộc dòng họ nào?". Tại sao lại hỏi? (Nhà vua) nghĩ rằng: "Đối với một người đã xuất gia, không thích hợp để gọi bằng cái tên phát sanh từ hành động tàn ác. Ta sẽ gọi ngài theo dòng họ của cha mẹ", vì nghĩ như vậy nên đã hỏi. Về (việc cúng dường) các vật dụng, ý nghĩa là: "Trẫm sẽ lo liệu các vật dụng này". Và ngay khi đang nói, ông đã cởi tấm vải quấn quanh bụng và đặt dưới chân vị trưởng lão. ၃၅၁. အာရညိကောတိအာဒီနိ စတ္တာရိ ဓုတင်္ဂါနိ ပါဠိယံ အာဂတာနိ. ထေရေန ပန တေရသပိ သမာဒိန္နာနေဝ အဟေသုံ, တသ္မာ အလန္တိ အာဟ. ယဉှိ မယံ, ဘန္တေတိ ကိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ‘‘ဟတ္ထိမ္ပိ ဓာဝန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဏှာမီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ရညာ ပေသိတဟတ္ထာဒယော သော ဧဝံ အဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာပိ – ‘‘ဟတ္ထီဟိယေဝ နံ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှထ, အဿေဟေဝ, ရထေဟေဝါ’’တိ ဧဝံ အနေကဝါရံ ဗဟူ ဟတ္ထာဒယော ပေသေသိ. ဧဝံ ဂတေသု ပန တေသု – ‘‘အဟံ အရေ အင်္ဂုလိမာလော’’တိ တသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ သဒ္ဒံ ကရောန္တေ ဧကောပိ အာဝုဓံ ပရိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိ, သဗ္ဗေဝ ကောဋ္ဋေတွာ မာရေသိ. ဟတ္ထီ အရညဟတ္ထီ, အဿာ အရညအဿာ, ရထာပိ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒတိ. 351. Bốn pháp đầu-đà, bắt đầu bằng pháp ở rừng, đã được đề cập trong Pāli. Nhưng trưởng lão đã thọ trì cả mười ba pháp, vì thế ngài nói "đủ rồi". (Đức vua) nói câu "Thưa ngài, bất cứ điều gì chúng tôi..." là nhắm đến điều gì? Ở chỗ đã nói "Tôi đuổi theo và bắt được cả con voi đang chạy", y đã bắt những người cỡi voi v.v... do vua phái đi như vậy. Cả đức vua cũng đã nhiều lần phái đi nhiều người cỡi voi v.v... (với lệnh) rằng: "Hãy vây bắt nó bằng voi, bằng ngựa, bằng xe". Nhưng khi họ đã đi như vậy, lúc y đứng dậy và la lên: "Này các ngươi, ta là Aṅgulimāla", không một ai có thể xoay trở vũ khí, y đã chém và giết tất cả. Voi trở thành voi rừng, ngựa trở thành ngựa hoang, và cả xe cũng bị phá hủy ngay tại đó. Nhắm đến điều này mà đức vua đã nói như vậy. ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ န ဣဒံ ပဌမံ ပါဝိသိ. ဣတ္ထိဒဿနဒိဝသံ သန္ဓာယ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ဒေဝသိကမ္ပိ ပနေသ ပဝိသတေဝ, မနုဿာ စ နံ ဒိသွာ ဥတ္တသန္တိပိ ပလာယန္တိပိ ဒွါရမ္ပိ ထကေန္တိ, ဧကစ္စေ အင်္ဂုလိမာလောတိ သုတွာဝ ပလာယိတွာ အရညံ ဝါ ပဝိသန္တိ, ဃရံ ဝါ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ထကေန္တိ. ပလာယိတုံ [Pg.233] အသက္ကောန္တာ ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရော ဥဠုင်္ဂယာဂုမ္ပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ န လဘတိ, ပိဏ္ဍပါတေန ကိလမတိ. ဗဟိ အလဘန္တော နဂရံ သဗ္ဗသာဓာရဏန္တိ နဂရံ ပဝိသတိ. ယေန ဒွါရေန ပဝိသတိ, တတ္ထ အင်္ဂုလိမာလော အာဂတောတိ ကူဋသဟဿာနံ ဘိဇ္ဇနကာရဏံ ဟောတိ. ဧတဒဟောသီတိ ကာရုညပ္ပတ္တိယာ အဟောသိ. ဧကေန ဦနမနုဿသဟဿံ ဃာတေန္တဿ ဧကဒိဝသမ္ပိ ကာရုညံ နာဟောသိ, ဂဗ္ဘမူဠှာယ ဣတ္ထိယာ ဒဿနမတ္တေနေဝ ကထံ ဥပ္ပန္နန္တိ? ပဗ္ဗဇ္ဇာဗလေန, ပဗ္ဗဇ္ဇာဗလဉှိ ဧတံ. Câu "Ngài đã vào (thành) để khất thực" không có nghĩa đây là lần đầu tiên ngài vào. Nhưng điều này được nói ra là nhắm đến ngày ngài nhìn thấy người phụ nữ (khó sanh). Vị này vẫn vào (thành) mỗi ngày, và người ta khi thấy ngài, vừa kinh hãi, vừa bỏ chạy, vừa đóng cửa lại. Một số người vừa nghe "Aṅgulimāla" liền bỏ chạy vào rừng, hoặc vào nhà rồi đóng cửa lại. Những người không thể chạy thoát thì quay lưng lại mà đứng. Trưởng lão không nhận được dù chỉ một muỗng cháo hay một vá cơm, ngài mệt mỏi vì (việc đi) khất thực. Không nhận được (vật thực) ở bên ngoài, ngài vào thành với ý nghĩ "thành phố là của chung cho tất cả". Ngài vào bằng cổng nào, ở đó (người ta nói) "Aṅgulimāla đã đến", và đó là nguyên nhân cho hàng ngàn cái ghè bị vỡ. Câu "Việc này đã xảy ra" có nghĩa là (ý nghĩ) đã xảy ra do đạt đến lòng bi mẫn. Đối với người đã giết một ngàn người thiếu một, không một ngày nào có lòng bi mẫn, chỉ với việc nhìn thấy người phụ nữ bị thai nghén làm cho mê mờ, làm sao lòng bi mẫn lại khởi lên được? (Lòng bi mẫn khởi lên) do sức mạnh của sự xuất gia, vì đây chính là sức mạnh của sự xuất gia. တေန ဟီတိ ယသ္မာ တေ ကာရုညံ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာတိ အတ္ထော. အရိယာယ ဇာတိယာတိ, အင်္ဂုလိမာလ, ဧတံ တွံ မာ ဂဏှိ, နေသာ တဝ ဇာတိ. ဂိဟိကာလော ဧသ, ဂိဟီ နာမ ပါဏမ္ပိ ဟနန္တိ, အဒိန္နာဒါနာဒီနိပိ ကရောန္တိ. ဣဒါနိ ပန တေ အရိယာ နာမ ဇာတိ. တသ္မာ တွံ ‘‘ယတော အဟံ, ဘဂိနိ, ဇာတော’’တိ သစေ ဧဝံ ဝတ္တုံ ကုက္ကုစ္စာယသိ, တေန ဟိ ‘‘အရိယာယ ဇာတိယာ’’တိ ဧဝံ ဝိသေသေတွာ ဝဒါဟီတိ ဥယျောဇေသိ. "Vậy thì" có nghĩa là: vì lòng bi mẫn đã khởi lên nơi ngươi, do đó. (Về câu) "bởi sự sanh cao quý": Này Aṅgulimāla, ngươi đừng lấy sự sanh đó, đó không phải là sự sanh của ngươi. Đó là thời tại gia, người tại gia thì sát sanh, làm những việc như trộm cắp v.v... Nhưng bây giờ, sự sanh của ngươi được gọi là cao quý. Vì thế, nếu ngươi áy náy khi nói rằng "Này chị, từ khi tôi được sanh ra", vậy thì, hãy nói bằng cách đặc biệt hóa rằng "bởi sự sanh cao quý". (Đức Phật) đã phái ngài đi (với lời dặn như vậy). တံ ဣတ္ထိံ ဧတဒဝေါစာတိ ဣတ္ထီနံ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ နာမ န သက္ကာ ပုရိသေန ဥပသင်္ကမိတုံ. ထေရော ကိံ ကရောသီတိ? အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရော သစ္စကိရိယံ ကတွာ သောတ္ထိကရဏတ္ထာယ အာဂတောတိ အာရောစာပေသိ. တတော တေ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိတွာ ထေရဿ ဗဟိသာဏိယံ ပီဌကံ ပညာပေသုံ. ထေရော တတ္ထ နိသီဒိတွာ – ‘‘ယတော အဟံ ဘဂိနိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ သစ္စကိရိယံ အကာသိ, သဟ သစ္စဝစနေနေဝ ဓမကရဏတော မုတ္တဥဒကံ ဝိယ ဒါရကော နိက္ခမိ. မာတာပုတ္တာနံ သောတ္ထိ အဟောသိ. ဣမဉ္စ ပန ပရိတ္တံ န ကိဉ္စိ ပရိဿယံ န မဒ္ဒတိ, မဟာပရိတ္တံ နာမေတန္တိ ဝုတ္တံ. ထေရေန နိသီဒိတွာ သစ္စကိရိယကတဋ္ဌာနေ ပီဌကံ အကံသု. ဂဗ္ဘမူဠှံ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိမ္ပိ အာနေတွာ တတ္ထ နိသဇ္ဇာပေန္တိ, တာဝဒေဝ သုခေန ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ယာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ န သက္ကာ အာနေတုံ, တဿာ ပီဌကဓောဝနဥဒကံ နေတွာ သီသေ သိဉ္စန္တိ, တင်္ခဏံယေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, အညမ္ပိ ရောဂံ ဝူပသမေတိ. ယာဝ ကပ္ပာ တိဋ္ဌနကပါဋိဟာရိယံ ကိရေတံ. (Về câu) "Ngài đã nói với người phụ nữ ấy điều này": Nơi một người phụ nữ sanh con không thể được một người đàn ông đến gần. Trưởng lão làm gì? (Người ta) cho hay rằng: "Trưởng lão Aṅgulimāla đã đến để làm sự an lành bằng cách thực hiện lời chân thật". Sau đó, họ vây quanh bằng một tấm màn và chuẩn bị một chiếc ghế cho trưởng lão ở bên ngoài tấm màn. Trưởng lão ngồi đó và thực hiện lời chân thật: "Này chị, từ khi tôi được sanh bởi sự sanh cao quý trong giáo pháp của Đức Phật Toàn Giác...". Cùng với lời chân thật, đứa bé đã ra đời giống như nước được thoát ra từ phễu lọc nước. Mẹ và con được an lành. Và bài kinh hộ trì này không có hiểm nguy nào mà không chế ngự được, nó được gọi là Đại Hộ Trì Kinh. Họ đã đặt một chiếc ghế ở nơi trưởng lão đã ngồi và thực hiện lời chân thật. Họ cũng mang cả con vật cái bị khó sanh đến và cho nó ngồi ở đó, ngay lập tức, việc sanh nở diễn ra một cách dễ dàng. Người phụ nữ nào yếu, không thể mang đến, họ lấy nước rửa ghế đem đến rưới lên đầu cô ấy, ngay khoảnh khắc đó, việc sanh nở diễn ra, và các bệnh khác cũng được lắng dịu. Nghe nói rằng, đây là một phép lạ tồn tại cho đến hết kiếp. ကိံ ပန ဘဂဝါ ထေရံ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကာရာပေသီတိ? န ကာရာပေသိ. ထေရဉှိ ဒိသွာ မနုဿာ ဘီတာ ပလာယန္တိ. ထေရော ဘိက္ခာဟာရေန ကိလမတိ, သမဏဓမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တဿ အနုဂ္ဂဟေန သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣဒါနိ ကိရ အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရော မေတ္တစိတ္တံ [Pg.234] ပဋိလဘိတွာ သစ္စကိရိယာယ မနုဿာနံ သောတ္ထိဘာဝံ ကရောတီတိ မနုဿာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တတော ဘိက္ခာဟာရေန အကိလမန္တော သမဏဓမ္မံ ကာတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ အနုဂ္ဂဟေန သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. န ဟိ သစ္စကိရိယာ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဟောတိ. ထေရဿာပိ စ ‘‘သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ စိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ န ဂစ္ဆတိ, အဋဝိယံ ဌတွာ မနုဿာနံ ဃာတိတဋ္ဌာနမေဝ ပါကဋံ ဟောတိ. ‘‘ဒုဂ္ဂတောမှိ, ခုဒ္ဒကပုတ္တောမှိ, ဇီဝိတံ မေ ဒေဟိ သာမီတိ မရဏဘီတာနံ ဝစနာကာရော စ ဟတ္ထပါဒဝိကာရော စ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, သော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ တတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, အထဿ ဘဂဝါ တံ ဇာတိံ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာဝါယံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီတိ အရိယာယ ဇာတိယာ သစ္စကိရိယံ ကာရေသိ. ဧကော ဝူပကဋ္ဌောတိအာဒိ ဝတ္ထသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၈၀) ဝိတ္ထာရိတံ. Nhưng phải chăng Đức Thế Tôn đã khiến trưởng lão làm việc chữa bệnh? Ngài đã không khiến (làm như vậy). Vì khi thấy trưởng lão, người ta sợ hãi bỏ chạy. Trưởng lão mệt mỏi vì (việc đi) khất thực, không thể thực hành sa-môn pháp. Vì lòng thương tưởng đến vị ấy, Ngài đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật. Nghe nói rằng, ý nghĩ của Ngài đã như vầy: "Bây giờ, nghe nói trưởng lão Aṅgulimāla, sau khi có được tâm từ, đã làm sự an lành cho mọi người bằng lời chân thật", (nghĩ như vậy) người ta sẽ cho rằng nên đến gần trưởng lão, sau đó, không còn mệt mỏi vì (việc đi) khất thực, vị ấy sẽ có thể thực hành sa-môn pháp". Vì lòng thương tưởng, Ngài đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật. Vì lời chân thật không phải là việc chữa bệnh. Và cả khi trưởng lão, với ý nghĩ "Ta sẽ thực hành sa-môn pháp", đã lấy đề mục thiền căn bản và ngồi ở nơi thanh vắng ban đêm và ban ngày, tâm của vị ấy không hướng đến đề mục thiền, chỉ có nơi đã đứng trong rừng và giết người là hiện rõ (trong tâm). Cách nói và sự biến dạng của tay chân của những người sợ chết, (kêu la) rằng: "Thưa ngài, tôi khốn khổ, tôi có con nhỏ, xin hãy cho tôi mạng sống", hiện ra trong tâm trí. Vị ấy hối hận, đứng dậy từ đó và đi. Khi ấy, Đức Thế Tôn, với ý nghĩ rằng: "Sau khi làm cho sự sanh đó (thời tại gia) trở nên không đáng kể, vị này sẽ phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả", đã khiến (vị ấy) thực hiện lời chân thật bằng sự sanh cao quý. (Câu) bắt đầu bằng "Eko vūpakaṭṭho" đã được giải rộng trong Vatthasutta (Trung Bộ Kinh 1.80). ၃၅၂. အညေနပိ လေဍ္ဍု ခိတ္တောတိ ကာကသုနခသူကရာဒီနံ ပဋိက္ကမာပနတ္ထာယ သမန္တာ သရက္ခေပမတ္တေ ဌာနေ ယေန ကေနစိ ဒိသာဘာဂေန ခိတ္တော အာဂန္တွာ ထေရဿေဝ ကာယေ ပတတိ. ကိတ္တကေ ဌာနေ ဧဝံ ဟောတိ? ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိနိဝတ္တေတွာ ယာဝ ဂဏ္ဌိကပဋိမုက္ကဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဟောတိ. ဘိန္နေန သီသေနာတိ မဟာစမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ ယာဝ အဋ္ဌိမရိယာဒါ ဘိန္နေန. 352. (Cụm từ) "Aññenapi leḍḍu khitto'ti" (cục đất do người khác ném) có nghĩa là: Cục đất được ném từ một phương hướng bất kỳ nào đó, ở một nơi trong tầm một mũi tên bắn xung quanh, để xua đuổi quạ, chó, heo, v.v., đã bay đến và rơi trúng vào thân của chính vị trưởng lão. Việc như vậy xảy ra ở nơi nào? (Việc ấy) xảy ra trong khoảng thời gian từ lúc ngài mặc (cái móc thắt lưng), đi khất thực, rồi quay về, cho đến khi ngài đến nơi cởi cái móc thắt lưng. (Cụm từ) "Bhinnena sīsenā'ti" (với cái đầu bị vỡ) có nghĩa là: bị vỡ, cắt rách lớp da dày cho đến tận xương. ဗြာဟ္မဏာတိ ခီဏာသဝဘာဝံ သန္ဓာယ အာဟ. ယဿ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ကမ္မဿ ဝိပါကေနာတိ ဣဒံ သဘာဂဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကမ္မဉှိ ကရိယမာနမေဝ တယော ကောဋ္ဌာသေ ပူရေတိ. သတ္တသု စိတ္တေသု ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ ပဌမဇဝနစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. တံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တထာ အသက္ကောန္တံ အဟောသိကမ္မံ, နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော, န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော, နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကောတိ ဣမဿ တိကဿ ဝသေန အဟောသိကမ္မံ နာမ ဟောတိ. အတ္ထသာဓိကာ သတ္တမဇဝနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ. တံ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ. တထာ အသက္ကောန္တံ ဝုတ္တနယေနေဝ တံ အဟောသိကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ဥဘိန္နမန္တရေ ပဉ္စဇဝနစေတနာ အပရာပရိယဝေဒနီယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. တံ အနာဂတေ ယဒါ ဩကာသံ လဘတိ, တဒါ [Pg.235] ဝိပါကံ ဒေတိ. သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ အဟောသိကမ္မံ နာမ န ဟောတိ. ထေရဿ ပန ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဉ္စ အပရာပရိယဝေဒနီယဉ္စာတိ ဣမာနိ ဒွေ ကမ္မာနိ ကမ္မက္ခယကရေန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာဋိတာနိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ အတ္ထိ. တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿာပိ ဝိပါကံ ဒေတိယေဝ. တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘‘ယဿ ခေါ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ. တသ္မာ ယဿ ခေါတိ ဧတ္ထ ယာဒိသဿ ခေါ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ကမ္မဿ ဝိပါကေနာတိ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. (Từ) "Brāhmaṇā'ti" (Bà-la-môn), ngài nói nhắm đến trạng thái đã đoạn tận các lậu hoặc. (Câu) "Yassa kho tvaṃ, brāhmaṇa, kammassa vipākenā'ti" (Này Bà-la-môn, do quả của nghiệp nào...), điều này được nói nhắm đến nghiệp hiện báo tương ứng. Vì rằng nghiệp, ngay khi đang được tạo, làm viên mãn ba phần. Trong bảy sát-na tâm, tư tâm sở tốc hành đầu tiên, dù là thiện hay bất thiện, được gọi là nghiệp hiện báo. Nó cho quả ngay trong chính đời sống này. Khi không thể (cho quả) như vậy, nó được gọi là vô hiệu nghiệp, theo cách của ba câu này: "nghiệp đã trở thành vô hiệu, quả của nghiệp đã không có, quả của nghiệp sẽ không có, quả của nghiệp không có". Tư tâm sở tốc hành thứ bảy, có khả năng hoàn thành mục đích, được gọi là nghiệp sinh báo. Nó cho quả trong đời sống kế tiếp. Khi không thể (cho quả) như vậy, nó cũng trở thành vô hiệu nghiệp theo cách đã nói. Năm tư tâm sở tốc hành ở giữa hai (tư tâm sở đầu và cuối) được gọi là nghiệp hậu báo. Nó cho quả trong tương lai, khi nào có cơ hội. Khi sự luân chuyển của vòng sinh tử còn tiếp diễn, nó không trở thành vô hiệu nghiệp. Nhưng đối với vị trưởng lão, hai nghiệp này là nghiệp sinh báo và nghiệp hậu báo đã được nhổ bật gốc bởi A-la-hán đạo, là cái làm cho nghiệp tiêu tận; nghiệp hiện báo thì vẫn còn. Nó vẫn cho quả ngay cả đối với người đã chứng đắc A-la-hán. Nhắm đến điều đó, Đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng "yassa kho tvaṃ". Do đó, ở đây, trong câu "yassa kho", ý nghĩa cần được hiểu là: "Này Bà-la-môn, do quả của nghiệp có tính chất như thế nào...". အဗ္ဘာ မုတ္တောတိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ, အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ ဣမေဟိ ပန ဥပက္ကိလေသေဟိ မုတ္တော စန္ဒိမာ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဟိ ဧဝံ နိရုပက္ကိလေသော စန္ဒိမာ လောကံ ပဘာသေတိ, ဧဝံ ပမာဒကိလေသဝိမုတ္တော အပ္ပမတ္တော ဘိက္ခု ဣမံ အတ္တနော ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ ပဘာသေတိ, ဝိဟတကိလေသန္ဓကာရံ ကရောတိ. (Cụm từ) "Abbhā mutto'ti" (thoát khỏi mây), đây chỉ là phần mở đầu của bài thuyết giảng. Nhưng ở đây, điều được ngụ ý là mặt trăng thoát khỏi những cấu uế này: mây, sương mù, khói, bụi, và Rāhu. Vì rằng, như mặt trăng không cấu uế như vậy chiếu sáng thế gian, cũng vậy, vị tỳ-khưu không dể duôi, đã giải thoát khỏi các phiền não (do) dể duôi, chiếu sáng thế giới uẩn, xứ, và giới này của chính mình, làm cho bóng tối phiền não bị xua tan. ကုသလေန ပိဓီယတီတိ မဂ္ဂကုသလေန ပိဓီယတိ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ကရီယတိ. ယုဉ္ဇတိ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ စ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိဟရတိ. ဣမာ တိဿော ထေရဿ ဥဒါနဂါထာ နာမ. (Cụm từ) "Kusalena pidhīyatī'ti" (được che lấp bởi thiện) có nghĩa là: được che lấp bởi đạo thiện, được làm cho không còn tái sanh. (Cụm từ) "Yuñjati buddhasāsane'ti" (nỗ lực trong giáo pháp của Đức Phật) có nghĩa là: sống chuyên cần nỗ lực trong giáo pháp của Đức Phật bằng thân, khẩu, và ý. Ba bài kệ này được gọi là kệ cảm hứng của vị trưởng lão. ဒိသာ ဟိ မေတိ ဣဒံ ကိရ ထေရော အတ္တနော ပရိတ္တာဏာကာရံ ကရောန္တော အာဟ. တတ္ထ ဒိသာ ဟိ မေတိ မမ သပတ္တာ. ယေ မံ ဧဝံ ဥပဝဒန္တိ – ‘‘ယထာ မယံ အင်္ဂုလိမာလေန မာရိတာနံ ဉာတကာနံ ဝသေန ဒုက္ခံ ဝေဒိယာမ, ဧဝံ အင်္ဂုလိမာလောပိ ဝေဒိယတူ’’တိ, တေ မယှံ ဒိသာ စတုသစ္စဓမ္မကထံ သုဏန္တူတိ အတ္ထော. ယုဉ္ဇန္တူတိ ကာယဝါစာမနေဟိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဝိဟရန္တု. ယေ ဓမ္မမေဝါဒပယန္တိ သန္တောတိ ယေ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဓမ္မံယေဝ အာဒပေန္တိ သမာဒပေန္တိ ဂဏှာပေန္တိ, တေ မနုဇာ မယှံ သပတ္တာ ဘဇန္တု သေဝန္တု ပယိရုပါသန္တူတိ အတ္ထော. Nghe nói rằng vị trưởng lão đã nói câu "Disā hi me'ti" (kẻ thù của tôi) này khi đang thực hiện cách thức hộ trì cho chính mình. Ở đây, "disā hi me" có nghĩa là "kẻ thù của tôi". Những người mắng nhiếc tôi như vầy: "Như chúng ta phải chịu khổ vì những người thân bị Aṅgulimāla giết, mong rằng Aṅgulimāla cũng phải chịu khổ như vậy", ý nghĩa là "mong rằng những kẻ thù đó của tôi hãy lắng nghe pháp thoại về Tứ Diệu Đế". (Từ) "Yuñjantū'ti" (họ hãy nỗ lực) có nghĩa là: mong họ hãy sống chuyên cần nỗ lực bằng thân, khẩu, và ý. (Cụm từ) "Ye dhammamevādapayanti santo'ti" (những bậc thiện nhân nào chỉ chấp nhận chánh pháp) có nghĩa là: những bậc thiện nhân, những bậc chân nhân nào chỉ chấp nhận, thực hành, và tiếp thu chánh pháp, mong rằng những kẻ thù của tôi hãy kết giao, thân cận, và hầu hạ những người ấy. အဝိရောဓပ္ပသံသီနန္တိ အဝိရောဓော ဝုစ္စတိ မေတ္တာ, မေတ္တာပသံသကာနန္တိ အတ္ထော. သုဏန္တု ဓမ္မံ ကာလေနာတိ ခဏေ ခဏေ ခန္တိမေတ္တာပဋိသင်္ခါသာရဏီယဓမ္မံ သုဏန္တု. တဉ္စ အနုဝိဓီယန္တူတိ တဉ္စ ဓမ္မံ အနုကရောန္တု ပူရေန္တု. (Cụm từ) "Avirodhappasaṃsīnan'ti" (những người tán thán sự không đối kháng) có nghĩa là: sự không đối kháng được gọi là tâm từ, ý nghĩa là "những người tán thán tâm từ". (Cụm từ) "Suṇantu dhammaṃ kālenā'ti" (họ hãy lắng nghe pháp đúng thời) có nghĩa là: mong họ hãy lắng nghe pháp về sự nhẫn nại và tâm từ, là pháp đáng được ghi nhớ luôn luôn. (Cụm từ) "Tañca anuvidhīyantū'ti" (và họ hãy thực hành theo đó) có nghĩa là: mong họ hãy noi theo và làm viên mãn pháp ấy. န ဟိ ဇာတု သော မမံ ဟိံသေတိ ယော မယှံ ဒိသော, သော မံ ဧကံသေနေဝ န ဟိံသေယျ. အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ နန္တိ န ကေဝလံ မံ, အညမ္ပိ ပန [Pg.236] ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ မာ ဟိံသန္တု မာ ဝိဟေဌေန္တု. ပပ္ပုယျ ပရမံ သန္တိန္တိ ပရမံ သန္တိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာ. ရက္ခေယျ တသထာဝရေတိ တသာ ဝုစ္စန္တိ သတဏှာ, ထာဝရာ နိတ္တဏှာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ, သော သဗ္ဗံ တသထာဝရံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. တသ္မာ မယှမ္ပိ ဒိသာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တု, ဧဝံ မံ ဧကံသေနေဝ န ဟိံသိဿန္တီတိ. ဣမာ တိဿော ဂါထာ အတ္တနော ပရိတ္တံ ကာတုံ အာဟ. (Cụm từ) "Na hi jātu so mamaṃ hiṃse'ti" (người ấy chắc chắn không bao giờ hại tôi) có nghĩa là: người nào là kẻ thù của tôi, người ấy chắc chắn sẽ không hại tôi. (Cụm từ) "Aññaṃ vā pana kiñci nan'ti" (hay bất kỳ ai khác) có nghĩa là: không chỉ riêng tôi, mà mong họ đừng làm hại, đừng làm phiền não bất kỳ người nào khác. (Cụm từ) "Pappuyya paramaṃ santin'ti" (sau khi đã đạt đến sự an tịnh tối thượng) có nghĩa là: sau khi đã đạt đến Niết-bàn, là trạng thái an tịnh tối thượng. (Cụm từ) "Rakkheyya tasathāvare'ti" (hộ trì chúng sanh động và bất động). "Tasā" (động) được gọi là những chúng sanh còn ái dục, "thāvarā" (bất động) là những chúng sanh không còn ái dục. Điều này có nghĩa là: người nào đạt đến Niết-bàn, người ấy có khả năng hộ trì tất cả chúng sanh động và bất động. Do đó, mong rằng kẻ thù của tôi cũng đạt đến Niết-bàn, như vậy, họ chắc chắn sẽ không làm hại tôi. Ngài đã nói ba bài kệ này để làm (bài kinh) hộ trì cho chính mình. ဣဒါနိ အတ္တနောဝ ပဋိပတ္တိံ ဒီပေန္တော ဥဒကဉှိ နယန္တိ နေတ္တိကာတိ အာဟ. တတ္ထ နေတ္တိကာတိ ယေ မာတိကံ သောဓေတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကံ နယန္တိ. ဥသုကာရာတိ ဥသုကာရကာ. နမယန္တီတိ တေလကဉ္ဇိကေန မက္ခေတွာ ကုက္ကုဠေ တာပေတွာ ဥန္နတုန္နတဋ္ဌာနေ နမေန္တာ ဥဇုံ ကရောန္တိ. တေဇနန္တိ ကဏ္ဍံ. တဉှိ ဣဿာသော တေဇံ ကရောတိ, ပရဉ္စ တဇ္ဇေတိ, တသ္မာ တေဇနန္တိ ဝုစ္စတိ. အတ္တာနံ ဒမယန္တီတိ ယထာ နေတ္တိကာ ဥဇုမဂ္ဂေန ဥဒကံ နယန္တိ, ဥသုကာရာ တေဇနံ, တစ္ဆကာ စ ဒါရုံ ဥဇုံ ကရောန္တိ, ဧဝမေဝံ ပဏ္ဍိတာ အတ္တာနံ ဒမေန္တိ ဥဇုကံ ကရောန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရောန္တိ. Bây giờ, để trình bày về sự thực hành của chính mình, vị trưởng lão đã nói (câu kệ) "udakañhi nayanti nettikā'ti" (người dẫn nước dẫn nước đi). Ở đây, "nettikā'ti" (người dẫn nước) là những người sau khi dọn sạch kênh mương, đắp bờ ở nơi cần đắp, rồi dẫn nước đi. "Usukārā'ti" có nghĩa là những người làm tên. "Namayanti'ti" (họ uốn nắn) có nghĩa là: họ làm cho thẳng bằng cách phết dầu và nước gạo, hơ trên than hồng, rồi uốn những chỗ cong lồi. "Tejanan'ti" (mũi tên) là mũi tên. Vì rằng người bắn cung làm cho nó sắc bén, và nó cũng đe dọa người khác, do đó nó được gọi là "tejana". "Attānaṃ damayanti'ti" (họ điều phục chính mình) có nghĩa là: như những người dẫn nước dẫn nước đi theo con đường thẳng, như những người làm tên làm cho mũi tên được thẳng, và như những người thợ mộc làm cho khúc gỗ được thẳng, cũng vậy, các bậc hiền trí điều phục chính mình, làm cho mình ngay thẳng, làm cho mình không còn thô cứng. တာဒိနာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု နိဗ္ဗိကာရေန – ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဘဂဝါ တာဒီ, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ, ဝန္တာဝီတိ တာဒီ, စတ္တာဝီတိ တာဒီ, တိဏ္ဏာဝီတိ တာဒီ, တန္နိဒ္ဒေသာတိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈; ၁၉၂) ဧဝံ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တေန သတ္ထာရာ. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု, တဏှာယေတံ နာမံ. တာယ ဟိ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ရဇ္ဇုယာ, သတ္တာ ဟဒယေ ဗဒ္ဓါ တံ တံ ဘဝံ နီယန္တိ, တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ. ဖုဋ္ဌော ကမ္မဝိပါကေနာတိ မဂ္ဂစေတနာယ ဖုဋ္ဌော. ယသ္မာ ဟိ မဂ္ဂစေတနာယ ကမ္မံ ပစ္စတိ ဝိပစ္စတိ ဍယှတိ, ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သာ ကမ္မဝိပါကောတိ ဝုတ္တာ. တာယ ဟိ ဖုဋ္ဌတ္တာ ဧသ အဏဏော နိက္ကိလေသော ဇာတော, န ဒုက္ခဝေဒနာယ အဏဏော. ဘုဉ္ဇာမီတိ စေတ္ထ ထေယျပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါတိ စတ္တာရော ပရိဘောဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ. သော ဟိ စတ္တာရော ပစ္စယေ ထေနေတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ထေယျာယ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ရဋ္ဌပိဏ္ဍော ဘုတ္တော’’တိ (ပါရာ. ၁၉၅). သီလဝတော ပန အပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ နာမ. သတ္တန္နံ သေက္ခာနံ ပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ နာမ. ခီဏာသဝဿ ပရိဘောဂေါ သာမိပရိဘောဂေါ [Pg.237] နာမ. ဣဓ ကိလေသဣဏာနံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အဏဏော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနိဏော’’တိပိ ပါဌော. သာမိပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဘုဉ္ဇာမိ ဘောဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. "Tādināti" (Bởi bậc Tādī) có nghĩa là: bởi bậc Đạo Sư, người đã đạt đến đặc tính của bậc Tādī như vầy: không lay động trước các cảnh khả ái, không khả ái v.v... "Đức Thế Tôn là bậc Tādī vì năm phương diện: là bậc Tādī trong cảnh khả ái và không khả ái, là bậc Tādī vì đã nôn mửa (phiền não), là bậc Tādī vì đã từ bỏ, là bậc Tādī vì đã vượt qua, là bậc Tādī vì sự chỉ dẫn ấy" (Mahāni. 38; 192). "Bhavanettīti" (Dây dẫn đến cõi hữu) có nghĩa là dây trói của cõi hữu, đây là tên gọi của ái. Vì rằng, cũng như những con bò bị trói ở cổ bằng dây thừng, các chúng sanh bị trói buộc ở tâm bởi ái ấy rồi được dẫn đi đến cõi hữu này hay cõi hữu kia, do đó được gọi là dây dẫn đến cõi hữu. "Phuṭṭho kammavipākenāti" (Được cảm xúc bởi quả của nghiệp) có nghĩa là được cảm xúc bởi tâm sở tư của đạo. Vì rằng, do tâm sở tư của đạo mà nghiệp được chín muồi, được chín muồi đặc biệt, bị thiêu đốt, đi đến sự tận diệt, do đó nó được gọi là quả của nghiệp. Vì được cảm xúc bởi tâm sở tư ấy mà vị này trở thành người không nợ nần, không phiền não, chứ không phải là người không nợ nần do (cảm xúc) khổ thọ. "Bhuñjāmīti" (Tôi thọ dụng), ở đây nên biết có bốn cách thọ dụng: thọ dụng như kẻ trộm, thọ dụng như món nợ, thọ dụng như tài sản thừa kế, và thọ dụng như người chủ. Trong ấy, sự thọ dụng của người ác giới được gọi là thọ dụng như kẻ trộm. Vị ấy quả thật đã trộm bốn món vật dụng rồi thọ dụng. Điều này cũng đã được nói: "Này các Tỳ khưu, vật thực của quốc độ đã được các ông thọ dụng như kẻ trộm" (Pārā. 195). Còn sự thọ dụng mà không quán xét của người có giới thì được gọi là thọ dụng như món nợ. Sự thọ dụng của bảy bậc hữu học được gọi là thọ dụng như tài sản thừa kế. Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là thọ dụng như người chủ. Ở đây, từ "aṇaṇo" (không nợ nần) được nói đến với ý chỉ sự không có các món nợ phiền não. Cũng có bản đọc là "aniṇo". Câu "bhuñjāmi bhojanaṃ" (tôi thọ dụng vật thực) được nói đến với ý chỉ sự thọ dụng như người chủ. ကာမရတိသန္ထဝန္တိ ဒုဝိဓေသုပိ ကာမေသု တဏှာရတိသန္ထဝံ မာ အနုယုဉ္ဇထ မာ ကရိတ္ထ. နယိဒံ ဒုမ္မန္တိတံ မမာတိ ယံ မယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ မန္တိတံ, တံ မမ မန္တိတံ န ဒုမ္မန္တိတံ. သံဝိဘတ္တေသု ဓမ္မေသူတိ အဟံ သတ္ထာတိ ဧဝံ လောကေ ဥပ္ပန္နေဟိ ယေ ဓမ္မာ သံဝိဘတ္တာ, တေသု ဓမ္မေသု ယံ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ, တဒေဝ အဟံ ဥပဂမံ ဥပဂတော သမ္ပတ္တော, တသ္မာ မယှံ ဣဒံ အာဂမနံ သွာဂတံ နာမ ဂတန္တိ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုအာသဝက္ခယပညာ. ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ယံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ မယာ ကတံ. တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ နဝဟိ စ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေသီတိ. "Kāmaratisanthavanti" (Sự ưa thích, thân quen trong các dục) có nghĩa là: chớ có nỗ lực, chớ có thực hành sự ưa thích, thân quen do ái trong cả hai loại dục (vật dục và phiền não dục). "Nayidaṃ dummantitaṃ mamāti" (Điều này không phải là sự bàn tính tồi tệ của ta) có nghĩa là: điều mà ta đã bàn tính rằng "sau khi thấy bậc Chánh Đẳng Giác, ta sẽ xuất gia", sự bàn tính ấy của ta không phải là sự bàn tính tồi tệ. "Saṃvibhattesu dhammesūti" (Trong các pháp đã được phân chia) có nghĩa là: trong các pháp đã được phân chia bởi những bậc đã sanh lên trong đời như "Ta là bậc Đạo Sư", trong các pháp ấy, pháp nào là cao tột, tức là Niết Bàn, chính pháp ấy ta đã đi đến, đã đạt đến, đã chứng đắc. Do đó, sự đến đây của ta này được gọi là sự khéo đến. "Tisso vijjāti" (Ba minh) là: túc mạng minh, thiên nhãn minh, và lậu tận minh. "Kataṃ buddhassa sāsananti" (Giáo huấn của Đức Phật đã được thực hành) có nghĩa là: phận sự nào cần phải làm trong giáo pháp của Đức Phật, tất cả phận sự ấy đã được ta làm xong. (Ngài) đã đưa bài pháp thoại lên đến đỉnh cao bằng ba minh và chín pháp siêu thế. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အင်္ဂုလိမာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Aṅgulimāla đã kết thúc. ၇. ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải về kinh Piyajātika ၃၅၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပိယဇာတိကသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝ ကမ္မန္တာ ပဋိဘန္တီတိ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပဋိဘန္တိ, ပကတိနိယာမေန ပန န ပဋိဘန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ န ပဋိဘာတီတိ န ရုစ္စတိ. အာဠာဟနန္တိ သုသာနံ. အညထတ္တန္တိ ဝိဝဏ္ဏတာယ အညထာဘာဝေါ. ဣန္ဒြိယာနိ နာမ မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ, ပတိဋ္ဌိတောကာသံ ပန သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ပိယဇာတိကာတိ ပိယတော ဇာယန္တိ. ပိယပ္ပဘာဝိကာတိ ပိယတော ပဘဝန္တိ. 353. "Evaṃ me sutanti" (Kinh bắt đầu bằng) "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Piyajātika. Trong kinh ấy, "neva kammantā paṭibhantīti" (công việc không còn hứng thú) có nghĩa là: không phải hoàn toàn không hứng thú, mà là không hứng thú theo cách thông thường. Ở câu thứ hai cũng theo phương pháp này. Và ở đây, "na paṭibhātīti" (không hứng thú) có nghĩa là không thích thú. "Āḷāhananti" (Āḷāhana) có nghĩa là nghĩa địa. "Aññathattanti" (Sự khác lạ) có nghĩa là sự trở nên khác đi do biến sắc. Các căn vốn là các pháp được biết bởi ý thức, nhưng điều này được nói đến với ý chỉ nơi trú của chúng. "Piyajātikāti" (Sanh từ điều khả ái) có nghĩa là chúng sanh ra từ điều khả ái. "Piyappabhāvikāti" (Phát sanh từ điều khả ái) có nghĩa là chúng phát sanh từ điều khả ái. ၃၅၅. သစေ တံ, မဟာရာဇာတိ တဿ အတ္ထံ အသလ္လက္ခယမာနာပိ သတ္ထရိ သဒ္ဓါယ ဧဝံ ဝဒတိ. စရ ပိရေတိ အပေဟိ အမှာကံ ပရေ, အနဇ္ဈတ္တိကဘူတေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌာတိပိ အတ္ထော. 355. "Sace taṃ, mahārājāti" (Câu) "Nếu vậy, tâu Đại vương" có nghĩa là: dù không nhận thấy được ý nghĩa của điều đó, bà vẫn nói như vậy do có đức tin nơi bậc Đạo Sư. "Cara pireti" (Câu) "Hãy đi đi, kẻ xa lạ" có nghĩa là: hãy tránh xa, ngươi là người ngoài của chúng ta, không phải người thân thuộc. Hoặc là, "cara pireti" cũng có nghĩa là: hãy đi nơi khác, đừng đứng ở đây. ၃၅၆. ဒွိဓာ [Pg.238] ဆေတွာတိ အသိနာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကရောန္တော ဆိန္ဒိတွာ. အတ္တာနံ ဥပ္ဖာလေသီတိ တေနေဝ အသိနာ အတ္တနော ဥဒရံ ဖာလေသိ. ယဒိ ဟိ တဿ သာ အပ္ပိယာ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ အညံ မာတုဂါမံ ဂဏှိဿာမီတိ အတ္တာနံ န ဃာတေယျ. ယသ္မာ ပနဿ သာ ပိယာ အဟောသိ, တသ္မာ ပရလောကေပိ တာယ သဒ္ဓိံ သမင်္ဂိဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ဧဝမကာသိ. 356. "Dvidhā chetvāti" (Chặt làm hai) có nghĩa là: dùng gươm chặt làm hai phần. "Attānaṃ upphālesīti" (Tự mổ bụng mình) có nghĩa là: dùng chính cây gươm ấy mổ bụng mình. Vì nếu người vợ ấy không được ông ta thương yêu, ông ta đã không tự sát với ý nghĩ "bây giờ ta sẽ lấy một người phụ nữ khác". Nhưng vì người vợ ấy được ông ta thương yêu, do đó, với mong muốn được đoàn tụ với nàng ở thế giới bên kia, ông ta đã làm như vậy. ၃၅၇. ပိယာ တေ ဝဇိရီတိ ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ – ‘‘သစာဟံ, ‘ဘူတပုဗ္ဗံ, မဟာရာဇ, ဣမိဿာယေဝ သာဝတ္ထိယံ အညတရိဿာ ဣတ္ထိယာ’တိအာဒိကထံ ကထေယျံ, ‘ကော တေ ဧဝံ အကာသိ, အပေဟိ နတ္ထိ ဧတ’န္တိ မံ ပဋိသေဓေယျ, ဝတ္တမာနေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါတိ ဧတ္ထ မရဏဝသေန ဝိပရိဏာမော, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ပလာယိတွာ ဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. 357. "Piyā te vajirīti" (Câu) "Vajirī có phải là người thương của ngài không?" có nghĩa là: bà đã có ý nghĩ như vầy: "Nếu ta kể câu chuyện bắt đầu bằng 'Thuở xưa, tâu Đại vương, ngay tại thành Sāvatthī này, có một người phụ nữ...', ngài sẽ bác bỏ ta rằng 'Ai đã làm vậy với ngươi? Đi đi, không có chuyện đó'. Ta sẽ làm cho ngài hiểu bằng một câu chuyện hiện tại". Nghĩ vậy, bà đã nói như thế. "Vipariṇāmaññathābhāvāti" ở đây, nên hiểu "sự biến đổi" là do cái chết, và "sự trở nên khác" là do việc bỏ trốn đi với một người nào đó. ဝါသဘာယာတိ ဝါသဘာ နာမ ရညော ဧကာ ဒေဝီ, တံ သန္ဓာယာဟ. "Vāsabhāyāti" (Bởi Vāsabhā) có nghĩa là: Vāsabhā là tên một hoàng hậu của đức vua, ngài nói đến bà ấy. ပိယာ တေ အဟန္တိ ကသ္မာ သဗ္ဗပစ္ဆာ အာဟ? ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မယှံ ကုပိတော, သစာဟံ သဗ္ဗပဌမံ ‘ပိယာ တေ အဟ’န္တိ ပုစ္ဆေယျံ, ‘န မေ တွံ ပိယာ, စရ ပိရေ’တိ ဝဒေယျ, ဧဝံ သန္တေ ကထာ ပတိဋ္ဌာနံ န လဘိဿတီ’’တိ ကထာယ ပတိဋ္ဌာနတ္ထံ သဗ္ဗပစ္ဆာ ပုစ္ဆိ. ကာသိကောသလေသု ဆဍ္ဍိတဘာဝေန ဝိပရိဏာမော, ပဋိရာဇူနံ ဟတ္ထဂမနဝသေန အညထာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. "Piyā te ahanti" (Thiếp có phải là người thương của ngài không?), tại sao bà lại hỏi sau cùng? Bà đã có ý nghĩ như vầy: "Vị vua này đang giận ta. Nếu ta hỏi trước tiên 'Thiếp có phải là người thương của ngài không?', ngài sẽ nói 'Ngươi không phải là người thương của ta, hãy đi đi, kẻ xa lạ'. Nếu vậy, câu chuyện sẽ không có chỗ đứng". Vì để câu chuyện có chỗ đứng, bà đã hỏi sau cùng. (Đối với) xứ Kāsi và Kosala, nên hiểu "sự biến đổi" là do bị từ bỏ, và "sự trở nên khác" là do rơi vào tay các vua thù địch. အာစမေဟီတိ အာစမနောဒကံ ဒေဟိ. အာစမိတွာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ သတ္ထာရံ နမဿိတုကာမော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. "Ācamehīti" (Hãy súc miệng) có nghĩa là: hãy cho nước súc miệng. Sau khi súc miệng, rửa tay chân, và rửa mặt, đức vua muốn đảnh lễ bậc Đạo Sư nên đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ပိယဇာတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Piyajātika đã kết thúc. ၈. ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Phần giải về kinh Bāhitika. ၃၅၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဗာဟိတိကသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကပုဏ္ဍရီကံ နာဂန္တိ ဧဝံနာမကံ ဟတ္ထိံ. တဿ ကိရ ဖာသုကာနံ ဥပရိ တာလဖလမတ္တံ ပဏ္ဍရဋ္ဌာနံ အတ္ထိ[Pg.239], တေနဿ ဧကပုဏ္ဍရီကောတိ နာမံ အကံသု. သိရိဝဍ္ဎံ မဟာမတ္တန္တိ ပစ္စေကဟတ္ထိံ အဘိရုဟိတွာ ကထာဖာသုကတ္ထံ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တံ ဧဝံနာမကံ မဟာမတ္တံ. အာယသ္မာနောတိ ဧတ္ထ နောတိ ပုစ္ဆာယ နိပါတော. မဟာမတ္တော ထေရဿ သံဃာဋိပတ္တဓာရဏာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧဝံ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. 358. Evaṃ me sutanti – là kinh Bāhitika. Trong đó, ekapuṇḍarīkaṃ nāganti có nghĩa là con voi có tên như vậy. Nghe nói, ở trên xương sườn của con voi ấy có một chỗ màu trắng to bằng quả thốt nốt, vì lý do đó họ đã đặt tên cho nó là Ekapuṇḍarīka. Sirivaḍḍhaṃ mahāmattanti có nghĩa là vị đại thần có tên như vậy, người đã cưỡi một con voi riêng và đang đi cùng (vua) vì mục đích trò chuyện thoải mái. Trong câu Āyasmāno, từ ‘no’ là một tiểu từ (nipāta) dùng trong câu hỏi. Vị đại thần sau khi nhận thấy dáng vẻ mang y tăng-già-lê và bình bát của vị trưởng lão đã nói rằng: “Tâu đại vương, đúng vậy.” ၃၅၉. ဩပါရမ္ဘောတိ ဥပါရမ္ဘံ ဒေါသံ အာရောပနာရဟော. ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ရာဇာ ပုစ္ဆတိ. သုန္ဒရိဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပန္နမိဒံ သုတ္တံ, တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ယဉှိ မယံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ယံ မယံ ဝိညူဟီတိ ဣဒံ ပဒံ ဂဟေတွာ ပဉှေန ပရိပူရေတုံ နာသက္ခိမှာ, တံ ကာရဏံ အာယသ္မတာ ဧဝံ ဝဒန္တေန ပရိပူရိတံ. 359. Opārambhoti có nghĩa là đáng bị khiển trách, đáng bị quy lỗi. Đức vua hỏi: “Tôi nên hỏi điều gì?” (Vua) hỏi: “Kinh này đã khởi lên trong câu chuyện về Sundarī, tôi hỏi về kinh đó.” Yañhi mayaṃ, bhanteti có nghĩa là: thưa ngài, lý do nào mà chúng con, sau khi lấy câu này, đã không thể làm cho trọn vẹn bằng câu hỏi, thì lý do đó đã được Tôn giả làm cho trọn vẹn khi ngài nói như vậy. ၃၆၀. အကုသလောတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတော. သာဝဇ္ဇောတိ သဒေါသော. သဗျာဗဇ္ဈောတိ သဒုက္ခော. ဒုက္ခဝိပါကောတိ ဣဓ နိဿန္ဒဝိပါကော ကထိတော. တဿာတိ တဿ ဧဝံ အတ္တဗျာဗာဓာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တကာယသမာစာရဿ. 360. Akusaloti – (là) sanh khởi từ sự không khéo léo. Sāvajjoti – (là) có tội lỗi. Sabyābajjhoti – (là) có sự đau khổ. Dukkhavipākoti – (là) quả dị thục khổ, ở đây được nói là quả đẳng lưu. Tassāti – (từ) ‘của người ấy’ có nghĩa là của người có thân hành xử diễn tiến vì mục đích tự làm khổ mình v.v... như vậy. သဗ္ဗာကုသလဓမ္မပဟီနော ခေါ, မဟာရာဇ, တထာဂတော ကုသလဓမ္မသမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေသံယေဝ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဝဏ္ဏေတီတိ. အာမ ဝဏ္ဏေတီတိ ဝုတ္တေ ယထာ ပုစ္ဆာ, တထာ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ဧဝံ ဗျာကရဏံ ပန န ဘာရိယံ. အပ္ပဟီနအကုသလောပိ ဟိ ပဟာနံ ဝဏ္ဏေယျ, ဘဂဝါ ပန ပဟီနာကုသလတာယ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဗျာကာသိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော. Trong câu: ‘Tâu đại vương, Như Lai đã đoạn tận tất cả các pháp bất thiện, đã đầy đủ các pháp thiện,’ (khi vua hỏi): ‘(Ngài) tán thán sự đoạn tận tất cả các pháp bất thiện phải không?’ Khi được trả lời: ‘Vâng, (ta) tán thán,’ thì ý nghĩa được nói ra sẽ tương ứng với câu hỏi. Tuy nhiên, việc trả lời như vậy không có gì nặng nề. Vì ngay cả người chưa đoạn tận các (pháp) bất thiện cũng có thể tán thán sự đoạn tận, nhưng Đức Thế Tôn, do đã đoạn tận các (pháp) bất thiện, đã trả lời như vậy để chỉ ra rằng ‘Ngài làm thế nào, nói thế ấy.’ Về phần thiện, phương pháp cũng tương tự. ၃၆၂. ဗာဟိတိကာတိ ဗာဟိတိရဋ္ဌေ ဥဋ္ဌိတဝတ္ထဿေတံ နာမံ. သောဠသသမာ အာယာမေနာတိ အာယာမေန သမသောဠသဟတ္ထာ. အဋ္ဌသမာ ဝိတ္ထာရေနာတိ ဝိတ္ထာရေန သမအဋ္ဌဟတ္ထာ. 362. Bāhitikāti – đây là tên của loại vải được sản xuất ở xứ Bāhiti. Soḷasasamā āyāmenāti – (có nghĩa là) chiều dài bằng mười sáu cubit. Aṭṭhasamā vitthārenāti – (có nghĩa là) chiều rộng bằng tám cubit. ၃၆၃. ဘဂဝတော ပါဒါသီတိ ဘဂဝတော နိယျာတေသိ. ဒတွာ စ ပန ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိတာနံ ကတွာ ဗန္ဓိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိ ဘိယျောသောမတ္တာယ [Pg.240] သောဘိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. နေယျပုဂ္ဂလဿ ပန ဝသေန အယံ ဒေသနာ နိဋ္ဌိတာတိ. 363. Bhagavato pādāsīti – (có nghĩa là) đã dâng lên Đức Thế Tôn. Và sau khi dâng cúng, đã làm một tấm lọng trần và treo lên trong hương thất. Kể từ đó, hương thất trở nên rực rỡ hơn nữa. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Bài pháp này kết thúc tùy theo căn cơ của người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဗာဟိတိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Bāhitika đã kết thúc. ၉. ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Phần giải về kinh Dhammacetiya ၃၆၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဓမ္မစေတိယသုတ္တံ. တတ္ထ မေဒါဠုပန္တိ နာမေတံ တဿ, တဿ ဟိ နိဂမဿ မေဒဝဏ္ဏာ ပါသာဏာ ကိရေတ္ထ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ မေဒါဠုပန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. သေနာသနံ ပနေတ္ထ အနိယတံ, တသ္မာ န တံ ဝုတ္တံ. နဂရကန္တိ ဧဝံနာမကံ သကျာနံ နိဂမံ. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ န အညေန ကရဏီယေန, အယံ ပန ဗန္ဓုလသေနာပတိံ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဧကဒိဝသေနေဝ ဂဏှထာတိ အာဏာပေသိ, တံဒိဝသဉ္စဿ ဘရိယာယ မလ္လိကာယ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ နိမန္တိတော, ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ ဃရံ အာဂန္တွာ နိသိန္နမတ္တေ ‘‘သေနာပတိ ကာလင်္ကတော’’တိ သာသနံ အာဟရိတွာ မလ္လိကာယ အဒံသု. သာ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ မုခသာသနံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ရညာ အယျေ သေနာပတိ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂဟာပိတော’’တိ အာရောစေသုံ. မဟာဇနဂတံ မာ ကရိတ္ထာတိ ဩဝဋ္ဋိကာယ ပဏ္ဏံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ. တသ္မိံ သမယေ ဧကာ သပ္ပိစာဋိ နီဟရိတာ, သာ ဥမ္မာရေ အာဟစ္စ ဘိန္နာ, တံ အပနေတွာ အညံ အာဟရာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိ. 364. Evaṃ me sutanti – là kinh Dhammacetiya. Trong đó, medāḷupanti là tên của thị trấn ấy, vì nghe nói ở thị trấn ấy có rất nhiều đá màu mỡ đông, do đó nó có tên gọi là Medāḷupa. Chỗ ở tại đây không cố định, do đó không được nói đến. Nagarakanti – (là) thị trấn của dòng họ Sakya có tên như vậy. Kenacideva karaṇīyenāti – (cụm từ này có nghĩa là) không phải vì công việc nào khác, mà là vì vị vua này đã ra lệnh: “Hãy bắt (và giết) tướng quân Bandhula cùng với ba mươi hai người con trai trong cùng một ngày.” Và vào ngày đó, Đức Thế Tôn cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã được Mallikā, vợ của ông, thỉnh mời. Ngay khi Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đến nhà và vừa ngồi xuống, họ đã mang tin “Tướng quân đã qua đời” đến cho Mallikā. Bà nhận lấy bức thư và hỏi tin tức. Họ báo rằng: “Thưa bà, đức vua đã cho bắt tướng quân cùng với ba mươi hai người con trai trong cùng một lúc.” (Bà nói) “Đừng để tin này lan ra trong dân chúng,” rồi giấu bức thư trong vạt áo và phục vụ Tăng chúng. Vào lúc đó, một hũ bơ sữa được mang ra, nó va vào ngưỡng cửa và bị vỡ; bà cho dọn nó đi, mang một hũ khác ra và phục vụ Tăng chúng. သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ – ‘‘သပ္ပိစာဋိယာ ဘိန္နပစ္စယာ န စိန္တေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တသ္မိံ သမယေ မလ္လိကာ ပဏ္ဏံ နီဟရိတွာ ဘဂဝတော ပုရတော ဌပေတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣမံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သေနာပတိနော မတသာသနံ, အဟံ ဧတမ္ပိ န စိန္တယာမိ, သပ္ပိစာဋိပစ္စယာ ကိံ စိန္တေယျာမီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ – ‘‘မလ္လိကေ, မာ စိန္တယိ, အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ နာမ ဝတ္တမာနာနံ ဟောတိ ဧတ’’န္တိ အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ ကတွာ အဂမာသိ. မလ္လိကာ ဒွတ္တိံသသုဏိသာယော ပက္ကောသာပေတွာ ဩဝါဒံ အဒါသိ. ရာဇာ မလ္လိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သေနာပတိနော အမှာကံ အန္တရေ [Pg.241] ဘိန္နဒေါသော အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. နတ္ထိ သာမီတိ. သော တဿာ ဝစနေန တဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဉတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေသိ. သော – ‘‘ဧဝရူပံ နာမ အဒေါသကာရကံ မံ သမ္ဘာဝယိတွာ အာဂတံ သဟာယကံ ဝိနာသေသိ’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ ပါသာဒေ ဝါ နာဋကေသု ဝါ ရဇ္ဇသုခေသု ဝါ စိတ္တဿာဒံ အလဘမာနော တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိတုံ အာရဒ္ဓေါ. ဧတဒေဝ ကိစ္စံ အဟောသိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာ’’တိ. Bậc Đạo Sư, sau khi đã thọ thực xong, vì mục đích khơi mào câu chuyện, đã nói: “Không nên lo lắng vì duyên hũ bơ sữa bị vỡ.” Vào lúc đó, Mallikā lấy bức thư ra, đặt trước mặt Đức Thế Tôn và nói: “Bạch Đức Thế Tôn, đây là tin báo tử của tướng quân cùng với ba mươi hai người con trai. Con còn không lo lắng về việc này, thì cớ gì con lại lo lắng vì duyên hũ bơ sữa bị vỡ?” Đức Thế Tôn (nói): “Này Mallikā, đừng lo lắng. Trong vòng luân hồi vô thủy này, điều đó xảy ra với chúng sanh,” rồi Ngài thuyết một bài pháp liên quan đến vô thường v.v... và ra về. Mallikā cho gọi ba mươi hai người con dâu đến và khuyên dạy. Vua cho gọi Mallikā đến và hỏi: “Giữa chúng ta và tướng quân có lỗi lầm chia rẽ nào không?” (Bà đáp): “Tâu chúa công, không có.” Nhờ lời nói của bà, vua biết được ông ấy vô tội, liền hối hận và sanh khởi ưu phiền mãnh liệt. Vua (nghĩ): “Ta đã hủy diệt một người bạn như vậy, người không làm điều sai trái, người đã đến với ta với lòng tôn kính,” và kể từ đó, không tìm thấy niềm vui trong cung điện, trong các buổi kịch, hay trong sự sung sướng của vương vị, vua bắt đầu đi lang thang đây đó. Chính việc này đã trở thành công việc (của vua). Nhắm đến điều này mà nói “vì một công việc nào đó.” ဒီဃံ ကာရာယနန္တိ ဒီဃကာရာယနော နာမ ဗန္ဓုလသေနာပတိဿ ဘာဂိနေယျော ‘‘ဧတဿ မေ မာတုလော အဒေါသကာရကော နိက္ကာရဏေန ဃာတိတော’’တိ ရညာ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပိတော. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. မဟစ္စာ ရာဇာနုဘာဝေနာတိ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန, ဓရဏိတလံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ သာဂရံ ပရိဝတ္တေန္တော ဝိယ ဝိစိတ္တဝေသသောဘေန မဟတာ ဗလကာယေနာတိ အတ္ထော. ပါသာဒိကာနီတိ ဒဿနေနေဝ သဟ ရဉ္ဇနကာနိ. ပသာဒနီယာနီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အထ ဝါ ပါသာဒိကာနီတိ ပသာဒဇနကာနိ. အပ္ပသဒ္ဒါနီတိ နိဿဒ္ဒါနိ. အပ္ပနိဂ္ဃောသာနီတိ အဝိဘာဝိတတ္ထေန နိဂ္ဃောသေန ရဟိတာနိ. ဝိဇနဝါတာနီတိ ဝိဂတဇနဝါတာနိ. မနုဿရာဟဿေယျကာနီတိ မနုဿာနံ ရဟဿကမ္မာနုစ္ဆဝိကာနိ, ရဟဿမန္တံ မန္တေန္တာနံ အနုရူပါနီတိ အတ္ထော. ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနီတိ နိလီယနဘာဝဿ ဧကီဘာဝဿ အနုစ္ဆဝိကာနိ. ယတ္ထ သုဒံ မယန္တိ န တေန တတ္ထ ဘဂဝါ ပယိရုပါသိတပုဗ္ဗော, တာဒိသေသု ပန ပယိရုပါသိတပုဗ္ဗော, တသ္မာ ယာဒိသေသု သုဒံ မယန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. Dīghaṃ kārāyananti: Dīghakārāyana là tên của người cháu của tướng quân Bandhula, được đức vua đặt vào chức vụ tướng quân vì nghĩ rằng: “Cậu của người này, là người không có lỗi, đã bị ta giết chết một cách vô cớ.” Nhắm đến người ấy mà điều này được nói đến. Mahaccā rājānubhāvenāti: có nghĩa là với uy lực vương giả vĩ đại, với đoàn quân đông đảo có vẻ ngoài lộng lẫy đa dạng, giống như đang làm vỡ mặt đất, giống như đang làm đảo lộn biển cả. Pāsādikānīti: là những nơi làm cho ưa thích chỉ bằng việc nhìn thấy. Pasādanīyānīti: là từ đồng nghĩa của từ ấy. Hoặc là, pāsādikānīti: là những nơi làm phát sinh sự trong sạch. Appasaddānīti: là không có tiếng động. Appanigghosānīti: là không có tiếng ồn ào vang dội không rõ ràng. Vijanavātānīti: là không có hơi người qua lại. Manussarāhasseyyakānīti: có nghĩa là thích hợp cho việc làm kín đáo của con người, thích hợp cho những người bàn bạc việc bí mật. Paṭisallānasāruppānīti: là thích hợp cho trạng thái ẩn mình, trạng thái một mình. Yattha sudaṃ mayanti: ở đây có nghĩa là, vị ấy (vua) chưa từng hầu cận đức Thế Tôn ở nơi đó, nhưng đã từng hầu cận ở những nơi như vậy, do đó (câu này có nghĩa là) “nơi mà chúng tôi (chưa từng hầu cận).” အတ္ထိ, မဟာရာဇာတိ ပဏ္ဍိတော သေနာပတိ ‘‘ရာဇာ ဘဂဝန္တံ မမာယတီ’’တိ ဇာနာတိ, သော သစေ မံ ရာဇာ ‘‘ကဟံ ဘဂဝါ’’တိ ဝဒေယျ, အဒန္ဓာယန္တေန အာစိက္ခိတုံ ယုတ္တန္တိ စရပုရိသေ ပယောဇေတွာ ဘဂဝတော နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဉတွာဝ ဝိဟရတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အာရာမံ ပါဝိသီတိ ဗဟိနိဂမေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓာပေတွာ ကာရာယနေန သဒ္ဓိံ ပါဝိသိ. Atthi, mahārājāti: Vị tướng quân là người trí tuệ, biết rằng: “Đức vua kính mến đức Thế Tôn.” Vị ấy nghĩ rằng: “Nếu đức vua hỏi ta: ‘Đức Thế Tôn ở đâu?’ thì nên trình bày một cách rõ ràng.” Do suy nghĩ như vậy, vị ấy đã cho các mật thám đi trước, và chỉ sống sau khi đã biết nơi ở của đức Thế Tôn. Do đó, vị ấy đã nói như vậy. Ārāmaṃ pāvisīti: (Đức vua) đã cho lập trại quân ở bên ngoài làng rồi đã đi vào cùng với Kārāyana. ၃၆၆. ဝိဟာရောတိ ဂန္ဓကုဋိံ သန္ဓာယာဟံသု. အာဠိန္ဒန္တိ ပမုခံ. ဥက္ကာသိတွာတိ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ကတွာ. အဂ္ဂဠန္တိ ကဝါဋံ. အာကောဋေဟီတိ အဂ္ဂနခေန ဤသကံ ကုဉ္စိကစ္ဆိဒ္ဒသမီပေ ကောဋေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒွါရံ ကိရ အတိဥပရိ အမနုဿာ, အတိဟေဋ္ဌာ ဒီဃဇာတိကာ ကောဋေန္တိ. တထာ အကောဋေတွာ [Pg.242] မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသမီပေ ကောဋေတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဒွါရကောဋ္ဋကဝတ္တန္တိ ဒီပေန္တာ ဝဒန္တိ. တတ္ထေဝါတိ ဘိက္ခူဟိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ. ခဂ္ဂဉ္စ ဥဏှီသဉ္စာတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, 366. Vihāroti: các vị đã nói nhắm đến hương thất. Āḷindanti: là hiên trước. Ukkāsitvāti: là tạo ra tiếng hắng giọng. Aggaḷanti: là cánh cửa. Ākoṭehīti: có nghĩa là “hãy gõ nhẹ bằng đầu móng tay ở gần lỗ khóa.” Nghe nói, phi nhân gõ cửa ở quá cao, loài rồng gõ ở quá thấp. Không gõ như vậy, nên gõ ở giữa, gần lỗ khóa. Các vị giải thích rằng: “Đây là quy tắc gõ cửa.” Tatthevāti: là ngay tại nơi được các vị Tỳ khưu nói đến. Khaggañca uṇhīsañcāti: đây chỉ là lời thuyết giảng. ဝါလဗီဇနိမုဏှီသံ, ခဂ္ဂံ ဆတ္တဉ္စုပါဟနံ; ဩရုယှ ရာဇာ ယာနမှာ, ဌပယိတွာ ပဋိစ္ဆဒန္တိ. – Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañcupāhanaṃ; Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadanti: Đức vua xuống xe, đã để lại và trao đi quạt lông, khăn vành, gươm, lọng và giày. အာဂတာနိ ပန ပဉ္စပိ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ အဒါသိ. ကသ္မာ ပန အဒါသီတိ. အတိဂရုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကံ ဥဒ္ဓတဝေသေန ဂန္တုံ န ယုတ္တန္တိ စ, ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန သမ္မောဒိဿာမိ စာတိ. ပဉ္စသု ဟိ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍေသု နိဝတ္တိတေသု တွံ နိဝတ္တာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ န ဟောတိ, သဗ္ဗေ သယမေဝ နိဝတ္တန္တိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အဒါသိ. ရဟာယတီတိ ရဟဿံ ကရောတိ နိဂူဟတိ. အယံ ကိရဿ အဓိပ္ပာယော ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အယံ ရာဇာ သမဏေန ဂေါတမေန သဒ္ဓိံ စတုက္ကဏ္ဏမန္တံ မန္တေတွာ မယှံ မာတုလံ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ ဂဏှာပေသိ, ဣဒါနိပိ စတုက္ကဏ္ဏမန္တံ မန္တေတုကာမော, ကစ္စိ နု ခေါ မံ ဂဏှာပေဿတီ’’တိ. ဧဝံ ကောပဝသေနဿ ဧတဒဟောသိ. Āgatāni pana pañcapi rājakakudhabhaṇḍāni adāsi: Lại nữa, (đức vua) đã trao năm món vương ấn đã được mang đến. Kasmā pana adāsīti: Tại sao lại trao? Vì (nghĩ rằng): “Không thích hợp để đi đến gần bậc Chánh Đẳng Giác rất đáng tôn kính với vẻ ngoài kiêu ngạo,” và vì (nghĩ rằng): “Sau khi một mình đến gần, ta sẽ thăm hỏi theo ý thích của mình.” Vả lại, khi năm món vương ấn được trao lại, không cần phải nói: “Ngươi hãy lui về,” tất cả sẽ tự động lui về. Vì hai lý do này mà đã trao. Rahāyatīti: là làm việc bí mật, che giấu. Đây dường như là ý định của ông ta: “Trước đây, vị vua này sau khi bàn bạc việc chỉ có bốn tai (nghe) với Sa-môn Gotama, đã cho bắt cậu của ta cùng với ba mươi hai người con. Bây giờ cũng muốn bàn bạc việc chỉ có bốn tai (nghe), liệu có cho bắt ta chăng?” Do đó, ý nghĩ này đã khởi lên nơi ông ta do sân hận. ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရန္တိ န ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယ ဒွါရံ ဝိဝရိ, ဝိဝရတူတိ ပန ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တတော – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေဟိ အနေကေသု ကပ္ပကောဋီသု ဒါနံ ဒဒမာနေဟိ န သဟတ္ထာ ဒွါရဝိဝရဏကမ္မံ ကတ’’န္တိ သယမေဝ ဒွါရံ ဝိဝဋံ. တံ ပန ယသ္မာ ဘဂဝတော မနေန ဝိဝဋံ, တသ္မာ ‘‘ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာတိ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ. တသ္မိံ ပန ပဝိဋ္ဌမတ္တေယေဝ ကာရာယနော ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဂဟေတွာ ခန္ဓာဝါရံ ဂန္တွာ ဝိဋဋူဘံ အာမန္တေသိ ‘‘ဆတ္တံ သမ္မ ဥဿာပေဟီ’’တိ. မယှံ ပိတာ ကိံ ဂတောတိ? ပိတရံ မာ ပုစ္ဆ, သစေ တွံ န ဥဿာပေသိ, တံ ဂဏှိတွာ အဟံ ဥဿာပေမီတိ. ‘‘ဥဿာပေမိ သမ္မာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ကာရာယနော ရညော ဧကံ အဿဉ္စ အသိဉ္စ ဧကမေဝ စ ပရိစာရိကံ ဣတ္ထိံ ဌပေတွာ – ‘‘သစေ ရာဇာ ဇီဝိတေန အတ္ထိကော, မာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဝိဋဋူဘဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ တံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိမေဝ ဂတော. Vivari bhagavā dvāranti: đức Thế Tôn không đứng dậy mở cửa, nhưng Ngài đã duỗi tay ra với ý nghĩ: “Cửa hãy mở ra.” Sau đó, cánh cửa tự động mở ra, như thể đang nói: “Thưa đức Thế Tôn, trong vô số trăm ngàn kiếp bố thí, Ngài chưa từng tự tay làm việc mở cửa.” Tuy nhiên, vì cánh cửa đó được mở ra do tâm của đức Thế Tôn, nên có thể nói: “Đức Thế Tôn đã mở cửa.” Vihāraṃ pavisitvāti: là sau khi vào hương thất. Ngay khi vị ấy (vua) vừa vào, Kārāyana đã lấy năm món vương ấn, đi đến trại quân và gọi Viṭaṭūbha: “Này bạn, hãy giương lọng lên.” (Viṭaṭūbha hỏi): “Cha ta đã đi đâu?” (Kārāyana đáp): “Đừng hỏi về cha. Nếu ngươi không giương lên, ta sẽ bắt ngươi và tự mình giương lên.” (Viṭaṭūbha) đồng ý: “Thưa bạn, tôi sẽ giương lên.” Kārāyana để lại cho vua một con ngựa, một thanh gươm và một nữ tỳ, rồi nói: “Nếu đức vua còn muốn sống, xin đừng trở về.” Sau đó, ông cho Viṭaṭūbha giương lọng lên, đưa vị ấy đi và trở về chính Sāvatthī. ၃၆၇. ဓမ္မနွယောတိ [Pg.243] ပစ္စက္ခဉာဏသင်္ခါတဿ ဓမ္မဿ အနုနယော အနုမာနံ, အနုဗုဒ္ဓီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ယေနဿ ဓမ္မနွယေန ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ဣဓ ပနာဟံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာပါဏကောဋိကန္တိ ပါဏောတိ ဇီဝိတံ, တံ မရိယာဒံ အန္တော ကရိတွာ, မရဏသမယေပိ စရန္တိယေဝ, တံ န ဝီတိက္ကမန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အပါဏကောဋိက’’န္တိပိ ပါဌော, အာဇီဝိတပရိယန္တန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဧကစ္စေ ဇီဝိတဟေတု အတိက္ကမန္တာ ပါဏကောဋိကံ ကတွာ စရန္တိ, န ဧဝန္တိ အတ္ထော. အယမ္ပိ ခေါ မေ, ဘန္တေတိ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဓမ္မသွာက္ခာတတာယ သံဃသုပ္ပဋိပန္နတာယ စ ဧတံ ဧဝံ ဟောတိ, ဧဝဉှိ မေ, ဘန္တေ, အယံ ဘဂဝတိ ဓမ္မနွယော ဟောတီတိ ဒီပေတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. 367. Dhammanvayoti: có nghĩa là sự suy luận, sự phỏng đoán, sự hiểu biết tương ứng với pháp được gọi là trực tiếp trí. Bây giờ, để chỉ ra sự suy luận theo pháp nào mà ông có được (kết luận): “Đức Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác,” v.v., ông đã nói câu bắt đầu bằng: “Bạch ngài, ở đây...” Trong đó, āpāṇakoṭikanti: pāṇa là mạng sống, lấy đó làm giới hạn, có nghĩa là ngay cả lúc sắp chết, họ vẫn thực hành, họ không vi phạm điều đó. Cũng có bản đọc là “apāṇakoṭikaṃ,” có nghĩa là cho đến cuối đời. Có nghĩa là, không phải họ không thực hành như một số người, vì mạng sống mà vi phạm, (không) thực hành cho đến chết; (mà) họ thực hành (cho đến chết). Ayampi kho me, bhanteti: (câu này) chỉ ra rằng: “Điều này là như vậy do sự giác ngộ tốt đẹp của đức Phật, do pháp được khéo thuyết giảng, và do Tăng chúng thực hành tốt đẹp. Bạch ngài, chính như vậy, nơi con có sự suy luận theo pháp này đối với đức Thế Tôn.” Phương pháp này nên được hiểu tương tự ở mọi nơi. ၃၆၉. န ဝိယ မညေ စက္ခုံ ဗန္ဓန္တေတိ စက္ခုံ အဗန္ဓန္တေ ဝိယ. အပါသာဒိကဉှိ ဒိသွာ ပုန ဩလောကနကိစ္စံ န ဟောတိ, တသ္မာ သော စက္ခုံ န ဗန္ဓတိ နာမ. ပါသာဒိကံ ဒိသွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကနကိစ္စံ ဟောတိ, တသ္မာ သော စက္ခုံ ဗန္ဓတိ နာမ. ဣမေ စ အပါသာဒိကာ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဗန္ဓုကရောဂေါ နောတိ ကုလရောဂေါ. အမှာကံ ကုလေ ဇာတာ ဧဝရူပါ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဥဠာရန္တိ မဟေသက္ခံ. ပုဗ္ဗေနာပရန္တိ ပုဗ္ဗတော အပရံ ဝိသေသံ. တတ္ထ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနာတိ နာမ, သမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှန္တော ဥဠာရံ ပုဗ္ဗတော အပရံ ဝိသေသံ သဉ္ဇာနာတိ နာမ. 369. Na viya maññe cakkhuṃ bandhanteti có nghĩa là dường như không trói buộc con mắt. Vì sau khi thấy người không đáng tịnh tín thì không có việc nhìn lại, do đó người ấy được gọi là không trói buộc con mắt. Sau khi thấy người đáng tịnh tín thì có việc nhìn đi nhìn lại, do đó người ấy được gọi là trói buộc con mắt. Và những vị này không đáng tịnh tín, do đó ngài đã nói như vậy. Bandhukarogo noti có nghĩa là bệnh của dòng họ. Họ nói rằng: 'Những người sinh ra trong dòng họ của chúng tôi cũng có những (bệnh) như vậy'. Uḷāranti có nghĩa là có oai lực lớn. Pubbenāparanti có nghĩa là pháp đặc biệt sau đó từ pháp trước đó. Ở đây, người làm phát sanh thiền chứng sau khi đã thực hiện chuẩn bị kasina được gọi là biết rõ pháp đặc biệt cao thượng trước đó; người đạt được A-la-hán quả sau khi đã lấy thiền chứng làm nền tảng và phát triển tuệ quán được gọi là biết rõ pháp đặc biệt cao thượng sau đó từ pháp trước đó. ၃၇၀. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုန္တိ ဃာတေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဃာတေတုံ. ဇာပေတာယံ ဝါ ဇာပေတုန္တိ ဓနေန ဝါ ဇာပေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဇာပေတုံ ဇာနိတုံ အဓနံ ကာတုံ. ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုန္တိ ရဋ္ဌတော ဝါ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗယုတ္တကံ ပဗ္ဗာဇေတုံ. 370. Ghātetāyaṃ vā ghātetunti có nghĩa là để giết người đáng bị giết. Jāpetāyaṃ vā jāpetunti có nghĩa là để làm cho người đáng bị mất mát phải mất mát tài sản, để tước đoạt, để làm cho không có tài sản. Pabbājetāyaṃ vā pabbājetunti có nghĩa là để trục xuất người đáng bị trục xuất khỏi xứ sở. ၃၇၃. ဣသိဒတ္တပုရာဏာတိ ဣသိဒတ္တော စ ပုရာဏော စ. တေသု ဧကော ဗြဟ္မစာရီ, ဧကော သဒါရသန္တုဋ္ဌော. မမဘတ္တာတိ မမ သန္တကံ ဘတ္တံ [Pg.244] ဧတေသန္တိ မမဘတ္တာ. မမယာနာတိ မမ သန္တကံ ယာနံ ဧတေသန္တိ မမယာနာ. ဇီဝိကာယ ဒါတာတိ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ဒါတာ. ဝီမံသမာနောတိ ဥပပရိက္ခမာနော. တဒါ ကိရ ရာဇာ နိဒ္ဒံ အနောက္ကန္တောဝ ဩက္ကန္တော ဝိယ ဟုတွာ နိပဇ္ဇိ. အထ တေ ထပတယော ‘‘ကတရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမာ’’တိ သုတွာ မန္တယိံသု – ‘‘ယေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တေန သီသေ ကတေ ရာဇာ ပါဒတော ဟောတိ. ယေန ရာဇာ, တေန သီသေ ကတေ သတ္ထာ ပါဒတော ဟောတိ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ? တတော နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရာဇာ ကုပ္ပမာနော ယံ အမှာကံ ဒေတိ, တံ အစ္ဆိန္ဒေယျ. န ခေါ ပန မယံ သက္ကောမ ဇာနမာနာ သတ္ထာရံ ပါဒတော ကာတု’’န္တိ ရာဇာနံ ပါဒတော ကတွာ နိပဇ္ဇိံသု. တံ သန္ဓာယ အယံ ရာဇာ ဧဝမာဟ. 373. Isidattapurāṇāti là Isidatta và Purāṇa. Trong hai người ấy, một người là người sống phạm hạnh, một người là người biết đủ với vợ mình. Mamabhattāti có nghĩa là những người này có vật thực là của cải của ta nên gọi là mamabhattā. Mamayānāti có nghĩa là những người này có xe cộ là của cải của ta nên gọi là mamayānā. Jīvikāya dātāti có nghĩa là người cho phương tiện sinh sống. Vīmaṃsamānoti có nghĩa là đang xem xét. Tương truyền, khi ấy đức vua đã nằm xuống, chưa chìm vào giấc ngủ mà dường như đã chìm vào giấc ngủ. Rồi hai người thợ mộc ấy, sau khi hỏi: 'Đức Thế Tôn ở phương nào?' và nghe được: 'Ở phương kia,' đã bàn với nhau: 'Nếu quay đầu về hướng có bậc Chánh Đẳng Giác thì đức vua ở phía chân. Nếu quay đầu về hướng có đức vua thì bậc Đạo Sư ở phía chân, chúng ta phải làm sao đây?' Sau đó, họ đã nghĩ thế này: 'Nếu đức vua nổi giận, ngài có thể tước đoạt những gì ngài ban cho chúng ta. Nhưng chúng ta, trong khi biết rõ, lại không thể đặt bậc Đạo Sư ở phía chân được.' (Nghĩ vậy rồi) họ đã nằm xuống, đặt đức vua ở phía chân. Nhắm đến điều đó mà đức vua này đã nói như vậy. ၃၇၄. ပက္ကာမီတိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ကာရာယနဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ဂတော, တံ တတ္ထ အဒိသွာ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဂတော, တတ္ထာပိ အညံ အဒိသွာ တံ ဣတ္ထိံ ပုစ္ဆိ. သာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. ရာဇာ – ‘‘န ဣဒါနိ မယာ ဧကကေန တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ, ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဘာဂိနေယျေန သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ မယှံ ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ကဏာဇကဘတ္တဉ္စေဝ ဘုဉ္ဇိ, ဗဟလဥဒကဉ္စ ပိဝိ. တဿ သုခုမာလပကတိကဿ အာဟာရော န သမ္မာ ပရိဏာမိ. သော ရာဇဂဟံ ပါပုဏန္တောပိ ဝိကာလေ ဒွါရေသု ပိဟိတေသု ပါပုဏိ. ‘‘အဇ္ဇ သာလာယံ သယိတွာ သွေ မယှံ ဘာဂိနေယျံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဗဟိနဂရေ သာလာယ နိပဇ္ဇိ. တဿ ရတ္တိဘာဂေ ဥဋ္ဌာနာနိ ပဝတ္တိံသု, ကတိပယဝါရေ ဗဟိ နိက္ခမိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပဒသာ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော တဿာ ဣတ္ထိယာ အင်္ကေ နိပဇ္ဇိတွာ ဗလဝပစ္စူသေ ကာလမကာသိ. သာ တဿ မတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဒွီသု ရဇ္ဇေသု ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ဣဒါနိ ပရဿ ဗဟိနဂရေ အနာထသာလာယ အနာထကာလကိရိယံ ကတွာ နိပန္နော မယှံ သာမိ ကောသလရာဇာ’’တိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ဥစ္စာသဒ္ဒေန ပရိဒေဝိတုံ အာရဘိ. မနုဿာ သုတွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ အာဂန္တွာ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ အာဂတကာရဏံ ဉတွာ မဟာပရိဟာရေန သရီရကိစ္စံ ကရိတွာ ‘‘ဝိဋဋူဘံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဗလကာယံ သန္နိပါတေသိ. အမစ္စာ ပါဒေသု ပတိတွာ – ‘‘သစေ, ဒေဝ, တုမှာကံ မာတုလော အရောဂေါ အဿ, တုမှာကံ ဂန္တုံ ယုတ္တံ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ ပန ဝိဋဋူဘောပိ တုမှေ [Pg.245] နိဿာယ ဆတ္တံ ဥဿာပေတုံ အရဟတိယေဝါ’’တိ သညာပေတွာ နိဝါရေသုံ. 374. Pakkāmīti có nghĩa là sau khi đi ra khỏi hương thất, ngài đã đi đến chỗ ở của Kārāyana, không thấy ông ta ở đó, ngài đi đến nơi đóng quân; ở đó cũng không thấy ai khác, ngài đã hỏi người phụ nữ ấy. Nàng đã kể lại toàn bộ sự việc. Đức vua (nghĩ): 'Bây giờ ta không nên đi đến đó một mình, ta sẽ đi đến Rājagaha, rồi cùng với cháu trai trở lại và giành lấy vương quốc của ta.' Trong khi đi đến Rājagaha, giữa đường ngài đã ăn cơm tấm và uống nước đục. Thức ăn đã không được tiêu hóa tốt đối với ngài, người có thể chất tinh tế. Ngài đến Rājagaha vào lúc trái thời, khi các cổng thành đã đóng. (Nghĩ rằng): 'Hôm nay ta sẽ ngủ ở nhà nghỉ, ngày mai sẽ gặp cháu trai của ta,' ngài đã nằm xuống tại một nhà nghỉ bên ngoài thành phố. Vào ban đêm, ngài bị chứng đi ngoài khởi lên, ngài đã đi ra ngoài vài lần. Kể từ đó, không thể đi bằng chân được, ngài đã nằm trên lòng của người phụ nữ ấy và băng hà vào lúc rạng sáng. Nàng, biết được ngài đã băng hà, bắt đầu than khóc lớn tiếng, nói rằng: 'Vị vua Kosala, chúa của tôi, người đã cai trị hai vương quốc, nay lại nằm chết một cách vô thừa nhận tại một nhà nghỉ vô thừa nhận bên ngoài thành phố của người khác.' Dân chúng nghe thấy và báo cho vua (Ajātasattu). Vua (Ajātasattu) đến, thấy, nhận ra, và biết được lý do ngài đến, đã cho làm lễ hỏa táng với nghi thức trọng thể, rồi (nghĩ rằng): 'Ta sẽ bắt Viṭaṭūbha,' ngài cho đánh trống và tập hợp quân đội. Các vị đại thần phủ phục dưới chân và can ngăn, sau khi trình bày rằng: 'Thưa Đại vương, nếu cậu của ngài còn khỏe mạnh, thì việc ngài đi là hợp lý. Nhưng bây giờ, Viṭaṭūbha cũng xứng đáng được che lọng nhờ vào ngài.' ဓမ္မစေတိယာနီတိ ဓမ္မဿ စိတ္တီကာရဝစနာနိ. တီသု ဟိ ရတနေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တီကာရေ ကတေ သဗ္ဗတ္ထ ကတောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဘဂဝတိ စိတ္တီကာရေ ကတေ ဓမ္မောပိ ကတောဝ ဟောတီတိ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မစေတိယာနီ’’တိ အာဟ. အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနီတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနိ, ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိဘူတာနီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Dhammacetiyānīti là những lời nói thể hiện sự tôn kính đối với Pháp. Vì trong ba ngôi báu, khi sự tôn kính được thực hiện ở bất cứ nơi nào, thì nó được xem như đã được thực hiện ở khắp mọi nơi. Do đó, khi sự tôn kính được thực hiện đối với Đức Thế Tôn, thì sự tôn kính đối với Pháp cũng được xem như đã được thực hiện, vì vậy Đức Thế Tôn đã nói là 'dhammacetiyāni'. Ādibrahmacariyakānīti có nghĩa là những pháp làm khởi đầu cho đạo phạm hạnh, là những pháp thực hành thuộc phần đầu. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ ဓမ္မစေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Pháp Tích đã chấm dứt. ၁၀. ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာ Chú giải kinh Kaṇṇakatthala ၃၇၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တံ. တတ္ထ ဥရုညာယန္တိ ဥရုညာတိ တဿ ရဋ္ဌဿပိ နဂရဿပိ ဧတဒေဝ နာမံ, ဘဂဝါ ဥရုညာနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေတိ တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ ကဏ္ဏကတ္ထလံ နာမ ဧကော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ အတ္ထိ, သော မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေ. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ န အညေန, အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တကရဏီယေနေဝ. သောမာ စ ဘဂိနီ သကုလာ စ ဘဂိနီတိ ဣမာ ဒွေ ဘဂိနိယော ရညော ပဇာပတိယော. ဘတ္တာဘိဟာရေတိ ဘတ္တံ အဘိဟရဏဋ္ဌာနေ. ရညော ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနဉှိ သဗ္ဗာပိ ဩရောဓာ ကဋစ္ဆုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဂစ္ဆန္တိ, တာပိ တထေဝ အဂမံသု. 10. Kinh bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ là kinh Kaṇṇakatthala. Trong đó, uruññāyanti có uruññā là tên của xứ ấy và cũng là tên của thành phố ấy. Đức Thế Tôn đang trú ngụ gần thành phố Uruññā. Kaṇṇakatthale migadāyeti có nghĩa là: không xa thành phố ấy có một vùng đất xinh đẹp tên là Kaṇṇakatthala; nơi ấy được gọi là Migadāya (Vườn Lộc Uyển) vì đã được ban cho các loài nai được an toàn; (tại) Vườn Lộc Uyển Kaṇṇakatthala ấy. Kenacideva karaṇīyenāti có nghĩa là không phải vì công việc nào khác, mà chính là vì công việc đã được nói đến trong bài kinh ngay trước đó. Somā ca bhaginī sakulā ca bhaginīti có nghĩa là hai chị em này là hoàng hậu của đức vua. Bhattābhihāreti có nghĩa là tại nơi dâng vật thực. Vì tại nơi đức vua dùng bữa, tất cả các cung nữ đều cầm muỗng v.v... đến để hầu hạ đức vua, hai vị ấy cũng đã đến như vậy. ၃၇၆. ကိံ ပန, မဟာရာဇာတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ရညော ဂရဟပရိမောစနတ္ထံ. ဧဝဉှိ ပရိသာ စိန္တေယျ – ‘‘အယံ ရာဇာ အာဂစ္ဆမာနောဝ မာတုဂါမာနံ သာသနံ အာရောစေတိ, မယံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုံ အာဂတောတိ မညာမ, အယံ ပန မာတုဂါမာနံ သာသနံ ဂဟေတွာ အာဂတော, မာတုဂါမဒါသော မညေ, ဧသ ပုဗ္ဗေပိ ဣမိနာဝ ကာရဏေန အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ပုစ္ဆိတော ပန သော အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေဿတိ, ဧဝမဿ အယံ ဂရဟာ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဂရဟမောစနတ္ထံ ဧဝမာဟ. 376. Tại sao ngài lại nói như vậy: ‘Này đại vương, có việc gì thế?’? (Ngài nói) vì mục đích giải thoát nhà vua khỏi sự chỉ trích. Bởi vì nếu không (hỏi) như vậy, hội chúng có thể nghĩ rằng: ‘Vị vua này vừa mới đến đã báo tin của một người phụ nữ. Chúng ta cứ ngỡ rằng ngài đến để yết kiến Đức Thế Tôn theo thông lệ của mình, nhưng hóa ra ngài đến mang theo tin tức của một người phụ nữ. Có lẽ ngài là nô lệ của phụ nữ. Trước đây, ngài cũng đến vì lý do tương tự này.’ Nhưng khi được hỏi, vị vua ấy sẽ nói ra lý do mình đến, và như vậy sự chỉ trích này sẽ không khởi lên đối với ngài. Vì mục đích giải thoát khỏi sự chỉ trích mà ngài đã nói như vậy. ၃၇၈. အဗ္ဘုဒါဟာသီတိ [Pg.246] ကထေသိ. သကိဒေဝ သဗ္ဗံ ဥဿတိ သဗ္ဗံ ဒက္ခိတီတိ ယော ဧကာဝဇ္ဇနေန ဧကစိတ္တေန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ သဗ္ဗံ ဥဿတိ ဝါ ဒက္ခိတိ ဝါ, သော နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဧကေန ဟိ စိတ္တေန အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီတိ အာဝဇ္ဇိတွာပိ အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ, ဧကဒေသမေဝ ဇာနာတိ. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ပန တေန စိတ္တေန သဗ္ဗေနေဝ သဗ္ဗံ န ဇာနာတီတိ. ဧသ နယော ဣတရေသု. ဧဝံ ဧကစိတ္တဝသေနာယံ ပဉှော ကထိတော. ဟေတုရူပန္တိ ဟေတုသဘာဝံ ကာရဏဇာတိကံ. သဟေတုရူပန္တိ သကာရဏဇာတိကံ. သမ္ပရာယိကာဟံ, ဘန္တေတိ သမ္ပရာယဂုဏံ အဟံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ. 378. ‘Abbhudāhāsi’ nghĩa là đã nói. ‘Sẽ biết tất cả, sẽ thấy tất cả trong cùng một lúc’ có nghĩa là: không có người nào mà với một lần hướng tâm, với một tâm, lại có thể biết hoặc thấy tất cả mọi thứ trong quá khứ, tương lai và hiện tại. Bởi vì, ngay cả khi hướng tâm rằng: ‘Ta sẽ biết tất cả quá khứ bằng một tâm,’ người ấy cũng không thể biết tất cả quá khứ, mà chỉ biết một phần. Còn về tương lai và hiện tại, người ấy hoàn toàn không thể biết tất cả bằng tâm đó. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Như vậy, câu hỏi này được nói đến theo phương diện một tâm. ‘Heturūpaṃ’ nghĩa là bản chất của nguyên nhân, thuộc về lý do. ‘Saheturūpaṃ’ nghĩa là có bản chất kèm theo lý do. ‘Samparāyikāhaṃ, bhante’ nghĩa là: ‘Bạch ngài, con hỏi về lợi ích trong đời sau.’ ၃၇၉. ပဉ္စိမာနီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနိ. ကထိနင်္ဂဏဝါသီစူဠသမုဒ္ဒတ္ထေရော ပန ‘‘တုမှာကံ, ဘန္တေ, ကိံ ရုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ လောကုတ္တရာနေဝါတိ ရုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ပဓာနဝေမတ္တတန္တိ ပဓာနနာနတ္တံ. အညာဒိသမေဝ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ, အညာဒိသံ သောတာပန္နဿ, အညာဒိသံ သကဒါဂါမိနော, အညာဒိသံ အနာဂါမိနော, အညာဒိသံ အရဟတော, အညာဒိသံ အသီတိမဟာသာဝကာနံ, အညာဒိသံ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ, အညာဒိသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ, အညာဒိသံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ. ပုထုဇ္ဇနဿ ပဓာနံ သောတာပန္နဿ ပဓာနံ န ပါပုဏာတိ…ပေ… ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဓာနံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ပဓာနံ န ပါပုဏာတိ. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ပဓာနဝေမတ္တတံ ဝဒါမီ’’တိ အာဟ. ဒန္တကာရဏံ ဂစ္ဆေယျုန္တိ ယံ အကူဋကရဏံ, အနဝစ္ဆိန္ဒနံ, ဓုရဿ အစ္ဆိန္ဒနန္တိ ဒန္တေသု ကာရဏံ ဒိဿတိ, တံ ကာရဏံ ဥပဂစ္ဆေယျုန္တိ အတ္ထော. ဒန္တဘူမိန္တိ ဒန္တေဟိ ဂန္တဗ္ဗဘူမိံ. အဿဒ္ဓေါတိအာဒီသု ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော စတ္တာရောပိ အဿဒ္ဓါ နာမ. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓံ အပ္ပတ္တောတိ အဿဒ္ဓေါ, သောတာပန္နော သကဒါဂါမိဿ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမိဿ, အနာဂါမီ အရဟတော သဒ္ဓံ အပ္ပတ္တောတိ အဿဒ္ဓေါ, အာဗာဓော အရဟတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဉ္စပိ ဗဟွာဗာဓာ နာမ ဟောန္တိ. အရိယသာဝကဿ ပန သဌော မာယာဝီတိ နာမံ နတ္ထိ. တေနေဝ ထေရော – ‘‘ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ လောကုတ္တရာနိ ကထိတာနီတိ မယှံ ရုစ္စတီ’’တိ အာဟ. အဿခဠုင်္ကသုတ္တန္တေ ပန – ‘‘တယော စ, ဘိက္ခဝေ, အဿခဠုင်္ကေ တယော စ ပုရိသခဠုင်္ကေ ဒေသေဿာမီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၄၁) ဧတ္ထ အရိယသာဝကဿာပိ သမ္ဗောဓိနာမံ အာဂတံ[Pg.247], တဿ ဝသေန လောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာတိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနော ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီရိယံ အသမ္ပတ္တော…ပေ… အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂဝီရိယံ အသမ္ပတ္တောတိ ကုသီတောပိ အဿဒ္ဓေါ ဝိယ စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ, တထာ ဒုပ္ပညော. 379. ‘Pañcimāni’ (Năm điều này): Trong kinh này, năm chi phần tinh tấn được nói đến là có pha trộn với siêu thế. Tuy nhiên, trưởng lão Cūḷasamudda, trú tại Kathinaṅgaṇa, khi được hỏi: ‘Bạch ngài, ngài thích ý kiến nào?’ đã trả lời: ‘Tôi thích ý kiến rằng chúng hoàn toàn là siêu thế.’ ‘Padhānavemattataṃ’ (sự khác biệt về tinh tấn) nghĩa là sự đa dạng của tinh tấn. Thật vậy, sự tinh tấn của phàm phu là một loại khác; của bậc Dự lưu là một loại khác; của bậc Nhất lai là một loại khác; của bậc Bất lai là một loại khác; của bậc A-la-hán là một loại khác; của tám mươi vị đại thinh văn là một loại khác; của hai vị tối thượng thinh văn là một loại khác; của các vị Phật Độc Giác là một loại khác; của các vị Phật Toàn Giác là một loại khác. Sự tinh tấn của phàm phu không đạt đến sự tinh tấn của bậc Dự lưu... (vân vân)... sự tinh tấn của vị Phật Độc Giác không đạt đến sự tinh tấn của vị Phật Toàn Giác. Nhắm đến ý nghĩa này, ngài đã nói: ‘Ta nói về sự khác biệt của tinh tấn.’ ‘Dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ’ (nên đi đến lý do của sự điều phục) có nghĩa là: nên đạt đến lý do được thấy nơi những con vật đã được điều phục, tức là không gian xảo, không gián đoạn, không dứt bỏ ách mang. ‘Dantabhūmiṃ’ (đến đất của sự điều phục) nghĩa là vùng đất mà những con vật đã được điều phục có thể đi đến. Trong các từ ‘assaddho’ (vô tín) v.v., cả bốn hạng người là phàm phu, Dự lưu, Nhất lai, và Bất lai đều được gọi là vô tín. Bởi vì phàm phu chưa đạt đến đức tin của bậc Dự lưu nên gọi là vô tín; bậc Dự lưu chưa đạt đến đức tin của bậc Nhất lai; bậc Nhất lai chưa đạt đến đức tin của bậc Bất lai; bậc Bất lai chưa đạt đến đức tin của bậc A-la-hán nên gọi là vô tín. Bệnh tật cũng khởi lên nơi bậc A-la-hán, vì vậy cả năm hạng người đều được gọi là có nhiều bệnh. Tuy nhiên, một vị thánh thinh văn không có tên gọi là kẻ xảo trá, lừa lọc. Chính vì thế, vị trưởng lão đã nói: ‘Tôi thích ý kiến rằng năm chi phần tinh tấn được nói đến là siêu thế.’ Nhưng trong kinh Assakhaḷuṅka, ở đoạn: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết về ba loại ngựa bất kham và ba loại người bất kham,’ (A. Ni. 3.141) tên gọi ‘sambodhi’ cũng được dùng cho một vị thánh thinh văn, và dựa vào đó, người ta nói rằng (các chi phần) được thuyết giảng là có pha trộn với siêu thế. Hơn nữa, phàm phu chưa đạt đến tinh tấn của đạo Dự lưu... (vân vân)... bậc Bất lai chưa đạt đến tinh tấn của đạo A-la-hán, do đó, giống như ‘vô tín,’ cũng chỉ có bốn hạng người là lười biếng; tương tự đối với người có trí tuệ kém. ဧဝံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ ဟိ မဂ္ဂပဓာနရဟိတော ပုဂ္ဂလော. ဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ မဂ္ဂပဓာနဝါ. ယထာ အဒန္တာ ဟတ္ထိအာဒယော ကူဋာကာရံ အကတွာ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓုရံ အပါတေတွာ ဒန္တဂမနံ ဝါ ဂန္တုံ ဒန္တဘူမိံ ဝါ ပတ္တုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝံ မဂ္ဂပဓာနရဟိတော မဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တဗ္ဗံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ. ယထာ ပန ဒန္တဟတ္ထိအာဒယော ကူဋာကာရံ အကတွာ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဓုရံ အပါတေတွာ ဒန္တဂမနံ ဝါ ဂန္တုံ ဒန္တဘူမိံ ဝါ ပတ္တုံ သက္ကောန္တိ, ဧဝမေဝံ မဂ္ဂပဓာနဝါ မဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တဗ္ဗံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဓာနဝါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တောကာသံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂပဓာနဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂပဓာနဝတာ ပတ္တောကာသံ ပါပုဏိတုံ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ ဂုဏံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတီ’’တိ. Ở đây, sự đối chiếu ví dụ nên được hiểu như sau: người thiếu sự tinh tấn của đạo quả thì giống như con voi chưa được điều phục v.v.; người có sự tinh tấn của đạo quả thì giống như con voi đã được điều phục v.v. Giống như những con voi chưa được điều phục, nếu không hành động gian xảo, không gián đoạn, không vứt bỏ ách mang, thì không thể đi theo đường lối đã được điều phục hoặc đạt đến vùng đất của sự điều phục; cũng vậy, người thiếu sự tinh tấn của đạo quả không thể đạt đến những gì mà người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt được, không thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra. Và giống như những con voi đã được điều phục, không hành động gian xảo, không gián đoạn, không vứt bỏ ách mang, có thể đi theo đường lối đã được điều phục hoặc đạt đến vùng đất của sự điều phục; cũng vậy, người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt đến những gì mà người có sự tinh tấn của đạo quả có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra. Điều này có nghĩa là: ‘Người có sự tinh tấn của đạo Dự lưu có thể đạt đến cảnh giới mà người có sự tinh tấn của đạo Dự lưu có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra... (vân vân)... người có sự tinh tấn của đạo A-la-hán có thể đạt đến cảnh giới mà người có sự tinh tấn của đạo A-la-hán có thể đạt được, có thể tạo ra phẩm chất mà người đó có thể tạo ra.’ ၃၈၀. သမ္မပ္ပဓာနာတိ မဂ္ဂပဓာနေန သမ္မပ္ပဓာနာ. န ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိန္တိ ယံ ဧကဿ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဣတရဿ ဖလဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အစ္စိယာ ဝါ အစ္စိန္တိ အစ္စိယာ ဝါ အစ္စိမှိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော, ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. ကိံ ပန တွံ, မဟာရာဇာတိ, မဟာရာဇ, ကိံ တွံ? ‘‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ, သန္တိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ…ပေ… သန္တိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော, သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ’’န္တိ ဧဝံ ဒေဝါနံ အတ္ထိဘာဝံ န ဇာနာသိ, ယေန ဧဝံ ဝဒေသီတိ. တတော အတ္ထိဘာဝံ ဇာနာမိ, မနုဿလောကံ ပန အာဂစ္ဆန္တိ နာဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ ပုစ္ဆန္တော ယဒိ ဝါ တေ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. သဗျာဗဇ္ဈာတိ သဒုက္ခာ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန အပ္ပဟီနစေတသိကဒုက္ခာ. အာဂန္တာရောတိ ဥပပတ္တိဝသေန အာဂန္တာရော. အဗျာဗဇ္ဈာတိ သမုစ္ဆိန္နဒုက္ခာ. အနာဂန္တာရောတိ ဥပပတ္တိဝသေန အနာဂန္တာရော. 380. Sammappadhānāti có nghĩa là chánh cần do bởi sự tinh tấn của đạo. Na kiñci nānākaraṇaṃ vadāmi yadidaṃ vimuttiyā vimuttinti có nghĩa là: Bất cứ sự khác biệt nào có thể được nói đến liên quan đến sự giải thoát bằng quả vị của người này và sự giải thoát bằng quả vị của người khác, ta không nói đến bất cứ điều gì như thế. Acciyā vā accinti có nghĩa là bởi ngọn lửa hay trong ngọn lửa. Đối với hai cặp từ còn lại cũng theo phương pháp tương tự; ở đây, đây là cách dùng đối cách theo ý nghĩa của vị trí cách. Kiṃ pana tvaṃ, mahārājāti có nghĩa là: Tâu đại vương, sao đại vương lại nói như thế? ‘Có các vị trời ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, có các vị trời ở cõi Đao Lợi ... có các vị trời ở cõi Tha Hóa Tự Tại, có các vị trời ở cõi cao hơn nữa,’ chẳng lẽ ngài không biết sự hiện hữu của các vị trời như thế, do vậy ngài đã nói như vậy sao? Do đó, (vua thưa rằng): “Thần biết sự hiện hữu của họ, nhưng thần hỏi điều này là họ có đến cõi người hay không đến,” (vua) đã thưa lên rằng: yadi vā te, bhanteti, v.v... Sabyābajjhāti có nghĩa là có khổ đau, có các nỗi khổ về tâm sở chưa được đoạn trừ bằng cách đoạn diệt tận gốc. Āgantāroti có nghĩa là những người còn trở lại do bởi sự tái sanh. Abyābajjhāti có nghĩa là những vị có khổ đau đã được đoạn diệt. Anāgantāroti có nghĩa là những người không còn trở lại do bởi sự tái sanh. ၃၈၁. ပဟောတီတိ [Pg.248] သက္ကောတိ. ရာဇာ ဟိ ပုညဝန္တမ္ပိ လာဘသက္ကာရသမ္ပန္နံ ယထာ န ကောစိ ဥပသင်္ကမတိ, ဧဝံ ကရောန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. တံ အပုညဝန္တမ္ပိ သကလဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပနမတ္တံ အလဘန္တံ ယထာ လာဘသက္ကာရသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဧဝံ ကရောန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. ဗြဟ္မစရိယဝန္တမ္ပိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေတွာ သီလဝိနာသံ ပါပေန္တော ဗလက္ကာရေန ဝါ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတုံ သက္ကောတိ. အဗြဟ္မစရိယဝန္တမ္ပိ သမ္ပန္နကာမဂုဏံ အမစ္စံ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသေတွာ ဣတ္ထီနံ မုခမ္ပိ ပဿိတုံ အဒေန္တော တမှာ ဌာနာ စာဝေတိ နာမ. ရဋ္ဌတော ပန ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ပဗ္ဗာဇေတိ နာမ. 381. Pahotīti có nghĩa là có thể. Vị vua có thể làm cho một người có phước, có được lợi lộc và danh vọng, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách làm cho không ai dám đến gần. Vị vua có thể làm cho một người không có phước, đi khất thực khắp làng mà không nhận được đủ vật thực để sống, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách làm cho người ấy có được lợi lộc và danh vọng. Vị vua có thể làm cho một người sống phạm hạnh phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách cho kết hợp với phụ nữ và làm cho giới đức bị hủy hoại, hoặc bằng cách cưỡng bức cho hoàn tục. Vị vua được gọi là làm cho một người không sống phạm hạnh, một vị quan có đầy đủ các dục lạc, phải rời khỏi địa vị ấy bằng cách cho vào ngục và không cho nhìn thấy mặt của phụ nữ. Hơn nữa, vị vua muốn trục xuất người nào ra khỏi xứ, thì người ấy được gọi là bị trục xuất. ဒဿနာယပိ နပ္ပဟောန္တီတိ ကာမာဝစရေ တာဝ အဗျာဗဇ္ဈေ ဒေဝေ သဗျာဗဇ္ဈာ ဒေဝါ စက္ခုဝိညာဏဒဿနာယပိ နပ္ပဟောန္တိ. ကသ္မာ? အရဟတော တတ္ထ ဌာနာဘာဝတော. ရူပါဝစရေ ပန ဧကဝိမာနသ္မိံယေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ နိသီဒန္တိ စာတိ စက္ခုဝိညာဏဒဿနာယ ပဟောန္တိ, ဧတေဟိ ဒိဋ္ဌံ ပန သလ္လက္ခိတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ လက္ခဏံ ဒဋ္ဌုံ သလ္လက္ခိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဉာဏစက္ခုနာ ဒဿနာယ နပ္ပဟောန္တိ, ဥပရိဒေဝေ စ စက္ခုဝိညာဏဒဿနေနာပီတိ. Dassanāyapi nappahontīti có nghĩa là: Trước hết, ở cõi Dục, các vị trời có phiền não (sabyābajjhā) không thể thấy được các vị trời không có phiền não (abyābajjhā) ngay cả bằng nhãn thức. Tại sao? Vì ở cõi ấy không có chỗ ở cho bậc A-la-hán. Nhưng ở cõi Sắc, các vị trời ấy đứng và ngồi trong cùng một cung điện, do đó họ có thể thấy bằng nhãn thức. Tuy nhiên, họ không thể thấy, ghi nhận, và thâm nhập được đặc tính đã được các vị trời không phiền não kia thấy, ghi nhận, và thâm nhập, vì thế họ không thể thấy bằng trí tuệ nhãn. Và họ cũng không thể thấy các vị trời ở cõi cao hơn ngay cả bằng nhãn thức. ၃၈၂. ကော နာမော အယံ, ဘန္တေတိ ရာဇာ ထေရံ ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? ပသံသိတုကာမတာယ. အာနန္ဒရူပေါတိ အာနန္ဒသဘာဝေါ. ဗြဟ္မပုစ္ဆာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ခေါ အညတရော ပုရိသောတိ သာ ကိရ ကထာ ဝိဋဋူဘေနေဝ ကထိတာ, တေ ‘‘တယာ ကထိတာ, တယာ ကထိတာ’’တိ ကုပိတာ အညမညံ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ အတ္တနော အတ္တနော ဗလကာယံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကလဟမ္ပိ ကရေယျုန္တိ နိဝါရဏတ္ထံ သော ရာဇပုရိသော ဧတဒဝေါစ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန ဒေသနာ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန နိဋ္ဌိတာတိ. 382. Ko nāmo ayaṃ, bhanteti: Vua hỏi, dù biết vị trưởng lão nhưng làm như không biết. Tại sao? Vì muốn tán thán. Ānandarūpoti có nghĩa là có bản tánh đáng hoan hỷ. Brahmapucchāpi nên được hiểu theo cách đã được nói đến. Atha kho aññataro purisoti: Tương truyền rằng câu chuyện ấy đã được chính Viṭaṭūbha kể lại. Để ngăn ngừa việc họ, vì tức giận nhau mà nói rằng: “Do ngươi kể, do ngươi kể,” rồi có thể triệu tập quân đội của mình ngay tại nơi này và gây ra xung đột, nên vị quan ấy đã nói như vậy. Phần còn lại thì ở đâu cũng rõ ràng. Tuy nhiên, bài pháp này được kết thúc là vì hạng người cần được dẫn dắt. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh. ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Kaṇṇakatthala đã chấm dứt. စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về phẩm thứ tư đã chấm dứt. ၅. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Bà-la-môn ၁. ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Phần giải kinh Brahmāyu ၃၈၃. ဧဝံ [Pg.249] မေ သုတန္တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တံ. တတ္ထ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ မဟတာတိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ မဟတာ, သင်္ချာမဟတ္တေနပိ. သော ဟိ ဘိက္ခုသံဃေ ဂုဏေဟိပိ မဟာ အဟောသိ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂတတ္တာ, သင်္ချာယပိ မဟာ ပဉ္စသတသင်္ချတ္တာ. ဘိက္ခူနံ သံဃေန ဘိက္ခုသံဃေန, ဒိဋ္ဌိသီလသာမညသံဃာတသင်္ခါတေန သမဏဂဏေနာတိ အတ္ထော. သဒ္ဓိန္တိ ဧကတော. ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟီတိ ပဉ္စ မတ္တာ ဧတေသန္တိ ပဉ္စမတ္တာနိ. မတ္တာတိ ပမာဏံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ယထာ ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဝုတ္တေ ဘောဇနေ မတ္တံ ဇာနာတိ ပမာဏံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ တေသံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဉ္စမတ္တာ ပဉ္စပမာဏန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခူနံ သတာနိ ဘိက္ခုသတာနိ. တေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ. 383. Evaṃ me sutanti là kinh Brahmāyu. Ở đây, trong câu mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ, mahatāti có nghĩa là đông đảo, cả về phẩm chất lẫn số lượng. Thật vậy, chúng tỳ khưu ấy đông đảo về phẩm chất vì các vị ấy có các đức tính như ít ham muốn, v.v...; và đông đảo về số lượng vì có năm trăm vị. Bhikkhūnaṃ saṅghena, bhikkhusaṅghena có nghĩa là với đoàn thể các vị sa-môn được gọi là một chúng hội do có sự tương đồng về tri kiến và giới hạnh. Saddhinti có nghĩa là cùng nhau. Pañcamattehi bhikkhusatehīti: pañcamattāni có nghĩa là ‘có năm là số lượng.’ Mattā được gọi là số lượng (pamāṇaṃ). Do đó, cũng giống như khi nói bhojane mattaññū, có nghĩa là biết chừng mực (mattaṃ) trong ăn uống, tức là biết số lượng (pamāṇaṃ), ở đây cũng vậy, nên hiểu ý nghĩa như sau: đối với những trăm vị tỳ khưu ấy, năm là số lượng (pañcamattā), tức là có số lượng là năm (trăm) (pañcapamāṇanti). Bhikkhūnaṃ satāni là bhikkhusatāni. Tehi pañcamattehi bhikkhusatehi. ဝီသဝဿသတိကောတိ ဝီသာဓိကဝဿသတိကော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ. ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ, နိဃဏ္ဍူတိ နာမနိဃဏ္ဋုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပ္ပကာသကံ သတ္ထံ. ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပော ကဝီနံ ဥပကာရာယ သတ္ထံ. သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန သက္ခရပ္ပဘေဒါနံ. အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ. ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ‘‘ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာ’’တိ ဤဒိသဝစနပ္ပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ, တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ. ပဒဉ္စ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဓီယတိ ပဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော. လောကာယတံ ဝုစ္စတိ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထံ. မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ မဟာပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ လက္ခဏဒီပကံ ဒွါဒသသဟဿဂန္ထပ္ပမာဏံ သတ္ထံ, ယတ္ထ သောဠသသဟဿဂါထာပရိမာဏာယ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ အဟေသုံ, ယေသံ ဝသေန ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသီတိမဟာသာဝကာ, ဗုဒ္ဓမာတာ, ဗုဒ္ဓပိတာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိ အယံ ဝိသေသော [Pg.250] ဉာယတိ. အနဝယောတိ ဣမေသု လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနူနော ပရိပူရကာရီ, အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ. အဿောသိ ခေါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သာလေယျကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၃၉ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ. Vīsavassasatiko có nghĩa là người có một trăm hai mươi tuổi. Tiṇṇaṃ vedānaṃ có nghĩa là của ba bộ Vệ-đà: Iruveda, Yajuveda, Sāmaveda. Pāragū là người đã đi đến bờ bên kia do phương cách thực hành chạm môi. Sanighaṇḍukeṭubhānaṃ là cùng với Nighaṇḍu và Keṭubha. Nighaṇḍūti là sách giải thích các từ đồng nghĩa của cây cối v.v... Keṭubhanti là sách giúp cho các thi sĩ suy xét về cách thức hành động. Sakkharappabhedānaṃ là cùng với sự phân loại chữ viết. Akkharappabhedoti là sách về ngữ âm học (sikkhā) và từ nguyên học (nirutti). Itihāsapañcamānanti, sau khi lấy Athabbana-veda làm bộ thứ tư, Itihāsa, được gọi là cổ truyện, liên quan đến những lời nói như “chuyện xưa là thế này, chuyện xưa là thế này,” là bộ thứ năm của chúng, do đó gọi là itihāsapañcamā, (có nghĩa là) của những bộ đó có Itihāsa là thứ năm. Padako veyyākaraṇo là người học và dạy về cú pháp (pada) và phần còn lại là văn phạm (byākaraṇa). Lokāyataṃ được gọi là sách về ngụy biện. Mahāpurisalakkhaṇanti là sách giải thích các tướng của bậc Đại nhân như chư Phật v.v..., có dung lượng mười hai ngàn chương, trong đó có các câu thần chú của Phật với số lượng mười sáu ngàn câu kệ, nhờ đó mà sự khác biệt này được biết: “người có tướng này là Phật, người có tướng này là Phật Độc Giác, người có tướng này là hai vị Thượng thủ Thinh văn, tám mươi vị Đại Thinh văn, Phật mẫu, Phật phụ, vị Thượng thủ thị giả nam, vị Thượng thủ thị giả nữ, vua Chuyển luân.” Anavayoti là người hoàn hảo, không thiếu sót trong các sách Lokāyata và Mahāpurisalakkhaṇa này; có nghĩa là không phải là người không có khả năng. Avayo là người không thể ghi nhớ các sách đó cả về nghĩa lẫn văn cú. Điều cần nói trong các đoạn bắt đầu bằng Assosi kho đã được nói trong kinh Sāleyyaka (ma. ni. 1.439 ff.). ၃၈၄. အယံ တာတာတိ အယံ မဟလ္လကတာယ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ. အပိစ ဧသ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဂ္ဂတဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဗဟူ ဇနာ ဝိစရန္တိ, တသ္မာ န မေ အနုဿဝမတ္တေနေဝ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တံ. ဧကစ္စဉှိ ဥပသင်္ကမန္တဿ အပက္ကမနမ္ပိ ဂရု ဟောတိ, အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယံနူနာဟံ မမ အန္တေဝါသိကံ ပေသေတွာ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ ဇာနိတွာ ဥပသင်္ကမေယျ’’န္တိ တသ္မာ မာဏဝံ အာမန္တေတွာ ‘‘အယံ တာတာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ဘဝန္တန္တိ တဿ ဘဝတော. တထာ သန္တံယေဝါတိ တထာ သတောယေဝ. ဣဒဉှိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. ယထာ ကထံ ပနာဟံ, ဘောတိ ဧတ္ထ ကထံ ပနာဟံ, ဘော, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမိ, ယထာ သက္ကာ သော ဉာတုံ, တထာ မေ အာစိက္ခာတိ အတ္ထော. ယထာတိ ဝါ နိပါတမတ္တမေဝေတံ. ကထန္တိ အယံ အာကာရပုစ္ဆာ, ကေနာကာရေနာဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမီတိ အတ္ထော. 384. Ayaṃ tātāti có nghĩa là vị này do già yếu không thể đi được, nên đã gọi người thanh niên và nói như vậy. Hơn nữa, vị Bà-la-môn này đã suy nghĩ: “Trong thế gian này, nhiều người lấy danh xưng của người nổi tiếng ‘ta là Phật, ta là Phật’ rồi đi đây đó, vì vậy, ta không nên đến gần chỉ vì nghe tin đồn. Thật vậy, đối với người đến gần một số vị, việc lui về cũng là nặng nề, và điều bất lợi cũng phát sinh. Hay là ta nên sai đệ tử của ta đi, sau khi biết được ‘có phải là Phật hay không’, rồi mới đến gần.” Do đó, vị ấy đã gọi người thanh niên và nói những lời bắt đầu bằng “Ayaṃ tātā.” Taṃ bhavantanti có nghĩa là của Tôn giả ấy. Tathā santaṃyevāti có nghĩa là đúng như vậy. Đây là cách dùng trong ý nghĩa mô tả sự việc đúng như thật. Trong câu Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, có nghĩa là: “Thưa ngài, làm thế nào con có thể biết được Tôn giả Gotama ấy? Xin hãy chỉ cho con cách để có thể biết được ngài.” Hoặc yathā chỉ là một tiểu từ. Kathaṃ là câu hỏi về phương cách, có nghĩa là: “Bằng cách nào con sẽ biết được Tôn giả Gotama?” ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ နံ ဥပဇ္ဈာယော – ‘‘ကိံ တွံ, တာတ, ပထဝိယံ ဌိတော ပထဝိံ န ပဿာမီတိ ဝိယ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဩဘာသေ ဌိတော စန္ဒိမသူရိယေ န ပဿာမီတိ ဝိယ ဝဒသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဇာနနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဂတာနိ ခေါ တာတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မန္တေသူတိ ဝေဒေသု. တထာဂတော ကိရ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပဋိကစ္စေဝ သုဒ္ဓါဝါသာ ဒေဝါ ဝေဒေသု လက္ခဏာနိ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ ဧတေ’’တိ ဗြာဟ္မဏဝေသေန ဝေဒေ ဝါစေန္တိ ‘‘တဒနုသာရေန မဟေသက္ခာ သတ္တာ တထာဂတံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ. တေန ပုဗ္ဗေ ဝေဒေသု မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အာဂစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန တထာဂတေ အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ, တေန ဧတရဟိ နတ္ထိ. မဟာပုရိသဿာတိ ပဏိဓိသမာဒါနဉာဏကရုဏာဒိဂုဏမဟတော ပုရိသဿ. ဒွေယေဝ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိဋ္ဌာ. ကာမဉ္စာယံ ဂတိသဒ္ဒေါ – ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ[Pg.251], သာရိပုတ္တ, ဂတိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၃) ဘဝဘေဒေ ဝတ္တတိ, ‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝန’’န္တိအာဒီသု (ပရိ. ၃၃၉) နိဝါသဋ္ဌာနေ, ‘‘ဧဝံ အဓိမတ္တဂတိမန္တော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၆၁) ပညာယ, ‘‘ဂတိဂတ’’န္တိအာဒီသု ဝိသဋဘာဝေ, ဣဓ ပန နိဋ္ဌာယံ ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ဟောတိ, န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဇာတိသာမညတော ပန တာနိယေဝ တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿာ’’တိ. သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ယဒိ အဂါရေ ဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ. စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ စ လောကံ ရဉ္ဇနတော ရာဇာ. စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ, စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ ဝတ္တေတိ, တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ, ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဧတ္ထ စ ရာဇာတိ သာမညံ, စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသနံ. ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော, ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ပရဟိတဓမ္မကရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော, အတ္တဟိတဓမ္မကရဏေန ဓမ္မရာဇာ. စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော, စတုသမုဒ္ဒန္တာယ စတုဗ္ဗိဓဒီပဘူသိတာယ စ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တံ ကောပါဒိပစ္စတ္ထိကေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော ဝိဇေသီတိ ဝိဇိတာဝီ. ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တောတိ ဇနပဒေ ထာဝရဘာဝံ ဓုဝဘာဝံ ပတ္တော, န သက္ကာ ကေနစိ စာလေတုံ, ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုဿုက္ကော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. သေယျထိဒန္တိ နိပါတော, တဿ တာနိ ကတမာနီတိ အတ္ထော. စက္ကရတနန္တိအာဒီသု စက္ကဉ္စ တံ ရတိဇနနတ္ထေန ရတနဉ္စာတိ စက္ကရတနံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. Nghe nói, khi được nói như vậy, vị thầy của người ấy đã nói những lời như sau: “Này con, sao con lại nói như người đứng trên mặt đất mà rằng: ‘Tôi không thấy mặt đất,’ hay như người đứng trong ánh sáng của mặt trăng và mặt trời mà rằng: ‘Tôi không thấy mặt trăng và mặt trời’?” rồi, trong khi chỉ ra cách thức để biết, vị ấy đã nói những lời bắt đầu bằng: “Này con, quả thật (các tướng ấy) đã được truyền lại.” Ở đây, mantesu có nghĩa là trong các kinh Vệ-đà. Nghe nói rằng: “Vị Như Lai sẽ xuất hiện,” nên từ trước, các vị trời ở cõi Tịnh Cư đã đưa các tướng (của Ngài) vào trong các kinh Vệ-đà rồi giả dạng Bà-la-môn mà đọc tụng các kinh Vệ-đà ấy với ý nghĩ rằng: “Nhờ đó, các chúng sanh có đại thần lực sẽ biết đến vị Như Lai.” Do đó, trước kia trong các kinh Vệ-đà có (đề cập đến) các tướng của bậc Đại nhân. Nhưng sau khi vị Như Lai nhập Niết-bàn, chúng tuần tự biến mất, do đó ngày nay không còn nữa. Mahāpurisassa có nghĩa là của bậc Đại nhân, người vĩ đại nhờ các đức tính như nguyện, sự thọ trì, trí tuệ, lòng bi, v.v… Dveyeva gatiyo có nghĩa là chỉ có hai quyết định (kết cục). Mặc dù từ gati này được dùng với nghĩa là cảnh giới (bhava) trong các đoạn như: “Này Sāriputta, có năm cảnh giới này” (ma. ni. 1.153); với nghĩa là nơi ở trong các đoạn như: “Rừng là nơi ở của loài thú” (pari. 339); với nghĩa là trí tuệ trong các đoạn như: “Bậc có trí tuệ siêu việt như vậy” (ma. ni. 1.161); với nghĩa là sự im lặng trong các đoạn như: “im lặng, im lặng,” nhưng ở đây nên hiểu là được dùng với nghĩa là quyết định (kết cục). Ở đây, mặc dù người sở hữu các tướng ấy trở thành vua, nhưng không phải chính các tướng ấy làm thành một vị Phật, tuy nhiên do sự tương đồng về loại (tướng), nên chúng được gọi là như nhau. Do đó, có lời nói rằng: “Người sở hữu các tướng ấy.” Sace agāraṃ ajjhāvasati có nghĩa là nếu sống tại gia, vị ấy trở thành vua Chuyển luân vương. Vị ấy là vua (rājā) vì làm cho thế gian vui thích (rañjanato) bằng bốn pháp kỳ diệu và bốn pháp nhiếp. Vị ấy là Chuyển luân vương (cakkavattī) vì làm cho bánh xe báu (cakkaratanaṃ) chuyển vận, vì chuyển vận bằng bốn bánh xe thành tựu (sampatticakka), vì dùng chúng để chuyển vận người khác, và vì trong vị ấy có sự chuyển vận của các bánh xe oai nghi (iriyāpathacakka) vì lợi ích của người khác. Và ở đây, vua (rājā) là danh từ chung, Chuyển luân vương (cakkavattī) là tính từ bổ nghĩa. Vị ấy là người đúng pháp (dhammiko) vì hành xử đúng pháp (dhammena carati), nghĩa là sống theo lẽ phải và công bằng. Vị ấy là Pháp vương (dhammarājā) vì đã trở thành vua sau khi có được vương quốc một cách đúng pháp. Hoặc, vị ấy là người đúng pháp (dhammiko) vì thực hành pháp vì lợi ích của người khác, là Pháp vương (dhammarājā) vì thực hành pháp vì lợi ích của chính mình. Vị ấy là người cai trị bốn phương (cāturanto) vì là chủ của bốn phương, nghĩa là chủ của trái đất được bao bọc bởi bốn đại dương và được trang điểm bởi bốn châu lục. Vị ấy là người chiến thắng (vijitāvī) vì đã chiến thắng các kẻ thù bên trong như sân hận, v.v… và tất cả các vị vua bên ngoài. Janapadatthāvariyappatto có nghĩa là đã đạt được sự ổn định, sự vững chắc ở các xứ sở, không ai có thể lay chuyển được; hoặc là các xứ sở trong lãnh thổ của vị ấy đã đạt được sự ổn định, không lo lắng, chuyên tâm vào công việc của mình, không lay động, không rung chuyển, do đó gọi là janapadatthāvariyappatto. Seyyathidaṃ là một tiểu từ, có nghĩa là “chúng là những gì?” Trong các từ như cakkaratanaṃ, đó vừa là bánh xe (cakka), vừa là vật báu (ratana) vì có ý nghĩa làm phát sinh sự vui thích (ratijanana), do đó gọi là cakkaratanaṃ. Phương pháp này cũng tương tự ở mọi nơi. ဣမေသု ပန ရတနေသု အယံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ, ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုဝိစရတိ, ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ, သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ. ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ, ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘုသတ္တိယောဂေါ, ပစ္ဆိမေန မန္တသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ. သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ဘောဂသုခမနုဘဝတိ, သေသေဟိ [Pg.252] ဣဿရိယသုခံ. ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ, မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန, ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တေ ရတနသုတ္တဿ (သံ. နိ. ၅.၂၂၂-၂၂၃) ဥပဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော. အပိစ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တေပိ (မ. နိ. ၃.၂၅၅) ဣမေသံ ရတနာနံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမေန သဒ္ဓိံ ဝဏ္ဏနာ အာဂမိဿတိ. Và trong số các báu vật này, vị vua Chuyển luân ấy dùng bánh xe báu để chinh phục những gì chưa được chinh phục, dùng voi báu và ngựa báu để đi lại tùy thích trong xứ đã chinh phục, dùng tướng quân báu để bảo vệ xứ đã chinh phục, và dùng các báu vật còn lại để hưởng thụ sự an lạc của việc tiêu dùng. Đặc biệt, nên biết rằng ba báu vật đầu của vị ấy thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô sân, các báu vật ở giữa thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô tham, và báu vật cuối cùng thành tựu nhờ năng lực của nghiệp được tạo ra từ gốc thiện vô si. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được lấy từ sự chỉ dẫn trong kinh Ratanasutta thuộc Tương Ưng Bộ Kinh về Giác Chi (saṃ. ni. 5.222-223). Hơn nữa, trong kinh Bālapaṇḍitasutta (ma. ni. 3.255), phần giải thích cùng với thứ tự xuất hiện của các báu vật này cũng sẽ được đề cập đến. ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿံ. သူရာတိ အဘီရုကဇာတိကာ. ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ, ဧဝံ တာဝ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ, အယံ ပနေတ္ထ သဘာဝေါ – ဝီရာတိ ဥတ္တမသူရာ ဝုစ္စန္တိ. ဝီရာနံ အင်္ဂံ ဝီရင်္ဂံ, ဝီရကာရဏံ ဝီရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရင်္ဂံ ရူပံ ဧတေသန္တိ ဝီရင်္ဂရူပါ, ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာတိ သစေ ပဋိမုခံ တိဋ္ဌေယျ ပရသေနာ, တံ မဒ္ဒိတုံ သမတ္ထာတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မေနာတိ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေန. Parosahassaṃ có nghĩa là hơn một ngàn. Sūrā có nghĩa là những người có bản chất không sợ hãi. Vīraṅgarūpā có nghĩa là có thân hình giống như thiên tử, một số vị giải thích như vậy, nhưng đây là ý nghĩa tự nhiên của nó: vīrā được gọi là những người dũng cảm bậc nhất. Vīraṅgaṃ là aṅga (yếu tố, nguyên nhân) của những người dũng cảm (vīrā), có nghĩa là sự tinh tấn (vīriya) là nguyên nhân của sự dũng cảm. Họ có thân hình (rūpa) là vīraṅga (yếu tố của sự dũng cảm), nên gọi là vīraṅgarūpā, có nghĩa là như thể có thân thể được làm bằng sự tinh tấn. Parasenappamaddanā có nghĩa là nếu quân địch đối mặt, họ có khả năng đè bẹp chúng. Dhammena có nghĩa là bằng năm giới pháp, bắt đầu bằng “không được sát sanh.” အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဧတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာဒုစ္စရိတဆဒနေဟိ သတ္တဟိ ပဋိစ္ဆန္နေ ကိလေသန္ဓကာရလောကေ တံ ဆဒနံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ သမန္တတော သဉ္ဇာတာလောကော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန ပူဇာရဟတာ, ဒုတိယေန တဿာ ဟေတု ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ, တတိယေန ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော စ ဝိစ္ဆဒေါ စာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ, ဝဋ္ဋရဟိတော ဆဒနရဟိတော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေန, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပုရိမပဒဒွယဿေဝ ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုတိယဝေသာရဇ္ဇေန စေတ္ထ ပုရိမသိဒ္ဓိ, ပဌမေန ဒုတိယသိဒ္ဓိ, တတိယစတုတ္ထေဟိ တတိယသိဒ္ဓိ ဟောတိ. ပုရိမဉ္စ ဓမ္မစက္ခုံ, ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ, တတိယံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတီတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တွံ မန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတာတိ ဣမိနာဿ သူရဘာဝံ ဇနေတိ. Ở đây, trong câu: “Ngài là bậc A-la-hán, là bậc Chánh Đẳng Giác, là người đã vén mở tấm màn che ở đời”, (có nghĩa là) trong thế gian tối tăm vì phiền não, bị che đậy bởi bảy thứ màn che là tham, sân, si, mạn, tà kiến, vô minh, và hành vi xấu ác, sau khi đã vén mở tấm màn che ấy, Ngài đứng vững, trở thành người có ánh sáng phát sinh khắp xung quanh, nên được gọi là “người đã vén mở tấm màn che”. Ở đây, bằng từ thứ nhất (Arahaṃ), sự xứng đáng được cúng dường đã được nói đến; bằng từ thứ hai (sammāsambuddho), nguyên nhân của sự xứng đáng ấy được nói đến, vì Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác; bằng từ thứ ba (vivaṭṭacchado), sự vén mở tấm màn che, vốn là nguyên nhân thành tựu Phật quả, đã được nói đến, cần phải hiểu như vậy. Hoặc là, “vivaṭṭacchado” có nghĩa là “vivaṭṭo” (đã thoát khỏi vòng luân hồi) và “vicchado” (đã dứt trừ màn che); tức là đã thoát khỏi vòng luân hồi và đã dứt trừ màn che. Do đó, Ngài là bậc A-la-hán vì đã thoát khỏi vòng luân hồi, là bậc Chánh Đẳng Giác vì đã dứt trừ màn che. Như vậy, hai nguyên nhân của hai từ trước đã được nói đến. Ở đây, sự thành tựu của từ thứ nhất là do vô sở úy thứ hai, sự thành tựu của từ thứ hai là do vô sở úy thứ nhất, sự thành tựu của từ thứ ba là do vô sở úy thứ ba và thứ tư. Cũng cần phải hiểu rằng, từ thứ nhất hoàn thiện Pháp nhãn, từ thứ hai hoàn thiện Phật nhãn, từ thứ ba hoàn thiện Toàn nhãn. Bằng câu “Ngươi là người tiếp nhận các thánh điển”, (Bà-la-môn Brahmāyu) đã làm phát sinh lòng dũng cảm nơi cậu ấy (Uttara). ၃၈၅. သောပိ တာယ အာစရိယကထာယ လက္ခဏေသု ဝိဂတသမ္မောဟော ဧကောဘာသဇာတော ဝိယ ဗုဒ္ဓမန္တေ သမ္ပဿမာနော ဧဝံ, ဘောတိ အာဟ. တဿတ္ထော – ယထာ, ဘော, မံ တွံ ဝဒသိ, ဧဝံ ကရိဿာမီတိ. သမန္နေသီတိ ဂဝေသိ, ဧကံ ဒွေတိ ဝါ ဂဏယန္တော သမာနယိ. အဒ္ဒသာ ခေါတိ [Pg.253] ကထံ အဒ္ဒသ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ နိသိန္နာနံ ဝါ နိပန္နာနံ ဝါ ကောစိ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ န သက္ကောတိ, ဌိတာနံ ပန စင်္ကမန္တာနံ ဝါ သက္ကောတိ. တသ္မာ လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အာဂတံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါ ဥဋ္ဌာယာသနာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ စင်္ကမံ ဝါ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. ဣတိ လက္ခဏဒဿနာနုရူပေ ဣရိယာပထေ ဝတ္တမာနဿ အဒ္ဒသ. ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန, ဗဟုကာနိ အဒ္ဒသ, အပ္ပာနိ န အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော. တတော ယာနိ န အဒ္ဒသ, တေသံ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ ဌပေတွာ ဒွေတိ. ကင်္ခတီတိ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တတော တတော တာနိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ န သက္ကောတိ ဒဋ္ဌုံ. နာဓိမုစ္စတီတိ တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. န သမ္ပသီဒတီတိ တတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏော အယ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ. ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ, ဝိစိကိစ္ဆာယ မဇ္ဈိမာ, အနဓိမုစ္စနတာယ ဗလဝတီ, အသမ္ပသာဒေန တေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ ကာလုဿိယဘာဝေါ. ကောသောဟိတေတိ ဝတ္ထိကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေ. ဝတ္ထဂုယှေတိ အင်္ဂဇာတေ. ဘဂဝတော ဟိ ဝါရဏဿေဝ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဒုမဂဗ္ဘသမာနံ, တံ သော ဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နတ္တာ, အန္တောမုခဂတာယ စ ဇိဝှာယ ပဟူတဘာဝံ အသလ္လက္ခေန္တော တေသု ဒွီသု လက္ခဏေသု ကင်္ခီ အဟောသိ ဝိစိကိစ္ဆီ. 385. Cậu ấy (Uttara) cũng nhờ lời nói của vị thầy mà hết mê mờ về các tướng, giống như một luồng sáng phát sinh, thấy rõ các thánh điển về Phật, nên đã thưa rằng: “Vâng, thưa ngài”. Ý nghĩa của câu ấy là: “Thưa ngài, như ngài dạy con, con sẽ làm như vậy”. “Samannesīti” nghĩa là đã tìm kiếm; hoặc là trong khi đếm một, hai, cậu đã mang lại (sự hiểu biết). “Addasā kho” (quả thật đã thấy), làm sao thấy được? Vì rằng không ai có thể tìm kiếm tướng của các vị Phật khi các Ngài đang ngồi hoặc đang nằm, nhưng có thể (tìm kiếm) khi các Ngài đang đứng hoặc đang kinh hành. Do đó, khi thấy người đến để tìm kiếm các tướng, các vị Phật đứng dậy khỏi chỗ ngồi, hoặc đứng yên, hoặc đi kinh hành. Như vậy, cậu đã thấy (các tướng) của Đức Phật khi Ngài đang ở trong oai nghi thích hợp cho việc thấy các tướng. “Yebhuyyena” (phần lớn) nghĩa là hầu hết; ý nghĩa là đã thấy nhiều tướng, không thấy ít tướng. Do đó, để chỉ ra những tướng mà cậu không thấy, câu “ngoại trừ hai tướng” đã được nói đến. “Kaṅkhati” (nghi ngờ) là làm phát sinh mong muốn: “Ôi, mong rằng tôi có thể thấy!”. “Vicikicchati” (do dự) là khi tìm kiếm các tướng ấy đây đó, cậu cảm thấy mệt mỏi, không thể thấy được. “Nādhimuccati” (không tin chắc) là do sự do dự ấy mà không đi đến kết luận. “Na sampasīdati” (không có lòng tin) là do đó mà không phát sinh lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn rằng: “Vị này có các tướng đầy đủ”. Hoặc là, với “kaṅkhā” (nghi ngờ), sự phân vân yếu ớt được nói đến; với “vicikicchā” (do dự), sự phân vân trung bình được nói đến; với “anadhimuccanatā” (sự không tin chắc), sự phân vân mạnh mẽ được nói đến; với “asampasāda” (sự không có lòng tin), trạng thái ô nhiễm của tâm do ba pháp ấy được nói đến. “Kosohita” (dương vật được bao bọc trong bao) là được che đậy bởi bao da. “Vatthaguyha” (âm tàng) là ở bộ phận sinh dục. Quả thật, âm tàng của Đức Thế Tôn được bao bọc trong bao giống như của voi chúa, có màu vàng óng, giống như lõi hoa sen. Do tướng ấy được che bởi y phục, và do không nhận thấy được sự rộng dài của lưỡi nằm trong miệng, nên cậu đã nghi ngờ và do dự về hai tướng ấy. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဣမဿ ဧတာနိ ဒွေ လက္ခဏာနိ န ဒဿေဿာမိ, နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ. ဧတဿ ကင်္ခါယ သတိ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ န ဘဝိဿတိ, အထ မံ ဒဿနာယ န အာဂမိဿတိ, အနာဂတော ဓမ္မံ န သောဿတိ, ဓမ္မံ အသုဏန္တော တီဏိ သာမညဖလာနိ န သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတသ္မိံ ပန နိက္ကင်္ခေ အာစရိယောပိဿ နိက္ကင်္ခေါ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ တီဏိ သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရိဿတိ. ဧတဒတ္ထံယေဝ စ မယာ ပါရမိယော ပူရိတာ. ဒဿေဿာမိဿ တာနိ လက္ခဏာနီ’’တိ. “Atha kho bhagavā” (Bấy giờ, Đức Thế Tôn), lúc ấy Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Nếu Ta không cho cậu này thấy hai tướng ấy, cậu sẽ không hết nghi ngờ. Khi cậu còn nghi ngờ, vị thầy của cậu cũng sẽ không hết nghi ngờ, rồi sẽ không đến gặp Ta, không đến sẽ không nghe Pháp, không nghe Pháp sẽ không chứng ngộ được ba Sa-môn quả. Nhưng nếu cậu này hết nghi ngờ, vị thầy của cậu cũng sẽ hết nghi ngờ, đến gần Ta, nghe Pháp và sẽ chứng ngộ được ba Sa-môn quả. Chính vì mục đích này mà Ta đã hoàn thiện các ba-la-mật. Ta sẽ cho cậu ấy thấy các tướng ấy”. တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရမကာသိ. ကထံရူပံ? ကိမေတ္ထ အညေန ဝတ္တဗ္ဗံ? ဝုတ္တမေတံ နာဂသေနတ္ထေရေနေဝ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန – (Đức Thế Tôn) đã thực hiện một sự tạo tác thần thông như vậy. (Sự tạo tác) như thế nào? Cần gì phải nói điều khác ở đây? Điều này đã được trưởng lão Nāgasena nói đến khi được vua Milinda hỏi: အာဟ စ ဒုက္ကရံ, ဘန္တေ နာဂသေန, ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ မဟာရာဇာတိ? မဟာဇနေန ဟိရိကရဏောကာသံ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသိဥတ္တရဿ စ ဗာဝရိယဿ အန္တေဝါသီနံ သောဠသဗြာဟ္မဏာနဉ္စ သေလဿ စ ဗြာဟ္မဏဿ အန္တေဝါသီနံ တိသတမာဏဝါနဉ္စ ဒဿေသိ, ဘန္တေတိ. န, မဟာရာဇ, ဘဂဝါ ဂုယှံ [Pg.254] ဒဿေတိ, ဆာယံ ဘဂဝါ ဒဿေတိ, ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိဝါသနနိဝတ္ထံ ကာယဗန္ဓနဗဒ္ဓံ စီဝရပါရုတံ ဆာယာရူပကမတ္တံ ဒဿေသိ မဟာရာဇာတိ. ဆာယံ ဒိဋ္ဌေ သတိ ဒိဋ္ဌောယေဝ. နနု, ဘန္တေတိ? တိဋ္ဌတေတံ, မဟာရာဇ, ဟဒယရူပံ ဒိသွာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တော ဘဝေယျ, ဟဒယမံသံ နီဟရိတွာ ဒဿေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. ကလ္လောသိ, ဘန္တေ နာဂသေနာတိ. (Vua Milinda) nói: “Thưa ngài Nāgasena, Đức Thế Tôn đã làm một việc khó làm”. (Trưởng lão Nāgasena hỏi:) “Việc gì vậy, tâu đại vương?”. (Vua đáp:) “Thưa ngài, Ngài đã cho đám đông dân chúng, cho Bà-la-môn Brahmāyu và đệ tử Uttara, cho mười sáu vị Bà-la-môn là đệ tử của Bāvari, và cho ba trăm thanh niên là đệ tử của Bà-la-môn Sela thấy nơi đáng xấu hổ”. (Trưởng lão Nāgasena đáp:) “Không phải vậy, tâu đại vương, Đức Thế Tôn không cho thấy bộ phận kín, Đức Thế Tôn cho thấy một hình ảnh hóa hiện. Tâu đại vương, Ngài dùng thần thông tạo tác, cho thấy chỉ là một hình ảnh hóa hiện mặc hạ y, thắt dây lưng, và khoác thượng y”. (Vua hỏi:) “Thưa ngài, khi hình ảnh hóa hiện được thấy, chẳng phải là đã thấy thật rồi sao?”. (Trưởng lão Nāgasena đáp:) “Hãy gác chuyện đó lại, tâu đại vương. Nếu có chúng sinh nào có thể giác ngộ sau khi thấy trái tim, bậc Chánh Đẳng Giác sẽ lấy thịt tim ra và cho thấy”. (Vua nói:) “Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khéo léo!”. နိန္နာမေတွာတိ နီဟရိတွာ. အနုမသီတိ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ အနုမဇ္ဇိ. တထာ ကရဏေန စေတ္ထ မုဒုဘာဝေါ, ကဏ္ဏသောတာနုမသနေန ဒီဃဘာဝေါ, နာသိကသောတာနုမသနေန တနုဘာဝေါ, နလာဋစ္ဆာဒနေန ပုထုလဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဘောပိ ကဏ္ဏသောတာနီတိအာဒီသု စေတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ကဏ္ဏသောတေသု မလံ ဝါ ဇလ္လိကာ ဝါ နတ္ထိ, ဓောဝိတွာ ဌပိတရဇတပနာဠိကာ ဝိယ ဟောန္တိ, တထာ နာသိကသောတေသု, တာနိပိ ဟိ သုပရိကမ္မကတကဉ္စနပနာဠိကာ ဝိယ စ မဏိပနာဠိကာ ဝိယ စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဇိဝှံ နီဟရိတွာ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ မုခပရိယန္တေ ဥပသံဟရန္တော ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမကဏ္ဏသောတံ ပဝေသေသိ, တတော နီဟရိတွာ ဒက္ခိဏနာသိကသောတံ ပဝေသေတွာ တတော နီဟရိတွာ ဝါမနာသိကသောတံ ပဝေသေသိ, တတော နီဟရိတွာ ပုထုလဘာဝံ ဒဿေန္တော ရတ္တဝလာဟကေန အဍ္ဎစန္ဒံ ဝိယ စ သုဝဏ္ဏပတ္တံ ဝိယ စ ရတ္တကမ္ဗလပဋလေန ဝိဇ္ဇုဇောတသဒိသာယ ဇိဝှာယ ကေဝလကပ္ပံ နလာဋမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ. Ninnāmetvā có nghĩa là đưa ra. Anumasi có nghĩa là làm cho (lưỡi) giống như cây kim cứng rồi rà qua rà lại. Và ở đây, cần phải hiểu rằng bằng cách làm như vậy, sự mềm mại (của lưỡi) được biểu thị; bằng cách rà qua các lỗ tai, sự dài được biểu thị; bằng cách rà qua các lỗ mũi, sự mỏng được biểu thị; bằng cách che phủ vầng trán, sự rộng lớn được biểu thị. Và ở đây, trong (các câu) bắt đầu bằng 'cả hai lỗ tai', trong lỗ tai của các đức Phật không có ráy tai hay bụi bẩn, chúng giống như những ống máng bạc đã được rửa sạch và đặt xuống; cũng vậy trong các lỗ mũi, vì chúng cũng giống như những ống máng vàng được chế tác kỹ lưỡng và như những ống máng ngọc. Do đó, sau khi đưa lưỡi ra, làm cho nó giống như cây kim cứng, trong khi thu lại ở vùng quanh miệng, Ngài cho vào lỗ tai phải, rồi từ đó đưa ra và cho vào lỗ tai trái; từ đó đưa ra rồi cho vào lỗ mũi phải, rồi từ đó đưa ra và cho vào lỗ mũi trái; từ đó đưa ra, trong khi biểu thị sự rộng lớn, Ngài đã che phủ toàn bộ vầng trán bằng chiếc lưỡi giống như ánh chớp, tựa như đám mây đỏ che nửa vầng trăng và tựa như tấm vải len màu đỏ che tấm vàng. ယံနူနာဟန္တိ ကသ္မာ စိန္တေသိ? အဟဉှိ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ သမန္နေသိတွာ ဂတော ‘‘ဒိဋ္ဌာနိ တေ, တာတ, မဟာပုရိသလက္ခဏာနီ’’တိ အာစရိယေန ပုစ္ဆိတော ‘‘အာမ, အာစရိယာ’’တိ ဝတ္တုံ သက္ခိဿာမိ. သစေ ပန မံ ‘‘ကိရိယာကရဏမဿ ကီဒိသ’’န္တိ ပုစ္ဆိဿတိ, တံ ဝတ္တုံ န သက္ခိဿာမိ, န ဇာနာမီတိ ဝုတ္တေ ပန အာစရိယော ကုဇ္ဈိဿတိ ‘‘နနု တွံ မယာ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဇာနနတ္ထာယ ပေသိတော, ကသ္မာ အဇာနိတွာ အာဂတောသီ’’တိ, တသ္မာ ယန္နူနာဟန္တိ စိန္တေတွာ အနုဗန္ဓိ. ဘဂဝါ နှာနဋ္ဌာနံ မုခဓောဝနဋ္ဌာနံ သရီရပဋိဇဂ္ဂနဋ္ဌာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ ဩရောဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ ဌပေတွာ သေသဋ္ဌာနေသု အန္တမသော ဧကဂန္ဓကုဋိယမ္ပိ ဩကာသမကာသိ. Tại sao (Uttara) lại suy nghĩ: 'Hay là ta...'? (Vì anh nghĩ): 'Sau khi đã đi tìm kiếm kỹ lưỡng các tướng của bậc đại nhân, khi được vị đạo sư hỏi: "Này con, con đã thấy các tướng của bậc đại nhân chưa?", ta sẽ có thể nói: "Vâng, thưa đạo sư". Nhưng nếu ngài hỏi ta: "Hành vi và cử chỉ của vị ấy như thế nào?", ta sẽ không thể nói điều đó. Khi nói rằng "con không biết", vị đạo sư sẽ nổi giận (và nói): "Chẳng phải con đã được ta phái đi để biết tất cả những điều này sao? Tại sao con lại trở về mà không biết?".' Do đó, sau khi suy nghĩ 'Hay là ta...', anh đã đi theo. Đức Thế Tôn, ngoại trừ bốn nơi này: nơi tắm, nơi rửa mặt, nơi chăm sóc thân thể, và nơi ngự tọa được vây quanh bởi các hoàng hậu của các vị vua, các đại thần, v.v... đã ban cho cơ hội (để quan sát) ở những nơi còn lại, ngay cả trong một hương thất. ဂစ္ဆန္တေ [Pg.255] ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ – ‘‘အယံ ကိရ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ မာဏဝေါ ဥတ္တရော နာမ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝီမံသန္တော စရတိ, ဗုဒ္ဓဝီမံသကော နာမာယ’’န္တိ ပါကဋော ဇာတော. ယမှိ ယမှိ ဌာနေ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တိ, ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ကတာနေဝ ဟောန္တိ, တာနိ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာနေဝ. တတ္ထ ပစ္ဆာဘတ္တံ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ဒန္တခစိတံ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဥတ္တရောပိ အဝိဒူရေ နိသီဒတိ. ဓမ္မဿဝနပရိယောသာနေ သဒ္ဓါ မနုဿာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ မာဏဝမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တာတ, အမှေဟိ ဘဂဝါ နိမန္တိတော, တွမ္ပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဂေဟေ ဘတ္တံ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ပုနဒိဝသေ တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂါမံ ပဝိသတိ, ဥတ္တရောပိ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပဒါနုပဒိကော အနုဗန္ဓတိ. ကုလဂေဟံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဒက္ခိဏောဒကဂ္ဂဟဏံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ တထာဂတဿ ပတ္တံ ဘူမိယံ ဌပေတွာ နိသိန္နကာလေ မာဏဝကဿ ပါတရာသဘတ္တံ သဇ္ဇေန္တိ. သော ဧကမန္တေ နိသိန္နော ဘုဉ္ဇိတွာ ပုန အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဌတွာ ဘတ္တာနုမောဒနံ သုတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. Thời gian trôi qua, (Uttara) trở nên nổi tiếng rằng: 'Chàng thanh niên tên Uttara của Bà-la-môn Brahmāyu này, nghe nói, đang đi lại để thẩm xét Phật tánh của Như Lai, (tự hỏi) "Ngài có phải là Phật hay không?". Anh ta được gọi là người thẩm xét đức Phật.' Bất cứ nơi nào các đức Phật trú ngụ, năm phận sự chắc chắn được thực hiện; những điều này đã được chỉ ra ở dưới. Ở đó, sau buổi ăn, khi Đức Thế Tôn ngự trên pháp tọa được trang hoàng, cầm chiếc quạt nhiều màu được khảm ngà, thuyết pháp cho đại chúng, Uttara cũng ngồi không xa. Khi buổi nghe pháp kết thúc, những người có đức tin thỉnh mời Đức Thế Tôn cho ngày mai, rồi đến gần chàng thanh niên và nói thế này: 'Này con, chúng tôi đã thỉnh mời Đức Thế Tôn. Con cũng hãy cùng đi với Đức Thế Tôn và nhận vật thực tại nhà chúng tôi.' Ngày hôm sau, Như Lai đi vào làng, được Tăng chúng vây quanh. Uttara cũng đi theo sát gót, ghi nhận từng bước chân. Khi vào nhà gia chủ, anh ngồi quan sát mọi thứ, bắt đầu từ việc nhận nước cúng dường. Khi việc thọ thực kết thúc, lúc Như Lai đặt bát xuống đất và ngồi, họ chuẩn bị bữa ăn sáng cho chàng thanh niên. Anh ta ngồi ở một nơi thích hợp, ăn xong, rồi trở lại, đứng gần bậc Đạo sư, nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn, rồi cùng với Đức Thế Tôn đi về tu viện. တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ အာဂမေန္တော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေ နိသီဒတိ. ဘိက္ခူဟိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ, မာဏဝေါပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ အာဂတံ ဘိက္ခုသံဃံ ဂန္ဓကုဋိပ္ပမုခေ ဌိတော ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသတိ, မာဏဝေါပိ ပဝိသတိ. ဘဂဝါ ခုဒ္ဒကမဉ္စေ အပ္ပမတ္တကံ ကာလံ နိသီဒတိ, မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ ဩလောကေန္တော နိသီဒတိ. ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ နိသီဒိတွာ သီသောက္ကမနံ ဒဿေတိ, – ‘‘ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိဟာရဝေလာ ဘဝိဿတီ’’တိ မာဏဝေါ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ပိဒဟန္တော နိက္ခမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒတိ. မနုဿာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနံ ဒတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ သမာဒိန္နဥပေါသထင်္ဂါ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ မာလာဂန္ဓာဒိဟတ္ထာ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာတိ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ, စက္ကဝတ္တိနော ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ. Ở đó, Đức Thế Tôn, trong khi chờ đợi các vị Tỳ-khưu hoàn tất việc thọ thực, ngự tại sảnh đường thơm. Các vị Tỳ-khưu, sau khi đã thọ thực xong, cất dọn y bát, đến đảnh lễ, và khi thời gian được thông báo, Đức Thế Tôn đi vào hương thất; chàng thanh niên cũng đi cùng với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, đứng ở cửa hương thất, giáo huấn và cho giải tán Tăng chúng đã đi theo vây quanh, rồi đi vào hương thất; chàng thanh niên cũng đi vào. Đức Thế Tôn ngồi trên chiếc giường nhỏ trong một khoảng thời gian ngắn; chàng thanh niên cũng ngồi không xa, quan sát. Đức Thế Tôn, sau khi ngồi một lát, biểu lộ bằng cách lắc đầu. (Nghĩ rằng) 'Sắp đến giờ nghỉ ngơi của tôn giả Gotama', chàng thanh niên đóng cửa hương thất, đi ra và ngồi ở một nơi thích hợp. Những người đã cúng dường vào buổi sáng, đã ăn sáng, đã thọ trì các giới Bát quan trai, mặc y phục sạch sẽ, tay cầm vòng hoa, hương liệu, v.v., đến tu viện (với ý nghĩ) 'Chúng ta sẽ nghe Pháp'; (nơi đó) trở nên giống như nơi đóng quân của một vị Chuyển luân vương. ဘဂဝါ မုဟုတ္တံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ မဟာဇနဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ [Pg.256] ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ မဟာဇနပရိဝုတော ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနဂတော ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. မာဏဝေါပိ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သမဏော ဂေါတမော ဂေဟဿိတဝသေန ပရိသံ ဥဿာဒေန္တော ဝါ အပသာဒေန္တော ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဥဒါဟု နော’’တိ အက္ခရက္ခရံ ပဒံ ပဒံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဘဂဝါ တထာဝိဓံ ကထံ အကထေတွာဝ ကာလံ ဉတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. မာဏဝေါ ဣမိနာ နိယာမေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော သတ္တ မာသေ ဧကတော ဝိစရိတွာ ဘဂဝတော ကာယဒွါရာဒီသု အဏုမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ န အဒ္ဒသ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဗုဒ္ဓဘူတဿ မနုဿဘူတော မာဏဝေါ န ပဿေယျ, ယဿ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနဘူမိယံ အမနုဿဘူတော မာရော ဒေဝပုတ္တော ဂေဟဿိတဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဧကသံဝစ္ဆရံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ အပဿန္တော – Đức Thế Tôn nằm nghỉ theo thế sư tử trong chốc lát, sau khi thức dậy, Ngài phân định thời gian trước rồi nhập định. Sau khi xả định, biết được sự có mặt của đại chúng, Ngài đi ra từ hương phòng, được đại chúng vây quanh, đi đến hương đình, ngự trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn và thuyết pháp cho hội chúng. Thanh niên Uttara cũng ngồi ở một nơi không xa và xem xét từng chữ, từng câu rằng: “Liệu Sa-môn Gotama thuyết pháp là để tán dương hay chê bai hội chúng do nương vào ái luyến thế tục, hay là không?” Đức Thế Tôn đã không nói những lời như vậy, biết thời, Ngài kết thúc bài pháp. Thanh niên Uttara, trong khi xem xét theo cách này, đã đi cùng với Ngài suốt bảy tháng và không thấy một lỗi lầm nào dù nhỏ như nguyên tử ở nơi thân môn v.v... của Đức Thế Tôn. Và điều này không có gì đáng ngạc nhiên, rằng một thanh niên là người thường lại không thấy lỗi lầm của vị đã thành Phật, khi mà Ma vương, một vị trời không phải người, trong sáu năm ở nơi tinh cần của vị ấy khi còn là Bồ-tát, đã không thấy dù chỉ một tầm tư nhỏ nào nương vào ái luyến thế tục, và sau khi vị ấy thành Phật, đã theo dõi suốt một năm mà không thấy một điều gì. ‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ; ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈) – “Suốt bảy năm ta đã theo từng bước chân của Đức Thế Tôn, nhưng đã không tìm thấy cơ hội (để chỉ trích) nơi bậc Chánh Đẳng Giác, người có chánh niệm.” အာဒိဂါထာယော ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော မာဏဝေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သတ္တ မာသေ အနုဗန္ဓမာနော ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ န ပဿာမိ. သစေ ပနာဟံ အညေပိ သတ္တ မာသေ သတ္တ ဝါ ဝဿာနိ ဝဿသတံ ဝါ ဝဿသဟဿံ ဝါ အနုဗန္ဓေယျံ, နေဝဿ ဝဇ္ဇံ ပဿေယျံ. အာစရိယော ခေါ ပနဿ မေ မဟလ္လကော, ယောဂက္ခေမံ နာမ န သက္ကာ ဇာနိတုံ. သမဏဿ ဂေါတမဿ သဘာဝဂုဏေနေဝ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဝတွာ မယှံ အာစရိယဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိ. (Ma vương) nói những câu kệ đầu rồi bỏ đi. Sau đó, thanh niên Uttara suy nghĩ: “Ta theo dõi Tôn giả Gotama bảy tháng mà không thấy một lỗi lầm nào. Nhưng nếu ta có theo dõi thêm bảy tháng nữa, hay bảy năm, hay một trăm năm, hay một ngàn năm, ta cũng sẽ không thấy lỗi lầm của ngài. Nhưng thầy của ta đã già, không thể biết được sự an ổn khỏi các ách. Ta sẽ nói về quả vị Phật của Sa-môn Gotama chỉ bằng những đức tính tự nhiên của ngài rồi báo cho thầy của ta.” Sau khi suy nghĩ như vậy, chàng xin phép Đức Thế Tôn, đảnh lễ Tăng chúng rồi ra đi. အာစရိယဿ သန္တိကဉ္စ ပန ဂန္တွာ – ‘‘ကစ္စိ, တာတ ဥတ္တရ, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ တထာသန္တံယေဝ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတော, ‘‘အာစရိယ, ကိံ ဝဒေသိ? စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ, ဘဝဂ္ဂံ အတိနီစံ, တဿ ဟိ, ဘောတော ဂေါတမဿ အာကာသံ ဝိယ အပရိယန္တော ဂုဏဂဏော. တထာသန္တံယေဝ, ဘော, တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ယထာဒိဋ္ဌာနိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိတွာ ကိရိယသမာစာရံ အာစိက္ခိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဥတ္တရော မာဏဝေါ…ပေ… ဧဒိသော စ ဧဒိသော စ ဘဝံ ဂေါတမော တတော စ ဘိယျော’’တိ. Và sau khi đến gần thầy, khi được hỏi: “Này Uttara con, có phải chăng tiếng đồn tốt đẹp về Tôn giả Gotama ấy đã vang lên đúng như sự thật?”, chàng đáp: “Thưa thầy, thầy nói gì vậy? Cõi Chuyển luân quá chật hẹp, cõi Hữu đảnh quá thấp, vì vô số đức hạnh của Tôn giả Gotama ấy như hư không, không có giới hạn. Thưa ngài, tiếng đồn về Tôn giả Gotama ấy đúng như sự thật.” Sau khi nói những lời như vậy, chàng trình bày theo thứ tự ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như đã thấy và trình bày về hành vi và cử chỉ của Ngài. Do đó, đã được nói rằng: “Khi ấy, thanh niên Uttara... (v.v.)... Tôn giả Gotama là như thế này, như thế này, và còn hơn thế nữa.” ၃၈၆. တတ္ထ [Pg.257] သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါတိ ယထာ ဟိ အညေသံ ဘူမိယံ ပါဒံ ဌပေန္တာနံ အဂ္ဂတလံ ဝါ ပဏှိ ဝါ ပဿံ ဝါ ပဌမံ ဖုသတိ, ဝေမဇ္ဈံ ဝါ ပန ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ, ဥက္ခိပန္တာနမ္ပိ အဂ္ဂတလာဒီသု ဧကကောဋ္ဌာသောဝ ပဌမံ ဥဋ္ဌဟတိ, န ဧဝံ တဿ. တဿ ပန သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ, ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတိ. တသ္မာ ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ ခေါ ပန သော ဘဝံ ဂေါတမော’’တိ ဝဒတိ. 386. Trong đó, “bàn chân đặt bằng phẳng” có nghĩa là: trong khi những người khác khi đặt chân xuống đất, hoặc phần trước bàn chân, hoặc gót chân, hoặc cạnh bàn chân chạm đất trước, hoặc phần giữa có một khoảng trống, và khi nhấc chân lên, chỉ một phần như phần trước bàn chân v.v... nhấc lên trước, thì đối với ngài không như vậy. Nhưng đối với ngài, giống như đế của đôi dép vàng, toàn bộ lòng bàn chân chạm đất và nhấc lên khỏi mặt đất chỉ trong một lần. Do đó, (Uttara) nói rằng: “Tôn giả Gotama có bàn chân đặt bằng phẳng.” တတြိဒံ ဘဂဝတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ – သစေပိ ဟိ ဘဂဝါ အနေကသတပေါရိသံ နရကံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒံ နီဟရတိ, တာဝဒေဝ နိန္နဋ္ဌာနံ ဝါတပူရိတံ ဝိယ ကမ္မာရဘသ္တံ ဥန္နမိတွာ ပထဝီသမံ ဟောတိ, ဥန္နတဋ္ဌာနမ္ပိ အန္တော ပဝိသတိ. ဒူရေ အက္ကမိဿာမီတိ အဘိနီဟရန္တဿ သိနေရုပ္ပမာဏောပိ ပဗ္ဗတော သေဒိတဝေတ္တင်္ကုရော ဝိယ နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂစ္ဆတိ. တထာ ဟိဿ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ အက္ကမိဿာမီတိ ပါဒေ အဘိနီဟရတော ပဗ္ဗတော နမိတွာ ပါဒသမီပံ အာဂတော, သော တံ အက္ကမိတွာ ဒုတိယပါဒေန တာဝတိံသဘဝနံ အက္ကမိ. န ဟိ စက္ကလက္ခဏေန ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝိသမံ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ခါဏု ဝါ ကဏ္ဍကော ဝါ သက္ခရကထလာ ဝါ ဥစ္စာရပဿာဝေါ ဝါ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ ဝါ ပုရိမတရာဝ အပဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ စ ပထဝိံ ပဝိသန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ သီလတေဇေန ပညာတေဇေန ဓမ္မတေဇေန ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေန အယံ မဟာပထဝီ သမာ မုဒု ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏာ ဟောတိ. တတြ တထာဂတော သမံ ပါဒံ နိက္ခိပတိ, သမံ ဥဒ္ဓရတိ, သဗ္ဗာဝန္တေဟိ ပါဒတလေဟိ ဘူမိံ ဖုသတိ. Về việc Đức Thế Tôn có bàn chân đặt bằng phẳng, có điều này: nếu Đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Ta sẽ bước qua một vực thẳm sâu nhiều trăm tầm người” và đưa chân ra, ngay lúc đó nơi trũng sẽ dâng lên trở nên bằng phẳng với mặt đất, giống như ống bễ của thợ rèn được bơm đầy không khí, và nơi cao cũng sẽ lún vào trong. Khi Ngài nghĩ rằng: “Ta sẽ bước đến nơi xa” và đưa chân ra, ngọn núi dù lớn bằng núi Sineru cũng sẽ cúi xuống và đến gần chân Ngài, giống như một chồi mây bị hơ nóng. Cũng vậy, khi Ngài thực hiện song thông và nghĩ rằng: “Ta sẽ bước lên núi Yugandhara” và đưa chân ra, ngọn núi đã cúi xuống và đến gần chân Ngài; Ngài bước lên đó và bằng bước thứ hai, Ngài đã bước đến cõi trời Ba mươi ba. Vì do tướng bánh xe, nơi đặt chân không thể không bằng phẳng. Gốc cây, gai, sỏi, mảnh sành, phân, nước tiểu, nước bọt, nước mũi v.v... đều dạt ra từ trước, hoặc lún vào lòng đất ngay tại chỗ đó. Vì do uy lực của giới, tuệ, pháp và mười ba-la-mật của Như Lai, đại địa này trở nên bằng phẳng, mềm mại, và rải đầy hoa. Ở đó, Như Lai đặt chân xuống một cách bằng phẳng, nhấc lên một cách bằng phẳng, và chạm đất bằng toàn bộ lòng bàn chân. စက္ကာနီတိ ဒွီသု ပါဒေသု ဒွေ စက္ကာနိ. တေသံ အရာ စ နေမိ စ နာဘိ စ ပါဠိယံ ဝုတ္တာဝ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရာနီတိ ဣမိနာ ပန အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော – တေသံ ကိရ စက္ကာနံ ပါဒတလဿ မဇ္ဈေ နာဘိ ဒိဿတိ, နာဘိပရိစ္ဆိန္နာ ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿတိ, နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋော ဒိဿတိ, ပနာဠိမုခံ ဒိဿတိ, အရာ ဒိဿန္တိ, အရေသု ဝဋ္ဋလေခါ ဒိဿန္တိ, နေမီ ဒိဿန္တိ, နေမိမဏိကာ ဒိဿန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပါဠိအာဂတမေဝ. “Các bánh xe” có nghĩa là có hai bánh xe ở hai bàn chân. Căm, vành và trục của chúng đã được nói đến trong kinh điển Pāli. Nhưng với cụm từ “hoàn hảo về mọi phương diện”, nên hiểu sự khác biệt này: người ta nói rằng, ở giữa lòng bàn chân của những bánh xe ấy, người ta thấy trục, người ta thấy đường tròn bao quanh trục, người ta thấy vành đai bao quanh miệng trục, người ta thấy miệng ống dẫn, người ta thấy các căm xe, người ta thấy các đường tròn trên các căm xe, người ta thấy các vành xe, và người ta thấy các hạt ngọc trên vành xe. Đây chỉ là những gì có trong kinh điển Pāli. သမ္ဗဟုလဝါရော ပန အနာဂတော, သော ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သတ္တိ သိရိ ဝစ္ဆော နန္ဒိ သောဝတ္တိကော ဝဋံသကော ဝဍ္ဎမာနကံ မစ္ဆယုဂလံ ဘဒ္ဒပီဌံ အင်္ကုသံ [Pg.258] တောမရော ပါသာဒေါ တောရဏံ သေတစ္ဆတ္တံ ခဂ္ဂေါ တာလဝဏ္ဋံ မောရဟတ္ထကော ဝါဠဗီဇနီ ဥဏှီသံ ပတ္တော မဏိ ကုသုမဒါမံ နီလုပ္ပလံ ရတ္တုပ္ပလံ သေတုပ္ပလံ ပဒုမံ ပုဏ္ဍရီကံ ပုဏ္ဏဃဋော ပုဏ္ဏပါတိ သမုဒ္ဒေါ စက္ကဝါဠော ဟိမဝါ သိနေရု စန္ဒိမသူရိယာ နက္ခတ္တာနိ စတ္တာရော မဟာဒီပါ ဒွေပရိတ္တဒီပသဟဿာနိ, အန္တမသော စက္ကဝတ္တိရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရော. Vả lại, phần Sambahulavāra (nhiều tướng phụ) không được đề cập đến (trong Chánh tạng), phần ấy nên được hiểu như sau: Cây lao, ngực Sīrivaccha (ngực sư tử), hoa nandi (hoa lài), ba ngấn cổ, vòng hoa tai, tướng tốt của nam nhân, cặp cá, ghế báu, cây móc câu, cây đinh ba, lầu đài, cổng chào, lọng trắng, thanh gươm, quạt lá cọ, phất trần lông công, phất trần lông chồn, khăn vành, bình bát, ngọc ma-ni, tràng hoa, hoa sen xanh, hoa sen đỏ, hoa sen trắng, hoa sen hồng, hoa sen puṇḍarīka, bình đầy, bát đầy, biển cả, núi Chuyển Luân, núi Hy-mã-lạp, núi Tu-di, mặt trăng và mặt trời, các vì sao, bốn đại châu, hai ngàn hòn đảo nhỏ, cho đến cả hội chúng của vua Chuyển Luân, tất cả đều là đoàn tùy tùng của tướng bánh xe. အာယတပဏှီတိ ဒီဃပဏှိ, ပရိပုဏ္ဏပဏှီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ အညေသံ အဂ္ဂပါဒေါ ဒီဃော ဟောတိ, ပဏှိမတ္ထကေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ, ပဏှိ တစ္ဆေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ဟောတိ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အဂ္ဂပါဒေါ ဟောတိ, တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဇင်္ဃာ ပတိဋ္ဌာတိ, စတုတ္ထေ ကောဋ္ဌာသေ အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတာ ဝိယ ရတ္တကမ္ဗလေ ဂေဏ္ဍုကသဒိသာ ပဏှိ ဟောတိ. Gót chân dài (āyatapaṇhi) nghĩa là gót chân dài (dīghapaṇhi), gót chân đầy đặn. Ví như những người khác, phần trước bàn chân thì dài, bắp chân đặt ở trên gót, gót chân như thể bị đẽo gọt rồi đặt vào, đối với đức Như Lai thì không phải như vậy. Trái lại, đối với đức Như Lai, trong bốn phần (của bàn chân) thì hai phần là phần trước bàn chân, bắp chân đặt ở phần thứ ba, ở phần thứ tư, gót chân tròn trịa như thể được tiện bằng mũi dùi, giống như quả bóng đặt trên tấm thảm len màu đỏ. ဒီဃင်္ဂုလီတိ ယထာ အညေသံ ကာစိ အင်္ဂုလိ ဒီဃာ ဟောတိ, ကာစိ ရဿာ, န ဧဝံ တထာဂတဿ. တထာဂတဿ ပန မက္ကဋဿေဝ ဒီဃဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိယော မူလေ ထူလာ အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ အဂ္ဂေ တနုကာ နိယျာသတေလေန မဒ္ဒိတွာ ဝဋ္ဋိတဟရိတာလဝဋ္ဋိသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒီဃင်္ဂုလီ’’တိ. Ngón tay dài (dīghaṅguli) có nghĩa là: Ví như những người khác, có ngón thì dài, có ngón thì ngắn, đối với đức Như Lai thì không phải như vậy. Trái lại, các ngón tay và ngón chân của đức Như Lai thì dài như của loài khỉ, to ở gốc, thon dần về phía đầu ngón, giống như thỏi hùng hoàng được vê tròn sau khi nhào với dầu và nhựa cây. Do đó, được gọi là “ngón tay dài”. မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတံ သတဝါရဝိဟတကပ္ပာသပဋလံ ဝိယ မုဒူ, ဇာတမတ္တကုမာရဿ ဝိယ စ နိစ္စကာလံ တလုနာ စ ဟတ္ထပါဒါ အဿာတိ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒေါ. Tay chân mềm mại, non mịn (mudutalunahatthapāda) có nghĩa là: Tay chân của Ngài mềm mại như tấm bông gòn đã được chải một trăm lần rồi ngâm trong bơ tinh luyện, và luôn luôn non mịn như tay chân của trẻ sơ sinh. ဇာလဟတ္ထပါဒေါတိ န စမ္မေန ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရော. ဧဒိသော ဟိ ဖဏဟတ္ထကော ပုရိသဒေါသေန ဥပဟတော ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. တထာဂတဿ ပန စတဿော ဟတ္ထင်္ဂုလိယော ပဉ္စပိ ပါဒင်္ဂုလိယော ဧကပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ, တာသံ ဧကပ္ပမာဏတ္တာယ ယဝလက္ခဏံ အညမညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဋ္ဌတိ. အထဿ ဟတ္ထပါဒါ ကုသလေန ဝဍ္ဎကိနာ ယောဇိတဇာလဝါတပါနသဒိသာ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇာလဟတ္ထပါဒေါ’’တိ. Tay chân có màng lưới (jālahatthapāda) không có nghĩa là khoảng giữa các ngón tay bị dính liền bởi da. Người như vậy được gọi là người có tay màng (phaṇahatthaka), bị khiếm khuyết về thân thể, không thể được xuất gia. Trái lại, bốn ngón tay và năm ngón chân của đức Như Lai đều có độ dài bằng nhau. Do chúng có độ dài bằng nhau nên các tướng tốt xuyên suốt lẫn nhau. Khi ấy, tay chân của Ngài giống như cửa sổ có lưới được người thợ mộc khéo léo lắp vào. Do đó, được gọi là “tay chân có màng lưới”. ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတဂေါပ္ဖကတ္တာ ဥဿင်္ခါ ပါဒါ အဿာတိ ဥဿင်္ခပါဒေါ. အညေသဉှိ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဂေါပ္ဖကာ ဟောန္တိ. တေန တေသံ ပါဒါ အာဏိဗဒ္ဓါ ဝိယ ထဒ္ဓါ ဟောန္တိ, န ယထာသုခံ ပရိဝတ္တန္တိ, ဂစ္ဆန္တာနံ ပါဒတလာနိ န ဒိဿန္တိ[Pg.259]. တထာဂတဿ ပန အဘိရုဟိတွာ ဥပရိ ဂေါပ္ဖကာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ. တေနဿ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ, အဓောကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ. ပုရတောပိ ပစ္ဆတောပိ ဥဘယပဿေသုပိ ဌတွာ ပဿန္တာနံ ပါဒတလာနိ ပညာယန္တိ, န ဟတ္ထီနံ ဝိယ ပစ္ဆတောယေဝ. Bàn chân có mắt cá nổi cao (ussaṅkhapāda) có nghĩa là bàn chân của Ngài có mắt cá nổi cao vì chúng được đặt ở trên cao. Đối với những người khác, mắt cá chân nằm ở mu bàn chân. Do đó, bàn chân của họ cứng đờ như thể bị đóng chốt, không thể xoay chuyển dễ dàng, và khi đi, lòng bàn chân của họ không được nhìn thấy. Trái lại, mắt cá chân của đức Như Lai nhô lên và nằm ở phía trên. Do đó, thân trên của Ngài, từ rốn trở lên, bất động như pho tượng vàng đặt trên thuyền, chỉ có thân dưới chuyển động. Bàn chân xoay chuyển dễ dàng. Lòng bàn chân của Ngài có thể được nhìn thấy bởi những người đứng nhìn từ phía trước, phía sau, và cả hai bên, không giống như của loài voi mà chỉ có thể nhìn thấy từ phía sau. ဧဏိဇင်္ဃောတိ ဧဏိမိဂသဒိသဇင်္ဃော မံသုဿဒေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော, န ဧကတော ဗဒ္ဓပိဏ္ဍိကမံသော, သမန္တတော သမသဏ္ဌိတေန မံသေန ပရိက္ခိတ္တာဟိ သုဝဋ္ဋိတာဟိ သာလိဂဗ္ဘသဒိသာဟိ ဇင်္ဃာဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. Bắp chân như của sơn dương (eṇijaṅgha) có nghĩa là: Bắp chân giống như của loài sơn dương eṇi; bắp chân đầy đặn do thịt nổi cao; không phải là có bắp thịt nổi lên ở một bên, mà là Ngài có bắp chân được bao bọc bởi lớp thịt đều đặn xung quanh, tròn trịa, giống như bao lúa sāli. အနောနမန္တောတိ အနမန္တော. ဧတေနဿ အခုဇ္ဇအဝါမနဘာဝေါ ဒီပိတော. အဝသေသဇနာ ဟိ ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဝါမနာ ဝါ, ခုဇ္ဇာနံ ဥပရိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဝါမနာနံ ဟေဋ္ဌိမကာယော. တေ အပရိပုဏ္ဏကာယတ္တာ န သက္ကောန္တိ အနောနမန္တာ ဇဏ္ဏုကာနိ ပရိမဇ္ဇိတုံ. တထာဂတော ပန ပရိပုဏ္ဏဥဘယကာယတ္တာ သက္ကောတိ. Không cúi xuống (anonamanto) có nghĩa là không cúi mình. Qua đó, đặc tính không gù, không lùn của Ngài được thể hiện. Những người còn lại thì hoặc bị gù hoặc bị lùn. Thân trên của người gù không được đầy đặn, còn thân dưới của người lùn không được đầy đặn. Do thân thể không đầy đặn, họ không thể xoa đầu gối mà không cúi mình xuống. Trái lại, đức Như Lai có thể làm được vì cả hai phần thân thể của Ngài đều đầy đặn. ဥသဘဝါရဏာဒီနံ ဝိယ သုဝဏ္ဏပဒုမကဏ္ဏိကသဒိသေ ကောသေ ဩဟိတံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝတ္ထဂုယှံ အဿာတိ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှော. ဝတ္ထဂုယှန္တိ ဝတ္ထေန ဂူဟိတဗ္ဗံ အင်္ဂဇာတံ ဝုစ္စတိ. Âm tàng được giấu trong vỏ bọc (kosohitavatthaguyha) có nghĩa là: Ngài có âm tàng được che kín, ẩn vào trong vỏ bọc giống như đài sen vàng, tương tự như của bò chúa, voi chúa, v.v. Âm tàng (vatthaguyha) được gọi là bộ phận sinh dục cần được che đậy bằng y phục. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ဒီပိဒါဌာယ ဃံသိတွာ ဂေရုကပရိကမ္မံ ကတွာ ဌပိတဃနသုဝဏ္ဏရူပကသဒိသောတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ ဃနသိနိဒ္ဓသဏှသရီရတံ ဒဿေတွာ ဆဝိဝဏ္ဏဒဿနတ္ထံ ကဉ္စနသန္နိဘတ္တစောတိ ဝုတ္တံ, ပုရိမဿ ဝါ ဝေဝစနမေဝ ဧတံ. Thân sắc vàng (suvaṇṇavaṇṇa) có nghĩa là giống như pho tượng bằng vàng khối được đặt sau khi đã chà bằng bột chu sa, đánh bóng bằng răng cọp, và hoàn thiện bằng đất son. Qua đó, sau khi đã chỉ ra thân thể của Ngài đặc, mịn, và mượt, để diễn tả màu da, câu “làn da như vàng ròng” (kañcanasannibhattaco) đã được nói đến; hoặc đây chỉ là một từ đồng nghĩa với từ trước. ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇော ဝါ မလံ ဝါ. န ဥပလိမ္ပတီတိ န လဂ္ဂတိ, ပဒုမပလာသတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထဓောဝနပါဒဓောဝနာဒီနိ ပန ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စေဝ ဒါယကာနံ ပုညဖလတ္ထာယ စ ဗုဒ္ဓါ ကရောန္တိ, ဝတ္တသီသေနာပိ စ ကရောန္တိယေဝ. သေနာသနံ ပဝိသန္တေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တမေတံ. Bụi bẩn (rajojalla) là bụi hoặc vết bẩn. Không bám dính (na upalimpati) nghĩa là không dính vào, nó trôi đi như giọt nước trên lá sen. Tuy nhiên, các đức Phật thực hiện việc rửa tay, rửa chân, v.v. là để điều hòa thời tiết và vì lợi ích phước báu cho các thí chủ, và các Ngài cũng thực hiện những việc ấy theo phận sự. Vì điều này đã được nói: “Vị tỳ-khưu khi đi vào trú xứ phải rửa chân rồi mới vào.” ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမောတိ အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ မုခသောဘံ ဥလ္လောကယမာနာနိ ဝိယ ဌိတာနိ လောမာနိ အဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမော. Lông mọc hướng lên (uddhaggaloma) có nghĩa là: Ngài có những sợi lông mà ở cuối mỗi vòng xoáy, chúng mọc hướng ngọn lên trên, đứng yên như thể đang chiêm ngưỡng vẻ đẹp của khuôn mặt Ngài. ဗြဟ္မုဇုဂတ္တောတိ [Pg.260] ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော, ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတဒီဃသရီရော. ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာ ခန္ဓေ ကဋိယံ ဇာဏူသူတိ တီသု ဌာနေသု နမန္တိ. တေ ကဋိယံ နမန္တာ ပစ္ဆတော နမန္တိ, ဣတရေသု ဒွီသု ဌာနေသု ပုရတော. ဒီဃသရီရာ ပနေကေ ပဿဝင်္ကာ ဟောန္တိ, ဧကေ မုခံ ဥန္နာမေတွာ နက္ခတ္တာနိ ဂဏယန္တာ ဝိယ စရန္တိ, ဧကေ အပ္ပမံသလောဟိတာ သူလသဒိသာ ဟောန္တိ, ပဝေဓမာနာ ဂစ္ဆန္တိ. တထာဂတော ပန ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂန္တွာ ဒီဃပ္ပမာဏော ဒေဝနဂရေ ဥဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ဟောတိ. Thân hình thẳng đứng như Phạm thiên (brahmujugatta) có nghĩa là thân hình thẳng đứng như vị Phạm thiên, thân hình cao lớn và thẳng tắp. Thông thường, chúng sanh hay cúi ở ba chỗ: vai, hông, và đầu gối. Khi cúi ở hông, họ ngả về phía sau; ở hai chỗ còn lại, họ ngả về phía trước. Hơn nữa, một số người có thân hình cao lớn lại bị cong vẹo sang hai bên; một số đi lại như thể đang ngẩng mặt đếm các vì sao; một số ít thịt ít máu, gầy như cây cọc, đi lại run rẩy. Trái lại, đức Như Lai vươn mình thẳng đứng, thân hình cao lớn, giống như cổng chào bằng vàng được dựng lên ở thành của chư thiên. သတ္တုဿဒေါတိ ဒွေ ဟတ္ထပိဋ္ဌိယော ဒွေ ပါဒပိဋ္ဌိယော ဒွေ အံသကူဋာနိ ခန္ဓောတိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒေါ အဿာတိ သတ္တုဿဒေါ. အညေသံ ပန ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌီသု နှာရုဇာလာ ပညာယန္တိ, အံသကူဋခန္ဓေသု အဋ္ဌိကောဋိယော, တေ မနုဿပေတာ ဝိယ ခါယန္တိ, န တထာဂတော. တထာဂတော ပန သတ္တသု ဌာနေသု ပရိပုဏ္ဏမံသုဿဒတ္တာ နိဂူဠှနှာရုဇာလေဟိ ဟတ္ထပိဋ္ဌာဒီဟိ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသေန ခန္ဓေန သိလာရူပကံ ဝိယ စိတ္တကမ္မရူပကံ ဝိယ စ ခါယတိ. Sattussado có nghĩa là: Ngài có thịt đầy đặn ở bảy nơi, đó là hai mu bàn tay, hai mu bàn chân, hai bả vai và cổ, nên gọi là Sattussado (bảy nơi đầy đặn). Còn đối với những người khác, ở mu bàn tay và mu bàn chân, mạng lưới gân hiện rõ; ở bả vai và cổ, các đầu xương hiện rõ, những người đó trông giống như ngạ quỷ, Đức Như Lai thì không như vậy. Còn Đức Như Lai, do có thịt đầy đặn ở bảy nơi, nên mạng lưới gân ở mu bàn tay... được che kín, với cổ tròn trịa giống như ống sáo bằng vàng được đặt dựng lên, Ngài trông giống như pho tượng đá hay pho tượng được vẽ. သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. သီဟဿ ဟိ ပုရတ္ထိမကာယောဝ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ပစ္ဆိမကာယော အပရိပုဏ္ဏော. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓကာယောဝ သဗ္ဗော ကာယော ပရိပုဏ္ဏော. သောပိ သီဟဿေဝ န တတ္ထ တတ္ထ ဝိနတုန္နတာဒိဝသေန ဒုဿဏ္ဌိတဝိသဏ္ဌိတော, ဒီဃယုတ္တဌာနေ ပန ဒီဃော, ရဿကိသထူလအနုဝဋ္ဋိတယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဝိဓောဝ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – Sīhapubbaddhakāyo có nghĩa là: Ngài có thân hình giống như nửa thân trước của sư tử. Vì rằng, đối với sư tử, chỉ có nửa thân trước là đầy đặn, nửa thân sau không đầy đặn. Còn đối với Đức Như Lai, toàn thân Ngài đều đầy đặn như nửa thân trước của sư tử. Thân của Ngài cũng vậy, không có hình dạng xấu xí, không đều do chỗ thấp chỗ cao, trái lại, ở nơi cần dài thì dài, ở những nơi cần ngắn, thon, to, tròn, thì cũng có hình dạng như vậy. Điều này đã được nói đến: ‘‘မနာပိယေ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မဝိပါကေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဒီဃေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဒီဃာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ရဿေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ရဿာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ထူလေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ထူလာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ကိသေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ကိသာနိ သဏ္ဌဟန္တိ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ ဝဋ္ဋေဟိ သောဘတိ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဝဋ္ဋာနိ သဏ္ဌဟန္တီ’’တိ. Này các Tỳ khưu, khi quả của nghiệp khả ái hiện khởi, những phần thân thể nào đẹp khi dài, những phần thân thể ấy liền trở nên dài. Những phần thân thể nào đẹp khi ngắn, những phần thân thể ấy liền trở nên ngắn. Những phần thân thể nào đẹp khi to, những phần thân thể ấy liền trở nên to. Những phần thân thể nào đẹp khi thon, những phần thân thể ấy liền trở nên thon. Những phần thân thể nào đẹp khi tròn, những phần thân thể ấy liền trở nên tròn. ဣတိ [Pg.261] နာနာစိတ္တေန ပုညစိတ္တေန စိတ္တိတော ဒသဟိ ပါရမီဟိ သဇ္ဇိတော တထာဂတဿ အတ္တဘာဝေါ, တဿ လောကေ သဗ္ဗသိပ္ပိနော ဝါ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝါ ပဋိရူပကမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. Như vậy, thân của Đức Như Lai được tô điểm bởi các công đức đa dạng, được trang bị bởi mười Ba-la-mật. Đối với thân ấy, trên thế gian, tất cả các nghệ nhân hay những người có thần thông cũng không thể tạo ra được một hình ảnh tương tự. စိတန္တရံသောတိ အန္တရံသံ ဝုစ္စတိ ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရံ, တံ စိတံ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ စိတန္တရံသော. အညေသဉှိ တံ ဌာနံ နိန္နံ ဟောတိ, ဒွေ ပိဋ္ဌိကောဋ္ဋာ ပါဋိယေက္ကံ ပညာယန္တိ. တထာဂတဿ ပန ကဋိတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ယာဝ ခန္ဓာ ဥဂ္ဂမ္မ သမုဿိတသုဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ ပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ ပတိဋ္ဌိတံ. Citantaraṃso có nghĩa là: khoảng giữa hai bả vai được gọi là antaraṃsaṃ, khoảng giữa vai ấy của Ngài đầy đặn, nên gọi là Citantaraṃso (khoảng giữa vai đầy đặn). Vì rằng, đối với những người khác, nơi đó lõm xuống, hai bả vai hiện rõ riêng biệt. Còn đối với Đức Như Lai, một lớp thịt bắt đầu từ thắt lưng nổi lên cho đến cổ, giống như một tấm vàng được dựng thẳng, che phủ và nằm trên lưng. နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလောတိ နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော. ယထာ ပဏ္ဏာသဟတ္ထတာယ ဝါ သတဟတ္ထတာယ ဝါ သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော ဒီဃတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ဧကပ္ပမာဏောဝ ဟောတိ, ဧဝံ ကာယတောပိ ဗျာမတောပိ ဧကပ္ပမာဏော. ယထာ အညေသံ ကာယော ဝါ ဒီဃော ဟောတိ ဗျာမော ဝါ, န ဧဝံ ဝိသမပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော. တေနေဝ ‘‘ယာဝတကွဿ ကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယာဝတကော အဿာတိ ယာဝတကွဿ. Nigrodhaparimaṇḍalo có nghĩa là: Ngài có thân hình cân đối như cây đa. Giống như cây đa có thân và cành cân đối, cao năm mươi hoặc một trăm cubit, có chiều cao và chiều rộng bằng nhau, cũng vậy, thân của Ngài có chiều cao và sải tay bằng nhau. Không giống như những người khác, hoặc thân cao hơn hoặc sải tay dài hơn, thân của Ngài không có kích thước không cân đối như vậy, đó là ý nghĩa. Chính vì vậy, câu "yāvatakvassa kāyo"... đã được nói đến. Trong đó, yāvatakvassa là do yāvatako assa. သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓောတိ သမဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓော. ယထာ ဧကေ ကောဉ္စာ ဝိယ ဗကာ ဝိယ ဝရာဟာ ဝိယ စ ဒီဃဂလာ ဝင်္ကဂလာ ပုထုလဂလာ စ ဟောန္တိ, ကထနကာလေ သိရာဇာလံ ပညာယတိ, မန္ဒော သရော နိက္ခမတိ, န ဧဝံ တဿ. တထာဂတဿ ပန သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသော ခန္ဓော ဟောတိ, ကထနကာလေ သိရာဇာလံ န ပညာယတိ, မေဃဿ ဝိယ ဂဇ္ဇတော သရော မဟာ ဟောတိ. Samavaṭṭakkhandho có nghĩa là: Ngài có cổ tròn đều. Không giống như một số người, giống như chim diệc, chim hạc, hay heo, có cổ dài, cổ cong, hay cổ to, khi nói mạng lưới gân hiện rõ, âm thanh phát ra yếu ớt, đối với Ngài thì không như vậy. Còn đối với Đức Như Lai, cổ của Ngài giống như ống sáo bằng vàng được tiện tròn đều, khi nói mạng lưới gân không hiện rõ, âm thanh của Ngài lớn như tiếng sấm của mây. ရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ ဧတ္ထ ရသံ ဂသန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ, ရသဟရဏီနမေတံ အဓိဝစနံ, တာ အဂ္ဂါ အဿာတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ. တထာဂတဿ ဟိ သတ္တ ရသဟရဏိသဟဿာနိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါနိ ဟုတွာ ဂီဝါယမေဝ ပဋိမုက္ကာနိ. တိလဖလမတ္တောပိ အာဟာရော ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပိတော သဗ္ဗံ ကာယံ အနုဖရတိ, တေနေဝ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ ဧကတဏ္ဍုလာဒီဟိပိ ကာဠာယယူသပသတေနာပိ ကာယဿ ယာပနံ အဟောသိ. အညေသံ ပန တထာ အဘာဝါ န သကလကာယံ ဩဇာ ဖရတိ, တေန တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ. ဣဒံ လက္ခဏံ အပ္ပာဗာဓတာသင်္ခါတဿ နိဿန္ဒဖလဿ ဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ. Trong từ Rasaggasaggī, rasaṃ gasantīti rasaggasā, đây là tên gọi của các dây thần kinh vị giác, Ngài có những dây thần kinh vị giác ấy thuộc loại thượng hạng, nên gọi là Rasaggasaggī. Vì rằng, đối với Đức Như Lai, bảy ngàn dây thần kinh vị giác có đầu hướng lên trên, được đặt ngay tại cổ. Thức ăn dù chỉ bằng hạt mè, khi được đặt trên đầu lưỡi, liền lan tỏa khắp toàn thân. Chính vì vậy, khi Ngài thực hành đại tinh tấn, chỉ với một hạt gạo... hay một muỗng canh đậu, thân của Ngài vẫn được duy trì. Còn đối với những người khác, do không được như vậy, chất dinh dưỡng không lan tỏa khắp toàn thân, do đó, họ có nhiều bệnh tật. Tướng tốt này trở nên rõ ràng qua quả báo là sự ít bệnh tật. သီဟဿေဝ [Pg.262] ဟနု အဿာတိ သီဟဟနု. တတ္ထ သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, န ဥပရိမံ. တထာဂတဿ ပန သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမံ ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ. Sīhahanu có nghĩa là: Ngài có hàm giống như của sư tử. Trong đó, đối với sư tử, chỉ có hàm dưới là đầy đặn, hàm trên thì không. Còn đối với Đức Như Lai, cả hai hàm đều đầy đặn giống như hàm dưới của sư tử, và giống như mặt trăng vào ngày thứ mười hai của mỗi bán nguyệt. စတ္တာလီသဒန္တောတိအာဒီသု ဥပရိမဟနုကေ ပတိဋ္ဌိတာ ဝီသတိ, ဟေဋ္ဌိမေ ဝီသတီတိ စတ္တာလီသ ဒန္တာ အဿာတိ စတ္တာလီသဒန္တော. အညေသဉှိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တာနမ္ပိ ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ ဟောန္တိ, တထာဂတဿ စတ္တာလီသံ. Trong các tướng như Cattālīsadanto...: Ngài có hai mươi chiếc răng nằm ở hàm trên, hai mươi chiếc ở hàm dưới, như vậy Ngài có bốn mươi chiếc răng, nên gọi là Cattālīsadanto (bốn mươi răng). Vì rằng, đối với những người khác, ngay cả những người có răng đầy đủ, cũng chỉ có ba mươi hai chiếc răng, còn Đức Như Lai có bốn mươi chiếc. အညေသဉ္စ ကေစိ ဒန္တာ ဥစ္စာ ကေစိ နီစာတိ ဝိသမာ ဟောန္တိ, တထာဂတဿ ပန အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယ သမာ. Và đối với những người khác, một số răng cao, một số răng thấp, nên không đều nhau. Còn đối với Đức Như Lai, răng của Ngài đều nhau giống như một phiến vỏ ốc được cắt bằng cưa sắt. အညေသံ ကုမ္ဘီလာနံ ဝိယ ဒန္တာ ဝိရဠာ ဟောန္တိ, မစ္ဆမံသာဒီနိ ခါဒန္တာနံ ဒန္တန္တရံ ပူရတိ. တထာဂတဿ ပန ကနကလတာယ သမုဿာပိတဝဇိရပန္တိ ဝိယ အဝိရဠာ တုလိကာယ ဒဿိတပရိစ္ဆေဒါ ဝိယ ဒန္တာ ဟောန္တိ. Đối với những người khác, răng của họ thưa như răng cá sấu; khi họ ăn cá, thịt..., kẽ răng bị lấp đầy. Còn đối với Đức Như Lai, răng của Ngài không thưa, giống như một hàng kim cương được gắn trên một sợi dây vàng, và giống như được phân định rõ ràng bằng bút vẽ. သုသုက္ကဒါဌောတိ အညေသဉ္စ ပူတိဒန္တာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, တေန ကာစိ ဒါဌာ ကာဠာပိ ဝိဝဏ္ဏာပိ ဟောန္တိ. တထာဂတော သုသုက္ကဒါဌော ဩသဓိတာရကမ္ပိ အတိက္ကမ္မ ဝိရောစမာနာယ ပဘာယ သမန္နာဂတဒါဌော, တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုသုက္ကဒါဌော’’တိ. Susukkadāṭho có nghĩa là: đối với những người khác, răng sâu mọc lên, do đó, một số răng nanh có thể có màu đen hoặc bị đổi màu. Đức Như Lai có răng nanh rất trắng, với ánh sáng rực rỡ vượt qua cả ánh sáng của sao Mai. Do đó, được gọi là "susukkadāṭho". ပဟူတဇိဝှောတိ အညေသံ ဇိဝှာ ထူလာပိ ဟောတိ ကိသာပိ ရဿာပိ ထဒ္ဓါပိ ဝိသမာပိ, တထာဂတဿ ပန မုဒု ဒီဃာ ပုထုလာ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဟောတိ. သော တံ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ အာဂတာနံ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ မုဒုကတ္တာ တံ ဇိဝှံ ကထိနသူစိံ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဥဘော နာသိကသောတာနိ ပရာမသတိ, ဒီဃတ္တာ ဥဘော ကဏ္ဏသောတာနိ ပရာမသတိ, ပုထုလတ္တာ ကေသန္တပရိယောသာနံ ကေဝလမ္ပိ နလာဋံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ဧဝံ တဿာ မုဒုဒီဃပုထုလဘာဝံ ပကာသေန္တော ကင်္ခံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ တိလက္ခဏသမ္ပန္နံ ဇိဝှံ သန္ဓာယ ‘‘ပဟူတဇိဝှော’’တိ ဝုတ္တံ. “Pahūtajivho” (có lưỡi rộng dài) có nghĩa là: Lưỡi của những người khác có khi dày, có khi mỏng, có khi ngắn, có khi cứng, có khi không đều; còn lưỡi của Như Lai thì mềm mại, dài, rộng, và có màu sắc đẹp. Để xua tan sự nghi ngờ của những người đến tìm hiểu tướng tốt ấy, do sự mềm mại, Ngài cuộn lưỡi lại như cây kim cứng rồi chạm đến cả hai lỗ mũi; do sự dài, Ngài chạm đến cả hai lỗ tai; do sự rộng, Ngài che phủ toàn bộ vầng trán cho đến chân tóc. Như vậy, khi biểu thị trạng thái mềm mại, dài, và rộng của lưỡi ấy, Ngài đã xua tan sự nghi ngờ. Do vậy, đề cập đến cái lưỡi có đủ ba tướng tốt này, nên được gọi là “pahūtajivho” (có lưỡi rộng dài). ဗြဟ္မဿရောတိ အညေ ဆိန္နဿရာပိ ဘိန္နဿရာပိ ကာကဿရာပိ ဟောန္တိ, တထာဂတော ပန မဟာဗြဟ္မုနော သရသဒိသေန သရေန သမန္နာဂတော. မဟာဗြဟ္မုနော ဟိ ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ သရော ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တထာဂတေနာပိ ကတကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, ဝတ္ထုဿ သုဒ္ဓတ္တာ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌဟန္တော သရော ဝိသုဒ္ဓေါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောဝ သမုဋ္ဌာတိ. ကရဝိကော ဝိယ ဘဏတီတိ ကရဝိကဘာဏီ, မတ္တကရဝိကရုတမဉ္ဇုဃောသောတိ အတ္ထော. “Brahmassaro” (có âm thanh như Phạm thiên) có nghĩa là: Những người khác có khi có âm thanh đứt quãng, có khi có âm thanh vỡ, có khi có âm thanh như tiếng quạ; còn Như Lai thì có âm thanh giống như âm thanh của Đại Phạm thiên. Vì âm thanh của Đại Phạm thiên rất trong trẻo do không bị đờm và mật làm trở ngại. Đối với Như Lai cũng vậy, nghiệp đã được thực hành làm thanh tịnh cơ sở phát âm; do cơ sở phát âm thanh tịnh, âm thanh phát ra từ rốn rất trong trẻo và có đủ tám yếu tố. Ngài nói như chim ca-lăng-tần-già nên được gọi là “Karavikabhāṇī” (người có tiếng nói như chim ca-lăng-tần-già), nghĩa là có âm thanh du dương như tiếng hót của chim ca-lăng-tần-già say mật hoa. တတြိဒံ [Pg.263] ကရဝိကရုတဿ မဉ္ဇုတာယ – ကရဝိကသကုဏေ ကိရ မဓုရရသံ အမ္ဗပက္ကံ မုခတုဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ပဂ္ဃရိတံ ရသံ သာယိတွာ ပက္ခေန တာလံ ဒတွာ ဝိကူဇမာနေ စတုပ္ပဒါဒီနိ မတ္တာနိ ဝိယ လဠိတုံ အာရဘန္တိ. ဂေါစရပ္ပသုတာပိ စတုပ္ပဒါ မုခဂတာနိပိ တိဏာနိ ဆဍ္ဍေတွာ တံ သဒ္ဒံ သုဏန္တိ, ဝါဠမိဂါ ခုဒ္ဒကမိဂေ အနုဗန္ဓမာနာ ဥက္ခိတ္တပါဒံ အနုက္ခိပိတွာဝ တိဋ္ဌန္တိ, အနုဗဒ္ဓမိဂါပိ မရဏဘယံ ဟိတွာပိ တိဋ္ဌန္တိ, အာကာသေ ပက္ခန္ဒပက္ခိနောပိ ပက္ခေ ပသာရေတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ဥဒကေ မစ္ဆာပိ ကဏ္ဏပဋလံ အပ္ဖောဋေန္တာ တံ သဒ္ဒံ သုဏမာနာဝ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ မဉ္ဇုရုတာ ကရဝိကာ. Về sự du dương của tiếng chim ca-lăng-tần-già, có câu chuyện này: Nghe nói, khi chim ca-lăng-tần-già dùng mỏ mổ vào quả xoài chín có vị ngọt, nếm vị ngọt đang chảy ra, rồi dùng cánh vỗ nhịp và cất tiếng hót, thì các loài bốn chân bắt đầu vui đùa như thể bị say. Các loài bốn chân dù đang mải mê ăn cỏ cũng nhả cả cỏ trong miệng ra để lắng nghe âm thanh ấy. Các loài thú dữ đang đuổi theo con mồi nhỏ cũng đứng yên, chân đã giơ lên mà không hạ xuống. Cả những con mồi đang bị đuổi cũng đứng lại, quên cả nỗi sợ chết. Cả những loài chim đang bay trên trời cũng dang rộng cánh mà đứng yên. Cả loài cá dưới nước cũng không quẫy đuôi, đứng yên chỉ để lắng nghe âm thanh ấy. Chim ca-lăng-tần-già có tiếng hót du dương như vậy. အသန္ဓိမိတ္တာပိ ဓမ္မာသောကဿ ဒေဝီ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန သဒိသော ကဿစိ သဒ္ဒေါ’’တိ သံဃံ ပုစ္ဆိ. အတ္ထိ ကရဝိကသကုဏဿာတိ. ကုဟိံ, ဘန္တေ, သကုဏာတိ? ဟိမဝန္တေတိ. သာ ရာဇာနံ အာဟ, – ‘‘ဒေဝ, ကရဝိကသကုဏံ ဒဋ္ဌုကာမာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဣမသ္မိံ ပဉ္ဇရေ နိသီဒိတွာ ကရဝိကော အာဂစ္ဆတူ’’တိ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပဉ္ဇရော ဂန္တွာ ဧကဿ ကရဝိကဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. သော ‘‘ရာဇာဏာယ အာဂတော ပဉ္ဇရော, န သက္ကာ အဂန္တု’’န္တိ တတ္ထ နိသီဒိ. ပဉ္ဇရော အာဂန္တွာ ရညော ပုရတောဝ အဋ္ဌာသိ. ကရဝိကံ သဒ္ဒံ ကာရာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ ရာဇာ ‘‘ကထံ ဘဏေ ဣမေ သဒ္ဒံ ကရောန္တီ’’တိ အာဟ? ဉာတကေ ဒိသွာ ဒေဝါတိ. အထ နံ ရာဇာ အာဒါသေဟိ ပရိက္ခိပါပေသိ. သော အတ္တနောဝ ဆာယံ ဒိသွာ ‘‘ဉာတကာ မေ အာဂတာ’’တိ မညမာနော ပက္ခေန တာဠံ ဒတွာ မဉ္ဇုဿရေန မဏိဝံသံ ဓမမာနော ဝိယ ဝိရဝိ. သကလနဂရေ မနုဿာ မတ္တာ ဝိယ လဠိံသု. အသန္ဓိမိတ္တာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမဿ တာဝ တိရစ္ဆာနဿ ဧဝံ မဓုရော သဒ္ဒေါ, ကီဒိသော နု ခေါ သဗ္ဗညုတညာဏသိရိပ္ပတ္တဿ ဘဂဝတော အဟောသီ’’တိ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ သတ္တဟိ ဇင်္ဃသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဧဝံ မဓုရော ကရဝိကသဒ္ဒေါ. တတော သတဘာဂေန သဟဿဘာဂေန စ မဓုရတရော တထာဂတဿ သဒ္ဒေါ, လောကေ ပန ကရဝိကတော အညဿ မဓုရရဿ အဘာဝတော ‘‘ကရဝိကဘာဏီ’’တိ ဝုတ္တံ. Hoàng hậu Asandhimittā của vua Dhammāsoka đã hỏi chư Tăng: “Bạch quý ngài, có âm thanh của ai giống với âm thanh của Đức Phật không ạ?”. (Chư Tăng đáp:) “Có tiếng của chim ca-lăng-tần-già”. “Bạch quý ngài, loài chim ấy ở đâu?”. “Ở trong dãy Tuyết Sơn”. Bà nói với nhà vua: “Tâu Đại vương, thiếp muốn thấy chim ca-lăng-tần-già”. Vua đã thả một chiếc lồng vàng đi với lời nguyện: “Mong rằng chim ca-lăng-tần-già sẽ đậu vào chiếc lồng này và đến đây”. Chiếc lồng đi đến và dừng lại trước một con chim ca-lăng-tần-già. Con chim ấy nghĩ: “Chiếc lồng này đến do vương lệnh, không thể không đi”, rồi đậu vào đó. Chiếc lồng quay về và dừng lại ngay trước mặt vua. Họ không thể làm cho con chim ca-lăng-tần-già cất tiếng hót. Bấy giờ, vua nói: “Này các khanh, làm sao để chúng cất tiếng hót?”. (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, khi thấy quyến thuộc của mình”. Bấy giờ, vua cho đặt những tấm gương xung quanh nó. Nó thấy bóng của chính mình, tưởng rằng “Quyến thuộc của ta đã đến”, rồi vỗ cánh và cất tiếng hót du dương như thể đang thổi sáo bằng ngọc. Người dân trong khắp thành phố vui đùa như thể bị say. Hoàng hậu Asandhimittā suy nghĩ: “Âm thanh của loài súc sinh này còn du dương đến thế, vậy âm thanh của Đức Thế Tôn, đấng đã đạt đến sự vinh quang của Nhất thiết trí, đã từng tuyệt diệu đến nhường nào?”. Làm phát sinh hỷ lạc, và không từ bỏ hỷ lạc ấy, bà cùng với bảy trăm cung nữ đã đắc quả Tu-đà-hoàn. Tiếng chim ca-lăng-tần-già du dương như vậy. Âm thanh của Như Lai còn du dương hơn gấp trăm, gấp ngàn lần. Tuy nhiên, vì trong thế gian không có âm thanh nào du dương hơn tiếng chim ca-lăng-tần-già, nên Ngài được gọi là “Karavikabhāṇī”. အဘိနီလနေတ္တောတိ န သကလနီလနေတ္တောဝ, နီလယုတ္တဋ္ဌာနေ ပနဿ ဥမာပုပ္ဖသဒိသေန အတိဝိသုဒ္ဓေန နီလဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ အက္ခီနိ ဟောန္တိ. ပီတယုတ္တဋ္ဌာနေ ကဏိကာရပုပ္ဖသဒိသေန ပီတဝဏ္ဏေန, လောဟိတယုတ္တဋ္ဌာနေ [Pg.264] ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖသဒိသေန လောဟိတဝဏ္ဏေန, သေတယုတ္တဋ္ဌာနေ ဩသဓိတာရကသဒိသေန သေတဝဏ္ဏေန, ကာဠယုတ္တဋ္ဌာနေ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသဒိသေန ကာဠဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတာနိ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃာဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရသဒိသာနိ ခါယန္တိ. “Abhinīlanetto” (có đôi mắt xanh biếc) không có nghĩa là toàn bộ mắt đều màu xanh. Nhưng ở phần cần có màu xanh, đôi mắt của Ngài có màu xanh rất trong, giống như màu hoa lanh. Ở phần cần có màu vàng, có màu vàng giống như màu hoa mai hoàng yến. Ở phần cần có màu đỏ, có màu đỏ giống như màu hoa dâm bụt. Ở phần cần có màu trắng, có màu trắng giống như màu sao Mai. Ở phần cần có màu đen, có màu đen giống như màu hạt bồ hòn đen. Đôi mắt có đủ các màu sắc này hiện ra giống như cửa sổ sư tử bằng ngọc được mở ra trong một lâu đài bằng vàng. ဂေါပခုမောတိ ဧတ္ထ ပခုမန္တိ သကလံ စက္ခုဘဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ကာဠဝစ္ဆကဿ ဗဟလဓာတုကံ ဟောတိ, ရတ္တဝစ္ဆကဿ ဝိပ္ပသန္နံ, တံမုဟုတ္တဇာတရတ္တဝစ္ဆသဒိသစက္ခုဘဏ္ဍောတိ အတ္ထော. အညေသဉှိ အက္ခိဘဏ္ဍာ အပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ဟတ္ထိမူသိကကာကာဒီနံ အက္ခိသဒိသေဟိ ဝိနိဂ္ဂတေဟိ ဂမ္ဘီရေဟိပိ အက္ခီဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ. တထာဂတဿ ပန ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓနီလသုခုမပခုမာစိတာနိ အက္ခီနိ. “Gopakhumo” (có lông mi như bò tơ): Ở đây, từ “pakhuma” (lông mi) được hiểu là toàn bộ vành mắt. Vành mắt của con bê đen thì dày, của con bê đỏ thì trong sáng; nghĩa là Ngài có vành mắt giống như của con bê đỏ vừa mới sinh. Vành mắt của những người khác thì không hoàn hảo; họ có đôi mắt lồi hoặc sâu, giống như mắt của voi, chuột, quạ, v.v. Còn đôi mắt của Như Lai thì giống như viên ngọc đã được rửa sạch, đánh bóng và đặt xuống, được bao quanh bởi hàng lông mi mềm mại, mịn màng, xanh biếc và tinh tế. ဥဏ္ဏာတိ ဥဏ္ဏလောမံ. ဘမုကန္တရေတိ ဒွိန္နံ ဘမုကာနံ ဝေမဇ္ဈေ နာသိကမတ္ထကေယေဝ ဇာတာ. ဥဂ္ဂန္တွာ ပန နလာဋမဇ္ဈဇာတာ. ဩဒါတာတိ ပရိသုဒ္ဓါ ဩသဓိတာရကဝဏ္ဏာ. မုဒူတိ သပ္ပိမဏ္ဍေ ဩသာဒေတွာ ဌပိတသတဝါရဝိဟတကပ္ပာသပဋလသဒိသာ. တူလသန္နိဘာတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ, အယမဿာ ဩဒါတတာယ ဥပမာ. သာ ပနေသာ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိယမာနာ ဥပဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဟောတိ, ဝိဿဋ္ဌာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋဝသေန အာဝဋ္ဋိတွာ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဟုတွာ သန္တိဋ္ဌတိ, သုဝဏ္ဏဖလကမဇ္ဈေ ဌပိတရဇတပုပ္ဖုဠကာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခမမာနာ ခီရဓာရာ ဝိယ အရုဏပ္ပဘာရဉ္ဇိတေ ဂမနတလေ ဩသဓိတာရကာ ဝိယ စ အတိမနောဟရာယ သိရိယာ ဝိရောစတိ. “Uṇṇā” (Bạch hào tướng) tức là lông trắng (uṇṇaloma). “Bhamukantare” (giữa hai lông mày) tức là mọc ngay trên sống mũi, ở giữa hai hàng lông mày. Lại nữa, nó mọc vươn lên ở giữa trán. “Odātā” (trắng) tức là có màu sắc thanh tịnh như sao mai. “Mudu” (mềm mại) tức là giống như một lớp bông gòn đã được chải trăm lần, nhúng vào bơ lỏng và đặt xuống. “Tūlasannibhā” (tựa như bông gòn) tức là giống như bông gòn từ cây gòn hoặc cây leo; đây là ví dụ cho sự trắng trong của nó. Lại nữa, sợi lông trắng ấy khi được nắm ở đầu và kéo ra thì dài bằng nửa cánh tay; khi được thả ra, nó xoáy lại theo chiều bên phải, có đầu ngọn hướng lên trên và an trú tốt đẹp, chiếu sáng với vẻ đẹp vô cùng quyến rũ, như một bong bóng bạc được đặt giữa một tấm vàng, như một dòng sữa chảy ra từ một bình vàng, và như sao mai trên bầu trời được nhuộm bởi ánh bình minh. ဥဏှီသသီသောတိ ဣဒံ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတဉ္စေဝ ပရိပုဏ္ဏသီသတဉ္စာတိ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. တထာဂတဿ ဟိ ဒက္ခိဏကဏ္ဏစူဠိကတော ပဋ္ဌာယ မံသပဋလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ သကလံ နလာဋံ ဆာဒယမာနံ ပူရယမာနံ ဂန္တွာ ဝါမကဏ္ဏစူဠိကာယ ပတိဋ္ဌိတံ, ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တာနံ ကိရ ဣမံ လက္ခဏံ ဝိဒိတွာ ရာဇူနံ ဥဏှီသပဋ္ဋံ အကံသု, အယံ တာဝ ဧကော အတ္ထော. အညေ ပန ဇနာ အပရိပုဏ္ဏသီသာ ဟောန္တိ, ကေစိ ကပ္ပသီသာ, ကေစိ ဖလသီသာ, ကေစိ အဋ္ဌိသီသာ, ကေစိ တုမ္ဗသီသာ, ကေစိ ပဗ္ဘာရသီသာ. တထာဂတဿ ပန အာရဂ္ဂေန ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတံ ဝိယ သုပရိပုဏ္ဏံ ဥဒကပုပ္ဖုဠသဒိသံ သီသံ ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိမနယေန ဥဏှီသဝေဌိတသီသော [Pg.265] ဝိယာတိ ဥဏှီသသီသော. ဒုတိယနယေန ဥဏှီသံ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ ပရိမဏ္ဍလသီသောတိ ဥဏှီသသီသော. “Uṇhīsasīsa” (đầu có nhục kế), lời này được nói dựa vào hai ý nghĩa: là có vầng trán đầy đặn và có đỉnh đầu đầy đặn. Quả vậy, đối với đức Như Lai, một lớp thịt nổi lên bắt đầu từ chóp tai bên phải, đi che phủ và làm đầy toàn bộ vầng trán, rồi an trú ở chóp tai bên trái, chiếu sáng như dải khăn nhiễu quấn đầu của vua. Nghe nói, sau khi biết tướng này của các vị Bồ-tát ở kiếp chót, người ta đã làm dải khăn nhiễu quấn đầu cho các vị vua. Đây trước hết là một ý nghĩa. Lại nữa, những người khác có đầu không đầy đặn: một số có đầu giống đầu khỉ, một số có đầu giống quả cây, một số có đầu xương xẩu, một số có đầu giống quả bầu, một số có đầu dốc về phía sau. Còn đức Như Lai thì có cái đầu rất đầy đặn, giống như bong bóng nước, như thể được tiện tròn bằng mũi dùi và đặt xuống. Trong đó, theo cách thứ nhất, Ngài được gọi là “uṇhīsasīsa” vì giống như cái đầu được quấn khăn nhiễu. Theo cách thứ hai, Ngài được gọi là “uṇhīsasīsa” vì có cái đầu tròn đều khắp nơi như cái khăn nhiễu. ဣမာနိ ပန မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ကမ္မံ ကမ္မသရိက္ခကံ လက္ခဏံ လက္ခဏာနိသံသန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဧကေကသ္မိံ လက္ခဏေ ဒဿေတွာ ကထိတာနိ သုကထိတာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဘဂဝတာ လက္ခဏသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၀-၂၀၂) ဝုတ္တာနိ ဣမာနိ ကမ္မာဒီနိ ဒဿေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. သုတ္တဝသေန ဝိနိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ တဿေဝ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗာနိ. Lại nữa, những tướng đại nhân này sẽ trở nên được khéo nói khi được trình bày và nói đến với bốn phần trong mỗi một tướng: nghiệp, sự tương xứng với nghiệp, tướng, và quả báu của tướng. Do đó, nên trình bày và nói đến những điều này bắt đầu bằng nghiệp, đã được đức Thế Tôn thuyết trong kinh Lakkhaṇa (dī. ni. 3.200-202). Người nào không thể quyết đoán theo cách của kinh thì nên tiếp nhận theo phương pháp đã được nói trong phần giải thích của chính kinh ấy trong bộ Sumaṅgalavilāsinī, Chú giải Trường Bộ Kinh. ဣမေဟိ ခေါ, ဘော, သော ဘဝံ ဂေါတမောတိ, ဘော အာစရိယ, ဣမေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သော ဘဝံ ဂေါတမော သမန္နာဂတော ဒေဝနဂရေ သမုဿိတရတနဝိစိတ္တံ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိယ သေလန္တရမှိ သုပုပ္ဖိတသာလရုက္ခော ဝိယ တာရာဂဏပဋိမဏ္ဍိတဂဂနတလမိဝ စ အတ္တနော သိရိဝိဘဝေန လောကံ အာလောကံ ကုရုမာနော ဝိယ စရတီတိ ဣမတ္ထမ္ပိ ဒီပေတွာ ကိရိယာစာရံ အာစိက္ခိတုံ ဂစ္ဆန္တော ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ. “Imehi kho, bho, so bhavaṃ gotamo” (Thưa ngài, tôn giả Gotama ấy...) có nghĩa là: “Thưa tôn sư, tôn giả Gotama ấy đã thành tựu ba mươi hai tướng đại nhân này, đi lại như đang làm cho thế gian được sáng tỏ bằng vẻ huy hoàng rực rỡ của mình, như một cổng chào bằng vàng được dựng lên và trang hoàng bằng các loại bảo vật trong thành của chư thiên, như cây san hô cao một trăm do-tuần nở hoa khắp cả cây, như một cây sala nở hoa đẹp giữa khe núi, và như bầu trời được trang điểm bởi các vì sao.” Sau khi làm sáng tỏ cả ý nghĩa này, để trình bày về hành vi và cử chỉ (của đức Phật), (chàng thanh niên Uttara) đã nói câu bắt đầu bằng “gacchanto kho pana” (Lại nữa, khi đi...). ၃၈၇. ဒက္ခိဏေနာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဌတွာ ဝါ နိသီဒိတွာ ဝါ နိပဇ္ဇိတွာ ဝါ ဂမနံ အဘိနီဟရန္တာနံ ဒက္ခိဏပါဒေါဝ ပုရတော ဟောတိ. သတတပါဋိဟာရိယံ ကိရေတံ. နာတိဒူရေ ပါဒံ ဥဒ္ဓရတီတိ တံ ဒက္ခိဏပါဒံ န အတိဒူရေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရတိ. အတိဒူရဉှိ အဘိဟရိယမာနေ ဒက္ခိဏပါဒေန ဝါမပါဒေါ အာကဍ္ဎိယမာနော ဂစ္ဆေယျ, ဒက္ခိဏပါဒေါပိ ဒူရံ ဂန္တုံ န သက္ကုဏေယျ, အာသန္နေယေဝ ပတိဋ္ဌဟေယျ, ဧဝံ သတိ ပဒဝိစ္ဆေဒေါ နာမ ဟောတိ. ဒက္ခိဏပါဒေ ပန ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓတေ ဝါမပါဒေါပိ ပမာဏေနေဝ ဥဒ္ဓရိယတိ, ပမာဏေန ဥဒ္ဓတော ပတိဋ္ဌဟန္တောပိ ပမာဏေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧဝမနေန တထာဂတဿ ဒက္ခိဏပါဒကိစ္စံ ဝါမပါဒေန နိယမိတံ, ဝါမပါဒကိစ္စံ ဒက္ခိဏပါဒေန နိယမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 387. “Dakkhiṇena” (bằng chân phải): Quả vậy, đối với các đức Phật, khi bắt đầu đi, dù sau khi đứng, hoặc sau khi ngồi, hoặc sau khi nằm, chân phải luôn ở phía trước. Nghe nói đây là một phép lạ thường hằng. “Ngài nhấc chân không quá xa” có nghĩa là Ngài nhấc chân phải ấy với ý nghĩ “Ta sẽ đặt nó không quá xa”. Quả vậy, nếu được đưa đi quá xa, chân trái sẽ bị chân phải kéo theo, và cả chân phải cũng không thể đi xa, sẽ phải đặt xuống ở gần. Khi như vậy, gọi là sự gián đoạn của bước chân. Còn khi chân phải được nhấc lên một cách vừa phải, chân trái cũng được nhấc lên một cách vừa phải; khi được nhấc lên một cách vừa phải, lúc đặt xuống cũng đặt xuống một cách vừa phải. Như vậy, nên được hiểu rằng: đối với đức Như Lai, phận sự của chân phải được quy định bởi chân trái, và phận sự của chân trái được quy định bởi chân phải. နာတိသီဃန္တိ ဒိဝါ ဝိဟာရဘတ္တတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခု ဝိယ န အတိသီဃံ ဂစ္ဆတိ. နာတိသဏိကန္တိ ယထာ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော ဩကာသံ န လဘတိ, ဧဝံ န အတိသဏိကံ ဂစ္ဆတိ. အဒ္ဒုဝေန အဒ္ဒုဝန္တိ ဇဏ္ဏုကေန ဇဏ္ဏုကံ, န [Pg.266] သတ္ထိံ ဥန္နာမေတီတိ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ န ဦရုံ ဥန္နာမေတိ. န ဩနာမေတီတိ ရုက္ခသာခါဆေဒနဒဏ္ဍင်္ကုသပါဒေါ ဝိယ န ပစ္ဆတော ဩသက္ကာပေတိ. န သန္နာမေတီတိ ဩဗဒ္ဓါနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေဟိ ပါဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ န ထဒ္ဓံ ကရောတိ. န ဝိနာမေတီတိ ယန္တရူပကံ ကီဠာပေန္တော ဝိယ န ဣတော စိတော စ စာလေတိ. အဓရကာယောဝါတိ ဟေဋ္ဌိမကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ, ဥပရိမကာယော နာဝါယ ဌပိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ နိစ္စလော ဟောတိ. ဒူရေ ဌတွာ ဩလောကေန္တော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတဘာဝံ ဝါ ဂမနဘာဝံ ဝါ န ဇာနာတိ. ကာယဗလေနာတိ ဗာဟာ ခိပန္တော သရီရတော သေဒေဟိ မုစ္စန္တေဟိ န ကာယဗလေန ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗကာယေနေဝါတိ ဂီဝံ အပရိဝတ္တေတွာ ရာဟုလောဝါဒေ ဝုတ္တနာဂါပလောကိတဝသေနေဝ အပလောကေတိ. “Không quá nhanh” nghĩa là Ngài không đi quá nhanh như vị tỳ-khưu đi vào ban ngày để nhận vật thực tại tu viện. “Không quá chậm” nghĩa là Ngài không đi quá chậm đến mức người đi theo sau không tìm được chỗ đặt chân. “Không kéo lê” nghĩa là đầu gối này với đầu gối kia. “Không nhấc đùi lên” nghĩa là Ngài không nhấc đùi lên như người đi trong nước sâu. “Không hạ xuống” nghĩa là Ngài không lùi chân về phía sau như chân của người dùng gậy móc để chặt cành cây. “Không co lại” nghĩa là Ngài không làm cho chân cứng lại như thể va chạm ở những chỗ buộc và không buộc. “Không uốn cong” nghĩa là Ngài không lay động qua lại như người đang điều khiển con rối. “Chỉ nửa thân dưới” nghĩa là chỉ phần thân dưới chuyển động, phần thân trên bất động như pho tượng vàng được đặt trên thuyền. Quả vậy, người đứng nhìn từ xa không biết được trạng thái đứng hay trạng thái đi của các đức Phật. “Bằng sức của thân” nghĩa là Ngài không đi bằng sức của thân, không vung vẩy cánh tay, không để mồ hôi tuôn ra từ thân. “Bằng toàn thân” nghĩa là Ngài nhìn mà không quay cổ, chỉ bằng cách nhìn của voi chúa đã được nói trong kinh Rāhulovāda. န ဥဒ္ဓန္တိအာဒီသု နက္ခတ္တာနိ ဂဏေန္တော ဝိယ န ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေတိ, နဋ္ဌံ ကာကဏိကံ ဝါ မာသကံ ဝါ ပရိယေသန္တော ဝိယ န အဓော ဩလောကေတိ, န ဟတ္ထိအဿာဒယော ပဿန္တော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ. ယုဂမတ္တန္တိ နဝဝိဒတ္ထိမတ္တေ စက္ခူနိ ဌပေတွာ ဂစ္ဆန္တော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ နာမ, ဘဂဝါပိ ယုဂေ ယုတ္တော သုဒန္တအာဇာနီယော ဝိယ ဧတ္တကံ ပဿန္တော ဂစ္ဆတိ. တတော စဿ ဥတ္တရီတိ ယုဂမတ္တတော ပရံ န ပဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ ကုဋ္ဋံ ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ အာဝရိတုံ သက္ကောတိ, အထ ခွဿ အနာဝရဏဉာဏဿ အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနေဝ ဟောန္တိ. အန္တရဃရန္တိ ဟေဋ္ဌာ မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တေ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တရဃရံ, ဣဓ ဃရဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ကာယန္တိအာဒိ ပကတိဣရိယပထေနေဝ ပဝိသတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဒလိဒ္ဒမနုဿာနံ နီစဃရကံ ပဝိသန္တေပိ ဟိ တထာဂတေ ဆဒနံ ဝါ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ပထဝီ ဝါ ဩဂစ္ဆတိ, ဘဂဝါ ပန ပကတိဂမနေနေဝ ဂစ္ဆတိ. နာတိဒူရေတိ အတိဒူရေ ပရိဝတ္တန္တေန ဟိ ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပိဋ္ဌိဘာဂေန ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. နာစ္စာသန္နေတိ အစ္စာသန္နေ ပရိဝတ္တန္တေန ဧကံ ဒွေ ပဒဝါရေ ပုရတော ဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ ယသ္မိံ ပဒဝါရေ ဌိတေန ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အဂန္တွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ, တတ္ထ ပရိဝတ္တတိ. Trong các câu như ‘Na uddhaṃ’ (không ngước lên), (Đức Phật) không ngước nhìn lên như người đang đếm các vì sao, không cúi nhìn xuống như người đang tìm một đồng kākaṇika hay một đồng māsaka bị mất, không đi mà nhìn ngó lung tung đây đó như người đang xem voi, ngựa, v.v... ‘Yugamattaṃ’ (một tầm ách) có nghĩa là người đi mà đặt mắt trong khoảng chín gang tay thì được gọi là nhìn một tầm ách. Đức Thế Tôn cũng đi mà nhìn trong khoảng chừng ấy, giống như con tuấn mã Ājānīya được thuần hóa kỹ càng đã được att vào ách. ‘Tato cassa uttari’ (xa hơn thế nữa) không nên nói rằng Ngài không nhìn thấy xa hơn một tầm ách. Vì rằng tường vách, cánh cửa, bụi cây, hay dây leo không thể che ngăn được, hơn nữa, đối với trí tuệ không bị ngăn che của Ngài, nhiều ngàn thế giới chúng sanh cũng chỉ như một sân nhà. ‘Antaragharaṃ’ (vào trong nhà) nên được hiểu là, ở dưới trong kinh Mahāsakuludāyi, ‘vào trong nhà’ bắt đầu từ cột trụ cổng thành; ở đây (trong kinh này) nên được hiểu là bắt đầu từ ngưỡng cửa nhà. Các câu như ‘Na kāyaṃ’ (không co người) được nói để chỉ rằng Ngài đi vào với oai nghi tự nhiên. Vì rằng ngay cả khi Như Lai đi vào ngôi nhà thấp của người nghèo, mái nhà cũng tự dâng lên, hoặc nền đất tự hạ xuống, nhưng Đức Thế Tôn vẫn đi với dáng đi tự nhiên. ‘Nātidūre’ (không quá xa) là vì người xoay mình ở nơi quá xa chỗ ngồi thì phải lùi lại một hai bước chân mới có thể ngồi xuống. ‘Nāccāsanne’ (không quá gần) là người xoay mình ở nơi quá gần chỗ ngồi thì phải tiến tới một hai bước chân mới có thể ngồi xuống. Do đó, Ngài xoay mình tại bước chân nào mà khi đứng ở đó có thể ngồi xuống không cần phải tiến tới hay lùi lại. ပါဏိနာတိ ကဋိဝါတာဗာဓိကော ဝိယ န အာသနံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ နိသီဒတိ. ပက္ခိပတီတိ ယော ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကတွာ ကီဠန္တော ဌိတကောဝ ပတတိ, ယောပိ ဩရိမံ အင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နော ဃံသန္တော ယာဝ ပါရိမင်္ဂါ ဂစ္ဆတိ, ပါရိမင်္ဂံ [Pg.267] ဝါ နိဿာယ နိသိန္နော တထေဝ ယာဝ ဩရိမင်္ဂါ အာဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗော သော အာသနေ ကာယံ ပက္ခိပတိ နာမ. ဘဂဝါ ပန ဧဝံ အကတွာ အာသနဿ မဇ္ဈေ ဩလမ္ဗကံ ဓာရေန္တော ဝိယ တူလပိစုံ ဌပေန္တော ဝိယ သဏိကံ နိသီဒတိ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စန္တိ ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ဥဒကဗိန္ဒုဌပနံ မက္ခိကဗီဇနိယာ ပဏ္ဏစ္ဆေဒနဖာလနာဒိ ဟတ္ထေန အသံယတကရဏံ. ပါဒကုက္ကုစ္စန္တိ ပါဒေန ဘူမိဃံသနာဒိ အသံယတကရဏံ. ‘Pāṇinā’ (bằng tay) có nghĩa là Ngài không vịn tay vào chỗ ngồi rồi mới ngồi xuống như người bị bệnh đau lưng. ‘Pakkhipati’ (buông người xuống) có nghĩa là: người nào đó sau khi làm việc gì mệt mỏi, cứ đứng vậy mà ngã người xuống; hoặc người nào ngồi tựa vào một bên rồi lết người qua đến bên kia; hoặc ngồi tựa vào bên kia rồi cũng làm như vậy mà trở lại bên này; tất cả những trường hợp ấy đều được gọi là buông người xuống ghế. Nhưng Đức Thế Tôn không làm như vậy, Ngài ngồi xuống một cách nhẹ nhàng, như thể đang giữ một dây dọi ở giữa chỗ ngồi, hay như thể đang đặt một nhúm bông gòn xuống. ‘Hatthakukkuccaṃ’ (cử chỉ thừa thãi của tay) là việc không thu thúc bằng tay như đặt giọt nước trên vành miệng bát, dùng quạt cắt hay xé lá cây, v.v... ‘Pādakukkuccaṃ’ (cử chỉ thừa thãi của chân) là việc không thu thúc như dùng chân cào đất, v.v... န ဆမ္ဘတီတိ န ဘာယတိ. န ကမ္ပတီတိ န ဩသီဒတိ. န ဝေဓတီတိ န စလတိ. န ပရိတဿတီတိ ဘယပရိတဿနာယပိ တဏှာပရိတဿနာယပိ န ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ဟိ ဓမ္မကထာဒီနံ အတ္ထာယ အာဂန္တွာ မနုဿေသု ဝန္ဒိတွာ ဌိတေသု ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ တေသံ စိတ္တံ ဂဏှန္တော ဓမ္မံ ဝါ ကထေတုံ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော ဝိဿဇ္ဇေတုံ, ဘတ္တာနုမောဒနံ ဝါ ကာတု’’န္တိ ဘယပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. ဧကစ္စော ‘‘မနာပါ နု ခေါ မေ ယာဂု အာဂစ္ဆိဿတိ, မနာပံ အန္တရခဇ္ဇက’’န္တိ ဝါ တဏှာပရိတဿနာယ ပရိတဿတိ. တဒုဘယမ္ပိ တဿ နတ္ထီတိ န ပရိတဿတိ. ဝိဝေကာဝဋ္ဋောတိ ဝိဝေကေ နိဗ္ဗာနေ အာဝဋ္ဋမာနသော ဟုတွာ. ဝိဝေကဝတ္တောတိပိ ပါဌော, ဝိဝေကဝတ္တယုတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝိဝေကဝတ္တံ နာမ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ဘိက္ခုနော ဒိဝါဝိဟာရေ သမထဝိပဿနာဝသေန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒနံ. ဧဝံ နိသိန္နဿ ဟိ ဣရိယာပထော ဥပသန္တော ဟောတိ. ‘Na chambhati’ (không kinh sợ) nghĩa là không sợ hãi. ‘Na kampati’ (không dao động) nghĩa là không nao núng. ‘Na vedhati’ (không run rẩy) nghĩa là không lay động. ‘Na paritassati’ (không bồn chồn) nghĩa là không bồn chồn do sợ hãi và cũng không bồn chồn do tham ái. Vì rằng có vị Tỳ-khưu, sau khi đến để thuyết pháp v.v..., khi thấy mọi người đảnh lễ và đứng đó, liền bồn chồn do sợ hãi rằng: ‘Không biết ta có thể thuyết pháp thu phục được tâm của họ không, hay khi được hỏi vấn, ta có thể giải đáp được không, hay có thể làm phận sự tùy hỷ sau bữa ăn được không?’ Lại có vị Tỳ-khưu bồn chồn do tham ái rằng: ‘Không biết cháo ngon có đến với ta không, hay món ăn vặt đặc biệt ngon có đến không?’ Cả hai điều ấy đều không có nơi Ngài, vì vậy gọi là ‘không bồn chồn’. ‘Vivekāvaṭṭo’ (hướng về sự vắng lặng) là có tâm xoay vần trong sự vắng lặng, tức là Niết-bàn. Cũng có bản đọc là ‘vivekavatto’, nghĩa là có đầy đủ phận sự của sự vắng lặng. Phận sự của sự vắng lặng là việc vị Tỳ-khưu sau khi đã thọ thực xong, tại nơi nghỉ ban ngày, thực hành thiền chỉ và thiền quán, lấy đề mục căn bản rồi ngồi kiết-già. Vì rằng oai nghi của vị ngồi như vậy là được an tịnh. န ပတ္တံ ဥန္နာမေတီတိအာဒီသု ဧကစ္စော ပတ္တမုခဝဋ္ဋိယာ ဥဒကဒါနံ အာဟရန္တော ဝိယ ပတ္တံ ဥန္နာမေတိ, ဧကော ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဌပေန္တော ဝိယ ဩနာမေတိ, ဧကော ဗဒ္ဓံ ကတွာ ဂဏှာတိ, ဧကော ဣတော စိတော စ ဖန္ဒာပေတိ, ဧဝံ အကတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဤသကံ နာမေတွာ ဥဒကံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. န သမ္ပရိဝတ္တကန္တိ ပရိဝတ္တေတွာ ပဌမမေဝ ပတ္တပိဋ္ဌိံ န ဓောဝတိ. နာတိဒူရေတိ ယထာ နိသိန္နာသနတော ဒူရေ ပတတိ, န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ. နာစ္စာသန္နေတိ ပါဒမူလေယေဝ န ဆဍ္ဍေတိ. ဝိစ္ဆဍ္ဍယမာနောတိ ဝိကိရန္တော, ယထာ ပဋိဂ္ဂါဟကော တေမတိ, န ဧဝံ ဆဍ္ဍေတိ. Trong các câu như ‘Na pattaṃ unnāmeti’ (không nâng bát lên), có vị Tỳ-khưu nâng bát lên như thể đang đưa bình nước đến vành miệng bát, có vị hạ bát xuống như thể đang đặt trên mu bàn chân, có vị cầm bát một cách cứng nhắc, có vị làm cho bát rung lắc qua lại. Ý nghĩa là, Ngài không làm như vậy, mà cầm bát bằng cả hai tay, hơi nghiêng xuống để nhận nước. ‘Na samparivattakaṃ’ (không lật ngược lại) có nghĩa là Ngài không lật ngược bát lại để rửa đáy bát trước tiên. ‘Nātidūre’ (không quá xa) có nghĩa là Ngài không hắt nước đi sao cho nước rơi ở nơi xa chỗ ngồi. ‘Nāccāsanne’ (không quá gần) có nghĩa là Ngài không hắt nước ngay dưới chân mình. ‘Vicchaḍḍayamāno’ (làm văng tung tóe) có nghĩa là vung vãi ra; Ngài không hắt nước theo cách làm cho người nhận bị ướt. နာတိထောကန္တိ [Pg.268] ယထာ ဧကစ္စော ပါပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆတံ ဒဿေန္တော မုဋ္ဌိမတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, န ဧဝံ. အတိဗဟုန္တိ ယာပနမတ္တတော အတိရေကံ. ဗျဉ္ဇနမတ္တာယာတိ ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနတော စတုတ္ထော ဘာဂေါ. ဧကစ္စော ဟိ ဘတ္တေ မနာပေ ဘတ္တံ ဗဟုံ ဂဏှာတိ, ဗျဉ္ဇနေ မနာပေ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟုံ. သတ္ထာ ပန တထာ န ဂဏှာတိ. န စ ဗျဉ္ဇနေနာတိ အမနာပဉှိ ဗျဉ္ဇနံ ဌပေတွာ ဘတ္တမေဝ ဘုဉ္ဇန္တော, ဘတ္တံ ဝါ ဌပေတွာ ဗျဉ္ဇနမေဝ ခါဒန္တော ဗျဉ္ဇနေန အာလောပံ အတိနာမေတိ နာမ. သတ္ထာ ဧကန္တရိကံ ဗျဉ္ဇနံ ဂဏှာတိ, ဘတ္တမ္ပိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ ဧကတောဝ နိဋ္ဌန္တိ. ဒွတ္တိက္ခတ္တုန္တိ တထာဂတဿ ဟိ ပုထုဇိဝှာယ ဒန္တာနံ ဥပနီတဘောဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဒန္တေဟိ ဖုဋ္ဌမတ္တမေဝ သဏှကရဏီယပိဋ္ဌဝိလေပနံ ဝိယ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. န မုခေ အဝသိဋ္ဌာတိ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ပရဂလမေဝ ယာတိ, တသ္မာ အဝသိဋ္ဌာ န ဟောတိ. ရသပဋိသံဝေဒီတိ မဓုရတိတ္တကဒုကာဒိရသံ ဇာနာတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အန္တမသော ပါနီယေပိ ဒိဗ္ဗောဇာ ပက္ခိတ္တာဝ ဟောတိ, တေန နေသံ သဗ္ဗတ္ထေဝ ရသော ပါကဋော ဟောတိ, ရသဂေဓော ပန နတ္ထိ. Không quá ít (Nātithokaṃ) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu có ác dục, muốn tỏ ra là người thiểu dục, chỉ nhận một nắm cơm, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy. Không quá nhiều (Atibahuṃ) có nghĩa là (không nhận) nhiều hơn mức độ vừa đủ để duy trì mạng sống. Vừa đủ đồ ăn (Byañjanamattāya) có nghĩa là lượng đồ ăn bằng một phần tư cơm. Thật vậy, có vị tỳ khưu khi thích cơm thì nhận nhiều cơm, khi thích đồ ăn thì nhận nhiều đồ ăn. Nhưng Đức Thế Tôn không nhận như vậy. Không dùng đồ ăn lấn át cơm (Na ca byañjanena) có nghĩa là: Vị tỳ khưu để riêng đồ ăn không thích và chỉ ăn cơm, hoặc để riêng cơm và chỉ ăn đồ ăn, được gọi là dùng đồ ăn lấn át miếng cơm. Đức Thế Tôn nhận đồ ăn xen kẽ (với cơm), cả cơm và đồ ăn đều hết cùng một lúc. Hai ba lần (Dvattikkhattuṃ) có nghĩa là: Vì rằng đối với Đức Như Lai, do có lưỡi rộng, vật thực được đưa lên trên răng, chỉ cần chạm vào răng hai ba lần là đã trở nên như bột mịn được phết lên. Vì vậy, (Uttara) đã nói như thế. Không còn sót lại trong miệng (Na mukhe avasiṭṭhā) có nghĩa là: (Vật thực) lăn đi như giọt nước rơi trên lá sen và đi thẳng vào cổ họng. Vì vậy, không có gì còn sót lại. Cảm nhận được vị (Rasapaṭisaṃvedī) có nghĩa là Ngài biết các vị như ngọt, đắng, cay, v.v. Thật vậy, đối với các Đức Phật, ngay cả trong nước uống cũng có thiên vị được thêm vào. Do đó, đối với các Ngài, vị của mọi thứ đều rõ ràng, nhưng không có sự tham đắm vị. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတောတိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ ဝုတ္တမေတံ. ဟတ္ထေသု ဓောတေသူတိ သတ္ထာ ကိံ ကရောတိ? ပဌမံ ပတ္တဿ ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဓောဝတိ. တတ္ထ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သုခုမဇာလဟတ္ထံ ပေသေတွာ ဒွေ ဝါရေ သဉ္စာရေတိ. ဧတ္တာဝတာ ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကံ ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ. န စ အနတ္ထိကောတိ ယထာ ဧကစ္စော ပတ္တံ အာဓာရကေ ဌပေတွာ ပတ္တေ ဥဒကံ န ပုဉ္ဆတိ, ရဇေ ပတန္တေ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, န ဧဝံ ကရောတိ. န စ အတိဝေလာနုရက္ခီတိ ယထာ ဧကစ္စော ပမာဏာတိက္ကန္တံ အာရက္ခံ ဌပေတိ, ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ပတ္တေ ဥဒကံ ပုဉ္ဆိတွာ စီဝရဘောဂန္တရံ ပဝေသေတွာ ပတ္တံ ဥဒရေန အက္ကမိတွာ ဂဏှာတိ, န ဧဝံ ကရောတိ. Thành tựu tám chi phần (Aṭṭhaṅgasamannāgataṃ) có nghĩa là thành tựu tám chi phần đã được nói đến bắt đầu bằng 'không phải để vui đùa' (neva davāya). Sự giải quyết về điều này đã được trình bày trong bộ Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo). Điều này đã được nói trong kinh Sabbāsava (Tất Cả Lậu Hoặc). Khi tay đã được rửa sạch (Hatthesu dhotesu) có nghĩa là: Đức Thế Tôn làm gì? Trước tiên, Ngài rửa chỗ cầm bát. Ở đó, Ngài cầm bát, đưa bàn tay mềm mại như mạng nhện vào và xoay hai lần. Chỉ với chừng đó, (nước) đã trôi đi như giọt nước rơi trên lá sen. Không phải là không quan tâm (Na ca anatthiko) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu đặt bát lên đế bát mà không lau nước trong bát, và lờ đi khi bụi rơi vào, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy. Không bảo vệ quá mức (Na ca ativelānurakkhī) có nghĩa là: Như có vị tỳ khưu bảo vệ (bát) quá mức, hoặc sau khi ăn xong, lau nước trong bát, đặt vào trong cuộn y, rồi dùng bụng đè lên mà cầm lấy, (Đức Thế Tôn) không làm như vậy. န စ အနုမောဒနဿာတိ ယော ဟိ ဘုတ္တမတ္တောဝ ဒါရကေသု ဘတ္တတ္ထာယ ရောဒန္တေသု ဆာတဇ္ဈတ္တေသု မနုဿေသု ဘုဉ္ဇိတွာ အနာဂတေသွေဝ အနုမောဒနံ အာရဘတိ, တတော သဗ္ဗကမ္မာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကစ္စေ အာဂစ္ဆန္တိ, ဧကစ္စေ အနာဂတာဝ ဟောန္တိ, အယံ ကာလံ အတိနာမေတိ. ယောပိ မနုဿေသု [Pg.269] အာဂန္တွာ အနုမောဒနတ္ထာယ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နေသု အနုမောဒနံ အကတွာဝ ‘‘ကထံ တိဿ, ကထံ ဖုဿ, ကထံ သုမန, ကထံ တိဿေ, ကထံ ဖုဿေ, ကထံ သုမနေ, ကစ္စိတ္ထ အရောဂါ, သဿံ သမ္ပန္န’’န္တိအာဒိံ ပါဋိယေက္ကံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတိ, အယံ အနုမောဒနဿ ကာလံ အတိနာမေတိ, မနုဿာနံ ပန ဩကာသံ ဉတွာ အာယာစိတကာလေ ကရောန္တော နာတိနာမေတိ နာမ, သတ္ထာ တထာ ကရောတိ. Không (làm trễ nải) việc tùy hỷ (Na ca anumodanassa) có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào vừa ăn xong, trong khi trẻ con đang khóc đòi ăn, và những người đang đói chưa ăn xong và chưa đến, đã bắt đầu thuyết pháp tùy hỷ. Do đó, một số người phải bỏ dở mọi công việc mà đến, một số người thì chưa đến kịp. Vị tỳ khưu này được gọi là làm trễ nải thời gian. Cả vị tỳ khưu nào, khi mọi người đã đến, đảnh lễ và ngồi xuống để nghe pháp tùy hỷ, mà vẫn chưa thuyết pháp, lại bắt đầu những câu chuyện riêng lẻ như: 'Này Tissa, thế nào? Này Phussa, thế nào? Này Sumana, thế nào? Này Tissā, thế nào? Này Phussā, thế nào? Này Sumanā, thế nào? Các vị có được khỏe không? Mùa màng có được tốt không?' v.v., vị này cũng làm trễ nải thời gian tùy hỷ. Nhưng vị tỳ khưu nào biết được cơ hội của mọi người và thuyết pháp vào lúc được thỉnh cầu thì không gọi là làm trễ nải. Đức Thế Tôn làm như vậy. န တံ ဘတ္တန္တိ ကိံ ဘတ္တံ နာမေတံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ အတိကိလိန္နန္တိအာဒီနိ ဝတွာ န ဂရဟတိ. န အညံ ဘတ္တန္တိ သွာတနာယ ဝါ ပုနဒိဝသာယ ဝါ ဘတ္တံ ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ ဟိ အနုမောဒနံ ကရောန္တော အညံ ဘတ္တံ ပဋိကင်္ခတိ. ယော ဝါ – ‘‘ယာဝ မာတုဂါမာနံ ဘတ္တံ ပစ္စတိ, တာဝ အနုမောဒနံ ကရိဿာမိ, အထ မေ အနုမောဒနာဝသာနေ အတ္တနော ပက္ကဘတ္တတောပိ ထောကံ ဒဿန္တီ’’တိ အနုမောဒနံ ဝဍ္ဎေတိ, အယမ္ပိ ပဋိကင်္ခတိ နာမ. သတ္ထာ န ဧဝံ ကရောတိ. န စ မုစ္စိတုကာမောတိ ဧကစ္စော ဟိ ပဋိသံမုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော ဟောတိ. သတ္ထာ ပန န ဧဝံ ဂစ္ဆတိ, ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဂစ္ဆတိ. အစ္စုက္ကဋ္ဌန္တိ ယော ဟိ ယာဝ ဟနုကဋ္ဌိတော ဥက္ခိပိတွာ ပါရုပတိ, တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ. ယော ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ဩတာရေတွာဝ ပါရုပတိ, တဿ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယောပိ ဥဘတော ဥက္ခိပိတွာ ဥဒရံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ, တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ ဟောတိ. ယော ဧကံသံ ကတွာ ထနံ ဝိဝရိတွာ ယာတိ, တဿပိ အစ္စုက္ကဋ္ဌံ. သတ္ထာ တံ သဗ္ဗံ န ကရောတိ. Không chê bai vật thực đó (Na taṃ bhattaṃ) có nghĩa là Ngài không chê bai vật thực bằng cách nói những lời như: 'Vật thực này là gì đây? Cơm sống, cơm nhão' v.v. Không mong đợi vật thực khác (Na aññaṃ bhattaṃ) có nghĩa là: Vị tỳ khưu thuyết pháp tùy hỷ với ý nghĩ rằng 'Ta sẽ làm phát sinh vật thực cho ngày mai hoặc ngày kia' được gọi là mong đợi vật thực khác. Hoặc vị tỳ khưu nào kéo dài bài pháp tùy hỷ với ý nghĩ rằng: 'Ta sẽ thuyết pháp tùy hỷ cho đến khi các người nữ nấu cơm xong, rồi sau khi thuyết pháp xong, họ sẽ cúng dường cho ta một ít từ phần cơm đã nấu của họ', vị này cũng được gọi là mong đợi vật thực. Đức Thế Tôn không làm như vậy. Không có ý muốn rời đi (Na ca muccitukāmo) có nghĩa là: Có vị tỳ khưu sau khi giải tán hội chúng liền vội vã ra đi, đến nỗi phải đi nhanh mới theo kịp. Nhưng Đức Thế Tôn không đi như vậy, Ngài đi trong khi vẫn đang đứng giữa hội chúng. Không quá cao (Accukkaṭṭhaṃ) có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào đắp y kéo lên đến tận xương hàm thì gọi là (đắp y) quá cao. Vị nào đắp y thả xuống đến tận mắt cá chân thì gọi là (đắp y) quá thấp. Vị nào vén y lên cả hai bên, để hở bụng mà đi, cũng gọi là (đắp y) quá cao. Vị nào đắp y lệch một bên vai, để hở ngực mà đi, cũng gọi là (đắp y) quá cao. Đức Thế Tôn không làm tất cả những điều đó. အလ္လီနန္တိ ယထာ အညေသံ သေဒေန တိန္တံ အလ္လီယတိ, န ဧဝံ သတ္ထု. အပကဋ္ဌန္တိ ခလိသာဋကော ဝိယ ကာယတော မုစ္စိတွာပိ န တိဋ္ဌတိ. ဝါတောတိ ဝေရမ္ဘဝါတောပိ ဥဋ္ဌဟိတွာ စာလေတုံ န သက္ကောတိ. ပါဒမဏ္ဍနာနုယောဂန္တိ ဣဋ္ဌကာယ ဃံသနာဒီဟိ ပါဒသောဘာနုယောဂံ. ပက္ခာလေတွာတိ ပါဒေနေဝ ပါဒံ ဓောဝိတွာ. သော နေဝ အတ္တဗျာဗာဓာယာတိအာဒီနိ န ပုဗ္ဗေနိဝါသစေတောပရိယဉာဏာနံ အတ္ထိတာယ ဝဒတိ, ဣရိယာပထသန္တတံ ပန ဒိသွာ အနုမာနေန ဝဒတိ. ဓမ္မန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မံ. န ဥဿာဒေတီတိ ကိံ မဟာရဋ္ဌိက, ကိံ မဟာကုဋုမ္ဗိကာတိအာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတဝသေန န ဥဿာဒေတိ. န အပသာဒေတီတိ ‘‘ကိံ, ဥပါသက, ကထံ တေ ဝိဟာရမဂ္ဂေါ ဉာတော? ကိံ ဘယေန နာဂစ္ဆသိ? န ဟိ ဘိက္ခူ ကိဉ္စိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တိ, မာ ဘာယီ’’တိ [Pg.270] ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ ဧဝံ မစ္ဆရိယဇီဝိတံ နာမာ’’တိ ဝါ အာဒီနိ ဝတွာ ဂေဟဿိတပေမေန န အပသာဒေတိ. Không dính sát (Allīnaṃ) có nghĩa là: Như y của những người khác bị ướt đẫm mồ hôi và dính vào thân, y của Đức Thế Tôn không như vậy. Không rời xa (Apakaṭṭhaṃ) có nghĩa là: (Y) cũng không rời khỏi thân Ngài như tấm vải được hồ cứng. Gió (Vāto) có nghĩa là: Ngay cả gió Verambhaka cũng không thể nổi lên làm (y) lay động được. Sự chuyên tâm trang điểm chân (Pādamaṇḍanānuyogaṃ) có nghĩa là sự chuyên tâm làm đẹp chân bằng cách chà xát với gạch, v.v. Sau khi rửa (Pakkhāletvā) có nghĩa là dùng chân này rửa chân kia. Vị ấy (Uttara) nói những lời bắt đầu bằng 'không vì tự mình khổ' (neva attabyābādhāya) không phải vì có Túc Mạng Minh và Tha Tâm Thông, mà là do thấy được sự thanh tịnh trong oai nghi của Ngài rồi suy luận mà nói. Pháp (Dhammaṃ) có nghĩa là Pháp học (pariyattidhamma). Không tán dương (Na ussādeti) có nghĩa là không tán dương vì quyến luyến gia đình bằng cách nói những lời như: 'Này vị quan lớn, thế nào? Này vị trưởng giả lớn, thế nào?' v.v. Không khiển trách (Na apasādeti) có nghĩa là không khiển trách vì tình cảm quyến luyến gia đình bằng cách nói những lời như: 'Này thiện nam, sao vậy? Làm sao ông biết đường đến tu viện? Có phải vì sợ hãi mà không đến không? Các tỳ khưu không cướp đoạt gì đâu, đừng sợ' hoặc 'Sao ông lại có cuộc sống keo kiệt như vậy?' v.v. ဝိဿဋ္ဌောတိ သိနိဒ္ဓေါ အပလိဗုဒ္ဓေါ. ဝိညေယျောတိ ဝိညာပနီယော ပါကဋော, ဝိဿဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော ဟောတိ. မဉ္ဇူတိ မဓုရော. သဝနီယောတိ သောတသုခေါ, မဓုရတ္တာယေဝ စေသ သဝနီယော ဟောတိ. ဗိန္ဒူတိ သမ္ပိဏ္ဍိတော. အဝိသာရီတိ အဝိသဋော, ဗိန္ဒုတ္တာယေဝ စေသ အဝိသာရီ ဟောတိ. ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော. နိန္နာဒီတိ နိန္နာဒဝါ, ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒီ ဟောတိ. ယထာပရိသန္တိ စက္ကဝါဠပရိယန္တမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓပရိသံ ဝိညာပေတိ. ဗဟိဒ္ဓါတိ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ပရိသတော ဗဟိဒ္ဓါ န ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ? သော ဧဝရူပေါ မဓုရဿရော အကာရဏာ မာ နဿီတိ. ဣတိ ဘဂဝတော ဃောသော ပရိသာယ မတ္ထကေနေဝ စရတိ. ‘Vissaṭṭho’ có nghĩa là trôi chảy, không bị vướng mắc. ‘Viññeyyo’ có nghĩa là có thể làm cho biết, rõ ràng; và chính vì đặc tính trôi chảy nên âm thanh này có thể làm cho biết được. ‘Mañjū’ có nghĩa là ngọt ngào. ‘Savanīyo’ có nghĩa là êm tai; và chính vì đặc tính ngọt ngào nên âm thanh này đáng để nghe. ‘Bindu’ có nghĩa là tròn trịa. ‘Avisārī’ có nghĩa là không lan tỏa; và chính vì đặc tính tròn trịa nên âm thanh này không lan tỏa. ‘Gambhīro’ có nghĩa là phát ra từ nơi sâu thẳm. ‘Ninnādī’ có nghĩa là có tiếng vang; và chính vì đặc tính sâu lắng nên âm thanh này có tiếng vang vọng. ‘Yathāparisaṃ’ có nghĩa là làm cho hội chúng, dù nối liền nhau cho đến tận cùng cõi Chuyển Luân, đều biết được. ‘Bahiddhā’ có nghĩa là âm thanh không đi ra ngoài hội chúng dù chỉ bằng một lóng tay. Tại sao vậy? Để âm thanh ngọt ngào như thế không bị hoại diệt một cách vô cớ. Như vậy, âm thanh của đức Thế Tôn chỉ đi trên đầu của hội chúng. အဝလောကယမာနာတိ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တာဝ ပစ္စောသက္ကိတွာ ဒဿနဝိဇဟနဋ္ဌာနေ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. အဝိဇဟိတတ္တာတိ ယော ဟိ ကထံ သုတွာ ဝုဋ္ဌိတော အညံ ဒိဋ္ဌသုတာဒိကံ ကထံ ကထေန္တော ဂစ္ဆတိ, ဧသ သဘာဝေန ဝိဇဟတိ နာမ. ယော ပန သုတဓမ္မကထာယ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, အယံ န ဝိဇဟတိ နာမ, ဧဝံ အဝိဇဟန္တဘာဝေန ပက္ကမန္တိ. ဂစ္ဆန္တန္တိ ရဇ္ဇုယန္တဝသေန ရတနသတ္တုဗ္ဗေဓံ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကံ ဝိယ ဂစ္ဆန္တံ. အဒ္ဒသာမ ဌိတန္တိ သမုဿိတကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဝိယ ဌိတံ အဒ္ဒသာမ. တတော စ ဘိယျောတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဂုဏေ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော အဝသေသေ ဂုဏေ သံခိပိတွာ ကလာပံ ဝိယ သုတ္တကဗဒ္ဓံ ဝိယ စ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝမာဟ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – မယာ ကထိတဂုဏေဟိ အကထိတာဝ ဗဟုတရာ. မဟာပထဝိမဟာသမုဒ္ဒါဒယော ဝိယ ဟိ တဿ ဘောတော အနန္တာ အပ္ပမေယျာ ဂုဏာ အာကာသမိဝ ဝိတ္ထာရိတာတိ. ‘Avalokayamānā’ có nghĩa là: họ đặt hai tay chắp lại trên đầu, vừa nhìn đức Thế Tôn vừa lui lại, đến nơi khuất tầm nhìn thì đảnh lễ rồi ra về. ‘Avijahitatṭā’ có nghĩa là: người nào sau khi nghe pháp thoại, đứng dậy rồi vừa nói chuyện khác về những điều đã thấy, đã nghe v.v... vừa ra về, người ấy về bản chất được gọi là từ bỏ (pháp thoại). Còn người nào vừa tán thán phẩm chất của pháp thoại đã nghe vừa ra về, người này được gọi là không từ bỏ. Như vậy, họ ra về với tâm trạng không từ bỏ. ‘Gacchantaṃ’ có nghĩa là: (chúng tôi đã thấy) Ngài đi như một bảo tháp bằng vàng cao một trăm ratana đang di chuyển nhờ máy dây kéo. ‘Addasāma ṭhitaṃ’ có nghĩa là: chúng tôi đã thấy Ngài đứng như một ngọn núi vàng được dựng lên vững chãi. ‘Tato ca bhiyyo’ có nghĩa là: do không thể kể hết các ân đức một cách chi tiết, (thanh niên Uttara) đã tóm tắt các ân đức còn lại, như thể làm thành một bó, như thể dùng chỉ buộc lại, rồi muốn giải thích nên đã nói như vậy. Ý nghĩa ở đây là: so với những ân đức mà tôi đã kể, những ân đức chưa được kể thì nhiều hơn. Giống như đại địa, đại dương v.v..., các ân đức vô lượng, vô biên của đức Tôn Sư Gotama ấy trải rộng như hư không. ၃၉၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ အဝိညာတအာဂမနော. ပဗ္ဗဇိတေ ဥပသင်္ကမန္တေန ဟိ စီဝရပရိကမ္မာဒိသမယေ ဝါ ဧကံ နိဝါသေတွာ သရီရဘဉ္ဇနသမယေ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဟောတိ, ပဋိသန္ထာရမတ္တမ္ပိ န ဇာယတိ. ပုရေတရံ ပန ဩကာသေ ကာရိတေ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခု ဝိဝိတ္တေ ဌာနေ နိသီဒတိ, တံ အာဂန္တွာ ပဿန္တာ ဒဿနေနပိ [Pg.271] ပသီဒန္တိ, ပဋိသန္ထာရော ဇာယတိ, ပဉှဗျာကရဏံ ဝါ ဓမ္မကထာ ဝါ လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ပဏ္ဍိတာ ဩကာသံ ကာရေန္တိ. သော စ နေသံ အညတရော, တေနဿ ဧတဒဟောသိ. ဇိဏ္ဏော ဝုဍ္ဎောတိ အတ္တနော ဥဂ္ဂတဘာဝံ အကထေတွာ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဗုဒ္ဓါ နာမ အနုဒ္ဒယသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ, မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ သီဃံ ဩကာသံ ကရိဿတီတိ ဧဝမာဟ. 390. ‘Appaṭisaṃvidito’ có nghĩa là sự đến không được biết trước. Bởi vì, người tại gia khi đến gần vị xuất gia vào lúc vị ấy đang sửa soạn y phục, hoặc đang mặc một y, hoặc đang xoa dầu thơm lên người, thì phải quay về ngay từ đó, ngay cả việc chào hỏi cũng không xảy ra. Trái lại, khi đã xin phép trước, vị tỳ khưu sẽ quét dọn nơi nghỉ ban ngày, đắp y rồi ngồi ở nơi thanh vắng; những người tại gia đến đó, chỉ thấy thôi cũng phát sinh tín tâm, việc chào hỏi sẽ xảy ra, và họ sẽ được nghe giải đáp vấn đề hoặc pháp thoại. Vì vậy, những người có trí tuệ thường xin phép trước. Và ông ấy (Brahmāyu) là một trong số họ, do đó ông đã có suy nghĩ này. ‘Jiṇṇo vuḍḍho’: tại sao ông lại nói như vậy mà không nói về sự nổi tiếng của mình? (Vì ông nghĩ rằng:) Các đức Phật thường có lòng bi mẫn, khi biết được tình trạng già cả, Ngài sẽ nhanh chóng cho phép. Suy nghĩ như vậy nên ông đã nói thế. ၃၉၁. ဩရမိယ ဩကာသမကာသီတိ ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဩကာသမကာသိ. 391. ‘Oramiya okāsamakāsi’ có nghĩa là: hội chúng nhanh chóng đứng dậy, tách ra làm hai, tạo ra một lối đi. ယေ မေတိ ယေ မယာ. နာရီသမာနသဝှယာတိ နာရီသမာနနာမံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, တေန အဝှာတဗ္ဗာတိ နာရီသမာနသဝှယာ, ဣတ္ထိလိင်္ဂေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝေါဟာရကုသလတာယ ဧဝံ ဝဒတိ. ပဟူတဇိဝှောတိ ပုထုလဇိဝှော. နိန္နာမယေတန္တိ နီဟရ ဧတံ. ‘Ye me’ có nghĩa là: những tướng nào mà tôi đã nghe là ba mươi hai tướng. ‘Nārīsamānasavhayā’ có nghĩa là: có tên gọi giống như người nữ, là nữ tính, nên được gọi bằng tên giống như người nữ, do đó gọi là ‘nārīsamānasavhayā’; nên được gọi bằng nữ tính (tức là ‘jivhā’). Vì sự khéo léo trong cách dùng từ nên ông đã nói như vậy. ‘Pahūtajivho’ có nghĩa là có lưỡi rộng. ‘Ninnāmayetaṃ’ có nghĩa là: xin hãy đưa cái lưỡi ấy ra. ၃၉၃. ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမ္ပန္နော. 393. ‘Kevalī’ có nghĩa là người đã thành tựu trọn vẹn các phẩm hạnh. ၃၉၄. ပစ္စဘာသီတိ ဧကပ္ပဟာရေန ပုစ္ဆိတေ အဋ္ဌ ပဉှေ ဗျာကရောန္တော ပတိအဘာသိ. ယော ဝေဒီတိ ယော ဝိဒတိ ဇာနာတိ, ယဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသော ပါကဋော. သဂ္ဂါပါယဉ္စ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ကထိတံ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အဘိညာ ဝေါသိတောတိ တံ အရဟတ္တံ အဘိဇာနိတွာ ဝေါသိတော ဝေါသာနပ္ပတ္တော. မုနီတိ အရဟတ္တဉာဏမောနေယျေန သမန္နာဂတော. 394. ‘Paccabhāsi’ có nghĩa là: được hỏi tám câu hỏi, Ngài đã giải đáp và đáp lại trong cùng một lúc. ‘Yo vedī’ có nghĩa là: người nào biết, người nào có trí tuệ biết các kiếp sống quá khứ một cách rõ ràng. Bằng câu ‘Saggāpāyañca passati’, trí tuệ thiên nhãn được nói đến. ‘Jātikkhayaṃ patto’ có nghĩa là đã đạt đến quả A-la-hán. ‘Abhiññā vosito’ có nghĩa là sau khi biết rõ quả A-la-hán ấy bằng thắng trí, đã đi đến chỗ kết thúc. ‘Muni’ có nghĩa là người đã thành tựu trí tuệ của bậc A-la-hán. ဝိသုဒ္ဓန္တိ ပဏ္ဍရံ. မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ကိလေသရာဂေဟိ မုတ္တံ. ပဟီနဇာတိမရဏောတိ ဇာတိက္ခယပ္ပတ္တတ္တာ ပဟီနဇာတိကော, ဇာတိပဟာနေနေဝ ပဟီနမရဏော. ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ ယံ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီ သကလဘာဝေါ, တေန သမန္နာဂတော, သကလစတုမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ အတ္ထော. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာနံ အဘိညာယ ပါရံ ဂတော, သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဇာနိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော. ပါရဂူတိ ဝါ ဧတ္တာဝတာ ပရိညာပါရဂူ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ, ပဟာနပါရဂူ သဗ္ဗကိလေသာနံ, ဘာဝနာပါရဂူ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ, သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ နိရောဓဿ, သမာပတ္တိပါရဂူ သဗ္ဗသမာပတ္တီနန္တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. ပုန သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ အဘိညာပါရဂူ ဝုတ္တောတိ. ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ တာဒိသော ဆဟိ [Pg.272] အာကာရေဟိ ပါရံ ဂတော သဗ္ဗာကာရေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ပဝုစ္စတီတိ. ‘Visuddhaṃ’ có nghĩa là tâm trong sạch. ‘Muttaṃ rāgehi’ có nghĩa là đã giải thoát khỏi các tham ái là phiền não. ‘Pahīnajātimaraṇo’ có nghĩa là: vì đã đạt đến sự chấm dứt tái sanh nên đã đoạn trừ sự sanh, và chính nhờ đoạn trừ sự sanh nên đã đoạn trừ sự chết. ‘Brahmacariyassa kevalī’ có nghĩa là: người đã thành tựu trạng thái trọn vẹn của phạm hạnh là đạo, nghĩa là người sống với phạm hạnh của bốn đạo một cách trọn vẹn. ‘Pāragū sabbadhammānaṃ’ có nghĩa là: đã đi đến bờ bên kia đối với tất cả các pháp thế gian và siêu thế bằng thắng trí, nghĩa là đã đứng vững sau khi biết rõ tất cả các pháp bằng thắng trí. Hoặc ‘pāragū’ có ý nghĩa như sau: đã đến bờ bên kia của sự liễu tri đối với năm uẩn, đã đến bờ bên kia của sự đoạn trừ đối với tất cả phiền não, đã đến bờ bên kia của sự tu tập đối với bốn đạo, đã đến bờ bên kia của sự chứng ngộ đối với Diệt đế, đã đến bờ bên kia của sự nhập định đối với tất cả các thiền định. Lại nữa, bằng câu ‘sabbadhammānaṃ’, việc đến bờ bên kia của sự biết rõ đã được nói đến. ‘Buddho tādī pavuccati’ có nghĩa là: bậc như vậy đã đến bờ bên kia bằng sáu phương diện; vì đã giác ngộ bốn chân lý bằng tất cả mọi phương diện nên được gọi là Phật. ကိံ ပန ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗေ ပဉှာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောန္တီတိ? အာမ ဝိဿဇ္ဇိတာ, စိတ္တံ ဝိသုဒ္ဓံ ဇာနာတိ, မုတ္တံ ရာဂေဟီတိ ဣမိနာ တာဝ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိ ပဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူတိ ဣမိနာ ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူတိ ဒုတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီဟိ ဣမာသံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အတ္ထိတာယ တေဝိဇ္ဇောတိ တတိယပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. မုတ္တံ ရာဂေဟိ သဗ္ဗသောတိ ဣမိနာဝ နိဿဋတ္တာ ပါပဓမ္မာနံ သောတ္တိယောတိ စတုတ္ထပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဇာတိက္ခယံ ပတ္တောတိ ဣမိနာ ပန အရဟတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ဝေါသိတောတိ စ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ စ ဣမေဟိ ဆဋ္ဌပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. အဘိညာ ဝေါသိတော မုနီတိ ဣမိနာ သတ္တမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနံ, ဗုဒ္ဓေါ တာဒီ ပဝုစ္စတီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌမပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ. Lại nữa, phải chăng với chừng ấy (lời) tất cả các câu hỏi đã được giải đáp? Vâng, đã được giải đáp. Trước hết, bằng câu kệ này: "biết tâm thanh tịnh, giải thoát khỏi các tham ái", do đã loại trừ các điều ác nên được gọi là Bà-la-môn, như vậy câu hỏi thứ nhất đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "Pāragū", do đã đến bờ kia bằng các đạo trí nên được gọi là Vedagū, như vậy câu hỏi thứ hai đã được giải đáp. Bằng các câu kệ bắt đầu bằng "Pubbenivāsaṃ", do sự hiện hữu của ba minh này nên được gọi là Tevijja, như vậy câu hỏi thứ ba đã được giải đáp. Chỉ bằng câu kệ này: "giải thoát khỏi các tham ái một cách hoàn toàn", do đã thoát khỏi các pháp ác nên được gọi là Sottiya, như vậy câu hỏi thứ tư đã được giải đáp. Lại nữa, bằng câu kệ này: "đã đạt đến sự đoạn tận sanh", do chỉ nói về quả A-la-hán nên câu hỏi thứ năm đã được giải đáp. Và bằng hai từ này: "vosito" và "brahmacariyassa kevalī", câu hỏi thứ sáu đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "bậc Mâu-ni đã hoàn thành với thắng trí", câu hỏi thứ bảy đã được giải đáp. Bằng câu kệ này: "Bậc đã đến bờ kia của tất cả các pháp, bậc Giác Ngộ, bậc Như Thị được gọi là...", câu hỏi thứ tám đã được giải đáp. ၃၉၅. ဒါနကထန္တိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ သုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ပစ္စပါဒီတိ ပဋိပဇ္ဇိ. ဓမ္မဿာနုဓမ္မန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, အနုဓမ္မော နာမ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ သာမညဖလာနိ, တာနိ ပဋိပါဋိယာ ပဋိလဘီတိ အတ္ထော. န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီတိ မဉ္စ ဓမ္မကာရဏာ န ကိလမေသိ, န ပုနပ္ပုနံ ကထာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ပန ပဒေန ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဟိတန္တိ. 395. Các (đoạn) bắt đầu bằng "Dānakathaṃ" đã được giải thích rộng rãi trong kinh trước. "Paccapādi" nghĩa là đã thực hành. "Dhammassānudhammaṃ": trong kinh này, "dhamma" là đạo A-la-hán, "anudhamma" là ba đạo thấp hơn và ba quả Sa-môn; ý nghĩa là vị ấy đã chứng đắc chúng theo thứ tự. "Và đã không làm phiền ta về vấn đề pháp" có nghĩa là: đã không làm ta mệt mỏi vì nguyên nhân pháp, đã không khiến ta phải nói đi nói lại. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Lại nữa, trong đó, bằng từ "parinibbāyī", đỉnh cao của bài pháp đã được nắm bắt chính bằng quả A-la-hán. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Toại Ý Sớ Giải, Sớ Giải Kinh Trung Bộ ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Phạm Ma đã kết thúc. ၂. သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ Phần giải thích kinh Sela ၃၉၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေလသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာပေသူတိအာဒိ ပေါတလိယသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. အဍ္ဎတေဠသေဟီတိ အဍ္ဎေန တေဠသေဟိ, ဒွါဒသဟိ [Pg.273] သတေဟိ ပညာသာယ စ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ပန သာဝကသန္နိပါတေ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူယေဝ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာ ခီဏာသဝါ. ကေဏိယောတိ တဿ နာမံ, ဇဋိလောတိ တာပသော. သော ကိရ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော, ဓနရက္ခဏတ္ထာယ ပန တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ရညော ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ တတ္ထ အဿမံ ကာရေတွာ ဝသတိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေတွာ ကုလသဟဿဿ နိဿယော ဟုတွာ, အဿမေပိ စဿ ဧကော တာလရုက္ခော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကံ သောဝဏ္ဏမယံ တာလဖလံ မုဉ္စတီတိ ဝဒန္တိ. သော ဒိဝါ ကာသာယာနိ ဓာရေတိ, ဇဋာ စ ဗန္ဓတိ, ရတ္တိံ ကာမသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ပါနကာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ. အယဉှိ ကေဏိယော တုစ္ဆဟတ္ထော ဘဂဝတော ဒဿနာယ ဂန္တုံ လဇ္ဇာယမာနော – ‘‘ဝိကာလဘောဇနာ ဝိရတာနမ္ပိ ပါနကံ ကပ္ပတီ’’တိ စိန္တေတွာ သုသင်္ခတဗဒရပါနံ ပဉ္စဟိ ကာဇသတေဟိ ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. ဧဝံ ဂတဘာဝေါ စဿ – ‘‘အထ ခေါ ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ ကိံ နု ခေါ အဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဟရာပေယျ’’န္တိ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၀) ပါဠိအာရုဠှောယေဝ. 2. Kinh bắt đầu bằng "Evaṃ me sutaṃ" là kinh Sela. Trong đó, đoạn bắt đầu bằng "aṅguttarāpesu" đã được giải thích rộng rãi trong kinh Potaliya. "Aḍḍhateḷasehi" có nghĩa là cùng với một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ-khưu, tức là một ngàn hai trăm và năm mươi vị. Lại nữa, các vị tỳ-khưu ấy đã tụ hội trong buổi hội họp của các vị thinh văn, tất cả đều là những vị đã xuất gia bằng cách "ehi bhikkhu" và là các bậc lậu tận. "Keṇiya" là tên của vị ấy, "jaṭila" là đạo sĩ bện tóc. Nghe nói, vị ấy là một Bà-la-môn đại phú, nhưng để bảo vệ tài sản, vị ấy đã thọ nhận đời sống xuất gia của đạo sĩ, dâng tặng phẩm cho vua, nhận lấy một phần đất, rồi cho xây dựng một am thất ở đó và cư ngụ, kinh doanh với năm trăm cỗ xe, trở thành chỗ nương tựa cho một ngàn gia tộc. Và người ta nói rằng, trong am thất của vị ấy cũng có một cây thốt nốt, mỗi ngày rụng một quả thốt nốt bằng vàng. Ban ngày, vị ấy mặc y cà-sa và bện tóc; ban đêm, vị ấy hưởng thụ dục lạc. "Bằng pháp thoại" nghĩa là bằng pháp thoại liên quan đến lợi ích của các loại nước trái cây. Vị Keṇiya này, vì xấu hổ khi đến yết kiến Đức Thế Tôn với hai bàn tay không, đã suy nghĩ: "Nước trái cây được phép dùng cho cả những vị kiêng ăn phi thời", rồi cho mang năm trăm bình nước táo rừng được chế biến kỹ lưỡng và đã đi đến. Việc vị ấy đã đi như vậy đã được ghi lại trong Pāli tạng, trong chương Dược Phẩm: "Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Keṇiya đã khởi lên ý nghĩ này: 'Ta nên cho mang vật gì đến cho Sa-môn Gotama?'". ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ ပုနပ္ပုနံ ပဋိက္ခိပိ? တိတ္ထိယာနံ ပဋိက္ခေပပသန္နတာယ, အကာရဏမေတံ, နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စယဟေတု ဧဝရူပံ ကောဟညံ. အယံ ပန အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနိ ဒိသွာ ဧတ္တကာနံယေဝ ဘိက္ခံ ပဋိယာဒေဿတိ, သွေဝ သေလော တီဟိ ပုရိသသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿတိ. အယုတ္တံ ခေါ ပန နဝကေ အညတော ပေသေတွာ ဣမေဟေဝ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ, ဣမေ ဝါ အညတော ပေသေတွာ နဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ. အထာပိ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ, ဘိက္ခာဟာရော နပ္ပဟောဿတိ. တတော ဘိက္ခူသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တေသု မနုဿာ ဥဇ္ဈာယိဿန္တိ – ‘‘စိရဿာပိ ကေဏိယော သမဏံ ဂေါတမံ နိမန္တေတွာ ယာပနမတ္တံ ဒါတုံ နာသက္ခီ’’တိ, သယမ္ပိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဘဝိဿတိ. ပဋိက္ခေပေ ပန ကတေ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ပုနပ္ပုနံ ‘တွဉ္စ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော’တိ ဗြာဟ္မဏာနံ နာမံ ဂဏှာတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗြာဟ္မဏေပိ နိမန္တေတုကာမော ဘဝိဿတိ, တတော ဗြာဟ္မဏေ ပါဋိယေက္ကံ နိမန္တေဿတိ[Pg.274], တေ တေန နိမန္တိတာ ဘိက္ခူ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇိဿန္တိ. ဧဝမဿ သဒ္ဓါ အနုရက္ခိတာ ဘဝိဿတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပဋိက္ခိပိ. ကိဉ္စာပိ ခေါ, ဘောတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ, – ‘‘ဘော ဂေါတမ, ကိံ ဇာတံ ယဒိ အဟံ ဗြာဟ္မဏေသု အဘိပ္ပသန္နော, အဓိဝါသေတု ဘဝံ ဂေါတမော, အဟံ ဗြာဟ္မဏာနမ္ပိ ဒါတုံ သက္ကောမိ တုမှာကမ္ပီ’’တိ. 396. "Lần thứ hai, Đức Thế Tôn..." - tại sao Ngài lại từ chối nhiều lần như vậy? (Có phải) vì sự hoan hỷ của các ngoại đạo đối với việc từ chối (lời thỉnh mời)? Đây không phải là lý do. Chư Phật không có sự xảo trá như vậy vì duyên cớ vật chất. Lại nữa, (lý do là) vị (Keṇiya) này, khi thấy một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ-khưu, sẽ chỉ chuẩn bị vật thực cho chừng ấy vị mà thôi. Ngay ngày mai, Sela cùng với ba trăm người sẽ xuất gia. Lại nữa, thật không thích hợp khi gửi các vị tân tỳ-khưu đi nơi khác rồi đi cùng với những vị này, hoặc gửi những vị này đi nơi khác rồi đi cùng với các vị tân tỳ-khưu. Hơn nữa, nếu ta dẫn tất cả đi, vật thực sẽ không đủ. Do đó, khi các tỳ-khưu đi khất thực, người đời sẽ phàn nàn: "Sau một thời gian dài, Keṇiya mới thỉnh Sa-môn Gotama mà cũng không thể cúng dường đủ vật thực để duy trì mạng sống", và chính ông ta cũng sẽ hối hận. Lại nữa, khi việc từ chối được thực hiện, (Keṇiya) sẽ suy nghĩ: "Sa-môn Gotama cứ nhắc đi nhắc lại tên của các Bà-la-môn rằng 'Ông cũng có tín tâm nơi các Bà-la-môn'", và suy nghĩ như vậy, ông ta sẽ muốn thỉnh mời cả các Bà-la-môn. Do đó, ông ta sẽ thỉnh mời riêng các Bà-la-môn; những vị ấy, được ông ta thỉnh mời, sau khi trở thành tỳ-khưu, sẽ thọ thực. Như vậy, tín tâm của ông ta sẽ được bảo vệ. (Vì lý do này) Ngài đã từ chối nhiều lần. Bằng câu "Dù cho vậy, thưa ngài", điều này được chỉ ra: "Thưa ngài Gotama, có chuyện gì xảy ra nếu tôi có tín tâm nơi các Bà-la-môn? Xin ngài Gotama hãy nhận lời. Tôi có thể cúng dường cho cả các Bà-la-môn và cho cả các ngài". ကာယဝေယျာဝဋိကန္တိ ကာယဝေယျာဝစ္စံ. မဏ္ဍလမာဠန္တိ ဒုဿမဏ္ဍပံ. "Kāyaveyyāvaṭikaṃ" nghĩa là công việc phục vụ bằng thân. "Maṇḍalamāḷaṃ" nghĩa là một gian nhà tròn làm bằng vải. ၃၉၇. အာဝါဟောတိ ကညာဂဟဏံ. ဝိဝါဟောတိ ကညာဒါနံ. သော မေ နိမန္တိတောတိ သော မယာ နိမန္တိတော. အထ ဗြာဟ္မဏော ပရိပက္ကောပနိဿယတ္တာ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒံ သုတွာဝ အမတေနေဝါဘိသိတ္တော ပသာဒံ အာဝိကရောန္တော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော ကေဏိယ, ဝဒေသီတိ အာဟ. ကေဏိယော ယထာဘူတံ အာစိက္ခန္တော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဘော သေလ, ဝဒါမီတိ အာဟ. တတော နံ ပုနပိ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိ တထေဝ အာရောစေသိ. "Āvāho" là việc cưới vợ. "Vivāho" là việc gả chồng. "So me nimantito" nghĩa là vị ấy đã được tôi thỉnh mời. Bấy giờ, vị Bà-la-môn (Sela), do có duyên lành đã chín muồi, vừa nghe tiếng "Phật" liền như được rưới nước cam lồ, biểu lộ sự hoan hỷ và nói: "Này Keṇiya, ông nói 'Phật' ư?". Keṇiya, trình bày đúng sự thật, nói: "Này Sela, tôi nói 'Phật'". Sau đó, vị kia lại hỏi lại để xác nhận, và vị này cũng trả lời như vậy. ၃၉၈. အထဿ ကပ္ပသတသဟဿေဟိပိ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿေဝ ဒုလ္လဘဘာဝံ သမ္ပဿတော. ဧတဒဟောသီတိ. ဧတံ ‘‘ဃောသောပိ ခေါ’’တိအာဒိ အဟောသိ. နီလဝနရာဇီတိ နီလဝဏ္ဏရုက္ခပန္တိ. ပဒေ ပဒန္တိ ပဒပ္ပမာဏေ ပဒံ. အစ္စာသန္နေ ဟိ အတိဒူရေ ဝါ ပါဒေ နိက္ခိပမာနေ သဒ္ဒေါ ဥဋ္ဌာတိ, တံ ပဋိသေဓေန္တော ဧဝမာဟ. သီဟာဝ ဧကစရာတိ ဂဏဝါသီ သီဟော သီဟပေါတကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ, ဧကစရော အပ္ပမတ္တော ဟောတိ. ဣတိ အပ္ပမာဒဝိဟာရံ ဒဿေန္တော ဧကစရသီဟေန ဩပမ္မံ ကရောတိ. မာ မေ ဘောန္တောတိ အာစာရံ သိက္ခာပေန္တော အာဟ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ တုမှေ ကထာဝါရံ အလဘိတွာ မမ ကထာယ အန္တရေ ကထံ ပဝေသေဿထ, ‘‘အန္တေဝါသိကေ သိက္ခာပေတုံ နာသက္ခီ’’တိ မယှံ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ ဩကာသံ ပဿိတွာ မန္တေယျာထာတိ. နော စ ခေါ နံ ဇာနာမီတိ ဝိပဿီပိ ဗောဓိသတ္တော စတုရာသီတိသဟဿတ္ထေရပဗ္ဗဇိတပရိဝါရော သတ္တ မာသာနိ ဗောဓိသတ္တစာရိကံ စရိ, ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒကာလော ဝိယ အဟောသိ. အမှာကမ္ပိ ဗောဓိသတ္တော ဆဗ္ဗဿာနိ ဗောဓိသတ္တစာရိကံ စရိ. ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏသရီရလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ န ဟောန္တိ. တသ္မာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘နော စ ခေါ နံ ဇာနာမီ’’တိ အာဟ. 398. Bấy giờ, đối với vị ấy (Sela), người đang thấy rõ sự khó có được của ngay cả âm thanh "Phật" trong cả trăm ngàn kiếp, ý nghĩ này đã khởi lên. (Câu) Etadahosi (ý nghĩ này đã khởi lên). Ý nghĩ này là "tiếng đồn này..." v.v... đã khởi lên. Nīlavanarāji (hàng rừng xanh) nghĩa là hàng cây màu xanh biếc. Pade padam (bước từng bước) nghĩa là đặt bàn chân vào nơi có khoảng cách bằng một bàn chân. Vì khi đặt chân quá gần hay quá xa, tiếng động sẽ phát ra, (Sela) nói như vậy để ngăn cản điều đó. (Về câu) Sīho va ekacaro (như sư tử đi một mình): Sư tử sống theo bầy đàn, cùng với sư tử con v.v... sẽ rơi vào sự dễ duôi; (sư tử) đi một mình thì không dễ duôi. Như vậy, để chỉ ra trạng thái sống không dễ duôi, (Sela) đã dùng ví dụ về con sư tử đi một mình. (Sela) nói "Thưa các ngài, xin đừng (làm gián đoạn) tôi" để dạy về cách hành xử. Đây là chủ ý ở đây: Nếu các ngươi, vì không có được lượt nói, lại xen lời vào giữa lúc ta đang nói, thì lời chỉ trích "ông ta đã không thể dạy dỗ các đệ tử" sẽ phát sinh đối với ta, vì vậy, hãy xem xét thời cơ thích hợp rồi hãy nói. (Về câu) "Nhưng ta thật không biết vị ấy": Ngay cả Bồ-tát Vipassī, với đoàn tùy tùng là tám mươi bốn ngàn vị trưởng lão đã xuất gia, cũng đã thực hành hạnh Bồ-tát trong bảy tháng, (thời gian đó) giống như thời kỳ một vị Phật xuất hiện. Bồ-tát của chúng ta cũng đã thực hành hạnh Bồ-tát trong sáu năm. Như vậy, dù có đầy đủ các tướng hảo trên thân thể, (các vị ấy) vẫn chưa phải là Phật. Vì vậy, vị bà-la-môn đã nói: "Nhưng ta thật không biết vị ấy". ၃၉၉. ပရိပုဏ္ဏကာယောတိ [Pg.275] လက္ခဏေဟိ ပရိပုဏ္ဏတာယ အဟီနင်္ဂတာယ စ ပရိပုဏ္ဏသရီရော. သုရုစီတိ သုန္ဒရသရီရပ္ပဘော. သုဇာတောတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ သုနိဗ္ဗတ္တော. စာရုဒဿနောတိ သုစိရမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိဇနကော မနောဟရဒဿနော. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏော. သုသုက္ကဒါဌောတိ သုဋ္ဌု သုက္ကဒါဌော. မဟာပုရိသလက္ခဏာတိ ပဌမံ ဝုတ္တဗျဉ္ဇနာနေဝ ဝစနန္တရေန နိဂမေန္တော အာဟ. 399. Paripuṇṇakāyo (thân thể viên mãn) nghĩa là thân thể viên mãn do sự viên mãn về các tướng và do sự không thiếu sót các chi phần. Suruci (sáng đẹp) nghĩa là có hào quang thân thể đẹp đẽ. Sujāto (khéo sanh) nghĩa là được sanh ra tốt đẹp do sự toàn hảo về chiều cao và bề ngang, và do sự toàn hảo về hình dáng. Cārudassano (dáng vẻ khả ái) nghĩa là có dáng vẻ làm say mê lòng người, khiến những người ngắm nhìn dù lâu cũng không thấy chán. Suvaṇṇavaṇṇo (màu da vàng ròng) nghĩa là có màu da giống như vàng. Susukkadāṭho (răng nanh rất trắng) nghĩa là có răng nanh rất trắng. (Về câu) Mahāpurisalakkhaṇa (tướng của bậc Đại nhân), (Sela) nói để kết luận bằng một cách diễn đạt khác về chính những tướng phụ đã được nói đến trước đây. ဣဒါနိ တေသု လက္ခဏေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိတာနိ ဂဟေတွာ ထောမေန္တော ပသန္နနေတ္တောတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ပဉ္စဝဏ္ဏပသာဒသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နနေတ္တော, ပုဏ္ဏစန္ဒသဒိသမုခတာယ သုမုခေါ, အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ ဗြဟာ, ဗြဟ္မုဇုဂတ္တတာယ ဥဇု, ဇုတိမန္တတာယ ပတာပဝါ. ယမ္ပိ စေတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘မဇ္ဈေ သမဏသံဃဿာ’’တိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ထောမယတာ ပုန ဝုတ္တံ. ဧဒိသော ဟိ ဧဝံ ဝိရောစတိ. ဥတ္တရဂါထာယပိ ဧသေဝ နယော. ဥတ္တမဝဏ္ဏီနောတိ ဥတ္တမဝဏ္ဏသမ္ပန္နဿ. ရထေသဘောတိ ဥတ္တမသာရထိ. ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿာတိ ဇမ္ဗုဒီပဿ. ပါကဋေန ဣဿရိယံ ဣဿရော ဟောတိ. Bây giờ, trong số các tướng ấy, (Sela) chọn lấy những tướng mà tâm mình ưa thích rồi tán thán, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng pasannanetto (mắt trong sáng). Vì Đức Thế Tôn có đôi mắt trong sáng do sự toàn hảo của nhãn thanh triệt có năm màu; có gương mặt đẹp do gương mặt giống như mặt trăng tròn; to lớn như Phạm thiên do sự toàn hảo về chiều cao và bề ngang; thân hình thẳng tắp do thân hình thẳng như thân của Phạm thiên; có uy lực do có ánh sáng rực rỡ. Và điều nào đã được nói trước đây, điều đó lại được nói lại bởi người đang tán thán bằng cách diễn đạt này: "ở giữa Tăng chúng Sa-môn". Vì người như thế này thì tỏa sáng như vậy. Trong câu kệ tiếp theo cũng theo phương pháp này. Uttamavaṇṇīno (của người có nước da tối thượng) nghĩa là của người có được nước da tối thượng. Rathesabho (bậc Ngưu vương trên xe) nghĩa là người đánh xe tối thượng. Jambusaṇḍassa (của xứ Jambusaṇḍa) nghĩa là của cõi Diêm-phù-đề. (Sela) nói về cõi Diêm-phù-đề vốn nổi tiếng để tán thán quyền bá chủ (của một vị Chuyển luân vương), nhưng thực ra vị Chuyển luân vương là chúa tể của cả bốn châu. ခတ္တိယာတိ ဇာတိခတ္တိယာ. ဘောဂီတိ ဘောဂိယာ. ရာဇာနောတိ ယေ ကေစိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တာ. ရာဇာဘိရာဇာတိ ရာဇူနံ ပူဇနီယော, အဓိရာဇာ ဟုတွာ, စက္ကဝတ္တီတိ အဓိပ္ပာယော. မနုဇိန္ဒောတိ မနုဿာဓိပတိ ပရမိဿရော ဟုတွာ. Khattiyā (những vị Sát-đế-lỵ) nghĩa là những vị Sát-đế-lỵ thuộc dòng dõi. Bhogī (những người có tài sản) nghĩa là những vị vua có tài sản. Rājāno (những vị vua) nghĩa là bất cứ ai đang cai trị vương quốc. Rājābhirājā (vua của các vị vua) nghĩa là người đáng được các vị vua tôn kính, là một vị thượng vương; chủ ý là một vị Chuyển luân vương. Manujindo (chúa tể của loài người) nghĩa là người đứng đầu loài người, là bậc chúa tể tối cao. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ – ‘‘ယေ တေ ဘဝန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တေ သကဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တာနံ ပါတုကရောန္တီ’’တိ ဣမံ သေလဿ မနောရထံ ပူရေန္တော ရာဇာဟမသ္မီတိအာဒိမာဟ. တတြာယမဓိပ္ပာယော – ယံ မံ တွံ သေလ ‘‘ရာဇာ အရဟသိ ဘဝိတု’’န္တိ ယာစသိ, ဧတ္ထ အပ္ပောဿုက္ကော ဟောတိ ရာဇာဟမသ္မိ. သတိ စ ရာဇတ္တေ ယထာ အညော ရာဇာ ယောဇနသတံ ဝါ အနုသာသတိ ယောဇနသဟဿံ ဝါ, စက္ကဝတ္တီ ဟုတွာပိ စတုဒီပပရိယန္တမတ္တံ ဝါ, နာဟမေဝံ ပရိစ္ဆိန္နဝိသယော, အဟဉှိ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော ဘဝဂ္ဂတော အဝီစိပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပ္ပမာဏလောကဓာတုယော အနုသာသာမိ. ယာဝတာ [Pg.276] ဟိ အပဒဒွိပဒါဒိဘေဒါ သတ္တာ, အဟံ တေသံ အဂ္ဂေါ. န ဟိ မေ ကောစိ သီလေန ဝါ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန ဝါ ပဋိဘာဂေါ အတ္ထိ, သွာဟံ ဧဝံ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော အနုတ္တရေနေဝ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေန ဓမ္မေန စက္ကံ ဝတ္တေမိ. ဣဒံ ပဇဟထ, ဣဒံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာတိ အာဏာစက္ကံ, ဣဒံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိအာဒိနာ ပရိယတ္တိဓမ္မေန ဓမ္မစက္ကမေဝ ဝါ. စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ယံ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ဟောတိ သမဏေန ဝါ…ပေ… ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိန္တိ. Khi được nói như vậy, Đức Thế Tôn, để làm viên mãn ước nguyện này của Sela: "Những vị nào là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, khi phẩm chất của mình được tuyên thuyết, các vị ấy sẽ tự mình biểu hiện", Ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng rājāhamasmi (Ta là vua). Ở đây, đây là chủ ý: Này Sela, về điều mà ngươi nói với Ta "Ngài xứng đáng là một vị vua", hãy bớt bận tâm về điều đó, Ta là vua. Và trong khi là vua, không phải Ta có phạm vi giới hạn như một vị vua khác cai trị một trăm do-tuần hay một ngàn do-tuần, hoặc ngay cả như một vị Chuyển luân vương chỉ cai trị trong phạm vi bốn châu. Vì Ta là vị Pháp vương vô thượng, Ta giáo hóa vô số thế giới theo chiều ngang, lấy cõi Hữu đảnh làm giới hạn trên và cõi A-tỳ làm giới hạn dưới. Vì trong tất cả chúng sanh, được phân loại thành không chân, hai chân v.v..., Ta là bậc tối thượng. Vì không có ai có thể sánh bằng Ta về giới... hay về giải thoát tri kiến. Ta, vị Pháp vương vô thượng như vậy, chuyển bánh xe Pháp bằng Pháp vô thượng, được phân loại thành Tứ Niệm Xứ v.v... Ta chuyển bánh xe quyền lệnh (āṇācakkaṃ) rằng: "Hãy từ bỏ điều này, hãy thành tựu điều này và an trú", hoặc Ta chuyển chính bánh xe Pháp (dhammacakka) bằng Pháp học (pariyattidhamma) bắt đầu bằng "Này các Tỳ-khưu, đây là Khổ Thánh đế...". (Về câu) cakkaṃ appaṭivattiyaṃ (bánh xe không thể bị xoay ngược lại), nghĩa là bánh xe ấy không thể bị xoay ngược lại bởi một Sa-môn... hay bởi bất cứ ai trong thế gian. ဧဝံ အတ္တာနံ အာဝိကရောန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတော သေလော ပုန ဒဠှီကရဏတ္ထံ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ကော နု သေနာပတီတိ ရညော ဘောတော ဓမ္မေန ပဝတ္တိတဿ စက္ကဿ အနုပဝတ္တကော သေနာပတိ ကော နူတိ ပုစ္ဆိ. Thấy Đức Thế Tôn đang tự mình biểu hiện như vậy, Sela, người có hỷ và ưu khởi sanh, để làm cho vững chắc hơn nữa, đã nói hai câu kệ "Ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác". Trong đó, (về câu) ko nu senāpati (ai là vị tướng quân?), (Sela) đã hỏi: "Đối với đức vua là ngài, ai là vị tướng quân, người tiếp nối chuyển bánh xe đã được chuyển vận đúng theo Chánh pháp?". တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ဒက္ခိဏပဿေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နိသိန္နော ဟောတိ သုဝဏ္ဏပုဉ္ဇော ဝိယ သိရိယာ သောဘမာနော, တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ မယာ ပဝတ္တိတန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အနုဇာတော တထာဂတန္တိ တထာဂတံ ဟေတုံ အနုဇာတော, တထာဂတေန ဟေတုနာ ဇာတောတိ အတ္ထော. အပိစ အဝဇာတော အနုဇာတော အတိဇာတောတိ တယော ဝုတ္တာ. တေသု အဝဇာတော ဒုဿီလော, သော တထာဂတဿ ပုတ္တော နာမ န ဟောတိ. အတိဇာတော နာမ ပိတရာ ဥတ္တရိတရော, တာဒိသောပိ တထာဂတဿ ပုတ္တော နတ္ထိ. တထာဂတဿ ပန ဧကော အနုဇာတောဝ ပုတ္တော ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. Và vào lúc ấy, Tôn giả Sāriputta đang ngồi ở bên phải của Đức Thế Tôn, tỏa sáng với vẻ uy nghi như một khối vàng ròng. Đức Thế Tôn, trong khi chỉ vào ngài, đã nói câu kệ "được Ta chuyển vận". Trong đó, (về câu) anujāto tathāgataṃ (người con sanh sau Như Lai) nghĩa là được sanh ra do nhân là Như Lai. Hơn nữa, có ba loại con được nói đến: avajāta (hạ sanh), anujāta (tùy sanh), và atijāta (thượng sanh). Trong số đó, người con avajāta là người có giới hạnh xấu, người ấy không được gọi là con của Như Lai. Người con atijāta là người vượt trội hơn cả cha, Như Lai cũng không có người con như vậy. Nhưng Như Lai có một người con anujāta, để chỉ ra người con ấy, Ngài đã nói như vậy. ဧဝံ ‘‘ကော နု သေနာပတီ’’တိ ပဉှံ ဗျာကရိတွာ ယံ သေလော အာဟ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီ’’တိ, တတြ နံ နိက္ကင်္ခံ ကာတုကာမော ‘‘နာဟံ ပဋိညာမတ္တေနေဝ ပဋိဇာနာမိ, အပိစာဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာပေတုံ အဘိညေယျန္တိ ဂါထမာဟ. တတြ အဘိညေယျန္တိ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ. ဘာဝေတဗ္ဗံ မဂ္ဂသစ္စံ. ပဟာတဗ္ဗံ သမုဒယသစ္စံ. ဟေတုဝစနေန ပန ဖလသိဒ္ဓိတော တေသံ ဖလာနိ နိရောဓသစ္စဒုက္ခသစ္စာနိပိ ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ပရိညာတဗ္ဗံ ပရိညာတန္တိ ဣဒမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟိတန္တိ စတုသစ္စဘာဝနာဖလဉ္စ ဝိမုတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောသ္မီ’’တိ ယုတ္တဟေတုနာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ သာဓေတိ. Sau khi trả lời câu hỏi: “Ai là vị thống lãnh?”, đối với lời nói mà Sela đã thốt lên: “Ngài tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác,” ở đây, vì muốn làm cho vị ấy hết còn hoài nghi, đức Thế Tôn đã nói lên câu kệ Abhiññeyyaṃ (cần được thắng tri) để cho biết rằng: “Ta không tự nhận chỉ bằng sự thừa nhận suông, hơn nữa, Ta là vị Phật vì lý do này.” Ở đây, abhiññeyyaṃ (cần được thắng tri) là minh và giải thoát. Thánh đế về Đạo (magga-sacca) là pháp cần được tu tập. Thánh đế về Tập Khởi (samudaya-sacca) là pháp cần được đoạn trừ. Hơn nữa, do lời nói về nhân (hetu-vacana) nên sự thành tựu của quả (phala-siddhi) cũng được kể đến, các quả của chúng là thánh đế về Diệt (nirodha-sacca) và thánh đế về Khổ (dukkha-sacca) cũng đã được nói đến. Như vậy, pháp cần được chứng ngộ đã được chứng ngộ, pháp cần được liễu tri đã được liễu tri. Ở đây, điều này đã được bao gồm. Và trong khi trình bày về quả của sự tu tập Tứ Thánh Đế và sự giải thoát, Ngài đã xác lập Phật tánh bằng lý do hợp lý rằng: “Sau khi đã giác ngộ điều cần được giác ngộ, Ta đã trở thành bậc Giác Ngộ.” ဧဝံ [Pg.277] နိပ္ပရိယာယေန အတ္တာနံ အာဝိကတွာ အတ္တနိ ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထံ ဗြာဟ္မဏံ အတိစာရိယမာနော ဝိနယဿူတိ ဂါထတ္တယမာဟ. တတ္ထ သလ္လကတ္တောတိ ရာဂါဒိသလ္လကန္တနော. အနုတ္တရောတိ ယထာ ဗာဟိရဝေဇ္ဇေန ဝူပသမိတရောဂေါ ဣမသ္မိညေဝတ္တဘာဝေ ကုပ္ပတိ, န ဧဝံ. မယာ ဝူပသမိတဿ ပန ရောဂဿ ဘဝန္တရေပိ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ, တသ္မာ အဟံ အနုတ္တရောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဘူတောတိ သေဋ္ဌဘူတော. အတိတုလောတိ တုလံ အတီတော, နိရုပမောတိ အတ္ထော. မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနောတိ ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာတိ ဧဝံ အာဂတာယ မာရသေနာယ ပမဒ္ဒနော. သဗ္ဗာမိတ္တေတိ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုဒေဝပုတ္တမာရသင်္ခါတေ သဗ္ဗပစ္စတ္ထိကေ. ဝသီကတွာတိ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ. အကုတောဘယောတိ ကုတောစိ အဘယော. Như vậy, sau khi đã biểu thị tự thân một cách không ẩn dụ, vì mục đích giúp vị Bà-la-môn vượt qua sự hoài nghi về Ngài, đức Thế Tôn đã nói lên ba câu kệ bắt đầu bằng ‘Vinayassu.’ Ở đây, ‘sallakatto’ (vị lương y nhổ mũi tên) là bậc đoạn trừ các mũi tên là tham ái v.v... ‘Anuttaro’ (vô thượng) có nghĩa là: Bệnh tật được vị thầy thuốc thế gian làm cho lắng dịu thì vẫn có thể tái phát ngay trong chính thân hiện tại này, nhưng không phải như vậy (đối với Ta). Hơn nữa, bệnh tật đã được Ta làm cho lắng dịu thì không có sự phát sinh trở lại ngay cả trong một kiếp sống khác. Do đó, Ta là bậc vô thượng. ‘Brahmabhūto’ (bậc Phạm thiên) là bậc đã trở thành cao thượng. ‘Atitulo’ (không thể sánh bằng) là bậc đã vượt qua sự so sánh, có nghĩa là không có gì tương đương. ‘Mārasenappamaddano’ (bậc dẹp tan quân ma) là bậc dẹp tan đạo quân của Ma vương đã được nói đến như vầy: ‘Kāmā te paṭhamā senā’ (Dục vọng là đạo quân thứ nhất của ngươi). ‘Sabbāmitte’ (tất cả kẻ thù) là tất cả những kẻ đối nghịch được gọi là uẩn ma, phiền não ma, hành ma, tử ma, và thiên tử ma. ‘Vasīkatvā’ (sau khi đã chế ngự) là sau khi đã làm cho chúng thuận theo ý muốn của mình. ‘Akutobhayo’ (không sợ hãi từ đâu) là không có sự sợ hãi từ bất cứ nơi nào. ဧဝံ ဝုတ္တေ သေလော ဗြာဟ္မဏော တာဝဒေဝ ဘဂဝတိ သဉ္ဇာတပသာဒေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော ဟုတွာ ဣမံ ဘောန္တောတိ ဂါထတ္တယမာဟ. တတ္ထ ကဏှာဘိဇာတိကောတိ စဏ္ဍာလာဒိနီစကုလေ ဇာတော. တတော တေပိ မာဏဝကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခာ ဟုတွာ ဧဝဉ္စေ ရုစ္စတိ, ဘောတောတိ ဂါထမာဟံသု. အထ သေလော တေသု မာဏဝကေသု တုဋ္ဌစိတ္တော တေ စ ဒဿေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တော ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဂါထမာဟ. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Sela ngay lập tức phát sinh đức tin nơi đức Thế Tôn, và với mong muốn xuất gia, ông đã nói lên ba câu kệ bắt đầu bằng ‘imaṃ bhonto.’ Ở đây, ‘kaṇhābhijātiko’ (người sinh ra từ dòng dõi thấp hèn) là người sinh ra trong gia đình thấp kém như hạng caṇḍāla (chiên-đà-la) v.v... Sau đó, các thanh niên ấy cũng mong muốn xuất gia và đã nói lên câu kệ: ‘evañce ruccati, bhoto’ (thưa ngài, nếu điều này làm ngài hài lòng). Bấy giờ, Sela, với tâm hoan hỷ đối với các thanh niên ấy, vừa chỉ cho họ thấy vừa xin được xuất gia, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘brāhmaṇā.’ တတော ဘဂဝါ ယသ္မာ သေလော အတီတေ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော သာသနေ တေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ပုရိသသတာနံ ဂဏသေဋ္ဌော ဟုတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ တေန ကမ္မေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ပစ္ဆိမေ ဘဝေ တေသံယေဝ အာစရိယော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, တဉ္စ တေသံ ကမ္မံ ဝိမုတ္တိပရိပါကာယ ပရိပက္ကံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝဿ စ ဥပနိဿယဘူတံ, တသ္မာ တေ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗာဇေန္တော သွာက္ခာတန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ သယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပစ္စက္ခံ. အကာလိကန္တိ မဂ္ဂါနန္တရဖလုပ္ပတ္တိယာ န ကာလန္တရံ ပတ္တဗ္ဗဖလံ. ယတ္ထ အမောဃာတိ ယသ္မိံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ အပ္ပမတ္တဿ သိက္ခတ္တယပူရဏေန သိက္ခတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အမောဃာ ဟောတိ, သဖလာတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စ ဝတွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. တေ သဗ္ဗေ ပတ္တစီဝရဓရာ ဟုတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဝဿသတိကတ္ထေရာ ဝိယ သုဝိနီတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒယိံသု. ဧဝမိမံ တေသံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အလတ္ထ ခေါ သေလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. Sau đó, đức Thế Tôn, vì lý do rằng Sela trong quá khứ, vào thời giáo pháp của đức Thế Tôn Padumuttara, đã là người đứng đầu nhóm của chính ba trăm người ấy, đã cùng với họ cho xây dựng một tu viện, đã làm các công đức như bố thí v.v..., và do nghiệp ấy, sau khi đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và nhân loại, trong kiếp sống cuối cùng, ông đã tái sinh làm thầy của chính ba trăm người ấy; và nghiệp ấy của họ đã chín muồi cho sự thành thục của giải thoát và đã trở thành duyên y chỉ cho trạng thái ‘ehi-bhikkhu’ (hãy đến, tỳ-khưu); do đó, trong khi cho tất cả họ xuất gia bằng nghi thức ‘ehi-bhikkhu,’ Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘svākkhātaṃ.’ Ở đây, ‘sandiṭṭhikaṃ’ (thiết thực hiện tại) là có thể được thấy, được chứng nghiệm bởi chính mình. ‘Akālikaṃ’ (không có thời gian) là do sự phát sinh của quả ngay sau đạo, quả không phải là điều cần đạt được trong một thời gian khác. ‘Yattha amoghā’ (nơi ấy không vô ích) có nghĩa là: trong đời sống phạm hạnh theo đạo lộ này, sự xuất gia của người không dễ duôi, tu tập bằng cách hoàn thiện ba học, là không vô ích, mà có kết quả. Và sau khi nói như vậy, đức Thế Tôn đã phán: “Hãy đến, các tỳ-khưu.” Tất cả họ, mang y bát, đã đến bằng đường không, và giống như các vị trưởng lão trăm tuổi hạ, họ đã đảnh lễ đức Thế Tôn với thái độ khéo được huấn luyện. Như vậy, liên quan đến trạng thái ‘ehi-bhikkhu’ này của họ, câu nói bắt đầu bằng ‘alattha kho selo’ (Sela đã nhận được) đã được thốt lên. ၄၀၀. ဣမာဟီတိ [Pg.278] ဣမာဟိ ကေဏိယဿ စိတ္တာနုကူလာဟိ ဂါထာဟိ. တတ္ထ အဂ္ဂိပရိစရိယံ ဝိနာ ဗြာဟ္မဏာနံ ယညာဘာဝတော ‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါ ယညာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဂ္ဂိဟုတ္တသေဋ္ဌာ အဂ္ဂိဇုဟနပ္ပဓာနာတိ အတ္ထော. ဝေဒေ သဇ္ဈာယန္တေဟိ ပဌမံ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗတော, သာဝိတ္တီ, ‘‘ဆန္ဒသော မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. မနုဿာနံ သေဋ္ဌတော ရာဇာ ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. နဒီနံ အာဓာရတော ပဋိသရဏတော စ သာဂရော ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. စန္ဒယောဂဝသေန ‘‘အဇ္ဇ ကတ္တိကာ အဇ္ဇ ရောဟိဏီ’’တိ သညာဏတော အာလောကကရဏတော သောမ္မဘာဝတော စ ‘‘နက္ခတ္တာနံ မုခံ စန္ဒော’’တိ ဝုတ္တံ. တပန္တာနံ အဂ္ဂတ္တာ အာဒိစ္စော ‘‘တပတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဒက္ခိဏေယျာနံ ပန အဂ္ဂတ္တာ ဝိသေသေန တသ္မိံ သမယေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ သန္ဓာယ ‘‘ပုညံ အာကင်္ခမာနာနံ, သံဃော ဧဝ ယဇတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေန သံဃော ပုညဿ အာယမုခန္တိ ဒဿေတိ. 400. ‘Imāhi’ (bằng những câu kệ này) có nghĩa là bằng những câu kệ này phù hợp với tâm ý của Keṇiya. Ở đây, vì đối với các Bà-la-môn, không có sự tế lễ nào ngoài việc phụng sự lửa, nên câu ‘aggihuttamukhā yaññā’ (tế lễ lấy sự cúng dường lửa làm đầu) đã được nói đến. Nghĩa là, chúng có sự cúng dường lửa là cao nhất, có sự dâng cúng vào lửa là chính. Do phải được tụng đọc đầu tiên bởi những người tụng đọc Vệ-đà, nên Sāvittī được gọi là ‘chandaso mukhaṃ’ (đứng đầu các thể thơ). Do là bậc cao nhất trong loài người, nên vua được gọi là ‘mukhaṃ’ (đứng đầu). Do là nơi chứa đựng và là nơi nương tựa của các con sông, nên biển được gọi là ‘mukhaṃ’ (đứng đầu). Do sự liên kết với mặt trăng, do là dấu hiệu nhận biết như ‘hôm nay là sao Kattikā, hôm nay là sao Rohiṇī,’ do tạo ra ánh sáng, và do bản chất dịu mát, nên câu ‘nakkhattānaṃ mukhaṃ cando’ (mặt trăng đứng đầu các vì sao) đã được nói đến. Do là cao nhất trong số những vật tỏa sáng, nên mặt trời được gọi là ‘tapataṃ mukhaṃ’ (đứng đầu những vật tỏa sáng). Hơn nữa, do là cao nhất trong số những bậc đáng được cúng dường, đặc biệt vào thời điểm đó, liên quan đến Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, nên câu ‘puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho eva yajataṃ mukhaṃ’ (đối với những người mong cầu phước báu, Tăng đoàn chính là đứng đầu những người tế lễ) đã được nói đến. Qua đó, Ngài chỉ ra rằng Tăng đoàn là nguồn gốc của phước báu. ယံ တံ သရဏန္တိ အညံ ဗျာကရဏဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ ဘဂဝါ ယသ္မာ မယံ ဣတော အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ တံ သရဏံ အာဂတမှာ, တသ္မာ အတ္တနာ တဝ သာသနေ အနုတ္တရေန ဒမထေန ဒန္တာမှာ, အဟော တေ သရဏဿ အာနုဘာဝေါတိ. Bằng câu ‘Yaṃ taṃ saraṇaṃ,’ ông đã nói một câu kệ tuyên bố khác. Ý nghĩa của nó là: “Thưa đức Thế Tôn, bậc có năm loại nhãn, vì vào ngày thứ tám kể từ hôm nay, chúng con đã đến quy y Ngài, do đó, chúng con đã tự mình được điều phục trong giáo pháp của Ngài bằng sự điều phục vô thượng. Ôi, thật là oai lực của sự quy y nơi Ngài!” တတော ပရံ ဘဂဝန္တံ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ထောမေတွာ တတိယာယ ဝန္ဒနံ ယာစန္တော ဘိက္ခဝေါ တိသတာ ဣမေတိအာဒိမာဟာတိ. Sau đó, sau khi tán thán đức Thế Tôn bằng hai câu kệ, và bằng câu kệ thứ ba, trong khi xin được đảnh lễ, ông đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘bhikkhavo tisatā ime.’ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải Kinh Sela đã kết thúc. ၃. အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải Kinh Assalāyana ၄၀၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ အဿလာယနသုတ္တံ. တတ္ထ နာနာဝေရဇ္ဇကာနန္တိ အင်္ဂမဂဓာဒီဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝေရဇ္ဇေဟိ အာဂတာနံ, တေသု ဝါ ရဋ္ဌေသု ဇာတသံဝဍ္ဎာနန္တိပိ အတ္ထော. ကေနစိဒေဝါတိ ယညုပါသနာဒိနာ အနိယမိတကိစ္စေန. စာတုဝဏ္ဏိန္တိ စတုဝဏ္ဏသာဓာရဏံ. မယံ ပန နှာနသုဒ္ဓိယာ ဘာဝနာသုဒ္ဓိယာပိ ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒါမ, အယုတ္တမ္ပိ သမဏော ဂေါတမော ကရောတီတိ မညမာနာ ဧဝံ စိန္တယိံသု. ဝုတ္တသိရောတိ ဝါပိတသိရော. 401. Kinh bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’ là Kinh Assalāyana. Ở đây, ‘nānāverajjakānaṃ’ (của những người từ các vương quốc khác nhau) có nghĩa là của những người đến từ các vương quốc khác nhau như Aṅga, Magadha, v.v..., hoặc cũng có nghĩa là của những người sinh ra và lớn lên ở các quốc gia đó. ‘Kenacideva’ (bởi một số việc nào đó) là bởi một công việc không xác định như việc tìm kiếm của bố thí bằng cách tụng đọc các câu thần chú để nhận lễ vật v.v... ‘Cātuvaṇṇiṃ’ (cho bốn giai cấp) là chung cho bốn giai cấp. “Còn chúng ta thì nói rằng chỉ có các Bà-la-môn mới được thanh tịnh bằng sự thanh tịnh của việc tắm rửa và bằng sự thanh tịnh của việc tu tập; Sa-môn Gotama làm cả điều không hợp lý,” nghĩ như vậy, họ đã suy tư như thế. ‘Vuttasiro’ (người có đầu được cắt) là người có đầu đã được cạo. ဓမ္မဝါဒီတိ [Pg.279] သဘာဝဝါဒီ. ဒုပ္ပဋိမန္တိယာတိ အမှာဒိသေဟိ အဓမ္မဝါဒီဟိ ဒုက္ခေန ပဋိမန္တိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဓမ္မဝါဒိနော နာမ ပရာဇယော န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒဿေတိ. ပရိဗ္ဗာဇကန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ, တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇန္တာ ယေဟိ မန္တေဟိ ပဗ္ဗဇန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာ စ ယေ မန္တေ ပရိဟရန္တိ, ယံ ဝါ အာစာရံ အာစရန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဘောတာ စရိတံ သိက္ခိတံ. တသ္မာ တုယှံ ပရာဇယော နတ္ထိ, ဇယောဝ ဘဝိဿတီတိ မညန္တာ ဧဝမာဟံသု. Dhammavādīti là người nói đúng sự thật. Duppaṭimantiyāti có nghĩa là: bởi những người nói phi pháp như chúng tôi, khó khăn để đối đáp. (Câu này) chỉ ra rằng không thể làm cho người nói đúng pháp bị thất bại. Paribbājakanti là phương thức xuất gia; sau khi học thuộc ba bộ Vệ-đà, xuất gia sau cùng, họ xuất gia bằng những câu thần chú nào, và sau khi xuất gia, họ duy trì những câu thần chú nào, hoặc họ thực hành theo hạnh kiểm nào, tất cả những điều ấy đã được ngài thực hành và học hỏi. Do đó, họ nghĩ rằng: "Ngài không có sự thất bại, chỉ có sự chiến thắng sẽ đến," nên đã nói như vậy. ၄၀၂. ဒိဿန္တိ ခေါ ပနာတိအာဒိ တေသံ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏိယောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ ပုတ္တပဋိလာဘတ္ထာယ အာဝါဟဝိဝါဟဝသေန ကုလာ အာနီတာ ဗြာဟ္မဏိယော ဒိဿန္တိ. တာ ခေါ ပနေတာ အပရေန သမယေန ဥတုနိယောပိ ဟောန္တိ, သဉ္ဇာတပုပ္ဖာတိ အတ္ထော. ဂဗ္ဘိနိယောတိ သဉ္ဇာတဂဗ္ဘာ. ဝိဇာယမာနာတိ ပုတ္တဓီတရော ဇနယမာနာ. ပါယမာနာတိ ဒါရကေ ထညံ ပါယန္တိယော. ယောနိဇာဝ သမာနာတိ ဗြာဟ္မဏီနံ ပဿာဝမဂ္ဂေန ဇာတာ သမာနာ. ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ကထံ? ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော…ပေ… ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ. ယဒိ ပန နေသံ သစ္စဝစနံ သိယာ, ဗြာဟ္မဏီနံ ကုစ္ဆိ မဟာဗြဟ္မုနော ဥရော ဘဝေယျ, ဗြာဟ္မဏီနံ ပဿာဝမဂ္ဂေါ မဟာဗြဟ္မုနော မုခံ ဘဝေယျ, ဧတ္တာဝတာ ‘‘မယံ မဟာဗြဟ္မုနော ဥရေ ဝသိတွာ မုခတော နိက္ခန္တာ’’တိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ အယံ မုခတော ဇာတစ္ဆေဒကဝါဒေါ ဝုတ္တော. 402. Câu bắt đầu bằng "Dissanti kho pana" được nói ra để phá vỡ tà kiến của họ. Trong đó, brāhmaṇiyoti là những người nữ Bà-la-môn được đưa về từ các gia tộc khác thông qua việc gả và cưới để cho các Bà-la-môn có được con trai. Và những người nữ Bà-la-môn ấy, vào một thời gian sau, cũng có kinh nguyệt, nghĩa là hoa đã nở. Gabbhiniyoti là có thai đã hình thành. Vijāyamānāti là đang sinh ra con trai, con gái. Pāyamānāti là những người cho trẻ nhỏ bú sữa. Yonijāva samānāti là được sinh ra từ đường tiểu của người nữ Bà-la-môn. Evamāhaṃsūti là họ nói thế này. Thế nào? "Giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất... cho đến... là những người thừa tự của Phạm Thiên." Nếu lời nói của họ là sự thật, thì bụng của người nữ Bà-la-môn phải là ngực của Đại Phạm Thiên, đường tiểu của người nữ Bà-la-môn phải là miệng của Đại Phạm Thiên. Để họ không có cơ hội nói rằng: "Chúng tôi đã ở trong ngực của Đại Phạm Thiên và thoát ra từ miệng ngài," đây được gọi là luận điểm bác bỏ sự sinh ra từ miệng. ၄၀၃. အယျော ဟုတွာ ဒါသော ဟောတိ, ဒါသော ဟုတွာ အယျော ဟောတီတိ ဗြာဟ္မဏော သဘရိယော ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေန္တော ယောနကရဋ္ဌံ ဝါ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌံ ဝါ ဂန္တွာ ကာလံ ကရောတိ, တဿ ဂေဟေ ဝယပ္ပတ္တေ ပုတ္တေ အသတိ ဗြာဟ္မဏီ ဒါသေန ဝါ ကမ္မကရေန ဝါ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတိ. ဧကသ္မိံ ဒါရကေ ဇာတေ သော ပုရိသော ဒါသောဝ ဟောတိ, တဿ ဇာတဒါရကော ပန ဒါယဇ္ဇသာမိကော ဟောတိ. မာတိတော သုဒ္ဓေါ ပိတိတော အသုဒ္ဓေါ သော ဝဏိဇ္ဇံ ပယောဇေန္တော မဇ္ဈိမပဒေသံ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏဒါရိကံ ဂဟေတွာ တဿာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပုတ္တံ ပဋိလဘတိ, သောပိ မာတိတောဝ သုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပိတိတော အသုဒ္ဓေါ. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏသမယသ္မိညေဝ ဇာတိသမ္ဘေဒေါ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗလံ, ကော အဿာသောတိ ယတ္ထ တုမှေ [Pg.280] ဒါသာ ဟောန္တာ သဗ္ဗေဝ ဒါသာ ဟောထ, အယျာ ဟောန္တာ သဗ္ဗေဝ အယျာ ဟောထ, ဧတ္ထ ဝေါ ကော ထာမော, ကော အဝဿယော, ယံ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏောတိ ဝဒထာတိ ဒီပေတိ. 403. "Từ chủ nhân trở thành nô lệ, từ nô lệ trở thành chủ nhân" có nghĩa là: một người Bà-la-môn cùng với vợ đi buôn bán, đến xứ Yona hoặc xứ Kamboja rồi qua đời. Khi trong nhà ông ta không có con trai đến tuổi trưởng thành, người vợ Bà-la-môn chung sống với một người nô lệ hoặc một người làm công. Khi một đứa trẻ được sinh ra, người đàn ông ấy vẫn là nô lệ, nhưng đứa trẻ được sinh ra lại là người chủ thừa kế. Trong sạch về phía mẹ, không trong sạch về phía cha, người con ấy đi buôn bán đến trung thổ, cưới một cô gái Bà-la-môn và có được một người con trai trong bụng cô ấy. Người con này cũng chỉ trong sạch về phía mẹ, không trong sạch về phía cha. Điều này được nói ra để chỉ ra rằng sự pha trộn giai cấp xảy ra ngay trong chính giới Bà-la-môn. "Sức mạnh gì, chỗ nương tựa nào?" (câu này) giải thích rằng: nơi mà khi các ông là nô lệ thì tất cả đều là nô lệ, khi là chủ nhân thì tất cả đều là chủ nhân, ở đây, sức mạnh của các ông là gì, chỗ nương tựa là gì, mà các ông lại nói rằng "Giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất"? ၄၀၄. ခတ္တိယောဝ နု ခေါတိအာဒယော သုတ္တစ္ဆေဒကဝါဒါ နာမ ဟောန္တိ. 404. Những câu bắt đầu bằng "Khattiyova nu kho" được gọi là những luận điểm cắt ngang kinh. ၄၀၈. ဣဒါနိ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ဣဓ ရာဇာတိအာဒိမာဟ. သာပါနဒေါဏိယာတိ သုနခါနံ ပိဝနဒေါဏိယာ. အဂ္ဂိကရဏီယန္တိ သီတဝိနောဒနအန္ဓကာရဝိဓမနဘတ္တပစနာဒိ အဂ္ဂိကိစ္စံ. ဧတ္ထ အဿလာယနာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသ္မိံ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောန္တေ. 408. Bây giờ, để chỉ ra sự trong sạch của bốn giai cấp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "idha rāja". Sāpānadoṇiyāti là trong máng uống nước của loài chó. Aggikaraṇīyanti là việc liên quan đến lửa như xua tan cái lạnh, xua tan bóng tối, nấu cơm, v.v. Ettha assalāyanāti là khi làm tất cả các việc liên quan đến lửa ở đây. ၄၀၉. ဣဒါနိ ယဒေတံ ဗြာဟ္မဏာ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓီတိ ဝဒန္တိ, ဧတ္ထ စာတုဝဏ္ဏာတိ နိယမော နတ္ထိ. ပဉ္စမော ဟိ ပါဒသိကဝဏ္ဏောပိ အတ္ထီတိ သံခိတ္တေန တေသံ ဝါဒေ ဒေါသဒဿနတ္ထံ ဣဓ ခတ္တိယကုမာရောတိအာဒိမာဟ. တတြ အမုတြ စ ပနေသာနန္တိ အမုသ္မိဉ္စ ပန ပုရိမနယေ ဧတေသံ မာဏဝကာနံ ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ န ပဿာမီတိ ဝဒတိ. နာနာကရဏံ ပန တေသမ္ပိ အတ္ထိယေဝ. ခတ္တိယကုမာရဿ ဟိ ဗြာဟ္မဏကညာယ ဥပ္ပန္နော ခတ္တိယပါဒသိကော နာမ, ဣတရော ဗြာဟ္မဏပါဒသိကော နာမ, ဧတေ ဟီနဇာတိမာဏဝကာ. 409. Bây giờ, về điều mà các Bà-la-môn gọi là sự trong sạch của bốn giai cấp, ở đây không có quy định nào về bốn giai cấp. Vì cũng có giai cấp thứ năm là giai cấp con lai, để chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm của họ một cách ngắn gọn, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "idha khattiyakumāro". Về phần "tatra amutra ca panesānaṃ" có nghĩa là: trong phương pháp trước đó, (Assalāyana) nói rằng: "Tôi không thấy có sự khác biệt nào giữa những thanh niên này." Tuy nhiên, sự khác biệt giữa họ vẫn có. Vì người con sinh ra từ một thanh niên Sát-đế-lỵ và một thiếu nữ Bà-la-môn được gọi là pādasika của Sát-đế-lỵ, người còn lại được gọi là pādasika của Bà-la-môn. Những thanh niên này thuộc giai cấp thấp kém. ဧဝံ ပဉ္စမဿ ဝဏ္ဏဿ အတ္ထိတာယ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓီတိ ဧတေသံ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပုန စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓိယံ ဩဝဒန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဒ္ဓေတိ မတကဘတ္တေ. ထာလိပါကေတိ ပဏ္ဏာကာရဘတ္တေ. ယညေတိ ယညဘတ္တေ. ပါဟုနေတိ အာဂန္တုကာနံ ကတဘတ္တေ. ကိံ ဟီတိ ကိံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတိ, နော ဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ. Như vậy, do sự tồn tại của giai cấp thứ năm, sau khi đã chỉ ra lỗi lầm trong luận điểm của họ về sự trong sạch của bốn giai cấp, bây giờ, khi giáo huấn lại về sự trong sạch của bốn giai cấp, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng "taṃ kiṃ maññasi". Trong đó, saddheti là trong bữa ăn cúng người chết. Thālipāketi là trong bữa ăn làm quà biếu. Yaññeti là trong bữa ăn cúng tế. Pāhuneti là trong bữa ăn làm cho khách. Kiṃ hīti chỉ ra rằng: "Liệu sẽ có quả lớn hay không có quả lớn?". ၄၁၀. ဘူတပုဗ္ဗန္တိ အဿလာယန ပုဗ္ဗေ မယိ ဇာတိယာ ဟီနတရေ တုမှေ သေဋ္ဌတရာ သမာနာပိ မယာ ဇာတိဝါဒေ ပဉှံ ပုဋ္ဌာ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ခိတ္ထ, ဣဒါနိ တုမှေ ဟီနတရာ ဟုတွာ မယာ သေဋ္ဌတရေန ဗုဒ္ဓါနံ သကေ ဇာတိဝါဒပဉှံ ပုဋ္ဌာ ကိံ သမ္ပာဒေဿထ? န ဧတ္ထ စိန္တာ ကာတဗ္ဗာတိ မာဏဝံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အသိတောတိ ကာဠကော. ဒေဝလောတိ [Pg.281] တဿ နာမံ, အယမေဝ ဘဂဝါ တေန သမယေန. ပဋလိယောတိ ဂဏင်္ဂဏုပါဟနာ. ပတ္ထဏ္ဍိလေတိ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏေ. ကော နု ခေါတိ ကဟံ နု ခေါ. ဂါမဏ္ဍလရူပေါ ဝိယာတိ ဂါမဒါရကရူပေါ ဝိယ. သော ခွာဟံ, ဘော, ဟောမီတိ သော အဟံ, ဘော, အသိတဒေဝလော ဟောမီတိ ဝဒတိ. တဒါ ကိရ မဟာသတ္တော ကောဏ္ဍဒမကော ဟုတွာ ဝိစရတိ. အဘိဝါဒေတုံ ဥပက္ကမိံသူတိ ဝန္ဒိတုံ ဥပက္ကမံ အကံသု. တတော ပဋ္ဌာယ စ ဝဿသတိကတာပသောပိ တဒဟုဇာတံ ဗြာဟ္မဏကုမာရံ အဝန္ဒန္တော ကောဏ္ဍိတော ဟောတိ. 410. Bhūtapubbanti có nghĩa là: Này Assalāyana, trước đây, khi ta có giai cấp thấp hơn, dù các ngươi cao quý hơn, khi được ta hỏi vấn đề về giai cấp, các ngươi đã không thể trả lời trọn vẹn. Bây giờ, khi các ngươi đã thấp kém hơn, bởi ta là người cao quý hơn, khi được hỏi vấn đề về giai cấp của riêng chư Phật, làm sao các ngươi có thể trả lời trọn vẹn? Để khích lệ người thanh niên rằng: "Không nên suy nghĩ về điều này," Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Trong đó, asitoti là màu đen. Devaloti là tên của vị ấy; chính Đức Thế Tôn vào thời điểm đó là vị ấy. Paṭaliyoti là đôi dép nhiều lớp. Patthaṇḍileti là trong khuôn viên của am lá. Ko nu khoti là ở đâu vậy? Gāmaṇḍalarūpo viyāti là giống như hình dáng của một đứa trẻ trong làng. So khvāhaṃ, bho, homīti là Ngài nói: "Này các ngài, ta chính là Asita Devala ấy." Khi ấy, vị Đại Bồ-tát được cho là đi lại như một người thuần hóa những kẻ khó dạy. Abhivādetuṃ upakkamiṃsūti là họ đã cố gắng đảnh lễ. Và kể từ đó, ngay cả một vị đạo sĩ trăm tuổi, nếu không đảnh lễ một thanh niên Bà-la-môn mới sinh ngày hôm đó, cũng bị xem là người khó dạy. ၄၁၁. ဇနိကာ မာတာတိ ယာယ တုမှေ ဇနိတာ, သာ ဝေါ ဇနိကာ မာတာ. ဇနိကာမာတူတိ ဇနိကာယ မာတု. ယော ဇနကောတိ ယော ဇနကော ပိတာ. ‘‘ယော ဇနိကော ပိတာတေဝ’’ ဝါ ပါဌော. 411. Janikā mātāti là người mẹ mà đã sinh ra các ngươi, vị ấy là người mẹ sinh ra của các ngươi. Janikāmātūti là mẹ của người mẹ sinh ra. Yo janakoti là người cha mà đã sinh ra. Hoặc có bản đọc là "Yo janiko pitāteva". အသိတေနာတိ ပဉ္စာဘိညေန အသိတေန ဒေဝလေန ဣသိနာ ဣမံ ဂန္ဓဗ္ဗပဉှံ ပုဋ္ဌာ န သမ္ပာယိဿန္တိ. ယေသန္တိ ယေသံ သတ္တန္နံ ဣသီနံ. န ပုဏ္ဏော ဒဗ္ဗိဂါဟောတိ တေသံ သတ္တန္နံ ဣသီနံ ဒဗ္ဗိံ ဂဟေတွာ ပဏ္ဏံ ပစိတွာ ဒါယကော ပုဏ္ဏော နာမ ဧကော အဟောသိ, သော ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပံ ဇာနာတိ. တွံ သာစရိယကော တေသံ ပုဏ္ဏောပိ န ဟောတိ, တေန ဉာတံ ဒဗ္ဗိဂဟဏသိပ္ပမတ္တမ္ပိ န ဇာနာသီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Asitenāti (Bởi Asita): bởi vị ẩn sĩ tên là Devala, hiệu là Asita, người có năm loại thần thông, (các vị Bà-la-môn) được hỏi câu hỏi về Gandhabba này sẽ không thể trả lời trọn vẹn. Yesanti (Của những vị nào): của bảy vị ẩn sĩ nào. Na puṇṇo dabbigāhoti (Không phải là Puṇṇa người cầm muỗng): đối với bảy vị ẩn sĩ ấy, có một người phục vụ tên là Puṇṇa, người dâng cúng sau khi cầm muỗng nấu rau; vị ấy biết kỹ năng cầm muỗng. Ngươi cùng với thầy của ngươi cũng không phải là Puṇṇa của họ, ngươi không biết ngay cả kỹ năng cầm muỗng mà vị ấy đã biết. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti (Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng): Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. အယံ ပန အဿလာယနော သဒ္ဓေါ အဟောသိ ပသန္နော, အတ္တနော အန္တောနိဝေသနေယေဝ စေတိယံ ကာရေသိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ အဿလာယနဝံသေ ဇာတာ နိဝေသနံ ကာရေတွာ အန္တောနိဝေသနေ စေတိယံ ကရောန္တေဝါတိ. Hơn nữa, Assalāyana này đã trở thành người có đức tin, có lòng tịnh tín, đã cho xây dựng một bảo tháp ngay trong nhà của mình. Cho đến ngày nay, những người sinh ra trong dòng dõi Assalāyana, sau khi cho xây dựng nhà cửa, họ vẫn tiếp tục xây dựng bảo tháp ở trong nhà. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh အဿလာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Assalāyana đã kết thúc. ၄. ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Giải thích kinh Ghoṭamukha ၄၁၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဃောဋမုခသုတ္တံ. တတ္ထ ခေမိယမ္ဗဝနေတိ ဧဝံနာမကေ အမ္ဗဝနေ. ဓမ္မိကော ပရိဗ္ဗဇောတိ ဓမ္မိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အဒဿနာတိ တုမှာဒိသာနံ [Pg.282] ဝါ ပဏ္ဍိတာနံ အဒဿနေန. ယော ဝါ ပနေတ္ထ ဓမ္မောတိ ယော ဝါ ပန ဧတ္ထ ဓမ္မော သဘာဝေါ, တဿေဝ ဝါ အဒဿနေန. ဣမိနာ ‘‘အမှာကံ ကထာ အပ္ပမာဏံ, ဓမ္မောဝ ပမာဏ’’န္တိ ဒဿေတိ. တတော ထေရော ‘‘နဝဥပေါသထာဂါရေ ဝိယ ဗဟုနာ ကမ္မေန ဣဓ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ စင်္ကမာ ဩရုယှ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ. တံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တေတိအာဒိ ဝုတ္တံ. 412. Evaṃ me sutanti (Tôi nghe như vầy): là kinh Ghoṭamukha. Trong đó, khemiyambavaneti (tại vườn xoài Khemiya): tại vườn xoài có tên như vậy. Dhammiko paribbajoti (vị du sĩ sống đúng pháp): là sự xuất gia đúng pháp. Adassanāti (do không thấy): do không thấy các bậc hiền trí như ngài. Yo vā panettha dhammoti (hoặc pháp nào ở đây): hoặc là, pháp nào, bản chất nào, có ở đây (trong đời sống xuất gia này), hoặc do không thấy chính điều đó. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: "Lời nói của chúng tôi không phải là tiêu chuẩn, chỉ có Pháp mới là tiêu chuẩn". Sau đó, vị trưởng lão suy nghĩ: "Ở đây (trên kinh hành đường này) không nên có nhiều công việc như ở trong một trai đường mới", rồi ngài bước xuống khỏi kinh hành đường, đi vào tịnh xá lợp lá và ngồi xuống. Để chỉ rõ điều đó, câu evaṃ vutte (khi được nói như vậy), v.v... đã được nói đến. ၄၁၃. စတ္တာရောမေ ဗြာဟ္မဏာတိ ထေရဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ‘ဓမ္မိကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ နတ္ထီ’တိ ဝဒတိ. ဣမဿ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ ဒွေ စ ပရိသာ ဒဿေတွာ ‘စတုတ္ထံ ပုဂ္ဂလံ ကတရာယ ပရိသာယ ဗဟုလံ ပဿသီ’တိ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဇာနမာနော ‘အနာဂါရိယပရိသာယ’န္တိ ဝက္ခတိ. ဧဝမေတံ သကမုခေနေဝ ‘ဓမ္မိကော ပရိဗ္ဗဇော အတ္ထီ’တိ ဝဒါပေဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. 413. Cattārome brāhmaṇāti (Này Bà-la-môn, có bốn hạng người này): Tương truyền, vị trưởng lão đã khởi lên ý nghĩ này: "Vị Bà-la-môn này nói rằng: 'Không có Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã thực hành đời sống xuất gia đúng pháp'. Ta sẽ chỉ cho vị này bốn hạng người và hai hội chúng, rồi sẽ hỏi: 'Ngài thường thấy hạng người thứ tư ở trong hội chúng nào?'. Khi biết, ông ta sẽ trả lời: 'Trong hội chúng của những người không gia đình'. Bằng cách đó, ta sẽ khiến chính miệng ông ta phải nói rằng: 'Có du sĩ sống đúng pháp'". (Nghĩ vậy rồi) ngài bắt đầu bài pháp này. ၄၁၄. တတ္ထ သာရတ္တရတ္တာတိ သုဋ္ဌု ရတ္တရတ္တာ. သာနုဂ္ဂဟာ ဝါစာ ဘာသိတာ သကာရဏာ ဝါစာ ဘာသိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ မယာ ‘‘အမှာကံ ကထာ အပ္ပမာဏံ, ဓမ္မောဝ ပမာဏ’’န္တိ. 414. Trong đó, sārattarattāti (say đắm, tham luyến): là rất say đắm, tham luyến. Sānuggahā vācā bhāsitā (lời nói có sự hỗ trợ đã được nói ra): lời nói có lý do đã được nói ra. Điều này đã được tôi nói: "Lời nói của chúng tôi không phải là tiêu chuẩn, chỉ có Pháp mới là tiêu chuẩn". ၄၂၁. ကိံ ပန တေတိ ဂိဟိ နာမ ကပ္ပိယမ္ပိ အကပ္ပိယမ္ပိ ဝဒေယျာတိ ဝိဝေစနတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ကာရာပေသီတိ မာပေသိ. ကာရာပေတွာ စ ပန ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော. ဧတဿ ကိရ ဇာနနသိပ္ပေ မာတရမ္ပိ ပိတရမ္ပိ ဃာတေတွာ အတ္တာဝ ဃာတေတဗ္ဗောတိ အာဂစ္ဆတိ. ဧတံ သိပ္ပံ ဇာနန္တော ဌပေတွာ ဧတံ အညော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော နာမ နတ္ထိ, ဧသ ပန ထေရံ ဥပနိဿာယ ပုညံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စ ပန ‘‘ကေနာဟံ ကမ္မေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ယထာဘူတံ ဉတွာ ဧကဒိဝသံ ဇိဏ္ဏာယ ဘောဇနသာလာယ ပဋိသင်္ခရဏတ္ထံ သံဃေ သန္နိပတိတေ မနုဿဝေသေန အာဂန္တွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိမတ္ထံ, ဘန္တေ, သံဃော သန္နိပတိတော’’တိ? ဘောဇနသာလာယ ပဋိသင်္ခရဏတ္ထန္တိ. ကေနေသာ ကာရိတာတိ? ဃောဋမုခေနာတိ. ဣဒါနိ သော ကုဟိန္တိ? ကာလင်္ကတောတိ. အတ္ထိ ပနဿ ကောစိ ဉာတကောတိ? အတ္ထိ ဧကာ ဘဂိနီတိ. ပက္ကောသာပေထ နန္တိ. ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေသုံ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘အဟံ, တဝ ဘာတာ, ဃောဋမုခေါ နာမ ဣမံ သာလံ ကာရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော, အသုကေ စ အသုကေ စ ဌာနေ မယာ ဌပိတံ ဓနံ [Pg.283] အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ဣမဉ္စ ဘောဇနသာလံ ကာရေဟိ, ဒါရကေ စ ပေါသေဟီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒိတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဒေဝလောကမေဝ အဂမာသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 421. Kiṃ pana te (Còn ngài thì sao): ngài hỏi nhằm mục đích phân biệt rằng người tại gia có thể nói cả điều thích hợp lẫn không thích hợp. Kārāpesīti (đã cho làm): đã cho xây dựng. Hơn nữa, sau khi cho xây dựng, ông ta qua đời và được tái sanh lên cõi trời. Tương truyền, trong môn học mà ông ta biết, có câu rằng: "Sau khi giết mẹ và cha, nên tự giết chính mình". Ngoài vị này là người biết môn học ấy, không có ai khác được tái sanh lên cõi trời; nhưng vị này, do nương tựa nơi vị trưởng lão, đã tạo phước và được tái sanh ở đó. Hơn nữa, sau khi tái sanh ở đó, ông suy xét: "Do nghiệp gì mà ta được tái sanh ở đây?", và biết được đúng như thật. Một hôm, khi Tăng chúng đang tụ họp để sửa chữa lại trai đường đã cũ, ông hiện ra dưới hình dạng con người, đến và hỏi: "Bạch các ngài, vì sao Tăng chúng lại tụ họp?". (Các vị Tỳ-khưu trả lời:) "Để sửa chữa trai đường". "Ai đã cho xây dựng trai đường này?". "Do Ghoṭamukha". "Bây giờ ông ấy ở đâu?". "Đã qua đời". "Ông ấy có người thân nào không?". "Có một người em gái". "Xin hãy cho gọi cô ấy đến". Các vị Tỳ-khưu đã cho gọi. Vị ấy đến gần cô em gái và nói: "Ta là anh của cô, tên là Ghoṭamukha. Do xây dựng trai đường này mà ta được tái sanh lên cõi trời. Tại nơi này và nơi kia, có tài sản do ta chôn giấu. Cô hãy lấy tài sản đó, cho xây dựng lại trai đường này và nuôi nấng con cái". Nói xong, ông đảnh lễ chư Tăng, bay lên không trung và trở về cõi trời. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Từ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဃောဋမုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Ghoṭamukha đã kết thúc. ၅. စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Giải thích kinh Caṅkī ၄၂၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စင်္ကီသုတ္တံ. တတ္ထ ဒေဝဝနေ သာလဝနေတိ တသ္မိံ ကိရ ဒေဝတာနံ ဗလိကမ္မံ ကရီယတိ, တေန တံ ဒေဝဝနန္တိပိ သာလဝနန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဩပါသာဒံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ဩပါသာဒနာမကေ ဗြာဟ္မဏဂါမေ ဝသတိ, အဘိဘဝိတွာ ဝါ အာဝသတိ, တဿ သာမီ ဟုတွာ ယာယ မရိယာဒါယ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ, တာယ မရိယာဒါယ ဝသတိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ပနေတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တထဿ အနုပ္ပယောဂတ္တာဝ သေသပဒေသု. တတ္ထ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ. သတ္တုဿဒန္တိ သတ္တေဟိ ဥဿဒံ ဥဿန္နံ, ဗဟုဇနံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ ပေါသာဝနိယဟတ္ထိအဿမောရမိဂါဒိအနေကသတ္တသမာကိဏ္ဏဉ္စာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန သော ဂါမော ဗဟိ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဇာတေန ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဃာသတိဏေန စေဝ ဂေဟစ္ဆဒနတိဏေန စ သမ္ပန္နော, တထာ ဒါရုကဋ္ဌေဟိ စေဝ ဂေဟသမ္ဘာရကဋ္ဌေဟိ စ, ယသ္မာ စဿ အဗ္ဘန္တရေ ဝဋ္ဋစတုရဿာဒိသဏ္ဌာနာ ဗဟူ ပေါက္ခရဏိယော, ဇလဇကုသုမဝိစိတ္တာနိ စ ဗဟိ အနေကာနိ တဠာကာနိ ဝါ ဥဒကဿ နိစ္စဘရိတာနေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ သတိဏကဋ္ဌောဒကန္တိ ဝုတ္တံ. 422. Evaṃ me sutanti (Tôi nghe như vầy): là kinh Caṅkī. Trong đó, devavane sālavaneti (tại rừng Sāla ở Devavana): tương truyền, tại khu rừng đó, người ta thực hiện các lễ cúng dường cho chư thiên, do đó nó được gọi là Devavana (Rừng Chư Thiên) và cũng là Sālavana (Rừng Sāla). Opāsādaṃ ajjhāvasatīti (trú tại Opāsāda): (nghĩa là) ông ta sống trong làng Bà-la-môn tên là Opāsāda; hoặc là ông ta sống với quyền cai quản, làm chủ ngôi làng đó, sống theo giới hạn mà người ta phải sống ở đó. Ở đây, do ảnh hưởng của tiếp đầu ngữ, nên hiểu rằng đối cách được dùng theo nghĩa của vị trí cách; và vì nó là một tính từ, điều tương tự cũng áp dụng cho các từ còn lại. Đặc điểm ngữ pháp ở đây nên được tìm hiểu từ các sách văn phạm. Sattussadanti (đông đúc chúng sanh): có nghĩa là đông đúc, dồi dào chúng sanh; đông dân, người ở chen chúc, và đầy dẫy nhiều loài vật được nuôi như voi, ngựa, công, nai, v.v... Hơn nữa, vì ngôi làng đó được sung túc về cỏ làm thức ăn cho voi, ngựa, v.v... và cỏ tranh để lợp nhà, mọc bao quanh bên ngoài; cũng như sung túc về củi và gỗ để xây dựng nhà cửa; và vì bên trong làng có nhiều hồ nước hình tròn, hình vuông, v.v..., và bên ngoài có nhiều ao hồ lớn, được trang điểm bởi các loài hoa thủy sinh, luôn luôn đầy ắp nước, do đó được gọi là satiṇakaṭṭhodakaṃ (có đủ cỏ, củi và nước). သဟ ဓညေန သဓညံ, ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒိဘေဒံ ဗဟုဓညသန္နိစယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ယသ္မိံ ဂါမေ ဗြာဟ္မဏော သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇလီလာယ ဝသတိ. တဿ သမိဒ္ဓိသမ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ. ရာဇတော လဒ္ဓံ ဘောဂ္ဂံ ရာဇဘောဂ္ဂံ. ကေန ဒိန္နန္တိ စေ, ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ. ရာဇဒါယန္တိ ရညော ဒါယဘူတံ, ဒါယဇ္ဇန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ, ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇသင်္ခေပေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂန္တိ သဗ္ဗံ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသန္တေန တိတ္ထပဗ္ဗတာဒီသု သုင်္ကံ [Pg.284] ဂဏှန္တေန သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရညာ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ ရာဇဒါယန္တိ. ဧတ္ထ ရညာ ဒိန္နတ္တာ ရာဇဒါယံ, ဒါယကရာဇဒီပနတ္ထံ ပနဿ ‘‘ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္န’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ, ယထာ ဒိန္နံ န ပုန ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ နိဿဋ္ဌပရိစ္စတ္တံ, ဧဝံ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော. Saha dhaññena (cùng với lúa gạo) là sadhaññaṃ, có nghĩa là nơi tích trữ nhiều loại lúa gạo, được phân biệt thành các loại như lúa chín trước, lúa chín sau, v.v. Bằng chừng ấy lời, sự giàu có sung túc của vị ấy đã được chỉ rõ, rằng trong ngôi làng ấy, vị Bà-la-môn sống với phong thái của một vị vua, che lọng trắng. Tài sản (bhoggaṃ) nhận được (laddhaṃ) từ vua (rājato) là rājabhoggaṃ (tài sản vua ban). Nếu hỏi ai ban cho, (thì trả lời là) do vua Pasenadi nước Kosala ban cho. Rājadāyaṃ có nghĩa là vật vua ban, là tài sản thừa kế. Brahmadeyyaṃ là vật ban tặng cao quý nhất, có nghĩa là được phép che lọng và hưởng dụng với tư cách của một vị vua. Hoặc là, rājabhoggaṃ có nghĩa là được phép hưởng dụng như một vị vua, che lọng trắng, thu thuế ở các bến sông, chân núi, v.v., và cai trị mọi việc trừng phạt, xử đoán. Ở đây, trong câu ‘do vua Pasenadi nước Kosala ban cho, là vật vua ban,’ vì được vua ban cho nên gọi là rājadāyaṃ. Còn câu ‘do vua Pasenadi nước Kosala ban cho’ được nói ra để chỉ rõ vị vua đã ban tặng. Brahmadeyyaṃ là vật ban tặng cao quý nhất, có nghĩa là được ban cho theo cách mà khi đã cho đi thì không lấy lại, đã từ bỏ, xả ly. ၄၂၃. ဗဟူ ဗဟူ ဟုတွာ သံဟတာတိ သံဃာ. ဧကေကိဿာ ဒိသာယ သံဃော တေသံ အတ္ထီတိ သံဃီ. ပုဗ္ဗေ ဂါမဿ အန္တော အဂဏာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဂဏာ သမ္ပန္နာတိ ဂဏီဘူတာ. ဥတ္တရေနမုခါတိ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခါ. ခတ္တံ အာမန္တေသီတိ ခတ္တာ ဝုစ္စတိ ပုစ္ဆိတပဉှဗျာကရဏသမတ္ထော မဟာမတ္တော, တံ အာမန္တေသိ. အာဂမေန္တူတိ မုဟုတ္တံ ပဋိမာနေန္တု, အစ္ဆန္တူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 423. Vì tụ tập lại rất đông nên gọi là saṅghā (đoàn thể). Vì họ có đoàn thể (saṅgho) từ mỗi phương nên gọi là saṅghī (có đoàn thể). Trước kia ở trong làng không tụ tập, sau khi ra ngoài làng mới tụ tập thành đoàn nên gọi là gaṇībhūtā (đã tụ thành đoàn). Uttarenamukhā là hướng về phương bắc. Gọi người đánh xe (khattaṃ): Khattā được gọi là vị đại thần có khả năng giải đáp các vấn đề được hỏi; ngài đã gọi vị ấy. Āgamentu có nghĩa là xin hãy chờ một lát, xin hãy ở lại. ၄၂၄. နာနာဝေရဇ္ဇကာနန္တိ နာနာဝိဓေသု ရဇ္ဇေသု အညေသု ကာသိကောသလာဒီသု ဇာတာ ဝါ နိဝသန္တိ ဝါ, တတော ဝါ အာဂတာတိ နာနာဝေရဇ္ဇကာ, တေသံ နာနာဝေရဇ္ဇကာနံ. ကေနစိဒေဝါတိ အနိယမိတေန ယညုပါသနာဒိနာ ကေနစိ ကိစ္စေန. တေ တဿ ဂမနံ သုတွာ စိန္တေသုံ – ‘‘အယံ, စင်္ကီ, ဥဂ္ဂတဗြာဟ္မဏော, ယေဘုယျေန စ အညေ ဗြာဟ္မဏာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂတာ, အယမေဝ န ဂတော. သွာယံ သစေ တတ္ထ ဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ သမဏဿ ဂေါတမဿ အာဝဋ္ဋနိယာ မာယာယ အာဝဋ္ဋိတော သရဏံ ဂမိဿတိ. တတော ဧတဿာပိ ဂေဟဒွါရေ ဗြာဟ္မဏာနံ အသန္နိပါတော ဘဝိဿတိ. ဟန္ဒဿ ဂမနန္တရာယံ ကရောမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ တတ္ထ အဂမံသု. တံ သန္ဓာယ ‘‘အထ ခေါ တေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. 424. Nānāverajjakānaṃ: Nānāverajjakā là những người sinh ra hoặc cư ngụ ở các xứ khác nhau như Kāsi, Kosala, v.v., hoặc đến từ những nơi đó; (đây là nói về) những vị Bà-la-môn nānāverajjakā ấy. Kenacideva: Với một công việc nào đó không xác định, như là việc cúng tế, v.v. Họ nghe tin ngài sẽ đi, liền suy nghĩ: ‘Vị Caṅkī này là một Bà-la-môn nổi tiếng. Phần lớn các Bà-la-môn khác đã quy y Sa-môn Gotama, chỉ có vị này là chưa đi. Nếu vị này đi đến đó, chắc chắn sẽ bị ma thuật quyến rũ của Sa-môn Gotama lôi cuốn và sẽ quy y. Do đó, tại cửa nhà của vị này cũng sẽ không còn sự tụ họp của các Bà-la-môn nữa. Thôi, chúng ta hãy ngăn cản việc đi của ông ấy.’ Sau khi bàn bạc như vậy, họ đã đến đó. Nhắm đến việc đó, câu ‘Khi ấy, các vị Bà-la-môn ấy...’ đã được nói. တတ္ထ ဥဘတောတိ ဒွီဟိ ပက္ခေဟိ. မာတိတော စ ပိတိတော စာတိ, ဘောတော မာတာ ဗြာဟ္မဏီ, မာတုမာတာ ဗြာဟ္မဏီ, တဿာပိ မာတာ ဗြာဟ္မဏီ. ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, ပိတုပိတာ ဗြာဟ္မဏော, တဿပိ ပိတာ ဗြာဟ္မဏောတိ. ဧဝံ ဘဝံ ဥဘတော သုဇာတော, မာတိတော စ ပိတိတော စ. သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ [Pg.285] သံသုဒ္ဓါ တေ မာတု ဂဟဏီ, သံသုဒ္ဓါ တေ မာတု ကုစ္ဆီတိ အတ္ထော. ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါတိ ဧတ္ထ ပိတု ပိတာ ပိတာမဟော, ပိတာမဟဿ ယုဂံ ပိတာမဟယုဂံ. ယုဂန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝုစ္စတိ. အဘိလာပမတ္တမေဝ စေတံ, အတ္ထတော ပန ပိတာမဟောဝ ပိတာမဟယုဂံ. တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ. ဧဝံ ယာဝ သတ္တမော ပုရိသော, တာဝ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော. အထ ဝါ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာတိ ဒဿေတိ. အက္ခိတ္တောတိ အပနေထ ဧတံ, ကိံ ဣမိနာတိ ဧဝံ အက္ခိတ္တော အနဝက္ခိတ္တော. အနုပက္ကုဋ္ဌောတိ န ဥပကုဋ္ဌော, န အက္ကောသံ ဝါ နိန္ဒံ ဝါ ပတ္တပုဗ္ဗော. ကေန ကာရဏေနာတိ. ဇာတိဝါဒေန, ဣတိပိ ဟီနဇာတိကော ဧသောတိ ဧဝရူပေန ဝစနေနာတိ အတ္ထော. ဣမိနာပင်္ဂေနာတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန. Ở đây, ubhato là từ cả hai phía. Từ phía mẹ và từ phía cha, nghĩa là: mẹ của ngài là nữ Bà-la-môn, bà ngoại là nữ Bà-la-môn, mẹ của bà ngoại cũng là nữ Bà-la-môn. Cha là Bà-la-môn, ông nội là Bà-la-môn, cha của ông nội cũng là Bà-la-môn. Như vậy, ngài sanh ra tốt đẹp từ cả hai phía, từ mẹ và từ cha. Saṃsuddhagahaṇiko có nghĩa là bào thai của mẹ ngài trong sạch, bụng của mẹ ngài trong sạch. Yāva sattamā pitāmahayugā: Ở đây, cha của cha là pitāmaho (ông nội). Thế hệ (yugaṃ) của ông nội là pitāmahayugaṃ. Yugaṃ được gọi là tuổi thọ. Đây chỉ là cách nói, còn về nghĩa thì chính ông nội là pitāmahayugaṃ. Các tổ tiên xa hơn nữa đều được bao gồm trong từ pitāmaha. Như vậy, cho đến đời thứ bảy, bào thai vẫn trong sạch. Hoặc là, (câu này) chỉ ra rằng không bị chê bai, không bị chỉ trích về mặt dòng dõi. Akkhitto là không bị xua đuổi, không bị khinh miệt, như kiểu nói: ‘Hãy đuổi kẻ này đi, cần gì đến hắn.’ Anupakkuṭṭho là không bị chỉ trích, chưa từng bị mắng nhiếc hay chê bai. Vì lý do gì? Về mặt dòng dõi, có nghĩa là không bị chỉ trích bằng những lời như: ‘Kẻ này thuộc dòng dõi thấp hèn.’ Imināpaṅgena là cũng vì lý do này. အဍ္ဎောတိ ဣဿရော. မဟဒ္ဓနောတိ မဟတာ ဓနေန သမန္နာဂတော. ဘောတော ဟိ ဂေဟေ ပထဝိယံ ပံသုဝါလိကာ ဝိယ ဗဟု ဓနံ, သမဏော ပန ဂေါတမော အဓနော ဘိက္ခာယ ဥဒရံ ပူရေတွာ ယာပေတီတိ ဒဿေန္တိ. မဟာဘောဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန မဟာဥပဘောဂေါ. ဧဝံ ယံ ယံ ဂုဏံ ဝဒန္တိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဘဂဝတော အဂုဏံယေဝ ဒဿေမာတိ မညမာနာ ဝဒန္တိ. Aḍḍho là người có quyền thế. Mahaddhano là người có nhiều tài sản. Họ chỉ ra rằng: ‘Trong nhà của ngài, tài sản nhiều như cát bụi trên mặt đất, còn Sa-môn Gotama thì không có tài sản, sống bằng cách đi khất thực để nuôi thân.’ Mahābhogo là người có nhiều vật dụng hưởng thụ, xét theo năm loại dục lạc. Họ nói với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, mỗi khi chúng ta nói về một phẩm chất nào của (Caṅkī), chúng ta sẽ chỉ ra sự thiếu phẩm chất tương ứng của Đức Thế Tôn theo cách đối lập.’ အဘိရူပေါတိ အညေဟိ မနုဿေဟိ အဓိကရူပေါ. ဒဿနီယောတိ ဒိဝသမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိကရဏတော ဒဿနယောဂ္ဂေါ, ဒဿနေနေဝ စိတ္တပသာဒဇနနတော ပါသာဒိကော. ပေါက္ခရတာ ဝုစ္စတိ သုန္ဒရဘာဝေါ, ဝဏ္ဏဿ ပေါက္ခရတာ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ, တာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ, ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ပေါရာဏာ ပန ပေါက္ခရန္တိ သရီရံ ဝဒန္တိ, ဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏမေဝ. တေသံ မတေန ဝဏ္ဏော စ ပေါက္ခရဉ္စ ဝဏ္ဏပေါက္ခရာနိ, တေသံ ဘာဝေါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ. ဣတိ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဥတ္တမပရိသုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏေန စေဝ သရီရသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဝဏ္ဏီတိ သေဋ္ဌဝဏ္ဏီ, ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသုပိ သေဋ္ဌေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေနေဝ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဝစ္ဆသီတိ မဟာဗြဟ္မုနော သရီရသဒိသေန သရီရေန သမန္နာဂတော. အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယာတိ ဘောတော သရီရေ ဒဿနဿ ဩကာသော န ခုဒ္ဒကော မဟာ. သဗ္ဗာနေဝ တေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဒဿနီယာနေဝ, တာနိ စာပိ မဟန္တာနေဝါတိ ဒီပေတိ. Abhirūpo là có dung sắc vượt trội hơn những người khác. Dassanīyo là đáng chiêm ngưỡng, vì người nhìn cả ngày cũng không thấy chán; pāsādiko là làm phát sinh tâm tịnh tín chỉ bằng cách nhìn thấy. Pokkharatā được gọi là vẻ đẹp. Vẻ đẹp của nước da (vaṇṇassa pokkharatā) là vaṇṇapokkharatā. (Sở hữu) vẻ đẹp của nước da ấy, có nghĩa là có được sự toàn hảo về nước da. Còn các vị xưa thì nói pokkhara là thân thể, vaṇṇa là nước da. Theo quan điểm của họ, nước da và thân thể là vaṇṇapokkharāni, trạng thái của chúng là vaṇṇapokkharatā. Do đó, (sở hữu) vaṇṇapokkharatā tối thượng có nghĩa là sở hữu nước da trong sạch tối thượng và thân tướng toàn hảo. Brahmavaṇṇī là có nước da cao quý, có nghĩa là sở hữu nước da màu vàng ròng, cao quý nhất trong các loại nước da trong sạch. Brahmavacchasī là có thân thể giống như thân thể của Đại Phạm Thiên. Akhuddāvakāso dassanāya có nghĩa là cơ hội để chiêm ngưỡng thân thể của ngài không nhỏ mà rất lớn. (Câu này) chỉ rõ rằng: ‘Tất cả các chi phần lớn nhỏ của ngài đều đáng chiêm ngưỡng, và chúng cũng đều to lớn.’ သီလမဿ [Pg.286] အတ္ထီတိ သီလဝါ. ဝုဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတံ သီလမဿာတိ ဝုဒ္ဓသီလီ. ဝုဒ္ဓသီလေနာတိ ဝုဒ္ဓေန ဝဍ္ဎိတေန သီလေန. သမန္နာဂတောတိ ယုတ္တော, ဣဒံ ဝုဒ္ဓသီလီပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗမေတံ ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. Sīlamassa atthīti sīlavā (vị ấy có giới nên là người có giới). Vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī (vị ấy có giới đã được tăng trưởng, phát triển nên là người có giới đã được tăng trưởng). Vuddhasīlenāti vuddhena vaḍḍhitena sīlena (với giới đã được tăng trưởng, phát triển). Samannāgatoti yutto (thành tựu tức là tương ứng), idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ (đây là từ đồng nghĩa của từ vuddhasīlī). Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti (tất cả điều này được các vị ấy nói đến chỉ nhắm đến năm giới mà thôi). ကာလျာဏဝါစောတိအာဒီသု ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ ဝါစာ အဿာတိ ကလျာဏဝါစော. ကလျာဏံ မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ အဿာတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော. ဝါက္ကရဏန္တိ ဥဒါဟရဏဃောသော. ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ ဝါ ဘဝတ္တာ ပေါရီ. နာဂရိကိတ္ထိယာ သုခုမာလတ္တနေန သဒိသာတိပိ ပေါရီ. တာယ ပေါရိယာ. ဝိဿဋ္ဌာယာတိ အပလိဗုဒ္ဓါယ, သန္ဒိဋ္ဌဝိလမ္ဗိတာဒိဒေါသရဟိတာယ. အနေလဂလာယာတိ ဧလဂလေန ဝိရဟိတာယ. ဧကစ္စဿ ဟိ ကထေန္တဿ ဧလံ ဂလတိ, လာလာ ဝါ ပဂ္ဃရတိ, ခေဠဖုသိတာနိ ဝါ နိက္ခမန္တိ, တဿ ဝါစာ ဧလဂလာ နာမ ဟောတိ. တဗ္ဗိပရိတာယာတိ အတ္ထော. အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိအာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာ ဘာသိတတ္ထဿ ဝိညာပနသမတ္ထာယ. သေသမေတ္ထ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေ ဥတ္တာနမေဝ. Trong các từ kalyāṇavācoti v.v... Kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco (vị ấy có lời nói tốt đẹp, mỹ miều, có từ cú và văn tự tròn trịa nên là người có lời nói tốt đẹp). Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo (vị ấy có cách phát âm tốt đẹp, ngọt ngào nên là người có cách phát âm tốt đẹp). Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso (vākkaraṇaṃ là âm thanh phát ra). Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī (do sự kiện đầy đủ các đức tính nên lời nói có từ trước, vì vậy gọi là porī). Pure vā bhavattā porī (hoặc do sự kiện có ở thành thị nên là porī). Nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisātipi porī (cũng giống như sự tinh tế, mềm mại của người phụ nữ thành thị nên là porī). Tāya poriyā (với lời nói tao nhã ấy). Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya, sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya (với lời nói rõ ràng nghĩa là không bị trở ngại, không có các lỗi như nói lắp, nói quá chậm v.v...). Anelagalāyāti elagalena virahitāya (với lời nói không chảy nước miếng nghĩa là không có sự chảy nước miếng). Ekaccassa hi kathentassa elaṃ galati, lālā vā paggharati, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagalā nāma hoti (quả vậy, khi một số người nói, nước dãi chảy ra, hoặc nước miếng nhỏ giọt, hoặc các giọt đờm văng ra, lời nói của người ấy được gọi là elagalā). Tabbiparitāyāti attho (trái ngược với điều ấy, đó là ý nghĩa). Atthassa viññāpaniyāti ādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya (có khả năng làm cho hiểu rõ ý nghĩa, nghĩa là có khả năng làm cho hiểu rõ ý nghĩa của điều được nói bằng cách làm cho phần đầu, phần giữa, và phần cuối được rõ ràng). Sesamettha brāhmaṇavaṇṇe uttānameva (phần còn lại ở đây trong phần tán dương vị Bà-la-môn thì đã rõ ràng rồi). ၄၂၅. ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝုတ္တေ, စင်္ကီ, ‘‘ဣမေ ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ဝုစ္စမာနေ အတုဿနကသတ္တော နာမ နတ္ထိ, ဝဏ္ဏမဿ ဘဏိတွာ နိဝါရေဿာမာတိ ဇာတိအာဒီဟိ မမ ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တိ, န ခေါ ပန မေ ယုတ္တံ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ရဇ္ဇိတုံ. ဟန္ဒာဟံ ဧတေသံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ မဟန္တဘာဝံ ဉာပေတွာ ဧတေသံ တတ္ထ ဂမနံ ကရောမီ’’တိ စိန္တေတွာ တေန ဟိ, ဘော, မမာပိ သုဏာထာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေပိ ‘‘ဥဘတော သုဇာတော’’တိအာဒယော အတ္တနော ဂုဏေဟိ သဒိသာ ဂုဏာ, တေပိ ‘‘ကော စာဟံ, ကေ စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏာ’’တိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ ဥတ္တရိတရေယေဝ မညမာနော, ဣတရေ ပန ဧကန္တေနေဝ ဘဂဝတော မဟန္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ပကာသေတိ. မယမေဝ အရဟာမာတိ ဧဝံ နိယမေန္တော စေတ္ထ ဣဒံ ဒီပေတိ – ယဒိ ဂုဏမဟန္တတာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော နာမ ဟောတိ, ယထာ သိနေရုံ ဥပနိဓာယ သာသပေါ, မဟာသမုဒ္ဒံ ဥပနိဓာယ ဂေါပဒကံ, သတ္တသု မဟာသရေသု ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဥဿာဝဗိန္ဒု ပရိတ္တော လာမကော, ဧဝမေဝံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏေ ဥပနိဓာယ အမှာကံ ဂုဏာ [Pg.287] ပရိတ္တာ လာမကာ, တသ္မာ မယမေဝ အရဟာမ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတုန္တိ. 425. Evaṃ vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte (khi được nói như vậy, nghĩa là khi được các vị Bà-la-môn ấy nói như vậy), Caṅkī đã suy nghĩ rằng: “Không có chúng sanh nào lại không hài lòng khi phẩm chất của mình được nói đến. Các vị Bà-la-môn này nói về phẩm chất của ta về dòng dõi v.v... với ý định rằng: ‘Chúng ta sẽ nói về phẩm chất của vị này rồi ngăn cản lại.’ Tuy nhiên, thật không thích hợp để ta tham đắm vào phẩm chất của chính mình. Này, ta sẽ phá vỡ luận điểm của họ, làm cho họ biết được sự vĩ đại của Sa-môn Gotama, và khiến họ đi đến nơi ấy,” rồi đã nói câu bắt đầu bằng ‘tena hi, bho, mamāpi suṇātha’ (vậy thì, này các ngài, cũng hãy nghe tôi). Ở đây, ngay cả những phẩm chất tương tự với phẩm chất của mình như ‘ubhato sujāto’ (khéo sanh từ hai phía) v.v..., vị ấy cũng cho rằng (phẩm chất của đức Phật) là vượt trội hơn phẩm chất của mình, (nghĩ rằng): “Ta là ai, và các phẩm chất như sự thành tựu về dòng dõi v.v... của Sa-môn Gotama là gì?” Còn những phẩm chất khác, vị ấy chỉ trình bày một cách dứt khoát nhằm mục đích chỉ ra sự vĩ đại của đức Thế Tôn. Khi xác định như vậy rằng ‘mayameva arahāma’ (chính chúng ta mới xứng đáng), ở đây vị ấy chỉ ra điều này: Nếu một người đáng được đến gần do sự vĩ đại về phẩm chất, thì cũng giống như hạt cải là nhỏ bé, thấp kém khi so với núi Sineru; như vũng nước trong dấu chân bò là nhỏ bé, thấp kém khi so với đại dương; như giọt sương là nhỏ bé, thấp kém khi so với nước trong bảy hồ lớn; cũng vậy, khi so với các phẩm chất như sự thành tựu về dòng dõi v.v... của Sa-môn Gotama, các phẩm chất của chúng ta là nhỏ bé, thấp kém. Vì vậy, chính chúng ta mới xứng đáng đến yết kiến Tôn giả Gotama ấy. ဘူမိဂတဉ္စ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ ဧတ္ထ ရာဇင်္ဂဏေ စေဝ ဥယျာနေ စ သုဓာမဋ္ဌာ ပေါက္ခရဏိယော သတ္တရတနပူရိံ ကတွာ ဘူမိယံ ဌပိတံ ဓနံ ဘူမိဂတံ နာမ, ပါသာဒနိယူဟာဒယော ပန ပူရေတွာ ဌပိတံ ဝေဟာသဋ္ဌံ နာမ. ဧဝံ တာဝ ကုလပရိယာယေန အာဂတံ. တထာဂတဿ ပန ဇာတဒိဝသေယေဝ သင်္ခေါ ဧလော ဥပ္ပလော ပုဏ္ဍရီကောတိ စတ္တာရော နိဓယော ဥပဂတာ. တေသု သင်္ခေါ ဂါဝုတိကော, ဧလော အဍ္ဎယောဇနိကော, ဥပ္ပလော တိဂါဝုတိကော ပုဏ္ဍရီကော ယောဇနိကောတိ. တေသုပိ ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပူရတိယေဝ. ဣတိ ဘဂဝါ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒဟရော ဝါတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. Trong câu ‘bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca,’ ở đây, tài sản được đặt trên mặt đất sau khi đã làm cho các hồ sen được trát vữa ở sân vua và trong vườn ngự uyển chứa đầy bảy loại báu vật được gọi là bhūmigataṃ (tài sản trên mặt đất); còn tài sản được đặt sau khi đã làm cho đầy các phần nhô ra của cung điện v.v... được gọi là vehāsaṭṭhaṃ (tài sản trên không). Như vậy, trước hết là (tài sản) có được do dòng dõi gia tộc. Còn đối với đức Như Lai, ngay trong ngày đản sanh, bốn kho tàng lớn là Saṅkha, Ela, Uppala, và Puṇḍarīka đã xuất hiện. Trong số đó, Saṅkha dài một gāvuta, Ela dài một yojana rưỡi, Uppala dài ba gāvuta, và Puṇḍarīka dài một yojana. Ngay cả trong các kho tàng ấy, nơi nào đã được lấy đi thì lại được lấp đầy trở lại. Như vậy, nên hiểu rằng: “Đức Thế Tôn đã từ bỏ rất nhiều vàng bạc để xuất gia.” Các câu bắt đầu bằng ‘daharo vā’ đã được giải thích chi tiết ở phần dưới. အခုဒ္ဒါဝကာသောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတိ အပရိမာဏောယေဝ ဒဿနာဝကာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြိဒံ ဝတ္ထုံ – ရာဇဂဟေ ကိရ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ‘‘သမဏဿ ကိရ ဂေါတမဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ’’တိ သုတွာ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသနကာလေ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ နဂရဒွါရဿ ဗဟိ ဌတွာ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ, ဝေဠု ဘဂဝတော ဇာဏုမတ္တံ ပါပုဏိ. ပုနဒိဝသေ ဒွေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ, ဘဂဝါ ဒွိန္နံ ဝေဠူနံ ဥပရိ ဒွိဝေဏုမတ္တမေဝ ပညာယမာနော, ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိံ ကရောသီ’’တိ အာဟ? တုမှာကံ ပမာဏံ ဂဏှာမီတိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ, သစေပိ တွံ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဌိတဝေဠုံ ဃဋေတွာ အာဂမိဿသိ, နေဝ မေ ပမာဏံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ. န ဟိ မယာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ တထာ ပါရမိယော ပူရိတာ, ယထာ မေ ပရော ပမာဏံ ဂဏှေယျ, အတုလော ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတော အပ္ပမေယျော’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတံ ပိဝိံသု. Trong câu ‘akhuddāvakāso,’ ở đây nên hiểu là: “Cơ hội để diện kiến đức Thế Tôn là vô hạn lượng.” Về điều đó, có câu chuyện này: Tương truyền ở Rājagaha, một vị Bà-la-môn nọ nghe rằng: “Tương truyền không thể nào đo được tầm vóc của Sa-môn Gotama,” nên vào lúc đức Thế Tôn đi vào khất thực, ông đã cầm một cây tre dài sáu mươi cubit, đứng bên ngoài cổng thành. Khi đức Thế Tôn đến, ông cầm cây tre đứng gần bên, cây tre chỉ đến ngang đầu gối của đức Thế Tôn. Ngày hôm sau, ông nối hai cây tre lại và đứng gần bên. Đức Thế Tôn được trông thấy cao hơn hai cây tre ấy đúng bằng hai cây tre nữa. Ngài hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì vậy?” (Ông thưa:) “Con đang đo tầm vóc của ngài.” (Đức Phật phán:) “Này Bà-la-môn, dù cho ông có nối những cây tre đứng đầy cả toàn bộ vũ trụ này mà đến, ông cũng sẽ không thể nào đo được tầm vóc của ta. Vì ta đã không hoàn thiện các pháp ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp để cho người khác có thể đo được tầm vóc của ta. Này Bà-la-môn, Như Lai là vô song, không thể đo lường được,” rồi ngài đã nói một bài kệ trong kinh Pháp Cú. Khi bài kệ kết thúc, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော, ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ, ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတာ တီဏိ ယောဇနသတာနိ, အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ[Pg.288], ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ, နလာဋံ တိယောဇနသတံ, သီသံ နဝယောဇနသတံ. သော – ‘‘အဟံ ဥစ္စောသ္မိ, သတ္ထာရံ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ န ဂစ္ဆတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ သုတွာ ‘‘ယထာ ကထဉ္စ ဩလောကေဿာမီ’’တိ အာဂတော. ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ‘‘စတူသု ဣရိယာပထေသု ကတရေန ဒဿေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဌိတကော နာမ နီစောပိ ဥစ္စော ဝိယ ပညာယတိ, နိပန္နောဝဿ အတ္တာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ, ‘‘အာနန္ဒ, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ မဉ္စကံ ပညာပေဟီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ. ရာဟု အာဂန္တွာ နိပန္နံ ဘဂဝန္တံ ဂီဝံ ဥန္နာမေတွာ နဘမဇ္ဈေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ ဥလ္လောကေတိ. ကိမိဒံ အသုရိန္ဒာတိ စ ဝုတ္တေ, ဘဂဝါ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီတိ န ဂစ္ဆိန္တိ. န မယာ အသုရိန္ဒ အဓောမုခေန ပါရမိယော ပူရိတာ, ဥဒ္ဓဂ္ဂံ မေ ကတွာ ဒါနံ ဒိန္နန္တိ. တံဒိဝသံ ရာဟု သရဏံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယ. Lại có câu chuyện khác. Nghe nói, A-tu-la vương Rāhu cao bốn ngàn tám trăm do-tuần, khoảng cách giữa hai cánh tay của vị ấy là một ngàn hai trăm do-tuần, bề ngang của lòng bàn tay và lòng bàn chân là ba trăm do-tuần, các đốt ngón tay dài năm mươi do-tuần, khoảng cách giữa hai lông mày là năm mươi do-tuần, trán rộng ba trăm do-tuần, đầu lớn chín trăm do-tuần. Vị ấy không đi (đến yết kiến) vì nghĩ rằng: "Ta cao lớn, ta sẽ không thể cúi xuống để nhìn thấy Bậc Đạo Sư". Một hôm, vị ấy nghe được lời tán thán đức hạnh của Đức Thế Tôn, liền đến với suy nghĩ: "Dù thế nào đi nữa, ta cũng sẽ chiêm ngưỡng Ngài". Đức Thế Tôn biết được ý định của vị ấy, Ngài suy nghĩ: "Trong bốn oai nghi, ta sẽ thị hiện bằng oai nghi nào đây?". (Ngài nghĩ) "Oai nghi đứng, dù người thấp cũng trông như cao. Ta sẽ thị hiện thân mình cho vị ấy trong tư thế nằm". Ngài nói: "Này Ānanda, hãy sửa soạn giường nằm trong khuôn viên Hương phòng", rồi Ngài thực hiện tư thế nằm như sư tử ở đó. Rāhu đến, ngẩng cổ lên nhìn Đức Thế Tôn đang nằm, giống như nhìn mặt trăng tròn giữa bầu trời. Và khi được hỏi: "Này A-tu-la vương, việc này là sao?", (Rāhu thưa): "Bạch Đức Thế Tôn, con đã không đến vì nghĩ rằng 'con sẽ không thể cúi xuống để nhìn thấy Ngài'". (Đức Phật phán): "Này A-tu-la vương, Ta đã không viên mãn các pháp ba-la-mật với mặt cúi xuống. Ta đã làm cho (tâm) hướng thượng mà bố thí". Ngày hôm đó, Rāhu đã quy y Tam Bảo. Như vậy, Đức Thế Tôn không phải là cơ hội nhỏ cho việc chiêm ngưỡng. စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သီလဝါ. တံ ပန သီလံ အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓံ, တေနာဟ အရိယသီလီတိ. တဒေဝ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ, တေနာဟ ကုသလသီလီတိ. ကုသလေန သီလေနာတိ ဣဒမဿ ဝေဝစနံ. ဗဟူနံ အာစရိယပါစရိယောတိ ဘဂဝတော ဧကေကာယ ဓမ္မဒေသနာယ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝန္တိ. တသ္မာ ဗဟူနံ အာစရိယော, သာဝကဝိနေယျာနံ ပါစရိယောတိ. Ngài có giới hạnh nhờ Tứ Thanh Tịnh Giới. Lại nữa, giới ấy là thánh thiện, cao thượng, trong sạch, do đó Ngài nói là bậc có giới thánh thiện. Chính giới ấy, vì không có lỗi lầm, nên được gọi là thiện, do đó Ngài nói là bậc có giới thiện. "Với giới thiện" là từ đồng nghĩa của thuật ngữ này. (Về câu) "là thầy và thầy của các thầy của nhiều người" (có nghĩa là): trong mỗi bài pháp của Đức Thế Tôn, tám mươi bốn ngàn chúng sanh và vô số chư thiên và nhân loại uống vị cam lồ của Đạo và Quả. Do đó, Ngài là thầy của nhiều người, là thầy của các thầy của các đệ tử cần được giáo huấn. ခီဏကာမရာဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ဘဂဝတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ခီဏာ, ဗြာဟ္မဏော ပန တေ န ဇာနာတိ, အတ္တနော ဇာနနဋ္ဌာနေယေဝ ဂုဏံ ကထေတိ. ဝိဂတစာပလ္လောတိ ‘‘ပတ္တမဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ…ပေ… ကေလနာ ပဋိကေလနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တစာပလျဝိရဟိတော. Ở đây, trong câu "đã đoạn tận tham ái", thật vậy, tất cả phiền não của Đức Thế Tôn đều đã được đoạn tận, nhưng vị Bà-la-môn không biết những điều đó, ông chỉ nói về đức hạnh ở trong phạm vi hiểu biết của mình. "Không còn sự dao động" có nghĩa là Ngài không còn sự dao động đã được nói đến như là "trang điểm bình bát, trang điểm y phục, trang điểm chỗ ở, hoặc sự yêu thích, quyến luyến... đối với thân thể hôi thối này". အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ ပုရတော ကတွာ ဝိစရတိ. ဗြဟ္မညာယ ပဇာယာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒိဘေဒါယ ဗြာဟ္မဏပဇာယ. (အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိ သော) ဧတိဿာယ ပဇာယ ပုရေက္ခာရော. အယဉှိ ပဇာ သမဏံ ဂေါတမံ ပုရတော ကတွာ [Pg.289] စရတီတိ အတ္ထော. အပိစ အပါပပုရေက္ခာရောတိ န ပါပုပုရေက္ခာရော, န ပါပံ ပုရတော ကတွာ စရတိ, ပါပံ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ကဿ? ဗြဟ္မညာယ ပဇာယ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဒ္ဓါယပိ ဗြာဟ္မဏပဇာယ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိတသုခတ္ထိကောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. "Lấy điều không phải ác làm người dẫn đầu" có nghĩa là: Ngài sống với chín Pháp Siêu thế không phải là ác ở phía trước. "Đối với chúng sanh Bà-la-môn" có nghĩa là đối với chúng sanh Bà-la-môn được phân loại như ngài Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, v.v. (Ngài không đối nghịch) là người dẫn đầu cho chúng sanh này. Ý nghĩa là: "Chúng sanh này thực hành theo Sa-môn Gotama, lấy Ngài làm người dẫn đầu". Hơn nữa, "lấy điều không phải ác làm người dẫn đầu" có nghĩa là không lấy điều ác làm người dẫn đầu, không sống với điều ác ở phía trước, không mong muốn điều ác. (Không mong muốn điều ác) đối với ai? Được nói rằng: Ngài không đối nghịch, chỉ mong muốn lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh Bà-la-môn, ngay cả đối với những chúng sanh Bà-la-môn chống đối lại Ngài. တိရောရဋ္ဌာတိ ပရရဋ္ဌတော. တိရောဇနပဒါတိ ပရဇနပဒတော. သံပုစ္ဆိတုံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော စေဝ ဗြာဟ္မဏဂန္ဓဗ္ဗာဒယော စ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ပုစ္ဆိဿာမာတိ အာဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ကေစိ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဒေါသံ ဝိဿဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝါ အသမတ္ထတံ သလ္လက္ခေတွာ အပုစ္ဆိတွာဝ တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ကေစိ ပုစ္ဆန္တိ, ကေသဉ္စိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆာယ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဝိမတိယော တီရံ ပတွာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦမိယော ဝိယ ဘဂဝန္တံ ပတွာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. သေသမေတ္ထ တထာဂတဿ ဝဏ္ဏေ ဥတ္တာနမေဝ. "Từ các xứ khác" nghĩa là từ các quốc gia khác. "Từ các địa phương khác" nghĩa là từ các địa phương khác. "Họ đến để hỏi" có nghĩa là: các học giả Sát-đế-lỵ v.v. và các Bà-la-môn, Càn-thát-bà v.v. sau khi chuẩn bị các câu hỏi, họ đến với ý định "chúng ta sẽ hỏi". Trong số đó, một số người, sau khi nhận thấy lỗi trong câu hỏi hoặc sự bất lực trong việc trả lời và chấp nhận, đã ngồi im lặng mà không hỏi. Một số người dám hỏi. Đối với một số người, Đức Thế Tôn khơi dậy sự nhiệt tình trong việc hỏi rồi trả lời. Như vậy, tất cả những nghi ngờ của họ, giống như những con sóng của đại dương đến bờ, đều tan biến ngay khi đến với Đức Thế Tôn. Phần còn lại ở đây trong việc tán thán đức hạnh của Như Lai là rõ ràng. အတိထီ နော တေ ဟောန္တီတိ တေ အမှာကံ အာဂန္တုကာ နဝကာ ပါဟုနကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ပရိယာပုဏာမီတိ ဇာနာမိ. အပရိမာဏဝဏ္ဏောတိ တထာရူပေနေဝ သဗ္ဗညုနာပိ အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော, ပဂေဝ မာဒိသေနာတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – "Họ là khách của chúng tôi" có nghĩa là: "Họ là những vị khách mới đến, những vị khách quý của chúng tôi". "Tôi hiểu rõ" có nghĩa là "tôi biết". "Có đức hạnh vô lượng" cho thấy rằng: Ngài có đức hạnh không thể đo lường được ngay cả bởi một bậc Toàn Giác như vậy, huống chi là bởi một người như tôi. Điều này cũng đã được nói: ‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော; ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ,ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. "Dù một vị Phật tán thán đức hạnh của một vị Phật khác, không nói lời nào khác trong suốt một kiếp; kiếp dài lâu ấy có thể sẽ kết thúc, nhưng đức hạnh của Như Lai sẽ không cạn kiệt." ဣမံ ပန ဂုဏကထံ သုတွာ တေ ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု ‘‘ယထာ, စင်္ကီ, သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနောမဂုဏော သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝံ တဿ ဂုဏေ ဇာနမာနေန ခေါ ပန ဣမိနာ အတိစိရံ အဓိဝါသိတံ, ဟန္ဒ နံ အနုဝတ္တာမာ’’တိ အနုဝတ္တမာနာ ‘‘တေန ဟိ, ဘော’’တိအာဒိမာဟံသု. Lại nữa, sau khi nghe lời tán thán đức hạnh này, các vị Bà-la-môn ấy đã suy nghĩ: "Theo như cách mà Caṅkī tán thán đức hạnh của Sa-môn Gotama, Tôn giả Gotama ấy có đức hạnh cao thượng. Vị (Caṅkī) này, người biết rõ đức hạnh của Ngài như vậy, chắc hẳn đã thấm nhuần (lời dạy) từ rất lâu. Thôi nào, chúng ta hãy đi theo ông ấy". Với ý muốn đi theo, họ đã nói những lời bắt đầu bằng "Vậy thì, thưa ngài...". ၄၂၆. ဩပါတေတီတိ ပဝေသေတိ. သံပုရေက္ခရောန္တီတိ ပုတ္တမတ္တနတ္တမတ္တမ္ပိ သမာနံ ပုရတော ကတွာ ဝိစရန္တိ. 426. "Đưa vào" có nghĩa là "cho vào". "Tôn kính dẫn đầu" có nghĩa là: họ đi lại, đặt ở phía trước ngay cả một người ngang hàng với con trai hay cháu trai của mình. ၄၂၇. မန္တပဒန္တိ မန္တာယေဝ မန္တပဒံ, ဝေဒေါတိ အတ္ထော. ဣတိဟိတိဟ ပရမ္ပရာယာတိ ဧဝံ ကိရ ဧဝံ ကိရာတိ ပရမ္ပရဘာဝေန အာဂတန္တိ ဒီပေတိ. ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ [Pg.290] ပါဝစနသင်္ခါတသမ္ပတ္တိယာ. သာဝိတ္တိအာဒီဟိ ဆန္ဒဗန္ဓေဟိ စ ဝဂ္ဂဗန္ဓေဟိ စ သမ္ပာဒေတွာ အာဂတန္တိ ဒဿေတိ. တတ္ထ စာတိ တသ္မိံ မန္တပဒေ. ပဝတ္တာရောတိ ပဝတ္တယိတာရော. ယေသန္တိ ယေသံ သန္တကံ. မန္တပဒန္တိ ဝေဒသင်္ခါတံ မန္တမေဝ. ဂီတန္တိ အဋ္ဌကာဒီဟိ ဒသဟိ ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏေဟိ ပဒသမ္ပတ္တိဝသေန သဇ္ဈာယိတံ. ပဝုတ္တန္တိ အညေသံ ဝုတ္တံ, ဝါစိတန္တိ အတ္ထော. သမိဟိတန္တိ သမုပဗျူဠှံ ရာသိကတံ, ပိဏ္ဍံ ကတွာ ဌပိတန္တိ အတ္ထော. တဒနုဂါယန္တီတိ ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာ တံ တေဟိ ပုဗ္ဗေ ဂီတံ အနုဂါယန္တိ အနုသဇ္ဈာယန္တိ ဝါဒေန္တိ. တဒနုဘာသန္တီတိ တံ အနုဘာသန္တိ, ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. ဘာသိတမနုဘာသန္တီတိ တေဟိ ဘာသိတံ သဇ္ဈာယိတံ အနုသဇ္ဈာယန္တိ. ဝါစိတမနုဝါစေန္တီတိ တေဟိ အညေသံ ဝါစိတံ အနုဝါစေန္တိ. သေယျထိဒန္တိ တေ ကတမေတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ, တေ ကိရ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ပရူပဃာတံ အကတွာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပါဝစနေန သဟ သံသန္ဒေတွာ မန္တေ ဂန္ထေသုံ, အပရာပရေ ပန ဗြာဟ္မဏာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တယော ဝေဒေ ဘိန္ဒိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနေန သဒ္ဓိံ ဝိရုဒ္ဓေ အကံသု. 427. Mantapadanti có nghĩa là mantāyeva mantapadaṃ, nghĩa là Vệ-đà. Itihitiha paramparāyāti cho thấy rằng (điều ấy) đã được truyền lại theo dòng truyền thừa với (câu nói): “Như thế này, như thế này.” Piṭakasampadāyāti có nghĩa là do sự thành tựu được gọi là giáo ngôn. (Câu này) cho thấy rằng (điều ấy) đã được truyền lại sau khi được biên soạn bằng các thể thơ như Sāvitti v.v... và bằng các cách sắp xếp theo phẩm. Tattha cāti có nghĩa là trong câu thần chú ấy. Pavattāroti có nghĩa là những người khởi xướng. Yesanti có nghĩa là sở hữu của những vị ấy. Mantapadanti có nghĩa là chính câu thần chú được gọi là Vệ-đà. Gītanti có nghĩa là đã được mười vị Bà-la-môn thời xưa như Aṭṭhaka v.v... tụng đọc do sự thành tựu về câu cú. Pavuttanti có nghĩa là đã được nói cho người khác, nghĩa là đã được giảng dạy. Samihitanti có nghĩa là đã được thu gom lại, đã được tập hợp lại, nghĩa là đã được làm thành một khối và được lưu giữ. Tadanugāyantīti có nghĩa là hiện nay các Bà-la-môn hát theo, tụng đọc theo, giảng dạy lại bài hát đã được các vị ấy hát trước đây. Tadanubhāsantīti có nghĩa là họ nói theo điều ấy, đây là từ đồng nghĩa của từ đứng trước. Bhāsitamanubhāsantīti có nghĩa là họ tụng đọc theo điều đã được các vị ấy nói, đã được tụng đọc. Vācitamanuvācentīti có nghĩa là họ giảng dạy lại điều đã được các vị ấy giảng dạy cho người khác. Seyyathidanti có nghĩa là những vị ấy là ai? Aṭṭhakoti v.v... là tên của các vị ấy. Tương truyền, sau khi quan sát bằng thiên nhãn, không làm hại người khác, các vị ấy đã đối chiếu với giáo huấn của Đức Thế Tôn Kassapa Chánh Đẳng Giác rồi biên soạn các câu thần chú. Tuy nhiên, các Bà-la-môn về sau đã thêm vào các điều như sát sanh v.v..., phá vỡ ba tập Vệ-đà và đã làm ra những điều trái ngược với lời dạy của Đức Phật. ၄၂၈. အန္ဓဝေဏီတိ အန္ဓပဝေဏီ. ဧကေန ဟိ စက္ခုမတာ ဂဟိတယဋ္ဌိယာ ကောဋိံ ဧကော အန္ဓော ဂဏှာတိ, တံ အန္ဓံ အညော, တံ အညောတိ ဧဝံ ပဏ္ဏာသ သဋ္ဌိ အန္ဓာ ပဋိပါဋိယာ ဃဋိတာ အန္ဓဝေဏီတိ ဝုစ္စတိ. ပရမ္ပရာသံသတ္တာတိ အညမညံ လဂ္ဂါ, ယဋ္ဌိဂ္ဂါဟကေနပိ စက္ခုမတာ ဝိရဟိတာတိ အတ္ထော. ဧကော ကိရ ဓုတ္တော အန္ဓဂဏံ ဒိသွာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ သုလဘ’’န္တိ ဥဿာဟေတွာ တေဟိ ‘‘တတ္ထ နော သာမိ နေဟိ, ဣဒံ နာမ တေ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ မဟန္တံ ဂစ္ဆံ အနုပရိဂန္တွာ ပုရိမဿ ဟတ္ထေန ပစ္ဆိမဿ ကစ္ဆံ ဂဏှာပေတွာ ‘‘ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, ဂစ္ဆထ တာဝ တုမှေ’’တိ ဝတွာ ပလာယိ. တေ ဒိဝသမ္ပိ ဂန္တွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ ‘‘ကဟံ, ဘော, စက္ခုမာ ကဟံ မဂ္ဂေါ’’တိ ပရိဒေဝိတွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ တတ္ထေဝ မရိံသု. တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပရမ္ပရာသံသတ္တာ’’တိ. ပုရိမောပီတိ ပုရိမေသု ဒသသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ. မဇ္ဈိမောပီတိ မဇ္ဈေ အာစရိယပါစရိယေသု ဧကောပိ. ပစ္ဆိမောပီတိ ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ. 428. Andhaveṇīti có nghĩa là dòng dõi người mù. Thật vậy, một người mù nắm lấy đầu cây gậy do một người sáng mắt cầm, một người mù khác (nắm lấy) người mù ấy, một người khác (nắm lấy) người ấy, cứ như thế năm mươi, sáu mươi người mù nối kết với nhau theo thứ tự được gọi là andhaveṇī (dòng người mù). Paramparāsaṃsattāti có nghĩa là bám víu vào nhau, nghĩa là không có cả người sáng mắt cầm gậy. Tương truyền, một kẻ lừa đảo thấy một đoàn người mù, bèn khuyến khích họ rằng: “Ở ngôi làng tên là... có thể dễ dàng kiếm được đồ ăn thức uống.” Khi họ nói: “Thưa ngài, xin hãy dẫn chúng tôi đến đó, chúng tôi sẽ cho ngài vật này,” hắn nhận tiền hối lộ, rồi giữa đường, hắn rẽ khỏi con đường, đi vòng quanh một bụi cây lớn, cho người đi đầu dùng tay nắm lấy thắt lưng của người đi cuối, rồi nói: “Tôi có chút việc, các vị cứ đi trước đi,” rồi bỏ trốn. Họ đi cả ngày mà không tìm thấy đường, than khóc rằng: “Này người sáng mắt, đường ở đâu?”, và vì không tìm thấy đường, họ đã chết ngay tại đó. Nhắm đến họ mà nói rằng “paramparāsaṃsattā” (bám víu vào nhau theo dòng truyền thừa). Purimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số mười vị Bà-la-môn thời trước. Majjhimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số các vị thầy và thầy của thầy ở giữa. Pacchimopīti có nghĩa là dù chỉ một người trong số các Bà-la-môn hiện nay. ပဉ္စ [Pg.291] ခေါတိ ပါဠိအာဂတေသု ဒွီသု အညေပိ ဧဝရူပေ တယော ပက္ခိပိတွာ ဝဒတိ. ဒွေဓာဝိပါကာတိ ဘူတဝိပါကာ ဝါ အဘူတဝိပါကာ ဝါ. နာလမေတ္ထာတိ, ဘာရဒွါဇ, သစ္စံ အနုရက္ခိဿာမီတိ ပဋိပန္နေန ဝိညုနာ ‘‘ယံ မယာ ဂဟိတံ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဧတ္ထ ဧကံသေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ နာလံ န ယုတ္တန္တိ ဥပရိ ပုစ္ဆာယ မဂ္ဂံ ဝိဝရိတွာ ဌပေသိ. Pañca khoti có nghĩa là Ngài nói bằng cách thêm ba pháp khác có tính chất tương tự vào hai pháp đã có trong Pāli. Dvedhāvipākāti có nghĩa là có kết quả là sự thật hoặc có kết quả không phải là sự thật. Nālametthāti, này Bhāradvāja, đối với người trí đã thực hành rằng: “Ta sẽ bảo vệ sự thật,” thì không thể, không thích hợp để đi đến kết luận một cách chắc chắn rằng: “Điều mà ta đã chấp nhận, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.” (Với câu nói này), Ngài đã mở đường cho câu hỏi ở trên và đặt nó ra. ၄၃၀. ဣဓ, ဘာရဒွါဇ, ဘိက္ခူတိ ဇီဝကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၅၁ အာဒယော) ဝိယ မဟာဝစ္ဆသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၉၃ အာဒယော) ဝိယ စ အတ္တာနညေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. လောဘနီယေသု ဓမ္မေသူတိ လောဘဓမ္မေသု. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. 430. Idha, bhāradwāja, bhikkhūti có nghĩa là Ngài nói nhắm đến chính mình, giống như trong kinh Jīvaka (Trung Bộ 2.51 v.v...) và kinh Mahāvacchagotta (Trung Bộ 2.193 v.v...). Lobhanīyesu dhammesūti có nghĩa là trong các pháp tham. Đối với hai câu còn lại cũng theo phương pháp tương tự. ၄၃၂. သဒ္ဓံ နိဝေသေတီတိ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓံ နိဝေသေတိ. ဥပသင်္ကမတီတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ပယိရုပါသတီတိ သန္တိကေ နိသီဒတိ. သောတန္တိ ပသာဒသောတံ ဩဒဟတိ. ဓမ္မန္တိ ဒေသနာဓမ္မံ သုဏာတိ. ဓာရေတီတိ ပဂုဏံ ကတွာ ဓာရေတိ. ဥပပရိက္ခတီတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ဝီမံသတိ. နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ဩလောကနံ ခမန္တိ, ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓီတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ အတ္ထော. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာ ဆန္ဒော. ဥဿဟတီတိ ဝါယမတိ. တုလေတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန တီရေတိ. ပဒဟတီတိ မဂ္ဂပဓာနံ ပဒဟတိ. ကာယေန စေဝ ပရမသစ္စန္တိ သဟဇာတနာမကာယေန စ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, ပညာယ စ ကိလေသေ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ တဒေဝ ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကရောန္တော ပဿတိ. 432. Saddhaṃ nivesetīti có nghĩa là đặt niềm tin vững chắc. Upasaṅkamatīti có nghĩa là đi đến gần. Payirupāsatīti có nghĩa là ngồi gần. Sotanti có nghĩa là lắng tai tịnh tín. Dhammanti có nghĩa là nghe pháp được thuyết giảng. Dhāretīti có nghĩa là ghi nhớ sau khi đã làm cho thuần thục. Upaparikkhatīti có nghĩa là thẩm xét về mặt ý nghĩa và nguyên nhân. Nijjhānaṃ khamantīti có nghĩa là chấp nhận sự quán xét, nghĩa là (các pháp) hiện khởi như sau: “Ở đây giới được nói đến, ở đây định được nói đến.” Chandoti có nghĩa là dục muốn làm. Ussahatīti có nghĩa là cố gắng. Tuletīti có nghĩa là thẩm định bằng cách (quán xét) vô thường v.v... Padahatīti có nghĩa là tinh tấn với sự tinh tấn của đạo. Kāyena ceva paramasaccanti có nghĩa là chứng ngộ Niết-bàn bằng danh thân đồng sanh, và bằng trí tuệ, sau khi đã xuyên thủng các phiền não, vị ấy thấy (sự thật ấy) khi đang làm cho nó trở nên rõ ràng, hiển lộ. ၄၃၃. သစ္စာနုဗောဓောတိ မဂ္ဂါနုဗောဓော. သစ္စာနုပ္ပတ္တီတိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ. တေသံယေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ဒွါဒသန္နံ, ဧဝံ ဒီဃံ မဂ္ဂဝါဒံ အနုလောမေတိ, တသ္မာ နာယမတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – တေသံယေဝါတိ တေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ. ပဓာနန္တိ မဂ္ဂပဓာနံ. တဉှိ ဖလသစ္ဆိကိရိယသင်္ခါတာယ သစ္စာနုပ္ပတ္တိယာ ဗဟုကာရံ, မဂ္ဂေ အသတိ ဖလာဘာဝတောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 433. Saccānubodhoti là sự giác ngộ theo đạo. Saccānuppattīti là sự chứng ngộ quả. Tesaṃyevāti (có nghĩa là) của mười hai pháp đã được nói ở dưới, như vậy là thuận theo học thuyết dài dòng về đạo, do đó đây không phải là ý nghĩa (cần lấy). Đây là ý nghĩa ở đây – tesaṃyevāti có nghĩa là của các pháp tương ưng với đạo ấy. Padhānanti là sự tinh tấn của đạo. Thật vậy, điều đó rất hữu ích cho saccānuppatti được gọi là sự chứng ngộ quả, vì khi không có đạo thì không có quả. Ý nghĩa trong tất cả các câu nên được hiểu theo phương pháp này. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong bộ Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh စင်္ကီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Caṅkī kết thúc. ၆. ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Phần giải thích kinh Esukārī ၄၃၇. ဧဝံ [Pg.292] မေ သုတန္တိ ဧသုကာရီသုတ္တံ. တတ္ထ ဗိလံ ဩလဂ္ဂေယျုန္တိ ကောဋ္ဌာသံ လဂ္ဂါပေယျုံ, ဣမိနာ သတ္ထဓမ္မံ နာမ ဒဿေတိ. သတ္ထဝါဟော ကိရ မဟာကန္တာရပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂေါဏေ မတေ မံသံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေသံ သတ္ထိကာနံ ‘‘ဣဒံ ခါဒိတွာ ဧတ္တကံ မူလံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ကောဋ္ဌာသံ ဩလဂ္ဂေတိ, ဂေါဏမံသံ နာမ ခါဒန္တာပိ အတ္ထိ အခါဒန္တာပိ, မူလံ ဒါတုံ သက္ကောန္တာပိ အသက္ကောန္တာပိ. သတ္ထဝါဟော ယေန မူလေန ဂေါဏော ဂဟိတော, တဿ နိက္ခမနတ္ထံ သဗ္ဗေသံ ဗလက္ကာရေန ကောဋ္ဌာသံ ဒတွာ မူလံ ဂဏှာတိ, အယံ သတ္ထဓမ္မော. ဧဝမေဝံ ဗြာဟ္မဏာပိ လောကဿ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ စတဿော ပါရိစရိယာ ပညပေန္တီတိ ဒဿေတုံ ဧဝမေဝ ခေါတိအာဒိမာဟ. ပါပိယော အဿာတိ ပါပံ အဿ. သေယျော အဿာတိ ဟိတံ အဿ. အထ ဝါ ပါပိယောတိ ပါပကော လာမကော အတ္တဘာဝေါ အဿ. သေယျောတိ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော. သေယျံသောတိ သေယျော. ဥစ္စာကုလီနတာတိ ဥစ္စာကုလီနတ္တေန သေယျော. ပါပိယံသောတိ ပါပိယော. ဥစ္စာကုလီနတာ စ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎေတိ ခတ္တိယကုလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ စ, ဥဠာရဝဏ္ဏတာ တီသု. ဝေဿောပိ ဟိ ဥဠာရဝဏ္ဏော ဟောတိ. ဥဠာရဘောဂတာ စတူသုပိ. သုဒ္ဒေါပိ ဟိ အန္တမသော စဏ္ဍာလောပိ ဥဠာရဘောဂေါ ဟောတိယေဝ. 437. Evaṃ me sutanti – đây là kinh Esukārī. Ở đây, câu: bilaṃ olaggeyyuṃ (có thể treo miếng thịt) có nghĩa là koṭṭhāsaṃ laggāpeyyuṃ (họ có thể treo phần thịt). Bằng câu này, ngài chỉ ra điều gọi là thông lệ của đoàn thương buôn. Tương truyền, khi người trưởng đoàn thương buôn đi vào vùng hoang địa rộng lớn, nếu có con bò chết giữa đường, vị ấy lấy thịt chia cho tất cả thành viên trong đoàn và treo phần thịt lên với lời nhắn: ‘Sau khi ăn thịt này, phải trả từng này tiền.’ Có những người ăn thịt bò, cũng có những người không ăn; có người có khả năng trả tiền, cũng có người không có khả năng. Người trưởng đoàn, để bù lại số tiền đã dùng để mua con bò, đã dùng sức ép chia phần thịt cho tất cả mọi người rồi thu tiền. Đây là thông lệ của đoàn thương buôn. Tương tự như vậy, để chỉ ra rằng các vị Bà-la-môn cũng không chấp nhận quy ước của thế gian mà tự mình quy định bốn loại phục vụ theo bản chất của họ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘evameva kho’. Pāpiyo assa (có thể là xấu hơn) có nghĩa là pāpaṃ assa (có thể là xấu ác). Seyyo assa (có thể là tốt hơn) có nghĩa là hitaṃ assa (có thể là lợi ích). Hoặc là, pāpiyo có nghĩa là pāpako lāmako attabhāvo assa (có thể có thân phận xấu xa, thấp kém). Seyyo có nghĩa là seṭṭho uttamo (xuất sắc, cao tột). Seyyaṃso có nghĩa là seyyo (tốt hơn). Uccākulīnatā (dòng dõi cao quý) có nghĩa là uccākulīnattena seyyo (tốt hơn vì dòng dõi cao quý). Pāpiyaṃso có nghĩa là pāpiyo (xấu hơn). Và uccākulīnatā (dòng dõi cao quý) được áp dụng cho hai giai cấp: Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn. Uḷāravaṇṇatā (danh tiếng lẫy lừng) được áp dụng cho ba giai cấp, vì người Phệ-xá cũng có danh tiếng lẫy lừng. Uḷārabhogatā (sự giàu có to lớn) được áp dụng cho cả bốn giai cấp, vì ngay cả người Thủ-đà-la, cho đến người Chiên-đà-la, cũng có thể có sự giàu có to lớn. ၄၄၀. ဘိက္ခာစရိယန္တိ ကောဋိဓနေနပိ ဟိ ဗြာဟ္မဏေန ဘိက္ခာ စရိတဗ္ဗာဝ, ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏာ အသီတိကောဋိဓနာပိ ဧကဝေလံ ဘိက္ခံ စရန္တိ. ကသ္မာ? ဒုဂ္ဂတကာလေ စရန္တာနံ ဣဒါနိ ဘိက္ခံ စရိတုံ အာရဒ္ဓါတိ ဂရဟာ န ဘဝိဿတီတိ. အတိမညမာနောတိ ယော ဘိက္ခာစရိယဝံသံ ဟရိတွာ သတ္တဇီဝကသိကမ္မဝဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, အယံ အတိမညတိ နာမ. ဂေါပေါ ဝါတိ ယထာ ဂေါပကော အတ္တနာ ရက္ခိတဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ ထေနေန္တော အကိစ္စကာရီ ဟောတိ, ဧဝန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသိတဗျာဘင်္ဂိန္တိ တိဏလာယနအသိတဉ္စေဝ ကာဇဉ္စ. အနုဿရတောတိ ယတ္ထ ဇာတော, တသ္မိံ ပေါရာဏေ မာတာပေတ္တိကေ ကုလဝံသေ အနုဿရိယမာနေတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 440. Bhikkhācariyanti (việc đi khất thực): Thật vậy, ngay cả vị Bà-la-môn có tài sản hàng chục triệu cũng nên đi khất thực. Các vị Bà-la-môn thời xưa, dù có tài sản tám mươi chục triệu, cũng đi khất thực một buổi. Tại sao? Để khi họ đi khất thực trong thời buổi khó khăn, sẽ không có lời chỉ trích rằng: ‘Bây giờ họ mới bắt đầu đi khất thực.’ Atimaññamāno (người khinh thường): Người nào từ bỏ truyền thống khất thực và sinh sống bằng các nghề như đi buôn theo đoàn, nông nghiệp, thương mại, v.v., người đó được gọi là kẻ khinh thường. Gopo vā (như người chăn bò): Giống như người chăn bò, khi trộm cắp tài sản mà mình phải trông coi, trở thành người làm điều không nên làm, ý nghĩa là như vậy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu trong tất cả các trường hợp. Asitabyābhaṅginti (liềm và đòn gánh): Chính là liềm cắt cỏ và đòn gánh. Anussaratoti (khi tưởng nhớ): Ý nghĩa là khi tưởng nhớ đến dòng dõi gia tộc của cha mẹ thời xưa, nơi mình đã sinh ra. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဧသုကာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Esukārī đã chấm dứt. ၇. ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Phần giải về kinh Dhanañjāni ၄၄၅. ဧဝံ [Pg.293] မေ သုတန္တိ ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တံ. တတ္ထ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိန္တိ ဂိရီတိ ပဗ္ဗတော, ရာဇဂဟံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတပဗ္ဗတဿ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဇနပဒဿေတံ နာမံ. တဏ္ဍုလပါလိဒွါရာယာတိ ရာဇဂဟဿ ကိရ ဒွတ္တိံသမဟာဒွါရာနိ စတုသဋ္ဌိခုဒ္ဒကဒွါရာနိ, တေသု ဧကံ တဏ္ဍုလပါလိဒွါရံ နာမ, တံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ရာဇာနံ နိဿာယာတိ ‘‘ဂစ္ဆ မနုဿေ အပီဠေတွာ သဿဘာဂံ ဂဏှာဟီ’’တိ ရညာ ပေသိတော ဂန္တွာ သဗ္ဗမေဝ သဿံ ဂဏှာတိ, ‘‘မာ နော, ဘန္တေ, နာသေဟီ’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ရာဇကုလေ ဝုတ္တံ မန္ဒံ, အဟံ ရညာ အာဂမနကာလေယေဝ ဧဝံ အာဏတ္တော, မာ ကန္ဒိတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ရာဇာနံ နိဿာယ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ ဝိလုမ္ပတိ. ဓညံ ယေဘုယျေန အတ္တနော ဃရံ ပဝေသေတွာ အပ္ပကံ ရာဇကုလေ ပဝေသေတိ. ကိံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ န ပီဠံ အကာသီတိ စ ဝုတ္တော – ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ဣမသ္မိံ ဝါရေ ခေတ္တာနိ မန္ဒသဿာနိ အဟေသုံ, တသ္မာ အပီဠေန္တဿ မေ ဂဏှတော န ဗဟုံ ဇာတ’’န္တိ ဧဝံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ နိဿာယ ရာဇာနံ ဝိလုမ္ပတိ. 445. Evaṃ me sutanti – đây là kinh Dhanañjāni. Ở đây, dakkhiṇāgirisminti: giri có nghĩa là núi; đây là tên của một vùng ở phía nam của dãy núi bao quanh thành Rājagaha. Taṇḍulapālidvārāyāti: Tương truyền, thành Rājagaha có ba mươi hai cổng chính và sáu mươi bốn cổng phụ; trong số đó, có một cổng tên là Taṇḍulapālidvāra. Ngài nói như vậy là đề cập đến cổng đó. Rājānaṃ nissāyāti (dựa vào nhà vua): Được vua sai đi với lệnh: ‘Hãy đi thu phần lúa mà không áp bức dân chúng,’ ông ta đi và thu toàn bộ lúa. Khi dân chúng nói: ‘Thưa ngài, xin đừng hủy hoại chúng tôi,’ ông ta đáp: ‘Lúa trong kho vua còn ít, ta được vua ra lệnh như vậy ngay khi đến đây, các người đừng khóc lóc nữa.’ Cứ như thế, ông ta dựa vào nhà vua để cướp bóc các gia chủ Bà-la-môn. Ông ta mang phần lớn lúa về nhà mình, và chỉ một ít vào kho của vua. Khi được hỏi: ‘Ngươi không gây áp bức cho các gia chủ Bà-la-môn chứ?’, ông ta đáp: ‘Thưa Đại vương, đúng vậy. Lần này, các cánh đồng lúa bị thất thu, vì vậy khi con thu hoạch mà không áp bức họ, con đã không thu được nhiều.’ Cứ như thế, ông ta dựa vào các gia chủ Bà-la-môn để lừa gạt nhà vua. ၄၄၆. ပယော ပီယတန္တိ တရုဏခီရံ ပိဝတု. တာဝ ဘတ္တဿာတိ ယာဝ ခီရံ ပိဝိတွာ နိသီဒိဿထ, တာဝဒေဝ ဘတ္တဿ ကာလော ဘဝိဿတိ. ဣဓေဝ ဟိ နော ပါတရာသဘတ္တံ အာဟရိဿန္တီတိ ဒဿေတိ. မာတာပိတရောတိအာဒီသု မဟလ္လကာ မာတာပိတရော မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာနိ သုခုမာနိ ဝတ္ထာနိ မဓုရဘောဇနံ သုဂန္ဓဂန္ဓမာလာဒီနိ စ ပရိယေသိတွာ ပေါသေတဗ္ဗာ. ပုတ္တဓီတာနံ နာမကရဏမင်္ဂလာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တေန ပုတ္တဒါရော ပေါသေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ အကရိယမာနေ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 446. Payo pīyatanti (xin hãy uống sữa): có nghĩa là hãy uống sữa tươi. Tāva bhattassāti (chờ đến bữa ăn): có nghĩa là trong khi ngài ngồi đợi sau khi uống sữa, thì cũng vừa đến giờ ăn. Ngài chỉ ra rằng: ‘Họ sẽ mang bữa ăn sáng đến cho chúng ta ngay tại đây.’ Trong các câu bắt đầu bằng mātāpitaroti (cha mẹ): cha mẹ già cả cần được nuôi dưỡng bằng cách tìm kiếm cho họ những vật trải và đắp mềm mại, y phục mịn màng, thức ăn ngon ngọt, hương thơm, vòng hoa thơm, v.v. Con cái và vợ cần được nuôi dưỡng bằng cách người chồng làm tất cả các bổn phận như lễ đặt tên cho con trai con gái, v.v. Thật vậy, nếu không làm như vậy, sự chỉ trích sẽ phát sinh. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu. ၄၄၇. အဓမ္မစာရီတိ ပဉ္စ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ဝါ ဒသ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ဝါ ဣဓ အဓမ္မော နာမ. ဥပကဍ္ဎေယျုန္တိ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိကမ္မကရဏတ္ထံ တံ တံ နိရယံ ကဍ္ဎေယျုံ. 447. Adhammacārīti (người hành phi pháp): Ở đây, phi pháp (adhamma) được gọi là năm ác nghiệp (dussīlyakammāni) hoặc mười ác nghiệp. Upakaḍḍheyyunti (họ sẽ lôi kéo xuống): có nghĩa là họ sẽ lôi người ấy xuống địa ngục này hay địa ngục khác để thực hiện các hành vi như năm loại trói buộc, v.v. ၄၄၈. ဓမ္မစာရီတိ ဓမ္မိကသိဝဝိဇ္ဇာဒိကမ္မကာရီ. ပဋိက္ကမန္တီတိ ဩသရန္တိ ပရိဟာယန္တိ. အဘိက္ကမန္တီတိ အဘိသရန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ. သေယျောတိ ဝရတရံ. ဟီနေတိ နိဟီနေ လာမကေ. ကာလင်္ကတော စ သာရိပုတ္တာတိ ဣဒံ [Pg.294] ဘဂဝါ ‘‘တတြဿ ဂန္တွာ ဒေသေဟီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန ထေရမာဟ. ထေရောပိ တံခဏံယေဝ ဂန္တွာ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တတော ပဋ္ဌာယ စာတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ ကထေန္တောပိ စတုသစ္စဝိမုတ္တံ နာမ န ကထေသီတိ. 448. Dhammacārīti (người hành đúng pháp): là người làm các công việc đúng pháp như nông nghiệp, thương mại, v.v. Paṭikkamantīti (họ thụt lùi): có nghĩa là osaranti (họ đi xuống), parihāyanti (họ suy giảm). Abhikkamantīti (họ tiến lên): có nghĩa là abhisaranti (họ đi tới trước), vaḍḍhanti (họ tăng trưởng). Seyyoti (tốt hơn): có nghĩa là varataraṃ (xuất sắc hơn). Hīneti (cõi thấp kém): có nghĩa là ở cõi (Phạm thiên) thấp kém, hạ liệt. Kālaṅkato ca sāriputtāti (này Sāriputta, ông ấy đã mệnh chung): Đức Thế Tôn đã nói điều này với vị Trưởng lão với ý định rằng: ‘Hãy đến đó và thuyết giảng cho ông ấy.’ Vị Trưởng lão cũng ngay lập tức đến đó và thuyết Pháp cho vị Đại Phạm thiên. Kể từ đó, ngay cả khi nói một bài kệ bốn câu, ngài cũng không nói điều gì ngoài Tứ Thánh Đế. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဓနဉ္ဇာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Dhanañjāni đã chấm dứt. ၈. ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Phần giải về kinh Vāseṭṭha ၄၅၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝါသေဋ္ဌသုတ္တံ. တတ္ထ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဂါမဿ အဝိဒူရေ ဝနသဏ္ဍေ. စင်္ကီတိ အာဒယော ပဉ္စပိ ဇနာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပုရောဟိတာ ဧဝ. အညေ စ အဘိညာတာတိ အညေ စ ဗဟူ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏာ. တေ ကိရ ဆဋ္ဌေ ဆဋ္ဌေ မာသေ ဒွီသု ဌာနေသု သန္နိပတန္တိ. ယဒါ ဇာတိံ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ, တဒါ ပေါက္ခရသာတိဿ သန္တိကေ ဇာတိသောဓနတ္ထံ ဥက္ကဋ္ဌာယ သန္နိပတန္တိ. ယဒါ မန္တေ သောဓေတုကာမာ ဟောန္တိ, တဒါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ သန္နိပတန္တိ. ဣမသ္မိံ ကာလေ မန္တသောဓနတ္ထံ သန္နိပတိံသု. အယမန္တရာ ကထာတိ ယံ အတ္တနော သဟာယကဘာဝါနုရူပံ ကထံ ကထေန္တာ အနုဝိစရိံသု, တဿာ ကထာယ အန္တရာ အယမညာ ကထာ ဥဒပါဒိ. သီလဝါတိ ဂုဏဝါ. ဝတ္တသမ္ပန္နောတိ အာစာရသမ္ပန္နော. 454. Evaṃ me sutanti: là kinh Vāseṭṭha. Tattha icchānaṅgalavanasaṇḍeti: trong khu rừng rậm không xa làng Icchānaṅgala. Caṅkīti ādayo pañcapi janā rañño pasenadissa kosalassa purohitā eva: Năm vị, đứng đầu là Caṅkī, đều là các vị cố vấn của vua Pasenadi xứ Kosala. Aññe ca abhiññātāti: và nhiều vị Bà-la-môn nổi tiếng khác. Te kira chaṭṭhe chaṭṭhe māse dvīsu ṭhānesu sannipatanti: Nghe nói rằng, cứ mỗi sáu tháng, họ lại tụ họp ở hai nơi. Yadā jātiṃ sodhetukāmā honti, tadā pokkharasātissa santike jātisodhanatthaṃ ukkaṭṭhāya sannipatanti: Khi họ muốn thanh lọc dòng dõi, họ tụ họp tại Ukkaṭṭhā, ở chỗ của Pokkharasāti, để thanh lọc dòng dõi. Yadā mante sodhetukāmā honti, tadā icchānaṅgale sannipatanti: Khi họ muốn thanh lọc các câu thần chú, họ tụ họp tại Icchānaṅgala. Imasmiṃ kāle mantasodhanatthaṃ sannipatiṃsu: Vào thời điểm này, họ đã tụ họp để thanh lọc các câu thần chú. Ayamantarā kathāti: trong khi họ đang đi lại và trò chuyện những câu chuyện phù hợp với tình bạn của mình, giữa cuộc trò chuyện đó, một cuộc trò chuyện khác đã nảy sinh. Sīlavāti: là người có đức hạnh. Vattasampannoti: là người có đầy đủ hạnh kiểm. ၄၅၅. အနုညာတပဋိညာတာတိ သိက္ခိတာ တုမှေတိ ဧဝံ အာစရိယေဟိ အနုညာတာ, အာမ အာစရိယ သိက္ခိတမှာတိ ဧဝံ သယဉ္စ ပဋိညာတာ. အသ္မာတိ ဘဝါမ. အဟံ ပေါက္ခရသာတိဿ, တာရုက္ခဿာယံ မာဏဝေါတိ အဟံ ပေါက္ခရသာတိဿ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသီ အဂ္ဂသိဿော, အယံ တာရုက္ခဿာတိ ဒီပေတိ. 455. Anuññātapaṭiññātāti: được các vị thầy cho phép rằng: ‘Các con đã học xong,’ và tự mình cũng thừa nhận rằng: ‘Vâng, thưa thầy, chúng con đã học xong.’ Asmāti: chúng tôi là. Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavoti: câu này giải thích rằng: ‘Tôi là đệ tử lớn, là đệ tử hàng đầu của Pokkharasāti, còn vị này là của Tārukkha.’ တေဝိဇ္ဇာနန္တိ တိဝေဒါနံ ဗြာဟ္မဏာနံ. ယဒက္ခာတန္တိ ယံ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ ဧကံ ပဒမ္ပိ အက္ခာတံ. တတြ ကေဝလိနောသ္မသေတိ တံ သကလံ ဇာနနတော တတ္ထ နိဋ္ဌာဂတမှာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ ကေဝလိဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ပဒကသ္မာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဇပ္ပေ အာစရိယသာဒိသာတိ ကထနဋ္ဌာနေ မယံ အာစရိယသဒိသာယေဝ. Tevijjānanti: của các vị Bà-la-môn thông suốt ba tập Vệ-đà. Yadakkhātanti: bất cứ một từ nào được giảng dạy, cả về nghĩa lý lẫn văn tự. Tatra kevalinosmaseti: có nghĩa là, vì biết tất cả điều đó, chúng tôi đã đạt đến sự hoàn mãn trong đó. Idāni taṃ kevalibhāvaṃ āvikaronto padakasmātiādimāha: Bây giờ, để làm rõ trạng thái toàn tri đó, ông nói câu bắt đầu bằng ‘padakasmā’. Tattha jappe ācariyasādisāti: về phương diện giảng dạy, chúng tôi giống như các vị thầy. ကမ္မုနာတိ [Pg.295] ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မုနာ. အယဉှိ ပုဗ္ဗေ သတ္တဝိဓံ ကာယဝစီကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ယတော ခေါ, ဘော, သီလဝါ ဟောတီ’’တိ အာဟ, တိဝိဓံ မနောကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ဝတ္တသမ္ပန္နော’’တိ. တေန သမန္နာဂတော ဟိ အာစာရသမ္ပန္နော ဟောတိ. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တဘာဝေန ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. Kammunāti: bằng nghiệp của mười thiện nghiệp đạo. Vị này trước đây đã nói ‘yato kho, bho, sīlavā hotī’ nhắm đến bảy loại thân nghiệp và khẩu nghiệp, và nói ‘vattasampanno’ nhắm đến ba loại ý nghiệp. Vì người nào có đầy đủ (ý nghiệp) đó thì được gọi là người có đầy đủ hạnh kiểm. Cakkhumāti: ông gọi Đức Thế Tôn là người có mắt, với ý nghĩa là người có năm loại mắt (ngũ nhãn). ခယာတီတန္တိ ဦနဘာဝံ အတီတံ, ပရိပုဏ္ဏန္တိ အတ္ထော. ပေစ္စာတိ ဥပဂန္တွာ. နမဿန္တီတိ နမော ကရောန္တိ. Khayātītanti: đã vượt qua sự thiếu sót, có nghĩa là hoàn hảo. Peccāti: sau khi đến gần. Namassantīti: họ thực hiện sự đảnh lễ. စက္ခုံ လောကေ သမုပ္ပန္နန္တိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေ လောကေ တံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ လောကဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထဒဿနေန စက္ခု ဟုတွာ သမုပ္ပန္နံ. Cakkhuṃ loke samuppannanti: trong thế gian bị bóng tối vô minh bao phủ, Ngài đã xua tan bóng tối đó, trở thành con mắt cho thế gian bằng cách cho thấy các lợi ích như lợi ích trong hiện tại, và đã xuất hiện. ၄၅၆. ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌေန ထောမေတွာ ယာစိတော ဘဂဝါ ဒွေပိ ဇနေ သင်္ဂဏှန္တော တေသံ ဝေါ အဟံ ဗျက္ခိဿန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗျက္ခိဿန္တိ ဗျာကရိဿာမိ. အနုပုဗ္ဗန္တိ တိဋ္ဌတု တာဝ ဗြာဟ္မဏစိန္တာ, တိဏရုက္ခကီဋပဋင်္ဂတော ပဋ္ဌာယ အနုပဋိပါဋိယာ အာစိက္ခိဿာမီတိ အတ္ထော. ဇာတိဝိဘင်္ဂန္တိ ဇာတိဝိတ္ထာရံ. အညမညာ ဟိ ဇာတိယောတိ တေသံ တေသဉှိ ပါဏာနံ ဇာတိယော အညမညာ နာနပ္ပကာရာတိ အတ္ထော. 456. Sau khi được Vāseṭṭha tán thán và thỉnh cầu như vậy, Đức Thế Tôn, vì muốn nhiếp độ cả hai người, đã nói câu bắt đầu bằng ‘tesaṃ vo ahaṃ byakkhissāmi’. Tattha byakkhissanti: Ta sẽ giải thích. Anupubbanti: có nghĩa là, hãy tạm gác lại suy nghĩ của các Bà-la-môn, Ta sẽ giảng giải theo thứ tự, bắt đầu từ cỏ, cây, côn trùng, bướm đêm. Jātivibhaṅganti: sự phân tích chi tiết về các loài. Aññamaññā hi jātiyoti: có nghĩa là, vì các loài của những chúng sinh ấy khác nhau, có nhiều loại khác nhau. တိဏရုက္ခေတိ အနုပါဒိန္နကဇာတိံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဥပါဒိန္နကဇာတိံ ကထေဿာမိ, ဧဝံ တဿ ဇာတိဘေဒေါ ပါကဋော ဘဝိဿတီတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အနုပါဒိန္နကံ ဗီဇနာနတာယ နာနံ, ဥပါဒိန္နံ ကမ္မနာနတာယာတိ? ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိတော အာမ န ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဉှိ ယောနိယံ ခိပတိ. ယောနိသိဒ္ဓါ ဣမေ သတ္တာ နာနာဝဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ. တိဏရုက္ခေတိ ဧတ္ထ အန္တောဖေဂ္ဂူ ဗဟိသာရာ အန္တမသော တာလနာဠိကေရာဒယောပိ တိဏာနေဝ, အန္တောသာရာ ပန ဗဟိဖေဂ္ဂူ သဗ္ဗေ ရုက္ခာ နာမ. န စာပိ ပဋိဇာနရေတိ မယံ တိဏာ မယံ ရုက္ခာတိ ဝါ, အဟံ တိဏံ, အဟံ ရုက္ခောတိ ဝါ ဧဝံ န ဇာနန္တိ. လိင်္ဂံ ဇာတိမယန္တိ အဇာနန္တာနမ္ပိ စ တေသံ ဇာတိမယမေဝ သဏ္ဌာနံ အတ္တနော မူလဘူတတိဏာဒိသဒိသမေဝ ဟောတိ. ကိံ ကာရဏာ? အညမညာ ဟိ ဇာတိယော. ယသ္မာ အညာ တိဏဇာတိ, အညာ ရုက္ခဇာတိ. တိဏေသုပိ အညာ တာလဇာတိ, အညာ နာဠိကေရဇာတိ, ဧဝံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ ဇာတိဝသေန နာနာ [Pg.296] ဟောတိ, တံ အတ္တနော ပဋိညံ ပရေသံ ဝါ ဥပဒေသံ ဝိနာပိ အညဇာတိတော ဝိသေသေန ဂယှတိ. ယဒိ စ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ, သောပိ အတ္တနော ပဋိညံ ပရေသံ ဝါ ဥပဒေသံ ဝိနာ ခတ္တိယတော ဝေဿတော သုဒ္ဒတော ဝါ ဝိသေသေန ဂယှေယျ, န စ ဂယှတိ. တသ္မာ န ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏောတိ. ပရတော ပန ‘‘ယထာ ဧတာသု ဇာတီသူ’’တိ ဂါထာယ ဧတမတ္ထံ ဝစီဘေဒေနေဝ အာဝိကရိဿတိ. Tiṇarukkheti: (Đức Phật nghĩ) ‘Sau khi nói về loài vô chấp thủ, Ta sẽ nói về loài có chấp thủ, như vậy sự khác biệt về loài sẽ trở nên rõ ràng đối với anh ta,’ và Ngài đã bắt đầu bài pháp này. Trưởng lão Mahāsīva, khi được hỏi: ‘Thưa ngài, có phải loài vô chấp thủ khác nhau do sự khác nhau của hạt giống, và loài có chấp thủ khác nhau do sự khác nhau của nghiệp không? Nói như vậy có đúng không?’ đã trả lời: ‘Đúng vậy, không đúng (khi nói khác đi). Vì nghiệp ném (chúng sinh) vào các loài. Những chúng sinh này, được xác định bởi loài, có những đặc điểm khác nhau.’ Tiṇarukkheti: ở đây, những cây có lõi rỗng bên trong và lõi cứng bên ngoài, cho đến cả cây cọ, cây dừa, v.v., đều là cỏ; còn tất cả những cây có lõi cứng bên trong và lõi rỗng bên ngoài thì được gọi là cây. Na cāpi paṭijānareti: chúng không biết rằng: ‘chúng tôi là cỏ, chúng tôi là cây,’ hay ‘tôi là cỏ, tôi là cây.’ Liṅgaṃ jātimayanti: ngay cả khi chúng không biết, hình dạng của chúng, vốn được tạo ra bởi loài, cũng giống như cỏ cây gốc của chúng. Tại sao? Vì các loài khác nhau. Vì loài cỏ là một, loài cây là một. Ngay cả trong các loài cỏ, loài cọ là một, loài dừa là một, cần phải giải thích chi tiết như vậy. Qua điều này, Ngài chỉ ra rằng: cái gì khác nhau do loài, thì cái đó được nhận biết một cách đặc biệt so với loài khác mà không cần đến sự tự nhận của nó hay sự chỉ dạy của người khác. Và nếu một người là Bà-la-môn do dòng dõi, thì người đó cũng phải được nhận biết một cách đặc biệt so với giai cấp Sát-đế-lỵ, Phệ-xá, hay Thủ-đà-la mà không cần đến sự tự nhận của anh ta hay sự chỉ dạy của người khác, nhưng điều đó không xảy ra. Do đó, một người không phải là Bà-la-môn do dòng dõi. Về sau, trong bài kệ ‘yathā etāsu jātīsū’, Ngài sẽ làm rõ ý nghĩa này bằng chính lời nói của mình. ဧဝံ အနုပါဒိန္နကေသု ဇာတိံ ဒဿေတွာ ဥပါဒိန္နကေသု ဒဿေန္တော တတော ကီဋေတိအာဒိမာဟ. ယာဝ ကုန္ထကိပိလ္လိကေတိ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ပရိယန္တံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယေ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေ ပဋင်္ဂါ နာမ. အညမညာ ဟိ ဇာတိယောတိ တေသမ္ပိ နီလရတ္တာဒိဝဏ္ဏဝသေန ဇာတိယော နာနပ္ပကာရာဝ ဟောန္တိ. Sau khi chỉ ra các loài trong nhóm vô chấp thủ như vậy, để chỉ ra (các loài) trong nhóm có chấp thủ, Ngài nói câu bắt đầu bằng ‘tato kīṭe’. Yāva kunthakipilliketi: có nghĩa là cho đến các loài côn trùng và kiến. Ở đây, những loài bay nhảy được gọi là paṭaṅgā. Aññamaññā hi jātiyoti: các loài của chúng cũng có nhiều loại khác nhau, tùy theo màu sắc xanh, đỏ, v.v. ခုဒ္ဒကေတိ ကာဠကာဒယော. မဟလ္လကေတိ သသဗိဠာရာဒယော. Khuddaketi: các loài như sóc đen, v.v. Mahallaketi: các loài như thỏ, mèo, v.v. ပါဒူဒရေတိ ဥဒရပါဒေ, ဥဒရံယေဝ နေသံ ပါဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒီဃပိဋ္ဌိကေတိ သပ္ပာနဉှိ သီသတော ယာဝ နင်္ဂုဋ္ဌာ ပိဋ္ဌိယေဝ ဟောတိ, တေန တေ ‘‘ဒီဃပိဋ္ဌိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. Pādūdareti: loài có chân là bụng, tức là bụng của chúng chính là chân. Dīghapiṭṭhiketi: đối với loài rắn, từ đầu đến đuôi chỉ có lưng, do đó chúng được gọi là ‘dīghapiṭṭhikā’ (loài lưng dài). ဥဒကေတိ ဩဒကေ, ဥဒကမှိ ဇာတေ. Udaketi: trong nước, (tức là) những loài sinh ra trong nước. ပက္ခီတိ သကုဏေ. တေ ဟိ ပတ္တေဟိ ယန္တီတိ ပတ္တယာနာ, ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝိဟင်္ဂမာ. Pakkhīti: loài chim. Vì chúng đi bằng cánh, nên được gọi là pattayānā; vì chúng đi trên không, nên được gọi là vihaṅgamā. ဧဝံ ထလဇလာကာသဂေါစရာနံ ပါဏာနံ ဇာတိဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေနာဓိပ္ပာယေန တံ ဒဿေတိ, တံ အာဝိကရောန္တော ယထာ ဧတာသူတိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော သင်္ခေပေန ဝုတ္တောဝ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သယမေဝ ဒဿေန္တော န ကေသေဟီတိအာဒိမာဟ. တတြာယံ ယောဇနာ – ယံ ဝုတ္တံ ‘‘နတ္ထိ မနုဿေသု လိင်္ဂဇာတိမယံ ပုထူ’’တိ, တံ ဧဝံ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ? န ကေသေဟီတိ. န ဟိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏာနံ ဧဒိသာ ကေသာ ဟောန္တိ, ခတ္တိယာနံ ဧဒိသာ’’တိ နိယမော အတ္ထိ ယထာ ဟတ္ထိအဿမိဂါဒီနန္တိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ. Sau khi đã chỉ ra sự khác biệt về loài của các chúng sanh sống trên cạn, dưới nước, và trên hư không, bây giờ, để làm rõ ý định mà Ngài đã chỉ ra điều ấy, Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng 'yathā etāsu'. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói một cách tóm tắt. Nhưng để trình bày chi tiết những gì cần phải nói ở đây, chính Ngài đã nói lên những lời bắt đầu bằng 'na kesehi'. Ở đây, cách giải thích là như vầy: điều đã được nói rằng: "Ở loài người, không có sự khác biệt về đặc điểm do dòng dõi sanh ra", nên được hiểu là không có như sau. Như thế nào? "Không phải do tóc". Thật vậy, không có quy luật rằng: "Bà-la-môn có loại tóc như thế này, Sát-đế-lỵ có loại tóc như thế kia", giống như trường hợp của loài voi, ngựa, nai, v.v. Tất cả nên được áp dụng theo phương pháp này. လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ နေဝ, ယထာ အညာသု ဇာတိသူတိ ဣဒံ ပန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿာယံ ယောဇနာ – ဧဝံ ယသ္မာ ဣမေဟိ [Pg.297] ကေသာဒီဟိ နတ္ထိ မနုဿေသု လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ ပုထု, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဗြာဟ္မဏာဒိဘေဒေသု မနုဿေသု လိင်္ဂံ ဇာတိမယံ နေဝ, ယထာ အညာသု ဇာတိသူ’’တိ. Còn câu: "Đặc điểm do dòng dõi sanh ra không hề có, như ở các loài khác", nên được hiểu là phần kết luận cho ý nghĩa đã được nói. Cách giải thích của nó là như vầy: Như vậy, bởi vì do tóc v.v. này, ở loài người không có sự khác biệt về đặc điểm do dòng dõi sanh ra, cho nên, điều này nên được hiểu rằng: "Ở loài người, với các sự phân biệt như Bà-la-môn v.v., đặc điểm do dòng dõi sanh ra không hề có, như ở các loài khác". ၄၅၇. ဣဒါနိ ဧဝံ ဇာတိဘေဒေ အသတိပိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော’’တိ ဣဒံ နာနတ္တံ ယထာ ဇာတံ, တံ ဒဿေတုံ ပစ္စတ္တန္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဝေါကာရန္တိ နာနတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ဟိ တိရစ္ဆာနာနံ ယောနိသိဒ္ဓမေဝ ကေသာဒိသဏ္ဌာနေန နာနတ္တံ, တထာ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ အတ္တနော အတ္တနော သရီရေ တံ နတ္ထိ. ဧဝံ သန္တေပိ ယဒေတံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော’’တိ ဝေါကာရံ, တံ ဝေါကာရဉ္စ မနုဿေသု သမညာယ ပဝုစ္စတိ, ဝေါဟာရမတ္တေနေဝ ပဝုစ္စတီတိ. 457. Bây giờ, dù cho sự khác biệt về dòng dõi không có như vậy, để chỉ ra sự khác biệt "Bà-la-môn", "Sát-đế-lỵ" này đã sanh khởi như thế nào, Ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng 'paccattaṃ'. Ở đó, 'vokāra' có nghĩa là sự khác biệt. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: giống như ở các loài bàng sanh, sự khác biệt về hình dạng như tóc v.v. vốn có từ khi sanh ra, cũng vậy, ở Bà-la-môn v.v., điều đó không có trên thân thể của mỗi người. Dù là như vậy, sự khác biệt "Bà-la-môn", "Sát-đế-lỵ" này, sự khác biệt ấy ở loài người được gọi theo danh xưng, chỉ được gọi theo cách dùng thông thường mà thôi. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ဘာရဒွါဇဿ ဝါဒံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဣဒါနိ ယဒိ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ, အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နောပိ ဗြာဟ္မဏော ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပန ပေါရာဏာ ဗြာဟ္မဏာ တဿ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ န ဣစ္ဆန္တိ, လောကေ စ အညေပိ ပဏ္ဍိတမနုဿာ, တသ္မာ ဝါသေဋ္ဌဿ ဝါဒံ ပဂ္ဂဏှန္တော ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသူတိ အဋ္ဌ ဂါထာ အာဟ. တတ္ထ ဂေါရက္ခန္တိ ခေတ္တရက္ခံ, ကသိကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါတိ ဟိ ပထဝိယာ နာမံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ပုထုသိပ္ပေနာတိ တန္တဝါယကမ္မာဒိနာနာသိပ္ပေန. ဝေါဟာရန္တိ ဝဏိဇ္ဇံ. ပရပေဿေနာတိ ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကမ္မေန. ဣဿတ္ထန္တိ အာဝုဓဇီဝိကံ, ဥသုဉ္စ သတ္တိံ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပေါရောဟိစ္စေနာတိ ပုရောဟိတကမ္မေန. Với chừng ấy lời, Đức Thế Tôn, sau khi bác bỏ quan điểm của Bhāradvāja, bây giờ (Ngài lập luận rằng): nếu một người là Bà-la-môn do dòng dõi, thì ngay cả người có sinh kế, giới hạnh, và tư cách bại hoại cũng sẽ là Bà-la-môn. Nhưng vì các Bà-la-môn xưa không chấp nhận người ấy là Bà-la-môn, và cả những người có trí khác ở trên đời cũng vậy, cho nên, để tán thành quan điểm của Vāseṭṭha, Ngài đã nói tám câu kệ bắt đầu bằng 'yo hi koci manussesu'. Ở đó, 'gorakkhaṃ' là việc canh giữ ruộng, có nghĩa là nghề nông. Vì 'go' là một tên gọi của đất, cho nên Ngài nói như vậy. Bằng 'puthusippena' có nghĩa là bằng nhiều nghề thủ công khác nhau như dệt vải v.v. Bằng 'vohāraṃ' có nghĩa là buôn bán. Bằng 'parapessena' có nghĩa là bằng việc phục vụ người khác. Bằng 'issatthaṃ' có nghĩa là sống bằng binh khí; có nghĩa là bằng cung và giáo. Bằng 'porohiccena' có nghĩa là bằng nghề tư tế. ဧဝံ ဗြာဟ္မဏသမယေန စ လောကဝေါဟာရေန စ အာဇီဝသီလာစာရဝိပန္နဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝံ သာဓေတွာ ဧဝံ သန္တေ န ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏော, ဂုဏေဟိ ပန ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကုလေ ဇာတော ယော ဂုဏဝါ, သော ဗြာဟ္မဏော, အယမေတ္ထ ဉာယောတိ ဧဝမေတံ ဉာယံ အတ္ထတော အာပါဒေတွာ ဣဒါနိ နံ ဝစီဘေဒေန ပကာသေန္တော န စာဟံ ဗြာဟ္မဏန္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – အဟဉှိ ယွာယံ စတုန္နံ ယောနီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဇာတော, တတြာပိ ဝိသေသေန ယော ဗြာဟ္မဏဿ သံဝဏ္ဏိတာယ မာတရိ သမ္ဘူတော, တံ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ, ယာ စာယံ ဥဘတော သုဇာတောတိအာဒိနာ နယေန ဗြာဟ္မဏေဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိသုဒ္ဓဥပ္ပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတာ ယောနိ ဝုတ္တာ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ ဣမိနာ [Pg.298] စ မာတိသမ္ပတ္တိ, တတောပိ ဇာတသမ္ဘူတတ္တာ ယောနိဇော မတ္တိသမ္ဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ, တံ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ ဣမိနာ စ ယောနိဇမတ္တိသမ္ဘဝမတ္တေန န ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ, ဘော ဘောတိ, ဝစနမတ္တေန အညေဟိ သကိဉ္စနေဟိ ဝိသိဋ္ဌတ္တာ ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ, သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော သပလိဗောဓော. ယော ပနာယံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဇာတောပိ ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန အကိဉ္စနော, သဗ္ဗဂဟဏပဋိနိဿဂ္ဂေန အနာဒါနော, အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဗာဟိတပါပေါတိ. Như vậy, sau khi đã chứng minh rằng người có sinh kế, giới hạnh, và tư cách bại hoại không phải là Bà-la-môn, cả theo quan điểm của Bà-la-môn lẫn theo cách dùng thông thường của thế gian, khi như vậy, người ta không phải là Bà-la-môn do dòng dõi, mà là Bà-la-môn do phẩm hạnh. Do đó, bất cứ ai sanh ra trong bất kỳ gia tộc nào, nếu có phẩm hạnh, người ấy là Bà-la-môn. Đây là lý lẽ ở đây. Sau khi đã xác lập lý lẽ này về mặt ý nghĩa, bây giờ, để công bố nó bằng lời nói, Ngài đã nói những lời bắt đầu bằng 'na cāhaṃ brāhmaṇaṃ'. Ý nghĩa của nó là: Ta không gọi là Bà-la-môn một người nào đó, dù sanh ra trong bất kỳ gia tộc nào trong bốn giai cấp, và trong đó, đặc biệt là người sanh ra từ người mẹ được các Bà-la-môn ca tụng, kẻ sanh từ bào thai, sanh từ mẹ. Ta không gọi là Bà-la-môn chỉ vì sanh từ bào thai, sanh từ mẹ như vậy. Tại sao? Bởi vì, nếu người ấy có chướng ngại, có ràng buộc, người ấy được gọi là 'bhovādi' (người nói 'bho') do sự khác biệt với những người có chướng ngại khác chỉ bằng lời nói 'thưa ngài, thưa bà'. Nhưng người nào, dù sanh ra ở bất cứ đâu, là người vô ngại do không có chướng ngại như tham ái v.v., là người không chấp thủ do đã từ bỏ mọi sự chấp thủ, người vô ngại, không chấp thủ ấy, Ta gọi là Bà-la-môn. Tại sao? Bởi vì người ấy đã loại trừ các điều ác. ၄၅၈. ကိဉ္စဘိယျော သဗ္ဗသံယောဇနံ ဆေတွာတိအာဒိ သတ္တဝီသတိ ဂါထာ. တတ္ထ သဗ္ဗသံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓသံယောဇနံ. န ပရိတဿတီတိ တဏှာပရိတဿနာယ န ပရိတဿတိ. သင်္ဂါတိဂန္တိ ရာဂသင်္ဂါဒယော အတိက္ကန္တံ. ဝိသံယုတ္တန္တိ စတူဟိ ယောနီဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝါ ဝိသံယုတ္တံ. 458. Hơn nữa, có hai mươi bảy câu kệ bắt đầu bằng 'sabbasaṃyojanaṃ chetvā'. Ở đó, 'sabbasaṃyojanaṃ' là mười loại kiết sử. 'Na paritassati' có nghĩa là không run sợ vì sự run sợ của ái dục. 'Saṅgātigaṃ' là người đã vượt qua các sự dính mắc như tham ái v.v. 'Visaṃyuttaṃ' là người không bị ràng buộc bởi bốn giai cấp hoặc bởi tất cả các phiền não. နဒ္ဓိန္တိ ဥပနာဟံ. ဝရတ္တန္တိ တဏှံ. သန္ဒာနန္တိ ယုတ္တပါသံ, ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. သဟနုက္ကမန္တိ အနုက္ကမော ဝုစ္စတိ ပါသေ ပဝေသနဂဏ္ဌိ, ဒိဋ္ဌာနုသယဿေတံ နာမံ. ဥက္ခိတ္တပလိဃန္တိ ဧတ္ထ ပလိဃောတိ အဝိဇ္ဇာ. ဗုဒ္ဓန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓံ. တိတိက္ခတီတိ ခမတိ. 'Naddhiṃ' là sự phẫn uất. 'Varattaṃ' là ái dục. 'Sandānaṃ' là sợi dây thừng có ách, đây là một tên gọi khác của tà kiến ám ảnh. 'Sahanukkamaṃ': 'anukkama' được gọi là cái chốt để luồn vào vòng dây; đây là tên gọi của tà kiến tùy miên. Trong 'ukkhittapalighaṃ', 'paligha' là vô minh. 'Buddhaṃ' là người đã giác ngộ Tứ diệu đế. 'Titikkhati' là kham nhẫn. ခန္တိဗလန္တိ အဓိဝါသနခန္တိဗလံ. သာ ပန သကိံ ဥပ္ပန္နာ ဗလာနီကံ နာမ န ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပန္နာ ပန ဟောတိ. တဿာ အတ္ထိတာယ ဗလာနီကံ. 'Khantibalaṃ' là sức mạnh của sự kham nhẫn, sức mạnh của sự chịu đựng. Nhưng khi nó sanh khởi một lần, nó không được gọi là 'balānīkaṃ'; nhưng khi nó sanh khởi nhiều lần, nó trở thành như vậy. Do sự hiện hữu của nó (sự sanh khởi nhiều lần), nó được gọi là 'balānīkaṃ'. ဝတဝန္တန္တိ ဓုတင်္ဂဝန္တံ. သီလဝန္တန္တိ ဂုဏဝန္တံ. အနုဿဒန္တိ ရာဂါဒိဥဿဒဝိရဟိတံ. ‘‘အနုဿုတ’’န္တိပိ ပါဌော, အနဝဿုတန္တိ အတ္ထော. ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ. 'Vatavantaṃ' là người có các hạnh đầu-đà. 'Sīlavantaṃ' là người có phẩm hạnh. 'Anussadaṃ' là người không có sự nổi trội của tham ái v.v. Cũng có bản đọc là 'anussutaṃ', có nghĩa là không bị thấm ướt (bởi phiền não). 'Dantaṃ' là người đã được điều phục. န လိမ္ပတီတိ န အလ္လီယတိ. ကာမေသူတိ ကိလေသကာမဝတ္ထုကာမေသု. 'Na limpati' có nghĩa là không dính mắc. 'Kāmesu' có nghĩa là trong các dục phiền não và dục cảnh. ဒုက္ခဿ ပဇာနာတိ, ဣဓေဝ ခယန္တိ ဧတ္ထ အရဟတ္တဖလံ ဒုက္ခက္ခယောတိ အဓိပ္ပေတံ. ပဇာနာတီတိ အဓိဂမဝသေန ဇာနာတိ. ပန္နဘာရန္တိ ဩဟိတဘာရံ, ခန္ဓကိလေသအဘိသင်္ခါရကာမဂုဏဘာရေ ဩတာရေတွာ ဌိတံ. ဝိသံယုတ္တပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. Trong câu 'dukkhassa pajānāti, idheva khayaṃ', A-la-hán quả được hiểu là sự đoạn tận của khổ. 'Pajānāti' có nghĩa là biết thông qua sự chứng đắc. 'Pannabhāraṃ' là người đã đặt gánh nặng xuống, người đứng vững sau khi đã hạ xuống các gánh nặng: uẩn, phiền não, hành, và dục. Từ 'visaṃyutta' có ý nghĩa như đã nói. ဂမ္ဘီရပညန္တိ ဂမ္ဘီရေသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တပညံ. မေဓာဝိန္တိ ပကတိပညာယ ပညဝန္တံ. Gambhīrapaññanti (người có trí tuệ sâu sắc) là người có trí tuệ phát sanh trong các đối tượng sâu sắc. Medhāvinti (người có trí tuệ) là người có trí tuệ bằng trí tuệ thông thường. အနာဂါရေဟိ [Pg.299] စူဘယန္တိ အနာဂါရေဟိ စ ဝိသံသဋ္ဌံ ဥဘယဉ္စ, ဒွီဟိပိ စေတေဟိ ဝိသံသဋ္ဌမေဝါတိ အတ္ထော. အနောကသာရိန္တိ ဩကံ ဝုစ္စတိ ပဉ္စကာမဂုဏာလယော, တံ အနလ္လီယမာနန္တိ အတ္ထော. အပ္ပိစ္ဆန္တိ အနိစ္ဆံ. Anāgārehi cūbhayanti (với người xuất gia và cả hai) có nghĩa là: không giao du với người xuất gia và cả hai (người tại gia và xuất gia). Quả thật, vị ấy không giao du với cả hai hạng người này, đây là ý nghĩa. Anokasārinti (người không nương náu) có nghĩa là: okaṃ (nơi nương náu) được gọi là trú xứ của năm dục trưởng dưỡng; (người không nương náu) là người không dính mắc vào đó, đây là ý nghĩa. Appicchanti (người ít mong muốn) là người không có ham muốn. တသေသူတိ သတဏှေသု. ထာဝရေသူတိ နိတ္တဏှေသု. Tasesūti (trong các chúng sanh run sợ) là trong các chúng sanh còn ái dục. Thāvaresūti (trong các chúng sanh vững vàng) là trong các chúng sanh đã hết ái dục. အတ္တဒဏ္ဍေသူတိ ဂဟိတဒဏ္ဍေသု. နိဗ္ဗုတန္တိ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတံ. သာဒါနေသူတိ သဥပါဒါနေသု. Attadaṇḍesūti (trong những kẻ cầm trượng) là trong những kẻ cầm gậy trượng. Nibbutanti (người tịch tịnh) là người đã tịch tịnh nhờ sự tịch diệt của phiền não. Sādānesūti (trong những kẻ còn chấp thủ) là trong những chúng sanh còn có thủ. ဩဟိတောတိ ပတိတော. Ohitoti (đã đặt xuống) là đã được loại bỏ. ၄၅၉. အကက္ကသန္တိ နိဒ္ဒေါသံ. သဒေါသော ဟိ ရုက္ခောပိ သကက္ကသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝိညာပနိန္တိ အတ္ထဝိညာပနိကံ. သစ္စန္တိ အဝိသံဝါဒိကံ. ဥဒီရယေတိ ဘဏတိ. ယာယ နာဘိသဇ္ဇေတိ ယာယ ဂိရာယ ပရဿ သဇ္ဇနံ ဝါ လဂ္ဂနံ ဝါ န ကရောတိ, တာဒိသံ အဖရုသံ ဂိရံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. 459. Akakkasanti (không thô cứng) là lời nói không có lỗi. Quả thật, ngay cả cây cối có khuyết điểm cũng được gọi là sakakkaso (thô cứng). Viññāpaninti (làm cho hiểu) là lời nói làm cho hiểu rõ ý nghĩa. Saccanti (sự thật) là lời nói không sai lệch. Udīrayeti (nên nói ra) là nói. Yāya nābhisajjeti (lời nói không gây dính mắc) có nghĩa là: nói lời nói không thô bạo, loại lời nói mà không tạo ra sự dính mắc hay bám víu cho người khác, đây là ý nghĩa. ဒီဃန္တိ သုတ္တာရုဠှဘဏ္ဍံ. ရဿန္တိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘဏ္ဍံ. အဏုန္တိ ခုဒ္ဒကံ. ထူလန္တိ မဟန္တံ. သုဘာသုဘန္တိ သုန္ဒရာသုန္ဒရံ. ဒီဃဘဏ္ဍဉှိ အပ္ပဂ္ဃမ္ပိ ဟောတိ မဟဂ္ဃမ္ပိ. ရဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဧတ္တာဝတာ န သဗ္ဗံ ပရိယာဒိဏ္ဏံ, ‘‘သုဘာသုဘ’’န္တိ ဣမိနာ ပန ပရိယာဒိဏ္ဏံ ဟောတိ. Dīghanti (dài) là vật được buộc bằng dây. Rassanti (ngắn) là vật để rời rạc. Aṇunti (nhỏ) là vật nhỏ. Thūlanti (to) là vật lớn. Subhāsubhanti (tốt xấu) là vật đẹp và không đẹp. Quả thật, vật dài có thể có giá trị ít hoặc có giá trị nhiều. Đối với các vật ngắn v.v... cũng theo phương pháp này. Với chừng ấy (dài, ngắn, nhỏ, to) thì chưa bao gồm tất cả, nhưng với từ “subhāsubha” này thì tất cả đều được bao gồm. နိရာသယန္တိ နိတ္တဏှံ. Nirāsayanti (không còn hy vọng) là người không còn ái dục. အာလယာတိ တဏှာလယာ. အညာယာတိ ဇာနိတွာ. အမတောဂဓန္တိ အမတဗ္ဘန္တရံ. အနုပ္ပတ္တန္တိ အနုပဝိဋ္ဌံ. Ālayāti (những dính mắc) là những dính mắc do ái dục. Aññāyāti (sau khi biết) là sau khi đã biết. Amatogadhanti (đã đi vào bất tử) là vào bên trong của bất tử (Niết-bàn). Anuppattanti (đã đạt đến) là đã đi vào. ဥဘော သင်္ဂန္တိ ဥဘယမ္ပေတံ သင်္ဂံ. ပုညဉှိ သဂ္ဂေ လဂ္ဂါပေတိ, အပုညံ အပါယေ, တသ္မာ ဥဘယမ္ပေတံ သင်္ဂန္တိ အာဟ. ဥပစ္စဂါတိ အတီတော. Ubho saṅganti (cả hai sự dính mắc) là cả hai sự dính mắc này. Quả thật, phước làm cho dính mắc ở cõi trời, tội làm cho dính mắc ở cõi khổ, vì vậy đã nói rằng cả hai đều là sự dính mắc. Upaccagāti (đã vượt qua) là đã đi qua. အနာဝိလန္တိ အာဝိလကရဏကိလေသဝိရဟိတံ. နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏန္တိ ပရိက္ခီဏနန္ဒိံ ပရိက္ခီဏဘဝံ. Anāvilanti (không vẩn đục) là người không còn phiền não làm cho vẩn đục. Nandībhavaparikkhīṇanti (người đã đoạn tận hỷ và hữu) là người đã đoạn tận hỷ (ái dục), đã đoạn tận hữu. ‘‘ယော ဣမ’’န္တိ ဂါထာယ အဝိဇ္ဇာယေဝ ဝိသံဝါဒကဋ္ဌေန ပလိပထော, မဟာဝိဒုဂ္ဂတာယ ဒုဂ္ဂံ, သံသရဏဋ္ဌေန သံသာရော, မောဟနဋ္ဌေန မောဟောတိ ဝုတ္တော. တိဏ္ဏောတိ စတုရောဃတိဏ္ဏော. ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော. ဈာယီတိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန ဈာယီ. အနေဇောတိ နိတ္တဏှော. အနုပါဒါယ [Pg.300] နိဗ္ဗုတောတိ ကိဉ္စိ ဂဟဏံ အဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော. Trong câu kệ “Yo imaṃ”, ý nghĩa nên được hiểu như sau: Chính vô minh, vì có đặc tính lừa dối, được gọi là palipatho (chướng ngại); vì sự khó khăn lớn, được gọi là duggaṃ (con đường khó đi); vì có đặc tính luân chuyển, được gọi là saṃsāro (luân hồi); vì có đặc tính mê mờ, được gọi là moho (si mê). Tiṇṇoti (đã vượt qua) là đã vượt qua bốn bộc lưu. Pāraṅgatoti (đã đến bờ bên kia) là đã đến Niết-bàn. Jhāyīti (người có thiền) là người có thiền do năng lực của sự quán chiếu đối tượng và quán chiếu tướng. Anejoti (không dao động) là không còn ái dục. Anupādāya nibbutoti (tịch tịnh không còn chấp thủ) là đã tịch tịnh nhờ sự tịch diệt của tất cả phiền não, không còn chấp thủ bất cứ điều gì. ကာမေတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ. အနာဂါရောတိ အနာဂါရော ဟုတွာ. ပရိဗ္ဗဇေတိ ပရိဗ္ဗဇတိ. ကာမဘဝပရိက္ခီဏန္တိ ခီဏကာမံ ခီဏဘဝံ. Kāmeti (các dục) là cả hai loại dục (dục đối tượng và dục phiền não). Anāgāroti (người không nhà) là trở thành người không nhà. Paribbajeti (nên sống du phương) là xuất gia. Kāmabhavaparikkhīṇanti (người đã đoạn tận dục và hữu) là người đã đoạn tận dục, đã đoạn tận hữu. မာနုသကံ ယောဂန္တိ မာနုသကံ ပဉ္စကာမဂုဏယောဂံ. ဒိဗ္ဗံ ယောဂန္တိ ဒိဗ္ဗံ ပဉ္စကာမဂုဏယောဂံ. သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တန္တိ သဗ္ဗကိလေသယောဂဝိသံယုတ္တံ. Mānusakaṃ yoganti (ách trói buộc của cõi người) là ách trói buộc của năm dục trưởng dưỡng thuộc cõi người. Dibbaṃ yoganti (ách trói buộc của cõi trời) là ách trói buộc của năm dục trưởng dưỡng thuộc cõi trời. Sabbayogavisaṃyuttanti (người đã thoát khỏi mọi ách trói buộc) là người không còn bị trói buộc bởi tất cả các ách phiền não. ရတိန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏရတိံ. အရတိန္တိ ကုသလဘာဝနာယ ဥက္ကဏ္ဌိတံ. ဝီရန္တိ ဝီရိယဝန္တံ. Ratinti (sự ưa thích) là sự ưa thích trong năm dục trưởng dưỡng. Aratinti (sự không ưa thích) là sự chán nản trong việc tu tập thiện pháp. Vīranti (người anh hùng) là người có tinh tấn. သုဂတန္တိ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတံ, သုန္ဒရာယ ဝါ ပဋိပတ္တိယာ ဂတံ. Sugatanti (bậc Thiện Thệ) là người đã đi đến nơi tốt đẹp, hoặc là người đã đi bằng con đường thực hành tốt đẹp. ဂတိန္တိ နိဗ္ဗတ္တိံ. ပုရေတိ အတီတေ. ပစ္ဆာတိ အနာဂတေ. မဇ္ဈေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ. ကိဉ္စနန္တိ ကိဉ္စနကာရကော ကိလေသော. Gatinti (đích đến) là sự tái sanh. Pureti (trước kia) là trong quá khứ. Pacchāti (sau này) là trong tương lai. Majjheti (ở giữa) là trong hiện tại. Kiñcananti (chướng ngại) là phiền não, tác nhân gây ra chướng ngại. မဟေသိန္တိ မဟန္တေ ဂုဏေ ပရိယေသနဋ္ဌေန မဟေသိံ. ဝိဇိတာဝိနန္တိ ဝိဇိတဝိဇယံ. Mahesinti (bậc Đại sĩ) là người được gọi là bậc Đại sĩ vì có đặc tính tìm cầu các đức tính lớn lao. Vijitāvinanti (người chiến thắng) là người đã chiến thắng (ngũ ma). ၄၆၀. ဧဝံ ဘဂဝါ ဂုဏတော ခီဏာသဝံယေဝ ဗြာဟ္မဏံ ဒဿေတွာ ယေ ဇာတိတော ဗြာဟ္မဏောတိ အဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ, တေ ဣဒံ အဇာနန္တာ, သာဝ နေသံ ဒိဋ္ဌိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီတိ ဒဿေန္တော သမညာ ဟေသာတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿတ္ထော – ယဒိဒံ ဗြာဟ္မဏော ခတ္တိယော ဘာရဒွါဇော ဝါသေဋ္ဌောတိ နာမဂေါတ္တံ ပကပ္ပိတံ ကတံ အဘိသင်္ခတံ, သမညာ ဟေသာ လောကသ္မိံ, ဝေါဟာရမတ္တန္တိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ သမုစ္စာ သမုဒါဂတံ သမညာယ အာဂတံ. ဧတဉှိ တတ္ထ တတ္ထ ဇာတကာလေယေဝဿ ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ပကပ္ပိတံ ကတံ. နော စေ နံ ဧဝံ ပကပ္ပေယျုံ, န ကောစိ ကိဉ္စိ ဒိသွာ အယံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဝါ ဘာရဒွါဇောတိ ဝါ ဇာနေယျ. ဧဝံ ပကပ္ပိတံ ပေတံ ဒီဃရတ္တာနုသယိတံ, ဒိဋ္ဌိဂတမဇာနတံ, တံ ပကပ္ပိတံ နာမဂေါတ္တံ ‘‘နာမဂေါတ္တမတ္တမေတံ, ဝေါဟာရတ္ထံ ပကပ္ပိတ’’န္တိ, အဇာနန္တာနံ သတ္တာနံ ဟဒယေ ဒီဃရတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတမနုသယိတံ. တဿ အနုသယိတတ္တာ တံ နာမဂေါတ္တံ အဇာနန္တာ နော ပဗြုန္တိ, ‘‘ဇာတိယာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ အဇာနန္တာဝ ဧဝံ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 460. Như vậy, sau khi Đức Thế Tôn đã chỉ ra rằng chỉ có bậc lậu tận mới là Bà-la-môn xét về phẩm hạnh, để chỉ rõ rằng những ai có sự chấp thủ “là Bà-la-môn do sanh” là những người không biết điều này, và tà kiến của họ chính là ác kiến, Ngài đã nói hai câu kệ bắt đầu bằng samaññā hesā. Ý nghĩa của chúng là: Tên và dòng họ như “Bà-la-môn”, “Sát-đế-lỵ”, “Bhāradvāja”, “Vāseṭṭha” này, vốn được tạo ra, được làm ra, được hình thành, chúng chỉ là danh xưng trong thế gian, chỉ là sự quy ước, đó là ý nghĩa. Tại sao? Bởi vì chúng được phát sanh, được đến từ danh xưng. Quả thật, tên và dòng họ này được thân quyến huyết thống tạo ra cho người ấy vào lúc sanh ở nơi này nơi kia. Nếu họ không tạo ra như vậy, không ai thấy một người nào đó mà biết rằng “đây là Bà-la-môn” hay “đây là Bhāradvāja”. Tên và dòng họ được tạo ra như vậy, đối với những người không biết, tà kiến đã ngủ ngầm trong một thời gian dài. Tên và dòng họ được tạo ra đó, “đây chỉ là tên và dòng họ, được tạo ra để gọi”, tà kiến đã ngủ ngầm trong một thời gian dài trong tâm của các chúng sanh không biết điều này. Do sự ngủ ngầm của tà kiến ấy, những người không biết về tên và dòng họ đó đã nói rằng: “Là Bà-la-môn do sanh”. Chính những người không biết đã nói như vậy, đó là điều được nói đến. ဧဝံ [Pg.301] ‘‘ယေ ‘ဇာတိတော ဗြာဟ္မဏော’တိ အဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ, တေ ဣဒံ ဝေါဟာရမတ္တံ အဇာနန္တာ, သာဝ နေသံ ဒိဋ္ဌိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီ’’တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယမေဝ ဇာတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပန္တော ကမ္မဝါဒဉ္စ ပတိဋ္ဌပေန္တော န ဇစ္စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ကမ္မုနာ’’တိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ဝိတ္ထာရဏတ္ထံ ကဿကော ကမ္မုနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကမ္မုနာတိ ပစ္စုပ္ပန္နေန ကသိကမ္မာဒိနိဗ္ဗတ္တကစေတနာကမ္မုနာ. Như vậy, sau khi đã chỉ ra rằng “những ai có sự chấp thủ 'là Bà-la-môn do sanh', họ không biết rằng đây chỉ là sự quy ước, và tà kiến của họ chính là ác kiến”, bây giờ, để bác bỏ một cách trực tiếp thuyết về dòng dõi và để thiết lập thuyết về nghiệp, Ngài đã nói câu kệ bắt đầu bằng na jaccā. Trong đó, để giải thích rộng hơn nửa câu kệ “kammunā”, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng kassako kammunā. Trong đó, kammunāti có nghĩa là bằng nghiệp tư (cetanākamma) hiện tại, là tác nhân hoàn thành công việc nông nghiệp v.v... ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒဿာတိ ဣမိနာ ပစ္စယေန ဧဝံ ဟောတီတိ ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဒဿာဝိနော. ကမ္မဝိပါကကောဝိဒါတိ သမ္မာနာဝမာနာရဟကုလေ ကမ္မဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ, အညာပိ ဟီနပဏီတတာ ဟီနပဏီတေ ကမ္မေ ဝိပစ္စမာနေ ဟောတီတိ. ဧဝံ ကမ္မဝိပါကကုသလာ. Paṭiccasamuppādadassāti (những người thấy lý duyên khởi) là những người thấy lý duyên khởi như sau: “Do duyên này, cái này sanh khởi”. Kammavipākakovidāti (những người thông hiểu nghiệp và quả của nghiệp) là những người thiện xảo về quả của nghiệp như sau: sự sanh khởi trong dòng họ đáng kính hay đáng khinh là do năng lực của nghiệp; các tình trạng thấp kém hay cao quý khác cũng sanh khởi khi nghiệp thấp kém hay cao quý cho quả. ကမ္မုနာ ဝတ္တတီတိ ဂါထာယ ပန လောကောတိ ဝါ ပဇာတိ ဝါ သတ္တောတိ ဝါ ဧကောယေဝတ္ထော, ဝစနမတ္တဘေဒေါ. ပုရိမပဒေန စေတ္ထ ‘‘အတ္ထိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ သေဋ္ဌော သဇိတာ’’တိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဋိသေဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကမ္မုနာ ဟိ တာသု တာသု ဂတီသု ဝတ္တတိ လောကော, တဿ ကော သဇိတာတိ. ဒုတိယပဒေန ‘‘ဧဝံ ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တောပိ စ ပဝတ္တေပိ အတီတပစ္စုပ္ပန္နဘေဒေန ကမ္မုနာ ဝတ္တတိ, သုခဒုက္ခာနိ ပစ္စနုဘောန္တော ဟီနပဏီတာဒိဘေဒဉ္စ အာပဇ္ဇန္တော ပဝတ္တတီ’’တိ ဒဿေတိ. တတိယေန တမေဝတ္ထံ နိဂမေတိ ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ကမ္မနိဗန္ဓနာ သတ္တာ ကမ္မေနေဝ ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ, န အညထာ’’တိ. စတုတ္ထေန တမေတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတိ. ယထာ ဟိ ရထဿ ယာယတော အာဏိ နိဗန္ဓနံ ဟောတိ, န တာယ အနိဗဒ္ဓေါ ယာတိ, ဧဝံ လောကဿ နိဗ္ဗတ္တတော စ ပဝတ္တတော စ ကမ္မံ နိဗန္ဓနံ, န တေန အနိဗဒ္ဓေါ နိဗ္ဗတ္တတိ န ပဝတ္တတိ. Vả lại, trong câu kệ ‘Kammunā vattati’, dù là loko, pajā, hay satto cũng chỉ có một ý nghĩa, chỉ khác nhau về từ ngữ. Ở đây, nên hiểu rằng câu đầu tiên là sự phủ định tà kiến cho rằng: “Có Phạm thiên, có Đại Phạm thiên, là đấng tối thượng, là đấng sáng tạo.” Thật vậy, thế gian vận hành trong các cõi là do nghiệp, ai là đấng sáng tạo ra nó? Câu thứ hai chỉ ra rằng: “Như vậy, chúng sanh dù được sanh ra do nghiệp, trong dòng hiện hữu cũng vận hành do nghiệp được phân chia là quá khứ và hiện tại, tiếp tục tồn tại trong khi trải nghiệm khổ và lạc, và đạt đến các trạng thái khác nhau như thấp kém và cao quý.” Câu thứ ba kết luận ý nghĩa ấy rằng: “Như vậy, về mọi phương diện, chúng sanh bị ràng buộc bởi nghiệp, chỉ bị trói buộc bởi nghiệp mà tồn tại, không có cách nào khác.” Câu thứ tư làm sáng tỏ ý nghĩa ấy ở đây bằng ví dụ. Thật vậy, cũng như đối với cỗ xe đang chạy, cái chốt là sự ràng buộc, không bị ràng buộc bởi nó thì xe không chạy; cũng vậy, đối với thế gian, trong sự sanh khởi và tồn tại, nghiệp là sự ràng buộc, không bị ràng buộc bởi nó thì không sanh khởi, không tồn tại. ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧဝံ ကမ္မနိဗန္ဓနော လောကော, တသ္မာ သေဋ္ဌေန ကမ္မုနာ သေဋ္ဌဘာဝံ ဒဿေန္တော တပေနာတိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ တပေနာတိ ဓုတင်္ဂတပေန. ဗြဟ္မစရိယေနာတိ မေထုနဝိရတိယာ. သံယမေနာတိ သီလေန. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန. ဧတေနာတိ ဧတေန သေဋ္ဌေန ပရိသုဒ္ဓေန ဗြဟ္မဘူတေန ကမ္မုနာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဧတံ ဗြာဟ္မဏမုတ္တမံ, ယသ္မာ ဧတံ ကမ္မံ ဥတ္တမော ဗြာဟ္မဏဂုဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဗြဟ္မာန’’န္တိပိ ပါဌော. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဗြဟ္မံ အာနေတီတိ ဗြဟ္မာနံ, ဗြာဟ္မဏဘာဝံ အာဝဟတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. Bây giờ, vì thế gian bị ràng buộc bởi nghiệp như vậy, cho nên, để chỉ ra trạng thái cao thượng bằng nghiệp cao thượng, Ngài đã nói hai câu kệ bắt đầu bằng ‘tapena’. Trong đó, tapena là khổ hạnh đầu đà. Brahmacariyena là sự tiết chế dâm dục. Saṃyamena là giới. Damena là sự chế ngự các căn. Etena là do nghiệp cao thượng, thanh tịnh, cao quý này mà trở thành Bà-la-môn. Tại sao? Bởi vì đây là trạng thái tối thượng của Bà-la-môn, bởi vì nghiệp này là phẩm chất tối thượng của Bà-la-môn, đó là ý nghĩa được nói đến. Cũng có bản đọc là “Brahmānaṃ”. Ở đây, đây là từ nguyên: brahmaṃ āneti nên gọi là brahmānaṃ, nghĩa là người mang đến trạng thái Bà-la-môn. ဒုတိယဂါထာယ [Pg.302] သန္တောတိ သန္တကိလေသော. ဗြဟ္မာ သက္ကောတိ ဗြဟ္မာ စ သက္ကော စ, ယော ဧဝရူပေါ, သော န ကေဝလံ ဗြာဟ္မဏော, အထ ခေါ ဗြဟ္မာ စ သက္ကော စ သော ဝိဇာနတံ ပဏ္ဍိတာနံ, ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ, ဇာနာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Trong câu kệ thứ hai, santo là người có phiền não đã được lắng dịu. Brahmā sakko là cả Phạm thiên và Đế Thích. Vị nào có bản chất như vậy, vị ấy không chỉ là Bà-la-môn, mà còn là Phạm thiên và Đế Thích đối với các bậc hiền trí có sự hiểu biết. Này Vāseṭṭha, hãy biết như vậy, đó là ý nghĩa được nói đến. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh ဝါသေဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích kinh Vāseṭṭha đã kết thúc. ၉. သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Phần giải thích kinh Subha ၄၆၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သုဘသုတ္တံ. တတ္ထ တောဒေယျပုတ္တောတိ တုဒိဂါမဝါသိနော တောဒေယျဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော. အာရာဓကော ဟောတီတိ သမ္ပာဒကော ဟောတိ ပရိပူရကော. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ ကာရဏဓမ္မံ. ကုသလန္တိ အနဝဇ္ဇံ. 462. Kinh Subha bắt đầu bằng ‘Evaṃ me sutaṃ’. Trong đó, todeyyaputto là con trai của Bà-la-môn Todeyya, người sống ở làng Tudi. Ārādhako hoti là người thành tựu, người viên mãn. Ñāyaṃ dhammaṃ là pháp có lý do. Kusalaṃ là không thể chê trách. ၄၆၃. မိစ္ဆာပဋိပတ္တိန္တိ အနိယျာနိကံ အကုသလပဋိပဒံ. သမ္မာပဋိပတ္တိန္တိ နိယျာနိကံ ကုသလပဋိပဒံ. 463. Micchāpaṭipattiṃ là pháp hành bất thiện, không đưa đến sự giải thoát. Sammāpaṭipattiṃ là pháp hành thiện, đưa đến sự giải thoát. မဟဋ္ဌန္တိအာဒီသု မဟန္တေဟိ ဝေယျာဝစ္စကရေဟိ ဝါ ဥပကရဏေဟိ ဝါ ဗဟူဟိ အတ္ထော ဧတ္ထာတိ မဟဋ္ဌံ. မဟန္တာနိ နာမဂ္ဂဟဏမင်္ဂလာဒီနိ ကိစ္စာနိ ဧတ္ထာတိ မဟာကိစ္စံ. ဣဒံ အဇ္ဇ ကတ္တဗ္ဗံ, ဣဒံ သွေတိ ဧဝံ မဟန္တာနိ အဓိကာရသင်္ခါတာနိ အဓိကရဏာနိ ဧတ္ထာတိ မဟာဓိကရဏံ. ဗဟူနံ ကမ္မေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာဝသေန ပီဠာသင်္ခါတော မဟာသမာရမ္ဘော ဧတ္ထာတိ မဟာသမာရမ္ဘံ. ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဃရာဝါသကမ္မံ. ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသိကမ္မေ စေတ္ထ နင်္ဂလကောဋိံ အာဒိံ ကတွာ ဥပကရဏာနံ ပရိယေသနဝသေန မဟဋ္ဌတာ, ဝဏိဇ္ဇာယ ယထာဌိတံယေဝ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တနဝသေန အပ္ပဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပဇ္ဇမာနန္တိ အဝုဋ္ဌိအတိဝုဋ္ဌိအာဒီဟိ ကသိကမ္မံ, မဏိသုဝဏ္ဏာဒီသု အစ္ဆေကတာဒီဟိ စ ဝဏိဇ္ဇကမ္မံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, မူလစ္ဆေဒမ္ပိ ပါပုဏာတိ. ဝိပရိယာယေန သမ္ပဇ္ဇမာနံ မဟပ္ဖလံ စူဠန္တေဝါသိကဿ ဝိယ. Trong các từ như mahaṭṭhaṃ, mahaṭṭhaṃ là (công việc) có mục đích lớn vì ở đó có nhu cầu về nhiều người phục vụ hoặc nhiều dụng cụ. Mahākiccaṃ là (công việc) có nhiều phận sự lớn vì ở đó có các nghi lễ như đặt tên, v.v. Mahādhikaraṇaṃ là (công việc) có nhiều công việc lớn được gọi là adhikāra, như: “Việc này phải làm hôm nay, việc này làm ngày mai.” Mahāsamārambhaṃ là (công việc) có sự khởi đầu lớn lao, được gọi là sự nhọc nhằn, do bận rộn với công việc của nhiều người. Gharāvāsakammaṭṭhānaṃ là công việc của người tại gia. Nên hiểu ý nghĩa như vậy trong mọi trường hợp. Ở đây, trong nông nghiệp, nên hiểu là có mục đích lớn (mahaṭṭhatā) qua việc tìm kiếm các dụng cụ, bắt đầu từ lưỡi cày; trong thương nghiệp, nên hiểu là có mục đích nhỏ (appaṭṭhatā) qua việc trao đổi hàng hóa có sẵn. Vipajjamānaṃ là khi nông nghiệp thất bại do không mưa, mưa quá nhiều, v.v., và thương nghiệp thất bại do không có kỹ năng về ngọc, vàng, v.v., thì có ít kết quả, thậm chí mất cả vốn. Ngược lại, khi thành công thì có kết quả lớn, giống như trường hợp của người đệ tử nhỏ. ၄၆၄. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ကသိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဇ္ဇမာနံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, ဧဝံ ဃရာဝါသကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. အကတကလျာဏော ဟိ ကာလံ ကတွာ နိရယေ [Pg.303] နိဗ္ဗတ္တတိ. မဟာဒတ္တသေနာပတိ နာမ ကိရေကော ဗြာဟ္မဏဘတ္တော အဟောသိ, တဿ မရဏသမယေ နိရယော ဥပဋ္ဌာသိ. သော ဗြာဟ္မဏေဟိ ‘‘ကိံ ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တော? လောဟိတဃရန္တိ အာဟ. ဗြဟ္မလောကော ဘော ဧသောတိ. ဗြဟ္မလောကော နာမ ဘော ကဟန္တိ? ဥပရီတိ. မယှံ ဟေဋ္ဌာ ဥပဋ္ဌာတီတိ. ကိဉ္စာပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပဋ္ဌာတိ, တထာပိ ဥပရီတိ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. ‘‘ဣမိနာ အမှာကံ ယညေ ဒေါသော ဒိန္နော’’တိ သဟဿံ ဂဟေတွာ နီဟရိတုံ အဒံသု. သမ္ပဇ္ဇမာနံ ပန မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ကတကလျာဏော ဟိ ကာလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ. သကလာယ ဂုတ္တိလဝိမာနကထာယ ဒီပေတဗ္ဗံ. ယထာ ပန တံ ဝဏိဇ္ဇကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဇ္ဇမာနံ အပ္ပဖလံ ဟောတိ, ဧဝံ သီလေသု အပရိပူရကာရိနော အနေသနာယ ယုတ္တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. ဧဝရူပါ ဟိ နေဝ ဈာနာဒိသုခံ န သဂ္ဂမောက္ခံ လဘတိ. သမ္ပဇ္ဇမာနံ ပန မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. သီလာနိ ဟိ ပူရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အရဟတ္တမ္ပိ ပါပုဏာတိ. 464. Cũng vậy, giống như công việc nông nghiệp khi thất bại có ít kết quả, công việc của người tại gia cũng vậy. Thật vậy, người không làm điều lành, sau khi chết, sanh vào địa ngục. Tương truyền có một vị tướng tên là Mahādatta, là người cúng dường cho các Bà-la-môn. Vào lúc lâm chung, địa ngục hiện ra với ông. Khi được các Bà-la-môn hỏi: “Ngài thấy gì?”, ông trả lời: “Một ngôi nhà máu.” Họ nói: “Thưa ngài, đó là cõi Phạm thiên.” Ông hỏi: “Thưa các ngài, cõi Phạm thiên ở đâu?” Họ đáp: “Ở trên.” Ông nói: “Nó hiện ra ở dưới tôi.” Họ nói: “Dù nó hiện ra ở dưới, nhưng nó vẫn ở trên.” Sau khi chết, ông sanh vào địa ngục. Các Bà-la-môn nói: “Người này đã chỉ trích lễ tế của chúng ta,” rồi lấy một ngàn (đồng) để mang (thi thể) ông đi. Nhưng khi thành công, nó có kết quả lớn. Thật vậy, người làm điều lành, sau khi chết, sanh vào cõi trời. Điều này nên được minh họa bằng toàn bộ câu chuyện về thiên cung Guttila. Vả lại, giống như công việc thương nghiệp khi thất bại có ít kết quả, công việc xuất gia của người không viên mãn giới hạnh, dấn thân vào tà mạng cũng vậy. Thật vậy, người như vậy không đạt được hỷ lạc của thiền định, v.v., cũng không đạt được cõi trời và giải thoát. Nhưng khi thành công, nó có kết quả lớn. Thật vậy, người viên mãn giới hạnh và phát triển minh sát có thể đạt đến A-la-hán quả. ဗြာဟ္မဏာ, ဘော ဂေါတမောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? ဗြာဟ္မဏာ ဝဒန္တိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတော ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ဂဟဋ္ဌောဝ ပူရေတီ’’တိ. သမဏော ပန ဂေါတမော – ‘‘ဂိဟိဿ ဝါ အဟံ မာဏဝ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိ, နေဝ ပဗ္ဗဇိတံ မုဉ္စတိ, မယှမေဝ ပုစ္ဆံ မညေ န သလ္လက္ခေတီတိ စာဂသီသေန ပဉ္စ ဓမ္မေ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. သစေ တေ အဂရူတိ သစေ တုယှံ ယထာ ဗြာဟ္မဏာ ပညပေန္တိ, တထာ ဣဓ ဘာသိတုံ ဘာရိယံ န ဟောတိ, ယဒိ န ကောစိ အဖာသုကဘာဝေါ ဟောတိ, ဘာသဿူတိ အတ္ထော. န ခေါ မေ, ဘောတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ပဏ္ဍိတပဋိရူပကာနဉှိ သန္တိကေ ကထေတုံ ဒုက္ခံ ဟောတိ, တေ ပဒေ ပဒေ အက္ခရေ အက္ခရေ ဒေါသမေဝ ဝဒန္တိ. ဧကန္တပဏ္ဍိတာ ပန ကထံ သုတွာ သုကထိတံ ပသံသန္တိ, ဒုက္ကထိတေ ပါဠိပဒအတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ယံ ယံ ဝိရုဇ္ဈတိ, တံ တံ ဥဇုံ ကတွာ ဒေန္တိ. ဘဂဝတာ စ သဒိသော ဧကန္တပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ, တေနာဟ ‘‘န ခေါ မေ, ဘော ဂေါတမ, ဂရု, ယတ္ထဿု ဘဝန္တော ဝါ နိသိန္နော ဘဝန္တရူပေါ ဝါ’’တိ. သစ္စန္တိ ဝစီသစ္စံ. တပန္တိ တပစရိယံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိံ. အဇ္ဈေနန္တိ မန္တဂဟဏံ. စာဂန္တိ အာမိသပရိစ္စာဂံ. Brāhmaṇā, bho gotamoti (Thưa ngài Gotama, các vị Bà-la-môn) ở đây có nghĩa là: Ta nên hỏi điều gì? – rồi hỏi. Các vị Bà-la-môn nói rằng: ‘Người xuất gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn năm pháp này, chỉ có người tại gia mới thực hành trọn vẹn.’ Nhưng sa-môn Gotama lại nói đi nói lại rằng: ‘Này thanh niên, Ta nói là cho người tại gia hoặc cho người xuất gia,’ ngài không hề bỏ qua người xuất gia, có lẽ ngài không nhận thấy câu hỏi của chính ta, do đó ta sẽ hỏi về năm pháp với sự bố thí làm đầu, rồi hỏi. Sace te agarūti (nếu điều ấy không nặng nề cho ngài) có nghĩa là: Nếu đối với ngài, việc nói ở đây theo như cách các vị Bà-la-môn quy định không phải là nặng nề, nếu không có sự bất tiện nào, thì xin ngài hãy nói. Na kho me, bho (thưa ngài, đối với tôi thì không) – nói như vậy là nhắm đến điều gì? Vì rằng thật khó để nói chuyện trước mặt những kẻ ra vẻ là bậc trí, họ chỉ nói đến lỗi lầm trong từng câu, từng chữ. Còn các bậc nhất hướng trí tuệ, sau khi nghe lời nói, họ tán thán điều được nói hay, và trong điều được nói dở, bất cứ điểm nào mâu thuẫn trong Pāḷi, trong từ, trong nghĩa, trong văn cú, họ sẽ sửa lại cho thẳng thắn. Và không có bậc nhất hướng trí tuệ nào sánh bằng Đức Thế Tôn, do đó vị ấy nói: ‘Thưa ngài Gotama, đối với tôi thì không nặng nề, ở nơi có sự hiện diện của ngài hoặc bậc như ngài đang ngồi.’ Saccam (sự thật) là chân thật ngữ. Tapam (khổ hạnh) là sự thực hành khổ hạnh. Brahmacariyam (phạm hạnh) là sự từ bỏ giao hợp. Ajjhenam (học tập) là sự học thuộc các câu chú. Cāgam (xả ly) là sự từ bỏ vật chất. ၄၆၆. ပါပိတော ဘဝိဿတီတိ. အဇာနနဘာဝံ ပါပိတော ဘဝိဿတိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဘဂဝတာ အန္ဓဝေဏူပမာယ နိဂ္ဂဟိတော တံ ပစ္စာဟရိတုံ အသက္ကောန္တော ယထာ နာမ ဒုဗ္ဗလသုနခေါ မိဂံ ဥဋ္ဌပေတွာ သာမိကဿ အဘိမုခံ [Pg.304] ကတွာ သယံ အပသက္ကတိ, ဧဝမေဝံ အာစရိယံ အပဒိသန္တော ဧဝံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ပေါက္ခရသာတီတိ ဣဒံ တဿ နာမံ, ‘‘ပေါက္ခရသာယီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. တဿ ကိရ ကာယော သေတပေါက္ခရသဒိသော ဒေဝနဂရေ ဥဿာပိတရဇတတောရဏံ ဝိယ သောဘတိ, သီသံ ပနဿ ကာဠဝဏ္ဏဣန္ဒနီလမယံ ဝိယ, မဿုပိ စန္ဒမဏ္ဍလေ ကာဠမေဃရာဇိ ဝိယ ခါယတိ, အက္ခီနိ နီလုပ္ပလသဒိသာနိ, နာသာ ရဇတပနာဠိကာ ဝိယ သုဝဋ္ဋိတာ သုပရိသုဒ္ဓါ, ဟတ္ထပါဒတလာနိ စေဝ မုခဉ္စ ကတလာခါရသပရိကမ္မံ ဝိယ သောဘတိ. အတိဝိယ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဿ အတ္တဘာဝေါ. အရာဇကေ ဌာနေ ရာဇာနံ ကာတုံ ယုတ္တမိမံ ဗြာဟ္မဏံ, ဧဝမေသ သဿိရိကော, ဣတိ နံ ပေါက္ခရသဒိသတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရသာတီ’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ, ပေါက္ခရေ ပန သော နိဗ္ဗတ္တော, န မာတုကုစ္ဆိယန္တိ ဣတိ နံ ပေါက္ခရေ သယိတတ္တာ ‘‘ပေါက္ခရသာယီ’’တိပိ သဉ္ဇာနန္တိ. ဩပမညောတိ ဥပမညဂေါတ္တော. သုဘဂဝနိကောတိ ဥက္ကဋ္ဌာယ သုဘဂဝနဿ ဣဿရော. ဟဿကံယေဝါတိ ဟသိတဗ္ဗကညေဝ. နာမကံယေဝါတိ လာမကံယေဝ. တဒေဝ တံ အတ္ထာဘာဝေန ရိတ္တကံ. ရိတ္တကတ္တာ စ တုစ္ဆကံ. ဣဒါနိ နံ ဘဂဝါ သာစရိယကံ နိဂ္ဂဏှိတုံ ကိံ ပန မာဏဝါတိအာဒိမာဟ. 466. Pāpito bhavissatīti (sẽ bị dẫn đến): Sẽ bị dẫn đến tình trạng không biết. Etadavocāti (vị ấy đã nói điều này): Bị Đức Thế Tôn khiển trách bằng ví dụ về hàng người mù, không thể rút lại lời nói đó, giống như con chó yếu đuối sau khi xua con nai ra và làm cho nó đối diện với chủ rồi tự mình lui lại, cũng vậy, vị ấy chỉ về vị thầy của mình và đã nói lên lời bắt đầu bằng ‘brāhmaṇo.’ Trong đó, Pokkharasāti là tên của vị ấy, cũng được gọi là ‘Pokkharasāyī.’ Tương truyền, thân của vị ấy giống như hoa sen trắng, đẹp đẽ như cổng chào bằng bạc được dựng lên ở thành phố chư thiên, còn đầu của vị ấy thì giống như làm bằng ngọc indanīla màu đen, râu của vị ấy hiện ra như một vệt mây đen trên vầng trăng, đôi mắt giống như hoa sen xanh, mũi thì tròn trịa và rất thanh sạch như ống dẫn bằng bạc, lòng bàn tay, lòng bàn chân và cả khuôn mặt đều sáng đẹp như được trang điểm bằng nước sơn cánh kiến. Thân thể của vị Bà-la-môn đã đạt đến vẻ đẹp tột cùng. Thật thích hợp để lập vị Bà-la-môn này làm vua ở một nơi không có vua, vị ấy oai nghiêm như vậy, vì thế do sự giống với hoa sen (pokkhara), người ta biết đến vị ấy là ‘Pokkharasāti.’ Lại nữa, vị ấy được sinh ra trong hoa sen, không phải trong bụng mẹ, vì thế do việc đã nằm (sayita) trong hoa sen (pokkhara), người ta cũng biết đến vị ấy là ‘Pokkharasāyī.’ Opamañño là thuộc dòng họ Upamañña. Subhagavaniko là chủ nhân của khu rừng Subhaga ở Ukkaṭṭhā. Hassakaṃyeva (chỉ đáng cười) là chỉ đáng để cười nhạo. Nāmakaṃyeva (chỉ là thấp kém) là chỉ là thấp kém. Chính điều đó là rỗng tuếch do không có ý nghĩa. Và do rỗng tuếch nên là trống không. Bây giờ, để khiển trách vị ấy cùng với vị thầy, Đức Thế Tôn đã nói những lời bắt đầu bằng ‘Kiṃ pana māṇava.’” ၄၆၇. တတ္ထ ကတမာ နေသံ သေယျောတိ ကတမာ ဝါစာ တေသံ သေယျော, ပါသံသတရောတိ အတ္ထော. သမ္မုစ္စာတိ သမ္မုတိယာ လောကဝေါဟာရေန. မန္တာတိ တုလယိတွာ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ. ပဋိသင်္ခါယာတိ ဇာနိတွာ. အတ္ထသံဟိတန္တိ ကာရဏနိဿိတံ. ဧဝံ သန္တေတိ လောကဝေါဟာရံ အမုဉ္စိတွာ တုလယိတွာ ဇာနိတွာ ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ကထိတာယ သေယျဘာဝေ သတိ. အာဝုတောတိ အာဝရိတော. နိဝုတောတိ နိဝါရိတော. ဩဖုဋောတိ ဩနဒ္ဓေါ. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ ပလိဝေဌိတော. 467. Trong đó, katamā nesaṃ seyyoti (lời nào của họ là tốt hơn) có nghĩa là: Lời nói nào của họ là tốt hơn, đáng tán thán hơn. Sammuccā (bằng sự đồng thuận) là bằng sự quy ước, bằng cách nói của thế gian. Mantā (sau khi suy xét) là sau khi cân nhắc, sau khi nắm bắt. Paṭisaṅkhāya (sau khi thẩm sát) là sau khi biết rõ. Atthasaṃhitam (liên hệ đến mục đích) là dựa vào nguyên nhân. Evaṃ sante (khi sự việc là vậy) là khi có được sự tốt đẹp hơn trong lời nói được thốt ra sau khi đã không từ bỏ cách nói của thế gian, đã cân nhắc, đã biết rõ, và đã dựa vào nguyên nhân. Āvuto (bị che đậy) là bị bao phủ. Nivuto (bị ngăn che) là bị ngăn cản. Ophuṭo (bị bao trùm) là bị giăng mắc. Pariyonaddho (bị trói buộc) là bị quấn quanh. ၄၆၈. ဂဓိတောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. သစေ တံ, ဘော ဂေါတမ, ဌာနန္တိ သစေ ဧတံ ကာရဏမတ္ထိ. သွာဿာတိ ဓူမဆာရိကာဒီနံ အဘာဝေန သော အဿ အဂ္ဂိ အစ္စိမာ စ ဝဏ္ဏိမာ စ ပဘဿရော စာတိ. တထူပမာဟံ မာဏဝါတိ တပ္ပဋိဘာဂံ အဟံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထေဝ ဟိ တိဏကဋ္ဌုပါဒါနံ ပဋိစ္စ ဇလမာနော အဂ္ဂိ ဓူမဆာရိကင်္ဂါရာနံ အတ္ထိတာယ သဒေါသော ဟောတိ[Pg.305], ဧဝမေဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ပီတိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကာဒီနံ အတ္ထိတာယ သဒေါသာ. ယထာ ပန ပရိစ္စတ္တတိဏကဋ္ဌုပါဒါနော ဓူမာဒီနံ အဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေါ, ဧဝမေဝံ လောကုတ္တရဇ္ဈာနဒွယသမ္ပယုတ္တာ ပီတိ ဇာတိအာဒီနံ အဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓါတိ အတ္ထော. 468. Các từ bắt đầu bằng Gadhitoti (bị tham đắm) có nghĩa như đã được giải thích. Sace taṃ, bho gotama, ṭhānam (thưa ngài Gotama, nếu có cơ sở ấy) có nghĩa là: Nếu có nguyên nhân ấy. Svāssā (nó sẽ là) có nghĩa là: Do không có khói, tro, v.v... ngọn lửa ấy sẽ có ngọn lửa, có màu sắc, và có ánh sáng rực rỡ. Tathūpamāhaṃ māṇava (này thanh niên, Ta có ví dụ tương tự) có nghĩa là: Ta là phần tương đương với điều đó. Điều này được nói là: Giống như ngọn lửa cháy nhờ vào nhiên liệu là cỏ và củi có khuyết điểm do sự hiện hữu của khói, tro, và than hồng, cũng vậy, hỷ lạc phát sinh nhờ vào năm dục trưởng dưỡng có khuyết điểm do sự hiện hữu của sanh, già, bệnh, chết, sầu, v.v... Lại nữa, giống như (ngọn lửa) đã từ bỏ nhiên liệu cỏ và củi trở nên thanh tịnh do không có khói, v.v..., cũng vậy, hỷ lạc tương ưng với hai thiền siêu thế là thanh tịnh do không có sanh, v.v... – đó là ý nghĩa. ၄၆၉. ဣဒါနိ ယေ တေ ဗြာဟ္မဏေဟိ စာဂသီသေန ပဉ္စ ဓမ္မာ ပညတ္တာ, တေပိ ယသ္မာ ပဉ္စေဝ ဟုတွာ န နိစ္စလာ တိဋ္ဌန္တိ, အနုကမ္ပာဇာတိကေန သဒ္ဓိံ ဆ အာပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ တံ ဒေါသံ ဒဿေတုံ ယေ တေ မာဏဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုကမ္ပာဇာတိကန္တိ အနုကမ္ပာသဘာဝံ. 469. Bây giờ, năm pháp với sự bố thí làm đầu đã được các vị Bà-la-môn quy định, vì rằng chúng chỉ là năm pháp nên không đứng vững chắc, cùng với pháp có tính chất bi mẫn, chúng trở thành sáu. Do đó, để chỉ ra lỗi lầm ấy, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng ‘ye te māṇava.’ Trong đó, anukampājātikaṃ (có tính chất bi mẫn) là bản chất của lòng bi mẫn. ကတ္ထ ဗဟုလံ သမနုပဿသီတိ ဣဒံ ဘဂဝါ ယသ္မာ – ‘‘ဧသ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ပဗ္ဗဇိတော ပရိပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ဂဟဋ္ဌော ပရိပူရေတီ’’တိ အာဟ, တသ္မာ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတောဝ ဣမေ ပူရေတိ, ဂဟဋ္ဌော ပူရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ တေနေဝ မုခေန ဘဏာပေတုံ ပုစ္ဆတိ. Câu nói Kattha bahulaṃ samanupassasi (ngươi thường thấy điều đó ở đâu), Đức Thế Tôn hỏi câu này là vì vị kia đã nói: ‘Người xuất gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn năm pháp này, người tại gia mới thực hành trọn vẹn.’ Do đó, ngài hỏi để khiến chính miệng vị ấy phải nói rằng: ‘Chính người xuất gia thực hành trọn vẹn những pháp này, người tại gia được gọi là không có khả năng thực hành trọn vẹn.’ န သတတံ သမိတံ သစ္စဝါဒီတိအာဒီသု ဂဟဋ္ဌော အညသ္မိံ အသတိ ဝဠဉ္ဇနကမုသာဝါဒမ္ပိ ကရောတိယေဝ, ပဗ္ဗဇိတာ အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေန္တိ. ဂဟဋ္ဌော စ အန္တောတေမာသမတ္တမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတော နိစ္စမေဝ တပဿီ သီလဝါ တပနိဿိတကော ဟောတိ. ဂဟဋ္ဌော မာသဿ အဋ္ဌဒိဝသမတ္တမ္ပိ ဥပေါသထကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတာ ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မစာရိနော ဟောန္တိ. ဂဟဋ္ဌော ရတနသုတ္တမင်္ဂလသုတ္တမတ္တမ္ပိ ပေါတ္ထကေ လိခိတွာ ဌပေတိ, ပဗ္ဗဇိတာ နိစ္စံ သဇ္ဈာယန္တိ. ဂဟဋ္ဌော သလာကဘတ္တမ္ပိ အခဏ္ဍံ ကတွာ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ပဗ္ဗဇိတာ အညသ္မိံ အသတိ ကာကသုနခါဒီနမ္ပိ ပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ, ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကဒဟရဿပိ ပတ္တေ ပက္ခိပန္တေဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တဿာဟမေတေန္တိ အဟံ ဧတေ ပဉ္စ ဓမ္မေ မေတ္တစိတ္တဿ ပရိဝါရေ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. Trong các câu như: Na satataṃ samitaṃ saccavādī (Không phải lúc nào cũng nói lời chân thật), ý nghĩa nên được hiểu như sau: Người tại gia, khi không có lời nói dối (gây hại) khác, vẫn thường nói lời nói dối theo thói quen. Còn các vị xuất gia, dù bị gươm cắt đầu, cũng không nói hai lời. Người tại gia, dù chỉ trong ba tháng an cư, cũng không thể giữ gìn học giới. Vị xuất gia thì luôn luôn là người khổ hạnh, có giới hạnh, nương vào khổ hạnh. Người tại gia, dù chỉ tám ngày trong một tháng, cũng không thể thực hành pháp Bố-tát. Các vị xuất gia thì sống phạm hạnh trọn đời. Người tại gia, dù chỉ là kinh Ratanasutta và Maṅgalasutta, cũng chỉ viết vào sách rồi cất giữ. Các vị xuất gia thì luôn luôn tụng đọc. Người tại gia, dù là vật thực cúng dường theo thẻ, cũng không thể cúng dường không gián đoạn. Các vị xuất gia, khi không có người (thọ nhận) khác, cũng cho vật thực đến cả quạ, chó, v.v., và cũng đặt vào bát của vị sa di nhỏ tuổi giữ đồ vật. Ý nghĩa nên được hiểu như vậy. Cittassāhametaṃ có nghĩa là: Ta nói năm pháp này là tùy thuộc của tâm từ. ၄၇၀. ဇာတဝဒ္ဓေါတိ ဇာတော စ ဝဍ္ဎိတော စ. ယော ဟိ ကေဝလံ တတ္ထ ဇာတောဝ ဟောတိ, အညတ္ထ ဝဍ္ဎိတော, တဿ သမန္တာ ဂါမမဂ္ဂါ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဇာတဝဒ္ဓေါတိ အာဟ. ဇာတဝဒ္ဓေါပိ ဟိ ယော စိရံ နိက္ခန္တော, တဿ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တာဝဒေဝ အဝသဋန္တိ အာဟ, တံခဏမေဝ နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော. ဒန္ဓာယိတတ္တန္တိ ‘‘အယံ [Pg.306] နု ခေါ မဂ္ဂေါ အယံ န နု ခေါ’’တိ ကင်္ခါဝသေန စိရာယိတတ္တံ. ဝိတ္ထာယိတတ္တန္တိ ယထာ သုခုမံ အတ္ထဇာတံ သဟသာ ပုစ္ဆိတဿ ကဿစိ သရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ထဒ္ဓဘာဝဂဟဏံ. နတွေဝါတိ ဣမိနာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အပ္ပဋိဟတဘာဝံ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ပုရိသဿ မာရာဝဋ္ဋနာဒီနံ ဝသေန သိယာ ဉာဏဿ ပဋိဃာတော, တေန သော ဒန္ဓာယေယျ ဝါ ဝိတ္ထာယေယျ ဝါ, သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန အပ္ပဋိဟတံ, န သက္ကာ တဿ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုန္တိ ဒီပေတိ. 470. Jātavaddho có nghĩa là vừa được sinh ra và vừa lớn lên (tại đó). Bởi vì người nào chỉ được sinh ra tại nơi ấy, nhưng lớn lên ở nơi khác, thì các con đường trong làng xung quanh không hoàn toàn rõ ràng đối với người ấy. Do đó, Ngài nói là jātavaddho. Thật vậy, ngay cả người sinh ra và lớn lên tại đó, nếu đã ra đi lâu ngày, thì các con đường cũng không hoàn toàn rõ ràng đối với người ấy. Do đó, Ngài nói tāvadeva avasaṭa (vừa mới ra đi), có nghĩa là ra đi ngay trong khoảnh khắc ấy. Dandhāyitattaṃ là sự chậm chạp do nghi ngờ rằng: "Đây có phải là đường không? Đây không phải là đường chăng?". Vitthāyitattaṃ là sự ngần ngại, giống như thân thể của một người nào đó bị hỏi đột ngột về một vấn đề vi tế trở nên cứng đờ. Bằng câu Natveva (chắc chắn không), Ngài chỉ ra tính chất không bị ngăn ngại của Nhất thiết trí. Thật vậy, đối với người kia, có thể có sự ngăn ngại đối với trí tuệ do các việc như Ma vương che mắt, v.v. Do đó, người ấy có thể chậm chạp hoặc ngần ngại. Nhưng Nhất thiết trí thì không bị ngăn ngại, không ai có thể tạo ra chướng ngại cho trí tuệ ấy. (Câu ấy) làm sáng tỏ ý nghĩa này. သေယျထာပိ မာဏဝ ဗလဝါ သင်္ခဓမောတိ ဧတ္ထ ဗလဝါတိ ဗလသမ္ပန္နော. သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနာတိ အကိစ္ဆေန အဒုက္ခေန. ဒုဗ္ဗလော ဟိ သင်္ခဓမကော သင်္ခံ ဓမန္တောပိ န သက္ကောတိ စတဿော ဒိသာ သရေန ဝိညာပေတုံ, နာဿ သင်္ခသဒ္ဒေါ သဗ္ဗသော ဖရိ. ဗလဝတော ပန ဝိပ္ဖာရိကော ဟောတိ, တသ္မာ ဗလဝါတိ အာဟ. မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ မေတ္တာယာတိ ဝုတ္တေ ဥပစာရောပိ အပ္ပနာပိ ဝဋ္ဋတိ, စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဝုတ္တေ ပန အပ္ပနာဝ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မန္တိ ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရံ ဝုစ္စတိ, အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါရူပါဝစရံ. တေသုပိ ဣဓ ဗြဟ္မဝိဟာရကမ္မညေဝ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဓိသကအနောဓိသက ဒိသာဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎေတွာ ကတတ္တာ အပ္ပမာဏကတန္တိ ဝုစ္စတိ. န တံ တတြာဝသိဿတိ, န တံ တတြာဝတိဋ္ဌတီတိ တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တသ္မိံ ရူပါရူပါဝစရကမ္မေ န ဩဟီယတိ န တိဋ္ဌတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကာမာဝစရကမ္မံ တဿ ရူပါရူပါဝစရကမ္မဿ အန္တရာ လဂ္ဂိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ ပတိဋ္ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အထ ခေါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မမေဝ ကာမာဝစရံ မဟောဃော ဝိယ ပရိတ္တဥဒကံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သယမေဝ ဗြဟ္မသဟဗျတံ ဥပနေတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Trong câu: Seyyathāpi māṇava balavā saṅkhadhamo (Này thanh niên, ví như người thổi tù và có sức mạnh), ở đây balavā là người có sức lực. Saṅkhadhamo là người thổi tù và. Appakasirena là không khó khăn, không khổ sở. Thật vậy, người thổi tù và yếu ớt, dù có thổi tù và, cũng không thể làm cho âm thanh vang đến bốn phương; tiếng tù và của người ấy không vang khắp mọi nơi. Nhưng tiếng tù và của người có sức mạnh thì vang xa. Do đó, Ngài nói là balavā. Trong câu Mettāya cetovimuttiyā, khi nói mettāya, cả cận hành định và an chỉ định đều được chấp nhận. Nhưng khi nói cetovimuttiyā, chỉ có an chỉ định được chấp nhận. Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ (nghiệp thuộc loại hữu lượng) được gọi là nghiệp thuộc Dục giới. Nghiệp được gọi là appamāṇakataṃ (vô lượng) là nghiệp thuộc Sắc giới và Vô sắc giới. Trong số đó, ở đây chỉ muốn nói đến nghiệp thuộc về Tứ Vô lượng tâm. Thật vậy, nghiệp ấy được gọi là appamāṇakataṃ vì nó được thực hiện bằng cách phát triển vượt qua phạm vi hữu lượng (Dục giới) qua việc biến mãn các phương có giới hạn và không có giới hạn. Na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati (nghiệp ấy không còn sót lại ở đó, nghiệp ấy không tồn tại ở đó) có nghĩa là nghiệp Dục giới ấy không còn sót lại, không tồn tại trong nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới ấy. Ý muốn nói là gì? Nghiệp Dục giới không thể bám víu hay tồn tại bên trong nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới, cũng không thể bao trùm, lấn át nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới để chiếm chỗ và đứng vững. Trái lại, chính nghiệp Sắc giới và Vô sắc giới, giống như dòng nước lớn đối với một ít nước, bao trùm, lấn át nghiệp Dục giới, chiếm chỗ và đứng vững, ngăn chặn quả của nghiệp kia và tự mình đưa đến cảnh giới đồng bạn với Phạm thiên. Phần còn lại, ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ Kinh သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú giải kinh Subha đã chấm dứt. ၁၀. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Saṅgārava ၄၇၃. ဧဝံ [Pg.307] မေ သုတန္တိ သင်္ဂါရဝသုတ္တံ. တတ္ထ စဉ္စလိကပ္ပေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. အဘိပ္ပသန္နာတိ အဝေစ္စပ္ပသာဒဝသေန ပသန္နာ. သာ ကိရ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဘာရဒွါဇဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာ. သော ဗြာဟ္မဏော ပုဗ္ဗေ ကာလေန ကာလံ ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ တေသံ သက္ကာရံ ကရောတိ. ဣမံ ပန ဗြာဟ္မဏိံ ဃရံ အာနေတွာ အဘိရူပါယ မဟာကုလာယ ဗြာဟ္မဏိယာ စိတ္တံ ကောပေတုံ အသက္ကောန္တော ဗြာဟ္မဏာနံ သက္ကာရံ ကာတုံ နာသက္ခိ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ – ‘‘နယိဒါနိ တွံ ဗြာဟ္မဏလဒ္ဓိကော, ဧကာဟမ္ပိ ဗြာဟ္မဏာနံ သက္ကာရံ န ကရောသီ’’တိ နိပ္ပီဠေန္တိ. သော ဃရံ အာဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏိယာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ – ‘‘သစေ, ဘောတိ ဧကဒိဝသံ မုခံ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခံ ဒဒေယျ’’န္တိ အာဟ. တုယှံ ဒေယျဓမ္မံ ရုစ္စနကဋ္ဌာနေ ဒေဟိ, ကိံ မယှံ ဧတ္ထာတိ. သော ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ အပ္ပောဒကံ ပါယာသံ ပစာပေတွာ ဃရဉ္စ သုဇ္ဈာပေတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ဗြာဟ္မဏေ နိသီဒါပေသိ. ဗြာဟ္မဏီ မဟာသာဋကံ နိဝါသေတွာ ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တီ ဒုဿကဏ္ဏကေ ပက္ခလိတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏေ ပရိဝိသာမီ’’တိ သညမ္ပိ အကတွာ အာသေဝနဝသေန သဟသာ သတ္ထာရမေဝ အနုဿရိတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. 473. Kinh Saṅgārava bắt đầu bằng Evaṃ me sutaṃ. Trong đó, cañcalikappe là trong một ngôi làng có tên như vậy. Abhippasannā là có niềm tin trong sạch, bất động. Nghe nói, bà là một nữ Thánh đệ tử đã nhập lưu, là vợ của một vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja. Vị Bà-la-môn ấy trước kia thường thỉnh mời các vị Bà-la-môn và cúng dường họ. Nhưng sau khi cưới bà về nhà, vì không thể làm phật lòng người vợ Bà-la-môn xinh đẹp, thuộc dòng dõi cao quý này, ông đã không thể cúng dường các vị Bà-la-môn nữa. Sau đó, các vị Bà-la-môn khác, ở bất cứ nơi nào gặp ông, đều gây áp lực: "Bây giờ ông không còn là người theo Bà-la-môn nữa rồi, đã lâu như vậy mà ông không cúng dường các vị Bà-la-môn dù chỉ một ngày". Ông trở về nhà, kể lại chuyện đó cho vợ và nói: "Thưa bà, nếu bà có thể giữ mồm giữ miệng trong một ngày, tôi sẽ cúng dường bữa ăn cho các vị Bà-la-môn một ngày". (Bà đáp): "Vật cúng dường của ông, ông hãy cúng ở nơi ông thích, tôi có liên quan gì ở đây?". Ông bèn thỉnh mời các vị Bà-la-môn, cho nấu cháo sữa đặc, dọn dẹp nhà cửa, sắp đặt chỗ ngồi và mời các vị Bà-la-môn ngồi. Bà vợ Bà-la-môn mặc một tấm y quý, cầm muỗng phục vụ, khi vấp phải vạt áo, bà không hề có ý nghĩ "Ta đang phục vụ các vị Bà-la-môn", nhưng do thói quen tu tập, bà đột nhiên chỉ nhớ đến Bậc Đạo Sư và thốt lên lời cảm hứng. ဗြာဟ္မဏာ ဥဒါနံ သုတွာ ‘‘ဥဘတောပက္ခိကော ဧသ သမဏဿ ဂေါတမဿ သဟာယော, နာဿ ဒေယျဓမ္မံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ကုပိတာ ဘောဇနာနိ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမိံသု. ဗြာဟ္မဏော – ‘‘နနု ပဌမံယေဝ တံ အဝစံ ‘အဇ္ဇေကဒိဝသံ မုခံ ရက္ခေယျာသီ’တိ, ဧတ္တကံ တေ ခီရဉ္စ တဏ္ဍုလာဒီနိ စ နာသိတာနီ’’တိ အတိဝိယ ကောပဝသံ ဥပဂတော – ‘‘ဧဝမေဝ ပနာယံ ဝသလီ ယသ္မိံ ဝါ တသ္မိံ ဝါ တဿ မုဏ္ဍကဿ သမဏဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဣဒါနိ တျာဟံ ဝသလိ တဿ သတ္ထုနော ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏီ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ဂန္တွာ ဝိဇာနိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ခွာဟံ တံ, ဗြာဟ္မဏ, ပဿာမိ သဒေဝကေ လောကေ…ပေ… ဝါဒံ အာရောပေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ – Các vị Bà-la-môn nghe lời cảm hứng ấy, nổi giận nói rằng: “Người này thuộc về cả hai phe, là bạn của Sa-môn Gotama, chúng ta sẽ không nhận vật cúng dường của ông ta,” rồi họ vứt bỏ đồ ăn và bỏ đi. Vị Bà-la-môn vô cùng tức giận, nói: “Chẳng phải lúc đầu ta đã bảo ngươi rằng ‘hôm nay hãy giữ mồm giữ miệng’ sao? Ngươi đã làm hỏng bao nhiêu sữa, gạo và các thứ khác của ta.” rồi ông ta nói: “Con tiện nữ này cứ thế, ở bất cứ nơi đâu, cũng chỉ ca tụng đức hạnh của gã Sa-môn trọc đầu kia. Này tiện nữ, bây giờ ta sẽ đi quy tội cho vị đạo sư của ngươi.” Bấy giờ, bà vợ Bà-la-môn nói với ông ta: “Thưa Bà-la-môn, ngài cứ đi đi, đi rồi sẽ biết,” rồi bà nói tiếp: “Thưa Bà-la-môn, trong thế giới cùng với chư Thiên... tôi không thấy ai... có thể quy tội (cho đức Thế Tôn).” Ông ta bèn đến yết kiến đức Đạo Sư và – ‘‘ကိံသု [Pg.308] ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ; ကိဿဿု ဧကဓမ္မဿ, ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) – “Thưa ngài Gotama, diệt trừ điều gì được an lạc, diệt trừ điều gì không sầu muộn? Ngài tán thành việc giết chết pháp duy nhất nào?” (saṃ. ni. 1.187) – ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ အာဟ – đã hỏi câu hỏi. Đức Đạo Sư đáp: ‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ; ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ; ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ, တဉှိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) – “Diệt trừ sân hận được an lạc, diệt trừ sân hận không sầu muộn. Này Bà-la-môn, các bậc Thánh nhân tán thán việc giết chết sân hận, thứ có gốc rễ độc hại và ngọn ngọt ngào; vì diệt trừ nó rồi thì không còn sầu muộn.” (saṃ. ni. 1.187) – ပဉှံ ကထေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. တဿေဝ ကနိဋ္ဌဘာတာ အက္ကောသကဘာရဒွါဇော နာမ ‘‘ဘာတာ မေ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အက္ကောသိတွာ ဘဂဝတာ ဝိနီတော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အပရော တဿ ကနိဋ္ဌော သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော နာမ. သောပိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အပရော တဿ ကနိဋ္ဌော ပိင်္ဂလဘာရဒွါဇော နာမ. သော ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ပဉှဗျာကရဏပရိယောသာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. သင်္ဂါရဝေါ မာဏဝေါတိ အယံ တေသံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော တသ္မိံ ဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဘတ္တဂ္ဂေ နိသိန္နော. အဝဘူတာဝါတိ အဝဍ္ဎိဘူတာ အဝမင်္ဂလဘူတာယေဝ. ပရဘူတာဝါတိ ဝိနာသံ ပတ္တာယေဝ. ဝိဇ္ဇမာနာနန္တိ ဝိဇ္ဇမာနေသု. သီလပညာဏန္တိ သီလဉ္စ ဉာဏဉ္စ န ဇာနာသိ. đã trả lời câu hỏi. Vị ấy xuất gia và đắc quả A-la-hán. Em trai của vị ấy tên là Akkosakabhāradvāja, nghe tin “anh ta đã xuất gia”, bèn đến yết kiến đức Thế Tôn, mắng nhiếc Ngài, được đức Thế Tôn giáo hóa, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Một người em khác của vị ấy tên là Sundarikabhāradvāja. Vị này cũng đến yết kiến đức Thế Tôn, hỏi một câu hỏi, nghe câu trả lời, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Một người em khác của vị ấy tên là Piṅgalabhāradvāja. Vị này hỏi một câu hỏi, sau khi nghe giải đáp câu hỏi, liền xuất gia và đắc quả A-la-hán. Thanh niên Saṅgārava là em út của tất cả bọn họ, vào ngày hôm đó đang ngồi cùng với các vị Bà-la-môn tại một nơi cúng dường. Avabhūtā có nghĩa là không tăng trưởng, không tốt lành. Parabhūtā có nghĩa là đã đi đến hoại diệt. Vijjamānānaṃ có nghĩa là trong khi đang hiện hữu. Sīlapaññāṇaṃ có nghĩa là ngươi không biết giới và trí tuệ. ၄၇၄. ဒိဋ္ဌဓမ္မာဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ အဘိညာတေ ဣမသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ အဘိဇာနိတွာ ဝေါသိတဝေါသာနာ ဟုတွာ ပါရမီသင်္ခါတံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ မယန္တိ ဝတွာ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ ပဋိဇာနန္တီတိ အတ္ထော. အာဒိဗြဟ္မစရိယန္တိ ဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာ ဥပ္ပာဒကာ ဇနကာတိ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တက္ကီတိ တက္ကဂါဟီ. ဝီမံသီတိ ဝီမံသကော, ပညာစာရံ စရာပေတွာ ဧဝံဝါဒီ. တေသာဟမသ္မီတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အဟမသ္မိ အညတရော. 474. Diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā có nghĩa là: sau khi đã thắng tri các pháp ngay trong hiện tại, trong chính thân này, đã hoàn thành sự chấm dứt (phiền não), chúng tôi đã đạt đến Nibbāna, được gọi là pāramī (sự hoàn hảo), là bờ kia của tất cả các pháp. Nói như vậy, họ thừa nhận phạm hạnh ban đầu. Đó là ý nghĩa. Ādibrahmacariyaṃ có nghĩa là: chúng tôi là những người tạo ra, khai sinh ra phạm hạnh ban đầu của giáo pháp. Nói như vậy là họ thừa nhận. Takkī có nghĩa là người suy luận. Vīmaṃsī có nghĩa là người thẩm sát, người nói như vậy sau khi đã vận dụng trí tuệ. Tesāhamasmi có nghĩa là: trong số các vị Chánh Đẳng Giác ấy, ta là một vị. ၄၈၅. အဋ္ဌိတဝတန္တိ အဋ္ဌိတတပံ, အဿ ပဓာနပဒေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော, တထာ သပ္ပုရိသပဒဿ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘောတော ဂေါတမဿ အဋ္ဌိတပဓာနဝတံ အဟောသိ, သပ္ပုရိသပဓာနဝတံ အဟောသီတိ. အတ္ထိ ဒေဝါတိ [Pg.309] ပုဋ္ဌော သမာနောတိ ဣဒံ မာဏဝေါ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဇာနန္တောဝ ပကာသေသီ’’တိ သညာယ အာဟ. ဧဝံ သန္တေတိ တုမှာကံ အဇာနနဘာဝေ သန္တေ. တုစ္ဆံ မုသာ ဟောတီတိ တုမှာကံ ကထာ အဖလာ နိပ္ဖလာ ဟောတိ. ဧဝံ မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှာတိ နာမ. ဝိညုနာ ပုရိသေနာတိ ပဏ္ဍိတေန မနုဿေန. တွံ ပန အဝိညုတာယ မယာ ဗျာကတမ္ပိ န ဇာနာသီတိ ဒီပေတိ. ဥစ္စေန သမ္မတန္တိ ဥစ္စေန သဒ္ဒေန သမ္မတံ ပါကဋံ လောကသ္မိံ. အဓိဒေဝါတိ သုသုဒါရကာပိ ဟိ ဒေဝါ နာမ ဟောန္တိ, ဒေဝိယော နာမ ဟောန္တိ ဒေဝါ ပန အဓိဒေဝါ နာမ, လောကေ ဒေဝေါ ဒေဝီတိ လဒ္ဓနာမေဟိ မနုဿေဟိ အဓိကာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 485. Aṭṭhitavataṃ có nghĩa là khổ hạnh không ngừng nghỉ; từ này có liên quan đến từ padhāna (tinh tấn), tương tự như từ sappurisa (bậc chân nhân). Điều này được nói ra như sau: Tôn giả Gotama đã có sự tinh tấn không ngừng nghỉ, đã có sự tinh tấn của bậc chân nhân. Khi được hỏi ‘có chư thiên không’, thanh niên này đã nói như vậy với ý nghĩ rằng: “Vị Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố điều đó mà không biết.” Evaṃ sante có nghĩa là: khi có sự không biết của các ngài. Tucchaṃ musā hoti có nghĩa là: lời nói của các ngài trở nên vô ích, vô hiệu. Như vậy, thanh niên này được gọi là đã khiển trách đức Thế Tôn bằng lời nói dối. Viññunā purisena có nghĩa là bởi người có trí, người hiểu biết. (Đức Phật) chỉ ra rằng: “Còn ngươi, vì không hiểu biết, nên dù ta đã giải thích, ngươi vẫn không biết.” Uccena sammataṃ có nghĩa là được công nhận, nổi tiếng trong thế gian với tiếng tăm lừng lẫy. Adhideva có nghĩa là: ngay cả những đứa trẻ nhỏ cũng được gọi là deva (thiên nam), devī (thiên nữ), nhưng các vị trời (thực sự) được gọi là adhideva (siêu thiên), nghĩa là vượt trội hơn những người được gọi là deva, devī trong thế gian. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ Của bộ Chú giải Trung Bộ Kinh, tên là Papañcasūdanī သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về kinh Saṅgārava đã hoàn tất. ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải về phẩm thứ năm đã hoàn tất. မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Trung Bách (Majjhimapaṇṇāsa) đã hoàn tất.